نکتهٔ فقهی: تأثیر امید به زوال عذر بر وجوب صبر در تیمم (امید داشتن)

اگر غرض از امتثال، تحصیل ثواب و رفع عقاب باشد- به این معنا که داعی بر امتثال، امید داشتن به ثواب الهی و رهایی از عقاب باشد- نیت صحیح است، ولی اگر به قصد معاوضه و داد و ستد باشد، صحت آن مورد اشکال قرار گرفته است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر هدف از انجام عبادت، امید به ثواب الهی و رهایی از عقاب باشد، نیت صحیح است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

برخی در صورت امید داشتن به افزایش قیمت به واسطه حضور طلبکاران، حضور آنان را واجب دانسته‏اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی فقها در صورت امید به افزایش قیمت کالا به واسطه حضور طلبکاران، حضور آنان را هنگام فروش مال مفلس واجب دانسته‌اند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

امید داشتن به معنی انتظار و توقع حصول امری مطلوب م. ب.. از آن به مناسبت در بابهایی مانند اجتهاد و تقلید ، طهارت ، صلات ، حج و تفلیس سخن رفته است.

۲. ۱ - امید داشتن به ثواب و رفع عقاب شرط صحت عبادت ، نیت به معنای قصد انجام عمل به عنوان امتثال و تقرب به خداوند است. اگر غرض از امتثال، تحصیل ثواب و رفع عقاب باشد- به این معنا که داعی بر امتثال، امید داشتن به ثواب الهی و رهایی از عقاب باشد- نیت صحیح است، ولی اگر به قصد معاوضه و داد و ستد باشد، صحت آن مورد اشکال قرار گرفته است. ۲. ۲ - انجام غیر محرمات به قصد ثواب عمل غیر حرامی را که وجوب ، استحباب ، اباحه یا کراهت آن معلوم نیست، میتوان به امید ثواب انجام داد. منبع: العروة الوثقی ج۲، ص۴۳۵ · العروة الوثقی ج۱، ص۱۱

۳. ۱ - امیدداشتن به زوال عذر تا پایان وقت کسی که وظیفه اش تیمم است، در این که در وسعت وقت میتواند تیمم کند و نماز بخواند یا آن که باید تا آخر وقت صبر کند و یا وجوب صبر منوط به امید داشتن به زوال عذر تا پایان وقت است و در صورت علم به عدم زوال، مبادرت به تیمم جایز است، اختلاف م. ب.. ۳. ۲ - حضور طلبکار در فروش مال مفلس بر بستانکاران مستحب است هنگام فروش مال مفلّس ، برای افزایش قیمت کالا حضور داشته باشند. برخی در صورت امید داشتن به افزایش قیمت به واسطه حضور طلبکاران ، حضور آنان را واجب دانستهاند. ۳. ۳ - عدم امید به زوال عذر و نایب گیری برای حج به قول مشهور ، اگر انجام حج با مانعی برخورد کند و امیدی به برطرف شدن آن نباشد، در صورت استقرار حج ( وجوب آن در سالهای قبل) بر وی واجب است برای حج نایب بگیرد و اگر با امید داشتن به زوال عذر نایب بگیرد، کفایت نمیکند و بعد از زوال عذر باید، خود، حج بگزارد. ۳. ۴ - جستجوی آب در فرض امید به دستیابی بر کسی که برای وضو یا غسل جهت خواندن نماز ، آب در اختیار ندارد، واجب است جست و جو کند. وجوب جستجو مشروط به امیدواری دستیابی به آب است و در فرض ناامیدی، جستجو واجب نیست. منبع: جواهر الکلام ج۵، ص۱۵۷-۱۶۴ · جواهر الکلام ج۲۵، ص۳۲۹ · العروة الوثقی ج۴، ص۴۳۴ · جواهر الکلام ج۵، ص۷۶