نکتهٔ فقهی: تعریف وارث (ارث (فقه))

استحقاق مال یا حقّی با مرگ دیگری یا آنچه در حکم مرگ است با شرایط و ملاک‌های خاص را ارث گویند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): استحقاق مال یا حقی با مرگ دیگری یا آنچه در حکم مرگ است با شرایط و ملاک‌های خاص را ارث گویند. شاخه: ارث و وصیت

مفهوم اسمی آن عبارت است از دارایی و حقوقی که فرد با مرگ دیگری یا آنچه در حکم مرگ است مانند ارتداد، مستحق می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دارایی و حقوقی که فرد با مرگ دیگری یا آنچه در حکم مرگ است مانند ارتداد، مستحق می‌شود، ارث نامیده می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

به ارث برنده « وارث »، به کسی که از خود ارث برجای می‌گذارد « مورّث » و به آنچه که از میّت باقی می‌ماند- خواه مال یا حق قابل انتقال مانند حق خیار و حق شفعه - « ترکه » و « میراث » گفته می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): به کسی که از خود ارث برجای می‌گذارد «مورّث» گفته می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

به آنچه که از میّت باقی می‌ماند- خواه مال یا حق قابل انتقال مانند حق خیار و حق شفعه - « ترکه » و « میراث » گفته می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): به آنچه که از میّت باقی می‌ماند، خواه مال یا حق قابل انتقال مانند حق خیار و حق شفعه، «ترکه» و «میراث» گفته می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

ارکان ارث عبارت است از: مورّث، وارث و ترکه. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ارکان ارث عبارت است از مورّث، وارث و ترکه. شاخه: ارث و وصیت

البته پیش از تقسیم ترکه میان ورثه ، باید از آن، حقوق دیگری مانند هزینۀ تکفین و تجهیز میّت ، بدهی‌ها و وصایای او در ثلث مالش و نیز آنچه مخصوص فرزند بزرگتر است خارج شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پیش از تقسیم ترکه میان ورثه، باید از آن، حقوق دیگری مانند هزینۀ تکفین و تجهیز میّت، بدهی‌ها و وصایای او در ثلث مالش و نیز آنچه مخصوص فرزند بزرگتر است خارج شود. شاخه: ارث و وصیت

کفن جز در مواردی که استثنا شده از اصل ترکه است و بر دیون و وصیت و ارث مقدم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کفن جز در مواردی که استثنا شده از اصل ترکه است و بر دیون و وصیت و ارث مقدم است. شاخه: ارث و وصیت

نسب عبارت است از ارتباط و اتّصال فردی به دیگری به ولادت شرعی . — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نسب عبارت است از ارتباط و اتّصال فردی به دیگری به ولادت شرعی. شاخه: ارث و وصیت

پدر ، مادر ، فرزند و نوه در صورت نبودن فرزند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وارثان نسبی میّت به ترتیب اولویّت و تقدّم هر طبقه عبارتند از: پدر، مادر، فرزند و نوه در صورت نبودن فرزند. شاخه: ارث و وصیت

پدربزرگ و مادر بزرگ پدری و مادری هرچه بالا روند، برادر و خواهر پدری یا مادری و یا پدری و مادری و فرزندان آنان. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): طبقه دوم وارثان نسبی شامل پدربزرگ و مادربزرگ پدری و مادری هرچه بالا روند، برادر و خواهر پدری یا مادری و یا پدری و مادری و فرزندان آنان است. شاخه: ارث و وصیت

عمو ، عمّه ، دایی و خاله و فرزندان آنان در صورت نبودن ایشان، جز یک صورت که پسر عموی پدری و مادری با عم — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): طبقه سوم وارثان نسبی شامل عمو، عمّه، دایی و خاله و فرزندان آنان در صورت نبودن ایشان است. شاخه: ارث و وصیت

در این طبقه، وارث نزدیک، مانع ارث بردن وارث دور می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در طبقه دوم وارثان نسبی، وارث نزدیک، مانع ارث بردن وارث دور می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

به ارث برنده « وارث »، به کسی که از خود ارث برجای می‌گذارد « مورّث » و به آنچه که از میّت باقی می‌ماند- خواه مال یا حق قابل انتقال مانند حق خیار و حق شفعه - « ترکه » و « میراث » گفته می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): به آنچه از میّت باقی می‌ماند، خواه مال یا حق قابل انتقال (مانند حق خیار و حق شفعه)، ترکه و میراث گفته می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

البته پیش از تقسیم ترکه میان ورثه ، باید از آن، حقوق دیگری مانند هزینۀ تکفین و تجهیز میّت ، بدهی‌ها و وصایای او در ثلث مالش و نیز آنچه مخصوص فرزند بزرگتر است خارج شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پیش از تقسیم ترکه میان ورثه، باید حقوق دیگری مانند هزینۀ تکفین و تجهیز میّت، بدهی‌ها و وصایای او در ثلث مالش و نیز آنچه مخصوص فرزند بزرگتر است، از آن خارج شود. شاخه: ارث و وصیت

کفن جز در مواردی که استثنا شده از اصل ترکه است و بر دیون و وصیت و ارث مقدم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کفن و سایر مخارج تجهیز میّت، جز در موارد استثنا شده، از اصل ترکه است و بر دیون و وصیت و ارث مقدم است. شاخه: ارث و وصیت

همچنین « مخارج دفن حتی قیر و ساروج و غیر این‌ها که در محکم کردن قبر موردنیاز است، بلکه آنچه را که جائر برای دفن در زمین مباح می‌گیرد، از اصل ترکه‌ برداشته می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مخارج دفن، شامل قیر، ساروج، قیمت زمین قبر، مزد تابوت‌کش و گورکن و سایر هزینه‌های مربوط به دفن، از اصل ترکه برداشته می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

البته «کفن و سایر مخارج تجهیز زن، ولو اینکه مال داشته باشد، بر شوهر است؛ چه کبیره باشد چه صغیره، عاقل باشد یا دیوانه، حرّه باشد یا امه، به او دخول شده باشد یا نه، مطیع شوهر باشد یا ناشزه. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کفن و سایر مخارج تجهیز زن، حتی اگر مال داشته باشد، بر عهده شوهر است، صرف‌نظر از سن، عقل، وضعیت آزادی، دخول یا عدم دخول و مطیع بودن یا ناشزه بودن زن. شاخه: خانواده

و «اگر ترکه‌ به سبب ورشکستگی یا رهن مورد تعلق حق دیگری باشد، ظاهراً کفن مقدم بر آن است، ولی مقدم داشتن کفن بر حق جنایت مشکل است.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر ترکه به سبب ورشکستگی یا رهن مورد تعلق حق دیگری باشد، ظاهراً کفن بر آن مقدم است. شاخه: ارث و وصیت

پدر ، مادر ، فرزند و نوه در صورت نبودن فرزند. به قول مشهور، نوه با وجود پدر و مادر میّت ارث می‌برد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وارثان نسبی طبقه اول شامل پدر، مادر، فرزند و نوه (در صورت نبودن فرزند) هستند. نوه با وجود پدر و مادر میّت ارث می‌برد. شاخه: ارث و وصیت

پدربزرگ و مادر بزرگ پدری و مادری هرچه بالا روند، برادر و خواهر پدری یا مادری و یا پدری و مادری و فرزندان آنان. در این طبقه، وارث نزدیک، مانع ارث بردن وارث دور می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وارثان نسبی طبقه دوم شامل پدربزرگ و مادربزرگ پدری و مادری (هرچه بالا روند)، برادر و خواهر پدری یا مادری یا پدری و مادری و فرزندان آنان هستند. در این طبقه، وارث نزدیک مانع ارث بردن وارث دور می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

إرث به باقی مانده اموال میت گفته می شود، که در اسلام قانون خاصی برای تقسیم آن در بین ورثهٔ میت بیان شده است. این باب در فقه اسلام « باب فرائض» یا « کتاب الفرائض » نامیده می شود، که نام‌گذاری آن به «کتاب الفرائض» از آن رو است که سهم بعضی از خویشاوندان میت در قرآن بیان شده است. عنوان ارث از باب‌های مهم فقهی است که مسائل و احکام ارث به تفصیل در آن آمده است.

استحقاق مال یا حقّی با مرگ دیگری یا آنچه در حکم مرگ است با شرایط و ملاک‌های خاص را ارث گویند. تعریف یاد شده، تعریف «ارث» به‌ مفهوم مصدری است. مفهوم اسمی آن عبارت است از دارایی و حقوقی که فرد با مرگ دیگری یا آنچه در حکم مرگ است مانند ارتداد ، مستحق می‌شود.

به ارث برنده « وارث »، به کسی که از خود ارث برجای می‌گذارد « مورّث » و به آنچه که از میّت باقی می‌ماند- خواه مال یا حق قابل انتقال مانند حق خیار و حق شفعه - « ترکه » و « میراث » گفته می‌شود.

فقیهان به پیروی از قرآن کریم ، از ارث به « فریضه » و « فرض » نیز تعبیر کرده‌اند. عنوان ارث از باب‌های مهم فقهی است که مسائل و احکام ارث به تفصیل در آن آمده است. در این جا به محورهای مهم و کلّی آن می‌پردازیم.

ارکان ارث عبارت است از: مورّث، وارث و ترکه. البته پیش از تقسیم ترکه میان ورثه ، باید از آن، حقوق دیگری مانند هزینۀ تکفین و تجهیز میّت ، بدهی‌ها و وصایای او در ثلث مالش و نیز آنچه مخصوص فرزند بزرگتر است خارج شود. و ظاهر آن است که کفن متعارفی که مطابق شان میّت است و همچنین سایر مخارج تجهیز او در حد متعارف از اصل ترکه است. البته نسبت به مصارف بیشتر از مقدار واجب با ملاحظه آنکه موجب اهانت به میّت نباشد، سزاوار نیست که‌ احتیاط ترک شود. و همچنین مصارف آب و سدر و کافور و قیمت زمین قبر و مزد تابوت‌کش و گورکن و غیر این‌ها از هزینه‌های تجهیز حتی آنچه را که دولت بابت دفن در زمین مباح می‌گیرد، همه از اصل ترکه‌ است.» همچنین « مخارج دفن حتی قیر و ساروج و غیر این‌ها که در محکم کردن قبر موردنیاز است، بلکه آنچه را که جائر برای دفن در زمین مباح می‌گیرد، از اصل ترکه‌ برداشته می‌شود. و همچنین است مخارج‌انداختن در دریا از قبیل سنگ و آهن که برای سنگین‌ شدن میّت استفاده می‌شود یا خمی که میّت را در او قرار می‌دهند.» البته «کفن و سایر مخارج تجهیز زن، ولو اینکه مال داشته باشد، بر شوهر است؛ چه کبیره باشد چه صغیره، عاقل باشد یا دیوانه، حرّه باشد یا امه، به او دخول شده باشد یا نه، مطیع شوهر باشد یا ناشزه. و در زن موقت خصوصاً اگر مدت نکاحش‌اندک باشد، اشکال است و در مطلقه به طلاق رجعی احتیاط ترک نشود، بلکه ظاهراً مخارج او بر شوهر است.» و «اگر ترکه‌ به سبب ورشکستگی یا رهن مورد تعلق حق دیگری باشد، ظاهراً کفن مقدم بر آن است، ولی مقدم داشتن کفن بر حق جنایت مشکل است.» منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۷۸، کتاب الطهارة، القول فی تکفین، مسالة۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۹۲، کتاب الطهارة، القول فی الدفن، مسالة۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۷۸، کتاب الطهارة، القول فی تکفین، مسالة۵

نسب عبارت است از ارتباط و اتّصال فردی به دیگری به ولادت شرعی . وارثان نسبی میّت به ترتیب اولویّت و تقدّم هر طبقه عبارتند از: ۶. ۱ - طبقۀ اول پدر ، مادر ، فرزند و نوه در صورت نبودن فرزند. به قول مشهور، نوه با وجود پدر و مادر میّت ارث می‌برد. ۶. ۲ - طبقۀ دوم پدربزرگ و مادر بزرگ پدری و مادری هرچه بالا روند، برادر و خواهر پدری یا مادری و یا پدری و مادری و فرزندان آنان. در این طبقه، وارث نزدیک، مانع ارث بردن وارث دور می‌شود. برای مثال، با وجود جدّ و جدّه ، پدر ایشان و با وجود برادر و خواهر، فرزندان آنان ارث نمی‌برند؛ هر چند فرزندان آنان با وجود جدّ و جدّه ارث می‌برند. ۶. ۳ - طبقۀ سوم عمو ، عمّه ، دایی و خاله و فرزندان آنان در صورت نبودن ایشان، جز یک صورت که پسر عموی پدری و مادری با عموی پدری با هم باشند. در این فرض، عموزاده بر عمو مقدّم است. از جمله وارثان این طبقه - در صورت نبودن عمو، عمّه، دایی و خالۀ میّت و فرزندانشان - عمو، عمّه، دایی و خالۀ پدر میّت است. از طبقۀ سوم به تبع قرآن کریم به « اولوا الارحام » تعبیر شده است. در قرآن بر مقدار ارث این طبقه تصریح نشده است، بر خلاف طبقه‌های اول و دوم که «فرض بر» هستند؛ بدین معنا که در قرآن کریم بر مقدار ارث آنان تصریح شده است. ۶. ۴ - وجوب حفظ ترتیب طبقات تا زمانی که از هر طبقه یک نفر باقی است، کسی از طبقه بعدی إرث نمی‌برد. منبع: جواهر الکلام ج۳۹، ص۷ · جواهر الکلام ج۳۹، ص۱۱۷ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۸-۱۱ · احزاب/سوره۳۳، آیه۶

سبب بر دو گونه است: ۷. ۱ - زوجیت زوجیّت دائم موجب ارث بردن هر یک از زن و شوهر از دیگری می‌شود. زن و شوهر با وجود همۀ وارثان نسبی و سببی ارث می‌برند. از این رو، جزء طبقات به شمار نمی‌روند. به قول مشهور، اگر در ضمن عقد موقّت ، شرط ارث بری از یکدیگر نشود، زن و شوهر از یکدیگر ارث نمی‌برند. ارث‌بری، در صورت شرط ضمن عقد موقّت، مورد اختلاف است. اشهر، ثبوت آن است. ۷. ۲ - ولاء ولاء به معنای پیوند و علقه میان دو نفر یا بیشتر از غیر طریق زوجیّت و نسب، بر سه قسم است: ولاء عتق ، ولاء ضمان جریره و ولاء امامت . ۷.۲. ۱ - ولاء عتق در قسم اول، مولا- که آزاد کنندۀ بردۀ خویش است- با شرایطی از جمله نبودن وارث نسبی برای برده ، از او ارث می‌برد. ۷.۲. ۲ - ولاء ضمان جریره در قسم دوم، ضامن جریره در صورت نبودن وارث نسبی و نداشتن مولا (آزاد کنندۀ برده)، ارث می‌برد. ۷.۲. ۳ - ولاء امامت در قسم سوم، امام علیه‌السّلام در صورت نبودن هیچ یک از وارث نسبی، شوهر میّت، مولا و ضامن جریره، وارث میّت خواهد بود. در این که امام علیه‌السّلام با زن میّت در ارث بردن شریک است یا آن که وجود همسر میّت مانع از ارث او می‌شود، اختلاف است. نظر مشهور، شراکت است. احکام موارد نام‌ برده در کتاب‌های فقهی به تفصیل بیان شده است. منبع: جواهر الکلام، ج۳۰، ص۱۹۰ · جواهر الکلام، ج۳۰، ص۱۹۳ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۲۳ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۵۴ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۶۰ · مستند الشیعة، ج۱۹، ص۳۹۳-۳۹۶

موانع ارث یا موجب محرومیّت از همۀ ارث می‌شود یا از بعض آن. و بعضی از آن‌ها چیزهایی است که قسمتی از ارث را منع می‌کند و آن حجب نقصان است. ۸. ۱ - موجب محرومیت از تمام ارث بخش اول عبارت است از: ۸.۱. ۱ - کفر کافر از مسلمان ارث نمی‌برد، امّا مسلمان از کافر ارث می‌برد. پس مانع ارث است کفر به اقسامش خواه اصلی باشد یا از روی ارتداد ، پس کافر؛ اگرچه نزدیک باشد، از مسلمان ارث‌ نمی‌برد و ارث مسلمان به مسلمان اختصاص دارد؛ اگرچه دور باشد. بنابراین اگر میت مسلمان ، پسر کافری داشته باشد، از او ارث نمی‌برد ولو اینکه به جز امام (علیه‌السلام) قرابتی - چه نسبی و چه سببی – نداشته باشد؛ پس ارث او به امام (علیه‌السلام) اختصاص پیدا می‌کند؛ نه به پسرش که کافر است. ۸.۱. ۲ - قتل کشتن عمدی کسی به ناحق- نه برای قصاص ، دفاع یا حدّ و مانند آن- موجب محرومیّت قاتل از ارث است. به قول مشهور، در قتل خطایی ، قاتل تنها از دیۀ پرداختی محروم است. در این که قتل شبه عمد مانند قتل خطایی است یا حکم قتل عمد را دارد، اختلاف است. قول نخست به ظاهر کلمات بیشتر فقها نسبت داده شده است. ۸.۱. ۳ - برده بودن برده بودن مورّث یا وارث مانع ارث است، مگر آن که وارث، منحصر به برده باشد. در این صورت، برده- هر چند به طور قهری- از ترکه خریداری و آزاد می‌گردد و باقی ماندۀ ترکه به او داده می‌شود. در این که برده در هر طبقه‌ای از طبقات سه‌گانه که باشد در صورت انحصار وارث به او، باید آزاد شود یا آن که این حکم اختصاص به پدر و مادر یا آنان به اضافۀ فرزندان میّت دارد، اختلاف است. ۸.۱. ۴ - لعان اگر مردی با همسرش برای نفی فرزند از خود، ملاعنه کند، زن و شوهر از یکدیگر و نیز مرد از فرزند مورد لعان و بالعکس، ارث نمی‌برند. ۸.۱. ۵ - زنا نه زنازاده از پدر و مادر خود ارث می‌برد و نه پدر و مادر و نزدیکان آنان از وی. ۸.۱. ۶ - طبقه سابق وجود هر طبقۀ پیشین از طبقات یاد شده، مانع ارث بردن طبقۀ بعدی است. همچنین در یک طبقه، آن که به میّت نزدیک‌تر است، مانع ارث بردن خویشاوند دورتر می‌شود. در فقه، از این نوع مانع به « حجب حرمان » تعبیر شده است. ۸. ۲ - موجب محرومیت از بعض ارث برخی اوقات مانعی موجب می‌گردد که سهم وارث از حد اعلی به حد ادنی تنزل کند که در ذیل به آن پرداخته می‌شود: ۸.۲. ۱ - کاهش سهم وارث از مرتبۀ بالا به پایین‌تر گاهی به خاطر بروز مانعی، سهم وارث از حدّ اعلی به حدّ ادنی تنزّل می‌کند. به عنوان مثال، وجود فرزند ، موجب کاهش سهم شوهر از نصف به‌ یک چهارم و سهم زن از یک چهارم به یک هشتم می‌شود. فقها از این نوع مانع به « حجب نقصان » تعبیر کرده‌اند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۹۱، کتاب المواریث، الامر الثانی فی موانع الارث · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۱۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۹۲، کتاب المواریث، الامر الثانی فی موانع الارث، الاول · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۳۷ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۳۸-۴۰ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۵۰ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۵۸-۶۱ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۶۲ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۷۴ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۷۵ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۷۸

جهات استحقاق سهم ارث به سه قسم تقسیم می‌شود: ۹. ۱ - سهم بالفرض استحقاق ارث گاهی به «فرض» و «تسمیه» است؛ یعنی بر سهم وارث در قرآن کریم ، تصریح شده است. ۹. ۲ - سهم بالقرابه گاهی نیز استحقاق ارث به « قرابت » مانند استحقاق عمو و عمّه که در قرآن ، سهمی برای ایشان تعیین نشده است و تحت عنوان «اولوا الارحام» مندرج هستند، ۹. ۳ - سهم بالردّ و گاهی به هر دو سبب که از آن به « ردّ » تعبیر می‌شود یعنی ارث بردن وارث، افزون بر فریضه به سبب قرابت با میّت نیز می‌باشد، برای مثال، اگر وارث، تنها یک دختر باشد، نصف ترکه را به «فرض» و نصف دیگر را به «قرابت» ارث می‌برد. منبع: نساء/سوره۴، آیه۱۱ · احزاب/سوره۳۳، آیه۶ · الانتصار، ص۵۵۹

سهام نام‌برده شده در قرآن کریم عبارت است از: ۱۰. ۱ - نصف صاحبان آن سه گروهند: ۱. یک دختر در صورتی که میت فرزند دیگری که از او إرث ببرد نداشته باشد. ۲. یک خواهر پدر ومادری یا پدری، در صورتی که میت برادر پدر ومادری یا پدری نداشته باشد. ۳. شوهر در صورتی که همسر متوفای او فرزند یا فرزندزاده نداشته باشد . ۱۰. ۲ - دو سوم صاحبان آن سه گروه می باشند: ۱. دو دختر یا بیشتر در صورتی که میت پسر نداشته باشد. ۲. دو خواهر پدری در صورتی که میت برادر پدری نداشته باشد. ۳. دو خواهر پدر ومادری یا بیشتر در صورتی که برادر پدر ومادری نداشته باشد . ۱۰. ۳ - یک سوم صاحبان آن دو گروه می باشند: ۱. مادر در صورتی که میت فرزند یا برادرانی نداشته باشد ،داشتن یک برادر مانع نیست. ۲. برادران یا خواهران مادری میّت در صورتی که متعدد باشند. ۱۰. ۴ - یک چهارم صاحبان آن دو گروه می باشند: ۱. شوهری که زن متوفّایش فرزند یا فرزندزاده داشته باشد . ۲. زنی که شوهر متوفّایش بی فرزند یا فرزندزاده نداشته باشد . ۱۰. ۵ - یک ششم صاحبان آن سه گروهند: ۱. پدر در صورتی که میّت دارای فرزند باشد. ۲. مادر در صورتی که میت حدأقل دو برادر یا چهار خواهر پدر ومادری داشته باشد یا اینکه میت فرزند داشته باشد . ۳. برادر یا خواهر مادری در صورتی که تنها باشد یعنی برادر یا خواهر مادری دیگری نباشد. ۱۰. ۶ - یک هشتم صاحب، آن زنی است که شوهر متوفّایش فرزند یا فرزندزاده داشته باشد. منبع: نساء/سوره۴، آیه۱-۱۲ · تحریر الوسیلة، ج۲، ص۳۷۴

غیر از موارد ذکر شده، بقیّه وارثان میت که سهم ارث آنان در قرآن کریم مشخص نشده است، « وارثان بالقرابه » نامیده می شوند.

زن و شوهر در صورتی از یکدیگر إرث می برند که عقد آنها دائمی باشد . کیفیت إرث آنها از هم به شرح ذیل است: ۱۲. ۱ - در صورت فوت شوهر ۱. میت فرزند ندارد: ۴/۱ (یک چهارم) به همسر، و۴/۳ (سه چهارم) به سایر ورثه می رسد . ۲. میت فرزند دارد: ۸/۱ (یک هشتم) به همسر، و۸/۷ (هفت هشتم) به سایر ورثه میرسد ۱۲. ۲ - در صورت فوت همسر ۱. میت فرزند ندارد: ۲/۱ (یک دوم) به شوهر، و۲/۱ (یک دوم) به سایر ورثه میرسد . ۲. میت فرزند دارد: ۴/۱ به شوهر، و۴/۳ به سایر ورثه میرسد .

ترکه نسبت به سهام وارثان، سه حالت دارد: یا به اندازۀ سهام است یا کمتر از آن است و یا بیشتر از آن. صورت دوم و سوم مورد اختلاف شیعه و اهل سنت است. در فقه عامه از صورت دوم به عول و از صورت سوم به تعصیب تعبیر شده است که هر دو نزد شیعه امامیه باطل است.

کسانی که از یکدیگر ارث می‌برند، چنانچه همگی غرق شدند یا زیر آوار مردند، اگر تقدّم مرگ یکی بر دیگری یا تقارن آن‌ها معلوم نباشد، همه از یکدیگر ارث می‌برند، و در صورتی که تقدّم یکی معلوم باشد دیگران از او ارث می‌برند و در صورت معلوم بودن تقارن، هیچ کدام از هم ارث نمی‌برند. در الحاق دیگر اسباب مرگ جمعی به دو سبب یاد شده، اختلاف است. منبع: جواهر الکلام، ج۳۹، ص۳۰۶-۳۰۸

عنوان‌های دیگری مانند جنین ، خنثی ، غایب و مجوسی در بحث ارث مطرح هستند که احکام هر یک در جای خود خواهد آمد.