دکترین
نکتهٔ فقهی: جبران کسری و بازگرداندن مازاد در تیول (اقطاع‌داری دوره صفوی)
قابل توجه است که اگر تیولی را در برابر مواجب معین به کسی می‌دادند و درآمد آن تیول از مواجب مذکور کمتر بود، دولت مابه‌التفاوت را جبران می‌کرد، و از آن سوی اگر درآمد تیول از مقرری بیشتر بود، تیول‌دار باید مازاد آن را به دولت باز می‌گرداند.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر درآمد تیول کمتر از مواجب معین بود، دولت مابه‌التفاوت را جبران می‌کرد و اگر درآمد تیول بیشتر از مقرری بود، تیول‌دار باید مازاد آن را به دولت بازمی‌گرداند.
شاخه: اداری
بخش‌های دیگرِ همین مبحث 10
نکتهٔ فقهی: تیول به عنوان مرادف اقطاع (اقطاع‌داری دوره صفوی)
مثلاً از امیری یاد کرده‌اند که شاه عباس دارابگرد را به تیول و اقطاع او واگذاشت و اگر این دو اصطلاح معانی متفاوتی می‌داشتند، طبیعتاً یک ناحیه را نمی‌توانستند به تیول و هم اقطاع یک تن دهند.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در دوره صفوی، تیول به عنوان اصطلاحی که از دوره ابوسعید ایلخان به کار می‌رفته، ظاهراً مرادف با اقطاع بوده و در کنار هم به کار می‌رفته است، به طوری که یک ناحیه می‌توانست هم به تیول و هم به اقطاع یک تن داده شود.
شاخه: اموال و مالکیت
نکتهٔ فقهی: تیول به عنوان مقرری برای کارگزاران (اقطاع‌داری دوره صفوی)
مینورسکی نیز این معنی را تأیید کرده که تیول همان اقطاع است، جز آن‌که اقطاع لفظی محترمانه‌تر بوده، و با خدمات اقطاع‌دار بستگی نداشته، در حالی که تیول نوعی مقرری برای کارگزاران حکومت بوده است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تیول نوعی مقرری برای کارگزاران حکومت بود و با خدمات اقطاع‌دار بستگی داشت، در حالی که اقطاع لفظی محترمانه‌تر بود و با خدمات اقطاع‌دار بستگی نداشت.
شاخه: اداری
نکتهٔ فقهی: تیول به عنوان اهدای بهره مالکانه اراضی (اقطاع‌داری دوره صفوی)
لمتن معتقد است که تیول اهدای تمام یا قسمتی از بهره مالکانه اراضی معینی بود و بر همه انواع اقطاع‌ها اطلاق می‌شد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تیول اهدای تمام یا قسمتی از بهره مالکانه اراضی معینی بود و بر همه انواع اقطاع‌ها اطلاق می‌شد.
شاخه: اموال و مالکیت
نکتهٔ فقهی: انواع تیول (اقطاع‌داری دوره صفوی)
تیول را دو نوع دانسته‌اند: تیولی که وابسته به مشاغل مهم و معین بود و لابد با عزل صاحب منصب، به منصب‌دار جدید منتقل می‌شد؛ و تیولی که شاه مادام العمر به کسی می‌داد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تیول دو نوع بود: تیولی که وابسته به مشاغل مهم و معین بود و با عزل صاحب منصب به منصب‌دار جدید منتقل می‌شد؛ و تیولی که شاه مادام‌العمر به کسی می‌داد.
شاخه: اداری
اقطاع‌داری دوره صفوی
دوره طولانی دولت صفوی در بررسی تحولات اقطاع‌داری حائز اهمیت است. چون هم به تدریج اقطاع جای خ. ر. ب. تیول و سیورغال داد و هم این‌که در این دوره خاندان‌های تیول‌دار پدید آمدند.
اقطاع‌داری دوره صفوی: اهمیت دوره صفوی
دوره نسبتاً طولانی دولت صفوی هم برای بررسی تحولات اقطاع در شرق قلمرو اسلام حائز اهمیت است. و از سوی دیگر گروه بسیاری از خاندان‌های تیول‌دار در این عصر پدید آمدند که برخی از آن‌ها بیش از دو قرن قدرت و ثروت خویش را حفظ کردند.
منبع: ج۱، ص۳۲۲، تهران، ۱۳۵۰ش
اقطاع‌داری دوره صفوی: تیول
جز آن‌که منحصر در امرای لشکری نبود. بنابر این در عصر صفوی تیول اعم از اقطاع نظامی و کشوری بوده است. چنین می‌نماید که برقراری تیول برای کارمندان دربار از ۱۰۲۶ ق/۱۶۱۷ م رسم شد. ۲.
۴ - سود کلان تیول‌داران تیول‌داران این دوره بهره‌ای کلان از تیول‌های خود می‌بردند؛ زیرا مبلغ ارزیابی رسمی بسیار کمتر از درآمد واقعی املاک بود و تیول‌داران هیچ گاه درآمد واقعی را نشان نمی‌دادند. حتی اگر آفت و خشک‌سالی بدان می‌رسید، مطالبه خسارت یا تعویض تیول می‌کردند.
منبع: ج۱، ص۱۰۳، تهران، ۱۳۵۰ش · ج۱، ص۴۹، نظام ایالات در دوره صفویه، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران، ۱۳۵۷ش · ج۱، ص۱۴۱، ذیل جامع التواریخ رشیدی، به کوشش خانبابا بیانی، تهران، ۱۳۱۷ش · ج۲، ص۸۸۳، تهران، ۱۳۵۰ش · ج۱، ص ۴۵-۴۶، سازمان اداری حکومت صفوی، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران، ۱۳۳۴ش · ج۱، ص۲۱۷-۲۱۹، مالک و زارع در ایران، ترجمه منوچهر امیری، تهران، ۱۳۶۲ش · ج۱، ص۲۵، تهران، ۱۳۳۲ش · ج۳، ص۱۲۵۸-۱۲۵۹، سفرنامه، ترجمه اقبال یغمایی، تهران، ۱۳۷۴ش · ج۱، ص۴۱۶ به بعد، به کوشش محمد تقی دانش پژوه، مجلة دانشکده ادبیات، تهران، ۱۳۴۸ش، س ۱۶، شم ۴ · ج۲، ص۹۲۴، تهران، ۱۳۵۰ش · ج۳، ص۱۲۵۹، سفرنامه، ترجمه اقبال یغمایی، تهران، ۱۳۷۴ش · ج۱، ص۷۹، به کوشش محمد تقی دانش پژوه، مجلة دانشکده ادبیات، تهران، ۱۳۴۸ش، س ۱۶، شم ۴ · ج۱، ص۴۳-۴۴، تهران، ۱۳۳۲ش
اقطاع‌داری دوره صفوی: سیورغال
۳.
۳ - سیورغالهای دائمی از سیورغالهای دوره صفوی اطلاع بیشتری در دست است. در این عصر امرا و شاه‌زادگان و سادات و روحانیان و دیوانیان سیورغالهای دائم داشتند (برای بعضی از سیورغالهای روحانیان و سادات، به این منبع رجوع کنید ). این سیورغال‌ها معمولاً از اراضی موات یا خالصه‌ها داده می‌شد.
منبع: ج۱، ص۱۳۹، تاریخ شیخ اویس، به کوشش ی لون، لاهه، ۱۳۷۳ق · ج۱، ص ۳۰۷، به کوشش محمد علی موحد، تهران، ۱۳۶۲ش · ج۱، ص۲۲۹، تکامل فئودالیسم در ایران، تهران، ۱۳۵۸ش · ۴۴۹ ب، به کوشش عصام‌الدین اورونبایف، تاشکند، ۱۹۷۲م · ج۱، ص۴۴، تهران، ۱۳۵۰ش · ج۱، ص۸۵، تهران، ۱۳۴۹ش · ج۱، ص۵۳، تهران، ۱۳۳۲ش · ج۱، ص۲۳۴، تکامل فئودالیسم در ایران، تهران، ۱۳۵۸ش
اقطاع‌داری دوره صفوی: اُلکا
الکا گاه موروثی (برای مثال به این منبع رجوع کنید ) بوده، و گاه با شغل و منصب بستگی داشته است. هم‌چنین بعضی از کارمندان لشکری و دیوانی مانند توپچی و میرآخور بخشی از مواجب خود را از الکا - در دست هر کس که بود - می‌گرفتند.
منبع: ج۱، ص۱۹۹، تکامل فئودالیسم در ایران، تهران، ۱۳۵۸ش · ج۲، ص۵۰۹، و دیگران، تاریخ ایران، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۴۶ش · ج۱، ص۱۳۸-۱۴۱، تهران، ۱۳۵۰ش · ج۱، ص۲۰۱، تهران، ۱۳۴۹ش · ج۱، ص۳۶۱، تهران، ۱۳۵۰ش · ج۱، ص۲۰۰-۲۰۱، تکامل فئودالیسم در ایران، تهران، ۱۳۵۸ش
اقطاع‌داری دوره صفوی: مقایسه اقطاع‌داری با فئودالیسم
۵.۳.
۱ - عینیت و هماهنگی کامل کسانی که آن را بدون قیدی همانند فئودالیسم اروپایی دانسته‌اند، ماهیت و تفاوت اقطاع‌داری دیوان‌سالارانه و اداری را با اقطاع‌داری نظامی مورد توجه قرار نداده‌اند. شاید بنابر همین وجوه اشتراک، بعضی از نویسندگان، اقطاع دوره اسلامی را اصلاً زیر عنوان فئودالیسم بررسی کرده‌اند. بعضی دیگر ریشه‌های آن را در آسیای شرقی جست‌وجو کرده، و این‌گونه اقطاع‌داری را برگرفته از سازمان جنگی قبایل ترک و مغول دانسته‌اند.
در عصر آل بویه مقطعان نظامی بزرگ در مواردی وظایف حکم‌رانی را نیز بر عهده داشتند. با این تفاوت بزرگ که مقطعان، اقطاع و حکومت را فقط بر طبق خواست سلطان اداره می‌کردند. بعضی دیگر شیوه اقطاع‌داری عصر سلجوقی - نخستین دولت بزرگ مبتنی بر نظامی‌گری - را با فئودالیسم غربی سازگار و همگون دانسته و یا اقطاع بزرگان و امرای دولت را همان رسم تیول اروپایی خوانده‌اند. ۵.
۴ - دوره ممالیک پولیاک اقطاع‌داری دوره ممالیک را متأثر از ۳ نظام فئودالیسم مغولی، اسلامی و اروپای غربی دانسته است. فئودالیسم اروپایی هم از طریق رؤسای قبایل عرب در سوریه و فلسطین که تابع و تیول‌دار دولت صلیبی بودند، بر فئودالیسم ممالیک سخت تأثیر کرد. شیوه‌ای که در فئودالیسم اروپایی رایج بود. با این‌همه، وجوه افتراق در منشأ و تکامل و نتایج اقطاع‌داری نظامی با فئودالیسم اروپایی چنان است که نمی‌توان آن دو را در یک مجموعه و زیر یک عنوان قرار داد.
منبع: ج۲، ص۴۷، کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۴۴ش · ج۲، ص۴۹، کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۴۴ش · ج۱، ص۲۳۸-۲۳۹، ترکستان نامه، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۵۲ش · ج۱، ص۶۳، تکامل نظام اقطاع در ایران قرون وسطی، ترجمه عطاءالله مرزبان، نگین، ۱۳۴۶ش، شم ۳۴ · ج۱، ص۱۹-۲۱، دیوان سالاری در عهد سلجوقی، ترجمه یعقوب آژند، تهران، ۱۳۶۳ش · ج۱، ص۳۹، ناصر خسرو و اسماعیلیان، ترجمه یحیی آرین پور، تهران، ۱۳۴۶ش · ج۱، ص۵۷، به کوشش لویس شیخو، بیروت، ۱۹۲۷م · ج۱، ص۵۵ -۶۰، به کوشش لویس شیخو، بیروت، ۱۹۲۷م · ج۱، ص۱۲۱-۱۲۲، مالک و زارع در ایران، ترجمه منوچهر امیری، تهران، ۱۳۶۲ش · ج۱، ص۲۱، ویژگیهای تاریخی نظام اجتماعی ایران در دوره اسلامی، جهان نو، ۱۳۴۷ش، س ۲۲، شم ۱-۳ · ج۲، ص۴۸، کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۴۴ش · ج۱، ص۳۰-۳۱، علی، عتبة الکتبة، به کوشش محمد قزوینی و عباس اقبال آشتیانی، تهران، ۱۳۲۹ش · ج۱، ص۶۴، تکامل نظام اقطاع در ایران قرون وسطی، ترجمه عطاءالله مرزبان، نگین، ۱۳۴۶ش، شم ۳۴
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.