نکتهٔ فقهی: جواز بکارگیری اکار در مزارعه (أکار)

امام صادق (علیه‌السلام) این روش را جایز دانسته که کسی زمینی را برای کشت به اکره واگذارد و از محصول آن پس از کسر سهم بیت المال، نصف یا ثلث آن را برداشته، بقیه را به اکره دهد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در قرارداد مزارعه با اکار، پس از کسر سهم بیت المال، می‌توان نصف یا ثلث محصول را به صاحب زمین داد و بقیه را به اکار اختصاص داد. شاخه: مدنی

از امام رضا (علیه‌السلام) نیز نقل شده که اکره می‌توانند محصول زمین را تخمین بزنند و براساس آن با زمین دار قرار بگذارند و سهمی برای او تعیین کنند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اکار می‌تواند محصول زمین را تخمین زده و بر اساس آن با زمین‌دار قرارداد بسته و سهمی برای او تعیین کند. شاخه: مدنی

براساس روایتی گفته‌اند که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) از مؤاکره نهی کرده بوده است. اما صحت این روایت محل تردید است. چه، روایات منقول از امامان شیعه (علیهم‌السلام) حاکی از جواز این نوع مزارعه است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صحت روایت نهی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) از مؤاکره (نوعی مزارعه) محل تردید است، زیرا روایات امامان شیعه حاکی از جواز آن است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

اَکّار، صیغه مبالغه از اَکْر و اِکاره (به معنی کاشتن زمین)، و جمع آن اَکَره م. ب..

در لغت به معنای زارع یا کسی است که زمین را برای کشت زیر و رو می‌کند و در اصطلاح برزگری را گویند که خود زمینی برای کشت ندارد و بر اراضی دیگران کار می‌کند. منبع: ابن منظور، لسان، ذیل اکر

به علاوه نبطی ها و اکره از پیش از اسلام، و پس از آن اغلب در منطقه سواد می‌زیستند و فعالیت می‌کردند. منبع: هیلدسهایم، ۱۹۶۲ · فرق الشیعة، ج۱، ص۷۲، به کوشش محمدصادق بحرالعلوم، نجف، ۱۳۵۵ق · ج۱، ص۱۹-۲۱، فرهنگ اسلامی، حیدرآباد، ۱۹۷۳ · ج۱، ص۵۳ اُکار بر وزن دچار، تهران، ۱۳۵۷ش

اکّار را خبیر و مؤاکره را به معنای مخابره، یعنی نوعی مزارعه که زارع بدون زمین از محصول سهمی معین بردارد، نیز می‌گفتند. وی به عمّال خود سفارش می‌کرد که آن‌ها را تحت فشار قرار ندهند. منبع: الصحاح، ج۲، ص۵۸۰، به کوشش احمد عبدالغفور عطار، بیروت، ۱۴۰۴قمری/ ۱۹۸۴ میلادی · فتوح البلدان، ج۱، ص۲۷۱، لیدن، ۱۸۶۵م · بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۱۷۲، بیروت، ۱۴۰۳ق · مجموعة الوثائق السیاسیة، ج۱، ص۴۲۴، بیروت، ۱۴۰۵ق · مجموعة الوثائق السیاسیة، ج۱، ص۴۵۱، بیروت، ۱۴۰۵ق

درباره جواز این عمل که اکّار را در برابر سهم معینی از محصول زمین به کار بگمارند، بین روایات و میان فقها اختلاف است. ۴. ۱ - نهی پیامبر براساس روایتی گفته‌اند که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) از مؤاکره نهی کرده بوده است. اما صحت این روایت محل تردید است. چه، روایات منقول از امامان شیعه (علیهم‌السلام) حاکی از جواز این نوع مزارعه است. ۴. ۳ - جواز امام رضا از امام رضا (علیه‌السلام) نیز نقل شده که اکره می‌توانند محصول زمین را تخمین بزنند و براساس آن با زمین دار قرار بگذارند و سهمی برای او تعیین کنند. البته محصول به دست آمده نباید کمتر از حد تخمین زده شده باشد. سهم یک ششم یا یک هفتم برای اکره را بعضی محققان، با گروهی از زارعان وابسته به زمین در یونان باستان که یک ششم از محصول را می‌گرفتند، مقایسه کرده اند. منبع: ابن منظور، لسان، ذیل اکر · تهذیب الاحکام، ج۷، ص۲۰۰، به کوشش حسن موسوی خرسان، بیروت، ۱۴۰۱ق · ج۱، ص۱۵-۱۶، فرهنگ اسلامی، حیدرآباد، ۱۹۷۳ · تهذیب الاحکام، ج۷، ص۲۰۸، به کوشش حسن موسوی خرسان، بیروت، ۱۴۰۱ق · الخراج، ج۱، ص۹۱، بیروت، ۱۳۹۹قمری /۱۹۷۹ میلادی · سنن، ج۷، ص۵۲-۵۳، استانبول، ۱۹۸۱م · ج۱، ص۲۱، فرهنگ اسلامی، حیدرآباد، ۱۹۷۳

به عقیده او مؤاکره یا مخابره را مردم مصر مرابعه می‌نامیدند، زیرا در این نوع مزارعه سهم اکره در اصل براساس یک چهارم محصول تعیین می‌شد، ولی این سهم سپس تغییر کرد و به توافق طرفین واگذار شد. با این همه، در این دوره وضع اکره روی به بدی نهاد. ۵. ۳ - قرون چهار تا ده از بعضی گزارش ها پیداست که اکره در قرن ۴ قمری /۱۰ میلادی برای یافتن کار از روستایی به روستای دیگر می‌رفتند و هر که سهم بیش‌تر می‌داد، برای او کار می‌کردند. حتی گفته‌اند که حمدان قرمط ، از بزرگ ‌ترین داعیان و پیشوایان این گروه، خود در آغاز کار از جمله اکره سواد بود. ۵. ۷ - ایران عصر صفوی در ایران عصر صفوی نیز اصطلاح اکره، ظاهراً رایج بوده، اما به معنای سهم معین رعیت از محصول به کار می‌رفته است. منبع: ج۲، ص۱۴۲۵، به کوشش محمد فؤاد عبدالباقی، استانبول، ۱۴۰۱ق · «تفسیر الالفاظ العباسیة»، ج۱، ص۲۹۰-۲۹۱، مجلة المجمع العلمی العربی، دمشق، ۱۳۹۶ق، ج ۲ · رسوم دارالخلافة، ج۱، ص۷، به کوشش میخائیل عواد، بغداد، ۱۳۸۳ق · الدیارات، ج۱، ص۲۱۴-۲۱۵، به کوشش کورکیس عواد، بغداد، ۱۳۸۶ق · البخلاء، ج۱، ص۱۲۹، به کوشش طه حاجری، قاهره، دارالمعارف · تحفة الامراء فی تاریخ الوزراء، ج۱، ص۲۵۸-۲۵۹، به کوشش آمدرُز، لیدن، ۱۹۰۴م · تاریخ قم، ج۱، ص۱۶۶، ترجمة حسن بن علی قمی، به کوشش جلال الدین طهرانی، تهران، ۱۳۱۳ش · ج۱۰، ص۲۴ · صلة تاریخ الطبری، ج۱، ص۱۱-۱۲، به کوشش دخویه، لیدن، ۱۸۹۷م · الفرق بین الفرق، ج۱، ص۱۷۱، اختصار عبدالرزاق بن رزق الله، به کوشش فیلیپ حتی، قاهره، ۱۹۲۴م · الحیوان، ج۵، ص۳۲، به کوشش عبدالسلام محمدهارون، بیروت، ۱۴۱۶ق · ج۱، ص۱۳۴، کویت، ۱۴۰۴ق · ج۱، ص۴۵-۴۶، تهران، ۱۳۳۲ش