نکتهٔ فقهی: جواز رهن آب انگور

آب انگور پیش از جوشیدن و نیز پس از آن و بخار شدن دو سوم آن، پاک است، لیکن در پاک بودن آن پس از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم آن و نیز پس از بخار شدن آن ب. غ. آتش، مانند آفتاب اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آب انگور پیش از جوشیدن و پس از بخار شدن دو سوم آن پاک است، اما در مورد پاکی آن پس از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم و همچنین پس از بخار شدن ب. غ. آتش، اختلاف نظر وجود دارد. اگر آب انگور پس از جوشیدن سرکه شود، پاک است. شاخه: مدنی

اگر کسی آب انگور را غصب کند و در دست او شراب گردد، ضامن مثل یا قیمت آن است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی آب انگور را غصب کند و در دست او به شراب تبدیل شود، ضامن مثل یا قیمت آن است. شاخه: اموال و مالکیت

به قول مشهور فروش آب انگور به کسی که فروشنده می‌داند او شراب درست می‌کند، مکروه است، امّا در صورتی که فروشنده به این قصد بفروشد و یا در متن عقد شرط شده باشد، حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروش آب انگور به کسی که فروشنده می‌داند قصد تولید شراب دارد، مکروه است، اما اگر فروشنده به این قصد بفروشد یا در عقد شرط شود، حرام است. شاخه: تجارت

جواز خرید و فروش آب انگور بعد از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم آن، مورد اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): جواز خرید و فروش آب انگور پس از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم آن، مورد اختلاف است. شاخه: تجارت

نوشیدن آب انگور پیش از جوشیدن و نیز پس از بخار شدن دو سوم آن به وسیله آتش جایز است؛ امّا، پس از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم، حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نوشیدن آب انگور پیش از جوشیدن و پس از بخار شدن دو سوم آن به وسیله آتش جایز است، اما پس از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم، حرام است. جواز نوشیدن آن پس از بخار شدن دو سوم ب. غ. آتش، مورد اختلاف است. شاخه: کیفری

به قول مشهور حد نوشیدن آب انگور جوشیده، حدّ شراب (هشتاد تازیانه ) است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): به قول مشهور، حد نوشیدن آب انگور جوشیده، حد شراب (هشتاد تازیانه) است. شاخه: کیفری

« عصیر عنبی (عصاره انگور) در صورتی‌که خود به خود نشیش پیدا کند و بجوشد یا به وسیله آتش به جوش آید، حرام است.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عصاره انگور در صورتی که خود به خود یا به وسیله آتش بجوشد، حرام است. شاخه: کیفری

رفتن و کم شدن دو سوم آب‌ انگور به وسیله آتش یا خورشید در صورتی‌که توسط آن‌ها جوش آمده باشد - بنابراین که با جوش آمدن نجس شود - پاک کننده ثلث باقی‌مانده است و قبلاً گذشت که بنابر اقوی (اصلاً نجس نبوده و) پاک می‌باشد، پس کم شدن دو سوم آن فقط در حلال شدن آن مؤثر است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر عصاره انگور با آتش یا خورشید بجوشد و دو سوم آن کم شود، باقی‌مانده پاک است و این کم شدن فقط در حلال شدن آن مؤثر است. شاخه: مدنی

«چنانچه احراز شود که با این جوش آمدن مست‌کننده شده است نجس م. ب. و با کم شدن دو سوم آن، پاک نمی‌شود، بلکه باید منقلب به سرکه شود تا پاک گردد. و در صورتی‌که مسکر شدن آن مشکوک باشد، محکوم به طهارت است.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر عصاره انگور خود به خود بجوشد و مست‌کننده شود، نجس است و با کم شدن دو سوم آن پاک نمی‌شود، بلکه باید به سرکه تبدیل شود. اگر مسکر بودن آن مشکوک باشد، پاک محسوب می‌شود. شاخه: مدنی

آبی که در درون حبّه انگور است ظاهراً در حکم عصاره انگور می‌باشد؛ پس اگر خود به خود یا به وسیله آتش بجوشد حرام م. ب.. البته مادامی‌که جوشش آن، احراز نشود حکم به حرمت آن نمی‌شود — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آبی که در درون حبه انگور است، در حکم عصاره انگور است و اگر خود به خود یا به وسیله آتش بجوشد، حرام می‌شود. اما تا زمانی که جوشش آن احراز نشود، حکم به حرمت آن نمی‌شود. شاخه: کیفری

ظاهر آن است که حرمت آنچه ‌که خود به خود به جوش آمده از اقسام عصیری که گفتیم حرام است، بر طرف نمی‌شود مگر اینکه سرکه شود مانند شراب؛ زیرا شراب فقط وقتی حلال می‌شود که با انقلاب، سرکه شود و ذهاب دو ثلث در آن نتیجه‌ای ندارد. و اما حرمت آنچه‌ که به وسیله آتش و مانند آن به جوش آمده، با ذهاب دو ثلث آن، برطرف می‌گردد — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حرمت عصاره انگوری که خود به خود جوشیده، تنها با تبدیل شدن به سرکه برطرف می‌شود. اما حرمت آنچه با آتش جوشیده، با بخار شدن دو سوم آن برطرف می‌گردد. احتیاط واجب آن است که بخار شدن دو سوم با آتش یا عامل جوشاننده باشد، نه با هوا یا طولانی شدن زمان. شاخه: کیفری

آب انگور به معنی عصاره انگور م. ب. که از فشردن آن بدست می‌آید و از آن در باب‌های طهارت ، تجارت ، رهن ، اطعمه و اشربه ، غصب و حدود بحث شده و احکامی وضعی و تکلیفی بر آن مترتّب گشته است.

آب انگور پیش از جوشیدن و نیز پس از آن و بخار شدن دو سوم آن، پاک است، لیکن در پاک بودن آن پس از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم آن و نیز پس از بخار شدن آن ب. غ. آتش ، مانند آفتاب اختلاف است. اگر آب انگور پس از جوشیدن سرکه شود، پاک است. گرو گذاشتن آب انگور صحیح است، لیکن اگر شراب شود، از رهن خارج می‌گردد. اگر کسی آب انگور را غصب کند و در دست او شراب گردد، ضامن مثل یا قیمت آن است. منبع: العروة الوثقی، ج۱، ص۲۷۳ · جامع المقاصد، ج۱، ص۱۸۰ · جامع المقاصد، ج۵، ص۶۱ · جامع المقاصد، ج۶، ص۲۹۱

به قول مشهور فروش آب انگور به کسی که فروشنده می‌داند او شراب درست می‌کند، مکروه است، امّا در صورتی که فروشنده به این قصد بفروشد و یا در متن عقد شرط شده باشد، حرام است. جواز خرید و فروش آب انگور بعد از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم آن، مورد اختلاف است. نوشیدن آب انگور پیش از جوشیدن و نیز پس از بخار شدن دو سوم آن به وسیله آتش جایز است؛ امّا، پس از جوشیدن و پیش از بخار شدن دو سوم، حرام است. جواز نوشیدن آب انگور پس از بخار شدن دو سوم آن ب. غ. آتش، مورد اختلاف است. به قول مشهور حد نوشیدن آب انگور جوشیده، حدّ شراب (هشتاد تازیانه ) است. منبع: جواهر الکلام، ج۲۲، ص۳۰-۳۱ · المکاسب، ج۱، ص۶۱ · جواهر الکلام، ج۶، ص۱۳-۲۰ · مبانی تکملة المنهاج، ج۱، ص۲۷۱

۳. ۱ - جوشیدن با آتش و خورشید رفتن و کم شدن دو سوم آب‌ انگور به وسیله آتش یا خورشید در صورتی‌که توسط آن‌ها جوش آمده باشد - بنابراین که با جوش آمدن نجس شود - پاک کننده ثلث باقی‌مانده است و قبلاً گذشت که بنابر اقوی (اصلاً نجس نبوده و) پاک می‌باشد، پس کم شدن دو سوم آن فقط در حلال شدن آن مؤثر است. ۳. ۲ - خود به خود جوشیدن آب انگور (عصاره انگور) در صورتی‌که خود به خود نشیش پیدا کند و بجوشد حرام است و «چنانچه احراز شود که با این جوش آمدن مست‌کننده شده است نجس م. ب. و با کم شدن دو سوم آن، پاک نمی‌شود، بلکه باید منقلب به سرکه شود تا پاک گردد. و در صورتی‌که مسکر شدن آن مشکوک باشد، محکوم به طهارت است.» ۳. ۳ - آب درون حبه انگور آبی که در درون حبّه انگور است ظاهراً در حکم عصاره انگور می‌باشد؛ پس اگر خود به خود یا به وسیله آتش بجوشد حرام م. ب.. البته مادامی‌که جوشش آن، احراز نشود حکم به حرمت آن نمی‌شود، پس اگر یک حبّه انگور به درون دیگی که می‌جوشد، بیفتد و در آب جوشان، بالا و پایین رود، مادامی‌که جوشش آن معلوم نشود حرام نمی‌باشد و مجرد آنچه‌که ذکر شد، موجب جوشیدن درون حبه نمی‌باشد. ۳. ۴ - شرایط ذهاب ثلثین ظاهر آن است که حرمت آنچه ‌که خود به خود به جوش آمده از اقسام عصیری که گفتیم حرام است، بر طرف نمی‌شود مگر اینکه سرکه شود مانند شراب؛ زیرا شراب فقط وقتی حلال می‌شود که با انقلاب، سرکه شود و ذهاب دو ثلث در آن نتیجه‌ای ندارد. و اما حرمت آنچه‌ که به وسیله آتش و مانند آن به جوش آمده، با ذهاب دو ثلث آن، برطرف می‌گردد و احتیاط (واجب) آن است که ذهاب دو ثلث آن، به وسیله آتش یا با چیزی باشد که آن را به جوش آورد، نه با هوا و طولانی بودن مکث آن. البته ذهاب دو ثلث آن لازم نیست که در حال جوشیدن آن باشد بلکه ذهاب دو ثلث در صورتی‌که منتسب به آتش باشد - ولو به ضمیمه آنچه ‌که بعد از جوشیدن و قبل از آن‌که سرد شود، از آن کم می‌شود - کافی است؛ پس اگر آب‌ انگور در دیگی باشد که روی آتش است و بجوشد تا آن‌که نصف آن - سه ششم آن - برود سپس دیگ را روی زمین قرار دهد و قبل از آن‌که سرد شود یک ششم دیگر آن به وسیله بالا رفتن بخار برود در حلال بودن آن کفایت می‌کند. و «اگر مقداری آب انگور نجوشیده روی آب انگوری که می‌جوشد، قبل از ذهاب دو ثلث آن، ریخته شود، واجب است که دو ثلث مجموع آنچه ‌که از آب انگور اول، باقی مانده با آنچه ‌که مرتبه دوم روی آن ریخته شده، برود و آنچه ‌که ابتدا از آب انگور اولی رفته حساب نمی‌شود؛ پس اگر در دیگ نُه رطل آب انگور باشد و بجوشد تا اینکه سه رطل آن برود و شش رطل باقی بماند سپس نه رطل دیگر روی آن بریزد و پانزده رطل گردد، واجب است که بجوشد تا ده رطل برود و پنج رطل باقی بماند و رفتن نه رطل و باقی ماندن شش رطل آن کفایت نمی‌کند. البته اصل این کار خلاف احتیاط است، پس احتیاط (مستحب) آن است که هر کدام آن‌ها جداگانه پخته شود اگرچه آنچه ‌که ذکر کردیم وجهی دارد.» ۳. ۵ - عدم کفایت شیره شدن آب انگور اگر آب انگور جوشان قبل از آن‌که دو ثلث آن از بین برود، شیره شود بنابر احتیاط (واجب)، در حلال بودن آن کافی نیست. ۳. ۶ - جوشیدن آب انگور مخلوط با آب اگر آب انگور با آب مخلوط شود سپس بجوشد و دو ثلث مجموع آن‌ها برود در حلال بودن آن اشکال است، مگر اینکه معلوم شود که دو ثلث آب انگور هم رفته است. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۷۸، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول:فی غیر الحیوان، مسالة ۱۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۳۷، کتاب الطهارة، فصل فی المطهرات · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۷۹، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول:فی غیر الحیوان، مسالة ۲۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۸۰، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول:فی غیر الحیوان، مسالة ۲۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۸۰، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول:فی غیر الحیوان، مسالة ۲۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۸۰، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول:فی غیر الحیوان، مسالة ۲۴