نکتهٔ فقهی: حرمت استماع صدای زن نامحرم در صورت خوف فتنه یا قصد التذاذ

استماع غیبت همانند غیبت حرام است. [۷] کتاب المکاسب (شیخ انصاری) ج۱، ص۳۵۹.و «گوش‌کردن غیبت (از رادیو و مانند آن) درصورتی‌که به طور مستقیم پخش شود حرام است وگرنه از حیث استماع‌ غیبت حرام نیست، البته از جهات دیگر مانند کشف سرّ مؤمن مثلاً و اهانت به او، ممکن است حرام شود.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): استماع غیبت همانند خود غیبت حرام است و گوش دادن به غیبت از رسانه‌ها در صورتی که به طور مستقیم پخش شود، حرام است. شاخه: کیفری

همچنین است استماع غناء که مستمع آن فاسق و شهادت او مردود است. [۹] جواهر الکلام ج۴۱، ص۴۷.استماع‌ « موسیقی مطرب حرام است و صداهای مشکوک مانع ندارد.» [۱۰] موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۵۷۹، سؤال۶۷۲۱. و آیا طرب شخصی مناط است و یا نوعی ؟ به عقیده امام خمینی «میزان، مطرب در نظر عرف است.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): استماع غنا حرام است و مستمع آن فاسق محسوب شده و شهادتش مردود است. موسیقی مطرب نیز حرام است و میزان تشخیص مطرب بودن، عرف است. شاخه: کیفری

استماع ادّعای طرفین دعوا بر قاضی واجب است. [۲۴] المبسوط ج۸، ص۱۴۹. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بر قاضی واجب است که ادعای طرفین دعوا را استماع کند. شاخه: آیین دادرسی

گوش فرادادن از روی اراده و اختیار را استماع گویند. این عنوان در باب‌های صلات ، تجارت ، نکاح ، طلاق و قضاء آمده است.

شنیدن یا از روی اراده و اختیار است که به آن «استماع» گفته می‌شود و یا غیر اختیاری که « سماع » نام دارد.

استماع قرآن در غیر نماز ، خواه قاری نمازگزار باشد یا نه مستحب است. منبع: کشف الغطاء ج۳، ص۴۶۴

بنابر قول مشهور گوش دادن مأموم به قرائت امام در نماز جماعت ، مستحب است. منبع: مستمسک العروة ج۷، ص۲۵۴

بر جنب و حائض خواندن سوره‌ های عزائم حرام است، لیکن به قول مشهور، در صورت استماع آیۀ سجده ، سجده بر جنب و حائض واجب است. منبع: جواهر الکلام ج۳، ص۴۲ · جواهر الکلام ج۳، ص۲۲۳ · التنقیح (الطهارة) ج۶، ص۴۳۲

در برخی موارد استماع حرام است. ۵. ۱ - استماع غیبت استماع غیبت همانند غیبت حرام است. و «گوش‌کردن غیبت (از رادیو و مانند آن) درصورتی‌که به طور مستقیم پخش شود حرام است وگرنه از حیث استماع‌ غیبت حرام نیست، البته از جهات دیگر مانند کشف سرّ مؤمن مثلاً و اهانت به او، ممکن است حرام شود.» ۵. ۲ - استماع غناء همچنین است استماع غناء که مستمع آن فاسق و شهادت او مردود است. استماع‌ « موسیقی مطرب حرام است و صداهای مشکوک مانع ندارد.» و آیا طرب شخصی مناط است و یا نوعی ؟ به طور مستقیم پخش شود یا بعد از ضبط نمودن در ضبط صوت باشد.» و درباره گوش‌دادن به رادیوهای بیگانه ایشان معتقدند «اگر موجب انحراف و مفسده است نباید گوش کنید.» و «اگر موجب انحراف نشود، اشکال ندارد.» به بیان دیگر به سخن‌پراکنی برخی از رادیوها که مشتمل بر هتاکی و فحاشی و افترائات نسبت به اسلام و مقدسات اسلامی و مسلمانان و مؤمنین است «بهتر است گوش ندهند و اگر موجب تاثیر در شنونده و یا مستلزم اشاعه فساد و اباطیل باشد جایز نیست.» ۵. ۳ - عدم تفاوت در حرمت بین مستمع و فاعل در حرمت سخن‌چینی ، هجاء و تشبیب فرقی بین مستمع و فاعل آن نیست. ۵. ۴ - استماع آیات سجده در نماز استماع آیات سجده بنا به تصریح برخی فقها در نمازهای واجب همچون قرائت آن حرام است. ۵. ۵ - استماع صدای زن استماع صدای زن جز همسر در صورت خوف وقوع در فتنه و مفسده یا به قصد التذاذ حرام است. در حرمت استماع صدای زن نامحرم در غیر دو صورت فوق اختلاف است. حرمت آن به مشهور نسبت داده شده است. در تحریرالوسیله آمده است: اقوی آن است که شنیدن صدای زن بیگانه مادامی‌که تلذذ و ریبه نباشد جایز است. و همچنین برای زن جایز است که صدایش را به مردان بیگانه بشنوند، درصورتی‌که ترس فتنه نباشد؛ اگرچه احتیاط (مستحب) در غیر مقام ضرورت ، ترک آن است خصوصاً اگر زن جوان باشد. و عده‌ای، شنیدن و شنواندن را حرام دانسته‌اند و این قول ضعیف است، البته بر زن حرام است که با مردان با کیفیت مهیج صحبت کند؛ به اینکه به نازکی سخن بگوید و در کلام نرمی کند و صدایش را زیبا نماید؛ تا آنکه کسی که در قلبش مرض هست، طمع کند. منبع: کتاب المکاسب ج۱، ص۳۵۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲ ص۶۷۲، البحث حول المسائل المستحدثة، ومنها الرادیو و التلفزیون ونحوهما، مسالة۷ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۴۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۵۷۹، سؤال۶۷۲۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۵۸۴، سؤال۶۷۳۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲ ص۶۷۲، البحث حول المسائل المستحدثة، ومنها الرادیو و التلفزیون ونحوهما، مسالة۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۶۱۰، سؤال۶۸۱۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۶۱۰، سؤال۶۸۱۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۶۱۱، سؤال۶۸۱۲ · الجامع للشرائع، ص۳۹۷-۳۹۸ · کتاب المکاسب ج۱، ص۱۸۱ · جواهر الکلام ج۹، ص۳۴۵ · جواهر الکلام ج۲۹، ص۹۷-۹۸ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۶۴، کتاب النکاح، مسالة۲۹

استماع صیغۀ طلاق توسط دو مرد عادل در مجلس طلاق ، از شرایط صحّت آن است. و حضور آن‌ها در مجلس طلاق واجب نمی‌باشد. ولی احتیاط (مستحب) خلاف آن است. این در صورتی است که طلاق در رادیو مستقیماً اجراء شود - نه به‌واسطه ضبط صوت - و حکم در ظهار مانند طلاق است.» و برای شاهدین طلاق « قصد استماع لازم نیست و حضور عدلین به‌طوری که بشنوند کفایت می‌کند.» منبع: مجمع المسائل ج۲، ص۲۳۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۷۲، البحث حول المسائل المستحدثة، ومنها الرادیو و التلفزیون ونحوهما، مسالة۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۴۰، استفتائات امام خمینی، ج۹، ص۴۵۳، سؤال۱۰۹۶۸