نکتهٔ فقهی: حکم استخوان در دیات

۱) تکّه ی جدا شده از مردار که مانند استخوان، روح و حیات ندارد، پاک است، مگر آن که استخوان حیوان نجس العین مانند سگ باشد. [۱] ۲) به قول مشهور ، تماس با عضو استخوان‌ دار جدا شده از بدن انسان- اعم از زنده ومرده- پیش از غسل آن عضویا غسل میّت ، موجب غسل مسّ میّت مى‌شود. [۲] — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تکه جدا شده از مردار که مانند استخوان روح و حیات ندارد، پاک است، مگر آنکه استخوان حیوان نجس‌العین باشد. تماس با عضو استخوان‌دار جدا شده از بدن انسان (زنده یا مرده) پیش از غسل آن عضو یا غسل میت، موجب غسل مس میت می‌شود. در وجوب غسل در تماس با استخوان جدا شده از انسان مرده پیش از غسل، یا استخوان جدا شده از انسان زنده اختلاف است. واجب است عضو استخوان‌دار باقی‌مانده از میت، پس از غسل، در پارچه‌ای پیچیده و دفن شود. استنجاء به استخوان جایز نیست. شاخه: اموال و مالکیت

در موردى که قصاص ، موجب تغریر مى‌شود یعنى مواردى که در صورت قصاص بیش از مقدار جنایت به جانى آسیب مى‌رسد مانند شکستن استخوان، قصاص ، منتفی است و به جاى آن دیه گرفته مى‌شود. [۱۲] — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مواردی که قصاص موجب تغریر می‌شود (مانند شکستن استخوان که در صورت قصاص بیش از مقدار جنایت به جانی آسیب می‌رسد)، قصاص منتفی است و به جای آن دیه گرفته می‌شود. قصاص در هر جرحی که در گرفتن آن نفس و عضو، در معرض خطر نیست و با قصاص سلامتی غلبه دارد، ثابت می‌شود، اما در هاشمه (ضربتی که استخوان را بشکند) و منقله (ضربتی که استخوان را بشکند و جابه‌جا کند) و همچنین برای شکستگی چیزی از استخوان‌ها ثابت نمی‌شود. شاخه: کیفری

از استخوان در باب‌ هاى طهارت ، نکاح ، قصاص و دیات ، سخن رفته است.

۱) تکّه ی جدا شده از مردار که مانند استخوان، روح و حیات ندارد، پاک است، مگر آن که استخوان حیوان نجس العین مانند سگ باشد. ۲) به قول مشهور ، تماس با عضو استخوان‌ دار جدا شده از بدن انسان- اعم از زنده ومرده- پیش از غسل آن عضویا غسل میّت ، موجب غسل مسّ میّت مى‌شود. اما قطعه‌ای که از بدن میّت جدا شده باشد مسّ هر چیزی که در وقت اتصال به میّت غسل داشته باشد، در وقت جدا بودن از آن هم غسل دارد.» و «اگر عضوی از بدن انسان زنده، خشک شده و به‌طورکلی بی‌روح شود مادامی‌که به بدن متّصل است، مسّ آن غسل ندارد و بعد از جداشدن از بدن در صورتی مسّ آن غسل دارد که دارای استخوان‌ باشد وگرنه محل اشکال است. و همچنین اگر عضوی بریده شده و به بدن و لو با پوست متصل باشد مسّ آن غسل ندارد و پس از جداشدن در صورتی مسّ آن غسل دارد که دارای استخوان‌ باشد.» ۳)در وجوب غسل ، در تماس با استخوان جدا شده از انسان مرده پیش از غسل ، یا استخوان جدا شده از انسان زنده اختلاف است. ۴) واجب است عضواستخوان‌دار باقى مانده از میّت، پس از غسل ، در پارچه‌اى پیچیده و دفن شود، ولى چنانچه استخوان قسمت سینه نباشد، نماز خواندن بر آن واجب نیست. ۵) تصریح کلمات برخى فقها و ظاهر کلمات برخى دیگر، الحاق استخوان بدون گوشت به استخوان همراه با گوشت در حکم یاد شده است. ۶) استنجاء به استخوان جایز نیست. > در تحریرالوسیله آمده است: استنجاء با چیزهایی که دارای احترام می‌باشند، حرام است و همچنین است بنابر احتیاط (واجب) با استخوان و سرگین، و اگر با این چیزها خصوصاً با استخوان و سرگین استنجاء کند پاک شدن آن، محل اشکال است، بلکه پاک شدن مخرج غائط به‌وسیله مسح با هر چیزی حتی سنگ و امثال آن محل اشکال است، البته استنجاء با غیر اشیاء محترمه و غیر استخوان و سرگین بدون اشکال موجب عفو (از نجاست) است. ۷) دست مالیدن به مخرج بول در وقت شستن واجب نیست. ولی اگر احتمال بدهد که با بول، مذی خارج شده احتیاط (واجب) آن است که دست هم بکشد. منبع: جواهرالکلام، ج۵، ص۳۱۹ · جواهرالکلام، ج۵، ص۳۴۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۶۶، کتاب الطهارة، فصل فی غسل مس المیت، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۶۷، کتاب الطهارة، فصل فی غسل مس المیت، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهرالکلام، ج۵، ص۳۴۲ · جواهرالکلام، ج۴، ص۱۰۴ - ۱۰۷ · جواهرالکلام، ج ۲، ص۴۸ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۹، کتاب الطهارة، فصل فی الاستنجاء، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۹، کتاب الطهارة، فصل فی الاستنجاء، مسالة۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

در موردى که قصاص ، موجب تغریر مى‌شود یعنى مواردى که در صورت قصاص بیش از مقدار جنایت به جانى آسیب مى‌رسد مانند شکستن استخوان، قصاص ، منتفی است و به جاى آن دیه گرفته مى‌شود. و همچنین است در جایی که استیفای آن - بدون زیاده و کم - ممکن نیست، مانند « جائفه » (ضربت درونی) و « مامومه » (ضربت مغزی). و قصاص ثابت می‌شود در هر جرحی که در گرفتن آن نفس و عضو، در معرض خطر نیست و با قصاص سلامتی غلبه دارد، پس در حارصه و متلاحمه و سمحاق و موضحه ثابت می‌شود، ولی در «هاشمه» (ضربتی که استخوان‌ را بشکند) و همچنین در « منقله » (ضربتی که استخوان‌ را بشکند و جابه‌جا کند) و همچنین برای شکستگی چیزی از استخوان‌ها ثابت نمی‌شود و در روایت صحیحه‌ای آمده که قود در دندان و ذراع درصورتی‌که عمداً شکسته شوند ثابت است. ولی عامل به این روایت کم است.» منبع: جواهرالکلام، ج۴۲، ص۳۵۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۷۸، کتاب القصاص، القسم الثانی فی قصاص ما دون النفس، مسالة۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

۱) به قول مشهور، دیه ی شکستن هر عضوى که دیه ی معیّنى در شرع دارد، یک پنجم دیه ی آن عضواست، مگر آن که استخوان شکسته شده بدون عیب وکجى ترمیم شود. در این صورت، دیه ی آن، چهار پنجم دیه ی شکستن است. ۲) دیه ی کوبیده شدن استخوان هر عضو، یک سوم دیه ی آن عضواست، مگر آن که بدون عیب، خوب شود. در این صورت، مقدار دیه ، چهار پنجم دیه ی کوبیده شدن است. دیه ی جدا شدن و از جا درآمدن استخوان عضو، اگر منجرّ به فلج شدن آن شود، دوسوم دیه ی آن عضواست و‌ در صورت بهبودى بدون عیب ، مقدار دیه چهار پنجم دیه ی جدا شدن و جا به جایى آن است. منبع: جواهرالکلام، ج۴۳، ص۲۸۲- ۲۸۷