نکتهٔ فقهی: دیه قطع دو بیضه (بیضه (فقه))

بیضۀ انسان جزو عورت و پوشاندن آن از بینندۀ محترم - جز همسر - واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بیضه انسان جزو عورت محسوب می‌شود و پوشاندن آن از دید نامحرم واجب است. شاخه: خانواده

اگر کسی به بیضۀ دیگری آسیب برساند، قصاص می‌شود. ولی در فرض آسیب رسیدن به یک بیضه، چنانچه با قصاص، احتمال آسیب دیدن بیضۀ دیگر یا آلت تناسلی جانی برود، و نیز در فرض زن بودن جانی، دیه ثابت می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی به بیضه دیگری آسیب برساند، قصاص می‌شود، مگر در مواردی که احتمال آسیب به عضو دیگر جانی یا جنسیت جانی (زن بودن) وجود داشته باشد که در این صورت دیه ثابت می‌شود. شاخه: کیفری

هر عضوی که به راست و چپ تقسیم می‌شود مانند دو چشم، دو گوش، دو بیضه‌، دو سوراخ بینی و مانند آن‌ها، یکی از آن‌ها به دیگری قصاص نمی‌شود؛ پس اگر چشم راست او را دربیاورد از چشم چپ او قصاص نمی‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در قصاص اعضایی که به راست و چپ تقسیم می‌شوند (مانند چشم، گوش، بیضه)، عضو راست به چپ و بالعکس قصاص نمی‌شود و باید محل قصاص رعایت شود. شاخه: کیفری

تخم حیوانات را بیضه گویند و به مناسبت به قسمت زیرین دستگاه تناسلی نر، که از دو جزء همسان تشکیل شده است، بیضه نامیده می‌شود. از این عنوان به مناسبت در بابهای طهارت ، صلات ، نکاح ، اطعمه و اشربه ، قصاص و دیات ، سخن رفته است.

قسمت زیرین دستگاه تناسلی نر، که از دو جزء همسان تشکیل شده است، بیضه نامیده می‌شود؛ ازاین‌رو، به صورت تثنیه یعنی «بیضتین»، «خصیتین» و «انثیین» نیز استعمال شده است.

بیضۀ انسان جزو عورت و پوشاندن آن از بینندۀ محترم - جز همسر - واجب است. و «عورت»، عبارت است از قبل و دبر و دو بیضه‌.» منبع: جواهر الکلام، ج۸، ص۱۸۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۶۱، کتاب النکاح، مسالة۱۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

اگر کسی به بیضۀ دیگری آسیب برساند، قصاص می‌شود. ولی در فرض آسیب رسیدن به یک بیضه، چنانچه با قصاص، احتمال آسیب دیدن بیضۀ دیگر یا آلت تناسلی جانی برود، و نیز در فرض زن بودن جانی ، دیه ثابت می‌شود. پس اگر چشم راست او را دربیاورد از چشم چپ او قصاص نمی‌شود. و همچنین است در غیر آن‌ها. و هر چیزی که در آن اعلی و اسفل است باید در قصاص، محل آن رعایت شود؛ پس اسفل به اعلی قصاص نمی‌شود مانند دو پلک چشم و دو لب.» پس «در دو بیضه‌ قصاص است؛ و همچنین در یکی از آن‌ها درصورتی‌که در محل مساوی باشند؛ پس راست به راست و چپ به چپ قطع می‌شود و اگر بترسد که منفعت آن دیگری از بین برود دیه گرفته می‌شود و قصاص جایز نیست، مگر اینکه در عمل جانی، آن منفعت از بین رفته باشد. پس قصاص می‌شود. بنابراین، اگر منفعت دیگری به قصاص از بین نرود با اینکه به فعل جانی از بین رفته است چنانچه ازبین‌رفتن آن با قیام عین، ممکن باشد قصاص جایز است وگرنه دیه بر او است. و اگر ذکر و دو بیضه‌ را قطع کند، از او قصاص می‌شود، خواه آن‌ها را پی‌درپی بریده باشد یا نه.» منبع: جواهر الکلام، ج۴۲، ص۳۷۷-۳۷۸ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۸۱، کتاب القصاص، القسم الثانی فی قصاص ما دون النفس، مسالة۱۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۸۶، کتاب القصاص، القسم الثانی فی قصاص ما دون النفس، مسالة۳۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

قطع دو بیضه موجب دیۀ کامل و به قول مشهور، قطع هریک، موجب نصف دیه است. مقابل قول مشهور، قول ثبوت دو سوم دیۀ کامل در قطع بیضۀ چپ و یک سوم در قطع بیضۀ راست است. پس آیا برای هر یک، نصف آن است یا برای بیضه‌ چپ دو ثلث و برای بیضه‌ راست ثلث است؟ اوجه دومی است ولی احوط (استحبابی) دو ثلث است در خصیه چپ و نصف است در راست، درصورتی‌که در دو دفعه کنده شوند.» و «در این حکم بین صغیر و کبیر و پیرمرد و جوان و مقطوع الذکر و غیر آن و کسی که ذکرش فلج است و غیر او و عنین و غیر عنین فرقی نیست.» منبع: جواهر الکلام، ج۴۳، ص۲۷۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۲۲، کتاب الدیات، القول فی الجنایة علی الاطراف، المقصد الاول فی دیات الاعضاء، السادس عشر، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۲۲، کتاب الدیات، القول فی الجنایة علی الاطراف، المقصد الاول فی دیات الاعضاء، السادس عشر، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

اگر بیضه بر اثر جنایت ، ورم کند دیۀ آن چهار صد مثقال شرعی طلا است. پس اگر در اثر آن بین پاهایش باز شود و نتواند به صورتی که برایش نافع باشد راه برود، در آن هشتصد دینار - چهار پنجم دیه نفس - است. منبع: جواهر الکلام، ج۴۳، ص۲۷۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۲۳، کتاب الدیات، القول فی الجنایة علی الاطراف، المقصد الاول فی دیات الاعضاء، السادس عشر، مسالة۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

به انسان یا حیوانی که بیضۀ او کشیده شده است « اخته » گفته می‌شود.