نکتهٔ فقهی: رجوع به اهل خبره

در موارد اعتبار «علم»، شرایطی که در شهادت معتبر است- مانند ایمان، عدالت و تعدد- در اهل خبره نیز معتبر است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مواردی که برای اثبات موضوع، علم معتبر است، شرایطی مانند ایمان، عدالت و تعدد که در شهادت معتبر هستند، در اهل خبره نیز معتبرند. شاخه: ادلهٔ اثبات

در موارد کفایت «ظن»، شرایط معتبر در شهادت، در اهل خبره معتبر نیست. گفته کارشناس فاسق و حتی کافر نیز اگر موجب ظن به موضوع گردد، حجت است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مواردی که حصول ظن برای اثبات موضوع کفایت می‌کند، شرایط معتبر در شهادت (مانند ایمان، عدالت و تعدد) در اهل خبره معتبر نیست و گفته کارشناس فاسق یا کافر نیز اگر موجب ظن به موضوع شود، حجت است. شاخه: ادلهٔ اثبات

در باب قضا و دعاوی (دادخواهی)، دلیل خاص بر عدم پذیرش قول فرد مطلعِ مورد وثوق - هرچند یک نفر و یا کافر باشد - و اعتبار عدالت و تعدد (دو یا بیشتر بودن) در اهل خبره وجود دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در باب قضا و دعاوی، به دلیل وجود دلیل خاص، قول فرد مطلع مورد وثوق (حتی اگر یک نفر یا کافر باشد) پذیرفته نیست و عدالت و تعدد (دو یا بیشتر بودن) در اهل خبره معتبر است. شاخه: آیین دادرسی

شیر دادن زن به نوزاد به حدی که بر اثر آن، گوشت بروید و استخوان محکم شود، موجب ترتب احکام رضاع می‏شود، و در صورت شک در اثر گذاری تا آن حد، به دو کارشناس عادل رجوع می‏شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت شک در اثرگذاری شیردادن زن به نوزاد به حدی که موجب ترتب احکام رضاع شود، به دو کارشناس عادل رجوع می‌شود. شاخه: خانواده

همچنین اثبات روییدن مو - در صورت وقوع جنایت بر عضو دارای مو- منوط به نظر اهل خبره است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اثبات روییدن مو در صورت وقوع جنایت بر عضو دارای مو، منوط به نظر اهل خبره است. شاخه: کیفری

اهل خبره به معنای کارشناس م. ب.. از اهل خبره به عنوان یکی از راههای اثبات موضوع احکام شرعی در باب های مختلف فقهی مانند اجتهاد و تقلید ، طهارت ، صلات ، صوم ، حج ، تجارت ، نکاح ، قصاص و دیات سخن رفته است.

اهل خبره عبارتند از افرادی که نسبت به چیزهایی اطلاع دقیق و عمیق دارند، مانند، فقیه و پزشک .

از شیوههای پذیرفته و رایج نزد عقلا که شارع مقدس نیز آن را تأیید کرده رجوع جاهل به چیزی به عالم و خبره آن چیز است. و آن از مهمترین دلیلهای مشروعیت تقلید به شمار میرود. میزان در شناخت صحیح موضوعاتی که آثار شرعی دارند، ارزش گذاری میزان آسیبهای وارد شده بر آسیب دیده در جنایات رجوع به اهل خبره است. رجوع بیمار به پزشک برای تشخیص ضرر داشتن عباداتی برای بیمار، رجوع زن برای تشخیص آبستنی و مدت آن و تشخیص عیب هایی که مجوز فسخ نکاح در زن و شوهر است، از موارد رجوع به اهل خبره در شرع مقدس است. منبع: الرسائل الفقهیة (وحید بهبهانی)، ص۱۱

موضوعات متعلق احکام شرعی دو قسم است: نخست موضوعاتی که تبیین آنها وظیفه شارع مقدس است مانند نماز ، روزه ، زکات ، حج ، و سایر عناوین عبادات . دوم، موضوعاتی که شارع درباره آنها نظری نداشته و تنها، حکم آنها را بیان کرده است. روش شناخت و تشخیص این گونه موضوعات، روش معمول عقلایی است که رجوع به «اهل خبره» یکی از راههای آن است.

رجوع به اهل خبره یا در مواردی است که « علم » معتبر است یا در مواردی که « ظن » کفایت میکند. ۴. ۱ - شرایط معتبر در موارد اعتبار علم در موارد اعتبار «علم»، شرایطی که در شهادت معتبر است- مانند ایمان ، عدالت و تعدد- در اهل خبره نیز معتبر است. ۴. ۲ - شرایط معتبر در موارد کفایت ظن در موارد کفایت «ظن»، شرایط معتبر در شهادت، در اهل خبره معتبر نیست. گفته کارشناس فاسق و حتی کافر نیز اگر موجب ظن به موضوع گردد، حجت است.

در زیر به نمونههایی از موارد رجوع به «اهل خبره» در هر دو مورد اشاره میکنیم. ۵. ۱ - مصادیق اعتبار علم آوری در اهل خبره ۵.۱. ۱ - عدالت و تعدد در باب قضاء ودعاوی در باب قضا و دعاوی (دادخواهی)، دلیل خاص بر عدم پذیرش قول فرد مطلعِ مورد وثوق - هرچند یک نفر و یا کافر باشد - و اعتبار عدالت و تعدد (دو یا بیشتر بودن) در اهل خبره وجود دارد. ۵.۱. ۲ - ثبوت اجتهاد و اعلمیت مجتهد اجتهاد فرد و اعلمیت مجتهد ، به شهادت دو عادل از اهل خبره ثابت میشود. ۵.۱. ۳ - اثرگذاری شیردادن در احکام رضاع شیر دادن زن به نوزاد به حدی که بر اثر آن، گوشت بروید و استخوان محکم شود، موجب ترتب احکام رضاع میشود، و در صورت شک در اثر گذاری تا آن حد، به دو کارشناس عادل رجوع میشود. ۵.۱. ۴ - اثبات ثبوت قصاص اعضاء در قصاص اعضا، در صورت شک در امکان استیفا به مثل ، و نیز در مواردی که مجنی علیه یا ولی او مدعی از بین رفتن یا نقص حس بینایی یا چشایی یا بویایی و یا عقل وی باشند، برای اثبات آن به دو کارشناس عادل رجوع میشود. همچنین اثبات روییدن مو - در صورت وقوع جنایت بر عضو دارای مو- منوط به نظر اهل خبره است. ۵.۱. ۵ - اثبات تعلق ارش بر اعضاء اعتبار شرایط شهادت در اهل خبره در مورد تعیین ارش ، مورد اختلاف است. ۵. ۲ - مصادیق کفایت حصول ظن در اهل خبره برای تشخیص قبله ، محاذات میقات در صورت عدم امکان تحصیل علم و نیز بیماری ای که روزه نگرفتن و تیمم را بر مکلف روا مىدارد، به اهل خبره هر چند فاسق یا کافر ، مراجعه مىشود. منبع: المبسوط ج۲، ص۱۰۴ · العروة الوثقی ج۱، ص۲۳ · جواهر الکلام ج۲۹، ص۲۷۶ · جواهر الکلام ج۴۲، ص۴۰۲ · جواهر الکلام ج۴۳، ص۳۰۲ · الروضة البهیة ج۱۰، ص۲۰۰ · جواهر الکلام ج۷، ص۳۴۵-۳۴۸ · العروة الوثقی ج۴، ص۶۳۷ · جواهر الکلام ج۱۶، ص۳۴۶ · جواهر الکلام ج۵، ص۱۱۰