نکتهٔ فقهی: عدم جواز فروش امّ ولد (استیلاد)

هرگاه مرد یا زن استیلاد را در عقد نکاح برای دیگری شرط کند و بعد نازایی‌اش آشکار شود، شرط کننده‌ می‌تواند عقد را فسخ کند؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مرد یا زن در عقد نکاح، استیلاد (توانایی باردار کردن یا باردار شدن) را شرط کند و بعداً نازایی فرد مقابل آشکار شود، شرط‌کننده می‌تواند عقد را فسخ کند. شاخه: خانواده

فرزندی را که کنیز باردار شده، آزاد باشد نه برده. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): یکی از شرایط تحقق استیلاد (امّ ولد شدن کنیز) این است که فرزندی که کنیز باردار شده، آزاد باشد نه برده. شاخه: اموال و مالکیت

مادامی که مولا زنده است، امّ ولد برده است، امّا پس از مرگ وی، از سهم ارث فرزند خود آزاد می‌شود و اگر فرزند به دلیل وجود مانعی از ارث محروم شود، امّ ولد همچنان برده می‌ماند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امّ ولد تا زمانی که مولا زنده است، برده محسوب می‌شود، اما پس از مرگ مولا، از سهم ارث فرزند خود آزاد می‌گردد، مگر اینکه فرزند به دلیل مانعی از ارث محروم شود. شاخه: ارث و وصیت

اگر امّ ولد به اشتباه جنایتی ب. غ. مولا وارد کند، قیمت کنیز پس از فروختن وی یا خود کنیز به عنوان دیه به کسی که جنایت بر وی واقع شده است ( مجنی علیه ) داده می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر امّ ولد به اشتباه ب. غ. مولا جنایتی وارد کند، قیمت کنیز پس از فروختن وی یا خود کنیز به عنوان دیه به مجنی علیه داده می‌شود. شاخه: کیفری

استیلاد در دو معنا به کار رفته است: ۱. استعداد باردار کردن و باردار شدن. ۲. باردار شدن کنیز از مولا ( امّ ولد شدن کنیز). استیلاد به معنای نخست، شامل مرد و زن آزاد و برده می‌شود و احکام آن در باب نکاح آمده است.

استیلاد به معنای نخست، شامل مرد و زن آزاد و برده می‌شود و احکام آن در باب نکاح آمده است.

هرگاه مرد یا زن استیلاد را در عقد نکاح برای دیگری شرط کند و بعد نازایی‌اش آشکار شود، شرط کننده‌ می‌تواند عقد را فسخ کند؛ هر چند برخی با این استدلال که با امکان و احتمال بچّه‌دار شدن در آینده، نمی‌توان به نازایی علم پیدا کرد، فسخ عقد را جایز ندانسته‌اند. منبع: قواعد الاحکام، ج۳، ص۷۱

استیلاد امری مشروع و موجب محدود شدن اختیارات مولا دربارۀ کنیز است.

استیلاد (امّ ولد شدن کنیز) با وجود سه شرط تحقّق می‌یابد: ۵. ۱ - آزاد بودن فرزند به دنیا آمده فرزندی را که کنیز باردار شده، آزاد باشد نه برده. بنابراین، اگر فردی به شرطی با کنیز ازدواج کند که فرزند ، مملوک مولای او باشد و سپس بعد از ازدواج و طلاق کنیز، مالک آن کنیز شود، یا مالک کنیز، برده باشد، آن کنیز، امّ ولد نیست. ۵. ۲ - باردار شدن کنیز در ملک مولا کنیز در ملک مولا از او باردار شود. بنابراین، اگر شخص آزادی با کنیز دیگری ازدواج و او را باردار کند و آنگاه مالک او شود، به قول مشهور، کنیز، امّ ولد نیست. ۵. ۳ - ام ولد شدن کنیز به صرف باردار شدن باردار شدن کنیز هر چند به صورت انعقاد نطفه . بنابراین، هرگاه نطفه منعقد گردد، کنیز، امّ ولد محسوب می‌شود و فروختنش جایز نیست. چنانچه بارداری کنیز معلوم نباشد و مولا او را بفروشد، سپس معلوم گردد که کنیز هنگام فروختن باردار بوده معامله باطل است. بارداری کنیز در صورت مشتبه بودن، با شهادت چهار زن از اهل خبره ثابت می‌گردد. منبع: جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۷۲ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۷۳

امّ ولد از آن جهت که برده است احکام برده را دارد، و از آن جهت که امّ ولد است احکام زیر را دارد، مگر آن که فرزندش در حیات مولا بمیرد که در این صورت، از امّ ولد بودن خارج می‌شود. ۶. ۱ - آزادی امّ ولد مادامی که مولا زنده است، امّ ولد برده است، امّا پس از مرگ وی، از سهم ارث فرزند خود آزاد می‌شود و اگر فرزند به دلیل وجود مانعی از ارث محروم شود، امّ ولد همچنان برده می‌ماند. ۶. ۲ - فروختن امّ ولد فروختن امّ ولد و نیز هرگونه تصرفی در او مانند بخشیدن که موجب انتقال امّ ولد به دیگری شود، جایز نیست، مگر در شرایط خاصی همچون زمانی که مولا قیمت کنیز را بدهکار باشد و توان پرداخت آن را جز با فروختن کنیز نداشته باشد. ۶. ۳ - فرزندان امّ ولد حکم استیلاد دربارۀ فرزندان امّ ولد از غیر مولا، جاری نیست. بنابراین، اگر امّ ولد با برده یا شخص آزادی با این شرط که فرزندانش از آن مولای کنیز باشد، ازدواج کند، فرزندان کنیز برده‌اند و فروختن آنان در حیات مولا و پس از مرگ او جایز است. ۶. ۴ - وصیّت به ام ولد مولا می‌تواند مالی را برای امّ ولد وصیّت کند، امّا در این که در این صورت از سهم ارث فرزندش آزاد می‌شود یا از مال وصیّت شده، اختلاف است. ۶. ۵ - ارث بردن ام ولد امّ ولد، از مولا ارث نمی‌برد. ۶. ۶ - جنایت امّ ولد اگر امّ ولد به اشتباه جنایتی ب. غ. مولا وارد کند، قیمت کنیز پس از فروختن وی یا خود کنیز به عنوان دیه به کسی که جنایت بر وی واقع شده است ( مجنی علیه ) داده می‌شود. این نیز یکی از موارد جواز فروش امّ ولد است، امّا برخی میان حقوق مردم ( حق النّاس ) و حقوق خداوند ( حق اللّه ) تفاوت قائل شده‌اند و جبران خسارت را در حقوق مردم بر عهدۀ مولا دانسته‌اند. اگر امّ ولد مولای خ. ر. ب. اشتباه بکشد و نیز اگر او را به عمد از پای در آورد و وارثان مولا او را عفو کنند، چیزی بر او نیست و از سهم ارث فرزند خود آزاد می‌شود. ۶. ۷ - عدّۀ امّ ولد به قول مشهور، عدّۀ امّ ولد پس از مرگ مولا، چهار ماه و ده روز است و نیز به قول مشهور متأخّران، عدّۀ او در صورت ازدواج پس از مرگ شوهر ، همین مقدار است. منبع: جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۷۸ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۷۷ · الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج۳، ص۲۵۷-۲۵۹ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۸۵ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۸۲ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۶۱ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۸۶ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۱۱۷ · الحدائق الناضرة، ج۲۵، ص۵۱۰

هرگاه مرد یا زن استیلاد را در عقد نکاح برای دیگری شرط کند و بعد نازایی‌اش آشکار شود، شرط کننده‌ می‌تواند عقد را فسخ کند؛ هر چند برخی با این استدلال که با امکان و احتمال بچّه‌دار شدن در آینده، نمی‌توان به نازایی علم پیدا کرد، فسخ عقد را جایز ندانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مرد یا زن در عقد نکاح، استیلاد (توانایی باردار کردن یا باردار شدن) را شرط کند و بعداً نازایی او آشکار شود، شرط‌کننده می‌تواند عقد را فسخ کند. البته برخی با استدلال به احتمال بچه‌دار شدن در آینده، فسخ را جایز نمی‌دانند. شاخه: خانواده

مادامی که مولا زنده است، امّ ولد برده است، امّا پس از مرگ وی، از سهم ارث فرزند خود آزاد می‌شود و اگر فرزند به دلیل وجود مانعی از ارث محروم شود، امّ ولد همچنان برده می‌ماند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امّ ولد تا زمانی که مولا زنده است، برده محسوب می‌شود، اما پس از مرگ مولا، از سهم ارث فرزند خود آزاد می‌گردد. اگر فرزند به دلیل مانعی از ارث محروم شود، امّ ولد همچنان برده باقی می‌ماند. شاخه: ارث و وصیت

اگر امّ ولد به اشتباه جنایتی ب. غ. مولا وارد کند، قیمت کنیز پس از فروختن وی یا خود کنیز به عنوان دیه به کسی که جنایت بر وی واقع شده است ( مجنی علیه ) داده می‌شود. این نیز یکی از موارد جواز فروش امّ ولد است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر امّ ولد به اشتباه به کسی غیر از مولا جنایتی وارد کند، قیمت کنیز پس از فروش او یا خود کنیز به عنوان دیه به مجنی‌علیه داده می‌شود. این یکی از موارد جواز فروش امّ ولد است. شاخه: کیفری