نکتهٔ فقهی: عدم مشروعیت جماعت در نافله‌های اصلی (جز استسقاء) (اقتدا)

شرایط صحّت اقتدا به نحوزیراست که با نبود یکى از شرایط یاد شده، اقتدا محقّق نمى‌شود. ۱.نیّت اقتدا ۲.تعیین امام هر چند به اشاره ۳.جلوتر نبودن از امام ۴.نبودن حائل - غیر از صف‌هاى جماعت - بین امام و مأموم به گونه‌اى که مانع دیدن امام گردد( جز در اقتداى زن بر مرد که با وجود حائول نیز درست است). ۵.بلند نبودن جاى امام از مکان مأموم به مقدار معتنابه ۶.عدم وجود فاصله ی زیاد غیر متعارف میان امام و مأموم — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صحت اقتدا در نماز جماعت منوط به نیت اقتدا، تعیین امام، جلوتر نبودن از امام، نبودن حائل بین امام و مأموم (جز در اقتدای زن بر مرد)، بلند نبودن جای امام از مکان مأموم به مقدار معتنابه، و عدم وجود فاصله زیاد غیر متعارف میان امام و مأموم است. شاخه: مدنی

همچنین از شرایط صحّت اقتدا، همسان بودن نماز امام و مأموم در ساختار وهیئت است. بنابراین، اقتدا در نماز یومیّه به امامى که نماز آیات، میّت یا عیدین ( عید فطر و عید قربان ) مى‌خواند، درست نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط صحت اقتدا، همسان بودن نماز امام و مأموم در ساختار و هیئت است؛ بنابراین، اقتدا در نماز یومیه به امامی که نماز آیات، میت یا عیدین می‌خواند، درست نیست. شاخه: مدنی

اقتدا : به انجام عملى بسان عمل فردى دیگر، به قصد تأسّی گفته می شود. به اقتدا کننده « مقتدی »، به رفتار او«اقتدا» وبه اقتدا شونده « مقتدا به » گفته مى‌شود. از این عنوان در باب صلاة ، سخن رفته است.

اقتدا بر دوگونه است: ۱. ۱ - اقتدا در نماز مرادازآن، متابعت مأموم از امام جماعت ، در افعال نماز است. و «کمترین عددی که در غیر نمازجمعه و عید، جماعت با آن منعقد می‌شود، دو نفر است: یکی امام و دیگری ماموم، چه ماموم مرد باشد یا زن ، بلکه بنابر اقوی اگر ماموم بچه ممیّز هم باشد کفایت می‌کند.» ۱.۱. ۱ - شرایط مقتدا به ۱. مقتدا به باید عاقل ، بالغ ، مؤمن ، عادل و حلال‌زاده باشد. در صورت فقدان یکى از آن‌ها، اقتدا جایز نیست. و عدالت، حالت نفسانی است که انسان را بر ملازمت تقوا وادار می‌کند و مانع از این می‌شود که انسان گناهان کبیره ، بلکه بنابر اقوی صغیره‌ها را هم انجام دهد، تا چه رسد به اصرار بر آن‌ها که از گناهان کبیره حساب شده است و مانع می‌شود از اینکه انسان کارهایی بکند که عرفاً حاکی از لاابالی بودن او نسبت به دین است و احتیاط (مستحب) آن است که اجتناب نمودن از کارهایی که منافات با مروّت دارد معتبر باشد، اگرچه بنابر اقوی معتبر نیست.» ۲. مقتدا به آن است که مأموم نباشد. بنابراین، اقتدا به کسى که خود، به دیگرى اقتدا کرده است، صحیح نیست. ۱.۱. ۲ - شرایط اقتدا شرایط صحّت اقتدا به نحوزیراست که با نبود یکى از شرایط یاد شده، اقتدا محقّق نمى‌شود. ۱.نیّت اقتدا ۲.تعیین امام هر چند به اشاره ۳.جلوتر نبودن از امام ۴.نبودن حائل - غیر از صف‌هاى جماعت - بین امام و مأموم به گونه‌اى که مانع دیدن امام گردد( جز در اقتداى زن بر مرد که با وجود حائول نیز درست است). ۵.بلند نبودن جاى امام از مکان مأموم به مقدار معتنابه ۶.عدم وجود فاصله ی زیاد غیر متعارف میان امام و مأموم همچنین از شرایط صحّت اقتدا، همسان بودن نماز امام و مأموم در ساختار وهیئت است. بنابراین، اقتدا در نماز یومیّه به امامى که نماز آیات ، میّت یا عیدین ( عید فطر و عید قربان ) مى‌خواند، درست نیست. اختلاف نماز امام و مأموم از جهت کمیّت مانند اتمام و قصر یا نوع همچون ظهر و عصر ویا صنف مثل ادا و قضا ، مانعى ندارد. بنابراین، کسی که می‌خواهد یکی از نمازهای یومیه را بخواند، می‌تواند به کسی که یکی از نمازهای یومیه را می‌خواند اقتدا کند، اگرچه یکی تمام می‌خواند و دیگری شکسته، یا نماز یکی ادا است و نماز دیگری قضا. و همچنین کسی که می‌خواهد نماز آیات بخواند، می‌تواند به کسی که او هم نماز آیات می‌خواند اقتدا کند، اگرچه چیزی که برای آن نماز می‌خوانند مختلف باشد (و مثلاً یکی برای زلزله و دیگری برای کسوف نماز می‌خواند). ولی کسی که می‌خواهد نماز یومیه بخواند، نمی‌تواند به کسی که نماز عید و آیات و نماز میّت ، بلکه نماز احتیاط و طواف می‌خواند یا بالعکس اقتدا کند همچنین در خواندن یکی از پنج نمازی که گفته شد، نمی‌توان به کسی که یکی دیگر از آن پنج نماز را می‌خواند اقتدا کرد، بلکه مشروع بودن خواندن نماز طواف و نماز احتیاط به جماعت محل اشکال است. و جماعت «در هیچ یک از نافله‌های اصلی - جز نماز استسقاء - مشروع نیست، اگرچه که این نافله‌ها به‌واسطه نذر و مانند آن واجب شود و قبلاً گذشت که احتیاط آن است که نماز دو عید (فطر و قربان) فرادا خوانده شود و جماعت در آن‌ها رجاءً بدون اشکال است.» به‌هرحال اقتدا در نمازهای مستحبی جز موارد استثنا شده جایز نیست مانند ؛ ۱. نمازباران ۲. نمازعیدین ۳.کسى که تبرّعی قضاى نماز فوت شده ی میّت ی را مى‌خواند. ۴.شخصى که براى درک فضیلت نماز جماعت ، نمازى را که فرادا خوانده، به جماعت اعاده مى‌کند. بنابراین، مأمومى که نماز تبرّعی مى‌خواند،مى‌تواند به امامى که نماز یومیّه مى‌گزارد، اقتدا کند.عکس آن نیز صحیح است. ۱.۱. ۳ - قلمرواقتدا ۱. متابعت مأموم از امام در افعال، واجب است که- به قول مشهور- به پیشى نگرفتن مأموم از امام در افعال محقّق مى‌شود. برخى، متابعت را به تأخّر مأموم از امام در انجام افعال نماز، تفسیر کرده‌اند. ۲.به قول مشهور ، وجوب متابعت ، تعبّدی است، نه شرطى. از این رو، ترک آن، موجب بطلان نماز نمى‌شود ؛ هر چند گناه کرده است. ۳.در وجوب متابعت در ذکر ها جز تکبیرة الاحرام ، اختلاف است، بیشتر فقها قائل به عدم وجوب آن هستند. ۱.۱. ۴ - احکام اقتدا ۱- اگر شک کند که نیّت اقتدا کرده یا نه، باید بنا را بر اقتدا نکردن بگذارد، هرچند که بداند به‌قصد داخل شدن در جماعت ایستاده است، بلکه حتی اگر حالت ماموم را داشته باشد. البته اگر مشغول به کاری از کارهای مامومین است - و لو مانند گوش دادنی که در جماعت مستحب م. ب. - بنا را می‌گذارد بر اینکه اقتدا کرده است. ۲- اگر نیّت اقتدا به شخصی نماید به‌قصد اینکه زید است و بعداً معلوم شود که عمرو بوده، چنانچه عمرو عادل نباشد، جماعت او باطل است و نمازش هم اگر رکنی را به خیال اقتدا کردن، زیاد کرده باشد باطل است، وگرنه صحّت نماز خالی از قوّت نیست و احتیاط (مستحب) آن است که همان نماز را تمام کند، سپس اعاده نماید. و اگر عمرو عادل باشد، بنابر اقوی نماز و جماعتش صحیح است، چه قصدش این باشد که به زید اقتدا نماید و خیال کرده که شخص حاضر زید است، یا قصدش این بوده که به شخص حاضر اقتدا نماید، و لکن خیال کرده شخص حاضر زید است و در صورت اول اگر با نماز فرادا متفاوت باشد احتیاط (مستحب) تمام کردن نماز و اعاده آن است. ۱. ۲ - اقتدا در غیر نماز اقتدا به معناى تأسّی وپیروى از رسول خدا صلّى اللّه علیه وآله و امامان معصوم علیهم السّلام است که در اعمال وافعال واجب صادر از ایشان، تأسی ، واجب ودر اعمال و افعال مستحب صادر از ایشان، مستحب است. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۷۹، کتاب الصلاة، فصل فی صلاة الجماعة، مسالة۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۸۸، کتاب الصلاة، فصل فی صلاة الجماعة، القول فی شرائط امام الجماعة · العروة الوثقى، ج ۱، ص ۷۶۷ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۲۳۰ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۲۳۳ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۲۲۱ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۱۵۴ تا ۱۶۵ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۱۶۵ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۱۷۱ · مستند الشیعة، ج ۸، ص ۱۶۸ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۲۴۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۷۸، کتاب الصلاة، فصل فی صلاة الجماعة، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۷۸، کتاب الصلاة، فصل فی صلاة الجماعة · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۲۴۳ تا ۲۴۶ · جواهر الکلام، ج ۱۳، ص ۲۱۰ · العروة الوثقى، ج ۱، ص ۷۸۵ · مستمسک العروة، ج ۷، ص ۲۷۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۷۹، کتاب الصلاة، فصل فی صلاة الجماعة، مسالة۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۷۹، کتاب الصلاة، فصل فی صلاة الجماعة، مسالة۵