دکترین
نکتهٔ فقهی: قاعده ضمان مقبوض به عقد فاسد (اقدام)
قاعده اقدام به عنوان یکی از مستندات فقهی‌ِ قاعده ضمان مقبوض به عقد فاسد «ما یضمن بصحیحه، یضمن بفاسده» شمرده شده است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هر آنچه با عقد صحیح ضمان‌آور باشد، با عقد فاسد نیز ضمان‌آور است.
شاخه: مدنی · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 28
بخش‌های دیگرِ همین مبحث 9
نکتهٔ فقهی: قاعده اقدام
اِقْدام ، قاعده‌ای در فقه امامیه که در ابواب گوناگون معاملات جاری است و بر پایه آن، اقدام به معامله فاسد، موجب ضمان می‌گردد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اقدام به معامله فاسد، موجب ضمان می‌گردد.
شاخه: مدنی · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 5
نکتهٔ فقهی: عدم حق رجوع مشتری به غاصب در صورت اقدام بر ضمان
بر پایه این قاعده، در جایی که مال غصبی توسط غاصب به فروش می‌رفت و مال در دست مشتری نقصان می‌یافت، مالک می‌توانست ارش نقصان را از مشتری مطالبه نماید و مشتری به دلیل اقدام بر ضمان، حق رجوع به غاصب را نداشت.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در جایی که مال غصبی توسط غاصب به فروش می‌رفت و مال در دست مشتری نقصان می‌یافت، مالک می‌توانست ارش نقصان را از مشتری مطالبه نماید و مشتری به دلیل اقدام بر ضمان، حق رجوع به غاصب را نداشت.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: ضمان مشتری دوم در صورت تلف کالای خریداری شده به عقد فاسد (اقدام)
علاوه بر آن، هرگاه مشتری کالایی را که به طور فاسد خریداری کرده است، بفروشد و این کالا در دست مشتری دوم تلف گردد، مالک می‌تواند قیمت کالا رااز مشتری دوم نیز طلب نماید.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه مشتری کالایی را که به طور فاسد خریداری کرده است، بفروشد و این کالا در دست مشتری دوم تلف گردد، مالک می‌تواند قیمت کالا را از مشتری دوم نیز طلب نماید.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: اقدام به مفهوم قبول ضرر و اسقاط ضمان
به هر تقدیر، در مواردی اقدام به مفهوم قبول ضرر و اسقاط ضمان از دیگری، به عنوان یکی از اسباب سقوط ضمان در ضمن قاعده‌ای کلی با عنوان «التسلیط و الاقدام یسقط الاحترام» بیان شده،
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اقدام به مفهوم قبول ضرر و اسقاط ضمان از دیگری، به عنوان یکی از اسباب سقوط ضمان در ضمن قاعده‌ای کلی با عنوان «التسلیط و الاقدام یسقط الاحترام» بیان شده است.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: عدم حق رجوع مستأجر به غاصب در صورت اجاره مال غصبی (اقدام)
به عنوان نمونه‌ای قابل توجه، در صورت اجاره مال غصبی توسط غاصب و بطلان اجاره، مالک می‌تواند مستأجر را ضامن اجرت‌المثل بداند، اما بر اساس قاعده اقدام، مستأجر نمی‌تواند در گرفتن اجرت‌المثل به غاصب رجوع نماید.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت اجاره مال غصبی توسط غاصب و بطلان اجاره، مالک می‌تواند مستأجر را ضامن اجرت‌المثل بداند، اما بر اساس قاعده اقدام، مستأجر نمی‌تواند در گرفتن اجرت‌المثل به غاصب رجوع نماید.
شاخه: مدنی
اقدام: مستند فقهی قاعده ضمان
قاعده اقدام به عنوان یکی از مستندات فقهی‌ِ قاعده ضمان مقبوض به عقد فاسد «ما یضمن بصحیحه، یضمن بفاسده» شمرده شده است.
منبع: ج۴، ص۵۶، قم، ۱۴۱۴ق
اقدام: استفاده از مفاد قاعده اقدام
بر پایه این قاعده، در جایی که مال غصبی توسط غاصب به فروش می‌رفت و مال در دست مشتری نقصان می‌یافت، مالک می‌توانست ارش نقصان را از مشتری مطالبه نماید و مشتری به دلیل اقدام بر ضمان، حق رجوع به غاصب را نداشت. علاوه بر آن، هرگاه مشتری کالایی را که به طور فاسد خریداری کرده است، بفروشد و این کالا در دست مشتری دوم تلف گردد، مالک می‌تواند قیمت کالا رااز مشتری دوم نیز طلب نماید.
منبع: ج۷، ص۱۵۹، به کوشش محمدکلانتر، بیروت، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م · ج۳، ص۲۳۶، به کوشش محمد کلانتر، بیروت، ۱۴۰۳ق · ج۳، ص۸۵، به کوشش محمدباقر بهبودی، تهران، المکتبة المرتضویه · ج۱، ص۴۹۶، تهران، المکتبة المرتضویه
اقدام: اقدام به مفهوم قبول ضرر و اسقاط ضمان
به هر تقدیر، در مواردی اقدام به مفهوم قبول ضرر و اسقاط ضمان از دیگری، به عنوان یکی از اسباب سقوط ضمان در ضمن قاعده‌ای کلی با عنوان «التسلیط و الاقدام یسقط الاحترام» بیان شده، و ادله‌ای بر آن اقامه گردیده است . در برخی از منابع حقوقی، عمومیت قاعده اقدام مورد بازنگری قرار گرفت و تنها در موارد صراحت قانون ، قابل استناد دانسته شد.
منبع: ج۱، ص۹۰، نجف، ۱۳۵۹ق · ص۴۹، قم، ۱۴۱۵ق · ج۱، ص۲۵۴
اقدام: تمسک به مفاد قاعده اقدام در فقه حنابله
شایان ذکر است که تمسک به مفاد قاعده اقدام در فقه حنابله نیز به چشم می‌خورد، به عنوان نمونه‌ای قابل توجه، در صورت اجاره مال غصبی توسط غاصب و بطلان اجاره، مالک می‌تواند مستأجر را ضامن اجرت‌المثل بداند، اما بر اساس قاعده اقدام، مستأجر نمی‌تواند در گرفتن اجرت‌المثل به غاصب رجوع نماید. علاوه بر آن، در برخی از منابع، «اقدام بر عقد فاسد» از نظر احکام تکلیفی به بحث گذارده شده است.
منبع: ج۵، ص۴۱۳، بیروت، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م · ج۱، ص۳۵۴، به کوشش تیسیر فائق احمد محمود، کویت، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.