نکتهٔ فقهی: لزوم معلوم بودن کالا و بهای آن در داد و ستد (پیمانه ای)

در اینکه میزان در پیمانه‌ای بودن چیزی، پیمانه‌ای بودن آن در عصر رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله است و یا میزان، عرف و متعارف میان مردم است که بر حسب زمانها و مکانها متفاوت می‌باشد، اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در تعیین اینکه چیزی پیمانه‌ای محسوب می‌شود، اختلاف نظر وجود دارد که آیا معیار، عرف زمان پیامبر اسلام است یا عرف رایج میان مردم در هر زمان و مکان. در صورت مجهول بودن عرف زمان پیامبر، باید به عرف مردم رجوع شود و در صورت اختلاف عرف شهرها، هر شهر حکم خاص خود را دارد. اما در خصوص ربا، اجماع بر معیار بودن عرف زمان پیامبر است. شاخه: تجارت

از شرایط تحقّق ربا در معاملات آن است که عوضین (کالا و بهای آن) پیمانه‌ای یا وزنی باشد. در غیر آن دو همچون کالای شمارشی، بنابر مشهور، ربا محقّق نمی‌شود — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): یکی از شرایط تحقق ربا در معاملات این است که عوضین (کالا و بهای آن) پیمانه‌ای یا وزنی باشند. در کالاهای شمارشی، ربا محقق نمی‌شود. شاخه: تجارت

اگر کالای پیمانه‌ای با ظرف آن فروخته شود درصورتی که وزن و اندازه هر یک به تفکیک معلوم باشد، معامله صحیح است ولی اگر مقدار هر یک و نیز مقدار مجموع معلوم نباشد، معامله باطل است و اگر تنها مقدار مجموع معلوم باشد، در صحّت معامله اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کالای پیمانه‌ای همراه با ظرف آن فروخته شود، در صورتی که وزن و اندازه هر یک به تفکیک معلوم باشد، معامله صحیح است. اگر مقدار هر یک و مجموع معلوم نباشد، معامله باطل است و در صورت معلوم بودن تنها مقدار مجموع، در صحت معامله اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: تجارت

اگر کسی به چیزی که پیمانه‌ای است به صورت مطلق اقرار کند،اطلاق، منصرف به پیمانه‌ای خواهد بود که در همان شهر متعارف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی به چیزی که پیمانه‌ای است به صورت مطلق اقرار کند، این اطلاق به پیمانه‌ای که در همان شهر متعارف است، منصرف می‌شود. شاخه: ادلهٔ اثبات

به آنچه که بر حسب متعارف و معمول نزد مردم با پیمانه سنجش می‌شود، پیمانه‌ای اطلاق می‌گردد و از آن به مناسبت در بابهای مختلف فقهی همچون زکات ، تجارت و اقرار سخن رفته است.

زکات غلّات چهارگانه واجب و زکات حبوبات پیمانه‌ای یا وزنی مستحب است. منبع: جواهر الکلام ج۱۵، ص۲۰۵

فروختن کالای پیمانه‌ای یا وزنی ـ بویژه طعام ـ به دیگری پیش از تحویل آن از فروشنده مکروه است. منبع: جواهر الکلام ج۲۲، ص۴۶۸

از شرایط تحقّق ربا در معاملات آن است که عوضین (کالا و بهای آن) پیمانه‌ای یا وزنی باشد. در غیر آن دو همچون کالای شمارشی، بنابر مشهور ، ربا محقّق نمی‌شود منبع: جواهر الکلام ج۲۳، ص۳۵۸

کالا و بهای آن در داد و ستد باید معلوم باشد؛ بدین جهت اگر پیمانه‌ای است باید با پیمانه اندازه‌گیری گردد و اگر وزنی است وزن شود؛ لیکن در جواز فروختن کالای پیمانه‌ای به وزن و عکس آن، اختلاف است. منبع: جواهر الکلام ج۲۲، ص۴۰۵-۴۱۷ · جواهرالکلام ج۲۳، ص۳۷۲-۳۷۶

در اینکه میزان در پیمانه‌ای بودن چیزی، پیمانه‌ای بودن آن در عصر رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله است و یا میزان، عرف و متعارف میان مردم است که بر حسب زمانها و مکانها متفاوت می‌باشد، اختلاف است. البتّه اختلاف درصورتی است که پیمانه‌ای بودن چیزی در عصر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله معلوم باشد؛ لیکن اگر مجهول باشد باید به متعارف نزد مردم رجوع شود و درصورت اختلاف عرفِ شهرها، بنابر مشهور هر شهری حکم خودش را دارد. البتّه در خصوص ربا بر میزان بودن عصر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در پیمانه‌ای بودن چیزی ادّعای اجماع شده است؛ بدین معنا که هرچه در آن زمان پیمانه‌ای به شمار می‌رفته ربا در آن جاری است، هرچند در دورانهای بعد پیمانه‌ای نباشد. اگر کالای پیمانه‌ای با ظرف آن فروخته شود درصورتی که وزن و اندازه هر یک به تفکیک معلوم باشد، معامله صحیح است ولی اگر مقدار هر یک و نیز مقدار مجموع معلوم نباشد، معامله باطل است و اگر تنها مقدار مجموع معلوم باشد، در صحّت معامله اختلاف است. منبع: جواهر الکلام ج۲۲، ص۴۲۶-۴۲۹ · جواهر الکلام ج۲۳، ص۳۶۲ · مستند الشیعة ج۱۴، ص۳۵۷-۳۵۸

اگر کسی به چیزی که پیمانه‌ای است به صورت مطلق اقرار کند،اطلاق، منصرف به پیمانه‌ای خواهد بود که در همان شهر متعارف است. منبع: جواهر الکلام ج۳۵، ص۱۳