نکتهٔ فقهی: مالکیت گیاه حاصل از بذر غصبی (بذر (فقه))

با کشف بطلان عقد مزارعه، زراعت از آن صاحب بذر خواهد بود و به دیگرى- خواه مالک زمین باشد یا زارع - اجرة المثل اجاره ی زمین، ادوات کشاورزى و یا کار انجام شده تعلّق مى‌گیرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت بطلان عقد مزارعه، زراعت متعلق به صاحب بذر است و اجرت المثل زمین، ادوات کشاورزی یا کار انجام شده به دیگری (مالک زمین یا زارع) تعلق می گیرد. شاخه: اموال و مالکیت

در صورت بروز اختلاف بین زارع و مالک در مقدار سهم هریک از محصول، قول صاحب بذر پس از قسم - به شرط بینه نداشتن طرف دیگر- مقدّم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت بروز اختلاف بین زارع و مالک در مقدار سهم هر یک از محصول، قول صاحب بذر پس از قسم، در صورتی که طرف دیگر بینه نداشته باشد، مقدم است. شاخه: ادلهٔ اثبات

فروختن کشت درحالی‌که بذر است قبل از نمودار شدن کشت جایز نیست و در جواز صلح بر آن وجهی است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروختن کشت در حالتی که هنوز بذر است و قبل از نمایان شدن آن، جایز نیست. شاخه: مدنی

بذر به تخم گیاه فراهم آمده براى کشت ، گفته می شود. از آن در باب هاى زکات ، مزارعه و غصب به مناسبت، سخن رفته است.

در اینکه نصاب ، در غلات پیش از اخراج هزینه‌هاى انجام گرفته براى کشت و برداشت ، در نظر گرفته مى‌شود یا قبل از آن، اختلاف است. قول اوّل(پیش از اخراج هزینه‌هاى انجام گرفته براى کشت و برداشت، در نظر گرفته مى‌شود)، قول مشهور است. بنابر قول اوّل؛ الف) اگر بذر خریدارى نشده باشد و زکات آن- چنانچه متعلّق زکات بوده- داده شده باشد از مئونه به شمار مى‌رود و مقدار عین یا قیمت زمان تلف (زمان کاشت) آن- بنابر اختلاف در مسئله- از محصول، کسر مى‌شود، چنانچه باقى‌مانده‌ به حد نصاب برسد، زکات آن پرداخت مى‌گردد. ب) اگر بذر، خریدارى شده باشد در اینکه عین بذر و مقدار آن به عنوان مئونه کسر مى‌شود یا کشاورز، بین کسر عین و قیمت زمان خرید آن، مخیّر است و یا بالاترین قیمت بهاى پرداختى و قیمت فعلى عین، محاسبه و کسر مى‌شود، اختلاف است. منبع: جواهر الکلام، ج۱۵، ص ۲۳۴- ۲۳۶

و اگر بذر از عامل باشد زراعت مال او است و اجرت زمین به عهده او است؛ مگر اینکه بطلان مزارعه مستند به قرار دادن همه حاصل برای زارع‌ باشد که در این صورت اقوی آن است که اجرت زمین و عوامل بر او نمی‌باشد؛ و زارع حق ندارد تا رسیدن زراعت ولو با اجرت، آن را (در زمین) باقی بدارد، پس مالک حق دارد دستور به کندن آن بدهد. منبع: جواهر الکلام، ج۲۷، ص ۴۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۶۸۰، کتاب المزارعة، مسالة۱۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

گیاه حاصل از بذر غصبى از آن مالک بذر است. برخى قدما تبدیل بذر به گیاه را موجب تلف بذر و غاصب را ضامن مثل آن دانسته‌اند. منبع: جواهر الکلام، ج۳۷، ص ۱۹۸

فروختن کشت درحالی‌که بذر است قبل از نمودار شدن کشت جایز نیست و در جواز صلح بر آن وجهی است. و فروختن آن به تبعیّت از زمین اگر زمین را بفروشد، و با شرط، کشت را داخل مبیع کند، مورد اشکال است. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۸۵، کتاب البیع، القول فی بیع الثمار علی النخیل و الاشجار، مسالة۱۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش