نکتهٔ فقهی: مسئولیت کیفری شتاب‌دهنده در قتل (اجهاز)

اجهاز مجروحان دشمن کافر در صورتى که قبل از خاموش شدن آتش جنگ، به دست مسلمانان اسیر شوند جایز است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجهاز مجروحان دشمن کافر در صورتی که قبل از خاموش شدن آتش جنگ به دست مسلمانان اسیر شوند، جایز است. شاخه: کیفری

اجهاز باغیان مجروح (خروج‌کنندگان بر پیشواى عادل) در صورتى که انسجام و سازمان نظامى آنان متلاشى شده و فرمانده و لشگرى براى ایشان نمانده باشد که با پیوستن به آن، نیرو بگیرند، جایز نیست- آنچنان که امیر المؤمنین علیه السّلام نسبت به آسیب‌دیدگان دشمن در جنگ جمل توصیه کرد- در غیر این صورت، اجهاز آنان جایز است؛ چنان که آن حضرت در نبرد صفّین فرمان داد تا مجروحان دشمن را اجهاز کنند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجهاز باغیان مجروح (خروج‌کنندگان بر پیشوای عادل) در صورتی که انسجام و سازمان نظامی آنان متلاشی شده باشد، جایز نیست؛ اما در غیر این صورت، جایز است. شاخه: کیفری

مجرمى که مجازات او رجم است، شتاب کردن در کشتن وى، با پرتاب کردن سنگ بزرگ به سوى او، جایز نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شتاب کردن در کشتن مجرمی که مجازات او رجم است، با پرتاب کردن سنگ بزرگ به سوی او، جایز نیست. شاخه: کیفری

انسانى که جانش محترم است، اجهاز بر او ـ در صورت بیماری یا مجروح بودن، که امید به بهبود او نمى‌رود ـ جایز نیست، هرچند خود وى بدان امر کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجهاز بر انسانی که جانش محترم است، حتی در صورت بیماری یا مجروح بودن که امید به بهبود او نمی‌رود و حتی اگر خود وی بدان امر کند، جایز نیست. شاخه: کیفری

اجهاز به دو معنی بکار رفته است، ۱ - کشتن مجروح (تدفیف، تذفیف)، ۲ - شتاب کردن در انجام دادن کارى.

واژه اجهاز در کلمات فقها بیشتر درباره کشتن دیگرى، بویژه مجروح، به معناى تیر خلاص زدن به وى آمده، و از آن در باب جهاد سخن رفته است.

۲. ۱ - جواز اجهاز مجروحان دشمن اجهاز مجروحان دشمن کافر در صورتى که قبل از خاموش شدن آتش جنگ ، به دست مسلمانان اسیر شوند جایز است. ۲. ۲ - جواز اجهاز باغیان مجروح اجهاز باغیان مجروح (خروج‌کنندگان بر پیشواى عادل) در صورتى که انسجام و سازمان نظامى آنان متلاشى شده و فرمانده و لشگرى براى ایشان نمانده باشد که با پیوستن به آن، نیرو بگیرند، جایز نیست- آنچنان که امیر المؤمنین علیه السّلام نسبت به آسیب‌دیدگان دشمن در جنگ جمل توصیه کرد- در غیر این صورت، اجهاز آنان جایز است؛ چنان که آن حضرت در نبرد صفّین فرمان داد تا مجروحان دشمن را اجهاز کنند. منبع: جواهر الکلام، ج۲۱، ص۱۲۶ · جواهر الکلام، ج۲۱، ص۳۲۸-۳۳۲

۳. ۱ - شتاب در کشتن رجم شونده مجرمى که مجازات او رجم است، شتاب کردن در کشتن وى، با پرتاب کردن سنگ بزرگ به سوى او، جایز نیست. ۳. ۲ - شتاب در کشتن انسان محترم انسانى که جانش محترم است، اجهاز بر او ـ در صورت بیماری یا مجروح بودن، که امید به بهبود او نمى‌رود ـ جایز نیست، هرچند خود وى بدان امر کند. ۳. ۳ - دیه شتاب کننده در قتل اگر کسى بر دیگرى، جنایتى ـ که موجب قتل وى مى‌شود ـ وارد کند و فرد دوم، کار او را تمام کند و به کشته شدن شتاب بخشد، در صورتى که حیات وى استقرار داشته باشد، فرد دوم قاتل به شمار مى‌رود و قصاص بر او ثابت مى‌گردد و چنانچه حیاتش استقرار نداشته باشد، فرد اوّل، قاتل و فرد دوم به منزله کسى است که بر میتی جنایتى وارد کرده است. در نتیجه بر نفر اوّل قصاص ثابت مى‌گردد و نفر دوم تعزیر مى‌شود؛ ضمن آنکه دیه جنایتش نیز بر عهده او مى‌آید. منبع: جواهر الکلام، ج۴۱، ص۳۵۵ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۵۸