نکتهٔ فقهی: معیار تغییر اوصاف در تنجس (آب جاری)

آب جاری -هر چند کمتر از کر باشد- به ملاقات نجاست نجس نمی‌شود، مگر آن که بو، رنگ یا مزه آن در اثر نجاست تغییر کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آب جاری، حتی اگر کمتر از کر باشد، با ملاقات نجاست نجس نمی‌شود، مگر اینکه بو، رنگ یا مزه آن در اثر نجاست تغییر کند. شاخه: فقه

البته متنجس شدن آب جاری و هر آب مطلق به واسطه تغییر رنگ و بو و مزه در صورتی است که این تغییرات به واسطه اتصال با نجس باشد نه مجاورت با آن — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تغییر رنگ، بو و مزه آب جاری و هر آب مطلق، تنها در صورتی موجب تنجس می‌شود که این تغییرات به واسطه اتصال با نجس باشد، نه صرف مجاورت با آن. شاخه: فقه

پاک شدن آن در صورت نجاست، به از بین رفتن بو، رنگ و مزه نجاست است -هر چند این زوال به خودی خود باشد- مشروط به این که با آب تازه که از مادّه خارج می‌شود، مخلوط گردد — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پاک شدن آب جاری در صورت نجاست، به از بین رفتن بو، رنگ و مزه نجاست است، مشروط بر اینکه با آب تازه که از ماده خارج می‌شود، مخلوط گردد. شاخه: فقه

نزد مشهور آبی که از زمین می‌جوشد، ولی جریان ندارد، در نجس نشدن به ملاقات با نجاست‌ حکم آب جاری را دارد؛ هر چند کمتر از کرّ باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آبی که از زمین می‌جوشد ولی جریان ندارد، نزد مشهور در نجس نشدن به ملاقات با نجاست، حکم آب جاری را دارد؛ حتی اگر کمتر از کر باشد. شاخه: فقه

زکات غلّات ( گندم ، جو ، خرما و کشمش ) آبیاری شده با آب جاری یک دهم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): زکات غلات (گندم، جو، خرما و کشمش) آبیاری شده با آب جاری، یک دهم است. شاخه: فقه

هر کس می‌تواند در زمین مباح از آب جاری آن استفاده کند و در صورت حیازت مالک مقدار آبی می‌شود که حیازت کرده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هر کس می‌تواند در زمین مباح از آب جاری آن استفاده کند و در صورت حیازت، مالک مقدار آبی می‌شود که حیازت کرده است. شاخه: اموال و مالکیت

به آب روان جوشیده از زمین مانند آب چشمه و قنات آب جاری گفته می‌شود. آب جاری از اقسام آب مطلق است که در باب طهارت از آن بحث و در باب‌های دیگر مانند زکات و خمس نیز از احکام آن به مناسبت سخن گفته شده است.

آب ‌ یا مطلق‌ است یا مضاف. آب‌ مضاف : مانند فشرده اجسام مثل آب هندوانه و انار و مانند آبی که با چیز دیگری ممزوج شود، به طوری‌که به آن آب گفته نشود مثل آب شکر (شربت) و آب نمک. و آب مطلق آبی است که فشرده اجسام مثل آب هندوانه و انار نبوده و یا ممزوج با چیز دیگر به طوری نشده باشد که به آن آب (بدون قید) گفته نشود. ۱. ۱ - اقسام آب مطلق در تحریرالوسیله در بیان اقسام آب مطلق آمده است: «المطلق اقسام: «الجاری، و النابع بغیر جریان، و البئر، و المطر، و الواقف، و یقال له: الراکد.» یعنی آب مطلق‌ بر چند قسم است: آب جاری و آبی که (از زمین) می‌جوشد ولی جریان ندارد و آب چاه و آب باران و آب ایستاده، که به آن « راکد » می‌گویند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۱، کتاب الطهارة، فصل فی المیاه

آب جاری به بیان تحریرالوسیله «و هو النابع السائل» قسمی از آب مطلق است که می‌جوشد (از زمین) و روان است. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۲، کتاب الطهارة، فصل فی المیاه، مسالة ۸

به قول مشهور در تحقّق عنوان جاری، علاوه بر جریان، جوشش از زمین نیز شرط است. عدم اعتبار جوشش و کفایت جریان غالبی به دلیل اتّصال به منبعی و نیز عدم اعتبار جریان فعلی و کفایت جوشش از زمین، دیگر اقوال درباره آب جاری‌اند. منبع: التنقیح، ج۱، ص۱۱۲

آب جاری -هر چند کمتر از کر باشد- به ملاقات نجاست نجس نمی‌شود، مگر آن که بو ، رنگ یا مزه آن در اثر نجاست تغییر کند. البته متنجس شدن آب جاری و هر آب مطلق به واسطه تغییر رنگ و بو و مزه در صورتی است که این تغییرات به واسطه اتصال با نجس باشد نه مجاورت با آن، پس «اگر در اثر مجاورت با نجاست تغییر کند نجس نمی‌شود، مانند آن‌که آب‌ مطلق‌ در اثر نزدیک بودن با مردار بوی آن را بگیرد. البته اگر مردار خارج آب بیفتد و قسمتی از آن داخل آب قرار بگیرد و آب به واسطه مجموع آن تغییر نماید نجس می‌شود.» و «معیار (نجس شدن) این است که آب با اوصاف نجاست تغییر کند نه با اوصاف متنجس، پس اگر آب کر یا جاری و مانند آن‌ها به وسیله بقّم (بَ ق قَ م - چوبی باشد سرخ که رنگرزان بدان چیزها رنگ کنند) متنجس قرمز گردد نجس نمی‌شود.» همچنین «معیار، تغییر یکی از اوصاف سه‌گانه آب به سبب نجاست است، اگر چه تغییر آن از سنخ اوصاف نجاست نباشد، پس اگر آب با ریختن خون در آن، زرد شود نجس می‌شود.» منبع: جواهر الکلام، ج۱، ص۷۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۲، کتاب الطهارة، فصل فی المیاه، مسالة ۴ · لغتنامه دهخدا · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۲، کتاب الطهارة، فصل فی المیاه، مسالة ۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۲، کتاب الطهارة، فصل فی المیاه، مسالة ۶

پاک شدن آن در صورت نجاست، به از بین رفتن بو، رنگ و مزه نجاست است -هر چند این زوال به خودی خود باشد- مشروط به این که با آب تازه که از مادّه خارج می‌شود، مخلوط گردد و در حصول طهارت بدون آمیختگی، اختلاف است. حکم آب راکد متّصل به جاری نیز چنین است. منبع: جواهر الکلام، ج۱، ص۹۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۳، کتاب الطهارة، فصل فی المیاه، مسالة ۱۱

نزد مشهور آبی که از زمین می‌جوشد، ولی جریان ندارد، در نجس نشدن به ملاقات با نجاست‌ حکم آب جاری را دارد؛ هر چند کمتر از کرّ باشد. منبع: العروة الوثقی، ج۱، ص۹۵

زکات غلّات ( گندم ، جو ، خرما و کشمش ) آبیاری شده با آب جاری یک دهم است. منبع: العروة الوثقی، ج۴، ص۶۸

هر کس می‌تواند در زمین مباح از آب جاری آن استفاده کند و در صورت حیازت مالک مقدار آبی می‌شود که حیازت کرده است. منبع: جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۲۳