نکتهٔ فقهی: موجبات ارث (ام الفروخ)

و هیچ یک ازطبقه دوم: اخوه (برادر و خواهر) و اولاد آن‌ها - که « کلاله » نامیده می‌شوند - و اجداد به طور مطلق، می‌باشند در صورت وجود یک نفر از طبقه سابق، ارث نمی‌برد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت وجود یک نفر از طبقه سابق، طبقه بعدی از ارث محروم می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

و در بحث سهام آمده است که ثلث (یک سوم) «برای مادر است به شرطی که میت مطلقا فرزند نداشته باشد اگرچه پایین برود و به شرطی که برادرهای متعددی نداشته باشد.» و سدس (یک ششم) «برای مادر است با وجود حاجب از ثلث یعنی فرزند و برادر و خواهر بنابر آنچه که گذشت.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مادر در صورت عدم وجود فرزند و عدم وجود برادران متعدد، یک سوم (ثلث) و در صورت وجود حاجب (فرزند یا برادر و خواهر)، یک ششم (سدس) ارث می‌برد. شاخه: ارث و وصیت

و نصف ماترک «برای شوهر است در صورتی که زوجه، فرزندی - اگرچه پایین برود - نداشته باشد.» و «ربع (یک چهارم) برای شوهر است در صورتی که زوجه فرزندی داشته باشد، اگرچه پایین برود.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شوهر در صورت عدم وجود فرزند برای زوجه، نصف و در صورت وجود فرزند، یک چهارم (ربع) ارث می‌برد. شاخه: ارث و وصیت

بنابراین وارث «اگر فقط مادر باشد ثلث آن به عنوان فرض مال او است و بقیه هم به او رد می‌شود.... و اخوه در این فرض چیزی را ارث نمی‌برند اگرچه حاجب می‌باشند.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر وارث فقط مادر باشد، ثلث به عنوان فرض به او می‌رسد و بقیه نیز به او رد می‌شود. شاخه: ارث و وصیت

و «اگر یکی از پدر و مادر با یکی از زوجین باشند، برای یکی از زوجین سهم اعلایش و بقیه مال یکی از پدر و مادر - برای پدر به عنوان قرابت و برای مادر به عنوان فرض و رد - م. ب..» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر یکی از پدر و مادر با یکی از زوجین باشند، سهم اعلای زوجین به آن‌ها می‌رسد و بقیه مال یکی از پدر و مادر است (برای پدر به عنوان قرابت و برای مادر به عنوان فرض و رد). شاخه: ارث و وصیت

وارثان در این مسأله عبارتند از: شوهر ، مادر ، دو خواهر پدری و مادری و دو برادر مادری.

وجه نامگذاری مسأله به امّ الفروخ-که به معنای مادر جوجه ‌ها است- فزونی وارثان است.

سهم هر یک از وارثان یاد شده نزد اهل سنّت عبارت است از: شوهر ، نصف؛ دو خواهر، دو سوم و هر یک از مادر و دو برادر ، یک ششم.

نزد شیعه ، سهم شوهر، نصف و باقی مانده از آن مادر است. اگرچه پایین بروند. و دوم: اجداد و جده‌ها؛ اگرچه بالا بروند و برادرها و خواهرها و اولاد آن‌ها؛ اگرچه پایین بروند. سوم: عموها و عمه‌ها و دایی‌ها و خاله‌ها؛ اگرچه بالا بروند و اولاد آن‌ها؛ اگرچه پایین بروند؛ به شرط آن‌که این عناوین عرفاً بر آن‌ها صدق کند. و سبب دو قسم است: « زوجیت » و «ولاء». و ولاء سه مرتبه دارد: «ولاء عتق» سپس «ولاء ضمان جریره» سپس «ولاء امامت». و هیچ یک ازطبقه دوم: اخوه (برادر و خواهر) و اولاد آن‌ها - که « کلاله » نامیده می‌شوند - و اجداد به طور مطلق، می‌باشند در صورت وجود یک نفر از طبقه سابق، ارث نمی‌برد. و در بحث سهام آمده است که ثلث (یک سوم) «برای مادر است به شرطی که میت مطلقا فرزند نداشته باشد اگرچه پایین برود و به شرطی که برادرهای متعددی نداشته باشد.» و سدس (یک ششم) «برای مادر است با وجود حاجب از ثلث یعنی فرزند و برادر و خواهر بنابر آنچه که گذشت.» و نصف ماترک «برای شوهر است در صورتی که زوجه، فرزندی - اگرچه پایین برود - نداشته باشد.» و «ربع (یک چهارم) برای شوهر است در صورتی که زوجه فرزندی داشته باشد، اگرچه پایین برود.» بنابراین وارث «اگر فقط مادر باشد ثلث آن به عنوان فرض مال او است و بقیه هم به او رد می‌شود.... و اخوه در این فرض چیزی را ارث نمی‌برند اگرچه حاجب می‌باشند.» و «اگر یکی از پدر و مادر با یکی از زوجین باشند، برای یکی از زوجین سهم اعلایش و بقیه مال یکی از پدر و مادر - برای پدر به عنوان قرابت و برای مادر به عنوان فرض و رد - م. ب..» منبع: المبسوط، ج۴، ص۸۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۳۹۱، کتاب المواریث، الاول فی موجبات الارث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۴۰۲، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۴۰۳، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۴۰۷، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، مساله۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۴۰۸، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، مساله۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق