لایحه تجدید نظرخواهی ، خیار شرط

«نمونه لایحه تجدیدنظرخواهی / خیار شرط ریاست محترم شعبه مرجوع الیه دادگاه تجدیدنظر استان.... (شعبه مرجوع الیه) سلام علیکم- با احترام خاطر عالی را در مقام وکیل تجدیدنظرخواه مستحضر می‌دارم حکم بطلان دعوی موکل بخواسته اعلام بطلان عقد بیع بعلت عدم قید مدت در خیار شرط... فرد اجلای خلاف بین قانون بوده و مستلزم از هم گسیختن بدلایل و جهات آتی الذکر است چه در بیع نامه مورخ... صراحتاً قید شده: چنانچه هر یک از طرفین قرارداد را فسخ کند باید مبلغ... ریال به طرف مقابل بابت فسخ بپردازد، که این جمله حکایت از خیار شرط فاقد مدت داشته و بر اساس حکم مقنن بشرح ماده 401 ق.م هم شرط و هم بیع باطل است... در همین راستان مطالبی از باب تملذ و نیک اندیشی تسوید میگردد: تفاوت خیار شرط با شرط خیار بشرح ذیل است: در برخی از نوشته‌های حقوقی این دو ترکیب را به جای هم به کار می‌برند. شکی نیست که بین آن دو فرق است و برای همین در ماده 401 قانون مدنی هر دو ترکیب استعمال شده است. ماده مرقوم مقرر داشته است: «اگر برای خیار شرط مدت معین نشده باشد... هم شرط خیار و هم بیع باطل است.» خیار به معنی، اختیار فسخ معامله است و چنانچه این اختیار ناشی از شرط مقرر بین طرفین عقد باشد، آن را «خیار شرط» می‌نامند، همانطور که ممکن است به هر یک از علل مقرر در ماده 396 قانون مدنی ایجاد شود؛ ولی خیارات دیگر مانند خیار مجلس و حیوان و عیب و ... به حکم قانون به وجود می‌آیند، بدون اینکه توافق طرفین نقشی در آنها داشته باشد و خیار شرط در نتیجه توافق و تلاقی اراده‌ی طرفین در ضمن عقد لباس هستی به تن می‌کند. ماده 399 قانون مدنی می‌گوید: «در عقد بیع ممکن است شرط شود که در مدت معین برای بایع یا مشتری یا هر دو یا شخص خارجی اختیار فسخ معامله باشد.» آن موجود تبعی که در ضمن عقد اصلی در نتیجه تلاقی اراده‌ی طرفین ابراز وجود می‌کند شرط خیار است و آن اختیار فسخ که در نتیجه‌ی این موجود اعتباری تبعی حاصل می‌شود، «خیار شرط» نامیده می‌شود. به موجب مستفاد از مدلول ماده 400 قانون مدنی نیز فرق آن دو را عیان می‌سازد: «اگر ابتدا مدت خیار ذکر نشده باشد، ابتداء آن از تاریخ عقد محسوب است والا تابع قرارداد متعاملین است.» پس این شرط خیار نیست که مدت برای آن تعیین می‌شود، بلکه حق ناشی از آن، که خیار شرط (حق فسخ ناشی از شرط) نامیده می‌شود، باید مدت داشته باشد. توجه به این دو جمله نیز معنای آن دو را روشن تر خواهد ساخت: شرط خیار یعنی شرطی که خیار (اختیار فسخ) ایجاد می‌کند. خیار شرط یعنی خیاری (اختیار فسخ) که از شرط حاصل می‌شود. سبب ایجاد خیار را شرط خیار می‌نامند و آنچه در نتیجه‌ی آن شرط به وجود می‌آید، خیار شرط نام می‌نهند. سخن آخر اینکه «خیار شرط نتیجه‌ی خیار شرط است». در نتیجه: استدلال دون شأن قضایی محکمه بدون متضمن اینکه «شرط قید شده خیار شرط محسوب نمیگردد چرا که اگر خیار شرط بود مدت داشت» قابلیت دفاع و تایید ندارد.