آمبودزمان
جستجوی «آمبودزمان» در متنِ قوانین، آرا و نظریات
معنی و توضیح
اداری: نهاد یا شخصیتی مستقل و منصوب از سوی مجلس یا قوه مقننه برای رسیدگی به شکایات شهروندان از سوءاستفاده‌های دستگاه‌های دولتی و اداری. هدف از آن حمایت از حقوق شهروندی و نظارت بر حسن اجرای قوانین است. مثال: شهروندی برای رسیدگی به تمدید نشدن غیرقانونی مجوز کسب‌وکار خود به آمبودزمان اداری مراجعه کرد.
نام‌های دیگر
بازرس عمومی · مدافع حقوق شهروندان
مفاهیمِ مرتبط
حقوق اداری · دیوان عدالت اداری · نظارت · شکایت · دولت
تعریف
آمبودزمان (به انگلیسی: Ombudsman) یا دادآوَر به فرد یا دفتری غیرجانبدار گفته می‌شود که وظیفه دارد به عنوان نماینده عموم مردم، موارد نقض حقوق افراد توسط دولت یا نهادها و شرکت‌های مختلف را بررسی و بازرسی کند. این وظیفه معمولاً توسط دولت یا پارلمان به آمبودزمان محول می‌شود و به وی استقلال عمل زیادی اعطا می‌شود. هدف از تشکیل دفاتر آمبودزمان، حمایت از حقوق افراد در مقابل سوء جریانات اداری است؛ به عبارتی آمبودزمان یک نوع ضمانت اجرایی غیرقضایی برای نظارت بر حسن جریان قانون در کشور و دستگاه دولت و حمایت از حقوق و آزادی‌ها است. ویژگی این نوع رسیدگی غیرقضایی، عدم تشریفات و افزایش سرعت عمل در به نتیجه رسیدن شکایات است. به همین خاطر، آمبودزمان مورد استقبال کشورهای مختلف دنیا قرار گرفته‌است. این نهاد شکایت‌ها را دریافت می‌کند و مورد تحقیق و بررسی قرار می‌دهد و سپس براساس قوانین و مقررات خود رهنمودهای لازم را به مقامات مسئول ارائه می‌دهد. در برخی کشورها سازمان بازرسی کل کشور یا دیگر دفاتر چون وکیل شهروندی عملکردی مشابه با آمبودزمان را برعهده دارند. در ایران سازمان بازرسی کل کشور، به عنوان نهاد آمبودزمان ایران فعالیت می‌کند. واژه آمبودزمان با تلفظ اصلی «اُمبودس‌مان» واژه‌ای سوئدی است که در اصل معنای «نماینده» می‌داده و عملکرد آمبودزمان نیز ریشه در سنت‌های اسکاندیناوی دارد. در چین و کره نیز در طول تاریخ نهادی با عملکرد مشابه به چشم می‌خورد که بازرس مخفی سلطنتی نامیده می‌شد و نهادی با عملکردی نزدیک به عملکرد آمبودزمان نیز در کشورهای اسلامی تحت عنوان دیوان مظالم وجود داشت.
منبع: ویکی‌پدیا — آمبودزمان (CC BY-SA 4.0)
آلِکسا — حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم