تزاحم
جستجوی «تزاحم» در متنِ قوانین، آرا و نظریات
معنی و توضیح
تزاحم: تعریف تزاحم: تزاحم عبارت است از عدم امکان جمع بین دو حکم در مقام امتثال از باب اتفاق .
ریشه و سیرِ واژه
- معنای اولیه
- تزاحم در لغت به معنای گردآمدن گروهی بر چیزی، تلاطم امواج و راندن برخی از آن‌ها برخی دیگر را در یک تنگنا آمده است. معجم مقاییس اللغة، ابن فارس، احمد، ج ۳، ص ۴۹. المصباح المنیر، فیومی، احمد بن محمد، ج ۱، ص ۱۳۲. لسان العرب، ابن منظور، ج۱۲، ۲۶۲. القاموس المحیط، محمد بن یعقوب فیروزآبادی، ج ۴، ص ۱۲۴. المنجد فی اللغة و الاعلام، لوئیس معلوف، ذیل «زحم»، بیروت ۱۹۷۳ـ۱۹۸۲، چاپ افست تهران، ۱۳۶۲ ش. الصّحاح:تاج اللغة و صحاح العربیة، جوهری، اسماعیل بن حماد، ج ۵، ص ۱۹۴۱. معجم لغة الفقهاء، محمد رواس قلعه جی و حامد صادق قنیبی، ج ۱، ص ۲۳۲. دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه.
مفاهیمِ مجاور و مرزشان
- اصطلاحات مشابه — از مهم‌ترین مباحث مرتبط با تزاحم، تعریف و تبیین و تفاوت آن با اصطلاحات مشابه آن، از جمله تعارض و اجتماع امر و نهی، است. ۸.۱ - منشأ ایجاد تزاحم به نظر آخوند خراسانی، تزاحم وقتی است که دو حکم دارای ملاک جعل و انشا باشند، اگر وجود دو ملاک جعل ثابت نشود و صرفاً یکی از دو حکم ملاک داشته باشد، از موارد تعارض به شمار می‌رود. بنا بر این دیدگاه، تزاحم گاه در مرحله امتثال و ناشی از قدرت نداشتن مکلف بر اجرای دو حکم، و گاه در مرحله جعل و تشریع است. منتقی الاصول، عبدالصاحب حکیم، ج۷، ص۳۰۴۳۰۵، تقریرات درس آیة
- تعارض — میان تزاحم و تعارض چنین فرق گذاشته شده است: ۱. در باب تعارض، مدلول دو حکم در مقام ثبوت ، با هم تعاند و تنافی دارند؛ یعنی در مقام جعل و تشریع ، قابل اجتماع نمی‌باشند، چون مستلزم تناقض و اجتماع اراده و کراهت در نفس آمر نسبت به متعلق واحد است. اما در باب تزاحم، تعاند در مقام اثبات، فعلیت و امتثال است، مانند: تزاحم وجوب نجات دو غریق در یک زمان. ۲. مقدم کردن یکی از دو حکم متعارض بر دیگری، به رفع حکم از موضوع برگشت می‌کند، اما در باب تزاحم برگشت آن رفع حکم به سبب رفع موضوع است. ۳. مرجحات در باب تعارض
نام‌های دیگر
زیرمجموعه‌ها و اقسام
تزاحم حقوق مادی · تزاحم منافع · تزاحم قوانین
مفهومِ کلی‌تر
مفاهیمِ مرتبط
تقدم و تاخر · حق تقدم · مرهن · توقیف اموال · تزاحم اسناد
آلِکسا — حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم