خاتمه‌پیمان

جستجوی «خاتمه‌پیمان» در متنِ قوانین، آرا و نظریات · در 361 سند دیده شده

معنی و توضیح

ریشه و سیرِ واژه

منشأ: خاتمه: عربی؛ پیمان: فارسی
معنای اولیه: پایان دادن به عهد و قرارداد
تطورِ معنایی: از معنای عامِ «پایان دادن به هر نوع قرارداد»، به اصطلاحی فنی در حقوق اداری و قراردادهای همگانی (به‌ویژه پیمانکاری) برای تعیین تشریفات و آثار پایان یافتنِ پیش از موعدِ پیمان، تطور یافته است.
در فقه: در فقه امامیه، اصطلاح مستقلی تحت عنوان «خاتمه پیمان» وجود ندارد. مفاهیم مشابه و عام‌تری مانند «انحلال عقد» از طریق «فسخ»، «اقاله» و «انفساخ» به کار می‌رود که اسباب پایان یافتن عقود را بیان می‌کنند.
در قانونِ موضوعه: در نظام حقوقی ایران، به‌ویژه در «شرایط عمومی پیمان»، خاتمه پیمان به مجموعه‌ای از تشریفات و اقدامات اطلاق می‌شود که به موجب آن، کارفرما یا پیمانکار تحت شرایطی معین، به قرارداد پایان می‌دهند.
تفاوتِ این دو: مفاهیم فقهی، کلی و ماهوی هستند و بر تمامی عقود حاکم‌اند (مانند حق فسخ). اما «خاتمه پیمان» یک نهاد شکلی و عمدتاً قراردادی است که در پیمان‌های اداری، تشریفات، شرایط و آثار مالی خاصی برای آن پیش‌بینی شده که فراتر از قواعد عمومی فسخ در فقه است.
هم‌خانواده: ختم، مختومه، خاتمه‌یافته

مفهوم

واقعه یا فرایندی حقوقی که به موجب آن، تعهدات و حقوق ناشی از یک پیمان، پیش از اجرای کامل یا انقضای مدت طبیعی آن، به یکی از طرق پیش‌بینی‌شده در قانون یا قرارداد، پایان می‌یابد.

زیرمجموعهٔ: انحلال قرارداد

با تدوین مقررات ناظر بر قراردادهای دولتی و پیمانکاری، به‌ویژه «شرایط عمومی پیمان»، این مفهوم از یک معنای عام به یک نهاد حقوقی مشخص با تشریفات و آثار معین تبدیل شده است.

گونه‌ها

خاتمه به اراده کارفرما — معیار: قصور پیمانکار یا مصلحت عمومی
خاتمه به درخواست پیمانکار — معیار: قصور کارفرما
خاتمه ناشی از قوه قاهره — معیار: بروز حوادث خارج از اراده طرفین

اسبابِ پیدایش

قصور پیمانکار — مانند تأخیر غیرمجاز، عدم رعایت مشخصات فنی، واگذاری پیمان به غیر.
قصور کارفرما — مانند عدم پرداخت به موقع صورت‌وضعیت‌ها، عدم تحویل کارگاه.
قوه قاهره (فورس ماژور) — مانند جنگ، زلزله، سیل که ادامه کار را غیرممکن می‌سازد.
مصلحت عمومی — اختیار حاکمیتی کارفرمای دولتی برای پایان دادن به پیمان حتی بدون تقصیر پیمانکار.
ورشکستگی یا انحلال شرکت پیمانکار

مفاهیمِ مجاور و مرزشان

اقاله (تفاسخ) — اقاله انحلال قرارداد با تراضی و توافق طرفین است، در حالی که خاتمه پیمان غالباً به‌صورت یک‌جانبه و با اراده یکی از طرفین (معمولاً کارفرما) صورت می‌گیرد.
انفساخ — انفساخ انحلال قهری و خودبه‌خودی قرارداد به دلیل تحقق شرطی خاص است (مثلاً تلف موضوع قرارداد). اما خاتمه پیمان نیازمند اعلام اراده و طی تشریفات است.
تعلیق پیمان — تعلیق، توقف موقت اجرای پیمان است و رابطه قراردادی باقی می‌ماند. خاتمه، پایان دائمی رابطه قراردادی است.
فسخ — فسخ یک ایقاع و حق کلی برای برهم زدن معامله است (ناشی از خیار قانونی یا قراردادی). اما «خاتمه پیمان» یک فرایند مشخص با تشریفات خاص در قراردادهای پیمانکاری است که آثار مالی آن نیز به‌تفصیل در همان قرارداد پیش‌بینی شده است.

مستندها

ماده ۴۶ شرایط عمومی پیمان — بیان موارد و مصادیقی که کارفرما می‌تواند پیمان را خاتمه دهد.
ماده ۴۷ شرایط عمومی پیمان — شرح اقدامات و تشریفات پس از اعلام خاتمه پیمان مطابق ماده ۴۶.
ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان — اجازه خاتمه پیمان توسط کارفرما به دلیل مصلحت عمومی یا دلایل دیگر، بدون قصور پیمانکار.

تطبیقِ اصطلاح‌شناختی

رومی-ژرمنی — Résiliation du contrat · مفهوم خاتمه پیمان در حقوق اداری ایران، شباهت زیادی به نهاد «résiliation» در حقوق اداری فرانسه دارد، به‌ویژه در خصوص اختیار یک‌جانبه اداره برای خاتمه دادن به قرارداد به دلیل مصلحت عمومی (résiliation pour motif d'intérêt général).
کامن‌لا — Termination for Cause / Termination for Convenience · در کامن‌لا، تفکیک میان «Termination for Cause» (به دلیل نقض قرارداد) و «Termination for Convenience» (اختیار یک‌جانبه دولت برای خاتمه قرارداد) وجود دارد که به ترتیب با خاتمه به دلیل قصور پیمانکار و خاتمه به دلیل مصلحت عمومی در حقوق ایران قابل مقایسه است.

هم‌ارزها و هم‌خانواده‌ها

انحلال پیمان · ختم قرارداد · پایان قرارداد

این‌ها در جستجو با هم گرفته می‌شوند (بینشان «یا»).

مفاهیمِ مرتبط و متناظر

اجرای پیمان · ادامه پیمان

دو سوی یک رابطهٔ حقوقی‌اند (مثلِ بایع و مشتری، مبیع و ثمن) — نه متضاد، نه هم‌معنا.

متضادها و مفاهیمِ مقابل

انعقاد پیمان

این‌ها خودکار جستجو نمی‌شوند — پیشنهادند. متضاد اگر «یا» شود، سندی که فقط واژهٔ مقابل را دارد بالا می‌آید.

ترکیب‌های ثبت‌شده

خاتمه‌پیمان

واژهٔ تنها گاهی چند معنا دارد؛ ترکیب است که معنای حقوقی را قطعی می‌کند.

اسنادی که این واژه در آن‌هاست

همهٔ نتایج در جستجو

آلِکسا — حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم