قیاس
جستجوی «قیاس» در متنِ قوانین، آرا و نظریات
معنی و توضیح
ریشه و سیرِ واژه
- معنای اولیه
- قیاس، در لغت به تقدیر و مساوات گفته می‌شود: «قست الارض بالقصبة» یعنی زمین را اندازه گرفتم و تقدیر کردم، «و فلان لا یقاس بفلان أی لا یساوی». طریحی نجفی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، ج۳، ص۵۷۵. میرزای قمی، ابوالقاسم، قوانین الاصول، ج۲، ص۷۹. بخاری، محمدامین بن محمود، تیسیر التحریر، ج۳، ص۲۶۳. بنابراین قیاس در لغت به معنای سنجش و اندازه‌گیری دو چیز با هم است. در کتاب « الاحکام فی اصول الاحکام » آمده است: «اما القیاس فهو فی اللغة عبارة عن التقدیر و منه یقال: قست الارض بالقصبة و قست الثوب بالذراع، ای: قدّرته بذلک و هو یستدعی امرین یضاف احدهما الی الاخر بالمساواة فهو نسبة و اضافة بین شیئین...». آمدی، علی بن محمد، الاحکام فی اصول الاحکام، ج۲، ص۱۶۴.
مفاهیمِ مجاور و مرزشان
- لی و منطقی — قیاس اصولی همان تمثیل منطقی است و با قیاس منطقی تفاوت دارد، هر چند با یک دیگر اشتراک لفظی دارند، زیرا قیاس در فقه به معنای سرایت دادن حکمی از موضوعی به موضوع دیگر به خاطر تشابه آن دو در علت حکم است، ولی قیاس منطقی به معنای استدلال از کلی به جزیی در قالب یکی از اشکال منطقی برای رسیدن از معلوم به مجهول می‌باشد.
نام‌های دیگر
زیرمجموعه‌ها و اقسام
قیاس منصوص‌العلة · قیاس اولویت
مفهومِ کلی‌تر
مفاهیمِ مرتبط
استنباط · اجتهاد · تعلیل · اصول فقه · منابع حقوق
ترکیب‌های ثبت‌شده
واژهٔ تنها گاهی چند معنا دارد؛ ترکیب است که معنای حقوقی را قطعی می‌کند.
آلِکسا — حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم