3398

راﻫﻨﻤﺎی روﺷﻬﺎی رﺳﻮب ﮔﻴﺮی در آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره 144 - ن ﺗﻴﺮ ﻣﺎه 1384 ﭘﻴﺶ ﮔﻔﺘﺎر اﻣﺮوزه ﻧﻘﺶ و اﻫﻤﻴﺖ ﺿﻮاﺑﻂ، ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و آﺛﺎر اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮی ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻣﺴﺘﻤﺮ آﻧﻬﺎ در ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺟﻮاﻣﻊ، ﺗﻬﻴﻪ و ﻛﺎرﺑﺮد آﻧﻬﺎ را ﺿﺮوری و اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ . ﻧﻈﺮ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ داﻣﻨﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن در ﺟﻬﺎن اﻣﺮوز، ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ، ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ در ﻫﺮ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﻣﺠﺎﻣﻊ ﻓﻨﻲ - ﺗﺨﺼﺼﻲ واﮔﺬار ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﻓﻮق و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در اﻳﺮان، ﺗﻬﻴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد در ﺑﺨﺶ آب از اﻫﻤﻴﺖ وﻳﮋه ای ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و از اﻳﻦ رو دﻓﺘﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان در ﺟﻬﺖ ﻧﻴﻞ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻫﺪف، ﺑﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﻮدن رﺳﺘﻪ ﻫﺎی اﺻﻠﻲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آب اﻗﺪام ﺑﻪ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻋﻠﻤﻲ – ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻫﺎی ﺗ ﺨﺼﺼﻲ ﻧﻤﻮده ﻛﻪ ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﺗﻬﻴﻪ اﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه دارﻧﺪ . اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آب ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻦ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺪوﻳﻦ ﻣﻲ ﮔﺮدد : − اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺨﺼﺺ و ﺗﺠﺎرب ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮان ﺷﺎﻏﻞ در ﺑﺨﺶ ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﺧﺼﻮﺻﻲ − ﺧﺬ ﻣﻌﺘﺒﺮ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎیĤاﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ − ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﺗﺠﺎرب دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ، ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ، ﻧﻬﺎدﻫﺎ، واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ، واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﻃﺮاﺣﻲ و ﺳﺎﺧﺖ − اﻳﺠﺎد ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻬﻴﻪ، اﺟﺮا، ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ارزﺷﻴﺎﺑﻲ ﻃﺮح ﻫﺎ − ﭘﺮﻫﻴﺰ از دوﺑﺎره ﻛﺎری ﻫﺎ و اﺗﻼف ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ و ﻏﻴﺮﻣﺎﻟﻲ ﻛﺸﻮر − ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺻﻮل و ﻣﻮ ازﻳﻦ ﻣﻮرد ﻋﻤﻞ ﻣﺆﺳﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺆﺳﺴﺎت ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﺎﻧﺪارد آﮔﺎﻫﻲ از ﻧﻈﺮات ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺗﻬﻴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻮﺟﺐ اﻣﺘﻨﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﺗﺮﻛﻴﺐ اﻋﻀﺎی ﻛﻤﻴﺘﻪ اﺳﺎﻣﻲ اﻋﻀﺎی ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻓﻨﻲ ﺷﻤﺎره 14 - 1 ) رﺳﻮب ( ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﻣﺸﺎرﻛﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺣﺮوف اﻟﻔﺒﺎء ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ : ﺧﺎﻧﻢ زﻫﺮا اﻳﺰدﭘﻨﺎه داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﭼﻤﺮان ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ آﺑﻴﺎری و آﺑﺎداﻧﻲ آﻗﺎی ﻓﻴﺮوز ﺑﻬﺎدری داﻧﺸﮕﺎه ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﻴﺮاﻟﺪﻳﻦ ﻃﻮﺳﻲ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﻗﺎی ﺳﻴﺪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﻳﻦ ﭘﺮورده ﺳﺎزﻣﺎن آب ﺗﻬﺮان ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻫﻴﺪروﻟﻮژی ﺧﺎﻧﻢ ﻛﻴﺎﻧﺪﺧﺖ ﻛﺒﺎری ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آب ﻛﺸﻮر ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ راه و ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن آﻗﺎی ﺟﻤﺎل ﻣﺤﻤﺪوﻟﻲ ﺳﺎﻣﺎﻧﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﺪرس دﻛﺘﺮای ﻫﻴﺪروﻟﻴﻚ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ 1 1 - ﻛﻠﻴﺎت 1 2 - ﺳﺎزه ﻫﺎی آﺑﮕﻴﺮ و ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی آﻧﻬﺎ 2 2 - 1 آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﻲ 6 2 - 2 آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﭘﻤﭙﻲ 7 2 - 3 آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ 8 2 - 4 آﺑﮕﻴﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺑﺰرگ 10 3 - ﺷﻜﻞ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺤﺮاف رﺳﻮب ﺗﻮﺳﻂ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی آن 11 3 - 1 ﺑﺎر ﻣﻌﻠﻖ و ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ 11 3 - 2 ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﺤﺮاف رﺳﻮب در ﺳﺎزه ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل آب و ﺗﺄﺳﻴﺴﺎت آﺑﮕﻴﺮ 11 4 - روﺷﻬﺎی ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب در آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ 12 4 - 1 اﻗﺪاﻣﺎت و ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب 13 4 - 2 روﺷﻬﺎی ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی ) روﺷﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮب ﻗﺒﻞ از ورود ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل اﻧ ﺘﻘﺎل ( 15 4 - 2 - 1 اﻧﺘﺨﺎب ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺤﻞ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ 16 4 - 2 - 2 ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎ 19 4 - 2 - 3 ﻛﻨﺘﺮل و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﺑﻨﺪ 31 4 - 3 روﺷﻬﺎی اﺟﺮاﻳﻲ 32 4 - 3 - 1 ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ 33 4 - 3 - 2 ﺗﻠﻪ اﻧﺪازﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ 39 4 - 3 - 3 اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﺗﻮﻧﻠﻲ 43 4 - 4 آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی رﺳﻮﺑﺎت 43 5 - ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮی و ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻫﺎ 44 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺎﺧﺬ 46 1 ﻣ ﻘﺪﻣﻪ از دﻳﺮﺑﺎز ﺑﺮداﺷﺖ آب از رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﺮای اﻫﺪاف ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ از ﺟﻤﻠﻪ ﻛﺸﺎورزی و ﺷﺮب و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎده در ﺻﻨﻌﺖ و ﻧﻴﺰ ﺗﺄﻣﻴﻦ اﻧﺮژی ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮده اﺳﺖ . ﻳﻜﻲ از ﻋﻤﺪه ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ ﻛﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ در ﻃﺮاﺣﻲ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ1، اﻋﻢ از آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی آﺑﻴﺎر ﺑ و ی ﺮﻗﺎﺑﻲ و ﻣﻮارد دﻳﮕﺮ ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘ ﻨﺪ وﺿﻌﻴﺖ رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻨﺘﺮل ﮔﺮدد . ﻟﺰوم ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻘﺪار رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه از دو ﺟﻨﺒﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد : − ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ رﺳﻮﺑﺎت در ﻣﺴﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺘﻘﺎل آب ) ﻛﺎﻧﺎل آﺑﮕﻴﺮ ( − ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﺤﺮاف رﺳﻮﺑﺎت از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺳﺮﻋﺖ آب در ﻛﺎﻧﺎل آﺑﮕﻴﺮ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻤﺘﺮ از رودﺧﺎﻧﻪ اﺻﻠﻲ اﺳﺖ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻘﺪار زﻳﺎدی رﺳﻮب در ﺗﻪ آن ﻧﺸﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد اﻳﻦ . ﭘﺪﻳﺪه ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﺪه ای در ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺘﻘﺎل ﺷﺪه ، ﻟﺬا ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎ دﺑﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻳﺎ ﺗﺎﻣﻴﻦ دﺑﻲ ﻃﺮح ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ رﺳﻮﺑﺎت در ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺘﻘﺎل ﺳﺒﺐ رﺷﺪ ﻋﻠﻔﻬﺎی ﻫﺮز ﻣﻲ ﮔﺮدد اﻳﻦ ﻛﻪ ﻧﻴﺰﻣﺸﻜﻼﺗﻲ در ﺗﺄﻣﻴﻦ دﺑﻲ ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻲ آورد . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ رﺳﻮﺑﮕﺬاری داﺋﻢ در ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺤﺮاف و ﺗﺨﻠﻴﻪ آﻧﻬﺎ ﻫﺰﻳﻨﻪ ای داﺋﻤﻲ حﻃﺮ ﺑﻪ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳ ]ﺪ 3 [. اﻳﻦ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﺨﺸﻲ از ﻣﺴﺎﺋﻞ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺎﺷﻲ از ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از آن ﺟﻨﺒﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ دارﻧﺪ وﻟﻲ راه ﺣﻠﻬﺎی ﻳﻜﺴﺎﻧﻲ ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻮرد ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﺧﺎﺻﻲ اﺗﺨﺎذ ﮔﺮدد . 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﺑﻌﻠﺖ ﺛﺎر آ زﻳﺎﻧﺒﺎر ﻧﺎﺷﻲ از ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی آﺑﮕﻴﺮ، ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺨﺸﻲ از رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎ وﺳﺎﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . اﻟﺒﺘﻪ ﺣﺬف ﻛﺎﻣﻞ رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ و ﮔﺎﻫﻲ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ) ﺳﻴﻠﺖ رﻳﺰ در ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻌﻨﻮان درزﮔﻴﺮ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻮده و ﻣﻤﻜﻦ ﺳﺖ ا ﺑﺎﻓﺖ ﺧﺎک و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰی اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی را اﺻﻼح ﻧﻤﺎﻳﺪ ( ]3 [. رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﺑﺎ روﺷﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﻛﻨﺘﺮل اﺳﺖ . از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ روﺷﻬﺎ ﺳﺎﺧﺖ ﻣﺨﺎزن ذﺧﻴﺮه روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻓﺼﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ً ﺗﻘﺮﻳﺒ ﺎ ﺗﻤﺎم ﻗﻄﻌﺎت درﺷﺖ رﺳﻮب و ﺑﺨﺶ ﺑﺰرﮔﻲ از رﺳﻮﺑﺎت رﻳﺰﺗﺮ را ﺗﻠﻪ اﻧﺪازی .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی داﺋﻤﻲ ً ﻏﺎﻟﺒ ﺑﻪﺎ ﺳﺎﺧﺖ ﺳﺮرﻳﺰ ﻳﺎ ﺑﻨﺪ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ﺗﺮاز آب و اﻧﺤﺮاف ﺟﺮﻳﺎن ﺑﻪ آﺑﮕﻴﺮ اﻗﺪام 1 - Headworks 2 ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻜﺎ ن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺖ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار ﺑﺎر رﺳﻮب وارده ﺑﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻳﻜﻲ از ﻣﻜﺎﻧﻬﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای اﺣﺪاث آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ از ﻧﻈﺮ ﻣﻼﺣﻈﺎت رﺳﻮب ، دﻳﻮاره ﺧﺎرﺟﻲ ﻗﻮس رودﺧﺎﻧﻪ اﺳﺖ . ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺤﺚ در ﻣﻮرد ﻫﻴﺪروﻟﻴﻚ اﻧﺤﺮاﻓﻬﺎ و ﻫﻴﺪروﻟﻴﻚ ﺟﺮﻳﺎن در ﻗﻮﺳﻬﺎ ﺑﺮ ر وی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﻣﺎرﭘﻴﭽﻲ در اﻃﺮاف ﻣﺴﻴﺮﻫﺎی دار ﭘﻴﭻ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺣﺮﻛﺖ ﻻﻳﻪ ﻫﺎی زﻳﺮﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن آب ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ رﺳﻮب زﻳﺎد ﺑﻪ ﺳﻤﺖ دﻳﻮاره داﺧﻠﻲ ﻗﻮس ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﻟﺤﺎظ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی واﻗﻊ در ﺑﺨﺸﻬﺎی ﺧﺎرﺟﻲ ﻗﻮﺳﻬﺎ آب ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﻓﻮﻗﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ً ﻧﺴﺒﺘ ﺎ یﻋﺎر از رﺳﻮب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ درﻳﺎﻓﺖ . ﺪﻨﻛﻨ ﻣﻲ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ، اﺻﻞ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﻣﺎرﭘﻴﭽﻲ در دﻳﻮاره ﻣﺤﺪب ﻗﻮس در اﺣﺪاث آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺣﺘﻲ در ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﻮاﻗﻊ ، اﻧﺤﻨﺎﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪاررﺳﻮب وارده ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی اﻧﺤﺮاﻓﻲ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ روﺷﻬﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺣﺪاث دﻳﻮاره ﻫﺎی ﻫﺎدی ) ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه (1 ، آﺳﺘﺎﻧﻪ ) آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻫﺎی ( ﻣﺮﺗﻔﻊ2 ، درﻳﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ3 و ﻧﻴﺰ ﻛﺎرﻫﺎی ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ آﺑﮕﻴﺮ ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻄﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ادﻋﺎ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮ ﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎی ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی آﺑﮕﻴﺮ ﭘﻴﭽﻴﺪه و ﺑﻐﺮﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . زﻳﺮا دﺑﻲ رﺳﻮﺑﺎت ﺣﻤﻞ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﻣﺘﻐﻴﺮ و ﻏﻴﺮ داﺋﻤﻲ اﺳﺖ و ﻣﻤﻜﻦ ﺳﺖ ا ﺑﻪ ﺻﻮرت روزاﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻨﺪ، در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻛﺎﻧﺎل آﺑﮕﻴﺮ دﺑﻲ ﻛﻢ و ﺑﻴﺶ ﻣﻌﻴﻨﻲ داﺷﺘﻪ ً و ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﺑﺎ ﺷﻴﺐ ﻣﻼﻳﻢ ﺗﺮ از رودﺧﺎﻧﻪ ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻄﻮری ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ اراﺿﻲ ﭘﺎﺋﻴﻦ دﺳﺖ ﺧﻮد را آﺑﻴﺎری ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﭘﺪﻳﺪه رﺳﻮب در آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ اﺣﺪاث ﺳﺎزه ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ4 و ﺗﺄﺳﻴﺴﺎت دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه رﺳﻮب5 ﺑﺎ ﻋﻤﻠﻜﺮد و وﻳﮋﮔﻴﻬﺎی ﻣﺘﻨﻮع درﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ دﻧﻴﺎ ﻣﺘﺪاول ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺤﺚ در ﻣﻮرد ﺟﺰﺋﻴﺎت اﻳ ﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﺄﺳﻴﺴﺎت ﺑﻪ ﻓﺼﻮل ﺑﻌﺪی ﻣﻮﻛﻮل ﻣﻲ ﮔﺮدد . 2 - ﺳﺎزه ﻫﺎی آﺑﮕﻴﺮ و ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎ و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻫﻴﺪروﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل آب از ﻣ ﻨﺒﻊ ﺗﺄﻣﻴﻦ آب ، آﺑﮕﻴﺮ6 ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . روﺷﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ آﺑﮕﻴﺮ ﺟﺰء اﺻﻠﻲ ﻫﺮ ﻧﻮع اﻗﺪام اﻧﺤﺮاف آب از رو دﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺟﺰﺋﻴﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ و ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺗﺎﺑﻌﻲ از اﻧﺪازه ﻧﺴﺒﻲ رودﺧﺎﻧﻪ و ﻣﻘﺪار اﻧﺤﺮاف ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در ﺷﻜﻞ ) 1 (ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺳﺎزه آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎ ﺟﺰﻳﻴﺎت آن ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . 1 - Dividewall 2 - Raised Sill 3 - Under Sluices 4 - Sediment Excluders 5 - Sediment Extructors 6 - Intake 3 ﺷﻜﻞ1 - ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺳﺎزه آﺑﮕﻴﺮ 1 - ﺧﺎﻛﺮﻳﺰﻫﺎی ﭼﭗ و راﺳﺖ 2 - دﻳﻮارﻫﺎی ﻫﺎدی ﭼﭗ و راﺳﺖ Qr =دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻗﺒﻞ از اﻧﺤﺮاف 3 - آﺑﺸﻜﻦ Qr - Qd = دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻌﺪ از اﻧﺤﺮاف 4 - ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺑﺎ ﭘﻮﺷﺶ ﺳﻨﮕﺮﻳﺰه Qd = دﺑﻲ اﻧﺤﺮاف 5 - ﺳﺮرﻳﺰ درﻳﭽﻪ ای و ﺣﻮﺿﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ 6 - ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺎﻻﻳﻲ 7 - ﻣﺠﺮای اﻧﺤﺮاف ) ﻛﺎﻧﺎل آﺑﮕﻴﺮ ( 8 - ﺳﺎزه آﺑﮕﻴﺮ 9 - اﺗﺼﺎل آﺑﮕﻴﺮ ﺑﻪ دﻳﻮا ره ﻫﺎی ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ 10 - ﺧﺮوﺟﻲ اﻧﺤﺮاف ) ورودی ﻛﺎﻧﺎل ( 11 - ﻣﺤﺪوده رودﺧﺎﻧﻪ 4 ،ﺗﻤﺎم رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﻣﺤﻠﻬﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮای اﺣﺪاث آﺑﮕﻴﺮ دارﻧﺪ ﻣﺜﻞ ﻣﺤﻞ ﻗﻮﺳﻬﺎ1، دره ﻫﺎی ﺗﻨﮓ2، ﺻﺨﺮه ﻫﺎ3 و ﻧﻮاﺣﻲ ﺷﻴﺒﺪار4 ﺷﻜﻞ )2 . ( ﺷﻜﻞ2 - ﻣﺤﻠﻬﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺮای اﺣﺪاث آﺑﮕﻴﺮ ]1 [ در ﻣﻘﻄﻊ1 - از ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺟﺮﻳﺎن در ﻗﻮﺳﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . در ﻣﻘﻄﻊ 2 -ً دره ﺗﻨﮓ دارای ﻣﻘﻄﻊ ﭘﺎﻳﺪار، ﻧﺎﺣﻴﻪ ای ﺑﺎ ﺟﺮﻳﺎن ﻋﻤﻴﻖ و ﻧﺴﺒﺘﺎ آرام ﺑﻪ ﺟﺰ در ﻣﻮاﻗﻊ ﺳﻴﻼﺑﻲ در ﻣﻘﻄﻊ 3 - ﻣﻨﻈﺮه ﺻﺨﺮه ﻫﺎ ﺑﺎ اﻧﺤﻨﺎی ﺟﺮﻳﺎن ﻣﺮﺑﻮط و ﭘﺎﻳﺎب در ﻣﻘﻄﻊ 4 - در ﺳﺮاﺷﻴﺒﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺣﺪاث آﺑﮕﻴ ﺮ در ﺷﺮاﻳﻄﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻠﻖ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮای آﺷﻨﺎﻳﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﻧﻮاع آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی آﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﻮع اﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ از اﻧﻮاع ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی در زﻳﺮ اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﺎرﺑﺮدی ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﺮاﻳﻂ رودﺧﺎﻧﻪ و ﻧﻴﺎز وﻳﮋه اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد و اﻧﻮاع آن ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : − آﺑﮕﻴﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ − آﺑﮕﻴﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺗﭙﻪ ای − آﺑﮕﻴﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺴﻄﺢ 1 - Bends 2 - Groves 3 - Cliffs 4 - Rupids 5 ﻧﻮع دﻳﮕﺮی از ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪﻳﻬﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻴﺰان دﺑﻲ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه )Q ( d ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ، اﻧﻮاع آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻋﺒﺎ رﺗﻨﺪ از : اﻟﻒ – آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺑﺪون ﺳﺪ25 0/ Q Q sf d < ) d Q دﺑﻲ اﻧﺤﺮاﻓﻲ وsf Q دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﺗﻨﺎوب ﻣﻌﺎدل ﺗﻨﺎوب اﺳﺘﺎﻧﺪارد دﺑﻲ ﻃﺮاﺣﻲ آﺑﮕﻴﺮ ﻛﻪ ﻣﻮردﻧﻴﺎز آب ﻣﺼﺮﻓﻲ اﺳﺖ ( – ب آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﭼﻚ 1 25 0 < < sf d Q Q / ج – آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ 1 5 0 1 > < sf d b d Q Qو /Q Q ، ) 1 b Q دﺑﻲ ﻣﺸﺨﺼﻪ ﺷﺮوع ﺣﺮﻛﺖ ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ ( – د آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺧﻴﻠﻲ ﺑﺰرگ 1 5 0 1 − > / Q Q b d ﺑﻪ ﻋﻼوه ﺗﻌﺎرﻳﻒ دﻳﮕﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻧﻮع وﻳ ﮋه اﺳﺖ . و آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺗﭙﻪ ای1 ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻫﺮﻳﻚ از ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪﻳﻬﺎی اﻟﻒ ﺗﺎ د ﻗﺮار ﮔﻴﺮد، ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارد . ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪﻳﻬﺎی ﻓﻮق ﻣﻲ ﺗﻮان ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪﻳﻬﺎی دﻳﮕﺮی ، ﻣﺜﻼً ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺤﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ، اﻧﺠﺎم داد . در اﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی : آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﻲ2، آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ی ﺟﻠﻮﻳﻲ3 ، آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺑﺎ اﻳﺴﺘﮕﺎه ﭘﻤﭙﺎژ4 و آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺑﺎ ﺳﺮرﻳﺰ ﻛﻨﺎری ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺤﻞ اﺳﺘﻔﺎده از آب ﺷﺎﻣﻞ : آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ در ﻳﻚ ﺳﻤﺖ ﺳﺎﺣﻞ و ﻳﺎ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ در دو ﺳﻤﺖ ﺳﺎﺣﻞ ، ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻧﻮع دﻳﮕﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻛﻨﺘﺮل ﺿﻤﻦ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻫﺎی ﺳﺎزه اﻧﺤﺮاف ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﺗﻮان آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ را ﺑﻪ دو ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻧﻤﻮد . − آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺪون ﺪ ﺑﻨ 5 )ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺗﺎﺑﻊ ﻧﻮﺳﺎن ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺳﻄﺢ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد (. ﺑﻪ اﻳﻦ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺳﺮدﻫﺎﻧﻪ ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . − آﺑﮕﻴﺮ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺑﻨ ﺪ6 )ﺗﺮاز و ﻣﻘﺪار آب ﺑﺮداﺷﺘﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻨﺪ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﺷﻮد ( اﻳﻦ دو ﻧﻮع آﺑﮕﻴﺮ در ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻛﻮﭼﻚ ﺟﺎی دارﻧﺪ . 1 - Foothill 2 - Lateral Intakes 3 - Frontal Intakes 4 - Pump Intakes 5 - Intakes Without a Barrage 6 - Intakes With a Dam Or Barrages 6 2 - 1 آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﻲ ﻳﻜﻲ از ﺳﺎده ﺗﺮﻳﻦ اﻧﻮاع اﻧﺤﺮاف آب از رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر وﺳﻴﻌﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺪه ، اﻧﺤﺮاف ﺟﺎﻧﺒﻲ ﺗﺤﺖ زواﻳﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ، ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از اﻳﻦ اﻧﺤﺮاف ﺑﺎ زاوﻳﻪ o 90 در ﺷﻜﻞ 3 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ًدر اﻳﻦ ﻧﻮع آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﺪه ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه، ﻣﻴﺰان ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺑﺴﺘﺮی ﻛﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻣﻤﻠﻮ از رﺳﻮب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﻣﻴﺰان رﺳﻮب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه G G D ) رﺳﻮب اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﻓﺘﻪ / ﻛﻞ رﺳﻮب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ( ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑﺪه ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ) Q Q ( d ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻋﻤﻮﻣﺎً اﮔﺮ ﻣﻴﺰان دﺑﻲ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﺑﻴﺶ از 50 % دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺣﺘﻲ در ﻣﻄﻠﻮب ﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ورود ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ از ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ ]1 [ . ﻗﻄﺮ و ﻣﻴﺰان رﺳﻮﺑﺎت ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل در آب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﺑﻪ ﻧﻮع ﻣﺼﺮف آب ﺑﺴﺘ ﮕﻲ دارد . ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی آراﻣﺶ و ﺳﺎﻳﺮ ﺗﺠﻬﻴﺰات را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮای ﺧﺎرج ﻧﻤﻮدن رﺳﻮﺑﺎت از آب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه و ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪن آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار داد . ﺷﻜﻞ 3 - ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از آﺑﮕﻴﺮ ﺟﺎﻧﺒﻲ ﺑﺎ زاوﻳﻪo 90 و اﻟﮕﻮی ﺟﺮﻳﺎن در آن 7 2 - 2 آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﭘﻤﭙﻲ اﻳﻦ ﻧﻮع آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ اﻛﺜﺮاً از ﻧﻈﺮ ﻣﻘﺪار دﺑﻲ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه )Q ( D ﺟﺰء آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻛﻮﭼﻚ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻣﺸﺨﺼﻪ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ اﻳﻦ اﺳﺖ آب ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﺗﻮزﻳﻊ ﺑﻪ ﻫﺮ ارﺗﻔﺎﻋﻲ اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﺑﺪ . زﻳﺮا اﻧﺤﺮاف آب ﺑﻪ ﻫﻴﭻ وﺟﻪ ﻧﻴﺮ ﺑﻪ وی ﺛﻘﻞ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﻧﺪارد . ﭘﻤﭙﻬﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺳﺮﻋﺘﻬﺎی اﻧﺤﺮاف زﻳﺎدی اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ ﻋﻴﻦ در . ﺣﺎل ﭼﻮن آب ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ از ﭘﻤﭗ ﻋﺒﻮر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮاد رﻳﺰ ی ﻛﻪ وارد ﭘﻤﭗ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻨﺘﺮل ﮔﺮدد . ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻞ و ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در ﻃﺮاﺣﻲ اﻳﻦ ﻧﻮع آﺑﮕﻴﺮ ﻣﺆﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﮔﺮوﻫﻬﺎی زﻳﺮﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد : آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻧﺰدﻳﻚ ﺳﻄﺢ آب 1 : ﻣﻘﺪار رﺳﻮب وارده ﺑﻪ آﺑﮕﻴﺮ را ﺣﺪاﻗﻞ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﻲ : روی درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎ و رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ اﺣﺪاث ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ 2 : رﻳﺴﻚ ) ﺧﻄﺮ ( ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻳﺦ و ﺧﺎﺷﺎک ﺳﻄﺤﻲ ﻣﺎ ﻧﻨﺪ ﭼﻮب و ﺟﻠﺒﻜﻬﺎی ﺷﻨﺎور را ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ . آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻓﺮا ﺳﺎﺣﻠﻲ3 : ﺎ ًﻏﺎﻟﺒ در درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎ و ﻣﺨﺎزن اﺣﺪاث .ﺪﻧﺷﻮ ﻣﻲ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﭼﻨﺪ ﺗﺮازی 4 : ﺎ ًﻏﺎﻟﺒ ﻧﻮﻋﻲ آﺑﮕﻴﺮ ﺳﺎﺣﻠﻲ اﻧﺪ ﻛﻪ دارای ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻲ ﺑﺮای ﺑﺮداﺷﺖ اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ آب ، ﻛﻨﺘﺮل دﻣﺎ وﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻧﻔﻮذی5 : آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻧﻔﻮذی ﻳﺎ ﮔﺎﻟﺮﻳﻬﺎ ، آﺑﮕﻴﺮﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در آﻧﻬﺎ آﺑﮕﻴﺮی ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻓﻴﻠﺘﺮﻛﺮدن ﺳﺮﻳﻊ ﻣﺎﺳﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد اﻳﻦ ﮔﺎﻟﺮﻳﻬﺎ در دو ﻧﻮع اﻓﻘﻲ و ﻋﻤﻮدی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . در ﮔﺎﻟﺮﻳﻬﺎی اﻓﻘﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ از ﺑﺴﺘﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻳﺎ درﻳﺎﭼﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﻴﻠﺘﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﻳﺎ از ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎی ﺳﺎﺧﺖ اﻧﺴﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد . از ﻣﺰاﻳﺎ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻧﻔﻮذی ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻮارد زﻳﺮ را ﻧﺎم ﺑﺮد : − ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ − ﻛﺎﻫﺶ ﺷﺪﻳﺪ ﺣﺠﻢ رﺳﻮب − ﺣﺬف ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻛﺸﺘﻴﺮاﻧﻲ ﺑﺎ ﻳﺦ − ﺣﺪاﻛﺜﺮ اﻧﺤﺮاف از رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻢ ﻋﻤﻖ ﺳﺎﺧﺖ اﻳﻦ ﻧﻮع آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎً ﮔﺮان اﺳﺖ و ﺗﻤﻴﺰﻛﺮدن آﻧﻬﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﻣ ﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 1 - Intakes near the Water Surface 2 - River bed Intakes 3 - Offshore Intakes 4 - Multi Level Intakes 5 - Infiltration Intakes 8 ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ورود رﺳﻮﺑﺎت، ﻣﻮاد رﻳﺰداﻧﻪ و ﻏﻴﺮه ﺑﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﭘﻤﭙﻲ از ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای ﺟﺪاﺳﺎزی از ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺷﻐﺎل ﮔﻴﺮ1، ﺻﻔﺤﺎت ﻣﺴﺘﻄﻴﻠﻲ آﺷﻐﺎل ﮔﻴﺮ ) ﺗﻮرﻳﻬﺎی ﻣﺴﺘﻄﻴﻠﻲ2( ، آﺷﻐﺎﻟﮕﻴﺮﻫﺎی ﻣﺘﺤﺮک3 و ﻏﻴﺮه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . 2 - 3 آﺑﮕ ﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ در ﻧﻮاﺣﻲ ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ً ﻏﺎﻟﺒ ﺎ ﺷﻴﺒﺪار ﺑﻮده و در دره ﻫﺎی ﺗﻨﮓ ﺟﺮﻳﺎن دارﻧﺪ . ﺷﺪت ﺟﺮﻳﺎن ً آﻧﻬﺎ ﺳﺮﻳﻌ ﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮﻧﻤﻮده و ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺷﺪﻳﺪ ﺑﻪ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﻛﻢ ، ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﺳﺖ . ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن و ﻋﻤﻖ آن ً ﺷﺪﻳﺪ ا ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺟ.ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﻛﻢ ً ﻏﺎﻟﺒ ﺎ ﻋﺎری از رﺳﻮب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮﻋﻜﺲ در ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺷﺪﻳﺪ، ﻇﺮﻓﻴﺖ اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮب ﺑﺎﻻﺳﺖ . اﻧﺪازه رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪه از ﻣﺎﺳﻪ و ﺷﻦ ﺗﺎ ﺗﺨﺘﻪ ﺳﻨﮓ و ﺣﺘﻲ ﺻﺨﺮه ﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ًﻋﻤﺪﺗ ﺎ رﺳﻮﺑﺎت را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ ﺣﻤ ﻣﻲ ﻞ ﻛﻨﻨﺪ و رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻌﻠﻖ ﺑﺨﺶ ﻛﻮﭼﻜﻲ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . دو ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﻃﺮﺣﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ﻛﻪ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ] 1 [: 2 - 4 - 1 آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺑﺎ درﻳﭽﻪ ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ4 ﻛﻪ از ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺗﺮﻳﻦ اﻧﻮاع آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﺑﺴﺘﺮی ﺑﻮده ) ﺷﻜ ﻞ 4( و ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻪ ﺑﺨﺶ اﺻﻠﻲ زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﺑﻠﻮﻛﻬﺎی آﺑﮕﻴ ﺮ5 − ﺳﺮرﻳ ﺰ6 − ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ7 ﺑﻠﻮک آﺑﮕﻴﺮ و ﺳﺮرﻳﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﺑﺰرﮔﻲ در ﺳﺮاﺳﺮ رودﺧﺎﻧﻪ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺑﻠﻮک آﺑﮕﻴﺮ ﺳﺎزه ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در ﻣﻌﺮض ﺳﺎﻳﺶ ﺷﺪﻳﺪ رﺳﻮﺑﺎت در ﺣﺎل ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺗﺎج ﺳﺮرﻳﺰ در ارﺗﻔﺎﻋﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳ ﺶ ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺣﺪ ﻣﻌﻴﻨﻲ، ﺳﺮرﻳﺰ ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد . آﺑﭙﺎﻳﻪ8 ﺳﺮرﻳﺰ ﺧﻄﺮ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ و در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ روی ﺻﺨﺮه اﺣﺪاث ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ وﻳﮋه ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﺎﺷﺪ . ﺗﻮﻧﻞ ) ﮔﺎﻟﺮی ( ﺟﻤﻊ ﻛﻨﻨﺪه زﻳﺮ اﺳﻜﺮﻳﻦ، آب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه را ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﭼﻮن آب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه دارای ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻮﻧﻞ ﻧﻴﺰ در ﻣﻌﺮض ﺳﺎﻳﺶ ﺷﺪﻳﺪ ﻗﺮار دارد . ﺷﻴﺐ ﻛﻒ ﮔﺎﻟﺮی ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺣﺪ ﻛﺎﻓﻲ زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ از ﺗﺠﻤﻊ رﺳﻮب در ﺗﻮﻧﻞ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﺷﻮد . 1 - Trash Rack 2 - Screen Panel 3 - Travelling Screen 4 - Bottom Trashrack or Screnn Intakes 5 - Intake Block 6 - Spillway 7 - Settling Basin 8 - Sill 9 ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ در ﺳﺎﺣﻞ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻤﺎم رﺳﻮﺑﺎت ﻋﺒﻮر ﻳﺎﻓﺘﻪ از اﺳﻜﺮﻳﻦ را ﻛﻪ در ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻧﺘﻘﺎل ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه اﻧﺪ، ﺧﺎرج ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﭼﻮن رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺳﻴﻠﺖ و رس ﻧﺪارﻧﺪ، آب ﺧﺎرج ﺷﺪه از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺻﺎف ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . رﺳﻮﺑﺎت ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺘﻨﺎوب ﻳﺎ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ درون رودﺧﺎﻧﻪ ﺷﺴ ﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ) ﺷﻜﻞ 4 .( ﺷﻜﻞ4 - ﻳﻜﻲ از اﻧﻮاع آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ) آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎ درﻳﭽﻪ ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ ] ( 1 [ 2 - 4 - 2 آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻧﻮع ﭘﺎﻳﻪ دار 1- اﻳﻦ آﺑﮕﻴﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ ﻧﻮع در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ﺑﺎ ﺷﻴﺐ ﻣﺘﻮﺳﻂ ، ﻳﻌﻨﻲ ﻛﻤﺘﺮاز 01 /0، ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ی ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ رﺳﻮﺑﺎت رﻳﺰداﻧﻪ را ﺣﻤﻞ ﻛﺮده ً و ﻏﺎﻟﺒ ﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ از 25 %رﺳﻮﺑﺎت ، رﻳﺰﺗﺮ از5 ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺎ وﺟﻮد ﭼﻨﻴﻦ رﺳﻮﺑﺎت رﻳﺰداﻧﻪ ، آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻧﻮع ﺑﺴﺘﺮ ی ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧ ﻨ ﺪ ﺧﻮب ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ . ﻓﺮم ﻣﺘﺪاول اﻳﻦ ﻧﻮع آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ دارای ﻳﻚ ﭘﺎﻳﻪ و ﻳﻚ آﺑﭙﺎﻳﻪ در ﻃﻮل ر ودﺧﺎﻧﻪ اﺳﺖ . آﺑﭙﺎﻳﻪ ﺳﺒﺐ ﭘﺎﻳﺪاری ﻣﻘﻄﻊ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻣﺎ ﺳﺮرﻳﺰ آن ﺧﻄﺮ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ را اﻓﺰاﻳﺶ داده و ﻟﺬا ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻤﻬﻴﺪات وﻳﮋه در ﻣﺤﻞ در 1 - Pier Intake 10 ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺖ . ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ از ﺑﺎﻻی آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻋﺒﻮر ﻛﺮده و آب ﻧﺴﺒﺘﺎً زﻻل از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﻜﺮﻳﻦ ﻫﺎ در آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻫﺎ وارد ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺳﭙﺲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎﻳﻲ در آﺑﭙﺎﻳﻪ ﺑﻪ درون ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻫﺪاﻳﺖ و رﺳﻮﺑﺎت در آﻧﺠﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ) ﺷﻜﻞ 5 .( ﺷﻜﻞ5 - آﺑﮕﻴﺮ ﻧﻮع ﭘﺎﻳﻪ دار 2 - 4 آﺑﮕﻴﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺑﺰرگ اﻳﻦ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺮای اﻧﺤﺮاف ﺑﺨﺶ زﻳﺎدی از ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ در ﻫﺎی ﺑﺎزه ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﭘﺴﺖ ﺗﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮارﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﻫﺪف ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻃﺮاح ، اﻧﺤﺮاف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ و اﻧﺘﻘﺎل ﺣﺪاﻗﻞ رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . راﻫﻬﺎی دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ اﻳﻦ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻣﺘﻌﺪد و ﻣﺘﻨﻮع ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی و ﻫﻴﺪروﻟﻮژی ﻣﺤﻞ و ﺑﻮدﺟﻪ اﺧﺘ ﺼﺎص ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﭘﺮوژه ﺑﺴﺘﮕﻲ دارﻧﺪ . در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی روﺷﻬﺎ دﺷﻮار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻲ وﻟﻲ ﺗﻮان ﻳﻚ ﻧﻮع ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ اراﺋﻪ داد . − آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ روی ﻗﻮﺳﻬﺎی رودﺧﺎﻧﻪ1 − آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺎ دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه 2 − آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺎ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ 3 1 - Intakes on River Bends 2 - Intakes With Dividing Walls 3 - Intakes With Under Sluices 11 − آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﻧ ﻠﻬﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ1 − آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ی ﺳﭙﺮی ﺑﺎ ﭘﺮه ﻫﺎی ﻫﺎدی و ﺻﻔﺤﺎت ﺑﺮﮔﺮدان2 3 - ﺷﻜﻞ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺤﺮاف رﺳﻮب ﺗﻮﺳﻂ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی آن 3 - 1 ﺑﺎر ﻣﻌﻠﻖ و ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ در ﭘﺮوژه ﻫﺎی اﻧﺤﺮاف آب، ﻫﺪف ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻃﺮاح ﺗﺄﻣﻴﻦ آب ﻣﻮردﻧﻴﺎز در زﻣﺎن ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ورو د رﺳﻮﺑﺎت ، ﺑﻪ ﺧﺼﻮص رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ، درﺧﺘﺎن واﺟﺴﺎم ﺷﻨﺎور ﺑﻪ ﻣﺠﺮای اﻧﺤﺮاﻓﻲ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺣﺪاﻗﻞ ﻧﻤﻮدن آﺛﺎر درازﻣﺪت ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﻳﻚ در رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻴﺰ ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻋﻼوه ﻛﺎﻫﺶ آﺛﺎر ﻣﻨﻔﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در رودﺧﺎﻧﻪ، در اﺛﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺗﺮاز آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻋﻤﻖ آب رودﺧﺎﻧﻪ، ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳ ﺎن و دﻣﺎی آب ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ دو ﺻﻮرت ﺑﺎر ﻣﻌﻠﻖ و ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﺠﺎری اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ً. ﻣﻌﻤﻮﻻ ً ﻃﺮاﺣﻲ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ از ورود ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﺷﻮد زﻳﺮا ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺑﺴﺘﺮ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻣﻤﻠﻮ از رﺳﻮب ﺑﻮده، ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ از ورود ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در دوره ﺳﻴﻼب رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ ﺷﻮد زﻳﺮا ﺣﺎوی ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ اﺟﺴﺎم ﺷﻨﺎور، درﺧﺘﺎن و ﻏﻴﺮه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 3 - 2 ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﺤﺮاف رﺳﻮب در ﺳﺎزه ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل آب و ﺗﺄﺳﻴﺴﺎت آﺑﮕﻴﺮ ً در آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺷﻴﺐ ﻛﻤﺘﺮ از رود ﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮب ﻧﻴﺰ ﻛﻤﺘﺮ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﺻﻮرت وارد ﺷﺪن ﺑﺎر ﺳﻨﮕﻴﻦ رﺳﻮب ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ، ﺟﺮﻳﺎن آب ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺎر وارده در ﺷﻴﺐ ﻛﻢ ﻧﺒﻮده و اﻟﺰاﻣﺎً ﺑﺨﺸﻲ از رﺳﻮﺑﺎت در ﻛﺎﻧﺎل ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . رﺳﻮﺑﺎت ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در دﻫﺎﻧﻪ آﺑﮕﻴﺮ ﺳﺒﺐ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن آن و ﻗﻄﻊ ﺟﺮﻳﺎن اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ رﺳﻮب ﻣﻮاد ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪه در ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻇﺮﻓﻴﺖ اﻧﺘﻘﺎل ﻛﺎﻧﺎل ﺷﺪه و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﻧﺘﻘﺎل آب ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﻳﺎ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه در ﻃﺮاﺣﻲ ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ . ﺷﺪ ﺗﺠﻤﻊ رﺳﻮﺑﺎت در ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﺳﺒﺐ رﺷﺪ ﻋﻠﻔﻬﺎی ﻫﺮز ﺷﺪه و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻻﻳﺮوﺑﻲ و ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و در ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻧﺘﻘﺎل را ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﻳﺪ . زﻳﺎﻧﻬﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺎﺷﻲ از اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی زﻳﺮ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد : اﻟﻒ - ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﻻزم ﺑﺮای ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪن ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﺑ ًﻬﺮه ﺑﺮداری ﻣﻄﻠﻮب ﻛﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻫﻤﻮاره اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ زﻳﺮا ﺣﺠﻢ رﺳﻮﺑﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد ﺑﻮده و ﻳﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻲ ﻓﺎﻳﺪه اﺳﺖ، زﻳﺮا اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه در ﺳﺎﻟﻬﺎی ﻣﺘﻤﺎدی ﺗﻜﺮار ﻣﻲ ﺷﻮد . 1 - Intakes With Excluder Tunnels 2 - Intakes With Boffles, Guidevanes, Deflectors 12 ب- ﻋﺎﻣﻞ دﻳﮕﺮی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در ﻣﻮرد ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﺮای آ ﺑﻴﺎری ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ، ﺧﺴﺎرات وارده ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﻘﺎﻳﺺ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎی آﺑﻴﺎری اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻮﺟﻮد در آب ﺑﻪ آﻧﻬﺎ وارد ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در آﻳﻨﺪه ﺑﺎ ﻣﺘﺪاول ﺷﺪن ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎی آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ و ﻗﻄﺮه ای و ﻧﻴﺰ ﻛﻨﺘﺮﻟﻬﺎی اﺗﻮﻣﺎﺗﻴﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ ﺟﺪی ﺗﺮ ﺧﻮ اﻫﺪ ﺷﺪ . در ﻣﻮرد رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻮﺟﻮد در آب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﺑﺮای ﻧﻴﺮوﮔﺎﻫﻬﺎی ﺑﺮﻗﺎﺑﻲ ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺑﺎزه ﺗﻮرﺑﻴﻨﻬﺎ ، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻛﺎرﺑﺮد ﺷﻴﺮﻫﺎ و درﻳﭽﻪ ﻫﺎ و ﻧﻴﺰ ﺧﺴﺎرات ﻧﺎﺷﻲ از ﺳﺎﺋﻴﺪﮔﻲ ﭘﻮﺷﺶ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ وﻳﮋه ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . در ﻣﻮرد ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺼﺎرف آب ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻴﺮوﮔﺎﻫﻬﺎی ﺑﺮق ﻫﺴﺘﻪ ای، ﻗﻄﻊ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺧﻨﻚ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در اﺛﺮ ﻛﺎرﻛﺮد ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی اﻧﺘﻘﺎل آب ﻧﺎﺷﻲ از وﺟﻮد رﺳﻮب در آﻧﻬﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﻮد . ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻗﻄﻊ ﻳﺎ اﻳﺠﺎد ﻫﺮ ﻧﻮع وﻗﻔﻪ در ﺗﺄﻣﻴﻦ آب ﺷﻬﺮ ﺑﻪ دﻻﻳﻞ ﻓﻮق ﺗﻬﺪﻳﺪی ﺑﺮای ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . 4 - روﺷﻬﺎی ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب د ر آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ ﻛﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻚ در ﻃﺮﺣﻬﺎی آﺑﻴﺎری و ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﺑﺮﻗﺎﺑﻲ ﺑﺎ آن ﻣﻮاج ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی آﺑﺮﺳﺎﻧﻲ و ﻧﻴﺮوﮔﺎ . ﺳﺖ اﻬﺎﻫ زﻳﺮا ﻣﻌﻤﻮﻻً آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺷﻴﺒﻲ ﻛﻤﺘﺮ از ﻣﺠﺮای اﺻﻠﻲ داﺷﺘﻪ و ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮب در آﻧﻬﺎ ﻛﻤﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در ﻣﻮرد ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی ﻧﻴﺮوﮔﺎﻫﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﻛﺎﻫﺶ ﺷﻴﺐ ﺑﺮای اﻳﺠﺎد ﺑﺎر ﻻزم ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻴﺮو ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎر رﺳﻮﺑﻲ ﺳﻨﮕﻴﻨﻲ وارد ﻛﺎﻧﺎل ﺷﻮد ﺟﺮﻳﺎن آب ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﻛﻞ ﺑﺎر وارده در ﺷﻴﺐ ﻛﻢ ﻧﺒﻮده ً و اﻟﺰاﻣ ﺎ ﺑﺨﺸﻲ از آن در ﺧﻮد ﻛﺎﻧﺎل رﺳﻮب ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد . در ﻣﻮرد ﻛﺎﻧﺎل ﻧﻴﺮوﮔﺎﻫﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﻮاد درﺷﺖ داﻧﻪ ﺳﺒﺐ زﻳﺎﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻫﺎی ﭘﺮه ﺗﻮرﺑﻴﻨﻬﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ . ﻋﻠﺖ زﻳﺎﻧﻬﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ روﺷﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب ﺑﻜﺎر ﺑﺮده ﻣﻲ ﺷﻮد اﻳﻦ . روﺷﻬﺎ ﻛﻪ ﺑﺮا ﺳﺎس ﻣﺤﻞ ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی ﺷﺪه اﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : روﺷﻬﺎی ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی1 ﻳﺎ روﺷﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮب و روﺷﻬﺎی درﻣﺎﻧﻲ 2 ﻳﺎ روﺷﻬﺎی دﻓﻊ رﺳﻮب . ًﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺨﺶ درﺷﺖ داﻧﻪ رﺳﻮﺑﺎت ﻗﺒﻞ از ورود ﺑﻪ ﺗﺄﺳﻴﺴﺎت اﻧﺘﻘﺎل آب ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد زﻳﺮا اﻳﻦ رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ در ﻛﺎ ﻧﺎل اﻧﺘﻘﺎل ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه ﻳﺎ ﺑﺮای ﺗﻮرﺑﻴﻨﻬﺎ ﻣﻀﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ . وﻟﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺳﻴﻠﺖ و رس ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻔﻴﺪ ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻋﻼوه ﺗﺨﻠﻴﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺸﻜﻞ و ﭘﺮﻫﺰﻳﻨﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻄﻠﻮب ﻧﻴﺴﺖ و از اﻳﻦ رو ﻓﻘﻂ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ ﺗﺮ از 072 /0 ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ا ﮔﺮ رﺳﻮﺑﺎت در اﻧﺪازه ﻫﺎی ﺳﻴﻠﺖ و رس 1 - Preventive Methods or Sediment Excluders 2 - Curative Methods or Sediment Ejectors 13 درﺻﺪ زﻳﺎدی را ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪ، ﺣﺘﻲ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﺰﻳﻨﻪ زﻳﺎد ﺑﺎﻳﺪ آﻧﻬﺎ را ﺧﺎرج ﻧﻤﻮد . اﻟﺒﺘﻪ در ﻣﻮرد ﻛﻤﻴﺖ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺘﻲ ﻛﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﺧ ﺎرج ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ دﻗﺖ ﺷﻮد، اﮔﺮ رﺳﻮﺑﺎت ﺧﻴﻠﻲ رﻳﺰ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﺠﺮای آﺑﺮﻓﺘﻲ وارد ﺷﻮد، آب ﺑﻴﺸﺘﺮ ر ﺳﻮﺑﺎت را از ﺑﺴﺘﺮ و ﻛﻨﺎره ﻫﺎ ﺑﺮداﺷﺘﻪ و ﺑﻪ رﺳﻮﺑﮕﺬاری ﺗﻪ ) ﻧﺸﻴﻨﻲ ( در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﻗﺒﻞ . از ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی در ﻣﻮرد روﺷﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﺮدن ﻳﺎ دﻓﻊ ﻛﺮدن ﺑﺎﻳﺪ از ﻣﻘﺪار و اﻧﺪازه ﻫﺎی رﺳﻮﺑﺎت ﻞﻤ ﺣ ﺷﺪه و ﻧﻴﺰ اﻧﺪازه ﻫﺎ و ﻣﻘﺪار رﺳﻮﺑﺎت اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻣ ﺑﻪ ﺠﺮا آﮔﺎﻫﻲ ﻳﺎﻓﺖ . روﺷﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب و اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ و اﺻﻮل اﺳﺎﺳﻲ ﻃﺮاﺣﻲ اﻳﻦ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اراﺋﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . 4 - 1 اﻗﺪاﻣﺎت و ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب رﺳﻮﺑﺎت را ﺑﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛ ﺮدن و ﻳﺎ دﻓﻊ ﻛﺮدن ﻣﻲ ﺗﻮان ﻛﻨﺘﺮل ﻛﺮد ﺑﺎ . اﺳﺘﻔﺎده از اﻗﺪاﻣﺎت زﻳﺮ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧ ﺪ ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب را اﻧﺠﺎم : ﺪﻫ د 1 - ﺷﻜﺎف1 2 - ﭘﻠﻪ2 3 - ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻫﺎی ﻧﺸﻴﻨﻲ 4 - ﻫﺎی ﭘﺮه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه3 ، ﺟﺪاﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺑﺎ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﺪ4 5 - ﺟﺪاﻛﺮدن آب ﺟﺮﻳﺎن ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮﻳﻦ5 6 - ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﻏﻴﺮﺧﻄﻲ6 7 - درﻳﭽﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮ7 ، 8 - ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی آراﻣﺶ8، 9 - ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی ﺗﻮری9 ا ﮔﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺘﻘﺎل دﻫﻨﺪه آب ﺣﺎوی رﺳﻮب اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ، ﺳﺮﻋﺖ و آﺷﻔﺘﮕﻲ ﺟﺮﻳﺎن در ﻛﺎﻧﺎل ﺑﻄﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ و ﺑﺮﺣﺴﺐ اﻧﺪازه ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ، ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن و ﻃﻮل ﻣﺠﺮاﻳﻲ ﻛﻪ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ آن اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ذرات در ﺑﺴﺘﺮ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻳﻦ ا . روش ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮﺑﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮده وﻟﻲ ﺑﺮای ﺧﺎرج ﻛﺮدن ذرات ﺑﺴﻴﺎر رﻳﺰ، ﺳﺮﻋﺘﻬﺎی ﺧﻴﻠﻲ ﻛﻢ و ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی ﻃﻮﻳﻞ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻫﺰﻳﻨﻪ آن ﮔﺮان ﺗﻤﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺷﻜﺎف ، ﭘﻠﻪ و ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی آرام ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮاﺳﺎس اﺻﻞ ﻓﻮق و اﺻﻞ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻛﻪ ﺑ ﺎ اﺣﺪاث ﻳﻚ ﻣﻘﻄﻊ ﻓﺮو رﻓﺘﻪ در ﻋﺮض ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺎﻧﺎل ﻳﺎ در ﺟﻠﻮی ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎ، وﻗﺘﻲ آب ﻣﻤﻠﻮ از رﺳﻮب از روی آن ﻋﺒﻮر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﺑﺨﺸﻲ از رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ داﺧﻞ آن اﻓﺘﺎده و ﺑﻌﺪ ﻣﻲ اً ﺗﻮان آﻧﻬﺎ را ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻧﻤﻮد . ) ﺷﻜﻞ 6( 1 - Slot 2 - Step 3 - Skinnmer Weir 4 - Drawing off of Slow Moving Currents 5 - Separation of Top and Bottom Water 6 - Curved Currents 7 - Sluice 8 - Still Pond 9 - Grillarge 14 در ﺣﺎﻟﺖ اﻳﺠﺎد ﭘﻠﻪ ، ﻛﻒ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺘﺪرﻳﺞ ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ، ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻛﻮﭼﻜﻲ در اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ده دا و ﺳﭙﺲ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻄﻮر ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺗﺮاز ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺧﻮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد . ) ﺷﻜﻞ 7( ﺷﻜﻞ 6 - ﺷﻜﺎف ﺷﻜﻞ 7 - ] ﭘﻠﻪ3 [ در ﻣﻮاردﻳﻜﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﺎر زﻳﺎدی از رﺳﻮﺑﺎت رﻳﺰ ﺣﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﺑ ﺮای ﺧﺎرج ﻛﺮدن رﺳﻮﺑﺎت اﺣﺪاث ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ ﺑﺮای ﺗﻠﻪ اﻧﺪازی ﻣﻮاد ﺑ ﺎ ﻗﻄﺮ 072 /0 ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ ﻳﺎ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ ﻣﺆﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در ﺷﻜﺎف ، ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ و ﭘﻠﻪ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ زﻳﺎد از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ ﺻﻮرت درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻨﻈﻮر اﻳﺠﺎد ﺷﺪه ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻄﻮر ﻣﺘﻨﺎوب ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ را ﻻﻳﺮوﺑﻲ ﻧﻤﻮد . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ در ﺟﺮﻳﺎن آب ﺗﻮزﻳﻊ رﺳﻮﺑﺎت در ﺟﻬﺖ ﻋﻤﻮدی ﻏﻴﺮﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ دورﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺑﺴﺘﺮی ﺣﺎوی رﺳﻮﺑﺎ ت زﻳﺎد ﻣﻲ ﺗﻮان رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل را ﺑﻄﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﻛﺎﻫﺶ داد اﻳﻦ . ﻋﻤﻞ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﻫﺎی ﭘﺮه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه ) ، ﺷﻜﻞ 8(، ﺳﺮرﻳﺰﻫﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺳﻄﺤﻲ و ﻳﺎ آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﻔﻊ اﻧﺠﺎم داد . ﻳﻚ ﺣﻮﺿﭽﻪ آرام ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﻜﻠﻬﺎی 8 و9 درﺳﺖ در ﺑﺎﻻدﺳﺖ درﻳﭽﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮ واﻗﻊ ﺷﺪه و از ﻛﺎﻧﺎل اﺻﻠﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ دﻳﻮاره ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﺟﺪا ﻣﻲ ﺷﻮد . اﺣﺪاث دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه در ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻛﻪ درﻳﭽﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺎﺣﻴﻪ ای ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﻛﻢ در آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎل اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻮده و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺳﺮﻳﻊ ﻣﻮاد رﺳﻮﺑﻲ ﺣﻤﻞ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ رودﺧﺎ ﻧﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد و در ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺎزﺑﻮدن درﻳﭽﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺗﺄﺛﻴﺮ آن را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺷﻜﻞ 8 - ﻫﺎی ﭘﺮه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه در ﻣﺴﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺘﻘﺎل آب 15 ﺷﻜﻞ 9 - ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎل روی رودﺧﺎﻧﻪ ای در ﻫﻨﺪ ]3 [ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮ ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻮ اد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در ﺷﻜﺎﻓﻬﺎ و ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﮔﺎﻫﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﺗﻮری در ﺑﺴﺘﺮ ﻗﺮار داد ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﻏﻠﻄﻴﺪن ﻣﻮاد درﺷﺖ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ و ﺷﺪه آب ً ﻧﺴﺒﺘ ﭘﺎکﺎ از زﻳﺮ ﺷﺒﻜﻪ ﺑﻴﺮون ﻣﻲ رود . ﺷﻜﻞ 10 - دﻳﻮا ره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮ در ﺳﺪ ﮔﺎﻧﺪاگ ﻫﻨﺪ ) ] ( 1 [ 4 - 2 روﺷﻬﺎی ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی ) روﺷﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮب ﻗﺒﻞ از ورود ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺘﻘﺎل ( اﻳﻦ روﺷﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روﺷﻬﺎی ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ . در اﻳﻦ روﺷﻬﺎ ﺑﺨﺸﻲ از رﺳﻮﺑﺎت ورودی ﺑﻪ ﺳﺎزه آﺑﮕﻴﺮ ﻗﺒﻞ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ا ﻧﺘﻘﺎل ﺗﻮﺳﻂ آن ﺣﺬف ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در اﻳﻦ روﺷﻬﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه 1 ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪه و ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : 1 - Excluder 16 4 - 2 - 1 اﻧﺘﺨﺎب ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺤﻞ آﺑﮕﻴﺮ ] ﻫﺎ3 [ اوﻟﻴﻦ و ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ در ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ اﻧﺘﺨﺎب ﺻﺤﻴﺢ و دﻗﻴﻖ ﻣﺤﻞ آﺑﮕﻴﺮ ) ﺳﺮدﻫﻨﻪ ( ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ اﺳﺖ . درﻣﻮاردﻳﻜﻪ ﻛﺎﻧ ﺎل از ﺑﺎزه ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ رودﺧﺎﻧﻪ آﺑﮕﻴﺮی ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻣﻘﺪار ﺑﺎر رﺳﻮب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﺎﻧﺎل وﻗﺘﻲ در ﺣﺪﻣﺘﻮﺳﻂ اﺳﺖ ﻛﻪ درﺻﺪ آب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﺑﺴﻴﺎر ﺟﺰﻳﻲ ﺑﺎﺷﺪ ، در ﺻﻮرت اﻧﺤﺮاف درﺻﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮی از آب رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ، درﺻﺪ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی از ﺑﺎر رﺳﻮب وارد ﻛﺎﻧﺎل ﻲ ﻣ ﺷﻮد . در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮاردی ﻳﻚ آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺣﺪی ﻣﻘﺪار رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ وارده ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ . در ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﺑﺮ روی اﻫﻤﻴﺖ ﻣﺤﻞ ﺳﺮدﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ در ﺑﺨﺶ ﺧﺎرﺟﻲ ﻗﻮس ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ ، اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺎﻛﻠﻴﺶ ﻧﻴﺰ ﺗﺄ ﻳ ﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﺤﻞ اﻧﺤﺮاف ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﺨﺶ ﺧﺎرج ﻣﻨﺤﻨﻲ و در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﻘﻄﻌﻲ ﻛﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﺎرﭘﻴﭽﻲ ﻳﺎ ﺣﻠﺰوﻧﻲ ﻛﻪ ) ﻣﺴﺌﻮل اﻧﺤﺮاف ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ داﺧﻞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ، ( ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺎ ﺟﺰﺋﻴﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻮرد ﻣﺤﻞ اﻳﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﺑﺼﻮرت ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﺷﺪت اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ، اﻧﺪازه ذرا ت ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪه ﺑﻌﻨﻮان ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ، ﻣﻘﺪار ﺟﺮﻳﺎن ، اﻧﺪازه ﻗﻮس و ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻣﺠﺮا در دﺳﺘﺮس ﻧﻴﺴﺖ . اﻣﺎ ﺑﻄﻮر ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ در o o 40 35 − ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻧﻘﻄﻪ ﺷﺮوع ﻗﻮس ﻗﺮارﮔﻴﺮﻧﺪ . اﮔﺮ آﺑﮕﻴﺮ در ﻗﻮس داﺧﻠﻲ واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﻛﺎﻧﺎل ﺑ ﻄﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ درﺻﺪ زﻳﺎدی از رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ را درﻳﺎﻓﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد . ﺷﺎﻛﻠﻴﺶ اﺛﺮ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺤﻞ ﻧﺎدرﺳﺘﻲ را در ﻣﻮرد ﻛﺎﻧﺎل آب ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﭼﻮرز1 روی رودﺧﺎﻧﻪ رم ﺗﺬﻛﺮ داده اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻪ . ﻋﻠﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ آﺑﮕﻴﺮ در ﺑﺨﺶ داﺧﻠﻲ ﻗﻮس ، ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدی ﻣﺎﺳﻪ درﻳﺎﻓﺖ ﻧ ﻣﻲ ﻤﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻏﺎﻟﺒ ﻃﻲﺎً ﻳﻜﺴﺎل ﺗﺨﻠﻴﻪ ﮔﺮدد . در ﻣﻮاردی ﻛﻪ آﺑﮕﻴﺮی ﻛﺎﻧﺎل از دو ﺳﻤﺖ ﻳﻚ ﺳﺮرﻳﺰ ﻳﺎ ﺳﺪ در ﻣﺤﻞ ﻗﻮس اﻧﺠﺎم ﺷﻮد، ﻛﺎﻧﺎﻟﻲ ﻛﻪ از ﺑﺨﺶ داﺧﻠﻲ ﻳﺎ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻘﻌﺮ ﻗﻮس آﺑﮕﻴﺮی ﻛﻨﺪ ﻣﻲ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻄﺮات رﺳﻮﺑﮕﻴﺮی آﻣﺎده ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻚ . ﻣﺜﺎل ﺗﺮﺳﻴﻤﻲ ﭼﻨﻴﻦ و ﺿﻌﻴﺘﻲ ﺳﺪ واﻟﻦ2 روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻮرت ﭘﻼت در واﻳﻮﻣﻴﻨﮓ 3 ﺑﻪ ارﺗﻔﺎع 5/ 10 ﻣﺘﺮ و ﻃﻮل 5/ 91 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺳﺪ درﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻳﻚ ﻗﻮس o 90 رودﺧﺎﻧﻪ واﻗﻊ ﺷﺪه ، ﺑﺎ دو آﺑﮕﻴﺮ از دو ﺳﻤﺖ ، ﻛﻪ آﺑﮕﻴﺮی ﻛﺎﻧﺎل اﻳﻨﺘﺮاﺳﭙﻴﺖ4 از ﺑﺨﺶ ﻣﺤﺪب و آﺑﮕﻴﺮی ﻛﺎﻧﺎل ﻓ ﻮرت ﻻراﻣﻲ5 از ﺑﺨﺶ ﻣﻘﻌﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ 11 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه ﻛﺎﻧﺎل اﻳﻨﺘﺮاﺳﭙﻴﺖ از زﻣﺎن ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻨﺤﻮ ﻛﺎﻣ ﻼً ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ . ﻣﺸﻜﻼت رﺳﻮﺑﮕﺬاری ﺟﺪی در ﺳﺎﻟﻬﺎی اوﻟﻴﻪ در ﻛﺎﻧﺎل ﻓﻮرت ﻻراﻣﻲ وﺟﻮد داﺷﺖ ﻛﻪ . ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ اﻗﺪام د رﻣﺎﻧﻲ ، ﻳﻚ ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻃﺮاﺣﻲ ً و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒ ﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ . ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ 183 ﻣﺘﺮ ﻃﻮل و 75 / 43 ﻣﺘﺮ ﻋﺮض داﺷﺘﻪ د و ر ﻓﺎﺻﻠﻪ 122 ﻣﺘﺮی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ درﻳﭽﻪ آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎل6 واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ . 1 - Chevers 2 - Whalen 3 - Wyoming (U.S.A), North Platte 4 - Interspate 5 - Fort Larami 6 - Head Gates 17 ﺷﻜﻞ 11 - آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻛﺎﻧﺎل رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻮرت ﭘﻼت ( U.S.A) ﻧﻤﻮﻧﻪ دﻳﮕﺮ آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی دو ﻃﺮف ﺳﺪ ﺳﺎﻛﺮ1 در ﺑﺎزه ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺷﻜﻞ رودﺧﺎﻧﻪ اﻳﻨﺪوس 2 در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . آﺑﮕﻴﺮﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی واﻗﻊ در ﺑﺨﺶ ﻣﺤﺪب ﺑﻨﺤﻮ ﻛﺎﻣﻼ ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی واﻗﻊ در ﺑﺨﺶ ﻣﻘﻌﺮ را رﺳﻮب ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻇﺮﻓﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﺗﻘﻠﻴﻞ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻣﺤﻞ ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﻳﻚ ﺑﺎزه ﻗﻮﺳﻲ ﻛﻪ اﻧﺤﻨﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺟﺮﻳﺎن را اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ اﺻﻼح ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ) ﺷﻜﻞ 12 ( ﺷﻜﻞ 12 - ﺳﺪ ﺳﺎﻛﺮ روی رودﺧﺎﻧﻪ اﻳﻨﺪوس در ﻣﻮرد ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻴﺘﻬﺎرو3 از رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﺎرای ﻏﺮﺑﻲ4 ) ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻛﻪ ( ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ از ﻧﻈﺮ درﻳﺎﻓﺖ ﺑﺨﺶ ﻋﻈﻴﻤﻲ از ﺑﺎر رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﻮد، راه ﺣﻠﻲ ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﺠﺎد اﻧﺤﻨﺎ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳﺖ . وﺿﻌﻴﺖ آﺑﮕﻴﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﻴﺮوﮔﺎه اﻟﺘﺲ5 روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﺎﺳﺎ6 در ) ﺳﻮﻳﺲ ( ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻔﺮد ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . ﻛﺎﻧﺎل در ﺑﺨﺶ ﻣﻘﻌﺮ رودﺧ ﺑﺎﻳﺪ ﺎﻧﻪ اﺣﺪاث ﻣﻲ ﺷﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺨﺶ ﻋﻈﻴﻤﻲ از رﺳﻮﺑﺎت را درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﻧﻤﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ 1 - Sukker 2 - Indus 3 - Mitharo 4 - Estern Nara 5 - Aletsch 6 - Massa 18 ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ13 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ آﺑﮕﻴﺮ در ﺑﺨﺶ ﻣﺤﺪب رودﺧﺎﻧﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ و آب از ﻃﺮﻳﻖ ﻳﻚ ﺳﻴﻔﻮن ﻣﻌﻜﻮس ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﻘﻌﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ 13 - آ ﺑﮕﻴﺮ ﻧﻴﺮوﮔﺎه اﻟﺘﺲ روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﺎﺳﺎ در ﺳﻮﻳﺲ د ر ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮارد آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎل را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻨﺤﻮی ﺑﻪ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻛﺮ د ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آب ﻋﺎری از رﺳﻮب درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻨﺪ . اﻳﻦ راه ﺣﻞ ﺑﺮای آﺑﮕﻴﺮ ﺳﺮ دﻫﻨﻪ ﻛﺎﻫﻮ1 ﻛﺎﻧﺎل ﻳﻮ ﻳﻪ 2 روی رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻮرﻣﺎ3 ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪ . ﺳﺮرﻳﺰﻫﺎی اﻧ ﺤﺮاﻓﻲ ﻳﻜﺴﺎن . ﻫﺮ دو ﻛﺎﻧﺎل ﻳﻪ ﻳﻮ و ﻛﺎﻧﺎل ﺷﺎوگ4 را ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ 14 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه ، ﺳﺮوﻳﺲ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﭼﻮن ﻛﺎﻧﺎل ﻳﻮ ﻳﻪ از ﺑﺨﺶ ﻣﻘﻌﺮ آﺑﮕﻴﺮی ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﻣﻘﺪار زﻳﺎدی رﺳﻮب درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻟﺬا ﻃﺒﻖ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺪل در ﻣﺮﻛﺰﺗﺤﻘﻴﻘﺎت آب و ﺑﺮق5 در ﭘﻮﻧﺎ (ﻫﻨﺪ ) ، ﭘﻴ ﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪ ﻳﻚ : ﻛﺎﻧﺎل ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻪ از ﺳﻤﺖ ﻣﺤﺪب ﻗﻮس ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﺳﺮدﻫﻨﻪ آﺑﮕﻴﺮی ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ، ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ﻳﻚ ﺳﺮرﻳﺰ ﻣﺴﺘﻐﺮق ﺑﺮای اﻧﺤﺮاف آب در ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﻛﺎﻧﺎل ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد راه . ﺣﻠﻬﺎی ﺑﺤﺚ ﺷﺪه ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﻣﺤﻞ آﺑﮕﻴﺮ در ﻗﻮس ﺧﺎرﺟﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﻟﻴﻜﻦ اﺳﺘﻔﺎده از اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎﻳﻲ از دو ﺳﻤﺖ ﻗﻮس ﻣﻨﺸﻌﺐ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ . CBIP 6 ) ﻫﻨﺪ ( ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻧﻤﻮده در ﻣﻮاردی ﻛﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻲ ﺑﺪه ﺑﻴﺸﺘﺮی اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ دﻫﺪ در ﺳﻤﺖ ﻣﺤﺪب ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺪل اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﻣﻮرد ﺳﺮد ﻫﻨﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ و ، ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺸﺎﻫﺪات ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎرﻫﺎی اﺟﺮا ﺷﺪه ﻧﺸﺎن ﻛﻪ داده زاوﻳﻪ ﺑﻴﻦ آﺑﮕﻴﺮ و ﺑﻨﺪ7 در ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮای اﻳﺠﺎد اﻧﺤﻨﺎی درﺳﺖ در ﺟﺮﻳﺎن و ﺣﺪاﻗﻞ ﻧﻤﻮدن ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺪ ﺑﺎﻳ آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﺑ ﻨﺤﻮی واﻗﻊ ﻛﻪ دﻮ ﺷ زاوﻳﻪ ﺑﻴﻦ o o 80 75 − ﺑﺎ ﺑﻨﺪ ﻳﺎ ﻣﺤﻮرﺳﺮرﻳﺰ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ . ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺑﺎ زاوﻳﻪ ﺑﻴﻦ o o 10 15 − ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻗﺮار داده ﺷﻮﻧﺪ . 1- Kaho 2 - ye - u 3 - Burma 4 - Shwage 5 - Central Water Power Research Station (CWPRS) 6 - Central Board of Irrigation and Power (CBIP) 7 - Barrage 19 ﺷﻜﻞ 14 - ﻣﺤﻞ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻛﺎﻧﺎل ﻳﻪ ﻳﻮ روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻮ ) ﺑﻮرﻣﺎ ( 4 - 2 - 2 ﺗﺠﻬﻴﺰ ات1 ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﺳﺮدﻫﻨﻪ ] ﻫﺎ 3 [ در ﻣﻮاردﻳﻜﻪ ﺑﺎزه ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺷﻜﻠﻲ ﺑﺮای اﺣﺪاث ﺑﻨﺪ و ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﻳﺎﻓﺖ ﻧﺸﻮد، آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎﻳﺪ در ﻳﻚ ﺑﺎزه ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻗﺮارداده ﺷﻮد . در ﭼﻴﻦ ﻣﻮاردی ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻲ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ورود ﻣﺎﺳﻪ ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ) اﻧﺤﺮاﻓﻲ ( ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺣﺘﻲ درﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎزه ﻗﻮﺳﻲ ﻧﻴﺰ اﻳﻦ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﺮای اﺻﻼح ﻛﻨﺘﺮل ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻜﺎر ﺑﺮده ﻣﻲ ﺷﻮد اﻳﻦ . ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : 4 - 2 - 2 - 1 دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ، ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺎﻻدﺳﺖ را از ﺑﻨﺪ ﺟﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺑﺎ ﺳﺮدﻫﻨﻪ ً ﺗﻘﺮﻳﺒ ﺎ ﻣﻮازی ﺎﺷﺪﺑ ﻣﻲ . اﻳﻦ دﻳﻮاره ، آﺑﺮاﻫﻪ ﻫﺎی اﺻﻠﻲ از را درﻳﭽ ﻫﺎی ﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮﻛﻨﻨﺪه2 ﺟﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺷﻜﻞ )9 .(دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه اﻫﺪاف زﻳﺮ را دﻧﺒﺎل .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ − ﺣﻮﺿﭽﻪ آراﻣﺶ3 در ﺟﻠﻮی ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﺎﻧﺎل اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . − اﻧﺤﻨﺎی ﺟﺮﻳﺎن را ﺗﺸﺪﻳﺪﻧﻤﻮده ﺑﻨﺤﻮی ﺑﻪ ﻛﻪ اﻧﺤﺮاف ﻣﻮاد درﺷﺖ ﺑﺨﺎرج از ﻛﺎﻧﺎل ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . − ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه را از ﺟﺮﻳﺎن اﺻﻠﻲ ﺟﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﻳﻨﮕﻠﺲ و ﺟﺎﮔﻠﻜﺎر و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت CBIP اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺎ ارزﺷﻲ در ﻣﻮرد ﺿﻮاﺑﻂ ﻃﺮاﺣﻲ دﻳﻮاره ی ﻫﺎ ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ . در ﺻﻮرت اﻳﺠﺎد دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه، ﺑﺎ ﺑﺎز ﻛﺮدن درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮﻛﻨﻨﺪه ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ ) ﺷﻜﻞ 9(، ﻧﺴﺒﺖ ﺳﺮﻋﺖ آب در رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ آب در ﺣﻮﺿﭽﻪ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه u u ﺣﻮﺿﭽﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از 1 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﻳﻚ اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻘﻌﺮ ﻣﻄﻠﻮب اﻳﺠﺎد ﺷﺪه و ﺳﺮﻋﺖ آب در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ اﻧﺪازه ای ﻛﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﻮﻧﺪ در . اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ آراﻣﺶ ) رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ( ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻧﺪازه ای ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ازای وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻮﺟﻮد، ﻧﺴﺒﺖ ﺳﺮﻋﺖ آب در رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ آب درﺣﻮﺿﭽﻪ، دﺑﻲ ورودی ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﺴﺎوی دﺑﻲ ﺑﺮداﺷﺖ ﺷﺪ، ﺗﻮﺳﻂ ﻛﺎﻧﺎل ﻳﺎ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی اﻧﺸﻌﺎﺑﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻛﺜﺮﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه در ﭘﻨﺠﺎب ﻃﻮل ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﺎﻧﺎل ﺑﻪ ﻃﻮل دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ) ﺷﻜﻞ 9 ( از145 /0 ﺗﺎ18 /1 ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . 1 - Appurtenances 2 - Undersluice 3 - Quite Pool 20 وﻟﻲ ، در ﺑﻌﻀﻲ از ﺳﺎزه ﻫﺎی ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺗﺮ، دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻃﻮﻳﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻓﻘﻂ ﻳﻚ ﻛﺎﻧﺎل از ﺳﺮرﻳﺰ ﺳﺪ ) ( آﺑﮕﻴﺮی ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﻃﻮل دﻳﻮاره ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨ ﺪه ﺑﺎﻳﺪ 3 2 ﻃﻮل آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎﻧﺎل1 ﺑﺎﺷﺪ . در ﺣﺎﻟﺘﻴﻜﻪ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﻛﺎﻧﺎل از ﻳﻚ ﺳﺎﺣﻞ آﺑﮕﻴﺮی ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ . دﻳﻮاره ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻤﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ از اﻧﺘﻬﺎی ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎﻻﺗﺮ اﻣﺘﺪاد ﻳﺎﺑﺪ . ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮای ﻛﻪ ﻫﻨﺪﺳﻪ ﻣﻌﻴﻨﻲ از ﻧﻈﺮ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ و ﻧ ﺴﺒﺖ ﻣﺸﺨﺺ Q Q رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺎﻧﺎل ، ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺑﺮای ای ﻃﻮل دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ . ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺤﺮ اف ﻧﺎﭼﻴﺰ دﻳﻮاره ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﺎرآﻳﻲ آن را اﺻﻼح ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﻟﻴﻜﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﮔﺮدﻳﺪه ﻛﻪ اﻧﺤﺮاف ﻧﺒﺎﻳﺪ از 10 1 ﻣﻘﺪار ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺷﻮد . ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﺸﺎن داده در ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻛﻪ دﻣﺎﻏﻪ دﻳﻮاره دارای ﺷﻴﺐ1 ) ﻗﺎﺋﻢ : ( 3 ) اﻓﻘﻲ ( ﺑﺎﺷﺪ، آﺑﺸﺴﺘﮕﻲ دردﻣﺎﻏﻪ دﻳﻮاره ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻗﺎﺋﻢ ، ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻳﻜﻲ از ﻃﺮﺣﻬﺎی ﻏﺎﻟﺐ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺎرﻫﺎی اﻧﺤﺮاف آب در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ اﺳﺖ . ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از اﻳﻦ ﻧﻮع دﻳﻮاردر ﺷﻜﻞ 10 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻳﻦ دﻳﻮار در ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ، ﺑﻨﺪ را ﺑﻪ دو ﻗﺴﻤﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺨﺶ درﻳﭽﻪ ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ ﻧﺰدﻳﻚ آﺑﮕﻴﺮاﻧﺤﺮاﻓﻲ و ﺑﺪﻧﻪ ﺑﻨﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ] ﻛﻨﺪ ﻣﻲ 1 [. دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪ ه ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﺑﺎﻻدﺳﺖ و ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﻨﺪ اﻣﺘﺪاد ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ . ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ) ﺳﺮاب ﺑﻪ ( اﻳﺠﺎد ﺷﺮاﻳﻂ ﺟﺮﻳﺎن ﻛﻨﺘﺮل ﺷﺪه ﻛﻤﻚ ﻧﻤﻮده و ﻃﻮل ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﻋﺮﺿﻲ و ﺧﺴﺎرﺗﻲ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻲ ﻛﺎر رود . ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه در ﺟﻠﻮی درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ و آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی اﻧﺤﺮاﻓﻲ در رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف زﻳﺮ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . − اﻳﺠﺎد ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺟﻠﻮی آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی اﻧﺤﺮاﻓﻲ ، ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮدن درﻳﭽﻪ ﻫﺎ ی ﺗﺨﻠﻴﻪ ، ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻘﺪار رﺳﻮب ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ ) ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه ً ﻣﺘﻨﺎوﺑ ﺎ از ﻃﺮﻳﻖ درﻳﭽﻪ ﻫﺎ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻃﺮف ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ (. − اﻳ ﺠﺎد اﻧﺤﻨﺎی ﺟﺮﻳﺎن در ورودی ﺣﻮﺿﭽﻪ ، ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﻫﻨﮕﺎم زﻳﺎد ﺑﻮدن ارﺗﻔﺎع ﺟﺮﻳﺎن ﺧﺮوﺟﻲ از درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﻧﺰدﻳﻚ دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه اﻧﺤﻨﺎی ﺟﺮﻳﺎن ﺑﻪ ﺣﻤﻞ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ورودی ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻧﺴﺒﺖ ﺳﺮﻋﺖ آب رودﺧﺎﻧﻪ از درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﺑﻨﺪ ) ﺷﻜﻞ 10 ( ، r V ، ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﻮﺿﭽﻪ p V ، ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻳﻚ ﺣﻔﻆ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺟﺮﻳﺎن ﻋﺒﻮری از درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﺑﻨﺪ ، ﺳﺒﺐ اﻳﺠ ﺎد اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻮﺿﻌﻲ ﺟﺮﻳﺎن ﺷﺪه و رﺳﻮﺑﺎت را ﺗﻮﺳﻂ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻌﻜﻮس ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ورودی ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ . ﻋﻤﻞ ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﺣﻔﺮه ﻓﺮﺳﺎﻳﺸﻲ ﻛﻪ در دﻣﺎﻏﻪ دﻳﻮاره ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻬﺘﺮ ﻧﺴﺒﺖ p r V V در ﺑﺮ ﺧﻲ از ﺑﻨﺪﻫﺎی ﺟﺪﻳﺪ ﻳﻚ ﺣﻮﺿﭽﻪ اﺿﺎﻓﻲ ﺑﺎ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮی ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﮔﺮﭼﻪ ﻃﻮل ﻣﺘﺪاول دﻳﻮار ه ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﻻدﺳﺖ از ﺣﺪود 3 2 ﺗﺎ ﺗﻤﺎم ﻋﺮض ورودی ﺳﺎزه اﻧﺤﺮاف ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ، وﻟﻲ ﻃﻮل ﺑﻬﻴﻨﻪ ای ﺑﺮای دﻳﻮار ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه و ﻧﻴﺰ ﻋﺮض ﺑﻬﻴﻨﻪ ای وﺟﻮد دارد . داده ﻫﺎی ﺣﺎﺻﻠﻪ از ﺳﺮی ﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه در ﻫﻨﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ 1 - Canal Regulator 21 ﻧﺴﺒﺖ ﻃﻮل دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪW L و ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ ﻋﺮض آﺑﮕﻴﺮی اﻧﺤﺮاﻓﻲ c W W در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺎ ﻧﺴﺒﺖ دﺑﻲ اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺑﻪ دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ) Q Q ( D دارای راﺑﻄﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺷﻜﻞ 15 - راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﻃﻮل دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ W L و ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ ﻋﺮض آﺑﮕﻴﺮ اﻧﺤﺮاﻓﻲ c W W ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺮﻳﺎن Q QD )ﺷﺎرﻣﺎ1977 (، اﻋﺪاد روی ﺷﻜﻞ ﺑﻪ داده ﻫﺎی ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه در ﺟﺪول اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه اﺷﺎره دارد . ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی ﺧﻴﻠﻲ ﺑﺎرﻳﻚ در ﺳﺮﻋﺘﻬﺎی زﻳﺎدﺗﺮ ﺳﺒﺐ ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮی ﺑﻪ درون ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد، در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی ﺧﻴﻠﻲ ﻋﺮﻳﺾ ، ﻫﺴﺘﻪ ﭼ ﺮﺧﺸﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻮازی ﺑﺎ ﺑﻨﺪ در ﺟﻠﻮی درﻳﭽﻪ ﻫﺎی 22 ﺑﺴﺘﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ . ﭼﺮﺧﺶ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺣﻮﺿﭽﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺣﺪ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺗﺮاز دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺗﺮاز ﺟﺮﻳﺎن ﺳﻴﻞ ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻔﻆ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺗﺎ از ﺳﺮرﻳﺰﺷﺪن آب ﺟ ﻠﻮﮔﻴﺮی ﺷﻮ . د اﮔﺮ ﺟﻠﻮی دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﻳﻚ ﻻﻳﻪ ﭘﻮﺷﺶ ﺳﻨﮕﻲ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮﺿﻌﻲ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻧﺸﻮد، دﻣﺎﻏﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺎﻳﻪ ﻛﻪ ﭘﻞ ﺑﺎ ﺟﺮﻳﺎن زاوﻳﻪ ای ﺗﺸﻜﻴﻞ داده ، ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . 4 - 2 - 2 - 2 آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻫﺎی ﺑﺮآﻣﺪه ) ﻣﺮﺗﻔﻊ ( و ﺳﺮرﻳﺰﻫﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺳﻄﺤﻲ ًﻋﻤﻮﻣ ﺎ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺳﻄﺤﻲ ﻳﺎ ﻳﻚ آﺑﭙﺎﻳﻪ ﺑﺮآﻣﺪه در ورودی آن اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد . آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺣﺎوی رﺳﻮﺑﺎت رﻳﺰ وارد ﻛﺎﻧﺎل ﺷﺪه ، ﻟﺬا از ورود رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻣﻲ ﺷﻮد . اﺛﺮ دﻳﮕﺮاﺣﺪاث آﺑﭙﺎﻳﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺻﻮرت اﺣﺪا ث ، آن ﻻزم اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺮاز آب دو ﺣﻮﺿﭽﻪ در ﺣﺪ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﻧﮕﻬﺪاری ﺷﻮد ﻛﻪ ﺧﻮد ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار ﻣﺎﺳﻪ وارده ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻈﺮ ﺷﺎﻛﻠﻴﺶ ، ارﺗﻔﺎع آﺑﭙﺎﻳﻪ در ﺑﺎﻻی ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻳﺎ در ﻧﺰدﻳﻜﻲ درﻳﭽﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻣﻬﻢ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻤﻖ آﺑﭙﺎ ﻳﻪ در زﻳﺮ ﺗﺮاز ﻛﺎﻣﻞ ﻣﺨﺰن ، ﻣﻴﺰان ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮدن آن را در ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ورود ﻣﻮاد درﺷﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺪل ﻻﻫﻮر1 ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮاد درﺷﺖ ، ﻧﺴﺒﺖ ارﺗﻔﺎع آﺑﭙﺎﻳﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﻖ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺎﻳﺪ 3/0 ﺑﺎﺷ . ﺪ در ﺑﺮﺧﻲ از ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﭘﻨﺠﺎ ب ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ارﺗﻔﺎع آﺑﭙﺎﻳﻪ 2 اﻟﻲ5/2 ﻣﺘﺮ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻛﻒ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . درﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه در اوﺗﺎرﭘﺮداش ﻫﻨﺪ، ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺗﻮﻧﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ اﺣﺪاث ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻫﺎ 2/1 ﺗﺎ1/2 ﻣﺘﺮ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻛﻒ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ) . اﻳﻦ ﻧﺴﺒﺖ در اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻃﺮاﺣﻲ در اﻳﺮان ﺣﺪاﻗﻞ 1 ﻣﺘﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ .( ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺻﺤﺮاﻳﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺪل در ﻫﻨﺪ ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺤﺪودی دارﻧﺪ . ﺗﺠﺮﺑﻪ در ﺳﺪ ﺳﺎﻛﺮ ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻜﺮر رﺳﻮﺑﺎت ﺑﺎ روش ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻏﻴﺮاﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ . وﻗﺘﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﭘﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻫﺮ ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﻛﻪ داﺧﻞ آن ﻏﻠﻄﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد راه ﺧﻮد را ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎز ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . 4 - 2 - 2 - 3 ﺳﻜﻮی ﭘﻴﺶ آﻣﺪه 2 اﺣﺪاث ﺳﻜﻮی ﭘﻴﺶ آﻣﺪه ) ﻧﻔﻮذی ﺑﻪ ( درون رودﺧﺎﻧﻪ در ﺟﻠﻮی آﺑﮕﻴﺮ ، از اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﺎﻧﺎل اﻧ ﻣﻲ ﺠﺎم ﺷﻮد . ﻟﻴﻜﻦ آزﻣﺎﻳﺸﻬﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﺪل و ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺻﺤﺮاﻳﻲ ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ﺳﺎﺧﺖ ﺳﻜﻮی ﭘﻴﺶ آﻣﺪه در ﺳﺮدﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی ﺑﺰرگ ﻣﺆﺛﺮ ﻧﻴﺴﺖ . زﻳﺮا در ﺟﻠﻮی ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ، ﺳﻜﻮﻫﺎ در زﻳﺮﺗﺠﻤﻊ رﺳﻮﺑﺎت دﻓﻦ ﺷﺪه و ﮔﺎﻫﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺳﻜﻮﻫﺎ وﺟ ﻮد ﻧﺪارد ﺣﺘﻲ ﺳﺒﺐ ورود رﺳﻮب ﺑﻴﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻲ ﺷﻮد ﭘﺲ . از ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪن ﺳﻜﻮی ﭘﻴﺶ آﻣﺪه در ﺟﻠﻮی ﻛﺎﻧﺎل ﻳﺎﻣﻮﻧﺎ3 ﻏﺮﺑﻲ در ﺗﺎج واﻻ4 ) ﻫﻨﺪ ( ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ در ﺟﻠﻮی ﻛﺎﻧﺎل ، رﺳﻮﺑﺎت ﻣﺮﺗﻔﻌﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ در ﺑﻌﻀﻲ ﻧﻘﺎط ﺗﺮاز ﺑﺴﺘﺮ ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ ) ﻣﺮﺗﻔ ﺗﺮ ﻊ ( از ﺧﻮد ﺳﻜﻮ ﺑﻮد اﻳﻦ وﻟﻲ . ﻧﻮع ﺳﻜﻮﻫﺎ، اﺻﻼح ﺷﺪه اﻧﺪ و ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی 1 - Lahore 2 - Cantilever Platform 3 - Yamuna 4 - Tajewala 23 اﻧﺸﻌﺎﺑﻲ ﺑﺎ دﺑﻲ ﻛﻢ ﻫﺎی ﻣﻔﻴﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮاردی ﺳﻜﻮﻫﺎ از ﺳﺎروج ﻳﺎ ﭼﻮب ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و 6/0 ﺗﺎ9/0 ﻣﺘﺮ ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ از ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 4 - 2 - 2 - 4 درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴ ﻪ زﻳﺮﻳ ﻦ 1 ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎی ذﻛﺮﺷﺪه ﻗﺒﻠﻲ ﺗﺠﻤﻊ رﺳﻮب ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﺟﻠﻮی آﺑﮕﻴﺮ در ﻛﺎﻧﺎل اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ اﻳﻦ . ﻣﻮاد ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﺧﺎرج ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﻛﺎر ﺑﻪ ﻛﻤﻚ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه زﻳﺮﻳﻦ ) درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ2 (اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻋﻼوه ﺑﺎ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻣﻨﺎﺳﺐ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ، ﻛﻨﺘﺮل ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﺎﻧﺎل اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﻨﺪ و آﺑﮕﻴﺮ در ﺷﻜﻞ 9 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی ﻣﻬﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﻃﺮاﺣﻲ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ درﻳﭽﻪ ﻣﻌﻜﻮس3 ، ﻇﺮﻓﻴﺖ درﻳﭽﻪ ﻫﺎ و اﺑﻌﺎد آﻧﻬﺎ . ﻫﺪف اﺻﻠﻲ ﻃﺮاﺣﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ، آﺑﺸﺴﺘﮕﻲ ﺷﺪﻳﺪی در ﺣﻮﺿﭽﻪ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻮده و ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه را ﺧﺎرج ﻛﻨﺪ . درﻳﭽﻪ ﻣﻌﻜﻮس ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮده و راﻫﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ) ﺧﺮوﺟﻲ ﻫﺎی درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ( ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎرﻳ ﻚ ﺑﺎﺷﻨﺪ . در اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻫﻨﺪ ]1 [ ﭘﻨﺞ ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺑﺮای ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﻛﺮدن ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ و درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮﻳﻦ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . − ﻇﺮﻓﻴﺖ درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺪاﻗﻞ دو ﺑﺮاﺑﺮ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎﺷﺪ . − درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎل 10 ﺗﺎ20 %از دﺑﻲ ﺳﻴﻞ ﺣﺪاﻛﺜﺮ در ﺳﻴﻼﺑﻬﺎی ﺷﺪﻳﺪ ﺑﺎﺷﺪ . − درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺪ ﻛﺎﻓﻲ ﻋﺮﻳﺾ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺳﺮﻋﺘﻬﺎی ورودی ﺑﻪ ﺣﺪ ﻛﺎﻓﻲ ﻛﻤﺘﺮ از ﺳﺮﻋﺘﻬﺎی ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد و از رﺳﻮب ﻧﻤﻮدن ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺑﺎر ﻣﻌﻠﻖ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﺷﻮد . − در ﻣﻮرد ﺳﺮرﻳﺰﻫﺎ، ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎل اوﻟﻴﻦ و ﻛ ﻤﺘﺮﻳﻦ ﺳﻴﻼﺑﻬﺎ ﺑﺮای اﻳﺠﺎد اﻣﻜﺎن ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری درﻳﭽﻪ ﺎیﻫ ﺗﺎﺟﻲ4 ﺑﺎﺷﺪ . − در ﻣﻮاردی ﻛﻪ از ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﺳﻴﻠﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮاﺳﺎس ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻮردﻧﻴﺎز درﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻮ ﺷ د ﺗﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺷﻮد . در ﻧﻘﺎﻃﻲ ﻛﻪ ﻋﺮض ﺳﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮ ر اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﻤﻮدن ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ، ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ اوﻟﻴﻦ و ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ ﺳﻴﻼﺑﻬﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان، درﻳﭽﻪ ﻫﺎی اﺗﺼﺎﻟ ﻲ از ر ودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ اﺣﺪاث ﻧﻤﻮد . ﻟﻮی ) 5 (ﺑﺮای ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺳﺮﻋﺖ ﻻزم ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻳﺠﺎد اﺛﺮ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ زﻣﺎن ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻋﻤﻖ ﻣﻌﻴﻨﻲ از رﺳﻮﺑﺎت از ﺗﺌ ﻮری ﻧﻴﺮوی ﻣﺎﻟﺸﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮ .د 1 - Undersluices 2 - Sluiceway 3 - Sluice Invert 4 - Crest Gates 5 - Levy 24 4 - 2 - 2 - 5 اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ رودﺧﺎﻧﻪ1 ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻄﻠﻮب ) در ﻣﻮرد ﭘﺎﻳﺪاری ، اﻧﺤﻨﺎء و ﻣﺤﻞ ﻋﺒﻮر2( در ﺑﺎزه ﺑﺎﻻدﺳﺖ رودﺧﺎﻧﻪ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﻤﻚ اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ دﺳﺖ آورد . اﻳﻦ روش ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔ ﺎده از دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ 3، آﺑﺸﻜﻦ ﻫﺎ 4 و ﺟﺰاﻳﺮ ﭘﻠﻜﺎﻧﻲ 5 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ درﻳﻚ ﻃﺮف ﻳﺎ دو ﻃﺮف ﺳﺎزه ﺑﺮای ﻣﺤﺪودﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ در ﻳﻚ ﻣﺠﺮای ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . در ﻣﻮرد رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﻴﻞ ﺑﻪ ﭘﻴﭻ و ﺧﻢ دار ﺷﺪ ن دارﻧﺪ، دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ رودﺧﺎﻧﻪ را در ﻳﻚ ﺑﺎزه ﻣﺤﺪود ﭘﺎﻳﺪار ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ . دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ورود رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ًﮔﻴﺮﻧﺪ ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﻣﻘﻌﺮ ، ﻣﺤﺪب ، ﻳﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از آﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻧﻴﺎز در ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎص دارﻧﺪ، اﻳﻦ ﻧﻮع دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﺑﺮای ﺳﺪ ﺳﺎﻛﺮ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن و ﺑﺴﻴﺎر از ﺑﻨﺪﻫﺎی ﻫﻨﺪ اﺣﺪاث ﺷﺪه اﻧﺪ ) ﺷﻜﻞ 9 .( اﻳﻦ دﻳﻮاره ﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺮای ﺳﺪ اﻧﺤﺮاﻓﻲ رﻳﭙﺎﺑﻠﻴﻚ 6 و ﺳﺪ اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺑﺎرﺗﻠﻲ7 ﺑﺮ روی رودﺧﺎﻧﻪ رﻳﭙﺎﺑﻠﻴﻚ در اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد . اﻧﺪ ﺷﺪه رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﻲ در دﺑﻲ ﻫﺎی ﻛﻢ در ﻣﺠﺮای ﻛﺎﻣﻼً ﻣﺸﺨﺼﻲ ﺟﺮﻳﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ وﻟﻲ در دﺑﻲ ﻫﺎی زﻳﺎد در ﺳﺮاﺳﺮ دﺷﺖ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ . در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻃﻮل ﭘﻠﻬﺎی اﺣﺪاث ﺷﺪه روی اﻳﻦ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻏﻴﺮﻋﺎدی ﺑﺰرگ ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻋﻼوه ﻫﻴﭻ ﺗﻀﻤﻴﻨﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﻛﻪ در ﺗﻤﺎم ﻃﻮل ﺳﻴﻞ در ﻣﺤﻞ ﭘﻞ اﻳﺠﺎد ﺧﻄﺮ ﻧﻜﻨﺪ . ﻣﻮارد ی ﺑﺎ ﭼﻨﻴﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﺑﺎ اﺣﺪاث دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ اﺻﻼح ﺷﺪه اﺳﺖ . اﺣﺪاث دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﻦ ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎی ﭘﻞ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﺪ . ﻓﺎﺻﻠﻪ اﻳﻦ دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ﻋﺮض ﻣﻮردﻧﻴﺎز رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﻋﺒﻮر دﺑﻲ ﺳﻴﻞ ﻃﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ ﻧﻮع ﻫﺪاﻳﺖ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺎﺧﺖ ﺳﺮرﻳﺰ ﻫﺎی ﺑﺎ ارﺗﻔﺎع ﻛﻢ8 ﻳﺎ اﺣﺪاث ﺑﻨﺪ در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای ﻫﺪاﻳﺖ ﺟﺮﻳﺎن در ﻣﺤﻞ ﺳﺮرﻳﺰ ﻳﻚ ﺟﻔﺖ دﻳﻮاره ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ اﺣﺪاث ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ از ﺳﺮرﻳﺰﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﺑﺎﻧﺪﻫﺎی ﺣﺎﺷﻴﻪ ای و آﺑﺸﻜﻦ ﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﻲ ﺟﺮﻳﺎن را از ﻃﺮﻳﻖ دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻫﺪاﻳﺖ ﻧﻤﻮده و دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ رودﺧﺎﻧﻪ از دو ﺳﻤﺖ ﺑﻪ ﺳﺮرﻳﺰ ﻫﺠﻮم ﻧﻴﺎورﻧﺪ . 1 - River Training 2 - Approach 3 - Guide Banks 4 - Spurs 5 - Pitched Islands 6 - Republic 7 - Bartley 8 - Low Head Wier 25 ﺟﺰﻳﺮه ﭘﻠﻜﺎﻧﻲ ، ﺟﺰﻳﺮه ای اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻪ ﻃﻮر ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ در رودﺧﺎﻧﻪ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد و از ﻧﻈﺮ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﭘﻮﺷﺶ ﺳﻨﮕﻲ در ﻫﻤﻪ ﻛﻨﺎره آن ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭼﻨﻴﻦ ﺟﺰﻳﺮه ﺑﻪ ای ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﻳﺎ ﺑﺎ ﺗﺮ ﻛﻴﺒﻲ از ﺳﺎﻳﺮ اﻗﺪاﻣﺎت ، ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . وﻟﻲ در ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺑﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه رﺳﻮب ﺑﻪ دو ﻫﺪف اﺻﻠﻲ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻳﻜﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﺟﺮﻳﺎن ودﻳﮕﺮی اﻳﺠﺎد اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻄﻠﻮب . ﻣﺤﻞ ، ﻓﻀﺎ و اﺑﻌﺎد ﺟﺰﻳﺮه ﻣﻌﻤﻮﻻ ً در ﻣﻮارد ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺪل ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . وﻗﺘﻲ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ، از دو ﺳﻤﺖ ﻳﻚ رودﺧﺎﻧﻪ ﻋﺮﻳﺾ آﺑﮕﻴﺮی ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، ﻳﻚ ﺟﺰﻳﺮه ﻣﺮﻛﺰی ﺑﺮای اﻳﺠﺎد اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ در دو ﺳﺎﺣﻞ رودﺧﺎﻧﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از اﻳﻦ ﺟﺰاﻳﺮ در ﺳﺮدﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺳﺎﻟﻤﻨﻜﻲ1 روی رودﺧﺎﻧﻪ ﺳﻮﺗﻠﺞ2، در ﭘﻨﺠﺎب ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ . آﺑﺸﻜﻨﻬﺎ ﺳﺎزه ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﺟﻬﺖ ﻋﻤﻮد ﺑﺮ ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ از ﺳﻮاﺣﻞ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ داﺧﻞ رودﺧﺎﻧﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ . آﺑﺸﻜﻨﻬﺎ ﺑﺮای ﻫﺪاﻳﺖ ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ در ﻃﻮل ﻳﻚ ﺑﺎزه رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ روﻧﺪ . آﺑﺸﻜﻨﻬﺎ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺮای ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺳﺎﺣﻞ ﻳﺎ اﻧﺤﺮاف ﻣﺴﻴﺮ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺟﺮﻳﺎن ً ﻛﺎ ﻣﻼ ﻣﻔﻴﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﭼﻨﻴﻦ آﺑﺸﻜﻨﻬﺎﻳﻲ در آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻧﻴﺮوﮔﺎه اﻟﺘﻒ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﺎﺳﺎ ) ﺳﻮﺋﻴﺲ ( ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ ) ﺷﻜﻞ 13 .( 4 - 2 - 2 - 6 ﻫﺎی ﭘﺮه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه3 ﻫﻨﮕﺎم آﺑﮕﻴﺮی ﻛﺎﻧﺎل از ﻳﻚ ﺑﺎزه ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ راه دﻳﮕﺮی ﺑﺮای اﻳﺠﺎد اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻮﺿﻌﻲ ﺟﺮﻳﺎن وﺟﻮد ﻧﺪارد، ﺳﺎﺧﺖ ﻳﻚ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﭘﺮه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه در ﺑﺴﺘﺮ ( ﻛﻒ ) رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻔﻴﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻳﻚ ﭘﺮه ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺷﻜﻞ ﻣﺴﺘﻐﺮق ﺑﻪ ارﺗﻔﺎع ً ﺗﻘﺮﻳﺒ ﺎ ﺑﺮاﺑﺮ2 1 ﺗﺎ4 1 ﻋﻤﻖ آب در ﺟﺮﻳﺎن اﺻﻠﻲ ، در ﻣﺴﻴﺮ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ و ﭘﻴﺶ آﻣﺪه از دﻳﻮاره ) ﺳﺎﺣﻞ ( اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻮﺿﻌﻲ ﺑﻪ ﺣﺪی اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻮاد ﺑﺴﺘﺮ را ﺑﻪ ﺧﺎرج از دﻳﻮاره و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﺤﻮر رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻨﺤﺮف ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ) ﺷﻜﻞ 16 .( ﭘﺮه ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺪ ﻛﺎﻓﻲ در ﺑﺎﻻدﺳﺖ واﻗﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﻫﺮ ﻧﻮع آﺷﻔﺘﮕﻲ ﺟﺮﻳﺎن ﻛﻪ ﻣﻮاد را ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻌﻠﻖ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻗﺒﻞ از رﺳﻴﺪن ﺟﺮﻳﺎن ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺧﻮد را ﻣﺴﺘﻬﻠﻚ ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺮه ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ دارای ﻗﺴﻤﺖ ﻓﻮﻗﺎﻧﻲ اﻓﻘﻲ ﺑﻮده و ﺷﻌﺎع آﻧﻬﺎ از 6 ﺗﺎ12 ﻣﺘﺮ ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺷﻜﻞ 16 - ﭘﺮه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻨﻔﺮد 1 - Sulemanki 2 - Sutlej 3 - Deffecting Vanes 26 ﺷﻜﻞ 17 - ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ ﻳﻜﻲ از اﻧﻮاع ﻫﺎی ﭘﺮه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ . ﺪﻨﺑﺎﺷ ﻣﻲ ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ ﺗﻌﺪادی ﭘﺮه ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺷﻜﻞ ﻣﺴﺘﻐﺮق ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻮازی ﻳﻜﺪﻳﮕﺮﻧﺪ . اﻳﻦ ﭘﺮه ﻫﺎ از ﺑﺎﻻدﺳﺖ آﺑﮕﻴﺮ ﺷﺮوع ﺷﺪه و ﻣﻤﺎس ﺑﺮ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﺎ زاوﻳﻪ ای ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )17 (ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ ﺧﺘﻢ ﺷﺪه ﺷﻮﻧﺪ . ﻫﺎی ﭘﺮه ﻣﺴﺘﻐﺮق ﻛﻴﻨﮓ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﭘﺮه ﻣﻨﻔﺮد اﺳﺖ ، وﻟﻲ ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮﺗﺮ از ﭘﺮه ﻣﻨﻔﺮد، ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺿﻮاﺑﻂ ﻃﺮاﺣﻲ ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : ﺷﻌﺎع ﭘﺮه : ﻫﺎ ﺷﻌﺎع ﻻزم ً ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ داﺷﺘﻪ ، ﻫﺮﭼﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺷﻮد، ﺷﻌﺎع ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺣﺪاﻗﻞ ﺷﻌﺎع 5/7ً ﻣﺘﺮ و ﺗﺮﺟﻴﺤ ﺎ12 ﻣﺘﺮ ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﭘﺮه : ﻫﺎ اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﭘﺮه ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻤﺎس ﺑﺮ ﺧﻄﻮﻃﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ زاوﻳﻪ ای ﺑﻴﺸﺘﺮ از 27درﺟﻪ ﺑﺎ ﻣﺴﻴﺮ ﺟﺮﻳﺎن دارﻧﺪ ) ﻳﻌﻨﻲ ﺷﻴﺐ2:1 (ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜ ﻞ16 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . اﮔﺮ ﭘﺮه ﻫﺎ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﻴﺎﺑﻨﺪ، ﻃﺒﻖ ﺿﺎﺑﻄﻪ ) ﻃﻮل (ﻫﺎ ﭘﺮه ، ﺑﺎﻳﺪ در ﺧﻄﻮط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﺷﻴﺐ 1 : 2 ) ﻗﺎﺋﻢ : اﻓﻘﻲ ( ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﻮر ﻣﺮﻛﺰی ﻛﺎﻧﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻣﺘﺪاد ﻳﺎﺑﻨﺪ . ﻓﺎﺻﻠﻪ ﭘﺮه ﻫﺎ از آﺑﮕﻴﺮ : ﻓﺎﺻﻠﻪ درازﺗﺮﻳﻦ ﭘﺮه از آﺑﮕﻴﺮ ( X) ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از 5/1 ﻣﺘﺮ ﺑﻮده و ﻏﺎﻟﺒ ﺑﻴﻦﺎً 5/1 ﺗﺎ6/3 ﻣﺘﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﻃﻮل ﭘﺮه : ﻫﺎ ﭘﺮه ﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﺑﺎﻳﺪ ﺟﻠﻮﺗﺮ از ﺧﻂ رﺳﻢ ﺷﺪه از اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ آﺑﮕﻴﺮ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺷﻴﺐ 2:1 در ﺟﻬﺖ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﻮر ﻣﺮﻛﺰی رﺳﻢ ﺷﺪه ، اﻣﺘﺪاد ﻳ ﺎﺑﻨﺪ ) ﺷﻜﻞ 17 (. در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮارد ﭘﺮه ﻫﺎ 6/0 ﺗﺎ5/1 ﻣﺘﺮ ﺟﻠﻮﺗﺮ از اﻳﻦ ﺧﻂ ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻃﻮل ﻣﺠﺮای ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﭘﺮه : ﻫﺎ ﻋﺮض ﻛﺎﻧﺎل اﺻﻠﻲ ﭘﻮﺷﺶ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺮه ﻫﺎ در ﺑﺎﻻدﺳﺖ ) ﻓﺎﺻﻠﻪ ( Y ﺑﺎﻳﺪ2 1 ﻋﺮض ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎﺷﺪ . در ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی ﻛﻮﭼﻚ Y ﻣﻌﻤﻮ ﻻً ﺑﻴﺸﺘﺮ از 2 1 ﻋﺮض ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺪاﻗﻞ آن 6/0 ﻣﺘﺮ اﺳﺖ . 27 ارﺗﻔﺎع ﭘﺮه : ﻫﺎ ارﺗﻔﺎع ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﭘﺮه ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ 2 1 ﺗﺎ4 1 ﻋﻤﻖ آب در ﻣﺠﺮای اﺻﻠﻲ در دﺑﻲ ﻃﺮح ﺑﺎﺷﺪ . ﺿﺨﺎﻣﺖ ﭘﺮه : ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻫﺮﭼﻪ ﭘﺮه ﻫﺎ ﻧﺎزک ﺗﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﺎرآﻳﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮی دارﻧﺪ . اﮔﺮ ارﺗﻔﺎع ﭘﺮه ﻫﺎ ﻛﻤﺘﺮ از 5/0 ﻣﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﺿﺨﺎﻣﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ12 /0 ﻣﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ . در ﻣﻮرد ﭘﺮه ﻫﺎی ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺑﺎﻳﺪ 24 /0 ﻣﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺟﻨﺲ ﭘﺮه : ﻫﺎ ﺟﻨﺲ ﭘﺮه ﻫﺎ از ﺑﺘﻦ ﻏﻠﺘﻜﻲ و ﻳﺎ ﺻﻔﺤﺎت ﻓﻮﻻدی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر دﻗﻴﻖ ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮاﻧﺪ، ﻟﻴﻜﻦ ﺑﺮای ﻛﺎرﻛﺮد ﻣﻨﺎﺳﺐ آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻖ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺎﻳﺪ ًﺗﻘﺮﻳﺒ ﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ . ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ در ﻣﻮاردی ﻛﻪ دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ و اﻧﺤﺮاف ً ﻧﺴﺒﺘ ﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . در ﻣﻮاردی ﻛﻪ Q QD ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺷﺪﻳﺪ داﺷﺘ ﻪ و ﻳﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ دﺑﻲ اﻧﺤﺮاف ﺑﻴﺶ از 3 1 دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﻴﺰ در ﻣﻮاردی ﻛﻪ ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺤﺮاﻓﻲ ً اﺳﺎﺳ ﺎ ﺑﺎﻻی ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺮه ﻫﺎی ﻛﻴﻨﮓ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻧﻤﻲ .ﺪﻧﺷﻮ اﮔﺮ ﻋﻤﻖ ﺟﺮﻳﺎن ﻧﻮﺳﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ راﻧﺪﻣﺎن ﺑﺎ ﻋﻤﻖ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮارد ﻛﺎرآﻳﻲ ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﻳﻚ ﭘﺮه ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺷﻜﻞ اﻓﺰاﻳﺶ داد ) ﺷﻜﻞ 18 .(در ﻣﻮارد ﻣﺸﺨﺼﻲ ، ﭘﺮه ﻫﺎی ﻛﻴﻨﮓ ﺗﺠﻤﻊ رﺳﻮب در ﻛﺎﻧﺎل اﺻﻠﻲ ، درﺳﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺮه ﻫﺎ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . از اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﺠﻤﻊ رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﻫﺎی ﺮهﭘ ﻣﻌﻜﻮس اﺿﺎﻓﻲ ﻣﻄﺎﺑﻖ ) ﺷﻜﻞ 19 ( ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻧﻤﻮد . ﺷﻜﻞ 18 - ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ ﺑﺎ ﺑﺎل ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺷﻜﻞ 19 - ﻫﺎی ﭘﺮه ﻛﻴﻨﮓ ﺑﺎ ﭘﺮه ﻫﺎی ﻣﻌﻜﻮس 28 اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﺎی ﭘﺮه ذﻛﺮ ﺷﺪه ﻓﻮق ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻫﺎی ﭘﺮه ﻫﺎدی ﺑﺴﺘﺮی ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﭘﺮه ﻫﺎ آب ﺑﺴﺘﺮ را ﻛﻪ ﺣﺎوی رﺳﻮب ً ﻧﺴﺒﺘ ﺎ ﺑﺎﻻﻳﻲ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﺎرج از آﺑﮕﻴﺮ ﻣﻨﺤﺮف ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻛﺎرﻟﺴﻮن 1 و اﻧﮕﺮ2 ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﺎی ﭘﺮه ﺳﻄﺤﻲ ﻧﺼﺐ ﺷﺪه در ﻫﻤﺎن ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻫﺎی ﭘﺮه ﺑﺴﺘﺮی در ﻃﺮح ، وﻟﻲ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ) ﻣﻮرب ﺷﺪه ( در ﻣﺴﻴﺮ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺆﺛﺮی ورود رﺳﻮﺑﺎ ت را ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . اﺷﻜﺎل ﻋﻤﺪه ﻫﺎی ﭘﺮه ﺳﻄﺤﻲ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ آﻧﻬﺎ در ﺑﻪ ﺗﻠﻪ اﻧﺪاﺧﺘﻦ و ﺟﻤﻊ ﻛﺮدن ﻣﻮاد ﺷﻨﺎور اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻋﻤﺪه ای اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﻫﺎی ﭘﺮه ﺑﺴﺘﺮی ﻫﺎدی ، ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ورود رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ اﻧﺸﻌﺎب ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از ﻛﺎﻧﺎل اﺻﻠﻲ در ﻫﻨﺪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ . ﻛﺎرﻟﺴﻮن و اﻧﮕﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺪﻟﻬﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه را در ﻣﻮرد ﭘﺮه ﻫﺎی اﻳﺠﺎد ﺷﺪه ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮﺑﺎت در ﺳﺮدﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎﻳﻲ در ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﺳﺎزه اﻧﺤﺮاف ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ، اراﺋﻪ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ . 4 - 2 - 2 - 7 ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﺗﻮﻧﻠﻲ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮاﺳﺎس اﺻﻞ ﺟﺪاﻧﻤﻮدن آب ﻻﻳﻪ ﻫﺎی ﺑﺎﻻﻳﻲ از ﻻﻳﻪ ﻫﺎی زﻳﺮﻳﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ اﺻﻞ اﻟﺴﻮن3 اﻳﺪه ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه را اراﺋﻪ ﻧﻤﻮد . در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﻗﺮاردادن ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ ) ( ﻻﻳﻪ اﻓﻘﻲ در ارﺗﻔﺎﻋﻲ ﻛﻤﻲ ﺑﺎﻻ ﺗﺮ از ﺑﺴﺘﺮ، آب ﻣﻤﻠﻮ از رﺳﻮﺑﺎت ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺴ ﺘﺮ را از ﺟﺮﻳﺎن اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺟﺪا ﻧﻤﻮد . در اﻳﻦ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ اﻓﻘﻲ در ارﺗﻔﺎع ﻛﻤﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺑﺴﺘﺮ، آب ﭘﺮ از رﺳﻮﺑ ﺎت زﻳﺮﻳﻦ را از آب ﻋﺎری از رﺳﻮب ﺑﺎﻻ ﺟﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺷﺪت ﺟﺮﻳﺎن از ﺗﻮﻧﻞ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺣﺪود 15 ﺗﺎ20 %ﺷﺪت ﺟﺮﻳﺎن اﻧﺤﺮاﻓﻲ اﺳﺖ ، وﻟﻲ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺑﺎﻻی 30 %ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ وﺳﺮﻋﺖ در ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺳﻮﺑﺎت دارد ، زﻳﺮا ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺎﻧﻊ ﻫﺮ ﻧﻮع ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ رﺳﻮﺑﺎت ﺷﻮد در . رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺎﺳﻪ ای ﻣﺤﺪوده ﺳﺮﻋﺖ ﺑﻴﻦ 8/1 ﺗﺎ3 ﻣﺘﺮ ﺑﺮﺛﺎﻧﻴﻪ و در رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﻫﺎی ﺑﺴﺘﺮ ﺷﻨﻲ ﺑﺎﻻی 4 ﻣﺘﺮ ﺑﺮ ﺛﺎﻧﻴﻪ اﺳﺖ . ﺑﺎزده ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮاد درﺷﺖ داﻧﻪ ﺑﺎﻻی 80 ﺗﺎ90 % ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﻫﻨﺪ، اﺻﻞ ﺟﺪا ﻧﻤﻮدن آب ﺑﻪ دو ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻻ و ﺑﺴﺘﺮی آب ) ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮ ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ( ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻫﺎی ﻻﻳﻪ زﻳﺮﻳﻦ آب را ﻛﻪ ﺣﺎوی ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻋﻈﻴﻤﻲ از رﺳﻮب ﺑ ﻣﻲ ﺎﺷﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺟﺪا ﻧﻤﻮده و ﺧﺎرج ﻛﺮد . اوﻟﻴﻦ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻴﻜﻠﺴﻮن 4 در ﻛﺎﻧﺎل ﭼﻨﺎب 5 در آﺑﮕﻴﺮ ﺧﺎﻧﻜﻲ 6 ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ اﻳﻦ . ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻧﻮع ﺧﺎﻧﻜﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻞ ﺧﺎﻧﻜﻲ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ 6 ﺗﻮﻧﻞ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻪ ﻃﻮر ﻣﻮازی ﺑﻪ ﺳﻤﺖ آﺑﮕﻴﺮ و ﺑﻪ دو ﮔﺬرﮔﺎه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی ) ﺷﻜﻞ 20 (، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻗﻄﻌﺎت ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﺗﻮﻧﻞ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺑﻴﺶ و ﻛﻢ ﺳﻪ ﮔﻮﺷﻪ ﺑﻴﻦ ﺟﻠﻮی ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه و دو ﮔﺬرﮔﺎه ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی زﻳﺮی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺑﺎﻻی ﻗﻄﻌﻪ ، در ﺗﺮاز ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﺎﻧﺎل ﺣﻔﻆ ﻣﻲ ﺷﻮد . ارﺗﻔﺎع ﺗﻮﻧﻞ ً ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ 1 - Carlson 2 - Enger 3 - Elsden 4 - Nicholson 5 - Chenab 6 - Khanki 29 ﻋﻤﻖ ﺟﺮﻳﺎن ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺎ ًﻏﺎﻟﺒ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺣﺪود دو ﮔﺬرﮔﺎه از درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ را ﻣﻲ ﭘﻮﺷﺎﻧﺪ، وﻟﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﮔﺎﻫﻲ ﻛﻞ ﻋﺮض درﻳﭽﻪ ﻫﺎی زﻳﺮی را ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ اﻳﻦ . ﻧﻮع ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه دررو ی ﺑﻨﺪ اﻣﺮﺳﻮن ) ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ( ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . دﺑﻲ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﺗﻮﺳﻂ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد . درﻳﭽﻪ ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﻣﺴﺪود ﻧﺸﻮﻧﺪ . آزﻣﺎﻳﺸﻬﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﭘﻨﺠﺎب ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ، ﺑﺮای ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺣﺪود 15 ﺗﺎ20 % دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎﻳﺪ از ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﺑﺪ، در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎری از ﻃﺮﺣﻬﺎ ﺗﻔﺎوﺗﻬﺎی ﻋﻤﺪه ای را ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺪود ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺣﺪاﻗﻞ ارﺗﻔﺎع 9/0 ﻣﺘﺮ ﺗﺎ2/1 ﻣﺘﺮ ﺑﺮای ﺑﻬﺮه داری از ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﻻزم اﺳﺖ و ﺣﺪاﻗﻞ ﺳﺮﻋﺖ 3 ﻣﺘﺮ ﺑﺮ ﺛﺎﻧﻴﻪ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﻣﺴﺪود ﺷﺪن ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد . ﻧﻮع دﻳﮕﺮ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ ، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﮔﺎﻻﺑﻚ اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ 20 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ ) ﻃﺮح ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ در ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺧﺎﻧﻜﻲ ( ﺗﻔﺎوت ﺗﻮﻧﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻧﻮع ﻛﺎﻻﺑﮓ ﺑﺎ ﻧﻮع ﺧﺎﻧﻜﻲ در اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺻﻔﺤﻪ ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه آب ﻻﻳﻪ ﻫﺎی زﻳﺮی و ًﺑﺎﻻﻳﻲ ﻛﺎﻣﻼ در ﻃﻮل ﺣﻮﺿﭽﻪ د رﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی ﺑﻴﻦ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه و دﻳﻮاره ﺟﺪا ﻛﻨﻨﺪه اﻣﺘﺪاد ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ اﻳﻦ . ﻧﻮع ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه در ﺗﺮﻳﻤﻮ1 روی ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎی ﻛﺎﻧﺎل ﻫﻮﻟﻲ2 ) ﻫﻨﺪ ( ﻧﺼﺐ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﺪل . اﺻﻼح ﺷﺪه ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺧﺎﻧﻜﻲ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻧﻮع ﺧﺎﻧﻜﻲ ﺑ ﻮده ، ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻛﻪ ورودی ﺑﻪ ﻛﻠﻴﻪ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﺑﻪ ﺑﺎﻻدﺳﺖ اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ در ﻫﻨﺪ ﻃﺮاﺣﻲ و ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﺣﺎﺻﻠﻪ ﺿﻮاﺑﻄﻲ ﺑﺮای آﻣﺎده ﻧﻤﻮدن ﻃﺮﺣﻬﺎی اوﻟﻴﻪ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ اﻳﻦ ﺿﻮاﺑﻂ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : − اوﻟﻴﻦ اﻗﺪام ﺳﺎﺧﺖ ﻣﺠﺮای آﺑﮕﻴﺮی ﺑﻪ ﻧﺤﻮی اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﻮر ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎ ﻣﺤﻮر ﺑﻨﺪ زاوﻳﻪ 90 درﺟﻪ ﺗﺎ 105درﺟﻪ ﺑﺴﺎزد . ﺑﺮاﺳﺎس ﻛﺎرﻫﺎی ﺗﺠﺮﺑﻲ ، در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮب ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل اﻳﻦ زاوﻳﻪ ﺑﻴﻦ 105 درﺟﻪ ﺗﺎ 110 درﺟﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ. 1 - Trimmu 2 - Heveli 30 − درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی ﺑﺎﻳﺪ ً ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﺟﺮﻳﺎن آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ . − آﺳﺘﺎﻧﻪ ) آﺑﭙﺎﻳﻪ ( ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه آﺑﮕﻴﺮ 1 - 3 ﻣﺘﺮ ﺑﺎﻻی ﺳﻘﻒ ﭘﺸﺖ ﺑﻨﺪ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﺑﺎﺷﺪ . − در ﻛﺎرﻫﺎی ﻗﺒﻠﻲ ، دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻏﻴﺮﺿﺮوری ﺣﺪود 2/1 ﺗﺎ8/7 ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺮض ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه آﺑﮕﻴﺮﻃﻮﻳﻞ ﺑﻮدﻧﺪ . در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻃﻮل دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه 3 2 ﻋﺮض ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﻛﻤﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﮔﺮ در ﻳﻚ ﺳﺎﺣﻞ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ آﺑﮕﻴﺮ اﻳﺠﺎد ﺷﻮد، دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از اﻧﺘﻬﺎی ﺑﺎﻻ دﺳﺖ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه اﻣﺘﺪاد ﻳﺎﺑﺪ . ﺗﺮاز ﻲﻳﻻﺑﺎ دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻛﻤﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺗﺮاز ﺳﻴﻞ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ) ﺳﻴﻞ ﻃﺮح ( در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . − ﻋﺮض ﺣﻮﺿﭽﻪ درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻘﺮﻳﺒ ﺎً ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺮض ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎﺷﺪ . در ﺟﺪول 1، اﺑﻌﺎد اﺻﻠﻲ ﺗﻌﺪادی از ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﺗﻮﻧﻠﻲ ﺟﺪﻳﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه در ﻫﻨﺪ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد دﺑﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﻤﺘﺮ از 30 % دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . ﻋﻤﻖ ﺗﻮﻧﻞ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺣﺪاﻛﺜﺮ رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر ﻛﻪ از درون ﻛﺎﻧﺎل ﻋﺒﻮر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﻧﻴﺰ اﺧﺘﻼف ﺑﻴﻦ ﺗﺮازﻫﺎی ﺗﺎج ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ و درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺷﻮد . ﻋﻤﻖ ﺗﻮﻧﻞ ﻛﻪ در ﻫﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ًﺷﻮد ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﻣﺘﻐﻴﺮ اﺳﺖ وﻟﻲ 8/1 ﺗﺎ3 ﻣﺘﺮ ﻣﺤﺪوده رﺿﺎﻳﺖ ﺑﺨﺸﻲ ﺑﺮای ﻋﻤﻖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺟﺪول 1 - اﺑﻌﺎد ﺗﻌﺪادی از ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﺟﺪﻳﺪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ) ﺗﻮﻧﻠﻲ ( در ﻫﻨﺪ ]3 [ ﺑﺨﺸﻬﺎﻳﻲ از ﻋﺮض آﺑﮕﻴﺮ ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ دﻳﻮاره ) ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ( ﻋﺮض ﺣﻮ ﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ (m) ﻃﻮل دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه (m) دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل ) sec m ( 3 دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل ﻣﺘﻮﺳﻂ ) sec m ( 3 ﻋﺮض آﺑﮕﻴﺮ (m) ﺗﻔﺎوت ﺗﺮاز ﺗﺎج آﺑﮕﻴﺮ و درﻳﭽﻪ ﺗﺤﺘﺎﻧﻲ (m) زاوﻳﻪ آﺑﮕﻴﺮ ﻧﺎم ﺑﻨﺪ ﺷﻤﺎره * ًﻛﺎﻣﻼ 3/ 68 8/ 112 4/ 328 16977 8/ 115 - - Sarda 1 ﺧﺎر ج از آﺑﮕﻴﺮ 7/ 181 4/ 153 0/ 849 18414 4/ 131 - 1010 Harike 2 ً ﻛﺎﻣﻼ 0/ 125 6/ 68 7/ 240 14164 5/ 62 74 /1 1070 Narara 3 95 % 9/ 121 4/ 88 7/ 244 14400 7/ 60 42 /1 1100 Dakpathar 4 ﺧﺎرج از آﺑﮕﻴﺮ 4/ 120 9/ 121 8/ 509 24079 6/ 71 13 /2 900 Gandak 5 ﺧﺎرج از آﺑﮕﻴﺮ 6/ 79 4/ 88 4/ 127 26912 2/ 98 83 /1 50 / 102 Kasi(East) 6 7/ 66 % 0/ 41 10 / 37 0/ 50 7360 0/ 50 40 /1 1050 Kasi(West) 7 ً ﻛﺎﻣﻼ 5/ 10 0/ 90 0/ 200 4500 0/ 51 30 /2 1070 Ahsan 8 1 * ً ﻣﻨﻈﻮر از ﻛﺎﻣﻼ95 % و ﻏﻴﺮه اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در واﻗﻊ ﺗﻤﺎم ﻳﺎ95 % ﻋﺮض آﺑﮕﻴﺮ ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ دﻳﻮار ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ در ﺧﺎرج از دﻳﻮار ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . 31 در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت آزﻣﺎﻳﺸﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻋﺮض را ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻋﻤﻖ ﻓﺮض ﻧﻤﻮد . اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮب در ﻋﻤﻖ ﺗﻮﻧﻞ در ﻣﻘﻄﻊ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ روﺷﻬﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﻤﻮد ﻣﻲ . ﺗﻮان ﻓﺮض ﻛﺮد ﺑﺎر رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻄﻮر ﻣﺴﺎوی ﺑﻴﻦ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد . در ﻫﺮ ﺗﻮﻧﻞ اﺑﺘﺪا ﺑﺎﻳﺪ ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن ﻛﻨﺘﺮل ﺷﻮد ﻛﻪ از ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ذرات درﺷﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺳﭙﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ رﺳﻮﺑﺎت ، ﮔﺮادﻳﺎن ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ و ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻛﻨﺘﺮل ﺷﻮد . ﺑﻨﺤﻮی ﻛﻪ ﻗﺎﻧﻮن اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮب در ﺟﺮﻳﺎن ﻏﻴﺮﻫﻤﻮژن در ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ را ارﺿﺎء ﻛﻨﺪ . ﺳﭙﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻨﺘﺮل ﺷﻮد ﻛﻪ ﻋﺮﺿﻬﺎی ﻣﻔﺮوض ﺑﺮای ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ، دﺑﻲ را ﺑﻄﻮر ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ در ﻣﺴﻴﺮ ﻃﻮﻟﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤ ﻮده و ﻧﻴﺰ دﺑﻲ ﻛﻞ ﻛﻤﺘﺮ از 30 % دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎﺷﺪ . ﭼﻨﺪﻳﻦ آزﻣﻮن ﺑﺮای رﺳﻴﺪن اﻳﻦ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻻزم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮای ﻛﺴﺐ اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮔﺎرده و ﭘﺎﻧﺪه ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد . 4 - 2 - 3 ﻛﻨﺘﺮل و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﺑﻨﺪ ]3 [ در ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﺣﺎﺻﻠﻪ در ﻫﻨﺪ، ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ورود ر ﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺑﺮ ﺗﻨﻈﻴﻢ دﻗﻴﻖ ﺑﻨﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺳﻪ . روش ﻣﺘﺪاول ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻨﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از اﻟﻒ : - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﻮﺿﭽﻪ آراﻣﺶ ب - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺎز ج- ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻮع . ای ﮔﻮه در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﻮﺿﭽﻪ آراﻣﺶ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻨﺪ، درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮی رﺳﻮب ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﻓﻌﺎل اﺳﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ . ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺑﻮده و دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﺟﺪاﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎن اﺻﻠﻲ رودﺧﺎﻧﻪ از ﺟﺮﻳﺎن ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻣﻮاد درﺷﺖ داﻧﻪ ﺷﺪه و آب ﻋﺎری از رﺳﻮ ب ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ درﻳﭽﻪ ﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮده و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﺟﺮﻳﺎن ﻛﺎﻧﺎل ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، اﻧﺤﻨﺎ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت از ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﺪﺗﻲ ﭘﺲ از ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ) آراﻣﺶ ( ، رﺳﻮﺑﺎت در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه و ﻛﺎﻧﺎل ﺷﺮو ﺑﻪ ع درﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻮدن رﺳﻮﺑﺎت ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﺗﺤﺖ ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ، ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه ﺑﺎ ﺑﺎز ﻧﻤﻮدن درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮی رﺳﻮب ﺑﻪ ﺧﺎرج ﺷﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﺿﺎﻳﺖ ﺑﺨﺶ ﺗﺮﻳﻦ روش ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮﺑﺎت ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷ ﺪه اﺳﺖ . در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺎز، ﻗﺴﻤﺘﻲ از درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮی رﺳﻮب ، ﻫﻨﮕﺎم ﺟﺮﻳﺎن در ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎز ﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ، ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻧﺴﺒﺖ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺳﺮﻋﺖ در رودﺧﺎﻧﻪ P U U ﺷﺪه و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ آورده ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ از ﻃﺮﻳﻖ درﻳ ﻫﺎی ﭽﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮی رﺳﻮب ﺑﻪ ﺧﺎرج ﺷﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺣﺴﻦ اﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻮن رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ از ﻃﺮﻳﻖ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮ ﺷﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺗﺮاز ﺑﺴﺘﺮ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﺒﻠﻲ اﺳﺖ اﻳﻦ . ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﺰ در ﻃﻲ ﺳﻴﻼﺑﻬﺎی ﺷﺪﻳﺪ ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﻧﺪارد . 32 در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﮔﻮه ای ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻨﺪ، درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ دﻳﻮاره ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه دارای ﺑﺎزﺷﺪﮔﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﻧﺰدﻳﻚ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ارﺗﻔﺎع ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﻦ . ﻛﺎر ﺳﺒﺐ اﻳﺠﺎد اﻧﺤﻨﺎی ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ در ﺟﺮﻳﺎن ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺣﻮﺿﭽﻪ و ﺷﺪه رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . در ﺑﺴﻴﺎری از ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎ، ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ در دو ﻃﺮف آن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮاردی درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮی رﺳﻮب ﺑﺎ ﺗﺎﺟﻬﺎی ﻓﺸﺮده ﺷﺪه و دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻣﺠﺰا در ﻫﺮ دو اﻧﺘﻬﺎی آن اﻳﺠﺎدﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . در ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ دو ﮔﻮه ای ﺗﻨﻈﻴﻢ ، ﻣﻮرد اﺳﺘ ﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺎزﺷﺪﮔﻲ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﻛﺰی ﺳﺮرﻳﺰ اﺻﻠﻲ ﻛﻢ ﺑﻮده ، ﺑﺎزﺷﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺑﻪ ﻃﺮف دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﺑﺴﺘﻦ درﻳﭽﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت در ﺳﺮدﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻨﮕﺎﻣ ﻛﻪ ﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺣﺎوی ﺑﺎر رﺳﻮﺑﻲ زﻳﺎدی اﺳﺖ و ﻳﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺗﺮاز ﺑﺴﺘﺮ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ ﺣﺪی ﺑﺎﻻﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻮاد ﻣﻮﺟﻮد در آن ﻛﻒ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪه و ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﺎﻧﺎل وارد ﺷﻮﻧﺪ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . دوره ﻫﺎی ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﻛﺎﻧﺎل از ﭼﻬﺎر ﺗﺎ ﺑﻴﺴﺖ روز در ﺷﻤﺎل ﻫﻨﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ًﻣﺴﻠﻤ ﺎ ﭼﻨﻴﻦ اﻗﺪاﻣﻲ ﻓﻘﻂ در ﻣﻮرد ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی آﺑﻴﺎری ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ وﻟﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی ﻧﻴﺮوﮔﺎﻫﻬﺎ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻴﺴﺖ . 4 - 3 روﺷﻬﺎی اﺟﺮاﻳﻲ اﺣﺪاث ﺳﺎزه ﻫﺎ ﻳﺎ ﻧﺼﺐ ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻲ در ﻛﺎﻧﺎل ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﺮای ﺧﺎرج ﻛﺮدن رﺳﻮﺑﺎت اﺿﺎﻓﻲ ﺑﻪ روﺷﻬﺎی درﻣﺎﻧﻲ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻮده و ﺳ ﺎزه ﻫﺎ و ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه1 ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد . روﺷﻬﺎی ﻣﺘﻌﺪد ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ) آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ( ﻗﺒﻼً ﺑﺤﺚ ﺷﺪ ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ ﺗﺪاﺑﻴﺮ اﺣﺘﻴﺎﻃﻲ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار رﺳﻮﺑﺎت وارده ﺑﻪ ﺳﺮدﻫﻨﻪ ﻫﺎی آﺑﮕﻴ ﺮ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺣﺠﻢ ﻋﻈﻴﻤﻲ از رﺳﻮﺑﺎت وارد ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﺷﺪه و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮﺧﻲ از روﺷﻬﺎی ذﻛﺮ ﺷﺪه ﻗﺒﻠﻲ ﻣﻄﻠﻮب ﻧﺒﺎﺷﺪ . در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮاردی ﻣﻲ ﻻزم ﺷﻮد رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮده ﺷﻮد اﻳﻦ . ﻛﺎر ﺑﺎ اﺣﺪاث ﺳﺎزه ﻫﺎی ﺑﺮداﺷﺖ ﻛﻨﻨﺪه در ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎ ﻛﻪ ً اﺻﻄﻼﺣ ﺎ اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ اﺳﺖ . ﻣﺤﻞ دﻗﻴﻖ دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه رﺳﻮب ﻛﺎﻧﺎل ، ﺑﺮای ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﺆﺛﺮ آن ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﻣﺤﻞ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺪی از ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻛﺎﻧﺎل دور ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻮاد وارده ﻪ ﺑ ﻛﺎﻧﺎل در آن ﺑﺎزه ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه و ﺳﺒﺐ ﺑﺎﻻآﻣﺪن ﺗﺮاز ﺑﺴﺘﺮ آن ﺷﻮد . ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﺸﻜﻞ ﺑﺎزه ﺑﺎﻻﻳﻲ2 ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺷﻴﺐ ﺗﻨﺪﺗﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﭘﺎﻳﻴﻨﻲ آن ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﻮد، ﺑﻪ ﻃﻮرﻳﻜﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮاد درﺷﺖ وارده ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻊ دﻓ ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ﺟﺮﻳﺎن ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺎﺷﺪ زﻳﺮا در آن ﺻﻮرت ﺷﺪت آﺷﻔﺘﮕﻲ زﻳﺎد ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻮاد درﺷﺘﻲ ﻛﻪ را ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺳﻂ دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﺧﺎرج ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻌﻠﻖ ﻧﮕﻪ دارد . 1 - Ejectors 2 - Head Reach 33 اﻧﻮاع ﻣﺘﺪاول دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : 4 - 3 - 1 ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ1 اﻳﻦ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ ﻳﻜﻲ از ﻣﺆﺛﺮﺗﺮﻳﻦ روﺷﻬﺎی ﺧﺎرج ﻧﻤﻮدن ذرات رﺳﻮب از آب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻳﻦ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎدر آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻛﻪ ﺷﻜﻞ رﺿﺎﻳﺖ ﺑﺨﺸﻲ ﻋﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﻛﺎﻧﺎل درﺳﺮاﺳﺮ ﻃﻮل آن اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ، ﺗﻨﺶ ﺑﺮﺷﻲ ﺑﺴﺘﺮ و آﺷﻔﺘﮕﻲ را ﻧﻴﺰ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . اﮔﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ وﺗﻨﺶ ﺑﺮﺷﻲ ﺑﻪ ﺣﺪ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﺳﺒﺐ ﺗﻮﻗﻒ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻮاد ﺑﺴﺘﺮ ﺷﺪه و ﻧﻴﺰ ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺨﺸﻲ از ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﻮﻧﺪ ﭘﺲ . از ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺪاﻗﻞ ﻗﻄﺮ ﻣﻮ اد رﺳﻮﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد، ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻋﻤﻖ و ﻃﻮل آن و اﻧﺘﺨﺎب روش ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﺎده و ﺑﺎ ﻓﺮض اﻳﻨﻜﻪ آﺷﻔﺘﮕﻲ ﻫﻴﭻ اﺛﺮی روی ﺳﺮﻋﺖ ﺳﻘﻮط ذرات رﺳﻮب ﻧﺪارد، ﻣﻲ ﺗﻮان ﻃﻮل ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎ ل رﺳﻮﺑﺎت ﺑﺎ ﻗﻄﺮ ﻣﻌﻴﻦ و ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻌﻴﻦ را، در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻤﻮد . u ﺳﺮﻋﺖ اﻓﻘﻲ ﺟﺮﻳﺎن در ﻫﺮ ﻣﻘﻄﻊ و ﻗﺎﺋﻢ o ω ﺳﺮﻋﺖ ﺳﻘﻮط ذراﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻫﺮ ذره رﺳﻮب در ﺳﻄﺢ آب ﻣﺴﻴﺮی را ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار u وo ω دارد . زﻣﺎن ﻻزم ﺑﺮای ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪن ذره روی ﺳﻄﺢ آب ﺑﺮ روی ، ﻛﻒ o ω D اﺳﺖ ﻛﻪ D ﻋﻤﻖ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻓﺎﺻﻠﻪ اﻓﻘﻲ ﻃﻲ ﺷﺪه در اﻳﻦ ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از : )...t ∆ u t ∆ u t ∆ u ( L 3 2 1 + + = ﻛﻪ1 u و2 u و ﻏﻴﺮه ﺳﺮﻋﺖ در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﺟﻬﺖ ﻗﺎﺋﻢ و t ∆ زﻣﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﮔﺮ U ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺎﺷﺪ، L ﺑﺎ راﺑﻄﻪ o ω UD ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻋﻠﺖ ﺑﻪ . آﺷﻔﺘﮕﻲ ، ﺳﺮﻋﺖ ﺳﻘﻮط ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻃﻮل ﻣﻮرد ﻧﻴ ﺎز ﺑﺮای ﺣﻮﺿﭽﻪ ، ﺑﺴﺘﻪ آن ﺑﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭼﻮن اﻃﻼﻋﺎت ، در ﻣﻮرد اﺛﺮ آﺷﻔﺘﮕﻲ روی ﺳﺮﻋﺖ ﺳﻘﻮط ﻛﺎﻓﻲ ﻧﻴﺴﺖ ، اﻓﺰاﻳﺶ 20 %در ﻃﻮل ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ، ﻫﺮ ﻛﻪ ای ذره در ﻋﻤﻖ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻛﻮﺗﺎﻫﺘﺮی روی ﻛﻒ ﻣﻲ ﻴﻦﻧﺸ ﺗﻪ ﺷﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻮاد درﺷﺖ ﺗﺮ در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻛﻤﺘﺮی ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭼﻮن ﻃﻮل ﺣﻮﺿﭽﻪ ً ﻣﺴﺘﻘﻴﻤ ﺑﻪﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد ، ً ﻏﺎﻟﺒ ﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎ ﺻﺮﻓﻪ ﺗﺮ اﺳﺖ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﻛﺎﻧﺎل ، ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﺮض و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﺮدن ﻛﻒ ) ﻋﻤﻴﻖ ﺗﺮ ( ﺷﺪن ﻛﺎﻧﺎل اﺿ ﻣﻲ ﺎﻓﻪ ﺷﻮد . ﺑﺮای اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﭘﻬﻦ ﺷﺪﮔﻲ ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﺑﻮده و ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺪاﻳﺖ ﺷﻮد . ﺗﻮزﻳﻊ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﺟﺮﻳﺎن در ﻛﻞ ﻣﻘﻄﻊ را ﺑﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ﻃﻮل ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ اﻳﺠﺎد دﻳﻮاره ﻫﺎی ﻫﺎدی ﻳﺎ اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ آورد . ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از اﻳﻦ دﻳﻮارﻫﺎی ﻫﺎدی روی ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺮن ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﺑﺮﻗﺎﺑﻲ در ﻛﺎﻟﻴﻔﺮﻧﻴﺎ ) اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ( اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ) ﺷﻜﻞ 21 (. 1 - Settling Basin 34 ﺷﻜﻞ 21 - ) ﻃﺮح ﻧﻴﻤﻪ ( ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺮن ( U.S.A) ]3 [ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺳﺮﻋﺖ اﻓﻘﻲ ﻣﻄﻠﻮب در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﻗﻄﺮ رﺳﻮﺑﻲ ﻪ ﻛ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد و ﻃﻮل اﻗﺘﺼﺎدی ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻫﺎی ﻧﺸﻴﻨﻲ در ﺟﺪول 2 اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . درﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد، ﺳﺮﻋﺖ در ﻣﺤﺪوده 08 /0 ﺗﺎ45 /0 ﻣﺘﺮ ﺑﺮ ﺛﺎﻧﻴﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . از ﺳﺮﻋﺘﻬﺎی ﻛﻤﺘﺮ در ﻣﻮاردی ﻛﻪ ﻣﻮاد رﻳﺰﺗﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺨ ﻠﻴﻪ ﺷﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭼﻮن ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮاد ﺧﻴﻠﻲ رﻳﺰ، ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻫﺎی ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺧﻴﻠﻲ ﻃﻮﻳﻞ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﻣﻲ ًﺑﺎﺷﺪ، ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺎﺳﻪ رﻳﺰ، ﺳﻴﻠﺖ و رس ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻫﺎی ﻧﺸﻴﻨﻲ اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﻴﺴﺖ . ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﻳﺎ ﻣﺘﻨﺎوب ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد . در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد ﺷﻴﺐ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ از دو ﻃﺮف ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﺮﻛﺰ آن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺟﻤﻊ ﺷﺪن ﻣﻮاد رﺳﻮﺑﻲ در ﻳﻚ ﺟﻮﻳﭽﻪ ﻣﺮﻛﺰی ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . رﺳﻮﺑﺎت از اﻳﻦ ﺟﻮﻳﭽﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ درﻳﭽﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . 35 ﺟﺪول2 - داده ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﺣﻮﺿﭽ ﻪ ﻫﺎی ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ) ﺧﺎرج ﻛﺮدن ( رﺳﻮﺑﺎت ﻗﻄﺮ رﺳﻮﺑﺎت ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﺪه ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ اﺑﻌﺎد ﻣﻘﻄﻊ ﻣﺘﺮ × ﻣﺘﺮ ﻃﻮل ﻣﺘﺮ ﺳﺮﻋﺖ اﻓﻘﻲ ﻣﺘﺮ ﺑﺮ ﺛﺎﻧﻴﻪ ﻧﺎم ً درﻳﭽﻪ ﻣﺘﻨﺎوﺑﺎ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . 10 /0 7/3 × 46 183 34 /0 ﻓﻮرت ﻻﻣﻲ روی رودﺧﺎﻧﻪ ﭘﻼت ) آﻣﺮﻳﻜﺎ ( ﻳﻚ ﭘﻞ ﻣﺘﺤ ﺮک در ﻃﻮل ﺣﻮﺿﭽﻪ دو ﭘﻤﭗ را ﺣﻤﻞ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ 023 /0 9/4 × 61 3220 21 /0 رودﺧﺎﻧﻪ ﻟﻮپ در ﻧﺒﺮاﺳﻜﺎ ) آﻣﺮﻳﻜﺎ ( ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در ﮔﻮدال را ﻛﻪ از آﻧﺠﺎ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﺪه ﺟﻤﻊ آوری ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . 06 /0 8/3 × 85 235 07 /0 ﺳﺪ اﻣﭙﺮﻳﺎل روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﻠﺮادو ) آﻣﺮﻳﻜﺎ ( درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮی اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳ ﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻨﺎوب رﺳﻮﺑﺎت را ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . - ﺑﻪ ﻋﺮض2/9 244 12 /0 ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﻧﻴﺴﻜﻮاﻟﻲ ﺑﺮ روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻴﺴﻜﻮاﻟﻲ ) آﻣﺮﻳﻜﺎ ( درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺷﺴﺘﺸﻮی اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻨﺎوب رﺳﻮﺑﺎت را ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . 20 /0 7/3 × 3/ 15 26 46 /0 ﻛﺎﻧﺎل ﻧﻴﺮوﮔﺎه در راﻧﻜﺎﮔﻮ ) ﺷﻴﻠﻲ ( ﺷﻴﺒ ﻬﺎی ﻛﻒ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﮔﻮدال ﻣﺮﻛﺰی ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻜﻮس ﻋﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . 081 /0 1/6 × 3/ 18 146 15 /0 ﻧﻴﺮوﮔﺎه رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺮن ) آﻣﺮﻳﻜﺎ ( ﺑﺎ ﺑﺎزﻧﻤﻮدن درﻳﭽﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر دﺳﺘﻲ رﺳﻮﺑﺎت از ﮔﻮدال ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . 10 /0 7 × 6 20 07 /0 ﺗﺄﻣﻴﻦ آب دﻫﻠﻲ ﻣﺮادﻧﺎﮔﺎر ﻫﻨﺪ ) ( 36 ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻳﻚ ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑ ﮕﻴﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻛﻤﭗ1 و دوﺑﻴﻨﺰ2 اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . دوﺑﻴﻨﺰ ﻳﻚ راه ﺣﻞ ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺑﺮای ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻛﻪ ﮔﺮادﻳﺎن ﻏﻠﻈﺖ ﻃﻮﻟﻲ ﺻﻔﺮ، ﺗﻮزﻳﻊ ﺳﺮﻋﺖ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ و ﺿﺮﻳﺐ ﭘﺨﺶ در ﺗﻤﺎم ﻃﻮل ﻣﻘﻄﻊ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻪ دﺳﺖ آورد . ﻛﻤﭗ ﺣﻞ راه ﻓﻮق را ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﮔﺮاﻓﻴﻜﻲ و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺎراﻣ ﺘﺮﻫﺎی st se q qوu ωوUD L ω ∗ o o ﺑﻪ دﺳﺖ آورد ﻛﻪ . در آن o ω ﺳﺮﻋﺖ ﺳﻘﻮط ذرات و L و D ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻃﻮل و ﻋﻤﻖ ﺣﻮﺿﭽﻪ Uﺳﺮﻋﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺟﺮﻳﺎن در ﺣﻮﺿﭽﻪ ،qse ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ﺑﺎ ﻗﻄﺮ ﻣﻌﻴﻦ ﻛﻪ از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮد و qst ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ﺑﺎﻫﻤﺎن ا ﻧﺪازه ﻛﻪ وارد ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ ﻣﺎﻧﻴﻨﮓ ، ﭘﺎراﻣﺘﺮ ∗ u ωo را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت g nU D ω /6 1 o ﻧﻮﺷﺖ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﻲ آن را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻤﻮد . ﺷﻜﻞ 22 راﺑﻄﻪ راﻧﺪﻣﺎن ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻫﺎی ﻧﺸﻴﻨﻲ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺷﻜﻞ 22 ﺑﻪ ﻛﻤﻚ آزﻣﺎﻳﺸﻬﺎﻳﻲ ﺗﺄﻳﻴﺪ ﮔﺮدﻳﺪ ه اﺳﺖ . ﺳﺎرﻳﻜﺎﻳﺎ3 ﺗﻮزﻳﻊ ﻟﮕﺎرﻳﺘﻤﻲ ﺳﺮﻋﺖ و ﺿﺮﻳﺐ ﭘﺨﺶ ﻣﺘﻐﻴﺮ را در ﺳﺮاﺳﺮ ﻋﻤﻖ در ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد . وﻟﻲ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ st se q qوu ωوUD L ω ∗ o o ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ او ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ ﺗﻔﺎوت ﻋﻤﺪه ای ﺑﺎ ﺷﻜﻞ 22 ﻧﺪاﺷﺖ . USBR ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺳﺎده زﻳﺮ را ﺑﺮای راﻧﺪﻣﺎن ﺗﺨﻠﻴﻪ اراﺋﻪ دﻫﺪ ﻣﻲ . )1 ( ﺷﻜﻞ 22 - ﺗﺎﺑﻊ ﺑﺎزده ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮب در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻫﺎی ﻧﺸﻴﻨﻲ ]3 [ 1 - Camp 2 - Dobbins 3 - Sarikaya ) UD L ω ( exp q q r st se o − = = 37 ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺷﻜﻞ ﺧﺎﺻﻲ از ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ ﺗﺎﺑﻊ اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻛﻤﭗ و دوﺑﻴﻨﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺳﺎﻣﺮ1 ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ رﺳﻮﺑﺎت در ﻳﻚ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺎز را ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻤﻮد ﺑﺎ ﻓﺮض ﺗﻮزﻳﻊ ﻟﮕﺎرﻳﺘﻤﻲ ﺳﺮﻋﺖ و ﺿﺮﻳﺐ ﺑﺨﺶ ﻣﻲ ﺗﻮان راﺑﻄﻪ زﻳﺮ را اراﺋﻪ ﻧﻤﻮد . )2 ( در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺮزی ﻣﻌﻠﻮم او ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻘﺎی ﺟﺮم را ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻣﻘﺪار ) ﺷﺪت ( ﻣﺘﻮﺳﻂ λ ﺣﻞ ﻧﻤﻮد ﺑﺎ اﻳﻦ ﻓﺮﺿﻴﺎت ﻛﻪ در آن ذرات از ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﻲ ز ا K u ω β ∗ = o ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ) ﺷﻜﻞ 23 .( 2 D t ε λ s = ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻘﻄﻌﻲsεوt ﻣﺘﻮﺳﻂ زﻣﺎن ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪن در ﺣﻮﺿﭽﻪ اﺳﺖ . ﺑﺎ درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻃﻮل واﻗﻌﻲ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ذرات ، ﻃﻮل ﻣﻄﻠﻮب ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﺗﻪ ) ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﻪ ( ﺷﻜﻞ زﻳﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ . )3 ( ﻣﻘﺪار K را ﻣﻲ ﺗﻮان 4/0 در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . ﭼﻮن ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﺎﻣﺮ ﺧﻴﻠﻲ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺗﺮ از ﺗﺤﻠﻴﻞ دوﺑﻴﺘﺮ اﺳﺖ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ) 3 (ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ) ﺷﻜﻞ 22 .( دو ﻧﻮع ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺟ ﺪﻳﺪ ﻛﻪ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﺷﺮح داده ﺷﺪ در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻳﺎﻣﻮﻧﺎ2 ) ﻫﻨﺪ ( و ﻛﺎﻧﺎل آب آور ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﺗﺮﻳﺴﻮﻟ ﻲ3 )( ﭘﻨﺎل ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺳﺖ ا . در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻳﺎﻣﻮﻧﺎ، ﺑﺎ ورود آب ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ، ﻣﻮاد درﺷﺖ ﺗﺮ درون اوﻟﻴﻦ ﻗﻴﻒ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه و ﻣﻮاد رﻳﺰﺗﺮ درون ﻗﻴﻔﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻮاد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪه در ﻗﻴﻔﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺠﺎری ﺑﻪ اﺑﻌﺎد 2 × 8 ﻣﺘﺮ و ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ 3 ﻣﺘﺮ ﺑﺮﺛﺎﻧﻴﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ . ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ اﺑﻌﺎد و ﺳﺮﻋﺖ ﻓﻮق ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی رﺳﻮﺑﺎت ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺎﺷﺪ . دﺑﻲ ﺷﺴﺘﺸﻮ 32 %ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه و راﻧﺪﻣﺎن ﺣﻮﺿﭽﻪ 90 % ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ) ﺷﻜﻞ 24 .( در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻳ ﺗﺮ ) ﻲﺴﻮﻟ ﺷﻜﻞ 23 ( دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ای ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻏﻠﻈﺖ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ ﺗﺎ ﺣﺪود 63 %، اﺣﺪاث ﺷﺪه اﺳﺖ . ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ اﻳﻦ دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﻨﻮز ﺟﺮﻳﺎن دارای ﻣﻘﺪار زﻳﺎدی ﻣﻮاد رﻳﺰداﻧﻪ ﺑﻮده ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد . ﺗﻌﺒﻴﻪ ﻳﻚ ﻣﺨﺰن ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﺎ ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﺷﺴﺘﺸﻮ ﺑﺮ اﻳﻦ ای ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺆﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . ﻣﺨﺰن دارای ﻳﻚ ﻣﺤﻔﻈﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ دﻳﻮاره ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ دو ﺑﺨﺶ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﺪه و ﻛﻒ ﻫﺮ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺷﻴﺒﺪار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮ . ﺑﺨﺶ ﻣﺤﻔﻈﻪ ، دارای 5 ﺗﻮﻧﻞ در ﻗﺴﻤﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ در ﺑﺎﻻ دﺳﺖ ﭘﺮوژه ، دﻳﻮاره ﻫﺎی ﻋﻤﻮدی ، ﻫﺮ ﻣﺤﻔﻈﻪ را ﺑﻪ زﻳﺮ ﻗﺴﻤﺘﻬﺎﻳﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﻫﻨﮕﺎم ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﺨﺰن ، ﺑﺨﺸﻲ از ﻛﺎﻧﺎل ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺤﻔﻈﻪ ﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺑﺨﺶ ﻣﺤﻔﻈﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻣﻲ ﺷﻮد . راﻧﺪﻣﺎن اﻳﻦ ﻧﻮع ﺣﻮﺿﭽﻪ 77 %ﺑﻮده و ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺘﺮ از 075 /0 ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ] . 3 [ 1 - Sumer 2 - Yamuna 3 - Trisuli ) D Y ( D Y D u ε s − = ∗ 1 6 )r( ln λ K ) u / U ( L ∗ − = 6 38 ﺷﻜﻞ 23 - راﺑﻄﻪ λ وβ در ﻣﻮرد ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ذرات ﺷﻜﻞ 24 - ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﺎ ﻧﺎودان روی رودﺧﺎﻧﻪ ﻳﺎﻣﺎﻧﺎ اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻪ اﻟﻒ - ﻣﻘﻄﻊ ﻃﻮﻟﻲ ، ب - ﭘﻼن ، ج - ﻣﻘﻄﻊ 39 ﺷﻜﻞ 25 - ﺣﻮﺿﭽﻪ رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﺗﺮﻳﺴﻮﻟ ﻲ 4 - 3 - 2 ﺗﻠﻪ اﻧﺪازﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ 1 ] 3 [ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای در ﻓﻮرت ﻛﺎﻟﻴﻨﺰ2 آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی رﺳﻮب ﺑﺮاﺳﺎس ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺮﻳﺎن ﮔﺮداﺑﻲ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ ﻪﺗﻠ . اﻧﺪاز ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﻟﻮﻟﻪ ﺑﺎزی اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺳﺮاﺳﺮ ﻛﻒ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻤﻮد ﺑﺮﺟﺮﻳﺎن ﻳﺎ ﺑﺎ زاوﻳﻪ ای ﺑﺮاﺑﺮ o 30 ﻳﺎo 45 ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ) . ﺷﻜﻞ 26 ( اﻧﻮاع ﺗﻠﻪ اﻧﺪازﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺎرﺷﺎل3 آ زﻣﺎﻳﺶ ﺷﺪه اﻧﺪ، ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺷﻜﻞ 26 - ﺗﻠﻪ اﻧﺪازه ﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ آزﻣﺎﻳﺶ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺎرﺷﺎل 1 - Vortex Tube Sandtraps 2 - Fort Collins 3 - Parshall 40 وﻗﺘﻲ آب در ﻟﻮﻟﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ، ﺟﺮﻳﺎن ﮔﺮداﺑﻲ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﭼﺮﺧﺸﻲ 200 ﺗﺎ500 دور در دﻗﻴﻘﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻦ درﺷﺖ و ﺣﺘﻲ ﻗﻠ ﻮه ﺳﻨﮓ ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ . ﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ً ﻋﻤﻮﻣ ﺑﻪﺎ ﻗﻄﺮ از 5/1 ﻣﺘﺮ در اﻧﺘﻬﺎی ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﺗﺎ ﺣﺪود 2 ﻣﺘﺮ در اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﮔﺸﺎد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . وﻟﻲ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﺑﺎ ﻗﻄﺮ ﺛﺎﺑﺖ دارای ﻛﺎرآﻳﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺷﺪت ﺟﺮﻳﺎن ﺧﺮوﺟﻲ در اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﺑﺎ درﻳﭽﻪ ای ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻛﻮﻧﺰﻣﻦ1 و اﻟﺒﺮﺗﺴﻮن2 درﻳﺎﻓﺘﻨﺪ در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﻳﻜﺴﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ، راﻧﺪﻣﺎن ﺣﺪاﻛﺜﺮ وﻗﺘﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ ﻛﻪ ﻫﺮ دو ﻟﺒﻪ ﻟﻮﻟﻪ در ﺗﺮاز ﻳﻜﺴﺎن ﺑﻮده و ﻋﺪد ﻓﺮود در ﻃﻮل ﻟﻮﻟﻪ واﺣﺪ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮون 3 و راﺑﻴﻨﺴﻮن4 ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ ﻛﻪ ﻗﻄﺮ ﻮﻟﻪﻟ ﮔﺮداﺑﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻌﺎدل ﻋﻤﻖ ﺟﺮﻳﺎ ن در ﻋﺪد ﻓﺮود 8/0 ﺑﺎﺷﺪ . اﮔﺮ ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﺧﻴﻠﻲ ﻃﻮﻳﻞ ﺑﻮده ﻳﺎ ﻣﻘﺪار رﺳﻮب ورودی ﺧﻴﻠﻲ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ، ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﻟﺬا ﻛﺎرﻛﺮدن آن ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻃﻮﻟﻲ ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ در ﻣﻘﺎﻃﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﺴﺘﻘ ﻛﻪ ﻞ ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ درﻳﭽﻪ ای در اﻧﺘﻬﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻣﺴﺪود ﺷﺪن آن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻛﺮد ﻳﻚ . ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ 80 درﺻﺪ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﺰرﮔﺘﺮ از 5/0 ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ را ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﺪ ) ﺷﻜﻞ 27 (. ﺷﻜﻞ 27 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑ ﺎ ﺳﻪ ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﺑﺎ ﻃﻮﻟﻬﺎی ﻧﺎﻣﺴﺎوی ]3 [ ﻋﺪد ﻓﺮود ﻣﺘﺪاول در ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی ﺑﺪون ﭘﻮﺷﺶ ﺣﺪود 2/0 ﺗﺎ3/0 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺮای رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻋﺪاد ﻓﺮود ﺑﺎﻻ ﺗﺎ ﺣﺪود 8/0 ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ ﻣﻨﻘﺒﺾ ﻛﺮدن ﻛﺎﻧﺎل ﻳﺎ اﻳﺠﺎد ﺑﺮآﻣﺪﮔﻲ ﻛﻤﻚ ﮔﺮﻓﺖ . ﭼﻮن اﻳﺠﺎدﺑﺮآﻣﺪﮔﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺳﺒﺐ اﻓﺰاﻳﺶ رﺳﻮﺑﮕﺬاری در ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﺳﺎزه ﺷﻮد . ﻣﻨﻘﺒﺾ ﻛﺮدن ﻛﺎﻧﺎل ارﺟﺤﻴﺖ دارد . ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در واﻟﻴﻨﮓ ﻓﺮد 5 و ﺗﻌﺪاد ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ آزﻣﺎﻳﺶ ﺻﺤﺮاﻳﻲ ﺑﺎ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﮔﺮداﺑﻲ ، واﻳﺖ 6 ] 30 [ ﻳﻚ روش ﻃﺮاﺣﻲ ﺑﺮای ﻟﻮﻟﻪ ﮔ ﻫﺎی ﺮداﺑﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻧﻤﻮده اﺳﺖ . ﻫﺎی داده ﻻزم ﺑﺮای ﻃﺮاﺣﻲ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﻛﺎﻧﺎل در ﻣﺤﻞ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدی ﻧﺼﺐ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ، دﺑﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﻛﺎﻧﺎل ، ﻋﻤﻖ ﻃﺮاﺣﻲ آب در 1 - Koonsman 2 - Albertson 3 - Brouun 4 - Robinson 5 - Wallingford 6 - White 41 ﻛﺎﻧﺎل ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺮارآب ) Q Q ( P، ﺗﻮزﻳﻊ اﻧﺪازه ﻣﻮاد ﺑﺴﺘﺮ و دﻣﺎی ﻣ ﺘﻮﺳﻂ آب ) QP دﺑﻲ ﻋﺒﻮری از ﻟﻮﻟﻪ و Q دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ (. روش ﻛﺎر ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ : − ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﺮﻋﺖ ﺳﻘﻮط رﺳﻮﺑﺎت ﺑﺎ ﺗﻮزﻳﻊ 10 30 50 70 75 90 d , d , d , d , d , d ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را 10 30 50 70 75 90 w , w , w , w , w , w ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻴﻢ . − اﻧﺘﺨﺎب ﻋﻤﻖ ﺟﺮﻳﺎن در ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ o h ﺑﻴﻦ1/0 ﺗﺎ7/0 ﻣﺘﺮ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻞ − ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻤﺎﺳﻲ o P U در ﻛﻒ ﻟﻮﻟﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ )4 ( ﻛﻪ در راﺑﻄﻪ ﻓﻮق )d / L ( / γ t 2422 0 = ، L ﻃﻮل ﻟﻮﻟﻪ و dt ﻗﻄﺮ آن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﻓﺮض ﻛﻪ ﺪهﺷ o P U ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از 75 ω در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻋﺎدی ﺑﺎﺷﺪ، در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی آن در ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎﻣﻮش ﺑﻮدن دﺳﺘﮕﺎه ، اﻳﻦ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از 90 ω ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﺬا، ﺑﺎ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﻲ 90 ω U P = o ﻣﻌﺎ دﻟﻪ ﻓﻮق را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮای coshγ ﺣﻞ و td L را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻤﻮد . اﮔﺮ L ﻣﺴﺎوی ﻋﺮض ﻛﺎﻧﺎل ﻳﺎ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻋﺮض ﻛﺎﻧﺎل ) اﮔﺮ ﻣﻮرب ﻧﺼﺐ ﺷﻮد ( ﻳﺎ ﻛﻮﺗﺎﻫﺘﺮ از ﻋﺮض ﻛﺎﻧﺎل ) اﮔﺮ ﻛﻞ ﻋﺮض ﻛﺎﻧﺎل را ﻧﭙﻮﺷﺎﻧﺪ ( ﻓﺮض ﺷﻮد، dt را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ دﺳﺖ آور . د ﺑﺮای ﻣﻘﺪار td L ﺣﺎﺻﻠﻪ و ﻳﻚ ﻣﻘﺪارo h ﻓﺮﺿﻲ ، ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻟﻮﻟﻪ Up ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . )5 ( ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻓﻮق ﺑﺮای ذرات ﺳﻴﻠﺖ ﺑﺎ ﻋﺮض ﻣﻌﺎدلdt 3/0 ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ دﺑﻲ . ﻟﻮﻟﻪ از راﺑﻄﻪ زﻳﺮ ﺑﺪﺳﺖ آﻳﺪ ﻣﻲ . )6 ( ﻧﺴﺒﺖ Q Qp ﻳﻜﻲ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻃﺮاﺣﻲ اﺳﺖ و از ﻳﻚ ﻣﻘﺪار ﻣﻌﻴﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻤﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻘﺪار ﺑﻬﻴﻨﻪ Q QP از2/0 ﺗﺎ 1/0 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﮔﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ Q Qp و ﻳﺎdt ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﻮان o h ﻳﺎL را اﺻﻼح ﻧﻤﻮد، ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲ ﺗﻮان اﺣﺘﻤﺎل اﺳﺘﻔﺎده ازدو ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﻟﻮﻟﻪ را ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻤﻮد . واﻳﺖ روش ﺗﻘﺮﻳﺒﻲ زﻳﺮ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ راﻧﺪﻣﺎن ﺗﺨﻠﻴﻪ اراﺋﻪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ : o o gh γ cosh / U P 2 693 0 = o gh γ tanh / U P 2 721 0 = P t P U ) / d π ( Q 4 2 = 42 ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺮﺷﻲ ﻣﺘﻮﺳﻂ U* در ﻛﺎﻧﺎل ) ﻳﺎ ﺑﺮآورد آن ﺑﻪ ﺻﻮرت 15 U (و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻘﺎدﻳ ﺮ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ u ω , u ω , u ω , u ω , u ω 10 30 50 70 90 ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ) ﺷﻜﻞ 27 ( ﻛﻪ راﺑﻄﻪ راﻧﺪﻣﺎن ﺑﺮداﺷﺖ ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﺑﺎ ∗ u ω و ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺮار Q QP را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ، راﻧﺪﻣﺎن ﺗﻠﻪ اﻧﺪازی (TE) را ﺑﺮای ﻫﺮ اﻧﺪازه ﻣﻲ ای ﺗﻮان ﺑﻪ دﺳﺖ آورد . ﻣﻘﺪار ﻛﻞ TEﻋﺒﺎرت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد از : )7 ( راﻧﺪﻣﺎن ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه واﻗﻌﻲ TE 77 /0 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻚ . ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮی ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ دﻗﻴﻖ ﺗﺮ ﻣﻘﺪار TE ﺑﺎاﺳﺘﻔﺎده از ﻳﻚ روش ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺗﻮﺳﻂ واﻳﺖ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﺑﺮای ﺧﺎرج ﻧﻤﻮدن ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻄﻮر ﻧﻈﺮی ) ﺗﺌﻮرﻳﻜﻲ ( ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻓﺮض ﻧﻤﻮد ﻛﻪ دﺑﻲQp از ﻻﻳﻪ ﻫﺎی زﻳﺮی آب ﻛﺎﻧﺎل ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﺗﻮزﻳﻊ رﺳﻮب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﺎﺷﺪ، در ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺮ اﻧﺪازه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن را ﺑﺪﺳﺖ آورد ﺑﺎ . ﻓﺮض اﻳﻨﻜﻪ ﺗﻤﺎم اﻳﻦ رﺳﻮﺑﺎت ﺗﻮﺳﻂ ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ دﻓﻊ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺣﺪ ﺑﺎﻻی راﻧﺪﻣﺎن دﻓﻊ رﺳﻮﺑﺎت را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺪﺳﺖ آورد . ﺷﻜﻞ 28 - ﺗﻐﻴﻴﺮات TE ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ Q QوU ω p ∗ o در ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﮔﺮداﺑﻲ ]3 [ 5 90 70 50 30 10 /) T T T T T ( T E E E E E E + + + + = 43 4 - 3 - 3 اﺳ ﺘﺨﺮاج ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی 1 ﺗﻮﻧﻠﻲ ﻣﻮا د درﺷﺘﻲ را ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ آﺑﮕﻴﺮ وارد ﻛﺎﻧﺎل ﺷﻮد ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﻮﺳﻂ دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﺗﻮﻧﻠﻲ ﺧﺎرج ﻧﻤﻮد اﻳﻦ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺷﺎﻣﻞ ﻳﻚ دﻳﺎﻓﺮاﮔﻢ اﻓﻘﻲ ﻛﻤﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﻮده ﻛﻪ رﺳﻮﺑﺎت ﻻﻳﻪ ﻫﺎی ﺑﺴﺘﺮی ﻣﻤﻠﻮ از رﺳﻮب را از ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﻓﻮﻗﺎﻧﻲ ﺟﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ در زﻳﺮ دﻳﺎﻓﺮاﮔﻢ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﻛﻪ آب ﻻﻳﻪ ﻫﺎی ﺑﺴﺘﺮی را ﺑﻪ درون ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی ﻓﺮار ﺣﻤﻞ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . در زﻳﺮ اﻳﻦ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ، زﻳﺮ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺳﺎﺧﺖ ﻫﺎی ﭘﺮه ﻣﻨﺤﻨﻲ وار ﺷﻜﻞ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ و اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ در دﻳﻮاره ای واﻗﻊ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ از آن ﺗﻮ ﻧﻠﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺟﺪا ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺗﻮﻧﻠﻬﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً در اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻫﻤﮕﺮا ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از اﻳﻦ ﻧﻮع اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﻨﻨﺪه ﻛﻪ در ﭘﻨﺠﺎب ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ، در ﺷﻜﻞ )29 ( ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ 29 - اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ ) ﭘﻨﺠﺎب ﻫﻨﺪ ] ( 3 [ − ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺎﻧﺎل − ﺻﻔﺤﻪ اﻓﻘﻲ، آب ﻣﻤﻠﻮ از رﺳﻮﺑﺎت ﻻﻳﻪ ﻫﺎی زﻳﺮی را از ﻻﻳﻪ ﻫﺎی ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺟﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . − ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی اﻧﺘﻘﺎل آب ﻻﻳﻪ ﻫﺎی زﻳﺮی ﺑﻪ ﻣﺠﺮای ﻓﺮار ) در ﻫﺮ ﺗﻮﻧﻞ زﻳﺮ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﭘﺮه ﻫﺎی ﻗﻮﺳﻲ وﺟﻮد دارد ( − دﻳﻮاره ای ﻛﻪ ﺗﻮﻧﻠﻬﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ از آن ﺟﺪا ﻣﻲ ﺷﻮد . ارﺗﻔﺎع ﺗﻮﻧﻞ در دﻫﺎﻧﻪ آن ً ﻋﻤﻮﻣ ﺎ 4 1 ﺗﺎ5 1 ﻋﻤﻖ آب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺳﻘﻒ ﺗﻮﻧﻞ ﺑﻪ ﻃﻮل ﺣﺪود 6/0 ﻣﺘﺮ ﺑﻌﺪ از ﺗﻮﻧﻞ اداﻣﻪ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . در اﻧﺘﻬﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻫﺮ ﺗﻮﻧﻞ درﻳﭽﻪ ای ﺑﺮای ﺗﻨﻈﻴﻢ دﺑﻲ ﺗﻌﺒﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮای ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻣﻴﺰ از دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﺣﺪاﻗ ﻞ ارﺗﻔﺎع 75 /0 ﻣﺘﺮ ﻻزم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺳﺮﻋﺖ در ﺗﻮﻧﻞ در ﺣﺪود 3 ﻣﺘﺮ ﺑﺮﺛﺎﻧﻴﻪ ﺣﻔﻆ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺣﺪود 20 ﺗﺎ25 %از دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺮای ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﺬا ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺑﺎزه ﺑﻴﻦ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪه و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از دﺑﻲ ﻛﻞ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ . 4 - 4 آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ و دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻮارد ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻛﺜﺮﻣﻮارد آب ﺑﻪ ﺣﺪ وﻓﻮر ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﻟﺬا آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﻌﻴﺎری ﺑﺮای اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻮع ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻨﺪه رﺳﻮب ﻧﻴﺴﺖ . وﻟﻲ در ﻣﻮاردی آب ﻛﻞ ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﺑﺎﻳﺪ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد آب . ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﻫﺮ ﻧﻮع از ﺗﺠﻬﻴﺰات دارای اﻫﻤﻴﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . 1 - Extractors 44 ًﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﺮداﺷﺖ ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه آب ﺑﻪ ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ ﻟﺬا ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻋﻤﻮﻣ ﺎً در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ آب ﻛﻪ ﻛﻤﻴﺎب ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮده ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ داده ﻫﺎی ﻣﺤﺪودی در ﻣﻮرد آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ودﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه در دﺳﺘﺮس ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در ﺟﺪول 3 اراﺋﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺟﺪول 3 - آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه و دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻧﻮع ﺗﺠﻬﻴﺰات درﺻﺪ اﺗﻼف دﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ 100 – 10 دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ 25 – 10 ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﻴﺮ 3 – 5/0 5 - ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮی و ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺎ ﻫ ﺑﺎ وﺟﻮدی ﻛﻪ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﻴﻮه ﻫﺎی ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮب در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت وﺳﻴﻌﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ، درﺣﺎل ﺣﺎﺿ ﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻳﻚ روش ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ راه ﺣﻞ ، ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻌﻴﻦ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ . ﻣﻬﻨﺪس ﻃﺮاح ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻗﺘﺼﺎدی ، ﺑﺮرﺳﻲ ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻳﻜﻲ از ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﻣﺤﻞ را اﻧﺘﺨﺎب .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد : − ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛ ﻨﻨﺪه ﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار آب زﻳﺎد ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻛﻪ در ﻧﺎﺣﻴﻪ ﻛﻢ آﺑﻲ ﻗﺮار دارد . ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ روﺷﻬﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ﺑﺮای دﻓﻊ رﺳﻮﺑﺎت از آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ و ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎی اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮی ﺷﺪه و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد . − ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ا ﻫﻤﻴﺖ اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮب در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی اﻳﺮان ﻛﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎً از ﻧﻮع ﭘﺮرﺳﻮب ) ﺑﺎر ﺑﺴﺘﺮ و ﺑﺎر ﻣﻌﻠﻖ زﻳﺎد ( ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺮرﺳﻴﻬﺎی ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ در ﺧﺼﻮص ﻋﻤﻠﻜﺮد اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﺎزه ﻫﺎی آﺑﮕﻴﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺮاﮔﻴﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد . − ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ را ﻛﻪ ﺑﺮ روی آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺎرون اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ ﺟﻤﻊ آوری و ﺗﻜﻤﻴﻞ ﮔﺮدد . در ﺟﺪول 4 ﺧﻼﺻﻪ روﺷﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺨﻠﻴﻪ و دﻓﻊ رﺳﻮﺑﺎت و راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ از اﻳﻦ روﺷﻬﺎ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . 45 ﺟﺪول4 - داﻣﻨﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺑﺎزده رﺳﻮب ﮔﻴﺮی در آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ - اﻧﺘﺨﺎب ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺳﺐ : ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺤﻞ اﺣﺪاث آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ در ﻗﻮس ﺧﺎرﺟﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ در ﻣﺤﻠﻲ ﻛﻪ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎی ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﺎ زاوﻳﻪ اﻧﺤﺮاف ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﺪﺳﻪ ﻣﺤﻞ و اﻧﺪازه رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻧﻮع روش راﻧﺪﻣﺎن ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻫﻨﺪﺳﻪ ﻣﺤﻞ، اﻧﺪازه رﺳﻮﺑﺎت، زاوﻳﻪ اﻧﺤﺮاف و ﻣﻘﺪار دﺑﻲ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﻣﺘﻐﻴﺮ اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ در ﺻﻮ رﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻘﺪار دﺑﻲ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه در ﺣﺪود 50 % ًدﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ90 % ذرات درﺷﺖ ﺗﺮ از8 3 ′′ ﺑﻪ اﻧﺤﺮاف ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ] . 4 [ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻣﻌﻤﻮﻻً دﺑﻲ ﻫﺎی ﻛﻤﺘﺮ از 50 %ﻣﻨﺤﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . راﻧﺪﻣﺎن ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﺗﻮﻧﻠﻲ ﭘﺮه ﻫﺎی ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪه اﻗﺪاﻣﺎت ﺳ ﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ رﻳﺰی ﺳﻜﻮی ﭘﻴﺶ آﻣﺪه آﺑﭙﺎﻳﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﻔﻊ ) ﺑﺮآﻣﺪه ( دﻳﻮاره ﻫﺎی ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺟﺪاﻛﻨﻨﺪه ﻧﻮع روش ﻣﻮاد درﺷﺖ داﻧﻪ 80 ﺗﺎ90 % - - - - - - راﻧﺪﻣﺎن روﺷﻬﺎی ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻧﻠﻲ ﺗﻠﻪ اﻧﺪازﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﮔﺮداﺑﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی رﺳﻮب ﮔﻴﺮ ) آراﻣﺶ ( ﻧﻮع روش ﻣﻨﺎﺳﺐ دﻓﻊ ﻣﻮاد درﺷﺖ 77 ) % ﺗﻐﻴﻴﺮات راﻧﺪﻣﺎن ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی Q Qp و ∗ U ωo از ﺷﻜﻞ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺳﺖ (. ﻣﺆﺛﺮﺗﺮﻳﻦ روش ﺗﺨﻠﻴﻪ رﺳﻮﺑﺎت درﺷﺖ 77 % ﺗﺎ80 % راﻧﺪﻣﺎن رو ﺷﻬﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دﻓﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﮔﻮه ای ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﺮﻳ ﺎن ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺎز ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﻮﺿﭽﻪ آراﻣﺶ ﻛﻨﺘﺮل و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﺑﻨﺪ ﻧﻮع روش - ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده در ﺳﻴﻼﺑﻬﺎی ﺷﺪﻳﺪ رﺿﺎﻳﺖ ﺑﺨﺶ ﺗﺮﻳﻦ روش ﻛﻨﺘﺮل رﺳﻮﺑﺎت - راﻧﺪﻣﺎن ﺳﺎﻳﺮ روﺷﻬﺎ روﺷﻬﺎی رﺳﻮب زداﻳﻲ 46 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺎﺧﺬ 1- Arved J.Raudkivi "Sedimentation : Exelution and removal of sediment from diverted water" 1995. 2- Dancy, A.G. “Stream Sedimentation In Diverted Channal”, M.S. Thesis, Iowa State College. Amos (U.S.A) 1947. 3- Garde, RJ and Runyarujue "Mechanics of Sediment Transportaion" 1985. 4- Razvan, E."River Intakes and Diversion Dams" Elsevier New York 1989.