تاسیسات و سازه‌های صنمت نفت

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. ررا) ری اسارسن ایران رزارت نیت 1 ۳ 1 ۱ + ما تاسیسات و سازه‌های صنمت نفت تشرید شسارن رد ماوت ممندسی» پژوهش و نتاوری ۲۱۲*۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- به نام آفریدگار آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (ویرایش سوم) وزارت نفت معاونت مهندسی. پژوهش و فناوری ۱۳۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تأسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸)- وبرایش سوم ناشر: معاونت مهندسی, پژوهش و فناوری وزارت نفت چاپ اول: ۱۰۰۰ نسخه. ۱۳۹۵ قیه 2 بخمومه ها ۲۰ ریال ذکر تمام یا قسمتی از این اثر تنها با ذکر نام ناشر مجاز است. -------- صفحهٔ بعد -------- سس ال (1) ره ۲۲-۱ ۱ مورک اسلا کاران سر ۱ وزارت لت ۳ ۳۹۵ مدیران عامل محترم شرکت‌های اصلی و فرعی معاونان محترم وزیر موضوع: ابلاغ آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت- وپرایش ۳ باسلام واحترام- به استناد بند «الف» از ماده [۲) قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت» در راستای صیانت از تاسیسات و تجهیزات صنعت نفت و عمل به الزامات اقتصاد مقاومتی و حفظ محیط زیست و توسعه پایدار و به منظور یکسان‌سازی طراحی لرزه‌ای سازه‌ها و تاسیسات و انطباق آن با شرایط پهنه‌بندی خطر لرزه‌ای کشورء به پیوست «آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت- ویرایش ۳»» برای استفاده در طراحی تاسیسات جدید و طرح‌های توسعه‌ای ابلاغ می‌گردد. رعایت کامل مفاد این آیین‌نامه بدون جایگزینی بخشی از مفاد آن در سایر آیین‌نامه‌ها و بالعکس, از طرف مجریان طرح‌هاء مشاوران» پیمانکاران» سازندگان و عوامل دیگر الزامی است. چنانچه آیین‌نامه در مواردی فاقد ضوابط طراحی باشد. استفاده از سای ر آیین‌نامه‌های معتبر درصورت عدم تناقض با مفاد این آیین‌نامه مجاز می‌باشد. نسخه الکترونیک ی آیین‌نامه از طریق تارنمای معاونت امور مهندسی به آدرس وممو -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بنام خدا با توجه به موقعیت پهنه‌بندی خطر لرزه‌ای ایران و احتمال وقوع خسارت جبران‌ناپذیر انسانی, اقتصادی» زیست محیطی و امنیتی ناشی از زلزله در تاسیسات صنعت نفت. معاونت مهندسی, پژوهش و فناوری وزارت نفت در سال‌های گذشته» با هدف افزایش ایمنی و کاهش خطرپذیری مجموعه‌ی صنعت نفت و ایجاد وحدت رویه و استاندارد سازی در طراحی لرزه‌ای تاسیسات و تجهیزات صنعت نفت» اقدام به تدوین نشریه‌ی شماره‌ی ۰۳۸ با عنوان «آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تأسیسات و سازه‌های صنعت نفت» نموده است. به منظور اخذ نظرات و تعیین چالش‌هاء نشریه‌ی ۰۳۸ برای اولین بار در سال ۱۳۸۶ به شر کت‌های اصلی و تابعه وزارت نفت و جامعه مهندسین مشاور کشور بصورت توصیه‌ای و غیر لازم‌الاجرا ارائه شد و با توجه به بازخورد مناسب آن و دریافت نظرات و پیشنهادهای متعدد از مراجع یاد شده و همچنین روز آمد شدن آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های بین‌المللی و سایر مراجع مورد استفاده» بازنگری آیین‌نامه در دستور کار قرار گرفت. در این راستاء ویرایش دوم نشریه پس از اصلاحات لازم در سال ۱۳۸۹ به صورت لازم الاجرا و با شرط رعایت کامل مفاد آن بدون جایگزینی بخشی از مفاد آن در سایر آیین‌نامه‌ها و بالعکس, از سوی معاونت ابلاغ گردید. همچنین این نشریه در آخرین ویرایش استاندارد ملی ۲۸۰۰ که اختصاص به ضوابط با رگذاری لرزه‌ای ساختمان‌ها دارد» برای سازه‌های ویژه صنعت نفت مورد معرفی و تأیید قرار گرفت. به همت و تلاش جمعی از استادان برجسته مهندسی زلزله کشور و کارشناسان ارشد وزارت نفت» ویرایش سوم نشریه ۰۳۸ با استاندارد و آیین‌نامه‌های به روز ملی و بین‌المللی -------- صفحهٔ بعد -------- انطباق بهتری یافت و با اضافه شدن فصل سازه با میراگر» پیوست‌های ملاحظات تراز پایه و روندنمای طراحی سازه‌های غیرساختمانی و اجزای غیرسازه‌ای و همچنین تغییرات و اصلاحات‌بعضا" عمده در دیگر فصول آنء غنای بیشتری یافته است. مجموعه حاضسن ویرایش سوم «آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تأسیسات و سازه‌های صنعت نفت» می‌باشد.» که پس از جمع آوری بازخوردها و نظرات» نهایی شده و در اختیار جامعه مهندسی صنعت نفت گذاشته شده است. در پایان» لازم است از اساتید دانشگاه» اعضای کارگروه اصلی و سایر کارکنان اداره کل سیاستگذاری مهندسی و استانداردهاء که در تهیه و تدوین ویرایش سوم «آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تأسیسات و سازه‌های صنعت نفت» کمک نموده‌اند. تشکر و قدردانی گردد. همچنین با تشکر از همکاری تمام کارشناسان» متخصصان» مدیران» مهندسین مشاور و سایر دست‌اندرکاران صنعت نفت؟؛ امید است همچون گذشته با اظهار نظرهای سازنده ما را در ارتقای «آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تأسیسات و سازه‌های صنعت نفت» یاری نمایند. معاونت مهندسیف پژوهش و فناوری بدینوسیله از ارسال نظرات جامعه مهندسان مشاور و آیین‌نامه شدند» تشکر می‌نماید. همچنین این معاونت از زحمات آقایان مهندس محمدرضا ابوطالب, مهندس احمد غلامعلیان و دکتر سید رامین اسعد سجادی در خصوص حمایت ویژه در تدوین و انتشار این نشریه تشکر می‌نماید. معاون مهندسی, پژوهش و فناوری تابستان ۱۳۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای کارگروه بازنگری و تهیه متن نهایی وبرایش سوم آبین‌نامه به ترتیب حروف الفبا: مهندس امید افشاریان‌زاده وزارت نفت دکتر مهدی بناءزاده دانشگاه صنعتی امیرکبیر دکتر مهران سیدرزاقی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین مهندس علی طاهری (دبیر کارگروه) وزارت نفت دکتر آرمین عظیمی‌نزژاد دانشگاه آزاد اسلامی - واحد علوم و تحقیقات دکتر احمد نیکنام (رییس کارگروه) دانشگاه علم و صنعت ایران اعضای کارگروه بازنگری و تهیه متن نهایی وبرایش دوم آیین‌نامه به ترتیب حروف الفبا: - دکتر سامان باقری دانشگاه تبریر - دکتر فرهاد بهنام‌فر دانشگاه صنعتی اصفهان - دکتر بهرخ حسینی هاشمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله - دکتر عبدالرضا سروقد مقدم پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله - دکتر مهران سیدرزاقی دانشگاه آزاد اسلامی - واحد قزوین - مهندس علی طاهری وزارت نفت - مهندس محمدرضا منشوری (دبیر کار گروه) وزارت نفت - دکتر احمد نیکنام (رییس کارگروه) دانشگاه علم و صنعت ایران کارشناسان و متخصصین همکار در زیرکارگروه‌های وبرایش دوم به ترتیب حروف الفبا: - مهندس مهدی آزدری شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب - مهندس علی اصولی مهندسین مشاور - دکتر مهدی بناء زاده دانشگاه صنعتی امیر کبیر - مهندس شهرام ایرانفر مهندسین مشاور -------- صفحهٔ بعد -------- - مهندس احمد بنی‌اسد - مهندس بهزاد پیله‌چیان لنگرودی - مهندس سیدمحمدمهدی تنکابنی‌پور - مهندس محمودرضا ثابتی - مهندس نیما حسین تهرانی < مهندس محمد حق‌نویس - مهندس مسعود دشتی خویدک - مهندس صلاح‌الدین دوالفقاری - مهندس ایرج رحیمی منجزی - مهندس علی‌محمد رئوف - دکتر سیدمهدی زهرایی - دکتر محمود زهره‌ای - مهندس فرامرز ساحل‌گزین - مهندس محمدرضا سرافرازی - مهندس روژین سیدنژادیان - مهندس سیدمحمدجواد سیدی - مهندس کوروش شیرانی - مهندس فرهاد صادقیان - مهندس علی صبوحی - مهندس غلامرضا ظریفی - مهندس پرویز عبادی - مهندس شایا عزیزری - دکتر آرمین عظیمی‌نزاد - دکتر عرفان علوی - مهندس محمدامین فولادی طرقی - مهندس بهزاد قولفایی‌زاده - مهندس ناصر کامجو - مهندس علی کشاورزی - مهندس احسان کیانفر - مهندس علی مرعشی - دکتر عمادالدین مرعشی شرکت مهندسی و توسعه گاز ایران معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست< شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب دانشگاه تهران شرکت مهندسی و توسعه گاز ایران شرکت مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی شرکت مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی دانشگاه آزاد اسلامی - واحد علوم و تحقیقات -------- صفحهٔ بعد -------- - مهندس شبنم منتظر مهندسین مشاور - دکتر کیارش ناصراسدی دانشگاه زنجان - مهندس میرلقمان نوراذر شرکت نفت مناطق مرکزی ایران - مهندس جمشید واحدیان مهندسین مشاور - مهندس کتایون همایون مهندسین مشاور اعضای کار گروه بازنگری و تهیه متن نهایی وبرایش اول آیین‌نامه به ترتیب حروف الفبا: - مهندس سامان باقری (دبیر کارگروه) وزارت نفت - دکتر بهرخ حسینی هاشمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله - دکتر فرامرز خوشنودیان دانشگاه صنعتی امیر کبیر - دکتر عبدالرضا سروقد مقدم پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله - مهندس علی طاهری وزارت نفت - مهندس محمدرضا منشوری وزارت نفت - دکتر احمد نیکنام (رییس کارگروه) دانشگاه علم و صنعت ایران - مهندس دارا نیک‌نهاد وزارت نفت در انتها لازم است از حمایت وزیر محترم جناب آقای مهندس بیژن زنگنه و مسوولین محترم معاونت امور ندسی در ادوار گذشته ۳ معاونت مهندسی, پزژوهش و فناوری در تدوین و از ار -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۴-۲-۲ ترکیب بار شامل ضریب اضافه مقاومت ۳ ۵-۲-۲ اثر رو به بالای زلزله در طره‌های اققی مهم ۴۳ ۱-۳-۳۲ حدود کاربرد موم ۴۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ب /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ............ ....................... 3 -6 - 1 کلیات ................................ ................................ ................................ ............................. 45 3 -6 - 1 تحلیل خطر احتماالتی ................................ ................................ ................................ ......... 45 3 -6 - 3 تحلیل خطر تعینی ................................ ................................ ................................ .............. 43 3 - 3 طیف طرح شتاب ................................ ................................ ................................ ................... 43 3 - 3 - 1 طیف طرح ................................ ................................ ................................ ....................... 43 3 - 3 طیف شتاب ریسک محور ................................ ................................ ................................ ......... 54 فصل چهارم: روش های تحلیل ................................ ................................ ................................ ...... 11 4 - 1 مالحظات کلی ................................ ................................ ................................ ...................... 51 4 - 1 گروه ی بند سازه ها از نظر پیکربندی ................................ ................................ .............................. 51 4 - 3 ضریب اهمیت و گروه بندی سازه ها از نظر کاربری و خطرزایی ................................ ............................... 51 4 - 4 سیستم های سازه ای و ضرایب لرزه ای ................................ ................................ ............................ 53 4 - 4 - 1 سیستم های یکنواخت در ارتفاع ................................ ................................ ............................... 53 4 - 4 - 1 روش تحلیل دو بخشی ................................ ................................ ................................ ......... 53 4 - 5 گروه طراحی لرزه ای ................................ ................................ ................................ ............... 53 4 -6 ضریب افزونگی ρ ................................ ................................ ................................ ................... 61 4 - 3 اعمال نیروی زلزله ................................ ................................ ................................ ................. 63 4 - 3 روش بارجانبی معادل ................................ ................................ ................................ .............. 64 4 - 3 - 1 مالحظات کلی ................................ ................................ ................................ ................... 64 4 - 3 - 1 تعیی ن برش پایه ................................ ................................ ................................ ................. 65 4 - 3 - 3 تعیین زمان تناوب اصلی ................................ ................................ ................................ ....... 66 4 - 3 - 4 توزیع نیروی زلزله در ارتفاع ................................ ................................ ................................ ... 63 4 - 3 - 5 برش طبقه ................................ ................................ ................................ ....................... 63 4 - 9 روش تحلیل طیفی ................................ ................................ ................................ ................. 63 4 - 9 - 1 مالحظات کلی ................................ ................................ ................................ ................... 63 4 - 9 - 1 زمان های تناوب طبیعی و تعداد مودها ................................ ................................ ....................... 63 4 - 9 - 3 برش پایه ی مودی ................................ ................................ ................................ .............. 63 4 - 9 - 4 نیروهای جانبی مودی ................................ ................................ ................................ .......... 69 4 - 9 - 5 جابجایی ناشی از هر مود نوسانی ................................ ................................ ............................. 69 4 - 9 -6 ترکیب مودها ................................ ................................ ................................ .................... 69 4 - 9 - 3 اصالح مقادیر بازتاب ها ................................ ................................ ................................ ......... 34 4 - 14 تحلیل تاریخچه زمانی ................................ ................................ ................................ ........... 34 4 - 14 - 1 مالحظات کلی ................................ ................................ ................................ ................. 34 4 - 14 - 1 تحلیل تاریخچه زمانی ارتجاعی ................................ ................................ ............................. 34 4 - 14 - 3 تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی ................................ ................................ ............................ 31 4 - 11 دیافراگم و اجزای آن ................................ ................................ ................................ ............. 31 4 - 11 - 1 طراحی دیافراگم ................................ ................................ ................................ .............. 33 4 - 11 - 1 طراحی اجزای جمع کننده ی نیرو ................................ ................................ ........................... 34 4 - 11 - 3 افزایش نیرو به دلیل نامنظمی سازه ................................ ................................ ........................ 35 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب | ات ۱۲-۴ دیوار سازه‌ای ور ۵۸۸ ۲-۴ ۱ ۱ طراحی در برابر نیروهای خارج از صفحه م۵ ۲-۴ ۲-۱ مهار دیوار به دیافراگم و نیروهای وارد بر آن بر ۵۵ ۱-۱۳۴ پیجش تصادفی بر ۵۵ ۲-۱۳۴ صریب بزرگنمایی دینامیکی پیجش زیر ره ۵۵ ۴۴ ۱ ۱ جابجایی جانبی طرح ۴ جابجایی نسبی طرح طبقه موم ۳-۱۴۴ درز انقطاع بر ری ۱۵-۴ آثار مرثبه دوم (پی- دلتا) شش ۸ ۱۶-۴ وازگونی ماممن نمنمنننن مننننننمنننننننمننننننننمنمنن ننمنمنمن نننننننننننننمنمنن نننن منم ن من من من نم دمم ن من میت ۱ ۸ ۷-۴ موقعیت تراز پایه و فصل پنجم: اندرکنش سازه- خاک و ملاحظات ژئوتکنیکی ۳ بخش اول: اندر کنش سازه - خاک موم وک ۲-۲-۵ تعیین مدول برشی موثر خاک ار رن درد ۵-۲-۵ نسبت میرایی معادل ار ی ی رت رن را ۵ ۴۵ دامنه‌ی کاربرد ور 6 ۱-۵-۵ اطلاعات لازم برای خاک تکیه گاهی سازه کر ور ره ها ۲-۵-۵ مخاطرات لرزه‌ای ساختگاه و ۵۱۷ ۶-۵ فشار خاک ناشی از زلزله بر دیوار حایل دمم ۹ فصل ششم: ساختمان ضروری ۱ ۴-۱-۶ زلزله‌ی بهرهبر دار ی و و و۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ث | آ بین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) ۸-۱-۶ گروه‌بندی ساختمان برحسب شکل دوم ۱۳ ی ۶ ۱ ۹ سیستم‌های سازه‌ای ور یر را ۰ ۱ ۲-۶ تحلیل و طراحی برای زلزله‌ی طرح دمم ۵ ۱-۲-۶ روش‌های تحلیل دوم هم و ۱۳ ۳-۶ زلزله‌ی بهره‌برداری دوه ۳ ۱ ۳-۶ کنترل تغییرمکان جانبی نسبی دم ۱۴۳ ۴۶ تجهیزرات 9 اجزای غیر از ۵ای مهو و و و و و و وم ۳ ۰ ۱ فصل هفتم: سازه‌های غیرساختمانی وا ۱۵ ۳-۱-۷ تحلیل سازه و انتخاب روش م موم ۱۷ ۲-۲-۷ پارامترهای طراحی لرزه‌ای ۵ ۳-۲-۷ ضوابط طراحی لرزه‌ای جزء صنعتی و اتصالات آن دمم ۱ ۱-۳-۷ ضوابط طراحی لرزه‌ای سازه‌ی غیرساختمانی غیرصلب با جزء صنعتی متکی بر زمین 5 ۱۵ فصل هشتم: اجزای غیر سازه‌ای م۱۱ ۱-۱-۸ کستره و و و و و۱ ۲-۱-۸ ضریب اهمیت آجزای غیر سازه‌ای دمم ۱0 ۳-۱-۸ ضوابط اختصاصی سازنده ها ۴-۱-۸ گواهی ویژه برای اجزای غیرسازه‌ای خاص دمم ۱۹ ۱ ۶-۱-۸ تعیین ظرفیت بر اساس آزمایش یا مشاهدات تجربی دا ۳-۸ روش‌های تحلیل دمم ۱۳۱ ۱-۴-۸ نیروی طراحی اتصالات م۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب | ج ۲-۴۸ مهار به بتن رخخ دمم منم من من دمم یمیت ۱۳۰ ۵-۸ ضوابط خاص اجزای معماری ویر زره ۵ ۱۵ ۳-۵-۸ دیوار غیرسازه‌ای خارجی و اتصالات آن دمم ۱۳۳ ۵-۵-۸ سقف کاذب دم و ۱۳۳ ۸-۵-۸ نما و دیوار شیشه‌ای دم ۱۳ ۶-۸ ضوابط خاص تجهیزات مکانیکی و برقی دمم ۱۳ ۸ تحهیزات مکانیکی یور ور یر ره هرد ۵-۶-۸ خطوط خدماتی مممم م۱۳ ۶-۶-۸ کانال‌ها مممم و ۱۳ ۷-۶-۸ لوله‌ها و و و و و۱۳ ۸-۶-۸ بالابرها و پله‌های برقی دمم ۱۳۳ فصل نهم: جداساز لرژه‌ای م۱ ۲-۳-۹ حدود کاربرد تحلیل طیفی دم مه ۱۳ ۵-۹ روش بار جانبی معادل دم ۱-۵-۹ مشخصات سیستم جداساز و ۱۳۹ ۲-۵-۹ تغییرمکار تب جانبی ور رب بر را بخ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ح | آبین‌نامه طراحی لرزه‌ای ناسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) ۴-۵-۹ نیروی جانبی ور ۱۳۸۵ ۵-۵-۹٩‏ توزیع نیروی زلزله در ار تفاع بر ۱۳۸۵ ۹ ۶ ۱ مدل‌سازی و ۵۴ ۱ ۲-۶-۹ روش‌های تحلیل دینامیکی دمم ۱ ۳-۶-۹ حداقل جابجایی جانبی ۳ نیروهای طراحی رات ار در رن رن نی ۱۵۹۵ ۷-۹ سایر ضوابط طراحی یر ور ره ۱۳۸۵ ۲-۸-۹ اجزای عبورکننده از فصل مشترک جداسازی و۱۵۹ ۱۱-۹ آزمایش دمم ۱ ۱-۱۱-۹٩‏ آزمایش روی نمونه‌ی واقعی م۱ ۳-۱۱-۹٩‏ کفایت نمونه‌ی آزمایش ممممممممممم م۱ ۱-۲-۰ الزامات سیستم دم ۱-۳-۰ روش تاریخجه زمانی غیرخطی م۱ ۲-۳-۰ روش استاتیکی غیرخطی ۵۵ ۲-۴-۰ سیستم مقاوم لرزه‌ای سا ی ی ی ی ی ری ی ی ی ری ری یی ی ی ی یی ده ۸ ۱ ۵۰ روش بار جانبی معادل م۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب | خ ۲-۵-۰ سیستم مقاوم لرزه‌ای م۱۵ ۶-۰ اصلاح پاسخ دارای میرایی م0 ۳-۶-۰ تقاضای شکل‌پذیری موثر دم ۱ ۴-۶-۰ بیشینه تقاضای شکل‌پذیری مور م۱ ۱-۷-۰ روش‌های غیرخطی ور ۰ ۲-۷-۱ روش‌های طیفی 9 بار جانبی معادل زر ور ار ۱ ۰ ۸-۱ بازنگری طراحی مه ۹۲ ۱ ۲-۹-۰ آزمایش محصول دمم ۱ ۳-۱ روش‌های تحلیل ۱۵ ۴-۱ ضوابط طراحی وه ۳-۴-۱ ترکیب‌های بارگذاری دمم ۳ ۴-۴-۱ ضوابط و جزییات طراحی م۳ ۲ ۱ 7 ۱ ۱ حدود کاربرد و هه ۴ ۰ ۲ ۲ ۱ _- ۱ ۲ انواع مخزن بر را ۰ ۲ ۳-۱-۲ مطالعات ویژه‌ی ساختگاه ی رها ۲-۲-۲ مایع سخت و مایع مواج دمم ۳ ۳-۲-۲ آسیب‌های محتمل ناشی از زلزله دمم ۳ ۴-۲-۲ گروه‌بندی مخزن بر حست کاربری ( خطرزایی را ۰ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- د /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ............ ....................... 11 - 3 روش بار جانبی معادل برای تحلیل مخازن زمینی ................................ ................................ ........ 114 11 - 3 - 1 مبانی روش ................................ ................................ ................................ .................. 114 11 - 3 - 1 ن زما تناوب ................................ ................................ ................................ .................. 111 11 - 3 - 3 جرم مایع سخت و مایع مواج ................................ ................................ .............................. 111 11 - 3 - 4 نیروهای طراحی و برش پایه ی مخزن ................................ ................................ .................... 111 11 - 3 - 5 لنگر پای جداره................................ ................................ ................................ .............. 113 11 - 3 -6 لنگر زیر کف ................................ ................................ ................................ ................. 114 11 - 3 - 3 ضریب زلزله ی جرم سخت ................................ ................................ ................................ . 114 11 - 3 - 3 ضریب زلزله ی جرم مواج ................................ ................................ ................................ ... 115 11 - 3 - 9 ضریب ،رفتار ضریب اضافه مقاومت و ضریب بزرگنمایی جابجایی ................................ .................... 116 11 - 3 - 14 اثر مولفه ی قائم زلزله ................................ ................................ ................................ ..... 116 11 - 3 - 11 توزیع نیروی جانبی ................................ ................................ ................................ ....... 113 11 - 3 - 11 فاصله ی آزاد از سطح مایع ................................ ................................ ............................... 113 11 - 3 - 13 نیروهای هیدرودینامیکی حلقوی در جداره ی مخزن ................................ ................................ . 113 11 - 3 - 14 اندرکنش سازه - خاک ................................ ................................ ................................ ... 119 11 - 4 طراحی لرزه ای مخزن فوالدی استوانه ای زمینی ................................ ................................ ............ 114 11 - 4 - 1 مقابله با واژگونی ................................ ................................ ................................ ............ 114 11 - 4 - 1 حداکثر تنش فشاری قائم در جداره مخزن ................................ ................................ .............. 113 11 - 4 - 3 تنش مجاز فشاری قائم جداره ................................ ................................ ............................. 114 11 - 4 - 4 تنش مجاز حلقوی ................................ ................................ ................................ .......... 114 11 - 4 - 5 جزییات مهار مکانیکی مخزن ................................ ................................ .............................. 115 11 - 4 -6 انتقال برش موضعی ................................ ................................ ................................ ......... 115 11 - 4 - 3 انعطاف پذیری سامانه ی لوله کشی ................................ ................................ ......................... 115 11 - 4 - 3 اتصال مخزن به سازه های مجاور ................................ ................................ .......................... 113 11 - 4 - 9 اتصاالت................................ ................................ ................................ ....................... 113 11 - 4 - 14 قطعا ت داخلی ................................ ................................ ................................ ............. 113 11 - 5 طراحی لرزه ای مخزن بتنی زمینی ................................ ................................ ........................... 113 11 - 5 - 1 روش طراحی ................................ ................................ ................................ ................ 113 11 - 5 - 1 ن زما تناوب حرکت جانبی مخزن با امکان لغزش روی کف ................................ ............................ 113 11 -6 طراحی لرزه ای پی مخزن زمینی ................................ ................................ ............................. 119 11 -6 - 1 مبانی طراحی ................................ ................................ ................................ ................ 119 11 -6 - 1 ن یروهای طراحی شالوده ی مخزن فلزی استوانه ای ................................ ................................ ...... 119 11 -6 - 3 مقابله با لغزش در مخزن فلزی با کف تخت ................................ ................................ ............. 134 11 -6 - 4 تکیه گاه جداره ی مخزن فلزی ................................ ................................ ............................. 134 11 -6 - 5 شالوده با مصالح خاکی بدون دیواره ی حلقوی ................................ ................................ ........... 131 11 -6 -6 شالوده با مصالح خاکی با دیواره ی حلقوی ................................ ................................ ............... 131 11 -6 - 3 شالوده ی دال بتنی برای مخزن زمینی ................................ ................................ ................... 131 11 - 3 طراحی لرزه ای مخزن هوایی ................................ ................................ ................................ .. 131 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب /ذ 11 - 3 - 1 ضوابط طراحی ................................ ................................ ................................ ............... 131 11 - 3 - 1 روش تحلیل ................................ ................................ ................................ ................. 131 11 - 3 - 3 جابجایی جانبی و اثر Δ - P ................................ ................................ ................................ . 131 :فصل سیزدهم خط لوله ................................ ................................ ................................ ........... 533 13 - 1 مالحظات کلی ................................ ................................ ................................ .................. 134 13 - 1 گروه کاربری و خطرزایی ................................ ................................ ................................ ...... 134 13 - 3 خط لوله ی مدفون ................................ ................................ ................................ .............. 135 13 - 3 - 1 تحلیل برای امواج زلزله به روش بار لرزه یا معادل................................ ................................ ...... 139 13 - 3 - 1 تحلیل در برابر امواج زلزله به روش دینامیکی ................................ ................................ ........... 141 13 - 3 - 3 تحلیل تحت اثر جابجا یی ماندگار گسل ................................ ................................ .................. 141 13 - 3 - 4 تحلیل تحت اثر زمین لغزش ................................ ................................ ............................... 145 13 - 3 - 5 تحلیل تحت اثر روانگرایی ................................ ................................ ................................ .. 145 13 - 3 -6 تحلیل در جابجا یی ماندگار زمین ناشی از روانگرایی و زمین لغزش ................................ ................... 143 13 - 3 - 3 مدل سازی لوله ی مدفون در خاک با استفاده از فنر معادل ................................ ............................ 151 13 - 4 خط لوله ی رو زمینی ................................ ................................ ................................ ........... 155 13 - 4 - 1 تحلیل در برابر امواج زلزله به روش بار لرزه یا معادل ................................ ................................ .. 155 13 - 4 - 1 تحلیل در برابر امواج زلزله به روش دینامیکی ................................ ................................ ........... 155 13 - 4 - 3 تحلیل تحت اثر جابجای ی گسل ................................ ................................ ........................... 155 13 - 4 - 4 تحلیل تحت اثر زمین لغزش ................................ ................................ ............................... 156 13 - 4 - 5 تحلیل تحت اثر روانگرایی ................................ ................................ ................................ .. 156 13 - 4 -6 طراح ی لرزه یا خط لوله ی رو زمینی ................................ ................................ ..................... 156 13 - 5 خط لوله ی متکی بر سازه ی نگهدارنده ................................ ................................ ...................... 153 فصل چهاردهم: سازه ی فراساحلی................................ ................................ .............................. 519 14 - 1 گستره ................................ ................................ ................................ ........................... 164 14 - 1 کلیات ................................ ................................ ................................ ............................ 164 14 - 3 حرکت زمین ................................ ................................ ................................ .................... 164 14 - 4 ضوابط تامین مقاومت ................................ ................................ ................................ .......... 4 16 14 - 4 - 1 مبانی طراحی ................................ ................................ ................................ ................ 164 14 - 4 - 1 مدل سازی ................................ ................................ ................................ .................... 161 14 - 4 - 3 ترکیب پاسخ ها ................................ ................................ ................................ .............. 161 14 - 4 - 4 ارزیابی پاسخ ها ................................ ................................ ................................ .............. 161 14 - 5 ضوابط شکل پذیری ................................ ................................ ................................ ............. 161 14 - 5 - 1 هدف ................................ ................................ ................................ .......................... 161 14 - 5 - 1 تامین شکل پذیری ................................ ................................ ................................ .......... 161 14 - 5 - 3 کنترل شکل پذیری................................ ................................ ................................ .......... 163 14 -6 توصیه های تکمیلی ................................ ................................ ................................ ............. 163 14 -6 - 1 اتصاالت اعضای لوله ای ................................ ................................ ................................ ..... 163 14 -6 - 1 ملحقات و تجهیزات عرشه ................................ ................................ ................................ . 164 -------- صفحهٔ بعد -------- ر /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ............ ....................... پیوست1 مالحظات تراز پایه ................................ ................................ ................................ ..... 561 پ1 - 1 کلیات ................................ ................................ ................................ ........................... 166 پ1 - 1 عوامل موثر در تعیین تراز پایه ................................ ................................ ............................... 166 پ1 - 3 تراز پایه با توجه به شرایط خاک مجاور................................ ................................ ..................... 166 پ1 - 4 تراز پایه با توجه به سختی دیوارهای زیرزمین و اعضای قائم لرزه بر ................................ .................... 163 پ1 - 5 تراز پایه با توجه به محل و توزیع درز انقطاع ................................ ................................ .............. 163 پ1 -6 تراز پایه با توجه به ساختمان مجاور ................................ ................................ ........................ 163 پ1 - 3 تراز پایه با توجه به شیب سطح زمین................................ ................................ ....................... 163 پ1 - 1 ساختمان دارای زیرزمین و با سطح زمین بین زیرزمین و طبقه هم کف ................................ .............. 163 پیوست5 روابط زمان تناوب سازه های غیر ساختمانی ................................ ................................ ..... 511 پیوست3 روندنمای طراحی سازه ی غیر ساختمانی و اجزای غیرسازه ای ................................ ............. 511 مراجع ................................ ................................ ................................ ................................ .. 511 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -------- صفحهٔ بعد -------- 15 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... 1 - 1 هدف هدف این آی ین نامه، ارائه ی حداقل ضوابط برای طراحی لرزه ای سازه ها و تجهیزات صنعت نفت (براساس گستره ی این آیین نامه، بند1 - 1) است به نحوی که با رعایت آن احتمال اختالل در کارایی و بهره برداری این تاسیسات در زلزله های خفیف و متوسط، و احتمال خسارات گسترده در زلزله های قوی .به حداقل برسد با رعایت ضوابط این آ ین ی نامه انتظار می رود رفتار سازه در زلزله ی خفیف به گونه ای باشد که اعضا در محدوده ی خطی باقی،مانده در زلزله های متوسط و قوی بسته به اهمیت سازه میزان خسارت وارده .محدود گردد 1 - 5 گستره گستره ی این آیین نامه مشتمل بر طراحی لرزه ای ساختمان های ضروری، سازه های ،غیرساختمانی تجهیزات صنعتی و اجزای غیرسازه ای به نحوی که در فصول آیین نامه به آنها اشاره شده است می .باشد در این آ ین ی نامه سه سطح خطر زلزله (طبق فصل سوم) در نظر گرفته شده است که بسته به مورد .ممکن است از یک یا دو سطح خطر استفاده شود این آیین نامه برای ارزیابی لرزه ای تأسیسات و سازه ها ی موجود تدوین نشده .است در این خصوص می توان به نشریه ی شماره ی441 .معاونت مهندسی وزارت نفت مراجعه نمود 1 - 3 مبانی طراحی ضوابط طراحی لرزه ای این آیین نامه بر پایه روش نیرویی با کنترل تغییرمکان می باشد که برای دستیابی به هدف این آیین نامه (بند1 - 1) کافی است. طراح می تواند از روش های معتبر دیگر نظیر روش طراحی بر اساس عملکرد، طبق مراجع معتبر نیز ، استفاده نماید. در هر صورت رعایت ضوابط این ین یآ.نامه نیز الزامی است 1 - 1 ساختار آیین نامه این آ ین ی نامه در چهارده فصل و سه پیوست تنظیم شده است. پنج فصل اول ضوابط عمومی طراحی لرزه ای را در بر می گیرد و ش امل: کلیات، بارگذاری، تحلیل خطر ، روش های تحلیل و اندرکنش سازه- خاک می .باشد فصل ششم به ساختمان ضروری اختصاص دارد. در فصل هفتم ، ضوابط کلی و مشترک سازه های غیرساختمانی ارائه می شود. ضوابط طراحی لرزه و یرامعم یازجا لماش یا هزاسریغ یازجا یا تجهیزات مکانیکی و برقی در فصل هشتم ارائه شده است. در صورت ب ه کارگیری جداگر لرزه ای، باید از ضوابط فصل نهم و در صورت استفاده از میراگر، از ضوابط فصل دهم استفاده شود. در فص و ل یازدهم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 13 الی چهارده م به ضوابط خاص طراحی لرزه ای برخی سازه های غیرساختمانی مانند ،دودکش، مخزن خط لوله و سازه ی فرا.ساحلی پرداخته شده است 1 - 1 سیستم آحاد اگر چه در این آیین نامه سعی شده است روابط بدون بعد بوده و با هرگونه سیستم آحاد سازگار، معتبر باشند، در مواردی که به دلیل بی ،بعد نبودن ضرایب، استفاده از سیستم آحاد مناسب الزم است سیستمSI و آحاد مرتبط با آن مورد استفاده قرار گرفته و ذکر شده .اند 1 - 6 عالئم و اختصارات عالئم و اختصارات مورد استفاده در این آیین نامه ب ه طور کلی سازگار با مراجع معتبر بین المللی و داخلی اختیار شده اند. در ادامه عالئم مورد استفاده در روابط و بندهای آیین.نامه ارائه شده است همچنین توجه به این نکته ضروری است که ممکن است از یک پارامتر برای بیان تعریف های متعدد .استفاده شده باشد A :شتاب مبنای طرح AB :مساحت پالن ساختمان در تراز پایه Ac :ضریب زلزله ی جرم مواج مخزن Af : مساحت پالن پی موثر Ag : حداکثر شتاب در راستای عمود بر جهت انتشار امواج ناشی از زلزله ی طرح Ai :ضریب زلزله ی جرم سخت مخزن Ak :بار یا اثر آن ناشی از حادثه ی غیر مترقبه یA Ap :سطح مقطع شمع یا لوله As :سطح مقطع کابل، سیم یا میلگرد مهار دیوار به کف در مخزن Asi : سطح مقطع دیوار برشیi در جهت اعمال نیروی زلزله Av : ضریب زلزله مخزن در راستای قائم Ax : ضریب بزرگنمایی پیچشی ترازx a :بعد متوسط پالن پی موثر در راستای مورد بررسی ai :ترکیب شتاب های طیفی مودی ترازi سازه aj :ضریب اصالح دینامیکی برای درجه ی آزادی انتقالیj برای تعیین میرایی تشعشی خاک ap : ضریب بازتاب جزء غیر سازه ای a0 :پارامتر تعیین میرایی تشعشی خاک B :ضریب بازتاب طبق استاندارد1344 -------- صفحهٔ بعد -------- 11 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... B : )عرض شالوده (بعد کوچکتر شالوده BD : ضریب عددی متناظر با نسبت میرایی موثر سیستم جداساز برای زلزله ی طرح Bg : بعد پشت تا پشت گروه شمع BM : ضریب عددی متناظر با نسبت میرایی موثر سیستم جداساز برای زلزله ی نادر BV+I :ثابت عددی برای تعیین برش پایه ی حداقل در سازه ی دارای میراگر BmD :ثابت عددی برای تعیین برش پایه ی سازه ی دارای میراگر BmM :ثابت عددی برای تعیین بیشینه جابجایی بام سازه ی دارای میراگر در زلزله ی نادر BR :ثابت عددی برای تعیین برش پایه ی سازه ی دارای میراگر در مود ماندگار B1D :ثابت عددی برای تعیین برش پایه ی سازه ی دارای میراگر در مود اصلی B1M :ثابت عددی برای تعیین بیشینه جابجایی بام سازه ی دارای میراگر در مود اصلی B1E :ثابت عددی برای تعیین جابجایی بام در زلزله ی طرح سازه ی دارای میراگر b :پارامتر منطقه ای وابسته به لرزه خیزی محل b : بعد کوچکتر پالن سازه عمود برd b : بعد شالوده در جهت عمود بر امتداد مورد بررسی (برابر باL یاB ) – فصل پنجم b :پارامتر تعیین ضریب بزرگنمایی اصالح شده جزء غیر سازه ای – فصل هفتم و هشتم bp :عرض شیشه ی مستطیلی C :سرعت انتشار موج زلزله - فصل سیزدهم Cc :ضریب تعیین زمان تناوب مایع مواج در مخزن Cd :ضریب بزرگنمایی جابجایی Ci :ضریب بی بعد تعیین زمان تناوب مخزن Cj :ضریب میرایی متمرکز در مرکز سطح پی در درجه ی آزادیj Cm :ضریب بزرگنمایی اصالح شده ی جزء غیر سازه ای CmFD :ضریب نیرویی وابسته به تغییرمکان برای تعیین نیروی طرح لرزه ای در وضعیت بیشینه شتاب در مودm CmFV :ضریب نیرویی وابسته به سرعت برای تعیین نیروی طرح لرزه ای در وضعیت بیشینه شتاب در مودm Cp :ضریب بزرگنمایی برش پایه ی جزء غیر سازه ای Csm : ضریب زلزله در مودm CSR :ضریب زلزله ی مود ماندگار CT : ضریب اصالح زمان تناوب متناسب با الغری دودکش Cs1 :ثابت پاسخ لرزه ای مود اصلی Ct :ضریب زمان تناوب سازه CTu :ضریب کرانه باالی زمان تناوب محاسباتی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 11 Cu :ضریب زلزله Cu1 :حد پایین ضریب زلزله Cu2 :حد پایین ضریب زلزله Cvx : ضریب توزیع نیروی جانبی در ارتفاع Cvxm : ضریب توزیع نیرو در ترازx در مودm Cw : پارامتر تعیین زمان تناوب تجربی برای ساختمان های دارای دیوار برشی بتنی C1FD :ضریب نیرویی وابسته به تغییرمکان برای نیروی طرح لرزه ای در وضعیت بیشینه شتاب در مود اصلی C1FV :ضریب نیرویی وابسته به سرعت برای نیروی طرح لرزه ای در وضعیت بیشینه شتاب در مود اصلی c : شتاب طیفی نظیر متوسط ظرفیت فروریزش سازه c :مقدار متوسط شتاب طیفی در ساختگاه که از رابطه ی کاهندگی بدست می.آید c : شتاب طیفی ریسک محور نظیر1 درصد احتمال فروریزش c10% : شتاب طیفی نظیر احتمال فراگذشت1 درصد در پنجاه سال که معادل مقدار شتاب طیفی نظیر14 درصد احتمال فروریزش سازه می.باشد c :چسبندگی خاک c1 :میانگین فاصله ی آزاد دو لبه ی قائم شیشه با قاب خود c2 :میانگین فاصله ی آزاد دو لبه ی افقی شیشه با قاب خود D :اثر بار مرده D :قطر اسمی مخزن یا قطر خارجی لوله D :فاصله ی کف شالوده تا سطح زمین- فصل پنجم D1 :پارامتر تعیین زمان تناوب مایع مواج D1M : جابجایی بام در مود اصلی سازه در زلزله ی نادر DD :تغییرمکان جانبی طرح سیستم جداساز در راستای مورد نظر Dc :جابجایی نسبی سازه بین باال و پایین شیشه که موجب تماس شیشه با قاب خود می .شود Df : پارامتر کنترل صلبیت شالوده ی منفرد یا گسترده Di : طول دیوار برشیi DM :تغییرمکان جانبی بیشینه سیستم جداساز در راستای مورد نظر DmD : جابجایی بام در مودm سازه در زلزله ی طرح DmM : جابجایی بام در مودm سازه در زلزله ی نادر Dmin : کمترین قطر داخلی لوله با در نظر گرفتن ناصافی یا اعوجاج دیواره ی لوله DRM : جابجایی بام در مود ماندگار سازه در زلزله ی نادر Dp :جابجایی نسبی بین نقاط اتصال جزء غیرسازه ای به سازه -------- صفحهٔ بعد -------- 16 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... Dpl :جابجایی نسبی طراحی لرزه ای Dn :قطر اسمی لوله DRD :جابجایی بام در مود ماندگار سازه در زلزله ی طرح Ds : ضریب تبدیل طیف با نسبت میرایی5 درصد DTD : تغییرمکان طرح کل DTM :تغییرمکان بیشینه ی کل DY : جابجایی تسلیم موثر D1D :جابجایی بام در مود اصلی سازه در زلزله ی طرح D1M :جابجایی بام در مود اصلی سازه در زلزله ی نادر D D :تغییرمکان جانبی طرح سیستم جداساز در راستای مورد نظر در روش تحلیل دینامیکی M D : تغییرمکان جانبی بیشینه سیستم جداساز در راستای مورد نظر در روش تحلیل دینامیکی d :بعد بزرگتر پالن سازه d :ارتفاع مفید وجه جانبی شالوده در تماس با خاک – فصل پنجم di : ارتفاع نوارi از جداره ی مخزن b d :قطر متوسط دودکش در کف E :اثر بار زلزله tE :مدول ارتجاعی موثر مصالح جداره ی مخزن ch E :مدول ارتجاعی مصالح پوسته ی دودکش fE : )مدول ارتجاعی مصالح شالوده (بتن h E : اثر ناشی از مولفه ی افقی زلزله loop E :انرژی تلف شده در هر چرخه ی بارگذاری p E : مدول ارتجاعی شمع p E :مدول ارتجاعی اولیه ی لوله s E :مدول ارتجاعی مهار در مخزن v E :اثر ناشی از مولفه ی قائم زلزله e : عدد نپر برابر با3133 /1 e : خروج از مرکزیت واقعی مرکز جرم روسازه نسبت به مرکز سختی سیستم جداساز به اضافه ی خروج از مرکزیت تصادفی به اندازه5 % بزرگترین بعد پالن در جهت عمود بر راستای مورد نظر F : اثر بار جانبی ناشی از فشار مایعات در حالت حداکثر ارتفاع - F : نیروی منفی در جابجایی نظیر– Δ + F : نیروی مثبت در جابجایی نظیر+ Δ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 11 a F :ضریب اصالح طیف در بازه ی شتاب ثابت با توجه به ساختگاه b F :نیروی خالص به سمت باال در واحد طول خط لوله C F :تنش مجاز فشاری قائم جداره ی مخزن - D F : نیروی جداساز نظیر جابجاییD D منفی  D F : نیروی جداساز نظیر جابجاییD D مثبت iF : نیروی جانبی زلزله در ترازi iF : نیروی جانبی وارد بر مرکز جرم قسمتi im F : نیروی جانبی طرح در ترازi در مودm نوسان سازه در راستای مورد نظر iR F : نیروی جانبی طرح در اعضای سیستم باربر لرزه ای در ترازi ناشی از پاسخ سازه در مود ماندگار i1 F :نیروی جانبی طرح در اعضای سیستم باربر لرزه ای در ترازi ناشی از پاسخ سازه در مود اصلی - M F : نیروی جداساز نظیر جابجاییM D منفی  M F : نیروی جداساز نظیر جابجاییM D مثبت p F : نیروی طراحی برای هر مهار p F :نیروی زلزله وارد بر جزء غیر سازه ای p F :نسبت فشار طراحی به فشار بهره برداری pi F : نیروی وارد بر مرکز جرم قسمتi جزء غیرسازه ای stop F : حداکثر نیروی اصطکاک طراحی px F : نیروی جانبی طراحی دیافراگم ty F :تنش تسلیم نوار جداره ی مخزن v F :ضریب اصالح طیف در بازه ی سرعت ثابت با توجه به ساختگاه w F :مقاومت جوش تحت اثر همزمان کشش و برش x F : نیروی جانبی طبقه یا ترازx xm F : نیروی جانبی مودm در ترازx y F : تنش حد جاری شدن حداقل ورق کف زیر جداره ی مخزن f:ضریب اصطکاک بین خاک و لوله Ef:ضریب کاهش مدول برشی خاک در اثر زلزله gf:ضریب افزایش مدول برشی خاک در اثر وزن سازه (m) M f:تابع چگالی احتمال بزرگای زمین لرزه (r) R f:تابع چگالی احتمال فاصله (c) capacity f: تابع منحنی شکنندگی سازه cf  :مقاومت فشاری بتن -------- صفحهٔ بعد -------- 10 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... G : مدول برشی موثر خاک در محاسبات اندرکنش سازه- )خاک (نظیر کرنش بزرگ خاک 0 G : )مدول برشی خاک در شرایط آزاد (نظیر کرنش کوچک بدون وجود سازه و زلزله p G : مدول برشی بالشتک االستومر در مخزن g : شتاب ثقل زمین eg :شتاب ثقل موثر با در نظر گرفتن مولفه ی قائم زلزله H :اثر بار جانبی ناشی از فشار خاک، آب زیرزمینی، و یا توده ی مصالح و مواد H :فاع ت ار کل ساختمان از تراز پایه g H : .طولی از گروه شمع شامل سرشمع که در تماس با خاک مقاوم است L H : ارتفاع حداکثر مایع مخزن rw H : ارتفاع دیوار حایل s H : عمق خاک تا مرکز لوله h :ارتفاع متوسط سقف از تراز پایه h :فاصله قائم مرکز سطح وجه جانبی شالوده در تماس موثر با خاک تا سطح زمین – فصل پنجم h : ارتفاع مرکز جرم سازه از تراز پایه h :ارتفاع موثر سازه av h :میانگین ارتفاعات نقاط اتصال جزء غیر سازه ای به سازه از تراز پایه ch :ارتفاع محل اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع مواج از کف مخزن برای محاسبه ی لنگر پای جداره ch h :ارتفاع دودکش از تراز پایه cs h :ارتفاع محل اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع مواج از کف مخزن برای محاسبه ی لنگر زیر کف ih : ارتفاع دیوار برشیi، مرکز جرم قطعه یi ، طبقه یا ترازi از تراز پایه ih :ارتفاع محل اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع سخت از کف مخزن برای محاسبه ی لنگر پای جداره is h :ارتفاع محل اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع سخت از کف مخزن برای محاسبه ی لنگر زیر کف p h :ارتفاع شیشه ی مستطیلی rh : ارتفاع سازه از تراز پایه تا تراز بام rh : ارتفاع مرکز جرم سقف مخزن sh :ضخامت الیه ی خاک نرم sh : ارتفاع مرکز جرم جداره مخزن sh :ارتفاع کف تا کف طبقه ای که جزء غیر سازه .ای به آن متصل است sp h :ارتفاع خاک روی لوله sx h :ارتفاع طبقه ی زیر ترازx -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 19 w h :ارتفاع آب باالی لوله xh : ارتفاع طبقه یا ترازx از تراز پایه یا تراز مرکز کف شالوده xh : ارتفاع اتصال جزء به سازه در تراز باالتر yh :ارتفاع اتصال جزء به سازه در تراز پایین تر zh : ارتفاع در ترازz I :ضریب اهمیت سازه fI : لنگر اینرسی مقطع شالوده (ترک نخورده) حول محور عمود بر امتداد مورد بررسی gI : لنگر ماند کل مقطع ترک نخورده بدون در نظر گرفتن میلگردها LI :ضریب اهمیت لوله pI :ضریب اهمیت جزء غیر سازه ای pf I : لنگر اینرسی پالن پی موثر حول محور گذرنده از مرکز سطح آن عمود بر امتداد مورد بررسی IM :سنجه ی شدت زلزله IM :مقدار میانگین سنجه ی شدت زلزله i: ضریب افزایش تنش- فصل سیزدهم i:شماره نزدیکترین قطعه ای که مرکز جرم آن باالتر از ترازz می باشد - فصل هشتم J : نسبت مهار در مخزن z v J : ضریب تصحیح اثر مودهای باالتر برای برش ترازz K : سختی جانبی موثر سازه با فرض تکیه گاه صلب max D K : سختی موثر حداکثر سیستم جداساز نظیر تغییرمکان طرح در راستای جانبی مورد نظر min D K : سختی موثر حداقل سیستم جداساز نظیر تغییرمکان طرح در راستای جانبی مورد نظر eff K : سختی مؤثر جداساز h K : سختی افقی پی j,emb K :ضریب سختی فنر در امتداد درجه ی آزادیj با احتساب مدفون شدگی پی در عمقD j,sur K :ضریب سختی فنر در امتداد درجه ی آزادیj بدون احتساب مدفون شدگی پی در عمقD max M K : سختی مؤثر حداکثر سیستم جداساز نظیر تغییرمکان بیشینه در راستای جانبی مورد نظر min M K :سختی موثر حداقل سیستم جداساز نظیر تغییرمکان بیشینه در راستای جانبی مورد نظر p K :سختی مجموعه ی جزء صنعتی و اتصال آن به سازه sr K :سختی چرخشی پی عمیق حول هریک از دو محور افقی st K : سختی چرخشی پی عمیق حول محور قائم sv K : سختی قائم پی عمیق -------- صفحهٔ بعد -------- 58 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... θ K : سختی چرخشی پی k :عددی متناسب با زمان تناوب طبیعی سازه 0k : ضریب فشار جانبی خاک در حالت سکون ak :ضریب بزرگنمایی برای انعطاف پذیری سقف ak : سختی افقی در واحد طول پای دیوار در مخزن hk :ضریب زلزله ی افقی در خاک sh k :ضریب عکس العمل متوسط بستر در راستای افقی sv k :ضریب عکس العمل بستر در راستای قائم L :اثر بار زنده ی کاهش یافته L : )طول شالوده (بعد بزرگتر شالوده – فصل پنجم fL :طول پی سهم هر ستون L :عرض ورق حلقوی کف زیر جداره، اندازه گیری شده از بر داخلی جداره L :طول ناحیه ی با جابجایی ماندگار زمین – فصل سیزدهم a L :طول مهارنشده ی لوله b L :طول لوله در محدوده ی شناوری e L : طول موثر خط لوله که در آن، نیروی اصطکاکut وارد می.شود fL :طول دهانه ی دیافراگم انعطاف پذیر g L :بعد پشت تا پشت گروه شمع max L :حداکثر دهانه ی مجاز لوله بین دو مهار لرزه ای جانبی و قائم p L : طول شمع p L :طول هر بالشتک االستومر در مخزن – فصل دوازدهم rL :اثر بار زنده ی بام req L : ،عرضی از ورق حلقوی کف زیر جداره اندازه گیری شده از بر داخلی جداره که مایع روی آن در مقابله با .واژگونی مشارکت دارد sL :طول موثر مهار که می تواند35 برابر قطر مهار به اضافه ضخامت بالشتک بین دو دیوار و کف در نظر .گرفته شود T L :مقدار توصیه شده برای فاصله ی بین تکیه گاه های ثقلی zL : طول ناحیه جابجایی ماندگار 0 L :طول قطعه ی لوله ی بین دو اتصال il:فاصله ی مرکز جرم قسمتi جزء غیر سازه ای از محل اتصال M :لنگر واژگونی در تراز کف شالوده بدون احتساب اثر اندرکنش -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 51 a M :برآیند لنگر در اثر جابجایی نسبی مهارها i M : برآیند لنگر در اثر نیروهای اینرسی rw M :لنگر پای جداره ی مخزن s M :لنگر زیر کف مخزن t M :لنگر پیچشی موجود در طبقه ta M :لنگر پیچشی موجود در طبقه با درنظر گرفتن اثر پیچش تصادفی در پالن W M :بزرگای گشتاوری زلزله z M : لنگر در ترازzh m : تعداد دیوارهای برشی سازه در جهت اعمال نیروی زلزله c m :جرم مایع مواج مخزن f m : جرم کف مخزن fd m :جرم کل شالوده ی مخزن g m :جرم خاکی که مستقیما روی شالوده .ی مخزن قرار دارد i m : جرم مایع سخت مخزن max m : حداکثر بزرگای زلزله min m : حداقل بزرگای زلزله p m : جرم کل مایع داخل مخزن r m :جرم سقف مخزن با سقف ثابت شامل قاب بندی و ملحقات آن به اضافه ده درصد جرم بار برف روی سقف s m :جرم جداره ی مخزن به اضافه ملحقات آن t m : جرم کل مخزن خالی شامل جداره، سقف، کف و قطعات متصل به آن c N :ضریب باربری خاک - فصل سیزدهم c N :نیروهای هیدرودینامیکی حلقوی در واحد طول قائم جداره ی استوانه ای مخزن حاصل از حرکت مایع مواج ch N :ضریب باربری افقی جانبی خاک وابسته به چسبندگی cv N :ضریب باربری وابسته به چسبندگی در برکنش q N :ضریب باربری خاک qv N : ضریب باربری وابسته به اصطکاک داخلی در برکنش g N :تعداد شمع های گروه شمع h N : نیروی حلقوی هیدرواستاتیکی مخزن در واحد ارتفاع i N :نیروهای هیدرودینامیکی حلقوی در واحد طول قائم جداره استوانه ای مخزن حاصل از حرکت مایع سخت qh N : ظرفیت باربری افقی جانبی خاک وابسته به اصطکاک داخلی s N :نیروی حلقوی کل زلزله ی مخزن در واحد طول قائم جداره ی -------- صفحهٔ بعد -------- 55 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...................................  N : ضریب باربری خاک- فصل سیزدهم n :تعداد ترازها، طبقات، جرم های متمرکز یا جرم های جزء غیر سازه ای n : تعداد مودهای نوسان سازه n :شماره)ی باالترین قطعه (برابر تعداد قطعات - فصل هشتم n :تعداد نوار های جداره ی مخزن – فصل دوازدهم n :پارامتر رابطه ی رفتاری مصالح لوله n :تعداد تقسیمات جزء غیرسازه ای A n :تعداد میل مهار یا تسمه مهار در مخزن C n :تعداد اتصاالت زنجیره ای در ابتدا یا انتهای جرم متحرک خاک که با افزایش طول خود جابجایی ماندگار PE :احتمال فراگذشت سالیانه P : نیروی کششی ناشی از مجموع اثر بار زلزله و اثر بار مرده Aa P :مقدار نیروی هر مهار در روش تنش مجاز در مخزن Au P :مقدار نیروی هر مهار در روش مقاومت نهایی در مخزن fP :نیروی فشاری ناشی از زلزله وارد بر واحد طول شالوده ی نواری حلقوی برای طراحی شالوده ی مخزن به روش مقاومت f s P :نیروی فشاری ناشی از زلزله وارد بر واحد طول شالوده ی نواری حلقوی در مخزن iP :فشار داخلی طراحی مخزن n P :ظرفیت اسمی بیرون کشیده شدگی یک میل مهار n r P :ظرفیت بیرون کشیده شدگی یک میل مهار p P :بیشینه فشار داخلی بهره برداری در لوله u P :بیشینه مقاومت جانبی خاک بر واحد طول لوله v P :فشار قائم زمین w P :نیروی کششی وارده به جوش x P : بار قائم کل در باالی ترازx PGV :سرعت حداکثر زمین در محل موردنظر cp :شدت بار جانبی در ارتفاع مورد نظر مخزن ناشی از مایع مواج بر اساس توزیع ذوزنقه ای ip :شدت بار جانبی در ارتفاع مورد نظر مخزن ناشی از مایع سخت بر اساس توزیع ذوزنقه ای DSD Q : نیروهای طرح در دستگاه های میراگر وابسته به جابجایی d Q :مقاومت فشاری خاک در واحد طول خط لوله E Q :اثر نیروی افقی زلزله mDSV Q :نیروی یکی از اعضای سیستم میراگر که برای تحمل نیروهای طرح لرزه ای دستگاه های میراگر وابسته به سرعت ناشی از مودm .نوسان سازه در راستای مورد نظر الزم است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 53 mSFRS Q :نیروی یکی از اعضای سیستم میراگر برابر با نیروی طرح لرزه ای مودm نوسان سازه در راستای مورد نظر u Q : مقاومت برکنش خاک در واحد طول خط لوله cq :توزیع محیطی فشار هیدرودینامیکی وارد بر جداره مخزن استوانه ای در ارتفاع مورد نظر برای مایع مواج H q :ضریب اصالح چرخه iq :توزیع محیطی فشار هیدرودینامیکی وارد بر جداره ی مخزن در ارتفاع مورد نظر برای مایع سخت R : اثر بار باران R :شعاع خارجی لوله R :ضریب رفتار مخزن 1 R :ضریب کاهش ظرفیت بیرون کشیده شدگی میل مهار مربوط به مقاومت بتن 1 R :ضرایب کاهش ظرفیت برشی میل مهار برای مقاومت بتن 2 R :ضریب کاهش ظرفیت بیرون کشیده شدگی میل مهار مربوط به میزان ترک در بتن 3 R :ضریب کاهش ظرفیت بیرون کشیده شدگی میل مهار مربوط به خطرزایی 3 R :ضرایب کاهش ظرفیت برشی میل مهار مربوط به خطرزایی 4 R :ضریب کاهش ظرفیت بیرون کشیده شدگی میل مهار مربوط به کنترل کیفیت 4 R :ضرایب کاهش ظرفیت برشی میل مهار مربوط به کنترل کیفیت I R :ضریب رفتار سازه ی جداسازی شده max R :بزرگترین فاصله ی ساختگاه تا نقطه ای از گسل ها، نظیر تعریف فاصله در رابطه ی کاهندگی مورد استفاده min R :کوتاه ترین فاصله ی ساختگاه تا نقطه ای از گسل ها، نظیر تعریف فاصله در رابطه ی کاهندگی مورد استفاده p R :ضریب رفتار جزء غیرسازه ای u R : ضریب رفتار در روش مقاومت w R :ضریب رفتار در روش تنش مجاز c R :ضریب رفتار مربوط به جرم مایع مواج مخزن که می توان آن را برای مخازن فوالدی برابر با5 /1 و برای مخازن بتنی برابر با1 .درنظر گرفت r :پارامتر رابطه ی رفتاری مصالح لوله r :بعد مشخصه ی پی (شعاع دایره)ی معادل پی – فصل پنجم ch r :شعاع ژیراسیون مقطع پوسته ی دودکش S :اثر بار برف 1 S : پارامتر شتاب طیفی (بر حسبg)، نظیر زلزله ی نادر (سطح خطر سوم) در زمان تناوب یک ثانیه روی a S :شتاب طیفی ریسک محور a S : شتاب طیفی (بر حسبg ) با نسبت میرایی5 % aser S :شتاب طیفی زلزله ی بهره برداری (بر حسبg) حاصل از مطالعه ی ویژه ی ساختگاه -------- صفحهٔ بعد -------- 51 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... a S : شتاب طیفی (بر حسبg ) با فرض اندرکنش سازه- )خاک (میرایی و زمان تناوب معادل am S : شتاب طیفی نظیر مودm D1 S : پارامتر شتاب طیفی (بر حسبg) در زمان تناوب یک ثانیه در زلزله ی طرح، با نسبت میرایی5 % DS S : پارامتر شتاب طیفی (بر حسبg نظیر زمان تناوب کوتاه1 /4 ثانیه) در زلزله ی طرح، با نسبت میرایی5 % M1 S : پارامتر شتاب طیفی (بر حسبg ) در زمان تناوب یک ثانیه در زلزله ی نادر، با نسبت میرایی5 % MS S : پارامتر شتاب طیفی (بر حسبg در زمان تناوب کوتاه1 /4ثانیه) در زلزله ی نادر ، با نسبت میرایی5 % n S : فاصله شمعn )از محور دوران پی (گذرنده از مرکز سطح پی p S :فاصله مرکز تا مرکز بالشتک های متوالی در امتداد محیطی جداره ی مخزن p S :تنش طولی در لوله ناشی از فشار داخلی – فصل سیزدهم rS :تنش طولی ناشی از تغییر دما در لوله sS : پارامتر شتاب طیفی (بر حسبg)، نظیر زلزله( ی نادر (سطح خطر سوم) در زمان تناوب کوتاه1 /4 )ثانیه sS :فاصله مرکز تا مرکز مهارهای متوالی در امتداد محیطی جداره ی مخزن – فصل دوازدهم sS :تنش مجاز لرزه ای در دمای34 - تا44 درجه سلسیوس - فصل سیزدهم u S :مقاومت برشی زهکشی نشده ی خاک T :اثر بار ناشی از کرنش های خودتعادلی T :دوره ی بازگشت زلزله در سطح خطر مورد نظر T :زمان تناوب طبیعی (تجربی) سازه یا سازه ی غیرساختمانی با فرض تکیه بر بستر صلب 0 T :ضریب وابسته به نوع خاک از جنس زمان تناوب T : زمان تناوب مود اصلی سازه ی متکی بر فنر 1 T :زمان تناوب مود اصلی 1 T :دما در لوله هنگام نصب – فصل سیزدهم 2 T :دما در لوله هنگام بهره برداری c T :زمان تناوب مایع مواج مخزن D T :زمان تناوب موثر سازه ی جداسازی شده نظیر تغییر مکان طرح iT :زمان تناوب اصلی سازه ی مخزن همراه با مایع سخت m T : زمان تناوب طبیعی مودm M T :زمان تناوب موثر سازه ی جداسازی شده نظیر تغییر مکان حداکثر p T :زمان تناوب جزء صنعتی R T :زمان تناوب موثر مود ماندگار S T :ضریب وابسته به نوع خاک از جنس زمان تناوب 1D T :زمان تناوب موثر مود اصلی در زلزله ی طرح -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 51 1M T :زمان تناوب موثر مود اصلی در زلزله ی نادر t:مدت زمان بهره ًبرداری یا عمر مفید سازه که معموال54 سال درنظر گرفته می.شود t:ضخامت شالوده t: ضخامت دیواره ی لوله t:ضخامت جداره در محل محاسبه ی تنش حلقوی یا نوار مورد نظر جداره ی مخزن – فصل دوازدهم pt: ضخامت بالشتک االستومر در مخزن pt:ضخامت اسمی دیواره ی لوله rt:ضخامت ورق سقف مخزن at:ضخامت ورق حلقوی کف در زیر جداره پس از کسر ضخامت منظور شده برای خوردگی bt:ضخامت ورق کف مخزن پس از کسر مقدار منظور شده برای خوردگی bt:ضخامت جداره ی دودکش در پایین ترین نقطه ct:ضخامت نوار مورد نظر جداره ی مخزن et:ضخامت موثر جداره ی مخزن gt:عمق موثر خاک که از کف شالوده ی سطحی به پایین اندازه گیری می.گردد it: ضخامت الیه خاک it: ضخامت نوارi از جداره ی مخزن ht:ضخامت جداره ی دودکش در باالترین نقطه st:ضخامت پایین ترین نوار جداره ی مخزن پس از کسر مقدار منظور شده برای خوردگی ut: حداکثر نیروی اصطکاک در واحد طول سطح تماس لوله و خاک V : نیروی برشی ناشی از مجموع اثر بار زلزله و اثر بار مرده b V :حداقل نیروی جانبی لرزه ای طراحی سیستم جداساز و اجزای سازه ای زیر آن c V :برش پایه ی نظیر مایع مواج مخزن g V :بیشینه سرعت زمین برای هر گروه کاربری و خطرزایی لوله g0 V :بیشینه سرعت زمین در محل مورد نظر در زلزله ی سطح خطر دوم iV :بیشینه برش پایه ی اصالح شده iV :برش پایه ی نظیر مایع سخت، سقف، کف و جداره ی مخزن– فصل دوازدهم m V : برش پایه مودm min V :مقدار حداقل برش پایه max V :مقدار حداکثر برش موضعی در واحد طول محیط در محل اتصال جداره به کف برای مخازن استوانه ای n V :ظرفیت اسمی برشی یک میل مهار nr V :ظرفیت برشی یک میل مهار -------- صفحهٔ بعد -------- 56 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... p V :برش پایه یا جمع برش های موجود در تکیه گاه های جزء غیرسازه ای R V :مقدار برش پایه ی مود ماندگار در راستای مورد نظر در زلزله ی طرح s V :سرعت موثر موج برشی خاک s V : میانگین سرعت موج برشی در ارتفاع الیه های خاک s V :حداقل نیروی جانبی لرزه ای طراحی روسازه – فصل نهم s V :حد باالی برش پایه در مخازن خودمهار با کف تخت – فصل دوازدهم s0 V :متوسط سرعت موج برشی خاک در شرایط آزاد در محدوده ی عمق موثر خاک s0i V : سرعت موج برشی خاک در شرایط آزاد (بدون وجود سازه) در مرکز قسمتi sgi V : سرعت موج برشی افزایش یافته ی خاک به علت اثر وزن سازه در مرکز قسمتi ser V :برش پایه در زلزله ی بهره برداری u V :مقدار برش پایه u V :برش پایه ی سازه با احتساب اندرکنش سازه و خاک w V :نیروی برشی وارده به جوش x V :برش لرزه ای در طبقه ی بین ترازx وx-1 z V : برش طراحی در ترازzh 1 V :مقدار برش پایه ی مود اصلی در راستای مورد نظر در زلزله ی طرح W :اثر بار ناشی از فشار باد W :وزن موثر لرزه ای سازه W :وزن موثر لرزه ای روسازه 1 W :وزن لرزه ای موثر مود اصلی سازه در بر گیرنده ی سهمی از بار زنده R W :وزن لرزه ای موثر مود ماندگار سازه c W :وزن محتویات لوله در واحد طول ch W : وزن کل دودکش m W :وزن موثر لرزه ای سازه در مودm m W : انرژی کرنشی بیشینه در مودm نوسان سازه در راستای مورد نظر در جابجایی ،های مودیim  mj W : کار انجام شده توسط میراگرj در یک چرخه ی کامل از پاسخ دینامیکی متناظر با مودm نوسان سازه در راستای مورد نظر در جابجایی های مودی P W :سهم وزن دیوار تخصیص یافته به مهار p W :وزن بهره برداری جزء صنعتی یا غیر سازه ای p W :وزن لوله در واحد طول – فصل سیزدهم s W :وزن کل خاک معادل حجم اشغال شده توسط لوله در واحد طول -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 51 z W :عرض ناحیه ی جابجایی ماندگار a w :وزن مایع مجاور جداره ی مخزن که می تواند برای مقابله با واژگونی ب ه .کار رود Aa w :نیروی طراحی مهار مکانیکی در واحد طول جداره در روش تنش مجاز s A w :نیروی لرزه ای مهار مکانیکی در مخزن Au w : نیروی طراحی مهار مکانیکی در واحد طول جداره در روش مقاومت c w :عرض ترک محاسباتی در عضو سازه در محل میل مهار i w :سهم وزن موثر لرزه ای طبقه، تراز یا قسمتi p w :عرض هر بالشتک االستومر در مخزن pi w : وزن قسمتi جزء غیر سازه ای px w :سهم وزن موثر لرزه ای دیافراگم و اجزای متکی به آن در ترازx t w :وزن در واحد طول محیط جداره که از جداره ی مخزن به کف وارد می.شود tr w :وزن در واحد طول محیط جداره که از جداره ی مخزن به کف وارد می.شود، بدون اثر وزن سقف مخزن x w :سهم وزن موثر لرزه ای طبقه یا ترازx x :توان ارتفاع در رابطه ی زمان تناوب تجربی ix :فاصله ی وسط نوارi تا سطح آزاد مایع Y :فاصله قائم از سطح مایع تا نقطه ی مورد نظر در مخزن u Y : بلندشدگی ارتجاعی کف مخزن خودمهار y :فاصله ی مرکز سختی سیستم جداساز تا محل دستگاه جداساز مورد نظر در جهت عمود بر امتداد بارگذاری زلزله max y :حداکثر جابجایی ارتجاعی جانبی در باالترین نقطه ی دودکش e Z :اساس مقطع ارتجاعی لوله z :ارتفاع مهار نسبت به تراز پایه - فصل هشتم z :ارتفاع محل اتصال جزء غیر سازه ای به سازه α :ضریب تخمین اثر مولفه ی قائم زلزله a α :زاویه راستای مهار با افق در مخزن s α : ضریب چسبندگی خاک و لوله t α :ضریب خطی انبساط حرارتی ε α :ضریب کرنش زمین  :زاویه ی تقاطع خط لوله با گسل j :ضریب اصالح سختی برای مدفون شدگی پی در امتداد درجه ی آزادیj D  : نسبت میرایی موثر سیستم جداساز نظیر جابجایی طرح -------- صفحهٔ بعد -------- 50 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... HD  :مولفه ی نسبت میرایی موثر سازه در راستای مورد نظر ناشی از رفتار چرخه ای پس از تسلیم سیستم لرزه بر و اعضای سیستم میراگر در تقاضای شکل پذیری موثر زلزله ی طرح HM  :مولفه ی نسبت میرایی موثر سازه در راستای مورد نظر ناشی از رفتار چرخه ای پس از تسلیم سیستم لرزه بر و اعضای سیستم میراگر در تقاضای شکل پذیری موثر زلزله ی نادر eff  : نسبت میرایی موثر جداساز I : نسبت میرایی ذاتی M  : نسبت میرایی موثر سیستم جداساز نظیر جابجایی حداکثر mD  : نسبت میرایی موثر کل سازه در جابجایی طرح در مودm mM  : نسبت میرایی موثر کل سازه در جابجایی بیشینه در مودm R  : نسبت میرایی موثر مود ماندگار Vm  :نسبت میرایی ویسکوز در مودm   :حداکثر جابجایی مثبت جداساز در هر چرخه از آزمایش با مقیاس واقعی   :حداکثر جابجایی منفی جداساز در هر چرخه از آزمایش با مقیاس واقعی a  :جابجایی جانبی نسبی مجاز طبقه a  :حاشیه ی اطمینان برای تغییرمکان اتصال - فصل سیزدهم allowable  :تغییر مکان مجاز اتصال که توسط سازنده ی اتصال تعیین و ارائه می شود - فصل سیزدهم D  :جابجایی نسبی طبقه در زلزله ی طرح D+L  :تغییرشکل اتصال ناشی از بارهای ثقلی f  :جابجایی نسبی مجاز لرزه ای در دیوارهای نما و تیغه های داخلی دارای شیشه M  : جابجایی نسبی طبقه در زلزله ی نادر RD  :جابجایی نسبی طرح طبقه در مود ماندگار x  : جابجایی نسبی غیرارتجاعی طبقهx xe  :جابجایی نسبی ارتجاعی حاصل از تحلیل طبقه یx بدون اثرP- 1D  :جابجایی نسبی طرح طبقه در مود اصلی mD  : جابجایی نسبی طرح طبقه در مودm oper  :حداکثر تغییر مکان بهره برداری در اتصال seismic  :تغییر مکان مجاز لرزه ای خط لوله oper+seismic   :حداکثر تغییر مکان اتصال ناشی از اعمال بار بهره برداری و زلزله p  :تغییرشکل اتصال ناشی از فشار داخلی p  :ا ضافه فشار خاک وارد بر دیوار سازه ای ناشی از زلزله p  :بیشینه مقدار جابجایی عرضی لوله – فصل سیزدهم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول :کلیات / 59 Qu  : تغییرمکان نظیر مقاومت برکنش خاک– فصل سیزدهم Qd  : تغییرمکان نظیر مقاومت فشاری خاک– فصل سیزدهم t  :تغییرشکل اتصال ناشی از تغییرات دما t  : بیشینه جابجایی محرک خاک در راستای محور خط لوله – فصل سیزدهم xe  :جابجایی نسبی ارتجاعی حاصل از تحلیل طبقه یx با اثرP- i'  : تنش موثر قائم در مرکز قسمتi ناشی از وزن سازه D  :سرعت طبقه در زلزله ی طرح M  :سرعت طبقه در زلزله ی نادر RD   :سرعت طبقه در زلزله ی طرح در مود ماندگار 1D   :سرعت طبقه در زلزله ی طرح در مود اصلی mD   :سرعت طبقه در زلزله ی طرح در مودm  : زاویه اصطکاک بین خاک و لوله ave  : میانگین جابجایی در نقاط انتهایی سازه در ترازx بدون در نظر گرفتن اثرx A fax  :مولفه ی حرکت گسل در امتداد خط لوله design - fax  :جابجایی طراحی گسل در جهت محور طولی خط لوله fb  : جابجایی متوسط گسل با رفتار نامشخص fn  : جابجایی متوسط گسل نرمال fr  : جابجایی متوسط گسل معکوس fs  : جابجایی متوسط گسل امتدادلغز ftr  :مولفه ی حرکت گسل عمود بر خط لوله design - ftr  :جابجایی طراحی گسل در جهت عرضی (عمود) خط لوله fvt  :مولفه ی حرکت گسل قائم بر خط لوله design - fvt  :جابجایی طراحی گسل در جهت قائم خط لوله i  : تغییرمکان جانبی ارتجاعی مرکز جرم قسمتi m i  : تغییرشکل ترازi در مودm نوسان در مرکز سختی سازه در راستای مورد نظر iD  : تغییرشکل سقف در ترازi در زلزله ی طرح iM  : تغییرشکل سقف در ترازi در زلزله ی نادر imD  : تغییرشکل سازه در ترازi در زلزله ی طرح در مودm max  :بیشینه جابجایی جانبی در ترازx بدون درنظر گرفتن اثرx A max  :بیشینه جابجایی جانبی در ترازx بدون درنظر گرفتن اثرx A -------- صفحهٔ بعد -------- 38 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... M  :بیشینه جابجایی جانبی غیر ارتجاعی سازه MT  :کمینه فاصله ی آزاد مجاز بین دو سازه ی مجاور s :حداکثر ارتفاع موج روی تراز طراحی مایع مخزن iRD  : تغییرشکل سقف ترازi در زلزله ی طرح در مود ماندگار i1D  : تغییرشکل سقف ترازi در زلزله ی طرح در مود اصلی xδ : جابجایی جانبی (غیر ارتجاعی) ترازx در روش سازه ی معادل x  : جابجایی جانبی (غیر ارتجاعی) ترازx بدون احتساب اثر اندرکنش xe  :جابجایی جانبی ارتجاعی در ترازx xem  :جابجایی ارتجاعی در ترازx در مودm xm  :جابجایی ترازx در مودm l  :حداکثر تغییرمکان طولی زمین l design  :جابجایی طراحی زمین در جهت طولی t  : حداکثر جابجایی ماندگار جانبی زمین t design  :جابجایی طراحی زمین در جهت عرضی  :کرنش در لوله a : کرنش محوری طولی در لوله allowable  : کرنش مجاز لوله b :حداکثر کرنش خمشی در لوله PGD -c :کرنش فشاری مجاز در جابجایی ماندگار wave -c :کرنش فشاری مجاز در انتشار موج c- cr  :کرنش آستانه ی چروکیدگی لوله D+L  :کرنش لوله ناشی از بارهای ثقلی oper  :کرنش بهره برداری در خط لوله p : کرنش لوله ناشی از فشار داخلی seismic  :کرنش طراحی لوله ناشی از مخاطرات لرزه ای t : کرنش لوله ناشی از تغییرات دما u : کرنش نهایی کششی مصالح لوله y :کرنش جاری شدن مصالح  :زاویه ی اصطکاک داخلی خاک  :پارامتر تعیین ضریب بزرگنمایی جزء غیرسازه ای -------- صفحهٔ بعد -------- فقفصل اول: کلیات : ۳۱ 9 : دامنه‌ی شکل مودی ترار 1 در مود 1] رم : بردار شکل مودی مود اصلی پرزلم : بردار شکل مودی مود ماندگار 09 : دامنه‌ی شکل مودی تراز ‏ در مود [11 «7 : ضریب مشارکت مود 11 نوسان سازه 7 : ضریب مشارکت مود اصلی نوسان سازه پز 7 : ضریب مشارکت مود ماندگار نوسان سازه از : وزن مخصوص موثر خاک : وزن حجمی خاک خشک : اوزن حجمی خاک : وزن حجمی آب [7 : نسبت میرایی : نرخ رخداد سالانه‌ی زلزله در منطقه - فصل سوم ۸ : پارامتر تعیین برش پایه‌ی جزء غیر سازه‌ای هلر : طول موج ظاهری زلزله در سطح زمین ما : نرخ رخداد سالانه‌ی زلزله‌ی نظیر سنجه‌ی مورد نظر که مقدار آن برابر 1/7 می‌باشد. نک تعداد رخداد زلزله طبق کاتالوگ منطقه در مدت زمان مورد نظر (بین 177 و 771۳) تقسیم بر مدت زمان نظیر : ضریب شکل‌پذیری سازه «0// : تقاضای شکل‌پذیری موثر مربوط به زلزله‌ی طرح : ضریب شکل‌پذیری معادل ۸ : ضریب اصطکاک بین کف مخزن و شالوده : تقاضای شکل‌پذیری موثر مربوط به زلزله‌ی نادر ۰ : بیشینه تقاضای شکل‌پذیری موتر ول : ضریب شکل‌پذیری جزء غیرسارزه‌ای 0 : زاویه‌ی بین جهت زلزله با شعاع گذرنده از نقطه‌ی مورد نظر در مخزن 0 : دوران لرزه‌ای اتصال : شاخص پایداری تراز # م : ضریب افزونگی (نامعینی) م: جرم حجمی خاک در شرایط آزاد - فصل پنحجم -------- صفحهٔ بعد -------- 35 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... ch  : )جرم حجمی معادل دودکش (شامل پوسته و پوشش L  :جرم حجمی مایع درون مخزن D E  :کل انرژی تلف شده در سیستم جداساز طی یک چرخه ی کامل نظیر جابجایی طرح M E  :کل انرژی تلف شده در سیستم جداساز طی یک چرخه ی کامل نظیر جابجایی حداکثر  :تنش در لوله bf  :تنش خمشی ناشی از شناوری c  : مقدار تنش قائم فشاری کل در جداره در روش تنش مجاز cs  : حداکثر تنش قائم فشاری حاصل از زلزله در مخزن خودمهار در پایین جداره h  :تنش حلقوی حاصل از نیروی هیدرواستاتیکی s  :تنش حلقوی حاصل از نیروی زلزله IM  :انحراف معیار مقادیر سنجه ی شدت زلزله y  :تنش جاری شدن مصالح لوله yo  :تنش جاری شدن مصالح لوله در دمای بهره برداری i' : تنش موثر قائم در مرکز قسمتi ناشی از وزن خاک  : ضریب پواسون f :ضریب پواسون مصالح شالوده 0  :ضریب اضافه مقاومت j :نسبت میرایی تشعشعی خاک S  :نسبت میرایی خاک در کرنش های بزرگ t j :نسبت میرایی، برابر با مجموع نسبت میرایی خاک در کرنش های بزرگ و نسبت میرایی تشعشعی خاک  : نسبت میرایی معادل 0 :نسبت میرایی پی 0 :نسبت میرایی پی با وجود الیه ی خاک نرم با ضخامت تقریبا ثابت متکی بر خاک سخت با ضخامت زیاد ψ :پارامتر تعیین میرایی تشعشعی خاک ψ :زاویه ی بین سطح شکست گسل نرمال و سطح افقی- فصل سیزدهم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم بارگذاری -------- صفحهٔ بعد -------- 31 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... 5 - 1 مالحظات کلی طراحی سازه های ساختمانی، غیرساختمانی و تجهیزات صنعت نفت در این آیین نامه می تواند با دو روش تنش مجاز و مقاومت انجام گیرد. در هر دو روش باید از ترکیب های بارگذاری بند1 - 1 استفاده شود. اعضای این سازه ها باید دارای ویژگی الزم در برابر بحرانی ترین ترکیب های بارگذاری و نیز درصورت لزوم ترکیب بارگذاری شامل ضریب اضافه مقاومت مذکور در بند1 - 1 - 4 باشند. در استفاده از ترکیبات بارگذاری ارائه شده، الزم است به سازگاری آن با ضوابط آیین نامه .های طراحی توجه شود در هر حال بدون توجه به اثر بار غالب، ضوابط طرح لرزه ای نیز طبق فصول این آی ین نامه باید رعایت .گردد در این آیین نامه ضوابط بار ناشی از زلزله ارائه شده است. برای تعیین سایر بارها می توان از مبحث ششم مقررات ملی ساختمان و اسناد و مشخصات طرح و نصب تجهیزات استفاده کرد . ضوابط سایر بارگذاری ها باید طبق .مراجع و استانداردهای معتبر سازگار با ترکیبات بارگذاری ارائه شده تعیین شود 5 - 5 ترکیب بار در این آیین نامه ترکیب بارهای پایه به دو روش تنش مجاز و مقاومت به ترتیب در بندهای1 - 1 - 1 و 1 - 1 - 1 ارائه شده است. عالوه بر بارهای یاد شده در این بندها و فصول مربوطه در این آیین نامه، در صو رت لزوم برای ترکیب سایر بارها نظیر بارهای عملکردی سازه های صنعتی، اثر آتش سوزی، انفجار و نظایر آن، می.توان از سایر مراجع معتبر استفاده نمود 5 - 5 - 1 ترکیب های بارگذاری در روش تنش مجاز 5 - 5 - 1 - 1 ترکیب بار های پایه در روش تنش مجاز، مقدار بیشینه ی نیرو در اعضا و پی سازه باید ب ا بحرانی ترین ترکیب های بار تعیین شود. افزایش تنش مجاز در صورت استفاده از ترکیب های بارگذاری این آیین نامه مجاز نمی .باشد ترکیب های پایه در روش تنش مجاز به شرح زیر می:باشد 1 -1 D 1 -1 L D  1 -3  r L D یا Sیا ) R 1 -4  r L L D 75 .0 75 .0  یا Sیا  R 1 -5  W D 4 . 1 6 . 0   یا  E 7 . 0 1 -6 - الف  r L L W D 75 . 0 75 . 0 4 . 1 6 . 0 75 . 0     یا Sیا  R 1 -6 - ب   S L E D 75 . 0 75 . 0 7 . 0 75 . 0    1 -3 W D 4.1 6.0 6.0   1 -3 E D 7.0 6.0  -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم: بارگذاری / 31 که :در روابط فوق D : اثر بار مرده L :اثر بار زنده ی کاهش یافته rL :اثر بار زنده ی بام E : اثر بار زلزله، طبق بند1 - 1 - 3 S : اثر بار برف W :اثر بار ناشی از فشار باد F :اثر بار جانبی ناشی از فشار مایعات در حالت حداکثر ارتفاع H :اثر بار جانبی ناشی از فشار خاک، آب زیرزمینی، و یا توده ی مصالح و مواد R :اثر بار باران تبصره ی 1 ،: در صورت وجود بار مایعF ، اثر آن در حالت حداکثر ارتفاع با ضریب بار یکسان با بار مرده در ترکیب بارهای1 -1 الی1 -6 و1 -3 اضافه می.شود تبصره ی 1: در صورت وجود بار جانبی ناشی از فشار خاک، آب زیرزمینی، و یا توده،ی مصالح و مواد H ،با اثر افزاینده بر بارهای پایه، اثر آن در تمامی ترکیب بارها با ضریب بار یک اضافه می شود. چنانچه بارH اثر مقابله کننده با بارهای پایه داشته باشد، در صورت دائمی بودن با ضریب بار6 /4 و در غیر این صورت با ضریب بار صفر منظور می .گردد تبصره ی 3 ،: در ترکیب بارهای فوق از اثر بارهایی که عدم اعمال آنها شرایط بحرانی تری را ایجاد می کند باید صرفنظر .شود تبصره ی 4 : اثر بار زلزله در موارد لزوم باید با استفاده از ترکیبات بار شامل ضریب اضافه مقاومت طبق بند1 - 1 - 4 .منظور گردد 5 - 5 - 1 - 5 ترکیب بارهای شامل کرنش های خودتعادلی در صورت وجود کرنش ،های خودتعادلیT ،(کرنش ،های مستقل از نیروی خارجی مانند تغییرات دما )خطای مونتاژ، نشست، خزش اثرات سازه ای ناشی از بارT .باید همراه با سایر بارها درنظر گرفته شود ضریب بارT براساس احتمال وقوع با سایر بارها به صورت همزمان که بدترین اثر را داشته باشد طبق مراجع معتبر یا سایر فصول این آیین نامه باید در نظر گرفته شود. در هر حال ضریب بارT نباید از 35 /4 .کمتر در نظر گرفته شود 5 - 5 - 1 - 3 ترکیب بارهای شامل بارهای تعریف نشده چنانچه کارفرما الزم بداند، طراح مجاز است اثرات بارهای تعریف نشده در این فصل را بر اساس .احتمال وقوع و با استفاده از مراجع معتبر در نظر بگیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 36 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... 5 - 5 - 5 ترکیب های بارگذاری ضریب دار در روش مقاومت 5 - 5 - 5 - 1 ترکیب بار های پایه سازه، اجزا و شالوده آن باید طوری طراحی شوند که مقاومت طراحی آنها برابر یا بیشتر از اثرات حاصل از ترکیب های پایه ی بارگذاری ضریب :دار زیر باشد 1 -9 D 4 . 1 1 - 14  r L L D 5 . 0 6 . 1 2 . 1  یا Sیا  R 1 - 11  r L D 6 . 1 2 . 1 یا Sیا  L R یا  W 4 . 1 5 . 0  1 - 11  r L L W D 5 . 0 4 . 1 2 . 1   یا Sیا  R 1 - 13 S L E D 2.0 2.1    1 - 14 W D 4.1 9.0  1 - 15 E D 9.0 چنانچه بار زنده ی کاهش نیافته کمتر از 2 daN/m 444 باشد (به جز پارکینگ و یا محل تجمع)، در ترکیب های بار1 - 11 الی1 - 13 می توان برایL ضریب بار5 /4 .درنظر گرفت ،در صورت وجود بار مایعF، اثر آن با ضریب بار یکسان با بار مرده در ترکیب بارهای1 - 9 الی1 - 13 و 1 - 15 اضافه می.شود در صورت وجود بارH با اثر افزاینده با بارهای پایه، اثر آن در تمامی ترکیب بارها با ضریب بار6 /1 اضافه می شود. چنانچه بارH اثر مقابله کننده با بارهای پایه داشته باشد، در صورت دائمی بودن با ضریب بار9 /4، در غیر این صو رت با ضریب بار صفر منظور می.گردد .اثر فقدان یک یا چند بار در ترکیب بارهای پایه باید بررسی شود 5 - 5 - 5 - 5 ترکیب بارهای شامل کرنش های خودتعادلی درصورت وجود کرنش های خودتعادلی، اثرات سازه ای ناشی از بارT باید همراه با سایر بارها درنظر گرفته شود. ضریب بارT براساس احتمال وقوع با سایر بارها به صورت همزمان که بدترین اثر را داشته باشد طبق مراجع معتبر یا سایر فصول این آیین نامه باید در نظر گرفته شود. در هر حال ضریب بارT .نباید کمتر از یک در نظر گرفته شود 5 - 5 - 5 - 3 ترکیب بارهای شامل بارهای تعریف نشده چنانچه کارفرما الزم ب داند طراح مجاز است اثرات بارهای تعریف نشده در این فصل را بر اساس احتمال .وقوع و با استفاده از مراجع معتبر در نظر بگیرد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم: بارگذاری / 31 5 - 5 - 3 اثر بار ناشی از مولفه های زلزله در ترکیب های بارگذاری ضوابط این بند شامل کلیه اعضای سازه از جمله آنهایی که جزء سیستم لرزه ،بر نیستند می شود؛ مگر آنکه طبق ضوابط این آیین ،نامه مستثنی شده باشد. در تعیین بار زلزله برای هر دو روش ترکیب بار سطح نیروی زلزله در حد نهایی مطابق این بند محاسبه می.شود 5 - 5 - 3 - 1 اثر مولفه ی افقی زلزله اثر ناشی از مولفه ،ی افقی زلزلهh E، طبق رابطه زیر ی تعیین می :شود 1 - 16 E h Q E   :که در آن  :ضریب افزونگی (نامعینی ) مطابق بند4 -6 E Q : اثر نیروی افقی زلزله طبق فصل چهارم . اثر همزمان نیروهای زلزله در دو راستای متعامد افقی در صورت لزوم طبق بند 4 - 3 4 4 - 3درE Q باید منظور شود. در صورت استفاده از تحلیل تاریخچه زمانی ارتجاعی ، طبق بند 4 - 14 - 1، E Q، در صورت لزوم، معرف اثر حاصل از اعمال زوج شتاب نگاشت بند یادشده می .باشد 5 - 5 - 3 - 5 اثر مولفه ی قائم زلزله اثر ناشی از مولفه ،ی قائم زلزلهv E، طبق رابطه زیر ی تعیین می :شود 1 - 13 D S E DS v   :که در آن DS S : پارامتر شتاب طیفی( بر حسبg) ( ، نظیر زمان تناوب کوتاه1 /4 )ثانیه در زلزله ی طرح ، با نسبت میرایی5 % در مواردی که طبق فصل سوم این آیین نامه استفاده از طیف ویژه ی ساختگاه الزامی نیست، می توان مقدارDS Sرا برابر حاصلضرب نسبت ،شتاب مبنای طرحA ،، در ضریب بازتابB، در محدوده ی شتاب ثابت طیف استاندارد1344 .ایران در نظر گرفت  :ضریب تخمین اثر مولفه ی قائم زلزله که می توان مقدار آن را برابر1 /4 .در نظر گرفت 5 - 5 - 3 - 3 ترکیب مولفه های افقی و قائم زلزله برای اعمال اثر ترکیبی مولفه،های افقی و قائم زلزله باید مقدارEدر ترکیب های بارگذاری مربوطه در بندهای1 - 1 - 1 و1 - 1 - 1 را به صورت روابط1 - 13 و یا 1 - 19 .جایگزین کرد به این منظور، اثر نیروی زلزله در ترکیب بارهای1 - 5 و1 -6 و1 - 13 طبق رابطه1 - 13 و اثر این نیرو در ترکیب بار1 - 3 طبق -------- صفحهٔ بعد -------- 30 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... رابطه ی1 - 19 اعمال می.شود الزم به ذکر است در تعیین تقاضای لرزه ای در مرز خاک و شالوده، مقدارv E در رابطه ی1 - 19 را می .توان برابر صفر در نظر گرفت 1 - 13 v h E E E   1 - 19 v h E E E   لذا اثر همزمان مولفه های افقی و قائم زلزله در ترکیب های بارگذاری لرزه ای به روش تنش مجاز و یا .روش مقاومت باید مطابق ضوابط زیر اعمال شود الف- ترکیب:های بارگذاری طراحی به روش تنش مجاز 1 - 14   E DS Q D S  7.0 14 .0 0.1   1 - 11      r E DS L L Q D S 75 .0 75 .0 7.0 75 .0 105 .0 0.1     یاSیا  R 1 - 11   E DS Q D S  7.0 14 .0 6.0   ،در صورت وجود بار مایعF، اثر آن با ضریب بار یکسان با بار مرده در ترکیب بارهای 1 - 14 و1 - 11 اضافه می.شود در صورت وجود بار Hبا اثر افزاینده با بارهای پایه، اثر آن در تمامی ترکیب بارها با ضریب بار یک اضافه می شود. چنانچه بارH اثر مقابله کننده با بارهای پایه داشته باشد، در صورت دائمی بودن با ضریب بار6 /4 ، در غیر این صورت با ضریب بار صفر منظور می.گردد ب- ترکیب:های بارگذاری طراحی به روش مقاومت 1 - 13   S L Q D S E DS 2.0 2.0 2.1      1 - 14   E DS Q D S    2.0 9.0 در صورتی که بار زنده ی کاهش نیافته کمتر از2 daN/m 444 باشد (به جز پارکینگ و یا محل تجمع)، در ترکیب بار1 - 13 می توان برایL ضریب بار5 /4 .درنظر گرفت ،در صورت وجود بار مایعF ، اثر آن با ضریب بار یکسان با بار مرده در ترکیب بار1 - 13 اضافه می.شود در صورت وجود بارH با اثر افزاینده با بارهای پایه، اثر آن در تمامی ترکیب بارها با ضریب بار6 /1 اضافه می شود. چنانچه بارH اثر مقابله کننده با بارهای پایه داشته باشد، در صورت دائمی بودن با ضریب بار9 /4، در غیر این صورت با ضریب بار صفر منظور می.گردد 5 - 5 - 1 ترکیب بار شامل ضریب اضافه مقاومت ،در ستون، تیر، خرپا یا دال که تکیه گاه دیوار یا قاب سازه ای ناپیوسته با نامنظمی نوع (ث) در جدول 4 -1 یا جدول4 -1 باشد، باید ظرفیت کافی برای مقابله با حداکثر نیروی محوری ناشی از ترکیب بارهای این بند تامین شود. اتصاالت دیوار یا قاب سازه ای ناپیوسته ی یادشده به اعضای نگهدارنده ی آنها باید ظرفیت الزم برای ا.نتقال نیروهای طراحی اعضای ناپیوسته را داشته باشند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم: بارگذاری / 39 در سازه های ستون طره ای )(کنسولی )، ردیف (ج جدول4 -4، پی و دیگر اعضای مقاوم در برابر واژگونی در تراز پای ستون، باید مقاومت کافی برای تحمل نیروهای حاصل از ترکیب بارهای این بند را داشته باشند. نیروی محوری در این ستون ها، ناشی از ترکیب بار بند1 - 1 - 1 یا1 - 1 - 1 نباید از15 % .ظرفیت بار محوری ستون، مجاز یا نهایی بنا به مورد، بیشتر شود همچنین در مواردی که طبق آیین نامه های طراحی، استفاده از ترکیب بار شامل ضریب اضافه مقاومت .الزامی باشد، ترکیب بارهای این بند نیز باید اعمال شود الف- :ترکیب بارهای شامل ضریب اضافه مقاومت در روش طراحی بر اساس تنش مجاز 1 - 15   E DS Q D S 0 7.0 14 .0 0.1    1 - 16      r E DS L L Q D S 75 .0 75 .0 7.0 75 .0 105 .0 0.1 0     یاS Lrیا  R 1 - 13   E DS Q D S 0 7.0 14 .0 6.0    ،در صورت وجود بار مایعF، اثر آن با ضریب بار یکسان با بار مرده در ترکیب بارهای 1 - 15 و 1 - 16 اضافه می.شود در صورت وجود بار Hبا اثر افزاینده با بارهای پایه، اثر آن در تمامی ترکیب بارها با ضریب بار یک اضافه می شود. چنانچه بارH اثر مقابله کننده با بارهای پایه داشته باشد، در صورت دائمی بودن با ضریب بار6 /4، در غیر این صورت با ضریب بار صفر منظور می .گردد در روش تنش مجاز، در صورتی که از ترکیب بارگذاری شامل ضریب اضافه مقاومت استفاده شود، ت نش مجاز می تواند به میزان14 % .افزایش داده شود ب- :ترکیب بارهای شامل ضریب اضافه مقاومت در روش طراحی بر اساس مقاومت 1 - 13   S L Q D S E DS 2.0 2.0 2.1 0      1 - 19   E DS Q D S 0 2.0 9.0    در صورتی که بار زنده ی کاهش نیافته کمتر از 2 daN/m 444 ،)باشد (به جز پارکینگ و یا محل تجمع در ترکیب بار 1 - 13 می توان برایL ضریب بار5 /4 .درنظر گرفت ،در صورت وجود بار مایعF، اثر آن با ضریب بار یکسان با بار مرده در ترکیب بار1 - 13 اضافه می.شود در صورت وجود بارH با اثر افزاینده با بارهای پایه، اثر آن در تمامی ترکیب بارها با ضریب بار6 /1 اضافه می شود. چنانچه بارH اثر مقابله کننده با بارهای پایه داشته باشد، در صورت دائمی بودن با ضریب بار9 /4، در غیر این صورت با ضریب بار صفر منظور م ی.گردد :در این روابط 0  : ضریب اضافه مقاومت طبق فصول چهار م یا هفت م این آیین نامه تالش های نظیر ترکیب بارهای شاملE Q 0  در هر عضو الزم نیست از تالش های ایجاد شده در عضو حاصل از تحلیل سازوکار خمیری یا تحلیل غیرارتجاعی با در نظر گرفتن مقاومت های نظیر مورد انتظار مصالح عضو، بیشتر در .نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- 18 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ................................... 5 - 5 - 1 اثر رو به باالی زلزله در طره های افقی طره ی افقی باید عالوه بر ترکیب بارهای قبل ، برای بار حداقل14 % .بار مرده رو به باال طراحی شود 5 - 3 حوادث غیر مترقبه 5 - 3 - 1 حدود کاربرد منظور از حوادث غیرمترقبه، سایر حوادث با احتمال رخداد کم می باشد که در بند1 - 1 بیان نشده است، نظیر انفجار، ضربه و آتش سوزی. این حوادث می تواند شامل آثار ثانویه ی ناشی از زلزله نی.ز باشد مقاومت و پایداری سازه ها و تجهیزات صنعت نفت با گروه طراحی لرزه ای2 D و3 D (طبق بند4 - 5 ) باید برای اطمینان از قابلیت تحمل آثار ناشی از این بارها بررسی و امکان فروریزش زنجیره ای یا .پیشرونده حداقل شود 5 - 3 - 5 ترکیب بار 5 - 3 - 5 - 1 ظرفیت کل در روش ،مقاومت برای بررسی ظرفیت سازه و یا اجزای سازه ،ای در مقابل آثار بارهای غیرمترقبه .ترکیب بارهای زیر باید در نظر گرفته شود 1 - 34 S L A D k 2.0 5.0 2.1    1 - 31 S L A D k 2.0 5.0 9.0    :که در آن kA :بار یا اثر آن ناشی از حادثه ی غیر مترقبه یA طبق مراجع معتبر نظیر500 - CE - E - IPS . 5 - 3 - 5 - 5 ظرفیت مانده برای بررسی ظرفیت مانده ی سازه و یا اجزای سازه ای پس از حادثه ،ی مخرب، باید برخی اعضای باربر که احتمال خسارت عمده و حذف آنها وجود دارد، توسط و مس ول طراحی سازه .مشخص و حذف گردد ظرفیت مانده ی سازه ی آسیب دیده برای:ترکیب بارهای زیر باید کنترل شود 1 - 31  rL L D 2.0 5.0 2.1  یا Sیا  R 1 - 33  r L L D 2.0 5.0 9.0  یا Sیا  R 5 - 3 - 3 ملزومات پایداری پایداری کلی سازه و اجزای آن باید تامین شود. استفاده از هر روشی که تاثیرات مرتبه دوم را لحاظ .نماید، مجاز است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -------- صفحهٔ بعد -------- 15 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 3 - 1 مالحظات کلی در این آیین نامه بسته به نوع سازه از یک یا دو سطح خطر برای طراحی سازه ها و تاسیسات صنعت نفت استفاده می شود. سطوح خطر مورد نظر، در بند3 - 4 ارائه شده است. در تهیه ی طیف های حاصل از هر سطح خطر، اثر عدم قطعیت در پارامترهای شناخت زمین لرزه، نظیر موقعیت جغرافیایی کانون زلزله، ژرفای کانونی، نرخ جابجایی گسلش، جهت داری و نرخ انتشار گسیختگی و خصوصیات مکانیکی محیط چشمه ی لرزه زا، باید لحاظ شود. مطالعه ی ویژه ی ساختگاه به دو صورت احتماالتی و تعین ی انجام می شود که مکمل یکدیگر در برآورد خطر جنبش قوی زمین می.باشند 3 - 5 گستره مطالعه ی ویژه ساختگاه برای تمامی مجموعه های تاسیساتی صنعت نفت در تمامی نقاط کشور الزامی .است :تبصره برای سازه با گروه کاربری و خطرزاییII (طبق جدول4 -3 ) مستقر بر خاک نوعI وII ( طبق استاندارد1344 ) ، و سازه با گروه کاربری و خطرزاییI، انجام این مطالعات الزامی نبوده و می توان از طیف طرح استاندارد1344 استفاده نمود. در صورت وجود نتایج مطالعات و ی یژه ساختگاهی، برای سازه.های مزبور نیز باید از نتایج این مطالعات استفاده شود 3 - 3 تعاریف خطر زلزله : تهدید ایمنی سازه ها ناشی از سطوح مختلف پارامترهایی از زلزله تحلیل خطر زلزله: فرآیند تعیین عوامل تاثیرگذار سطوح مختلف زلزله در ساختگ اه و انجام محاسبات الزم به م نظور برآورد پارامترهای مورد نیاز در تحلیل و طراحی سازه سطح خطر زلزله : زلزله ای با احتمال فراگذشت مشخص در ساختگاه مورد نظر در مدت زمان معین که بر اساس مشخصاتی از زلزله تعیین می.شود طیف طرح : طیفی است که از آن برای طراحی سازه در سطح خطر زلزله ی مورد نظر استف اده می .شود طیف طرح ریسک:محور طیفی است که انتظار می رود سازه ای که بر اساس آن طراحی می گردد، در زلزله نادر طبق بند3 - 4 - 3 .دارای احتمال فروریزش یک درصد در مدت زمان معین باشد معادله ی تخمین مشخصات حرکت زمین (رابطه:)ی کاهندگی مدل ریاضی سازگار با منطقه که مقدار تغییرات اثرات جنبش قوی زمین را با لحاظ نوع گسلش، فاصله ی چشمه ی لرزه زا تا ساختگاه ، بزرگا و نوع خاک به صورت مقدار متوسط ارائه می .نماید :طیف با خطر یکنواخت طیفی است که مقادیر آن با هر زمان تناوب سازه، دارای احتمال فراگذ شت یکسان در مدت زمان م.عین باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : تحلیل خطر / 13 تحلیل خطر احتماالتی زلزله :فرآیند محاسبه ی احتمال فراگذشت پارامتر لرزه ای مورد نظر (مانند PGA ، PGV وa S) در مدت زمان معین در ساختگاه از مقدار مشخص، ناشی از تمامی چشمه های لرزه.زای فعال منطقه :تحلیل خطر تعینی زلزله فرآیندی است که طی آن پارامترهای لرزه ای قوی ترین سناریو در ساختگاه ناشی از کوتاه ترین فاصله ی چشمه های فعال لرزه زا با توجه به نوع خاک تعیین می.شود :تحلیل قابلیت اعتماد بررسی تاثیر میزان عدم قطعیت هر یک از پارامترهای به کار رفته در فرآیند تحلیل خطر به وی ژه دقت و سازگاری معادله ی تخمین مشخصات حرکت زمین با منطقه مورد اس تفاده در مقادیر نتایج تحلیل خطر :تحلیل حساسیت تعیین سهم هر یک از مدل ها، پارامترها و ورودی ها در نتایج تحلیل خط ر مطالعه:ی تفکیک خطر محاسبه ی درصد مشارکت احتمال فراگذشت پارامتر پاسخ لرزه ای نظیر مقادیر بزرگا(M) و فاصله(R) ناشی از چشمه های لرزه زای منطقه در زمان تناوب مورد مطالعه مطالعه ی ویژه ی :ساختگاه کلیه ی اقداماتی که به منظور تحلیل خطر زلزله و بررسی مخاطرات ناشی از زلزله در ساختگاه انجام می شود و دربرگیرنده ی مطالعات میدانی و انجام محاسبات آماری می.باشد گسل فعال : گسلی است که در دوره کوارترنری اخیر (حدود 11 )هزار سال قبل ، زلزله ای در آن رخ .داده باشد 3 - 1 سطوح خطر زلزله کلیه سازه ها و تجهیزات صنعت نفت باید طبق فصل های مربوطه، برای طیف شتاب نظیر یک یا دو سطح خطر از سطوح خطر مندرج در بندها ی3 - 4 - 1 تا3 - 4 - 3، طراحی شوند. چگونگی محاسبه ی طیف های مربوطه در بند3 - 3 ذکر شده است. مبنای محاسبه ی دوره های بازگشت زلزله در هر سه سطح در این آیین نامه بر پایه ی توزیع پواسن رخداد زلزله می.باشد 3 - 1 - 1 سطح خطر اول این سطح خطر نظیر زلزله ا ی با بزرگای کم تا متوسط (زلزله ی بهره برداری) است که در صورت وقوع آن در دوره ی بهره برداری سازه، انتظار می رود رفتار اعضای اصلی سازه در بازه .ی ارتجاعی باقی بماند طیف حاصل از این سطح خطر، طیف بهره برداری نامیده می .شود با توجه به نوع سازه، احتمال فراگذشت و دوره ی بازگشت، زلزله ی بهره برداری متفاوت می باشد. برای ساختمان ( ضروری فصل ششم، خط لوله فصل سیزدهم ) و سازه( ی فراساحلی فصل چهاردهم ،) احتمال فراگذشت مشخصه ی زلزله ی بهره برداری در هر54 سال به ترتیب34 ،درصد54 درصد و14 درصد می باشد. این مقادیر به ترتیب با دوره ی بازگشت تقریبی 44 ، 35 و144 سال معادل می .باشند استفاده از زلزله ی بهره برداری برای سایر سازه.ها الزامی نیست -------- صفحهٔ بعد -------- 11 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 3 - 1 - 5 سطح خطر دوم در این آیین نامه سطح خطر دو م (زلزله ی طرح) به دو روش تعیین می.شود در روش اول، با انجام مطالعه ی ویژه ی ساختگاه و به دست آوردن پارامترهای لرزه ای نظیر سطح خطر سوم (زلزله ی نادر) روی بستر سنگی و اعمال ضریب های مربوط به اثر خاک ( جدول3 -1) و سپس با ضرب این مقادیر در دوسوم، پارامترهای نظیر سطح خطر دوم بدست می.آید در روش ،دوم این سطح خطر نظیر زلزله ای با بزرگای نسبتا زیاد است که احتمال فراگذشت مشخصه ای از آن در هر54 سال14 درص د می باشد. طیف حاصل از این سطح خطر با استفاده از رابطه ی کاهندگی متناسب با شرایط خاک ساختگاه بدست می آید. دوره ی بازگشت این زلزله435 سال می.باشد :تبصره کران پایین طیف طرح بر اساس هر دو روش فوق برابر34 % طیف طرح ویرایش سوم استاندارد 1344 .و کران باالی آن در صورت استفاده از روش اول، طیف حاصل از روش دوم است در مورد خط لوله، مقادیر مربوط به احتمال فراگذشت و دوره ی بازگشت زلزله ی طرح با توجه به گروه کاربری و خطرزایی و طبق فصل سیزدهم تعیین می شود. سطح خطر دوم برای طراحی همه سازه ها و تاسیسات صنعت نفت به کار می .رود در موارد ی که طبق بند3 - 1 انجام مطالعه ی ویژه ی ساختگاهی الزامی نمی،باشد می توان از طیف طرح استاندارد1344 برای زلزله ی طرح.استفاده نمود 3 - 1 - 3 سطح خطر سوم این سطح خطر نظیر زلزله ای با بزرگای خیلی زیاد (زلزله ی نادر) است ک ه احتمال فراگذشت مشخصه ای از آن در هر54 سال1 درصد، معادل با دوره ی بازگشت1435 سال می باشد. طیف حاصل از این سطح خطر، طیف زلزله ی نادر نامیده می.شود سطح خطر سوم برای طراحی یا کنترل دستگاه جداساز لرزه( ای فصل نهم ) و سازه( ی فراساحلی فصل چهاردهم ) به کار می.رود 3 - 1 انتخاب رابط یه تخمین مشخصات حرکت زمین انتخاب رابطه ی مناسب برای تخمین مشخصات حرکت نی زم سازگار با ساختگاه، به دلیل دارا بودن بیشترین عدم قطعیت، از اهم تی ویژه ای برخوردار است. رابطه ی یاد شده دی با بر پا هی داده ی ها منطقه ی مورد مطالعه، بزرگا ی گشتاور ی ( W M ) و نوع گسلش (راستالغز ای غیر راستالغز) ته یه یا انتخاب .شده باشد رابطه ی انتخاب شده باید با محدوده ی حداقل و حداکثر بزرگا و تعریف فواصل .منطقه همخوانی داشته باشد در صورت کمبود اطالعات زلزله های،محلی یم توان از روابط تخمین مشخصات حرکت نی زم که در آن تعداد داده ها با استفاده از روش ی ها ی ساز هی شب شی افزا داده می،شود .استفاده کرد الزم است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : تحلیل خطر / 11 حداقل از سه رابط ه ی تخمین با مشخصات فوق که طبق روش های معتبر رتبه بندی شده اند، در درخت .منطقی استفاده نمود 3 - 6 ت اف ی ره تحل لی خطر 3 - 6 - 1 کلیات در مطالعه ی ویژه ی ساختگاه، ساختار تکتونیکی محلی، زمین شناسی، لرزه خیزی منطقه، نرخ قابل انتظار وقو ع زلزله، بیشینه بزرگای زلزله ی گسل های فعال و نوع خاک ساختگاه از مواردی است که باید بررسی شود. در این مطالعه، توجه به ویژگی های زلزله های حو زه ی نزدیک (با فاصله کمتر از14 کیلومتر از گسل فعال)، روانگرایی در مناطق مستعد و امکان رخداد پدیده ی آب .تاز نیز ضروری است به منظور تعیین طیف طرح شتاب این آیین نامه به بند3 - 3 مراجعه گردد. همچنین در موارد الزم، طیف با خطر یکنواخت ،شتاب سرعت و یا جابجایی .برای سطوح خطر مورد نیاز باید تهیه گردد حتی االمکان تمامی داده ی ها زلزله های تاریخی و دستگاهی رخ داده در منطقه ی مورد مطالعه به صورت یک کاتالوگ جمع ی آور .گردد این کاتالوگ باید با حذف پیش لرزه ها و پس لرزه ها و تکمیل بازه.های ناقص اصالح شود گردآوری اطالعات ریز برای تمامی زلزله ها ضرور ی :است - زمان رخداد - مکان رومرکز با دقت قابل قبول - بزرگا ی تخم ینی (در داده ی ها ) و یخی تار ثبت شده (در داده ی ها دستگاه ی.) این مقادیر دی با با استفاده از روابط تجربی به بزرگا ی گشتاور ی ( w M) تبد لی شوند. نمونه یا نی از ا روابط در نشر یه شماره616 معاونت برنامه یزیر و نظارت راهبرد ی است یر جمهور ی .آمده است - عمق زلزله - نوع گسلش - تخم ین میزان عدم قطع یت در هر یک از موارد اد ی شده مطالعه ی ویژه ی ساختگاهی به روش های احتماالتی و تعیّنی طبق بندهای3 - 6 - 1 و3 -6 - 3 انجام می.شود 3 - 6 - 5 تحلیل خطر احتماالتی م راحل این روش بر اساس الگوی درخت منطقی به شرح زیر می باشد: 1 - ن یی تع چشمه ی ها لرزه ی زا منطقه که در جنبش شدید ساختگاه تاث یر گذار ند . تع ن یی نیا منابع، هم به صورت خط ی (در صورت مشخص بودن امتداد گسلش) و هم به صورت سطح ی (در صورت پ راکنده -------- صفحهٔ بعد -------- 16 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. بودن گسلش ) مجاز است .تابع توزیع احتمال فاصله تا چشمه ی لرزه زا را می توان در هر دو حالت فوق .یکنواخت فرض کرد استفاده از روش توز عی غیر ی کنواخت احتمال معتبر ن زی مجاز م ی.باشد 1 - ن یی تع تابع چگال ی احتمال بزرگا ی نی زم لرزه،) (m f M ، که از روابط 3 -1 م حاسبه می:گردد 3 -1 -الف ) ( min max min 1 ) ( m m m m M e e m f          3 - 1 -ب e blog   :که در آن max m :حداکثر بزرگا ی زلزله که با روش معتبر به دست م یآید. min m :حداقل بزرگا ی زلزله. این حداقل باید با سعی و خطا و به نحوی انتخاب شود که سنجه ی شدت زلزله به دست آمده از رابطه ی 3 -1 با فرض حذف آن بزرگا از مجموعه کاتالوگ و قرار دادن کوچکترین بزرگای بعدی بجای آن ، بیش از5 درصد با مقد ا ر متناظر سنجه ی شدت زلزله بدون حذف .آن تفاوت نماید b :پارامتر منطقه ای است که به لرزه خیزی محل بستگی دارد می و توان آن را از روابط معتبر از جمله رابطه گوتنبرگ-ریشتر استخراج نمود. e : مقدار عدد نپر برابر3133 /1 3 - محاسبه ی سنجه ی شدت زلزله ، x ( ، a S ، PGA ، PGV و غیره )طبق رابطه ی 3 -1 3 -1      max min max min ) ] ( 1[ m m R R M R IM annual drdm m f r f IM x     :که در آن annual  :نرخ رخداد ساالنه ی زلزله ی نظیر سنجه ی مورد نظر که مقدار آن برابرT 1 می.باشد T : دوره بازگشت در سطح خطر مورد نظر  : تعداد رخداد زلزله طبق کاتالوگ منطقه (بینmin m وmax m )در مدت زمان مورد نظر تقسیم بر مدت زمان نظیر )] ( 1[ IM IM x     :احتمال فراگذشت سنجه ی شدت زلزله ، IM ، از مقدار مفروضx . تابع استاندارد نرمال) (y طبق رابطه ی 3 -3 بدست می.آید 3 -3 2 2 2 1 ) ( y e y     ) (r fR :تابع چگ الی احتمال فاصله IM :مقدار متوسط سنجه ی شدت زلزله در ساختگاه که از رابطه ی کاهندگی بدست می.آید IM  : انحراف معیار مقادیر سنجه ی شدت زلزله متناسب با رابطه ی کاهندگی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : تحلیل خطر / 11 max R :بیشترین فاصله ی ساختگاه تا نقطه ای از گسل ها، نظیر تعریف فاصله در رابطه ی کاهندگی مورد استفاده min R :کمترین فاصله ی ساختگاه تا نقطه ای از گسل ها، نظیر تعریف فاصله در رابطه ی کاهندگی مورد استفاده تبصره: در رابطه ی 3 -1 ،برای هر چشمه ی لرزه زا مقدارmax m مختص به آن تعریف می شود. لذا در روند محاسبه ،پس از آنکه حد باالیی انتگرال به max m آن چشمه ی لرزه زا رسید، روند انتگرال گیری برای آن چشمه متوقف می شود. 4 - تعیین احتمال فرا گ ذشت ساالنه ، PE ، که با فرض توزیع زمانی پواسونی از رابطه ی 3 -4 به دست می:آید 3 -4 t e PE   1 :که در آن t :مدت زمان بهره ًبرداری یا عمر مفید سازه که معموال54 سال درنظر گرفته می.شود 5 - محاسبه ی طیف شتاب (و در صورت لزوم سرعت و تغییرمکان) با خطر یکنواخت در سطح زمین در ساختگاه مورد مطالعه در دوره ی بازگشت مورد نظر با استفاده از معادله ی سازگار تخمین مشخصات حرکت زمین. در صورتی که دوره ی بازگشت برابر1435 سال باشد، می توان اب تدا طیف را در سطح بستر سنگی محاسبه نمود و سپس با استفاده از ضرایب داده شده در بند3 - 3 آن را به طیف در سطح .زمین تبدیل کرد 6 - محاسبه ی شکل نهایی طیف طرح به صورت طیف آیین نامه ای طبق بند3 - 3 در مراحل فوق تحلیل قابلیت اعتماد و تحلیل حساسیت نیز توصیه می شود. در این صورت الزم است محدوده ی تغییرات مدل ها و پارامترها بر اساس روش های معتبر و ب ه صورت منطقه.ای تعیین شود 3 - 6 - 3 تحلیل خطر تعینی م راحل این روش از مطالعه ی ویژه ساختگاه به شرح زیر می باشد: 1 - تعیین چشمه های لرزه زای منطقه (مشابه بند 3 - 6 - 1) و تعیین بزرگای بزرگترین زلزله ی محتمل ناشی از آن ها (با توجه به سوابق تاریخی یا مطالعات لرزه)شناسی 1 - تعیین کوتاه ترین فاصله چشمه های یاد شده تا ساختگاه موردنظر 3 - انتخاب حداقل3 معادله ی ت خمین مشخصات حرکت زمین سازگار با ساختگاه (طبق بند 3 - 5) 4 - تعیین متوسط سنجه های شدت زلزله ، IM ، در هر زمان تناوب با استفاده از معادالت تخمین مشخصات حرکت زمین برای هری ک از چشمه های لرزه زا 5 - محاسبه ی طیف تعینی ساختگاه با به کارگیری5 /1 برابر بیشینه مقادیر حاصل از ردیف4 بین چشمه های لرزه زا 6 - استفاده از طیف تعینی ساختگاه برای تعیین طیف های سطوح خطر مختلف -------- صفحهٔ بعد -------- 10 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 3 - 1 طیف طرح شتاب در مواردی که طبق بند3 - 1 الزم دانسته شده است، طیف های سطوح خطر مختلف مورد نیاز طبق بند3 -6 - 1 به روش احتماالتی تعیین شوند، طیف تعینی نیز طبق بند3 -6 - 3 محاسبه می گردد. الزم است حد باالی مقادیر طیف های احتماالتی به مقادیر طیف تعیّنی محدود.شود 3 - 1 - 1 طیف طرح طیف طرح این آیین نامه طبق الگوی شکل3 -1 بدست می آید. در این شکل رابطه ی شتاب طیفی ، a S، در هر قسمت طبق روابط3 -5 الی 3 -3 می.باشد شکل3 -1 طیف طرح آیین نامه 3 -5 0  T DS a S S .4 0  3 -6 oT T   0 ) 6.0 4.0 ( o DS a T T S S   3 -3 S o T T T   DS a S S  3 -3 S T T  T S S D a 1 1   در روابط ،فوق DS S و1 D S به ترتیب پارامترهای شتاب طیف( طراحی در زمان تناوب کوتاه1 /4 )ثانیه و در زمان تناوب یک ثانیه روی خاک ساختگاه (بر حسبg ) حاصل از تحلیل خطر به روش احتماالتی در سطح خطر دوم و با نسبت میرایی5 % می.باشند در صورت استفاده از روش اول بند3 - 4 - 1 ، مقادیر شتاب طیفی در زمان های تناوب الزم، روی بستر سنگی برآورد،شده به کمک روابط3 -9 و3 - 14 به مقادیر نظیر روی خاک ساختگاه تبدیل می.گردند DS 0.4S ،شتاب طیفیa S (g) T S D 1 1  -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : تحلیل خطر / 19 3 -9 s a DS S F S 3 2  3 - 14 1 1 3 2 S F S v D  که در آن: 1S : پارامتر شتاب طیفی( بر حسبg)، نظیر زلزله ی نادر (سطح خطر )سوم در زمان تناوب یک ثانیه روی بستر سنگی (با سرعت موج برشی بین354 تا1544 متر بر ثانیه)، حاصل از مطالعه ی ویژه ی ساختگاه با نسبت میرایی5 % sS : پارامتر شتاب طیفی( بر حسبg)، نظیر زلزله ی نادر (سطح خطر )سوم در زمان تناوب کوتاه (1 /4 ثانیه) روی بستر سنگی، حاصل از مطالعه ی ویژه ی ساختگاه با نسبت میرایی5 % مقادیر ضریب اصالح طیف در بازه ی شتاب ثابت، aF ، و بازه ی سرعت ثابت، vF ، با توجه به ساختگاه از جدول3 -1 بدست می آیند. جدول3 -1 مقادیر ضرایب تبدیل شتاب روی بستر سنگ ی به سطح خاک ساختگاه برای سطح خطر سوم * در خاک نوعIV در شرایط زیر، ب جای ب ه کارگیری ضرایب فوق باید از روش های دقیق انتقال پارامترهای لرزه ای از سنگ بستر به سطح خاک:استفاده نمود 1 - چنانچه خاک مستعد روانگرایی بوده یا از جنس رس حساس یا سریع یا خاک سیمانی شده ریزشی ضعیف باشد. 1 - خاک گیاهی یا ارگانیک با ضخامت الیه بیش از3 متر 3 - خاک دارای شاخص خمیری زیاد (بیش از35 ) و ضخامت الیه بیش از5 /3 متر 4 - خاک رس متوسط یا سخت با ضخامت زیاد (بیش از44 متر) و مقاومت برشی زهکشی نشده ی کمتر ازkPa 54 مقدارaF بر حسب نوع خاک و مقدارsS مقدار شتاب طیف ی روی بستر سنگ ،ی در زمان تناوب کوتاه نوع خاک 15 /1  sS 44 /1  sS 35 /4  sS 5 /4  sS 15 /4  sS 44 /1 44 /1 44 /1 44 /1 44 /1 I 44 /1 44 /1 14 /1 14 /1 14 /1 II 44 /1 14 /1 14 /1 44 /1 64 /1 III 94 /4 94 /4 14 /1 34 /1 54 /1 * IV مقدارvF بر حسب نوع خاک و مقدار1S مقدار شتاب طیف ی روی بستر سنگ ی در زمان تناوب یک ثانیه ، 1S نوع خاک 54 /4  1 S 44 /4  1 S 34 /4  1 S 14 /4  1 S 14 /4  1 S 44 /1 44 /1 44 /1 44 /1 44 /1 I 34 /1 44 /1 54 /1 64 /1 34 /1 II 54 /1 64 /1 34 /1 44 /1 44 /1 III 44 /1 44 /1 34 /1 14 /3 54 /3 * IV -------- صفحهٔ بعد -------- 18 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. همچنینoT وST ضرایب وابسته به نوع خاک از جنس زمان تناوب طبق روابط 3 - 11 و3 - 11 می.باشند 3 - 11 DS D o S S T 1 2.0  3 - 11 DS D S S S T 1  3 - 0 طیف شتاب ریسک محور در این آیین نامه اجازه داده می شود بجای طیف سطح خطر سوم، از طیف شتاب ریسک محور استفاده نمود. این طیف بر مبنای یک درصد احتمال فروریزش سازه در54 سال محاسبه می.شود :مراحل مختلف این محاسبه به صورت زیر است 1 - محاسبه ی شتاب های طیفی فروریزش در زمان تناوب مود اول سازه نظیر44 شتاب نگاشت ارائه شده درFEMA P695 با استفاده از روش تحلیل دینامیکی افزایشی(IDA). این زلزله ها با اعمال ضریب شکل طیفی با لرزه خیزی محل سازگار می.شوند 1 - محاسبه ی ،تابع منحنی شکنندگی سازه) (c fCapacity، با فرض توزیع لوگ نرمال شتاب های طیفی نظیر فروریزش سازه طبق رابطه ی 3 - 13 . 3 - 13 c . . . c ( c (c) f % Capacity 8 0 1 8 0 024 1 ln ln 10        3 - تعیین احتمال فراگذشت شتاب طیفی فروریزش ازرابطه ی3 - 14 : 3 - 14 01 . 0 ) ] ( 1[ max min max min       m m R R M R Capacity c IM dcdrdm m f r f c f c c    که در آن: c: مقدار متوسط شتاب طیفی در ساختگاه که از رابطه ی کاهندگی بدست می.آید c: ش تاب طیفی ریسک محور نظیر1 درصد احتمال فرو ریزش % 10 c : شتاب طیفی نظیر احتمال فراگذشت1 درصد در پنجاه سال که معادل مقدار شتاب طیفی نظیر 14 درصد احتمال فروریزش سازه می.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم روش‌های تحلیل -------- صفحهٔ بعد -------- 15 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 1 مالحظات کلی بارگذاری و تحلیل لرزه ای، می تواند به یکی از روش های ارتجاعی شامل بارجانبی معادل (بند4 - 3 ،) تحلیل طیفی (بند4 - 9 ) و تحلیل تاریخچه زمانی (بند4 - 14 - 1 ) یا یکی از روش های غیر خطی شامل استاتیکی (پیوست 1 استاندارد 1344) یا دینامیکی تاریخ چه زمانی (بند4 - 14 - 3 ) با رعایت ضوابط .مربوط انجام شود سازه باید دارای سیستم مقاوم جانبی لرزه ای مناسب، افقی و قائم با سختی، مقاومت و ظرفیت شکل پذیری کافی باشد، ب ه طوریکه اعضا و اتصاالت آن بتوانند تغییر شکل ها در محدوده ی مجاز ارتجاعی و غیرارتجاعی این آیین نامه را تامین کن ند .برای طراحی سازه ها طبق این آیین نامه، باید مواردی از قبیل پیکربندی، کاربری، سیستم سازه لصف نیا طباوض قبط یا هزرل یحارط هورگ و یا درنظر گرفته شوند. مدل ریاضی سازه باید با خصوصیات ارتجاعی و غیر خطی مصالح و هندسه ی سازه سازگار باشد، اما ساده سازی هایی مانن د فرض بستر صلب مجاز است ، مگر اینکه در این آیین نامه مشابه فصل پنجم یا سیزدهم .فرض خاصی توصیه شده باشد 1 - 5 گروه بندی سازه ها از نظر پیکربندی سازه ها از نظر پیکربندی به دو گروه منظم و نامنظم (در ارتفاع و پالن) تقسیم م ـی شوند. در جدول 4 -1 و جدول4 -1 به ترتیب شرایط نامنظمی در ارتفاع و پالن مشخص شده است. در شکل4 -1 نیز این نامنظمی .ها نشان داده شده است استفاده از سیستم دارای نامنظمی طبقه ی خیلی ضعی ف در ارتفاع مجاز نمی باشد. همچنین استفاده از سیستم سازه ای دارای نامنظمی پیچشی زیاد در پالن، طبقه ی خیلی نرم و طبقه ی ضعیف در ارتفاع برای گروه های طراحی لرزه ای2 D و3 D (بند4 - 5) مجاز نمی .باشد 1 - 3 ضریب اهمیت و گروه بندی سازه ها از نظر کاربری و خطرزایی سازه ها از نظر کاربری و خطرزایی به چهار گروه تقسیم می شوند. گروه کاربری و خطرزایی و ضریب ،اهمیتI، هر گروه با توجه به میزان مخاطرات جانی و مالی محتمل از جدول4 -3 تعیین می.گردد در مواردی که دسترسی به سازه با گروه کاربریIV به منظور بهره برداری، از طریق سازه ی مجاور صورت می گیرد، سازه مجاور نیز باید با تمام الزامات مربوط به سازه با گروه کاربریIV .طراحی شود حتی المقدور موقعیت سازه با گروه کاربریIV به گونه ای انتخاب شود که فاصله ی مناسبی از تمامی سازه های مجاور، به ویژه با گروه کاربری پایین.تر، داشته باشد تبصره: در موارد ابهام، انتخاب گروه کاربری و خطرزایی با تشخیص مشاور و تأیید کارفرما انجام می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل13 جدول4 -1 انواع نامنظمی در ارتفاع نوع نامنظمی و تعریف آن چنانچه سختی جانبی یک طبقه از سازه کمتر از07 % ولی نه کمتر از07 % سختی جانبی طبقه ی فوقانی، یا کمتر از07 % میانگین سختی جانبی سه طبقه ی باالی آن ولی نه کمتر از07 % مقدار مزبور باشد، به آن طبقه ی نرم گفته می.شود چنانچه سختی جانبی یک طبقه از سازه کمتر از07 % سختی جانبی طبقه ی فوقانی و یا کمتر از07 % میانگین سختی جانبی سه طبقه ی باالی آن باشد، به آن طبقه ی خیلی نرم گفته می.شود چنانچه جرم موثر یک طبقه از سازه بیش از5 /1 برابر جرم موثر طبقه ی مجاور باش د، سازه دارای نامنظمی در جرم می باشد. این شرط شامل حالت بام سبک تر از کف طبقه ی زیرین نمی.شود چنانچه بعد افقی سیستم مقاوم جانبی در هر طبقه از سازه بیش از3 /1 برابر بعد نظیر در طبقه ،ی مجاور باشد سازه ی مذکور دارای نامنظمی هندسی در ارتفاع می.باشد چنانچه مقدار تغییر محل جزء لرزه بر جانبی نسبت به طبقه ی مجاور آن، در صفحه ی قائم، بیش از بعد افقی آن جزء باشد، یا سختی جزء لرزه بر جانبی کمتر از سختی جزء نظیر طبقه ی باالتر باشد، سیستم مقاوم جانبی دارای ناپیوستگی در صفحه.ی قائم است طبقه ای از سازه ضعیف نامیده می شود که مقاومت جانبی اش کمتر از07 % ولی نه کمتر از05 % مقاومت طبقه ی فوقانی باشد. مقاومت جانبی یک طبقه عبارت است از مجموع مقاومت جانبی تمامی اعضای لرزه بر که برش آن طبقه را در جهت مورد نظر تحمل می.کنند طبقه ای از سازه خیلی ضعیف نامیده می شود که مقاومت جانبی اش کمتر از05 % مقاومت طبقه.ی فوقانی باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 11 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. جدول4 -1 انواع نامنظمی در پالن نوع نامنظمی و تعریف آن زمانی منظور می شود که دیافراگم انعطاف پذیر نباشد. چنانچه در یک تراز معین، بیشینه ی جابجایی نسبی طبقه (که با لحاظ کردن پیچش تصادفی محاسبه شده) در یک کنج بیش از2 /1 برابر ولی نه بیش از4 /1 برابر میانگین ،جابجایی نسبی آن کنج و کنج دیگر در راستای زلزله باشد سازه.ی مذکور دارای نامنظمی پیچشی است زمانی منظور می شود که دیافراگم انعطاف پذیر نباشد. چنانچه در یک تراز معین، بیشینه ی جابجایی نسبی طبقه (که با لحاظ کردن پیچش تصادفی محاسبه شده) در یک کنج بیش از4/1 برابر میانگین جابجایی نسبی آن کنج و ،کنج دیگر در راستای زلزله باشد سازه.ی مذکور دارای نامنظمی پیچشی زیاد است این نامنظمی در حالتی ب ه وجود می آید که پیکربندی افقی سازه دارای کنج تورفته است، ب ه گونه ای که هر دو بعد کنج تورفته نسبت به راستای نظیر بیشتر از15 % .باشد این نامنظمی زمانی وجود دارد که کف دارای ناپیوستگی ها یا تغییرات ناگهانی در سختی باشد مانند مواردی که دارای بازشوها و بریدگی هایی با سطح بیش از57 % کل سطح کف است، و یا کف هایی که تفاوت سختی موثر آنها )نسبت به طبقه (ناحیه ی مجاور بیش از57 % است. این نامنظمی زمانی وجود دارد که در سیستم باربرجانبی انقطاعی در مسیر انتقال نیروی جانبی، ب ه صورت تغییر صفحه در یکی از طبقات، حداقل .در یکی از اجزای باربر جانبی، وجود داشته باشد این نامنظمی زمانی وجود دارد که اعضای قائم سیستم لرزه.بر جانبی با محورهای اصلی و متعامد موازی نیستند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل11 شکل4 -1 انواع نامنظمی در سازه و )(الف )/2 2  + 1  >1.2( 1  )(ب )/2 2  + 1  >1.4( 1  Y >15% X و B >15% A )(الفA <70% B یا A <60% B )(ب )(الفA <80% (B+C+D)/3 یا A <70% (B+C+D)/3 )(ب A >150% B یا B >150% A مساحت AB >50% XY Y >130% X Offset L1 >L )(ج A <80% B یا A <70% B )(چ عنصر مقاوم لرزه ای طبقه ی باال عنصر مقاوم لرزه ای طبقه ی پایین -------- صفحهٔ بعد -------- 16 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. جدول4 -3 گروه کاربری و خطرزایی سازه و ضریب اهمیت گروه کاربری و خطرزایی سازه I I الف- سازه هایی که خرابی آنها منجر به خسارت نسبتا کمی می ،شود و احتمال بروز تلفات در آن کم است .مانند انبارهای کم اهمیت ب- سازه های موقت با زمان بهره برداری کمتر از2 سال 3 /4 II دیگر سازه ها به جز گروه های کاربریI ، III وIV 1 III الف- سازه هایی که خرابی آن موجب تلفات زیاد می:شود، مانند - ساختمان با امکان تجمع بیش از377 نفر در یک فضای مشترک - ساختمان با ظرفیت بیش از157 نفر برای مهدکودک و نظایر آن - ساختمان با ظرفیت بیش از257 نفر برای مدرسه - ساختمان با ظرفیت بیش از577 نفر برای مکان های آموز ش عالی یا آموزش بزرگساالن - مراکز درمانی با ظرفیت بیش از57 نفر بیمار بستری ولی بدون بخش اورژانس یا جراحی ب- سازه هایی، به جز گروه کاربریIV ، که در صورت خرابی موجب بروز خسارات اقتصادی قابل توجه و یا اختالل در زندگی روزمره می:شوند، مانند - مرکز اسناد - آزمایشگاه کنترل کیفیت - ابنیه ی تصفیه ی فاضالب - ابنیه تصفیه ی پساب صنعتی - تاسیسات مکانیکی و تامین برق و بخار سرویس دهنده به تجهیزات گروه کاربری و خطرزاییIII پ- سازه هایی، به جز گروه کاربریIV ،، با کاربری مرتبط با تولید، فرآورش، مدیریت، انبار بهره برداری، یا امحای سوخت، مواد شیمیایی و ضایعات خطرزا و یا مواد منفجره ، که دارای مقدار کافی از مواد یادشده باشد هب.طوریکه رها شدن این مواد موجب خطر برای کارکنان شاغل در محل شود 15 /1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل11 جدول4 - 3 گروه )کاربری و خطرزایی سازه و ضریب اهمیت (ادامه 1 - 1 سیستم های سازه یا هزرل بیارض و یا 1 - 1 - 1 سیستم های یکنواخت در ارتفاع سیستم مقاوم جانبی در سازه می تواند طبق جدول4 -4 برای سازه های ساختمانی و جدول3 -1 یا جدول3 -1 برای سازه های غیر ساختمانی بسته به مورد انتخاب شود. عالوه بر این، برای تحلیل سازه به روش های ارتجاعی در این آیین نامه، تعیین مقادیر ضریب رفتار، u R، ضریب اضافه مقاومت، 0  ، و ضریب بزرگنمایی جابجایی، d C ، برای تعیین برش پایه، نیروهای طراحی اعضاء و جابجایی طراحی طبقه الزم می باشد. در مورد ساختمان ها این مقادیر باید طبق جدول4 -4 و در سایر موارد طبق جدول3 -1 یا جدول3 -1 انتخاب شوند. برای سایر سیستم هایی که در جداول فوق ذکر نشده ،اند می ،توان از نتایج آزمایش محاسبات یا مراجع معتبر با اخذ تایید از کمیته ی این آیین نامه استفاده .نمود گروه کاربری و خطر زایی سازه I IV الف- سازه:های ضروری که باید بالفاصله پس از زلزله کارایی خود را حفظ نمایند مانند - بیمارستان ها و دیگر تسهیالت درمانی که دارای بخش های اورژانس و جراحی می.باشند - آتش نشانی، امدادرسانی، مراکز نظامی و انتظامی و پارکینگ ماشین های اورژانس - پناهگاه.های اضطراری زلزله، سیل و مانند آن - اتاق های کنترل - تاسیسات مکانیکی، تامین برق و بخار، و سامانه های خنک کننده ی سرویس دهنده به تجهیزات گروه کاربری و خطرزاییIV - ایستگاه های تولید نیرو و دیگر ابنیه.ی عمومی برای خدمات اضطراری - برج های مخابراتی، مخازن ذخیره سوخت و ایستگاه.های برق - مخازن ذخیره ی آب آتش نشانی و دیگر سازه های ذخیره ی آب یا مواد و ابزار اطفاء حریق که برای خدمت رسانی به دیگر سازه های ضروری و خطرزا در موارد اضطراری مورد نیاز می.باشند - برج های مراقبت هوایی، مراکز کنترل ترافیک هوایی و آشیانه ی هواپیماهای اضطراری - ابنیه ی ذخیره ی آب و پمپ های تامین فشار برای اطفای حریق ب- سازه های خطرزا، با کاربری مرتبط با تولید، فرآورش، مدیریت، انبار، بهره برداری، یا امحای سوخت، مواد شیمیایی و ضایعات خطرزا و یا مواد منفجره ، که دارای مقدار زیادی از مواد یادشده باشد ب ه طوریکه رها .شدن این مواد موجب خطر خیلی زیاد (وضعیت اضطراری) برای عموم شود 5 /1 -------- صفحهٔ بعد -------- 10 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. استفاده از سایر سیستم های سازه ای و پارامترهای لرزه ای آنها طبق ضوابط دیگر آیین نامه های معتبر مجاز می .باشد 1 - 1 - 5 روش تحلیل دو بخشی در روش تحلیل بار جانبی معادل، برای سیستم سازه ای که ش امل یک بخش انعطاف پذیر در باال و یک بخش صلب در پایین باشد، در صورت وجود دو شرط زیر، می توان تحلیل سازه را در دو بخش انجام :داد 1 - سختی بخش پایینی حداقل14 .برابر سختی بخش باالیی باشد 1 - زمان تناوب کل سازه از1 /1 برابر زمان تناوب بخش باالیی هنگامی که ب ه صورت یک سازه ی مستقل با تکیه .گاه صلب درنظر گرفته شده، بیشتر نباشد تحلیل این نوع سازه به روش دو بخشی ب ه صورت زیر انجام می:شود 1 - بخش باالیی به صورت یک سازه ی جداگانه با مقادیرu R و متناسب با این نوع سازه تحلیل و طراحی می شود. این تحلیل می تواند با روش بار جانبی معادل یا تحلیل.طیفی انجام شود 1 - بخش پایینی به صورت یک سازه ی جداگانه با مقادیر u R و متناسب با این نوع سازه تحلیل و طراحی می شود. عکس العمل بخش باالیی که از تحلیل سازه ی بخش باالیی در بند 1 حاصل شده، باید در نسبت / u R بخش باالیی به / u R بخش پایینی ضرب و در تحلیل اعمال شود. این نسبت نباید از1 کوچکتر درنظر گرفته شود. این تحلیل به روش بار جانبی معادل انجام می.شود 1 - 1 گروه طراحی لرزه ای گروه طراحی لرزه ای برای هر سازه به صورت زیر تعیین می:شود - گروه طراحی لرزه( ای یک1 D): این گروه شامل سازه هایی می شود که جزء سازه های گروه های طراحی لرزه ای 3 D و2 D نباشند. همچنین در مواردی که طبق این آیین نامه می توان از تحلیل ویژه ی ساختگاه صرفنظر کرد، گروه طراحی لرزه ای سازه1 D .خواهد بود - گروه طراحی لرزه( ای دو2 D): این گروه شامل سازه های گروه کاربری و خطرزایی نوعIII می شود که در ساختگاه آنها مقدار1 S (طبق تعریف فصل سوم )بیشتر یا برابر با 65 /4 باشد. - گروه طراحی لر زه( ای سه3 D): این گروه شامل سازه های گروه کاربری و خطرزایی نوعIV می شود که در ساختگاه آنها مقدار1 S (طبق تعریف فصل سوم )بیشتر یا برابر با 65 /4 .باشد تبصره: در خصوص خاک نوعIV ( طبق استاندارد1344)، در مناطق ی که75 .0  DS S محاسبه گردد ، گروه طراحی لرزه ای برای گروه کاربری و خطرزاییIII وIV به ترتیب2 D یا3 D درنظر گرفته.شود سازه های گروه های طراحی لرزه ای2 D و3 D (به جز خطوط لوله) نباید در جایی ساخته شوند که گسل فعال شناخته شده ای (طبق فصل سوم ) باعث شکست سطح زمین در محل سازه گردد. چنانچه به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل19 لحاظ مشکالت مکان یابی، چاره ای جز احداث سازه های این گروه ،های طراحی در این مناطق نباشد باید تایید معاونت مهندسی وزارت نفت در مرحله ی بارگذاری لرزه.ای آنها اخذ گردد م حدودیت ارتفاع سازه بر اساس گروه طراحی لرزه ای از جدول4 - 4 تعیین می شود. برا ی سازه های گروه طراحی لرزه ای1 D در مناطق با شتاب مبنای طرح1 /4 (بر اساس استاندارد1344 ) یا کمتر در موارد غیرمجاز، می توان حداکثر ارتفاع را تا14 متر در .نظر گرفت جدول4 -4 انواع سیستم های مقاوم جانبی و پارامترهای لرزه ای آنها ردیف سیستم مقاوم لرزه ای1 u R 0 Ω 1 d C ارتفاع مجاز برای گروه های طراحی لرزه)ای (متر 3 D 2 D 1 D الف دیوار باربر 1 دیوار برشی بتنی مسلح ویژه 5 5 /1 5 34 54 54 1 دیوار برشی بتنی مسلح متوسط 5 /4 5 /1 5 /4 غیرمجاز34 34 3 دیوار برشی بتنی مسلح معمولی 4 5 /1 4 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز 4 دیوار برشی بتنی پیش ساخته ی متوسط 4 5 /1 4 11 11 11 5 دیوار برشی بنایی مسلح ویژه 5 5 /1 5 /3 34 54 54 6 دیوار برشی بنایی مسلح متوسط 5 /3 5 /1 15 /1غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز 3 دیوار ساخته شده از قاب سبک همراه ورق پوششی از مصالح مختلف غیر فوالدی 1 5 /1 1 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز 3 دیوار ساخته شده از قاب سبک (فوالد سرد نورد )شده همراه مهاربندی با تسمه 4 1 5 /3 14 14 14 9 دیوار ساخته شده از قاب سبک (فوالد سرد نورد شده) همراه با ورق پوششی فوالدی 5 /6 3 4 14 14 14 ب قاب ساختمانی ساده 1 قاب با مهاربندی فوالدی واگرا 3 1 4 34 54 54 1 قاب با مهاربندی فوالدی همگرای ویژه 6 1 5 34 54 54 3 قاب با مهاربندی فوالدی همگرای معمولی3 15 /3 1 15 /3غیرمجاز14 14 4 قاب با مهاربندی فوالدی کمانش ناپذیر 3 5 /1 5 34 54 54 5 دیوار برشی بتنی مسلح ویژه 6 5 /1 5 34 54 54 6 دیوار برشی بتنی مسلح معمولی 5 5 /1 5 /4 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز 3 دیوار برشی پیش ساخته ی متوسط 5 5 /1 5 /4 11 11 11 3 قاب مرکب بتنی- فوالدی با مهاربندی واگرا 3 5 /1 4 34 54 54 9 قاب مرکب بتنی- فوالدی با مهاربندی همگرای ویژه 5 1 5 /4 34 54 54 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ آبین‌نامه طراحی لرزه‌ای تا سیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشربه شماره ۰۳۸) جدول ۴-۴ انواع سیستم‌های مقاوم جانبی و پارامترهای لرزه‌ای آنها (ادامه) ارتفاع مجاز برای گروه‌های ردیف سیستم مقاوم لرزه‌ای!" ۴۱۱۳50۱ طراحی لرزه‌ای (متر) :۵ ]| :0 ]۳ ۰ | قاب مرکب بتنی- فولادی با مهاربند همگرای معمولی | ۲ ۲ ۳ | غیرمجاز | غیرمجاز | غیرمجاز ۲ ] دیوار برشی فولادی مرکب اه اس یت ی و دیوار ساخته شده از قاب سک اه با ورد ۶ 3 |۲۵ ۲۵۱۲۵ غیرمجاز اغیرمجاز| ۱۰ دیوار ساخته شده از قاب سیک (فولاد سرد نورد ۱۷ ۷ ۳:۵ ۴۵ ۳۰ ۲۳۰ ۲۳۰ شده) همراه با ورق پوششی فولادی ۱ قاب خمشی فولادی ویزه ۸ ۳ ۵ | نامحدود | نامحدود | نامحدود ۲ ۲ قاب خمشی فولادی متوسط" ۵۱ ۱۱۳ ۴ | غیرمجاز اغیرمجاز"۱ ۱۰ ۲ ۲ قاب خمشی فولادی معمولی" ۳۵۲۱ ۳۱ غیرمجاز غیرمجاز | غیرمجاز ۴ ْ قاب خمشی بتنی مسلح ویزه ۰ ۸ ۰ ۳ ٍ ۵۵ ْ نامحدود | نامحدود ٍ نامحدود ۷ ْ قاب خمشی مرکب بتنی - فولادی ویژه ۰ ۸ ۰ ۳ ٍ ۵۵ ْ نامحدود ٍ نامحدود ٍ نامحدود ۸ ا قاب خمشی مرکب بتنی- فولادی متوسط ۵ ۳ ۱ ۴۵| غیرمجاز | غیرمجاز | غیرمجاز ات اسیستم دوگانه با قاب خمشی ویژه که قاب خمشی قادر به تحمل حداقل 7۲۵ بار جانبی باشد ۱ قاب فولادی با مهاربند واگرا ۸ ۳۵ ۴ | نامحدود | نامحدود | نامحدود ۲ ْ قاب فولادی با مهاربند همگرای ویژه ۰ ۷ ۰ ۳:۵ ٍ ۵۵ ْ نامحدود ٍ نامحدود ٍ نامحدود ۳ ْ قاب با مهاربند کمانش‌ناپذیر ۰ ۸ ۰ ۲۳۵ ٍ ۵ ْ نامحدود ٍ نامحدود ٍ نامحدود ۴ ْ دیوار برشی بتنی مسلح ویزه ۰ ۷ ۰ ۳:۵ ٍ ۵۵ ْ نامحدود | نامحدود ٍ نامحدود ۵ ْ دیوار برشی بتنی مسلح معمولی ۰ ۶ ۵ ٍ ۵ | غیرمجاز | غیرمجاز | غیرمجاز ۶ ْ قاب مرکب بتنی- فولادی با مهاربند واگرا ۰ ۸ ۰ ۳:۵ ٍ ۴ ْ نامحدود ٍ نامحدود ٍ نامحدود ۷ قاب مرکب بنتنی - فولادی با مهاریند همگرای ویزه ۶ ۳:۵ ۵ نامحدود نامحدود نامحدود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل61 جدول4 - 4 انواع سیستم های مقاوم جانبی و پارامترهای لرزه)ای آنها (ادامه 1 به منظور تعیین مشخصات سیستم های سازه.ای ارائه شده به مراجع معتبر مراجعه شود 1 در مواردی که0  ، بیشتر یا مساوی5 /1 است، می توان آن را برای ساختمان های با دیافراگم انعطاف پذیر به مقدار5 /4 .واحد کاهش داد 3 برای سازه ی یک طبقه با سیستم قاب خمشی فوالدی متوسط یا معمولی و قاب ساختمانی ساده با مهاربندی هم محور معمولی، اجازه داده می شود که ارتفاع ساختما ن تا14 متر افزایش داده شود، به شرطی که بار مرده ی بام کمتر از 2 daN/m 144 و بار مرده ی دیوارهای خارجی از تراز14 متر به باال کمتر از2 daN/m 144 .باشد 4 در سازه با بار طبقات کمتر از2 daN/m 63 1 و بار دیوار کمتر از2 daN/m 144 ، ارتفاع سازه تا14 .متر مجاز است 5 د ر سازه های ستون طره ای، نیروی محوری ناشی از ترکیب بارهای شامل بار زلزله بند1 - 1 - 1 یا1 - 1 - 1 ، نباید از15 % ظرفیت فشاری ستون با درنظر گرفتن اثر الغری، بیشتر شود. شالوده و دیگر اعضای م قابله ،کننده با واژگونی در این سیستم باید مقاومت کافی برای تحمل نیروهای حاصل از ترکیب بارهای بند1 - 1 - 4 .را داشته باشند ردیف سیستم مقاوم لرزه ای1 u R 0 Ω 1 d C ارتفاع مجاز برای گروه های طراحی لرزه)ای (متر 3 D 2 D 1 D 3 دیوار برشی فوالدی ویژه 3 5 /1 5 /6 نامحدود نامحدود نامحدود 9 دیوار برشی فوالدی مرکب 5 /3 5 /1 6 نامحدود نامحدود نامحدود 14 دیوار برشی بتنی مرکب ویژه 3 5 /1 6 نامحدود نامحدود نامحدود 11 دیوار برشی بتنی مرکب معمولی 6 5 /1 5 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز 11 دیوار برشی بنایی مسلح ویژه 5 /5 3 5 نامحدود نامحدود نامحدود 13 دیوار برشی بنایی مسلح متوسط 4 3 5 /3 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز ث سیستم دوگانه با قاب خمشی متوسط که قاب خمشی قادر به تحمل حداقل51 % بار جانبی باشد 1 قاب فوالدی با مهاربند همگرای ویژه 6 5 /1 5 غیرمجاز غیرمجاز14 1 دیوار برشی بتنی مسلح ویژه 5 /6 5 /1 5 34 34 54 3 قاب مرکب بتنی- فوالدی با مهاربند همگرای ویژه5 /5 5 /1 5 /4 غیرمجاز34 54 4 قاب مرکب بتنی- فوالدی با مهاربند همگرای معمولی 5 /3 5 /1 3 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز ج سیستم ستون طره ای1 1 با جزییات قاب خمشی فوالدی یا بتنی ویژه 5 /1 15 /1 5 /1 14 14 14 1 با جزییات قاب خمشی فوالدی معمولی 15 /1 15 /1 15 /1غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز 3 با جزییات قاب خمشی بتنی متوسط 5 /1 15 /1 5 /1 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز چ سازه ی فوالدی بدون رعایت ضوابط طراحی لرزه ای در جزییات بجز سیستم ستون طره 3 3 3 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز -------- صفحهٔ بعد -------- 65 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 6 ضریب افزونگی ρ ضریب افزونگی برای سیستم مقاوم جانبی هر یک از دو راستای متعامد سازه ب ه طور جداگانه تعیین می شود. مقدار این ضریب را برای موارد زیر می:توان برابر یک در نظر گرفت 1 - در مواردی که طبق بند4 - 5، سازه جزء گروه طراحی لرزه ای1 D بوده و بر اساس مطالعات ویژه ی ساختگاه، مقادیرDS S کمتر از5 /4 یا1 D S کمتر از1 /4 .باشد 1 - در تعیینx ، جابجایی نسبی طرح طبقات 3 - در تعیین اثرات پی- دلتا 4 - در طراحی اجزای غیر سازه ای 5 - در طراحی سازه های غیرساختمانی با جزء صنعتی متکی بر زمین (بند3 - 3 ) 6 - در طراحی اجزای جمع کننده، وصله ها، و سایر اتصاالت که در تعیین نیروی لرزه ای آنها اثر اضافه مقاومت طبق بند 1 - 1 - 4 .اعمال شده است 3 - در طراحی اعضا و اتصاالتی که اثر اضافه مقاومت طبق بند1 - 1 - 4 اعمال می.شود 3 - در تعیین نیرو های دیافراگم بند4 - 11 9 - در طراحی سازه های دارای میراگر طبق فصل دهم 14 - در طراحی دیوارهای سازه ای و مهار آنه ا در برابر نیروهای خارج از صفحه 11 - برای مناطق با خطر لرز اه ی کم (طبق استاندارد1344 ) این ضریب برای طراحی لرزه ای سایر موارد طبق بند1 - 1 - 3 برابر3 /1 در نظر گرفته می شود، مگر در صورت برآورده شدن یکی از دو شرط زیر که در آن صورت می:توان آن را برابر یک منظور نمود شرط اول: در طبقاتی از سازه که بیش از35 % برش پایه را تحمل می کنند، حذف جزئی از سیستم مقاوم جانبی در امتداد مورد نظر طبق جدول4 - 5 باعث کاهش مقاومت جانبی طبقه بیش از33 % و یا .ایجاد نامنظمی پیچشی شدید در طبقه نگردد شرط دوم: سازه در تمام طبقات ، منظم در پالن باشد و در قاب پیرامونی هر طرف سازه، برای طبقات با برش طبقه بیش از 35 % برش پایه، حداقل دو دهانه ی مقاوم جانبی موجود باشد. در مورد دیوارهای برشی، تعداد دهانه های مقاوم جانبی را می توان از تقسیم طول دیوار برشی در پالن به ارتفاع طبقه بدست آورد. در سیستم( های قاب سبک جدول4 -4 ) این تعداد از تقسیم دو برابر طول دیوار برشی به ارتفاع طبقه به دست می.آید -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل63 جدول4 -5 الزامات سیستم مقاوم جانبی در طبقه ای از سازه با برش طبقه بیش از35 % برش پایه (برای اعمال1   ) 1 - 1 اعمال نیروی زلزله راستای اعمال نیروی زلزله در طراحی سازه باید به نحوی باشد که بیشترین تاثیر را بر اعضای سازه داشته باشد. به جز موارد زیر، نیروی زلزله می تواند به طور مجزا در هر یک از دو محور متعامد سازه .بدون درنظر گرفتن اثر اندرکنش دو جهت متعامد اعمال شود - ستون ها و دیوارهایی که بین دو و یا چند سیستم مقاوم لرزه برجانبی مشترک بوده و نیرو ی محور ی فشار ی ی ناش از زلزله در هریک از دو ر استا ی اعمال زلزله، مساو ی یا بیشتر از14 % ظرفیت طراح ی محور ی فشار ی .باشد - سازه دارا ی نامنظمی نوع( ج در پالن جدول4 -1 .) باشد در موارد ذکر شده، نحوه ی اعمال نیرو ی زلزله در دو راستا، به یک ی از دو روش زیر م ی:باشد الف- ( در تحلیل سازه به روش بارجانبی معادل بند 4 - 3) ( ، روش طیفی بند 4 - 9 ) و یا روش تاریخچه زمانی ارتجاعی (بند4 - 14 - 1 )، آثار144 % مولفه ی افقی زلزله محاسبه شده در یک امتداد با آثار34 % مولفه ی ی افق محاسبه شده در جهت عمود بر آن ترکیب گردد و بحران ی ترین تاثیر در طراح ی اعضا ی سازه و پ ی .انتخاب گردد ب- در تحلیل سازه به روش تاریخچه زمانی ارتجاعی (بند4 - 14 - 1 ) یا روش تاریخچه زمانی غیر ارتجاعی (بند4 - 14 - 3)، دو مولفه ی افقی متعامد شتابنگاشت زلزله باید به طور همزمان به هر دو .جهت متعامد سازه اعمال شود سیستم مقاوم جانبی شرایط قاب مهاربندی شده حذف یک عضو مهاربندی یا اتصال آن قاب مقاوم خمشی از بین رفتن مقاومت خمشی دو انتهای یک تیر دیوار برشی یا پایه (جرز) با نسبت ارتفاع به طول بیش از یک حذف یک دیوار برشی یا حذف پایه (جرز)، با نسبت ارتفاع به طول بیش از یک در هر طبقه، یا حذف اتصاالت اعضای جمع کننده )ی آنها (پارامترهای دیوار برشی و پایه (جرز طبق شکل4 - 1 در نظر گرفته می).شود ستون طره ای از بین رفتن مقاومت خمشی در پای هر ستون طره ای دیگر سیستم های ساختمانی بدون شرط -------- صفحهٔ بعد -------- 61 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. شکل4 -1 )تعریف ابعاد دیوار برشی و پایه (جرز 1 - 0 روش بارجانبی معادل 1 - 0 - 1 مالحظات کلی در روش بارجانبی معادل، برش پایه طبق بند4 - 3 - 1 تعیین و طبق بند4 - 3 - 4 به سازه اعمال می.شود از روش بار جانبی معادل، در سازه هایی با شرایط زیر می:توان استفاده نمود - ساختمان های با گروه کاربری و خطرزاییI وII تا دو طبقه از تراز پایه (برای تعیین موقعیت تراز پایه به بند4 - 13 .)مراجعه شود - سازه با سیستم قاب سبک فوالدی در گروه کاربریI وII تا سه طبقه - سازه ی منظم :دارای یکی از شرایط زیر الف- S T T 5.3  ب- دارای ارتفاع کمتر از54 متر از تراز پایه پ- دارای سیستم قاب سبک - سازه ای که ارتفاع آن از54 متر بیشتر نبوده و دارای نامنظمی در پالن از ن وع پ، ت، ث، یا ج ( جدول4 -1)، یا دارای نامنظمی ( در ارتفاع از نوع ث، ج، یا چ جدول4 -1 .) باشد در سایر موارد بکارگیری روش دینامیکی (بندهای4 - 9 یا4 - 14) الزامی است. برای سازه های غیرساختمانی رعایت ضوابط فصل.های مرتبط نیز ضروری است wall /L wall h =نسبت ارت ف اع به طول دیوار wp /L wp h =نسبت ارت ف اع به طول)پایه (جرز wall h = ارتفاع دیوار wp h )= ارتفاع پایه (جرز wall L = طول دیوار wp L )= طول پایه (جرز تراز طبقه تراز طبقه hwall hwp Lwall Lwp -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل61 ST از رابطه ی) / ( 1 1 sec DS D S S S T   و در این بند فقط بر اساس پارامترهای تعیین شده از مطالعات ویژه ی ( ساختگاه فصل سوم ) بدست می.آید 1 - 0 - 5 تعیین برش پایه ،مقدار برش پایهu V، طبق رابطه ی 4 - 1 تعیین می .شود 4 -1 W I R S V u a u  :که در آن aS : شتاب طیفی( بر حسبg) که از مطالعه ی ویژه ی ساختگاهی با نسبت میرایی5 درصد طبق فصل سوم به دست می آید. در مواردی که در این آیین نامه استفاده از طیف طرح استاندارد1344 اجازه داده شده است (طبق بند3 - 1)، می توانaS را از رابطهAB Sa  .بدست آورد I : ضریب اهمیت سازه طبق جدول4 -3 W :وزن موثر لرزه ای شامل بار مرده و سایر بارها که از تراز پایه (بند 4 - 13) مح اسبه می شود . در مواردی که از وزن معادل تیغه ها در محاسبه ی بار مرده استفاده می شود، مقدار آن نباید از 2 daN/m 54 .کمتر درنظر گرفته شود در تعیین وزن کل لرزه،ای سازهW ، موارد زیر درنظر گرفته :شوند 1 - حداقل15 % بار زنده ی در کف با کاربری انبار 1 - بار تیغه بندی طبق مبحث ششم مقررات ملی ساختمان 3 - وزن عملکردی تجهیزات دائمی 4 - 14 % بار برف( یا بار زنده بام طبق مبحث ششم مقررات ملی ساختمان) هرکدام که بزرگتر .است در مورد سازه.های غیرساختمانی، به فصول مربوطه مراجعه شود u R : ضریب رفتار طبق جدول4 -4 یادآوری می شود ضریب رفتار u R .بر مبنای روش مقاومت تعیین شده است به منظور استفاده از آن در روش تنش مج ـ از، اثر زلزله(E) در ترکیب بارهای روش تنش مج ـ از، بند1 - 1 - 1 ، در ضریب3 /4 ضرب .شده است 1 - 0 - 5 - 1 حداقل برش پایه ،مقدار حداقل برش پایهu V، برای سازه های ساختمانی نباید از مقد ار حاصل از رابطه ی 4 - 1 کمتر :درنظر گرفته شود 4 -1 W WI S V DS 01 .0 044 .0 min   عالوه بر آن اگر6.0 1  S باشد، مقدار حداقل برش پایه نباید از رابطه ی 4 - 3 ن یز کمتر منظور :شود 4 -3   I R W S V u 1 min 5.0  -------- صفحهٔ بعد -------- 66 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 0 - 3 تعیین زمان تناوب اصلی برای محاسبه ی زمان تناوب اصلی سازه ها، می توان از روابط تجربی یا تحلیلی استفاده کرد. برخی روابط مناسب برای سازه های غیرساختمانی در فصل های مربوط در این آیین.نامه ذکر شده است در مورد ساختمان ها زمان تناوب تجربی از رابطه ی4 - 4 بدست می.آید 4 -4 x tH C T  :که در آن H : ارتفاع کل ساختمان از تراز پایه (بند 4 - 13) بر حسب متر x :توان ارتفاع در رابطه ی زمان تناوب تجربی طبق جدول4 - 6 t C : ضریب زمان تناوب سازه طبق جدول4 - 6 در مورد ساختمان ها ، نسبت زمان تناوب بدست آمده از روابط تحلیلی به زمان تناوب تجربی، نباید از ،ضریب کرانه باالی زمان تناوب محاسباتیTu C ، داده شده در جدول4 - 3 ، .بیشتر درنظر گرفته شود جدول4 -6 ضرایب تعیین زمان تناوب تجربی سازه جدول4 -3 ضریب کرانه باالی زمان تناوب محاسباتی تبصره ی 1: اگر وجود میانقاب مانع حرکت آزادانه ی نسبی طبقات شود، ضرا ی ب محاسبه ی زمان تناوب سازه، طبق ردیف سایر سیستم( ها جدول4 -6) درنظر گرفته می.شود تبصره ی 1: زمان تناوب تجربی، برای ساختمان های با دیوار برشی بتنی یا بنایی مسلح را می توان از رابطه ی 4 - 5 ب .ه دست آورد 4 -5 H C . T w 0062 0  سیستم مق اوم جانبی t C x قاب خمشی فوالدی 431 /4 3 /4 قاب خمشی بتنی 443 /4 9 /4 قاب با مهاربند فوالدی واگرا 433 /4 35 /4 قاب با مهاربند فوالدی کمانش ناپذیر 433 /4 35 /4 سایر سیستم ها 4/454 35 /4 1 D S Tu C 3 /4  4 /1 1 /4 5 /1 15 /4 6 /1 1 /4  3 /1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل61 ،که در آنw C از رابطه ی 4 -6 محاسبه می .شود 4 -6                         m i i i si i B w D h A h H A C 1 2 2 83 .0 1 100 :که در آن B A :مساحت پالن ساختمان در تراز پایه m : تعداد دیوارهای برشی سازه در جهت اعمال نیروی زلزله ih :ارتفاع دیوار برشیi si A :سطح مقطع دیوار برشیi در جهت اعمال نیروی زلزله iD : طول دیوار برشیi 1 - 0 - 1 توزیع نیروی زلزله در ارتفاع نیروی جانبیx F در تراز x براساس روابط4 - 3 و4 - 3 محاسبه می .شود 4 -3 u vx x V C F  4 -3    n i k i i k x x vx h w h w C 1 که در آنها: vx C : ضریب توزیع نیروی جانبی در ارتفاع x wو iw :سهم وزن موثر لرزه ای طبقه یxیا i xhوih : ارتفاع ترازx یاi از تراز پایه n : )تعداد طبقات (ترازها k :عددی که متناسب با زمان تناوب سازه طبق رابطه ی 4 - 9 تعیین می.شود 4 -9          5.2 2 5.2 5.0 75 .0 5.0 5.0 1 T T T T k موقعیت تراز پایه طبق بند4 - 13 تعیین می شود. 1 - 0 - 1 برش طبقه برش لرزه ای در طبقه ی بین ترازx و1  x ، x V، طبق رابطه ی4 - 14 تعیین می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 60 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 4 - 14    n x i i x F V :که در آن iF :نیروی جانبی زلزله در تراز i طبق رابطه ی4 -3 برش طبقه با توجه به سختی نسبی اعضای باربر جانبی و دیافراگم آن طبقه توزیع می.شود 1 - 9 روش تحلیل طیفی 1 - 9 - 1 مالحظات کلی تحلیل طیفی سازه باید به صورت سه بعدی انجام گیرد. در صورتی که سازه منظم و با سیستم مقاوم جانبی مستقل در دو امتداد اصلی باشد، اجازه داده می .شود که سازه به صورت دو بعدی تحلیل گردد درصورتیکه کف های سازه در مقایسه با اعضای قائم مقاوم جانبی صلب نباشند، طبق بند 4 - 11 این آیین نامه انعطاف پذیری آنها (بند3 پیوست4 استاندارد1344)، باید در مدل .منظور شود 1 - 9 - 5 زمان های تناوب طبیعی و تعداد مودها برای انجام تحلیل طیفی، ابتدا باید زمان( های تناوب طبیعی، بردارهای ویژه) و جرم های مودی در جهت مورد نظر تعیین گردند. در هریک از دو امتداد متعامد اصلی سازه، تعداد مودهای نوسان باید به گونه ای مد نظر قرار گیرد که مجموع جرم های موثر مودی از94 .درصد جرم کل سازه کمتر نباشد 1 - 9 - 3 برش پایه ی مودی برش پایه ی مودm ، m V، از رابطه ی4 - 11 بدست می.آید 4 - 11 I R S C w w W W C V u am sm n i im i n i im i m m sm m              1 2 2 1   :که در آن sm C :ضریب زلزله در مودm m W :وزن موثر لرزه ای سازه در مودm n :تعداد ترازهای سازه im  :دامنه ی شکل مودی ترازi در مودm am S : شتاب طیفی نظیر مودm -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل69 1 - 9 - 1 نیروهای جانبی مودی نیروی جانبی مودm در ترازx ، xm F ، از روابط4 - 11 و4 - 13 تعیین می .شود 4 - 11 m vxm xm V C F  4 - 13    n i im i xm x vxm w w C 1   :که در آنها vxm C : ضریب توزیع نیرو در ترازx در مودm xm  :دامنه ی شکل مودی ترازx در مودm 1 - 9 - 1 جابجایی ناشی از هر مود نوسانی جابجایی ترازx در مودm ، xm ، طبق روابط4 - 14 و4 - 15 تعیین می.شود 4 - 14 I C xem d xm    4 - 15   sm xm m xem C T g    2 2 4      :که در آنها xem  :جابجایی ارتجاعی در ترازx در مودm m T :زمان تناوب طبیعی مودm 1 - 9 - 6 ترکیب مودها هرپاسخ موردنظر را می توان از ترکیب نتایج مودهای درنظر گرفته شده به کمک یکی از روش های زیر .بدست آورد برش طبقات، لنگر واژگونی هر طبقه در هریک از ترازهای سازه و یا مقادیر جابجایی نسبی هر طبقه در هر مود باید محاسبه شود. مقادیر هر پاسخ بازتاب های هریک از پارامترهای فوق در مودهای مورد .نظر باید با یکدیگر به یکی از دو روش زیر تجمیع شده تا مقادیر نظیر طراحی سازه بدست آید - روش جذر مجموع مربعات ( SRSS ) .درصورتیکه مودهای نوسانی مستقل باشند - روش ترکیب مربعی کامل ( CQC ) .درصورتیکه مودهای نوسانی به یکدیگر وابسته باشند مقادیر اوج بازتاب ها نظیر نیرو و جابجایی اعضاء در هر مود جداگانه محاسبه و در صورتی که مودها غیر وابسته باشند با روش جذر مجموع مربعات و در غیر این صورت با روش ترکیب مربعی کامل تجمیع می.شوند -------- صفحهٔ بعد -------- 18 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 9 - 1 اصالح مقادیر باز تاب ها درصورتیکه برش پایه ی نظیر طراحی در این روش کمتر از35 درصد برش پایه ی روش بارجانبی معادل باشد، باید برش پایه طراحی در35 درصد نسبت برش پایه ی استاتیکی معادل به برش پایه ی .طیفی ضرب شود 1 - 18 تحلیل تاریخچه زمانی 1 - 18 - 1 مالحظات کلی در این روش، سازه تحت تعدادی شتاب نگاشت ثبت شده تحلیل می شود. شتاب نگاشت ها باید متناسب با سازوکار گسیختگی چشمه ی لرزه زا، بزرگای نظیر زلزله موردنظر، فاصله ی ساختگاه از گسل و نوع زمین باشد. تحلیل تاریخچه زمانی می تواند با فرض رفتار ارتجاعی یا غیرارتجاعی به شرح بندهای .بعدی انجام شود 1 - 18 - 5 تحلیل تاریخچه زمانی ارتجاعی نیروها و تغییرشکل اه در تحلیل تاریخچه زمانی ارتجاعی، با فرض رفتار ارتجاعی تعیین می .شود تحلیل سازه ی منظم (بند 4 - 1) با اعضای مقاوم جانبی مستقل در دو جهت متعامد را می توان به صورت دو بعد ی در دو راستای مستقل با استفاده از رکورد تک مولفه( ای بند4 - 14 - 1 - 1 .) انجام داد در سایر موارد با توجه به بند 4 - 3 سازه باید به صورت سه بعدی به کمک مجموعه ی رکوردهای تهیه شده بر اساس یکی از بنده.ای زیر تحلیل شود 1 - 18 - 5 - 1 تحلیل ارتجاعی دو بعدی با استفاده از زلزله ی تک مولفه در این روش تحلیلی از زلزله ی تک مولفه ای برای تحلیل سازه استفاده می شود. در این صورت باید از تعدادی شتاب نگاشت مناسب مستقل افقی استفاده شود. این شتاب نگاشت ها باید به نحوی مقیاس شوند که مقادیر متوسط طیف پاسخ آنها با5 % میرایی در محدوده یT T 5 .1 2 .0  از میزان نظیر در .طیف مورد استفاده کمتر نباشندT، زمان تناوب مود اصلی سازه می.باشد 1 - 18 - 5 - 5 تحلیل ارتجاعی سه بعدی با استفاده از زلزله ی دو مولفه ای در این روش تحلیلی از تعدادی زوج شتاب نگاشت مناسب، هر یک شامل دو مولفه ی افقی مقیاس شده، استفاده می شود. هر زوج شتاب نگاشت مقیاس شده به طور همزمان به صورت دو مولفه ی متعامد افقی به سازه اثر داده می شود. مقیاس کردن زوج شتاب نگاشت ها و مقایسه ی آنها، بسته به مورد، با طیف مورد استفاده طبق روش زیر انجام می:شود الف- طیف هریک از دو مولفه ی افقی هر شتاب نگاشت با5 % .میرایی تهیه شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل11 ب- مقادیر دو طیف برای هر زلزله به روش جذر مجموع مربعات(SRSS) در محدوده ی T T 5 .1 2 .0  .ترکیب شود پ- بندهای الف و ب برای هر زوج شتاب نگاشت .انجام شود ت- متوسط مقادیر حاصل از بند پ محاسبه می.شود ث- هر زوج شتاب نگاشت به نحوی مقیاس شود که مقادیر طیف حاصل از بند ت ، در محدوده ی T T 5 .1 2 .0  بیش از14 % از3 /1 برابر مقادیر نظیر در طیف طرح کمتر نشود. ضریب مقیاس دو مولفه ی افقی هر شتاب نگاش.ت باید یکسان باشد در صورتی که تحلیل خطر زلزله ی نادر بر اساس خطرپذیری سازه (بند 3 - 4 - 3) با 1 درصد احتمال فروریز ش سازه در دوره ی54 سال و نظیر جهت بیشینه زلزله باشد، مستقیما از مقادیر نظیر طیف طرح حاصل از تحلیل خطر طبق فصل سوم ، برای مقایسه استفا ده می.شود در ساختگاه با فاصله ی5 کیلومتر و یا کمتر از گسل حاکم بر لرزه خیزی منطقه ،هر زوج مولفه زلزله باید در راستای آن گسل و عمود بر آن تبدیل شوند. مولفه های دوران داده شده باید به نحوی مقیاس شوند که متوسط طیف نظیر مولفه های عمود بر گسل از طیف زلزله ی نادر در فاصله ی T T 5 .1 2 .0  .کمتر نباشد 1 - 18 - 5 - 3 اصالح پاسخ تحلیل تاریخچه زمانی پاسخ های حاصل از تحلیل ارتجاعی تاریخچه زمانی هر شتابنگاشتi باید به شرح زیر :اصالح شود الف- برش پایه و نیروهای اعضا در ضریبu R I .ضرب شود ب- جابجایی نسبی طبقات در ضریبu d R C .ضرب شود چنانچه مقدار بیشینه ی برش پایه ی اصالح شده ،طبق بند الفi V ، کمتر از35 % مقدار حداقل برش پایه طبق بند4 - 3 - 1 - 1 باشد، مقادیر بیشینه ی نیروهای اصالح شده،ی اعضا Ei Q ، باید با ضریب iV Vmin مجددا .اصالح شود در صورتی که مقدار بیشینه ی برش پایه ی اصالح ،شده طبق بند الفi V ، کمتر از35 % میزان حداقل برش پایه ی حاصل از رابطه ی 4 -3 باشد، بیشینه ی جابجایی نسبی اصالح شده ی طبقه طبق بند ب باید با ضریبiV Vmin 85 .0 مجددا اصالح شود که در آنmin V از رابطه ی4 -3 بدست می .آید در صورتی که حداقل هفت زوج شتاب نگاشت در تحلیل ب ه کار رود، اجازه داده می شود مقدار متوسط بیشینه ی نیروهای اصالح شده ، به عنوان نیروی طراحی لرزه،ایE Q ، و مقدار متوسط جابجایی های جانبی نسبی اصالح شده( ی طبقات، برای کنترل با جابجایی نسبی مجاز طبقه جدول4 -3ه ) ب.کار رود درصورتی که کمتر از هفت شتاب نگاشت، (برای تحلیل های سه بعدی هفت زوج شتاب نگاشت) به کارگرفته شود، از مقادیر حداکثر پاسخ های حاصل از شتاب نگاشت ها با رعایت ضوابط این بند در ترکیب بارها و کنترل جابجایی نسبی مجاز طبقه استفاده می شود. در هر حال نباید تعداد شتاب نگاشت.ها کمتر از پنج باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 15 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. در مواردی ک ه از ضریب اضافه مقاومت0  در ترکیب بار بند1 - 1 استفاده می شود، الزم نیست که مقدارE Q 0  از حداکثر مقدارEi Q حاصل از شتاب نگاشت ها، و لی بدون انجام اصالح طبق همین بند، .بیشتر در نظر گرفته شود 1 - 18 - 3 تحلیل تاریخچه زمانی غیر خطی در صورت استفاده از روش تاریخچه زمانی غیر خطی ، مدل ریاضی سازه باید دربردارنده ی توزیع فضایی جرم و مشخصات غیر ارتجاعی مصالح باشد. رفتار چرخه ،ای اعضاء نمایانگر زوال مقاومت زوال سختی و جمع شدگی، هم سنگ با نتایج آزمایشگاهی بوده و مقاومت اسمی اعضاء نیز باید دربردارنده ی اضافه مقاومت مصالح، سخت شدگی کرنشی و زوال مقاومت چرخه.ای باشد 1 - 18 - 3 - 1 پارامترهای بازتاب زلزله ی طرح طراحی اعضاء باید با محاسبه ی جابجایی غیر ارتجاعی هر طبقه، نیروی اعض اء و جابجایی غیر ارتجاعی .اعضاء با رعایت ضوابط این بند انجام شود اگر حداقل از هفت زوج شتاب نگاشت استفاده شود، مقادیر طراحی نیروی اعضا، تغییرشکل غیر ارتجاعی اعضا و جابجایی نسبی طبقه با میانگین گیری تعیین می شود. در صورتی که تعداد کمتری شتاب نگاشت ب ه کار رود ، حداکثر مقادیر پارامترهای مذکور مبنای طراحی قرار می.گیرد تغییرشکل عضو تحت زلزله ی طرح نباید بیش از دو سوم تغییرشکل نظیر حالتی شود که عضو توانایی تحمل بارهای ثقلی را از دست می دهد و یا آنکه مقاومت عضو از دو سوم مقاومت حداکثر آن کمتر می شود. جابجایی نسبی ط بقه نباید از15 /1 برابر مقادیر مذکور در جدول4 -3 .بیشتر شود 1 - 18 - 3 - 5 بازنگری طراحی طراحی سیستم مقاوم جانبی باید توسط متخصصین مستقل، کارآزموده در تحلیل غیر خطی لرزه ای و رفتار سازه تحت بارهای چرخه.ای، بازنگری شود حداقل موارد زیر نیز باید مورد توجه گروه بازنگری یاد :شده قرار گیرد - مطالعه ی ویژه ی ساختگاهی با ر عایت ضوابط فصل سوم - معیارهای پذیرش ظرفیت مقاومت و تغییرشکل غیرارتجاع ی اعضای لرزه بر بر مبنای نتایج آزمایشگاهی و یا سایر اطالعات جایگزین معتبر - طرح اولیه سازه شامل سی ستم سازه ای و پیکربندی اعضای آن - طراحی نهایی کل سیست م سازه ای و تحلیل های مورد نیاز 1 - 11 دیافراگم و اجزای آن الزم است سختی نسبی دیافراگم و اعضای قائم سیستم لرزه .بر در تحلیل سازه لحاظ شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل13 در صورتی که بیشینه ی تغییر شکل در صفحه ی دیافراگم تحت بار جانبی کمتر از نصف مقدار متوسط تغییرمکان نسبی اعضای قائم طبقه باشد، دیافراگم صلب تلقی می گردد و درصورتی که بیشتر از دوبرابر ( آن باشد شکل4 - 3)، دیافراگم نرم تلقی می گردد. چ نانچه دیافراگم صلب و یا نرم ،نباشد دیافراگم نیمه صلب است و سختی آن باید صریحا در مدل .سازی سازه منظور گردد دیافراگم های تشکیل شده از دال بتن مسلح یا سقف مختلط با نسبت دهانه به عرض3 یا کمتر در سازه های منظم در پالن را می.توان صلب درنظر گرفت شکل4 -3 بررسی صلبیت دیافراگم 1 - 11 - 1 طراحی دیافراگم .طراحی دیافراگم هر طبقه باید برای تنش برشی و خمشی ناشی از نیروی طرح انجام گیرد در محل ناپیوستگی های دیافراگم، نظیر پیرامون بازشو ویا کنج فرورفته، باید مطمئن شد که نیروهای انتقالی تیرهای لبه در ترکیب با سایر نیروهای دیافراگم در محدوده ی ظرفیت برشی و کششی دیافراگم قرار .گیرد دیافراگم هر طبقه باید برای بیشترین نیروی اینرسی حاصل از دو مو:رد زیر طراحی گردد الف: نیروی جانبی ناشی از تحلیل بارجانبی معادل (بند4 - 3 و یا تحلیل طیفی بند4 - 9) ،ب: نیروی جانبیpx F ، حاصل از رابطه ی4 - 16 4 - 16 px n x i i n x i i px w w F F      نیروی حاصل از رابطه ی4 - 16 نباید کمتر از رابطه ی 4 - 13 در نظر گرفته شود و همچنین نیاز نیست بیشتر از رابطه ی 4 - 13 لحاظ شود. 4 - 13 px DS px Iw S F 2.0  بیشینه ی تغییرمکان تغییرمکان نسبی متوسط اعضای قائم راستای بار جانبی -------- صفحهٔ بعد -------- 11 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 4 - 13 px DS px Iw S F 4.0  :که در آنها iF : نیروی جانبی زلزله در ترازi که از تحلیل بارجانبی معادل یا تحلیل طیفی بدست می.آید px w :سهم وزن موثر لرزه ای دیافراگم و اجزای متکی به آن در تراز x در صورتی که سیستم باربر جانبی در باال و پایین دیافراگم تغییر موقعیت داشته باشد، و یا سختی نسبی اعضای قائم سیستم باربر جانبی تغییر کند، دیافراگم باید قادر به تحمل نیروی انتقالی حاصل از موارد فوق بع الوه ی نیروی بدست آمده از رابطه ی4 - 16 باشد. در طراحی دیافراگم، برای تمامی گروه،های کاربری، ضریب افزونگی، برای محاسبه ی نیروی iF در رابطه ی4 - 16 برابر یک و برای محاسبه ی نیروهای انتقالی برابر مقدار ضریب افزونگی سازه اعمال می .گردد 1 - 11 - 5 طراحی اجزای جمع کننده ی نیرو برای انتقال نیروهای لرزه ای ایجاد شده در دیافراگم و دیگر بخش های سازه به اعضای لرزه بر، الزم است اعضای جمع کننده ی مناسب درنظر گرفته شود ( شکل4 -4 .) اجزای جمع کننده ی نیرو و اتصاالت آنها از جمله اتصال به اعضای قائم سیستم باربر جانبی باید برای :بیشترین نیروی حاصل از بندهای زیر طراحی شوند 1 - نیروهای محاسبه شده با ترکیب های بار شامل ضریب اضافه مقاومت (بند1 - 1 - 4 ) که در آنها نیروی زلزله توسط تحلیل بارجانبی معادل( بند4 - 3 ، یا تحلیل طیفی بند4 - 9 .) تعیین شده است 1 - نیروهای محاسبه شده با ترکیب های بار شامل ضریب اضافه م قاومت (بند1 - 1 - 4 ) که در آنها نیروی زلزله توسط رابطه ی 4 - 16 تعیین شده است. 3 - نیروهای محاسبه شده با ترکیب های بار بند1 - 1 - 3 که در آنها نیروی زلزله توسط رابطه ی 4 - 13 .تعیین شده است تبصره ی 1: الزم نیست نیروهای محاسبه شده به ر وش های فوق، از نیروهای محاسبه شده با ترکیب های بار بند1 - 1 - 3 که در آنها نیروی زلزله توسط رابطه ی 4 - 13 تعیین شده است، بیشتر .لحاظ شود تبصره ی1: در سازه ها و یا ب خش ،هایی از آن که تماما با دیوارهای برشی ساخته شده از قاب سبک مهار جانبی می شوند، کافی است اعضای جمع کننده و اتصاالت آن ها شامل اتصال به اعضای لرزه بر قائم، برای نیروهای حاصل از ترکیب های بار بند1 - 1 - 3 که در آن نیروی زلزله توسط بند 4 - 11 - 1 و 4 - 11 - 1 .تعیین شده است، طراحی شوند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل11 1 - 11 - 3 افزایش نیرو به دلیل نامنظمی سازه برای سازه( های دارای نامنظمی در ارتفاع نوع ث جدول4 -1 ) و نامنظمی در پالن نوع الف تا ث ( جدول4 -1)، الزم است که نیروهای طراحی دیافراگم و جمع کننده ی نیرو حاص ل از بند 4 - 11 - 1 برای طراحی اجزای سیستم باربر لرزه ای زیر به میزان15 % .افزایش یابد 1 - برای طراحی اتصاالت دیافراگم به اعضای قائم لرزه بر و جمع کننده ی نیرو 1 - برای طراحی اجزای جمع کننده ی نیرو و اتصاالت آنها از جمله اتصال آنها به اعضای قائم سیستم باربر لرزه ای تبصره: نیروهایی که از ترکیب بارهای شامل ضریب اضافه مقاومت (بند1 - 1 - 4) حاصل می شوند، نیاز .به این افزایش ندارند شکل4 -4 اجزای جمع کننده ی نیرو 1 - 15 دیوار سازه ای دیوار سازه ای، دیواری است که جزء سیستم باربر ثقلی یا جانبی باشد. در طراحی این دیوار عالوه بر ضوابط آیین نامه های طراحی، الزم است ضوابط این. بند نیز لحاظ گردد اگر بار وارد بر دیوار ثقلی از مقدار daN/m 344 بیشتر باشد، الزم است ضوابط بند 4 - 11 - 1 لحاظ .شود دیوار باربر ثقلی، دیواری است که بار ثقلی وارد بر آن (بجز وزن دیوار) برای دیوار با مصالح بنایی یا بتنی بیشتر ازdaN/m 344 و برای دیوار با مصالح فلزی بیشتر ازdaN/m 154 .باشد 1 - 15 - 1 طراحی در برابر نیروهای خارج از صفحه دیوار سازه ای و اتصاالت آن باید برای نیروی عمود بر صفحه ای م عادل حاصلضربI S . DS 4 0 در وزن دیوار سازه ای طراحی شود. مقدار این نیرو نباید از14 % وزن دیوار کمتر درنظر گرفته شود. اتصاالت دیوار برشی در محل پله اجزای جمع کننده برای انتقال نیرو بین دیافراگم و دیوار برشی دیوار برشی کامل بدون نیاز به اجزای جمع کننده -------- صفحهٔ بعد -------- 16 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. بین این اعضا با یکدیگر و با قاب سازه باید شکل پذیری، ظرفیت چرخشی و مقاومت کافی در برابر جمع شدگی، تغییرات حرارتی و نشست ن.امتقارن پی توام با نیروهای زلزله را داشته باشند 1 - 15 - 5 مهار دیوار به دیافراگم و نیروهای وارد بر آن مهارهای دیوار سازه ای به سازه ی نگهدارنده باید مقاومت کافی برای مقابله با نیرویP F، طبق رابطه ی 4 - 19 را داشته باشد. P F ، نباید کمتر ازP aIW k 2.0 وak الزم نیست بیشتر از1 .در نظر گرفته شود 4 - 19 P a DS p IW k S F 4.0  4 - 14 30 1 f a L k   :در روابط فوق P F :نیروی طراحی برای هر مهار DS S : پارامتر شتاب طیفی (طبق فصل سوم) I : ضریب اهمیت طبق بند4 - 3 ak :ضریب بزرگنمایی برای انعطاف پذیری سقف fL :طول دهانه ی دیافراگم انعطاف پذیر )(بر حسب متر ، فاصله ی بین اعضای قائمی که برای دیوار تکیه گاه جانبی تامین می .نماید. برای دیافراگم صلب این مقدار برابر صفر است P W :سهم و زن دیوار تخصیص یافته به مهار در مواردی که مهار در سقف قرار نگرفته باشد و دیافراگم ها انعطاف پذیر نباشد مقادیر محاسبه شده از رابطه ی 4 - 19 را می توان در مقدار3 ) 2 1( h z  ضرب نمود که در این رابطه ، z ارتفاع مهار نسبت به تراز پایه وh ارتفاع متوسط سقف از تراز پایه ی .سازه است در مواردی که فاصله مهارها از1 /1 متر بیشتر باشد، دیوار سازه ای باید در برابر خمش خارج صفحه ی .بین دو مهار نیز طراحی گردد 1 - 13 پیچش طبقه در سازه ی دارای دیافراگم های صلب و نیمه صلب، نیروی جانبی زلزله باید با درنظر گرفتن لنگر ،پیچشی موجود در طبقهt M، ناشی از فاص له ی مراکز سختی و جرم طبقات فوقانی بین سیستم های .مقاوم جانبی طبقه توزیع شود 1 - 13 - 1 پیچش تصادفی عالوه بر درنظر گرفتن اثر لنگر پیچشیt M ،، باید اثر پیچش تصادفی در پالن ta M ، را در توزیع نیروی جانبی زلزله درنظر گرفت. این کار با جابجایی فرضی مرکز جرم به اندازه5 % بعد ساختمان در جهت عمود بر نیروی زلزله در دو سمت مرکز جرم در همه ترازها انجام می شود. در مواردی که اثر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل11 مولفه ی متعامد درنظرگرفته می شود، نیازی نیست که این جابجایی فرضی در هر دو جهت به طور همزمان انجام گیرد، و کافی است در.جهتی که اثر بیشتری دارد اعمال شود 1 - 13 - 5 ضریب بزرگنمایی دینامیکی پیچش در سازه های با دیافراگم صلب که دارای نامنظمی های پیچشی طبق جدول4 -1 می باشند، پیچش ،تصادفیta M ،، در هر تراز با ضریب بزرگنمایی پیچشی xA، طبق رابطه ی4 - 11 تشدید می :شود 4 - 11 2 max 2.1        ave x A   :که در آن max  :بیشینه ی جابجایی جانبی در ترازx بدون در نظر گرفتن اثر xA ave : میانگین جابجایی در نقاط انتهایی سازه در ترازx بدون در نظر گرفتن اثرxA ( شکل4 - 5 .) در هر حالxA ، نباید از یک کمتر درنظر گرفته شود و همچنین الزم نیست بزرگتر از3 .لحاظ گردد در طراحی اجزای سازه باید بارگذاری بحرانی تر با یا بدون اثر ضریب xA .منظور شود شکل4 -5 نمایش میانگین جابجایی جانبی در طبقه 1 - 11 جابجایی طبقات برای محاسبه ی جابجایی طبقات، سازه باید به نحوی مدل شود که دربردارنده ی سختی و مقاومت اعضای دارای سهم قابل مالحظه در توزیع نیروی برش پایه باشد و توزیع مناسبی از جرم و سختی در ارتفاع را نشان دهد. ضمنا مدل سازه باید دربرگیرنده ی :موارد زیر باشد 1 - کاهش سختی اعضای بتنی مسلح و اعضای ساخته شده از مصالح بنایی با در نظر گرفتن اثر ترک خورد گی و رفتار غیرارتجاعی مصالح 1 - سهم تغییر شکل ناحیه ی چشمه ی اتصال در جابجایی کل طبقات در قاب های خمشی فوالدی 2 B A ave      -------- صفحهٔ بعد -------- 10 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 11 - 1 جابجایی جانبی طرح و جابجایی نسبی طرح طبقه جابجایی جانبی طرح (غیرارتجاعی) ترازx ، x ، را می توان از رابطه ی4 - 11 .محاسبه نمود 4 - 11 I C xe d x   :که در آن xe : جابجایی جانبی ارتجاعی در ترازx ناشی از اثر بار جانبی .در روش بارجانبی معادل یا طیفی هنگام محاسبه ی جابجایی، ضریب افزونگی، ، برابر واحد منظور می.شود جابجایی نسبی طرح (غیرارتجاعی) طبقه ی x ، x  ، به صورت تفاوت جابجایی جانبی طرح مراکز جرم کف باال و پایین طبق رابطه ی4 - 13 محاسبه می:شود 4 - 13 1     x x x   در محاسبه ی xe  در طراحی به روش تنش مجاز و روش مقاومت باید ضریب بار زلزله در ترکیب بارهای مربوطه (فقط برای کنترل جابجایی) برابر واحد در نظر گرفته شود و سپس تخمین جابجایی .به روش فوق انجام گردد در محاسبه ی جابجایی ها رعایت محدودیت بند4 - 3 - 3 در رابطه با زمان تناوب تحلیلی الزامی نیست و همچنین رعایت رابطه ی 4 -1 .الزامی نیست تبصره ی1: در سازه های دارای نامنظمی پیچشی در پالن، جابجایی نسبی هر طبقه معادل بیشترین تفاوت جابجایی ها در هریک از گوشه های نظیر در باال و پایین طبقه ی مورد نظر سازه می.باشد تبصره ی1: در تحلیل ارتجاعی سازه های بتنی، برای درنظرگرفتن اثر ترک خوردگی، صلبیت خمشی موثر اعضاء به شرح زیر درنظر گرفته می:شود :تیرg EI 35 . 0 :ستونg EI 7.0 دیوار :بدون ترک در خمشg EI 7. 0 :دیوار با ترک در خمشg EI 35 .0 که در آنgI لنگر ماند کل مقطع ترک نخورده بدون درنظر گرفتن میلگردها می.باشد شکل4 -6 پارامترهایxe  ، x  وx  را برای ترازهایx=1 وx=2 ، نشان می .دهد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل19 شکل4 -6 نمایش جابجایی های ارتجاعی و غیرارتجاعی 1 - 11 - 5 کنترل جابجایی افقی طبقات نسبت جابجایی افقی نسبی ترازx ، sx x h  ، نباید از مقادیر جدول4 - 3 .بیشتر باشد sx h ارتفاع طبقه ی واقع در زیر ترازx .است جدول4 -3 ،نسبت جابجایی افقی نسبی مجاز طبقهsx a h  تبصره ی 1: در سازه های ساختمانی ،با سیستم قاب خمشی، مقدار جابجایی نسبی مجاز طبقه a  ، حاصل از جدول4 -3 باید بر ضریب افزونگی (بند4 -6 .) تقسیم شود انواع سازه ها گروه کاربری و خطرزایی I وII III IV سازه های چهار طبقه و کمتر با تیغه بندی ها، سقف ،ها دیوارهای داخلی و سیستم دیوارهای جانبی پیرامونی بدون دیوار برشی بنایی که در برابر جابجایی نسبی طبقه طراحی شده.اند 415 /4 4 41 /4 5 1 4 /4 سازه های با دیوار برشی بنایی طره ای 14 4 /4 14 4 /4 14 4 /4 دیگر سازه های با دیوار برشی بنایی 443 /4 443 /4 443 /4 دیگر سازه ها 414 /4 415 /4 414 /4 -------- صفحهٔ بعد -------- 08 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. تبصره ی 1: در سازه های یک طبقه که تیغه ها، دیوارهای خارجی و بام برای تحمل تغییرمکان جانبی نسبی طبقه طراحی شده اند، محدودیت تغییرمکان جانبی وجود ندارد. در جدول4 -3، سازه با دیوار برشی بنایی طره ای، سازه ای است که در آن هر دیوار به تنهایی مانند یک عضو طره ای به شالوده متصل شده و اتصال بین دیوارهای سازه از نظر انتقال لنگر ناچیز می باشد. 1 - 11 - 3 درز انق طاع فاصله آزاد بین دو سازه ی مجاور از یک قطعه زمین در ترازx ، نباید از جذر مجموع مربعات حداکثر جابجایی غیرارتجاعی دو سازه ی مجاور،در پالن MT  ،طبق رابطه ی4 - 14 .کمتر باشد 4 - 14 2 2 2 1 ) ( M M MT      برای هریک از دوسازه مجاور مقدارM  ، از رابطه ی 4 - 15 محاسبه می.شود 4 - 15 I Cd M max     :که در آن max  :حداکثر جابجایی ارتجاعی در پالن با در نظرگرفتن ضریب بزرگنمایی پیچش در نقطه ی بحرانی (نقطه با احتمال )برخورد در هر حال ساختمان باید از مرز قطعه زمین مجاور حداقل به اندازهM  فاصله داشته باشد . 1 - 11 آثار مرتبه دوم (پی- )دلتا آثار مرتبه دوم شامل اثر  P و اثر  P ، .باید در تحلیل و یا طراحی لحاظ شود اثر  P ،تشدید نیروها ناشی از انحنای عضو است که در آیین نامه ها اغلب در هنگام طراحی لحاظ می.شود اثر  P ، تشدید میزان جابجایی نسبی طبقات، لنگرها و برش های اعضا در اثر جابجایی افقی ،طبقات است و باید طبق این بند محاسبه.شود برای لحاظ نمودن اثر  P می توان از نرم افزارهای دارای قابلیت اعمال صریح اثر  P استفاده .نمود نحوه اعمال این اثر با توجه به نوع سازه و روش تحلیل طبق آیین نامه های تحلیل یا طراحی مربوط تعیین می شود.. در هر حال رعایت ضوابط این بند الزامی است هرگاه ـش ،اخص پایداریx  ، از1 /4 بیشتر شود باید اثر  P لحاظ شود. در هر حال ن باید شاخص پایداری ازmax  طبق رابطه ی4 - 13 .بیشتر شود برای محاسبه شاخص پایداری در هر ترازx از رابطه ی 4 - 16 یا مستقیما از تحلیل نرم افزاری استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش /های تحلیل01 4 - 16 sx x xe x x h V I P    4 - 13 25 .0 5.0 max   d C  در رابطه ی4 - 16 : xP :بار قائم کل در باالی ترازx شامل بار مرده و بار زنده بدون ضریب (این بار قائم فقط به منظور تعیین شاخص پایداری، چه در روش تنش مجاز و چه در روش مقاومت، ب ه کار می.)رود x V: برش لرزه ای در طبقه ی بین ترازx و1  x .ناشی از تحلیل مرتبه اول xe : تغییر مکان جانبی ارتجاعی طبقه ی بین ترازx و1  x متناظر باx V ناشی از تحلیل مرتبه .اول sx h :ارتفاع طبقه ی زیر ترازx پس از لحاظ نمودن اثر   P در محاسبه ی نیروهای انتهایی هر عضو، الزم است اثر  P (اثر ثانویه ی تشدید نیروهای داخلی در طول عضو) به نحو مناسبی درنظر گرفته شود. به این منظور می توان از روابط آیین نامه های طراحی سازه استفاده نمود. همچنین می توان از نرم افزارهایی که قابلیت اعمال اثرات غیرخطی هندسی (شامل اثر  P و  P ) .را دارند استفاده کرد 1 - 16 واژگونی سازه باید برای مقابله با آثار ناشی از لنگر واژگونی نیروهای لرزه .ای کنترل و طراحی شود 1 - 11 موقع ی ت تراز پا یه تراز پایه، ترازی است که انتقال حرکت لرزه ای افقی زمین به سازه در آن تراز لحاظ می شود. ب ه طورکلی :در تعیین تراز پایه رعایت نکات الف و ب الزامی است الف- در ساختمان ها ی واقع بر زمین مسطح و فاقد زیرزمین که اعضای باربر قائم در ترازها ی متفاوت بر رو ی شالوده ، سر شمع و یا دیوار شالوده ای یطی مح قرار م رند یگی، تراز پا ی ه روی ی تر ن یی پا ن تراز در بی ن اجزای نگهدارنده اعضا ی قائم باربر لرزه یا در نظر گرفته می.شود ب- در ساختمان ها ی دارای زیرزمین ،اگر سازه و دیوار حایل مستقل و بدون اتصال به یکدیگر باشند تراز پایه بر روی شالوده درنظر گرفته می.شود در ساختمانی که دیوار حائل جزء سیستم سازه ای باربر جانبی باشد و بر روی زمین هموار واقع شده باشد، می توان تراز پا ی ه را مشروط به رعایت موارد زیر، روی اولین سقف پایین تر یا هم تراز از سطح :زمین درنظر گرفت الف- سقف هیچ یک از طبقات زیرزمین، دیافراگم نرم .نباشد -------- صفحهٔ بعد -------- 05 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. ب- .از وجود خاک مناسب در کل ارتفاع دیوار حائل اطمینان حاصل گردد ،منظور از خاک مناسب خاکی است که سخت باشد (از نوعIV براساس استاندارد1344 نباشد و عدد ضربه استاندارد در آزمایشSPT الیه های آن کمتر از14 نباشد)، تحت زلزله ی نادر قابلیت روانگرایی نداشته باشد، از جنس رس سریع یا به شدت حساس نباشد و .دارای چسبندگی کافی باشد در چنین ساختمانی مشروط به رعایت موارد اضافی زیر، تراز پایه را می توان روی اولین سقف باالتر از :سطح زمین درنظر گرفت الف- ارتفاع تراز پایه از سطح زمین نباید از نصف ارتفاع طبقه ی زیر آن سقف .بیشتر باشد ب- شرایط بند4 - 4 - 1 (روش تحلیل .دوبخشی) تامین گردد ج- دی وارها ی سازه ای در تمام پیرامون ساختمان از پی تا تراز پا ی ه ادامه .داشته باشد برای اطالعات بیشتر و حاالت خاص نظیر زمین های شیب دار به پیوست1 .مراجعه شود -------- صفحهٔ بعد -------- و ملاحغظات زژئو نکنیکی -------- صفحهٔ بعد -------- 01 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. بخش اول : اندرکنش سازه- خاک 1 - 1 مالحظات کلی ضوابطی که در این فصل ارائه می شود، به منظور افزایش دقت مدل سازه برای تحلیل در برابر زلزله است. درنظر گرفتن اندرکنش سازه و خاک برای سازه های گروه طراحی لرزه ای3 D (بند4 - 5 ) ضروری است و برای سایر سازه ها در صورتی که   1.0  T V h S باشد ، نیز توصیه می شود. در این رابطه h ، ارتفاع مرکز جرم سازه از تراز پایه است. این ارتفاع در سازه ای که بتوان جرم آن را در یک تراز متمرکز فرض کرد، مساوی ارتفاع همان تراز و در غیر این صورت معموال برابر با دوسوم ارتفاع کل سازه از تراز پایه (بند4 - 13 ) فرض می.گردد S V ، سرعت موثر موج برشی در خاک( بند5 - 1 - 1 - 3) وT ، زمان تناوب مود اصلی نوسان سازه با تکیه گاه صلب در هر یک از دو جهت متعامد می باشد. در تحلیل اندرکنش سازه و خاک، انعطاف پذیری خاکی که سازه بر آن متکی است در محاسبات م نظور می شود. روش های تحلیل اندرکنش سازه و خاک شامل روش مستقیم (بند 5 - 1) و روش زیرسازه (بند 5 - 3) می باشد. در روش مستقیم، بخش قابل توجهی از خاک تکیه گاهی سازه همراه با آن در یک شبکه ی تفصیلی (مانند اجزای محدود) مدل می شود. در روش زیرسازه، اثر انعطاف پذیری تکیه گاه تنها با بکارگیری جرم ها، فنرها و میراگرهایی در محل تکیه گاه که مشخصات دینامیکی آنها با فرکانس ارتعاش تغییر می کند، به حساب می .آید استفاده از روش زیرسازه تنها در روش بار جانبی معادل مجاز است. روش مستقیم را در همه روش های تحلیل می توان ب ه.کار برد 1 - 5 روش مستقیم 1 - 5 - 1 کلیات در روش مستقیم ، انعطاف پذیری بستر پی با ب ه کارگیری فنرهایی در سطح مشترک سازه و تکیه گاه مدل سازی می شود. عالوه بر آن، میرایی کل سیستم سازه و خاک اصالح می شود . اصالح میرایی در روش های تحلیلی بار جانبی معادل و طیفی با ب ه کارگیری نسبت میرایی معادل و در روش تاریخچه زمانی با بکارگیری میراگرهایی متناظر با فنرهای یاد شده در نظر گرفته می شود. در روش های بار جانبی معادل و طیفی، باید طیف طرح با استفاده از ن سبت میرایی معادل محاسبه شده و از زمان تناوب سازه با تکیه گاه انعطاف.پذیر برای تعیین مقادیر طیفی استفاده گردد در این روش، ابتدا مدول برشی موثر خاک طبق بند5 - 1 - 1 م حاسبه می شود. سختی فنرهای مربوط به پی های سطحی و عمیق در راستای هر درجه آزادی به ترتیب در بندهای5 - 1 - 3 و5 - 1 - 4 ، نسبت میرایی معادل در بند5 - 1 - 5 و ضرایب میراگرها در بند5 - 1 -6 ارائه .شده است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی01 1 - 5 - 5 تعیین مدول برشی موثر خاک ،مدول برشی موثر خاکG ، با درنظر گرفتن اثر توام وزن سازه و کرنش بزرگ خاک طبق ضوابط این بند محاسبه می.گردد 1 - 5 - 5 - 1 اثر وزن سازه در اثر وزن سازه، مدول برشی خاک در مجاورت کف شالوده افزایش می یابد. ضریب افزایش مدول برشی خاک در اثر وزن سازه ، gf ،از رابطه ی 5 - 1 محاسبه می:شود 5 -1                  5 1 2 5 1 5 1 0 , g i sgi i i s i g t t V t V t f در رابطه ی 5 - 1، gt عمق موثر خاک است که از کف شالوده سطحی به پایین اندازه گیری می گردد و برابر با میانگین2 / BL ، 2 / 4 3L B ، و2 / 4 3 BL در نظر گرفته می شود:که در آن L : )طول شالوده (بعد بزرگتر شالوده B : )عرض شالوده (بعد کوچکتر شالوده برای لحاظ کردن اثر تغییرات تنش قائم ناشی از وزن سازه با عمق، در رابطه ی 5 - 1 الزم است که عمق موثر خاک حداقل به پنج قسمت، هر یک به ضخامتit .تقسیم گردد i sV 0 وsgi V ، به ترتیب سرعت موج برشی در شرایط آزاد (بدون وجود سازه) و سرعت موج برشی افزایش یافته به علت اثر وزن سازه در مرکز قسمتi می باش .دsgi V از رابطه ی5 - 1 به دست می:آید 5 -1 2 0 n i i i i s sgi V V                در رابطه ی 5 - 1، i وi  تنش موثر قائم در مرکز قسمتi به ترتیب ناشی از وزن خاک و وزن سازه می باشد. عددn برای خاک های ماسه ای برابر با5/4 و برای خاک های رسی زیر پی تا عمقgt برابر با یک .است 1 - 5 - 5 - 5 اثر کرنش بزرگ خاک در اثر کرنش های بزرگ خاک در زلزله، مدول برشی آن کاهش می یابد. ضریب کاهش مدول برشی در ،اثر زلزلهEf ، از جدول5 -1 بدست می آید. در این جدول برای مقادیر بینابینی5.2 / DS S، می توان از درون یابی خطی استفاده نمود. در صورتی که مقدار ضریب کاهش کوچکتر از1 /4 باشد توصیه می شود از روش های دقیق تر برا ی تحلیل اندرکنش سازه و خاک یا از سیستم های مناسب دیگر برای پی .استفاده گردد -------- صفحهٔ بعد -------- 06 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. جدول5 -1 ،ضریب کاهش مدول برشی خاک در اثر زلزلهEf 5.2 / DS S ، بر حسبg طبقه بندی نوع زمین بر اساس استاندارد1344 0 /8 ≤ 4 /4 1 /8 ≥ 94 /4 95 /4 44 /1 I 64 /4 35 /4 95 /4 II 14 /4 54 /4 94 /4 III ٭ 45 /4 64 /4 IV ٭ .انجام مطالعه ویژه خاک محل الزامی است 1 - 5 - 5 - 3 مدول برشی موثر و سرعت موثر موج برشی خاک ،مدول برشی موثر خاک در محاسبات اندرکنش سازه و خاکG، از رابطه ی 5 - 3 محاسبه می :گردد 5 -3 0 G f f G E g  در رابطه ی 5 - 3، 0 G مدول برشی خاک در شرایط آزاد (کرنش )کوچک، بدون وجود سازه و زلزله می باشد که از آزمایش های ژئوتکنیک یا رابطه ی 5 - 4 به دست می:آید 5 -4 2 0 0 s V G   در رابطه ی 5 - 4،  جرم حجمی خاک در شرایط آزاد و0 s V متوسط سرعت موج برشی در شرایط آزاد در محدوده عمق موثر خاک است که از رابطه ی 5 - 5 محاسبه می:گردد 5 -5     i s i g s V t t V 0 0 در رابطه ی 5 -5 ، it ضخامت وi sV 0 سرعت موج برشی هریک از الیه های خاک در شرایط آزاد بوده، محاسبه برای الیه های طبیعی خاک موجود در محدوده عمق موثر خاک انجام می .گردد سرعت موثر موج برشی در خاک، sV ا ز رابطه ی 5 -6 به دست می:آید 5 -6  G Vs  1 - 5 - 3 سختی پی سطحی برای تعیین سختی پی های سطحی در امتداد هر یک از درجات آزادی، نخست وضعیت صلبیت شالو ده نسبت به خاک بستر طبق بندهای5 - 1 - 3 - 1 و5 - 1 - 3 - 1 تعیین و سپس مشخصات فنرها ی معادل درجات آزادی پی طبق بند5 - 1 - 3 - 3 تعیین می.شود 1 - 5 - 3 - 1 کنترل صلبیت شالوده ی منفرد یا گسترده شالوده ی منفرد یا گسترده در صورت برقراری رابطه ی5 - 3 صلب فرض می:شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی01 5 -3 -الف 03 .0 2 sin 2 sin 4 5 1 5 1 2 2 2 2 2 4 2 2                   m n sv f sv k B n L m D n m k    5 - 3 -ب ) 1( 3.1 , ) 1( 12 2 3       b G k t E D sv f f f :که در آن b: ب عد شالوده در جهت عمود بر امتداد مورد بررسی (برابرL یاB ) f f E ,  : )به ترتیب مدول ارتجاعی و ضریب پواسون مصالح شالوده (بتن t : ضخامت شالوده  :ضریب پواسون خاک ،اگر شالوده به صورت گسترده باشدB وL برای قسمتی از شالوده در زیر هر ستون به طور مجزا و به صورت ابعاد سطح سهمیه ی آن ستون (نصف تا نصف فاصله از هر طرف) از شالوده محاسبه می .شوند درصورتی که تمامی قسمت های شالوده در بررسی فوق صلب دانسته شوند، شالوده ی گسترده صلب و در غیر این صورت انعطاف پذیر به حساب می.آید در مورد شالوده های غیرمستطیلی، از شالوده ی مستطیلی هم سطح معادل با حفظ تناسب کلی شالوده استفاده می شود. برای ستون های بتنی یا در حالت وجود ستونک (پد ا ستال) یا دیوار، می توان در محاسبات فوق بعد ستون یا ستونک یا ضخامت دیوار را از بعد متناظر شالو ده کم نمود و عدد حاصل را در کنترل صلبیت ب ه.کار برد 1 - 5 - 3 - 5 کنترل صلبیت شالوده ی نواری صلبیت شالوده ی نواری در محدوده ی سهم هر ستون باید کنترل شود. شالوده ی نواری در صورت برقراری رابطه ی5 - 3 صلب فرض می:شود 5 -3 B k L I E sv f f f 3 2 4  :که در آن f f I L ,: ب ه ترتیب لنگر اینرسی مقطع شالوده )(ترک نخورده حول محور عمود بر امتداد مورد بررسی و طول پی سهم هر ستون برای ستون های بتنی، در حالت وجود ستونک (پدستال) یا وقتی دیوار عمود بر پی مورد نظر وجود داشته باشد، می توان در محاسبات فوق بعد ستون یا ستونک یا ضخامت دیوار را از طول شالوده کم نمود و عدد حاصل را در کنترل صلبیت ب ه.کار برد -------- صفحهٔ بعد -------- 00 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 5 - 3 - 3 ضریب سختی فنر درحالتی که شالوده نسبت به خاک صلب باشد، از یکی از دو روش الف یا ب و اگر شالوده انعطاف پذیر باشد از روش پ برای تعیی ن ضرایب سختی فنرها استفاده می.شود الف- شالوده ی صلب- :فنرهای جایگزین پی شالوده ی صلب را می توان در مدل سازه در نظر نگرفت و فقط در نقطه ای با مختصات مرکز سطح اتکای شالوده به خاک، در راستای هر درجه آزادی فنرهایی طبق شکل5 -1 - الف، با جایگزینی اندیس مناسب برای هر امتداد، در پای ستون ها یا دیوارهای سازه قرار داد. فنرها را می توان مستقل از یکدیگر فرض کرد. در شکل5 -1، محورxمحور طولی شالوده می باشد. ضریب سختی فنر در امتداد درجه آزادیjبا احتساب مدفون شدگی پی در عمق D ، emb j K ,، از رابطه ی 5 - 9 ب دست می:آید 5 -9 j sur j emb j K K  , ,  که در آن: z y x j , ,  : برای درجات آزادی انتقالی zz yy xx j , ,  :برای درجات آزادی چرخشی sur j K , :ضریب سختی فنر برای پی سطحی j  :ضریب اصالح سختی برای مدفون شدگی پی sur j K , وj  از روابط5 - 14 و5 - 11 به دست می آیند. در این روابط، سه معادله ی اول مربوط به سختی انتقالی و سه معادله ی بعدی مربوط.به سختی دورانی هستند ب- شالوده ی صلب- :فنرهای جایگزین پی در شالوده های صلب می توان شالوده را هم در مدل سازه درنظر گرفت که در این صورت نیروهای داخلی شالوده نیز در هنگام تحلیل سازه بدست می آید. در این حالت در مورد پی های منفرد و گسترده، شالوده را می توان با استفاده از المان های پوسته و در مورد پی های نواری، با استفاده از المان های تیر به اجزای کوچکتر تقسیم نمود. در محل هر گره از المان های پی می توان از دو فنر افقی متعامد و یک فنر قائم استفاده کرد. سختی هر یک از این دو فنر افقی در هر گره از حاصل ضرب سختی افقی طبق روابط5 -9 تا5 - 11، در نسبت سطح سهمیه ی آن گره به سطح کل شالوده (با ابعاد کل پالنL B) بدست می آید. سختی فنر قائم در هر گره برابر با حاصلضرب سختی گسترده ی ارائه شده در شکل5 -1 در سطح سهمیه ،ی آن گره است. در صورت بروز کشش قابل مالحظه در کف پی اثر آن باید به نحو مناسب (مثال با استفاده از فنرهای فقط فشاری یا پی معادل با ناحیه ی فشاری) در تحلیل درنظر گرفته شو. د -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی09 )(الف )(بB L  )(پ شکل5 -1 پارامترهای روابط5 - 14 و5 - 11 5 - 14                                                                                             51 .0 53 .0 034 .0 47 .0 1 1.0 4.0 1 8.0 55 .1 1 8.0 4.0 4.3 2 2.1 4.3 2 45 .2 3 , 4.2 3 , 3 , 75 .0 , 65 .0 , 65 .0 , B L GB K B L GB K B L GB K B L GB K B L B L GB K B L GB K sur zz sur yy sur xx sur z sur y sur x      5 - 11 9.0 6.0 9.1 6.0 2.0 3 2 4.0 2 1 6.2 1 7.3 5.1 4.1 1 2 1 5.2 1 ) ( 32 .0 1 6.2 2 21 1 1 ) ( 6.1 1 21 .0 1                                                                                                                   B d L B D d L d L d L B D d B d B d BL L B d L B B D BL L B hd B D zz yy xx z x y x        :که در آن D :فاصله ی کف شالوده تا سطح زمین h :فاصله ی قائم مرکز سطح وجه جانبی شالوده در تماس موثر با خاک تا سطح زمین مرکز سطح کف پی -------- صفحهٔ بعد -------- 98 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. d : ارتفاع مفید وجه جانبی شالوده در تماس با خاک. این مقدار بسته به شرایط ممکن است کمتر از ارتفاع کل وجه جانبی شالوده در نظر گرفته شود. در شکل5 -1 ، d برابر باt و در صورت وجود دیوار حائل، حداکثر برابر با D می .باشد :برای نواحی انتهایی   1 83 .6 G kend برای ناحیه :ی میانی   1 73 .0 G kmid :سختی هر فنرz i emb i k l K   , ، که z از رابطه ی 5 - 11 به دست می آید. شکل5 -1 نمایش فنرهای قائم برای شالوده های سطحی صلب شکل5 -1 به عنوان نمونه برای شالوده های نواری صلب نشان داده شده است. در مورد شالوده های منفرد و گسترده ی صلب، ناحیه ی انتهایی در امتداد همه ی اضالع پی موجود بوده، در امتداد طولی پی، عرض آن برابر6 L می ،باشد. عالوه بر اینend k وmid k از تقسیم روابط داده شده در شکل بر طول ناحیه ی ( مربوطهB یاL ، بسته به مورد) وemb i K , از ضربk در سطح سهمیه ی هر فنر در z به دست می آید. در این حال در بخش مشترک بین دو ناحیه ی انتهایی طولی و عرضی باید از میانگین سختی.های به دست آمده استفاده گردد پ- شالوده ی غیرصلب (انعطاف:)پذیر شالوده ی انعطاف پذیر باید مشابه انتهای بخش الف (شالوده ی صلب) المان بندی شده و در محل هر گره دو فنر افقی متعامد و یک فنر قائم تعریف شود. سختی فنرهای افقی مانند شالوده ی صلب بدست می آید. سختی فنرهای قائم از ضرب سطح سهمیه ی هرگره در ضریب عکس العمل بستر ، sv k (رابطه ی 5 -3 -ب) محاسبه می شود. در زمین های نوعI تاIII (طبق استاندارد1344)، می توان پی را در جهت افقی مقید فرض نمود و از تعریف فنر در دو راستای افقی صرف.نظر کرد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی91 1 - 5 - 1 سختی پی عمیق در پی عمیق با قطر حداکثر64 سانتیمتر می توان سازه را بر یک دیافراگم صلب (سرشمع) متکی بر6 فنر (سه فنر انتقالی و سه فنر چرخشی) فرض کرد. سختی جانبی پی با فرض رفتار غیرفعال خاک مجاور سرشمع و گروه شمع با توجه به نتایج مطالعات ژئوتکنیک بدست می آید. برای سهولت می توان سختی جانبی پی را مساوی حاصل ضرب ضریب عکس العمل بستر در راستای افقی، در مساحت وجه .جانبی منشور محیط بر مجموعه سرشمع و گروه شمع، عمود بر امتداد مورد بررسی، فرض نمود ،سختی قائم پی sv K، نیز از رابطه ی5 - 11 به دست می آید. برای پی عمیق با قطر بیش از64 سانتیمتر باید مجموعه ی پی و سطح تماس آن با خاک ب ه صورت توام با استفاده از مدل فنر وینکلر مدل.سازی شود 5 - 11 n N n p p p sv g L E A K            1 که در آن: p A :سطح مقطع شمع n p E :مدول ارتجاعی شمع n p L: طول شمعn g N :تعداد شمع های گروه شمع ،سختی چرخشی پی عمیق حول هریک از دو محور افقیsr K، از رابطه ی5 - 13 بدست می:آید 5 - 13 2 1 n N n n p p p sr S L E A K g            :که در آن nS :فاصله ی شمعn )از محور دوران پی (گذرنده از مرکز سطح پی سختی چرخشی پی،عمیق حول محور قائمst K، از رابطه ی5 - 14 بدست می:آید 5 - 14 ) ( 6 1 3 3 g g g sh st L B H k K   :که در آن sh k :ضریب عکس العمل متوسط بستر در راستای افقی g H : طولی از.گروه شمع شامل سرشمع که در تماس با خاک مقاوم است g g B L , :ابعاد پشت تا پشت پالن گروه شمع در مواردی که از شمع های مورب یا با مقطع متغیر استفاده می شود، از روش های تحلیلی مناسب برای محاسبه سختی.ها استفاده گردد -------- صفحهٔ بعد -------- 95 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 5 - 1 نسبت میرایی معادل ،نسبت میرایی معادل ،از رابطه ی5 - 15 محاسبه می.شود 5 - 15   2.0 05 .0 , 05 .0 3 0        T T :که در آن T: ز مان تناوب مود اول سازه ی متکی بر فنرهای تعریف شده در بند5 - 1 - 3 ،که از تحلیل نرم ا فزاری این سازه به دست می.آید 0: ن سبت میرایی پی می باشد که از شکل5 -3 تعیی ن می گردد. در این شکل، h مطابق تعریف بند 5 - 1 بوده وr بعد مشخصه ی پی (شعاع دایره)ی معادل پالن پی است که از رابطه ی 5 - 16 بدست می.آید برای مقادیر بینابینیa h از درون یابی خطی برای محاسبهr استفاده می.شود 5 - 16 - الف 5.0  a h برای  fA r  5 - 16 -ب 0.1  a h برای 4 4  pf I r  :که در آن f A: م ساحت پالن پی موثر پی موثر یک سطح فرضی محیط بر همه پی ها درنظر گرفته می شود. وقتی پی سازه به صورت گسترده .باشد، پی موثر همان پی گسترده است pf I: ل نگر اینرسی پالن پی موثر حول محور گذرنده از مرکز سطح آن عمود بر امتداد مورد بررسی a: ب عد متوسط پال ن پی موثر در راستای مورد بررسی در شکل5 - 3 برای مقادیر بینابینیr h از درون یابی خطی برای محاسبه نسبت میرایی پی استفاده .شود تبصره ی 1: اگر خاک زیر پی متشکل از یک الیه ی نرم با ضخامت تقریبا ثابت متکی بر خاک سخت با ضخامت بسیار زیاد باشد، به جایo در رابطه ی5 - 14 باید از o .استفاده شودo از رابطه ی5 - 13 بدست می آید. 5 - 13 - الف 1 4  T V h S s برای o S s o T V h   2) 4 (   5 - 13 -ب 1 4  T V h S s برای o o    :که در آنها sh: ض خامت الیه ی خاک نرم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی93 S V: م یانگین سرعت موج برشی در الیه ی خاک نرم در کرنش های بزرگ می باشد که از رابطه ی5 -6 و با فرض 1  gf در رابطه ی5 -3 دست می.آید تبصره ی 1: برش پایه ی ساز ،هu V ،، باید با استفاده از شتاب طیفیa S ، نظیرT و محاسبه .شود بدین منظور می توان شتاب طیفیaS را به ازایT و نسبت میرایی5 درصد و نوع خاک مربوطه تعیین نمود و سپس در ضرایب کاهش33 /4 یا63 /4 برای مساوی14 /4 یا14 /4 یا ضرایب بینابینی با درون یابی خطی ضرب کرد تاa S بدست آید. در هر حال مقدارa S نباید از3 /4 برابر شتاب طیفی همین سازه ولی با تکیه گاه صلب و با میرایی پنج درصد کوچکتر درنظر گرفته شود. توزیع نیروی جانبی طبقات در روش بار جانبی معادل طبق رابطه ی 4 -3 با جایگزینیu V بجایu V انجام می.شود شکل5 -3 نسبت میرایی پی 1 - 5 - 6 ضرایب میرایی ضریب میرایی میراگر متمرکز در مرکز سطح پی در درجه آزادی j ، j C، ا ز رابطه ی 5 - 13 به دست می:آید 5 - 13  T K C t j emb j j ,  که در آن: z y x j , ,  : برای درجات آزادی انتقالی . برای درجات آزادی چرخشی نیازی به تعریف میراگر .نیست نسبت میرایی پی) 0ξ( بر حسب درصد میزان افزایش زمان تناوبT T -------- صفحهٔ بعد -------- 91 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. emb j K , :سختی فنر متناظر طبق رابطه ی 5 -9 T: ز مان تناوب مود اول سازه متکی بر فنرهای تعریف شده در بند5 - 1 - 3 بدون حضور م یراگرها که از تحلیل نرم افزاری این سازه به دست می.آید t j  :نسبت میرایی که از رابطه ی 5 - 19 محاسبه می:گردد 5 - 19 j S t j      :که در آن S  : نسبت میرایی خاک در کرنش های بزرگ، که می تواند مساوی45 /4 .فرض گردد j  :نسبت میرایی تشعش ع ی خاک، که از رابطه ی 5 - 14 ب دست می.آید 5 - 14 ) )( ( 2 , x o emb x x a a K GB B L B D B L                  ) )( ( 1 2 , y o emb y y a a K GB B L B D B L                 ) )( ( 1 2 ) ( , z o emb z z a a K GB B L B D B L                در رابطه ی 5 - 14 ، مقادیر ، o a وja از روابط5 - 11 الی5 - 13 تعیین می.شوندja ، ضریب اصالح دینامیکی است که برایy x j ,  مقدار آن واحد بوده، برای درجه ی آزادی انتقالیz از رابطه ی 5 - 13 ب دست می آید . 5 - 11 5.2 ) 2 1 / 1(2        5 - 11 S o TV B a   5 - 13 2 2 )1 / (3 1 10 ) / 2.0 4.0 ( 0.1 o o z B L B L          1 - 3 روش زیرسازه 1 - 3 - 1 کلیات در روش زیرسازه، تکیه گاه سازه صلب فرض می شود، اما باید از زمان تناوب و نسبت میرایی معادل برای محاسبه ی نیروهای جانبی و برش پایه ی سازه استفاده شود. این روش تنها در تحلیل بارجانبی معادل (بند5 - 3 - 1 .) قابل استفاده است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی91 1 - 3 - 5 تحلیل بار جانبی معادل ضوابط روش بار جانبی معادل مطابق فصل چهارم می باشد، با این تفاوت که مقدار ضریب بازتاب یا شتاب طیفی به ازای زمان تناوب و نسبت میرایی معادل طبق بندهای5 - 3 - 1 - 1 و5 - 3 - 1 - 1 محاسبه می.شود 1 - 3 - 5 - 1 زمان تناوب معادل ،زمان تناوب معادلT، از رابطه ی5 - 14 محاسبه می:شود 5 - 14          K h K K K T T h h 2 1 1 :که در آن T :زمان تناوب اصلی سازه با فرض تکیه گاه صلب h K K ,  : به ترتیب سختی افقی و سختی چرخشی پی طبق روابط5 -9 تا5 - 14، بسته به مورد h :ارتفاع موثر سازه برابر با h در سازه ای که عمده ی جرم آن در ارتفاعh متمرکز است، و برابر با h 7.0 در سایر موارد . h ارتفاع کل سازه یا ارتفاع نقطه تمرکز جرم سازه در سازه های با جرم متمرکز، از تراز پایه می.باشد K : سختی جانبی موثر سازه با فرض تکیه گاه صلب که از رابطه ی 5 - 15 بدست می.آید 5 - 15        2 2 4 T g W K  :که در آن W :وزن موثر سازه برابر باW در سازه ای که عمده ی جرم آن در یک نقطه متمرکز است، و برابر با W 7.0 در سایر موارد. W وزن لرزه ا ی سازه طبق بند4 - 3 - 1 می.باشد اگر پی سازه غیرگسترده ولی متشکل از یک شبکه ی متعامد بهم پیوسته، مانند پی های منفرد متصل با شناژ یا پی های نواری باشد، باید از کوچکترین محدوده ی دربردارن ده ی همه پی ها به عنوان یک پی موثر استفاده شود. این پی موثر را می توان با یک پی مستطیلی با حفظ تناسبات کلی شکل جایگزین نمود و سپس مقادیرh K و K را محاسبه کرد. در صورتی که پی سازه غیرپیوسته باشد، سختی معادل پی، باید از یک روش منطقی بدست آید یا به کلی برای تحلیل، از روش مستقیم ، بند5 - 1 ، .استفاده شود 1 - 3 - 5 - 5 نسبت میرایی معادل ،نسبت میرایی معادل ، طبق بند5 - 1 - 5 محاسبه می شود با این تفاوت که در رابطه ی5 - 15 ، T محاسبه شده طبق رابطه ی5 - 14 مورد استفاده قرار می.گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 96 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 1 - 3 - 5 - 3 برش پایه و توزیع آن در ارتفاع برش پایه،ی سازه با احتساب اندرکنش سازه و خاکu V ، از رابطه ی4 -1 ،با استفاده از شتاب طیفی a S ، نظیرT و محاسبه می شود. بدین منظور می توان شتاب طیفیa S را به ازایT و نسبت میرایی5 درصد و نوع خاک مربوطه طبق فصل چهارم محاسبه کرد و سپس در ضرایب کاهش33 /4 یا63 /4 برای مساوی14 /4 یا14 /4 یا ضرایب بینابینی با درون یابی خطی ضرب کرد تاa S بدست آید. در هر حال مقدارaS نباید از3 /4 برابر شتاب طیفی همین سازه ولی با تکیه گاه صلب و با نسبت میرایی پنج درصد، کوچکتر درنظر گرفته شود. توزیع نیروی جانبی طبقات طبق رابطه ی4 -5 و با جایگزینیu V بجایu V انجام می.شود 1 - 3 - 5 - 1 تغییر مکان جانبی هر تراز جابجایی جانبی )(غیر ارتجاعی در ترازx در روش سازه ی ،معادلx ، از رابطه ی 5 - 16 بدست می.آید 5 - 16 ) (    K M h V V x x u u x   :که در آن u V :برش پایه ی سازه بدون احتساب اثر اندرکنش طبق رابطه ی4 -1 x  : جابجایی جانبی(غیرارتجاعی) ترازx بدون احتساب اثر اندرکنش xh :ارتفاع تراز مورد بررسی از تراز مرکز کف شالوده M :لنگر واژگونی در تراز کف شالوده بدون احتساب اثر اندرکنش x وMبا هب کارگیری نیروهای جانبی ترازهای مختلف طبق رابطه ی 4 -3 بدست می آیند. اثر پی- دلتا باید طبق بند4 - 15 .درنظر گرفته شود بخش دوم: مالحظات ژئوتکنیکی 1 - 1 دامن یه کاربرد در این بخش، ضوابط کلی برای شناسایی خاک محل و مقابله با مخاطرات ساختگاهی ارائه می .گردد در بند5 - 5 چگونگی جمع آوری اطالعات خاک محل و تعیین مخاطرات ساختگاهی و در بند5 -6 فشار خاک رو ی دیوارهای حایل در زلزله ارائه می گردد. 1 - 1 شناسایی خاک محل شناسایی مشخصات خاک محل شامل گردآوری اطالعات خاک تکیه گاهی سازه طبق بند5 - 5 - 1 و تعیین مخاطرات ساختگاهی طبق بند5 - 5 - 1 می.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی91 1 - 1 - 1 اطالعات الزم برای خاک تکیه گاهی سازه اطالعات ذیل باید با بازرسی محل و انجام آزمایش های ژئوتکنیکی در ساختگاه جمع آوری گردد: نوع، ساختار، تراکم نسبی و چگونگی الیه بندی خاک باید تا عمقی که تنش وارده از سازه به کمتر از 14 درصد وزن کل سازه تقسیم بر مساحت کل شالوده ها می رسد تعیین گردد. برای سازه با شمع اصطکاک ی، حداقل عمق مورد بررسی طبق روال فوق باید بر اساس فرض قرارگیری وزن سازه در عمقی برابر با دو سوم طول شمع به دست آید. برای شمع اتکایی، حداقل عمق مورد بررسی برابر با طول شمع به عالوه ی پنج برابر قطر شمع می ،باشد. جزییات اطالعات فوق در هر الیه شامل وزن حجمی ی ویه زا اصطکاک داخلی، مقاومت برشی خاک و مقاومت برشی زهکشی نشده ی خاک ،های رسی تراکم پذیری، مدول برشی خاک در کرنش های کوچک، و نسبت پواسون بوده، اثر تغییر تنش موثر بر روی مقاومت برشی، زاویه ی اصطکاک داخلی و مدول برشی خاک نیز باید بررسی گردد. عالوه بر موارد فو .ق، تراز آب زیر زمینی و تغییرات فصلی آن نیز باید تعیین شود رابطه ی نیرو- تغییر شکل پی در امتداد درجات آزادی مختلف برای پی های سطحی و عمیق به ترتیب طبق بندهای5 - 1 - 3 و5 - 1 - 4 تعیین می.گردد 1 - 1 - 5 مخاطرات لرزه ای ساختگاه مخاطرات ساختگاه ناشی از ناپایداری های آن در زلزله، شامل گسلش سطحی، روانگرایی، نشست های ناهمسان، تراکم، زمین لغزش و آب گرفتگی می باشد که در بندهای5 - 5 - 1 - 1 تا5 - 5 - 1 - 5 ذکر شده است. این مخاطرات باید در ارتباط با سطح خطر مورد .نظر مورد بررسی قرار گیرند درصورت تعیین مخاطرات ساختگاهی بر اساس نقشه های معتبر، این مطالعات باید همراه با بررسی .محلی و تعیین مشخصات سختی و مقاومت خاک باشد 1 - 1 - 5 - 1 گسلش سطحی احداث بنا روی گسل های فعال در هیچ شرایطی مجاز نیست . درمورد خط لوله ای که از گسل فعال عبور می،کند به فصل سیزدهم .مراجعه شود 1 - 1 - 5 - 5 روانگرایی روانگرایی فرایندی است که در آن خاک اشباع و سست، مقاومت و سختی برشی خود را در نتیجه ی افزایش فشار آب حفره ای در طول زلزله یا هر نوع بارگذاری سریع از دست می .دهد برای بررسی امکان روانگرایی، باید وجود خاک روانگرا شونده در زیر شالوده و میزان لرزه خیزی محل تعیین شود. این بررسی در بردارنده ی تعیین اطالعات خاک (شامل نوع، مشخصات خمیری، دانه ،بندی -------- صفحهٔ بعد -------- 90 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. چگالی و مشخصات انسج ام خاک و عمق آب زیر زمینی و غیره) و اطالعات زلزله (شامل حداکثر شتاب زلزله در سطح زمین و بزرگای زلزله محتمل) می.باشد در صورتی که خاک محل هریک از شرایط زیر را دارا باشد، فاقد قابلیت روانگرایی درنظر گرفته خواهد :شد 1 - زمین محل از نوعI (استاندارد1344 .) باشد 1 - خاک محل از رس بسیار سخت، سخت، یا الی.دار تشکیل شده باشد 3 - خاک محل از جنس ریزدانه ی .بدون حساسیت زیاد باشد 4 - خاک، غیرچسبنده بوده و حداقل مقاومت نرمال شده ی آن در آزمایش نفوذ استاندارد) SPT ( یا عدد) 60 (1 N ، از34 ضربه برای اعماق .زیر سطح آب زیر زمینی کمتر نباشد 5 - خاک محل دارای حداقل14 درصد رس بوده و حد روانی آن بیشتر از35 .باشد 6 - باالترین تراز آب زیرزمینی در فصل ها و سال های مختلف حداقل14 متر پایین تر از کف ع میق ترین شالوده یا15 متر پایین تر از سطح زمین، هر کدام که به سطح نزدیکتر است، باشد. این مورد منوط به آن است که در صورت شیبدار بودن زمین یا وجود دیواره در نزدیکی محل، شیب یا دیواره تا زیر سطح .آب زیرزمینی محل ادامه پیدا نکرده باشد :اگر خاک با قابلیت روانگرایی موجود باشد به ترتیب اولویت موارد زیر مدنظر قرار گیرد 1 ) تغییر.محل پروژه به ساختگاهی که فاقد قابلیت روانگرایی است 1 .) بهسازی خاک محل به منظور برطرف کردن قابلیت روانگرایی 1 - 1 - 5 - 3 نشست خاک شناسایی خاک زیر سطحی باید شامل اطالعات الزم برای بررسی احتمال ایجاد نشست های غیر همسان در زیر شالوده در زلزله باشد. اگر وجود خطر نشست غیره مسان در محل محرز گردید، باید .خاک محل با استفاده از روش های معتبر مورد بهسازی قرار گیرد 1 - 1 - 5 - 1 زمین لغزش مطالعه خاک محل به منظور بررسی زمین لغزش باید شامل ارزیابی وجود خاک های مستعد لغزش که منجر به حرکات ناهمسان در شالوده سازه می گردند نیز باشد. به استثنای مواردی که جابجایی زمین ناشی از روانگرایی خاک محتمل است، در موارد زیر باید قابلیت وقوع زمین:لغزش بررسی شود 1 - زمین شیب دار با شیب بیش از13 ( درجه3 افقی به1 )عمودی 1 - وجود سوابق قبلی ناپایداری (زمین لغزش چرخشی یا انتقال)ی یا سنگ ریزش اگر طبق بند5 - 5 - 1 - 1 خاک محل مشکوک به روانگرایی نبوده و نیز به هر صورت دیگر از دست رفتن مقاومت برشی آن در حین تغییرشکل مورد انتظار نباشد، می توان بر ای تحلیل پایداری شیب از روش شبه استاتیکی بهره برد، در غیر این صورت باید .از روش دینامیکی برای تحلیل پایداری استفاده نمود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: ان درکنش سازه- / خاک و مالحظات ژئوتکنیکی99 ضریب زلزله در روش شبه استاتیکی باید برمبنای سطح خطر موردنظر تعیین گردد. ضریب اطمینان استاتیکی زمین.لغزش محل باید بزرگتر از یک باشد برر سی زمین لغزش و سنگ ریزش بسته به مورد باید در مورد شیب باالدست و پایین .دست انجام شود 1 - 1 - 5 - 1 سیل و آب گرفتگی برای سازه های با گروه کاربری و خطرزاییIII وIV، باید وجود یا عدم وجود موارد زیر که می توانند باعث بروز سیل یا آب:گرفتگی در محل سازه شوند بررسی شود 1 - سدی در باالدست که احتمال می رود در ا ثر زلزله یا شکست گسل آسیب ببیند. 1 - خط لوله، کانال آب و مخازن ذخیره آب واقع در باالدست، که در معرض آسیب دیدگی ناشی از شکست گسل ، زمین لغزش، یا زلزله های شدید هستند. 3 - نواحی ساحلی در معرض خطر سونامی یا نواحی مجاور خلیج و دریاچه در معرض امواج آب تاز 4 - نواحی کم ارتفاع با سطح آب زیرزمینی باال در معرض سیل که منجر به آب.گرفتگی محل شود عالوه بر آثار سیل و آب گرفتگی ناشی از زلزله، آب شستگی شالوده ی ساختمان در اثر جریان سریع آب از اطراف آن، باید با استفاده از روش های معتبر ب.ررسی گردد در صورت وجود هر یک از مخاطرات فوق، الزم است تدابیر مناسب برای انجام مطالعات تکمیلی یا .برطرف کردن مخاطرات توسط مراجع مربوطه اتخاذ گردد 1 - 6 فشار خاک ناشی از زلزله بر دیوار حایل در طراحی دیوارهای حایل نگهدارنده ی خاک، باید فشار اضافی ناشی از زلزله نیز در .نظر گرفته شود درصورت عدم انجام مطالعه ی ژئوتکنیکی ویژه ی خاک محل، فشار اضافی خاک ناشی از زلزله روی دیوار سازه ای که خاک غیراشباع با سطح افقی در باالی تراز آب زیرزمینی را نگه می دارد را می توان با استفاده از رابطه 5 - 13 :تعیین نمود 5 - 13 rw t h p H k  4.0   :که در آن p : ا ضافه فشار خاک ناشی از زلزله که توزیع آن به صورت یکنواخت درنظر گرفته می شود. hk: ض ریب زلزله ی افقی در خاک، که می تواند مساوی با 5.2 DS S فرض گردد. t: و زن حجمی خاک rw H: ا رتفاع دیوار حائل DS S:پ ارامتر شتاب طیفی طبق تعریف فصل سوم دیوار باید برای فشار جانبی کل خاک ( H ، طبق فصل دوم) که از جمع اضافه فشار زمین در زلزله و فشار استاتیکی غیر ضریب دار خاک به دست می آید، طراحی گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ آبین‌نامه طراحی لرزه‌ای ناسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریبه شماره ۰۳۸) -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ۱ ۰ ۰ ساختمان ضروری -------- صفحهٔ بعد -------- 185 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. 6 - 1 مالحظات کلی 6 - 1 - 1 گستره در این فصل ضوابط و مقررات ،تکمیلی عالوه بر ضوابط فصل های دوم تا پنجم، برای یحا طر ساختمان ضروری (گروه کاربری و خطرزایی IV طبق جدول4 -3) در برابر آثار ناشی از زلزله ارائه می شو د. این سازه ها برای دو زلزله ی طرح (زلزله ی سطح خطر1 )و بهره برداری (زلزله ی سطح خطر1 ،) که در فصل سوم تعریف شده است، طراحی می .شوند ضوابط این فصل شامل سازه های غیرساختمانی نمی.شود در صورت استفاده از سیستم های جداگر لرزه ای یا میراگر در ساختمان ، طراحی آن بر اساس و فص ل نهم و دهم .انجام خواهد شد 6 - 1 - 5 انواع ساختمان ضروری ساختمان ضروری در این آیین نامه شامل ساختمان های گروهIV جدول4 -3 شد با می. ،در این گروه قابل استفاده بودن ساختمان پس از وقوع زلزله ضروری است و وقفه در بهره برداری از آن می تواند باعث افزایش تلفات و خسارات شود. بیمارستان و درمانگا ،ه ساختمان آتش ،نشانی ساختم ان تا سیسات ،آبرسانی ساختمان نیروگاه و ت ا سیسات برق ،رسانی ساختمان،مراکز مخابرات ساختمان مراکز کمک ،رسانی اتاق ،کنترل و هرگونه ساختمانی که در آن تجهیزات ضروری، مواد شیمیایی سمی بی ثبات و مواد با اشتعال پذیری باال نگهداری می شود ، جزو ساختمان های ضروری محسوب می.شوند هر ساختمان دیگری نیز با تصویب کارفرما می تواند جزو ساختمان های ضروری قرار گیرد. 6 - 1 - 3 زلزله ی طرح زلزله ی طرح، زلزله ای است که احتمال فراگذشت آن در دوره ی 54 ،ساله در ساختگاه مورد نظر14 درصد است (زلزله با دوره بازگشت435 سال). این زلزله، همان زلزله ی سطح خطر1 بند3 - 4 - 1 می.باشد 6 - 1 - 1 زلزل یه بهره برداری زلزله ی ه بهر ،برداری همان زلزله ی سطح خطر اول بند3 - 4 - 1 است. 6 - 1 - 1 مطالع یه ویژه ی ساختگاهی انجام مطالع ه ی ویژه ی ساختگاه ی برای ساختمان ضروری الزم است و طبق فصل سوم این آیین نامه انجام می.شود ساختمان با گروه طراحی لرزه ای3 D ، نباید روی ساختگاهی که امکان شکست توسط گسل فعال بر اساس مطا لعات ویژه وجود دارد، ساخته شود. -------- صفحهٔ بعد -------- / فصل ششم: ساختمان ضروری183 6 - 1 - 6 ضریب اهمیت ضریب اهمیت، I، ساختمان ضروری برابر 5 /1 در نظر گرفته می.شود 6 - 1 - 1 مطالع ات مکانیک خاک برای ساختمان ضروری، انجام مطالع ات مکانیک خاک طبق ضوابط فصل پنجم الزامی می.باشد برای ساختمان گروه طراحی لرزه ای3 D در نظر گرفتن اندرکنش سازه و خاک طبق ضوابط فصل پنجم توصیه می.شود 6 - 1 - 0 گروه بندی ساختمان برحسب شکل تشخیص نامنظمی در ارتفاع طبق جدول4 -1 و نامنظمی در پالن طبق جدول4 -1 انجام می .شود در صورتی که ساختمان نامنظم باشد، تحلیل باید ب ه صورت سه.بعدی انجام پذیرد در ساختمان بلندتر از یک طبقه از تراز پایه، استفاده از سیستم با نامن ظم ی پیچشی زیاد (ردیف ب از جدول4 -1 )، با نامنظمی در سختی- طبقه ی خیلی نرم (ردیف ب از جدول4 -1) و با نامنظمی در توزیع مقاومت - طبقه ی خیلی ضعیف ( ردیف چ از جدول4 -1) ممنوع می.باشد 6 - 1 - 9 سیستم ای ه سازه ای در ساختمان مشمول این فصل، از سیستم سازه ای طبق جدول4 -4 می بایست استفاده نمود به شرطی که واژه«غیرمجاز »در جلوی ردیف آن در هیچ یک از گروه های طراحی لرزه .ای درج نشده باشد 6 - 5 تحلیل و طراحی برای زلزل یه طرح 6 - 5 - 1 روش های تحلیل برای تحلیل ساختمان ،ضروری ت می وان از روش بارجانبی معادل (بند4 - 3) بارعایت محدودیت های بند4 - 3 - 1، روش تحلیل طیفی (بند4 - 9) و یا روش تحلیل تاریخچه زمانی (بند4 - 14 )استفاده .کرد می توان با یکی از روش های غیر خطی شامل استاتیکی (پیوست 1 استاندارد 1344 ) یا تاریخ چه زمانی (بند4 - 14 - 3 ) .ساختمان را کنترل نمود 6 - 3 زلزله ی بهره برداری 6 - 3 - 1 کنترل مقاومت ساختمان ضروری باید برای زلزله ی بهره برداری (سطح خطر اول طبق بند3 - 4 - 1) نیز کنترل شود ، به طوری که در مقابل ترکیب بار زلزله ی بهره برداری به همراه سایر بارهای سطح خدمت، بدون ضریب -------- صفحهٔ بعد -------- 181 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................. .بار، رفتار ارتجاعی داشته باشد بدین منظور، در ساختمان های فوالدی تنش های اعضاء ن باید از حد جاری شدن فوالد تجاوز کند. در ساختمان های بتن مسلح ، بدون اعمال ضرایب کاهش مقاومت ، نیروهای داخلی اعضا نباید از مقاومت های اسمی نظیر بیشتر شود. اثر  P در افزایش نیروهای داخلی مشابه بن د 4 - 15 رد نظر گرفته می.شود برش پایه در زلزله ی بهره برداری، ser V ، برای استفاده در روش بار جانبی معادل از رابطه ی 6 - 1 بدست می:آید 6-1 IW S V aser ser  :که در آن aser S : شتاب طیفی زلزله ی بهره برداری (بر حسبg) حاصل از مطالعه ی ویژه ی ساختگاه( فصل سوم) W :وزن موثر لرزه ای طبق بند 4 - 3 - 1 6 - 3 - 5 کنترل تغییرمکان جانبی نسبی در زلزله ی بهره برداری مقادیر تغییرمکان جانبی نسبی باید با محدودیت های ضوابط استاندارد1344 .کنترل شود 6 - 1 تجهیزات و اجزای غیر سازه ای الزم است ایستایی انواع تجهیزات و اجزای غیرسازه ای طبق ضوابط فصل هشتم کنترل شود . -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های غیر ساختمانی -------- صفحهٔ بعد -------- 186 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 1 - 1 مالحظات کلی 1 - 1 - 1 تعریف سازه های غیرساختمانی شامل تمام سازه های خود اتکایی هستند که بارهای ثقلی را تحمل کرده و .برای مقابله با اثرات زلزله نیز ممکن است بکار روند سازه یی ها همانند پل، برج ی ها انتقال برق، سازه ی ها ه یدرولیکی، خطوط انتقال مدفون و متعلقات و رآکتورها ی هسته ا ی که ن یازمند توجه خاص به و یژگی ی ها پاسخ و اثرات مح یط ز یست هستند و برای آنها مقررات و معیارهای لرزه ای دیگری طلب می شود ،مشمول این آیین نامه نمی شوند. همچنین سازه های غیرساختمان ی نظیر دودکش ،مخزن، خط لوله و سازه ی فراساحلی که ضوابط خاص لرزه ای برای آنها طبق فصول یازدهم تا پانزدهم تدوین می شود نیز مشمول این فصل نمی.باشند سیستم سازه ای برج خنک کن درصورتی که شبیه به یکی از قاب های ساختمانی باشد، مشمول ضوابط این فصل می.باشد سازه های غیرساختمانی مشمول این فصل به دو دسته تقسیم می شوند: در دسته اول جزء یا اجزای صنعتی بر سازه ی نگهدارنده مستقر می باشند، مانند خطوط لوله ، دمنده های سقفی و یا کوره های مستقر بر قا ب نگهدارنده ؛ سازه نگهدارنده این اجزا نیز مشمول ضوابط این فصل می.باشد در دست ه دوم جزء صنعتی بر روی زمین تکیه دارد ،مانند ،پمپ ظروف و مبدل های حرارتی که توسط پایه ی کوتاه، ساق فوالدی یا شالوده به زمین متصل شده اند. در این فصل ضوابط تحلیل و طراحی لرزه ای هر یک از این دو نوع سازه های غیرساختمانی به طور مس تقل به ترتیب در بندهای3 - 1 و3 - 3 ارائه شده .است 1 - 1 - 5 طراحی لرزه ای طراحی لرزه ای سازه های غیرساختمانی به منظور مقابله با حرکات زم ین لرزه ، باید تامین ،کننده سختی مقاومت و شکل:پذیری کافی با توجه به مالحظات مشخص شده طبق ضوابط زیر باشد الف: مقاومت مورد نیاز و د یگر مع یارهای طراح ی ید با و لز م از مات لرزه یا ین ا فصل و ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده جزء صنعتی به دست.آید ب: در مواردی که مقاومت مورد نیاز یا دیگر معیارهای طراحی بوسیله ی این آیین ،نامه بیان نشده است یا مشمول آن سازه ی غیرساختمانی نمی شود، چنین معیارهایی را باید از ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده بدست آورد. هرگاه در ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده، معیارهای پذیرش بر اساس تنش مجاز یا مقاومت مجاز بیان شده باشد، نیروهای طراحی لرزه ای باید با سایر بارها اطم بق بند 1 - 1 - 1 ترکیب و ضمن رعایت الزامات ف صل دوم با مقادیر مجاز مشخص شده در ضوابط اختصاصی کنترل .شوند در هر حال جزییات باید طبق ضوابط اختصاصی با مس و ولیت سازنده کامال رعایت شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم :سازه های غیر ساختمانی / 181 1 - 1 - 3 تحلیل سازه و انتخاب روش سازه ی غیرساختمانی از روش بار جانبی معادل طبق بند4 - 3 ، روش تحلیل طیفی طبق بند4 - 9 ، روش تحلیل تاریخچه زمانی ارتجاعی طبق بند4 - 14 - 1 ، تحلیل تاریخچه زمانی غیرارتجاعی طبق بند 4 - 14 - 3 ، با رعایت نکات این فصل تحلیل و طراحی می.شود 1 - 5 سازه ی غیرساختمانی دارای سازه ی نگهدارنده این نوع سازه ها شامل سازه ی نگهدارنده، جزء یا اجزای صنعتی و اتصاالت بین آنها می .باشد در این نوع سازه ها اجزای صنعتی مانند خنک کننده ها، ظروف افقی یا قائم، مبدل های حرارتی و یا لوله ها بر روی سازه ی نگهدارن ده مانند قاب خمشی و یا مهاربندی شده یا سازه غیر ساختمانی دیگر قرار می گیرند و جزء صنعتی به عنوان جزء اصلی سیستم باربر لرزه ای نمی.باشد در این نوع سازه ها برای طراحی لرزه ای جزء صنعتی یا اتصاالت آن بنا به وزن جزء صنعتی در مقایسه با وزن کل سازه ی غیرساختمانی (شامل وزن سازه)ی نگهدارنده و وزن اجزای صنعتی مستقر بر آن یکی از دو حالت زیر برقرار است: الف- وزن جزء صنعتی کمتر از یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی باشد. در این حالت می توان برای طراحی لرزه ،ای جزء صنعتی و اتصاالت آن،نیروی طراحی زلزلهp F ، را از ضوابط فصل هشتم محاسبه کرد و یا از ضوابط بند3 - 1 - 3 .استفاده نمود در سازه ی غیرساختمانی متشکل از چندین جزء صنعتی، از قبیل ظرف، مخزن و مبدل که بر روی سازه ی نگهدارنده قرار گرفته ،اند، درصورتی که وزن هر جزء صنعتی کمتر از یک چهارم وزن کل باشد به شرطی که مجموع وزن اجزاء صنعتی برابر یا بیشتر از یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی باشد ،توصیه می گردد از ضوابط بند3 - 1 - 3 نیز برای طراحی لرزه ای آن اجزا و اتصاالت آنها استفاده .کرد ب- وزن جزء صنعتی برابر با یک چهارم وزن کل و یا بیشتر از آن باشد. در این صورت نمی توان از تاثیر جزء صنعتی بر رفتار دینامیکی سازه غیر ساختمانی چشم پوشی کرد و باید اثر اندرکنشی جزء صنعتی با سازه ی نگهدارنده در تحلیل لحاظ شود. در این حالت نیروی طراحی زلزله برای طراحی لرزه ای جزء صنعتی و اتصاالت آن از ضوابط بند3 - 1 - 3 بدست می.آید برای طراحی سازه ی نگهدارنده در هر دو حالت الف یا ب باید از ضوابط بندهای3 - 1 - 1 و3 - 1 - 1 استفاده نمود. در پیوست3، نمودار روند طراحی سازه های غیر ساختمانی (فصل هفتم) و اجزای غیر سازه ای ( فصل هشتم ) بر اساس ویژگی های جرم و سختی آنها ار ا.ئه شده است -------- صفحهٔ بعد -------- 180 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 1 - 5 - 1 طراحی لرزه ای سازه ی نگهدارنده سازه های غیرساختمانی که دارای معیارها و ویژگیهای طراحی لرزه ای خاصی هستند که در ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده ی جزء صنعتی به آن اشاره شده است، با توجه به استاندارد مورد نظر در ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده ی جزء صنعتی و با توجه به نکات این فصل تحلیل و طراحی می شوند. در غیر این .صورت تنها ضوابط این بند برای آنها استفاده خواهد شد در این بند ضوابط ک لی طراحی لرزه ای به منظور انتخاب روش تحلیل برای سازه ی نگهدارنده ارائه می شود. در سازه های غیرساختمانی با وزن جزء یا اجزای صنعتی برابر با یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی یا بیشتر، باید اثر اندرکنش جزء یا اجزای صنعتی با سازه ی نگهدارنده در تحلیل در نظر .گرفته شود 1 - 5 - 1 - 1 روش تحلیل در تحلیل لرزه ا ی سازه ی نگهدارنده می توان از روش ارتجاعی یا غیرارتجاعی استفاده کرد. در این بند فقط ضوابط مربوط به تحلیل های ارتجاعی ارائه شده است. برای تحلیل به روش غیرارتجاعی، می توان از ضوابط پیوست1 استاندارد 1344 یا سایر آیین نامه های معتبر استفاده نمود . تحلیل های ار تجاعی می تواند به روش استاتیکی،)(بارجانبی معادل یا دینامیکی (تحلیل طیفی و تحلیل تاریخچه )زمانی انجام شود. در سازه( ی نامنظم طبق جدول4 -1 و جدول4 -1 ) و یا در صورت وجود جزء یا اجزای مشترک با سازه.ی مجاور باید از روش دینامیکی استفاده شود درحالتی که هریک از سازه های مجاور و متصل به صورت یک درجه آزاد رفتار نمایند، اگر حاصل ضرب مجموع سختی اعضای رابط در حاصل جمع نرمی هر دو سازه مجاور کمتر از1 /4 باشد، آنگاه می توان از اثرات اندرکنشی این سازه ها صرفنظر نمود. 1 - 5 - 1 - 5 روش بار جانبی معادل در صورتی که سازه ی نگهدارنده ضوابط بند4 - 3 - 1 را داشته باشد، می توان از روش بار جانبی معادل .طبق ضوابط این بند استفاده کرد در روش بار جانبی معادل، اثر زلزله بر سازه با نیروهای جانبی معادل جایگزین می شود. این نیرو متاثر از شتاب زمین، ،وزن مشخصات دینامیکی، شکل پذیری و اهمیت سازه می باشد. عالوه بر آن، نقطه اثر این نیرو و یا توزیع آن در ارتفاع سازه وابسته به وزن جزء صنعتی در مقایسه با وزن کل سازه ی .غیرساختمانی خواهد بود برش پایه ی موثر بر سازه در هر راستا در این تحلیل طبق رابطه ی 3 - 1 تعیین و طبق ضوابط این بند توزیع می.شود 3 -1 W C V u u  :که در آن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم :سازه های غیر ساختمانی / 189 u C :ضریب زلزله براساس رابطه ی 3 - 1 W :وزن موثر لرزه ای سازه ی غیرساختمانی این وزن شامل بار مرده سازه ی نگهدارنده و بار مرده جزء یا اجزای صنعتی مستقر بر آن و همچنین وزن بهره ،برداری محتویات جزء صنعتی مانند مواد داخل مخازن ظروف، لوله ها و نظایر آن می .باشد عالوه بر آن در محاسبهW، باید بار برف یا یخ، هنگامی که بیشتر ازW 25 . 0 باشد نیز درنظر گرفته .شود 3 -1 I R S C u a u /  :که در آن a S: ش تاب طیف طراحی ر وی خاک ساختگاه (بر حسبg) حاصل از تحلیل خطر در سطح خطر دوم طبق ضوابط فصل سوم u R :ضریب رفتار سازه طبق بند3 - 1 - 1 - 1 I :ضریب اهمیت سازه طبق بند3 - 1 - 1 - 1 چنانچه در محاسبه ی ،ضریب زلزلهu C ، از ضریب رفتارu R جدول3 -1 یا جدول4 -4 ،استفاده شود این ضریب نباید از مقادیر رابطه ی 3 - 3 .کمتر منظور شود 3 -3 01 .0 044 .0 1   I S C DS u عالوه بر آن در صورتی که سازه غیر ساختمانی واقع در منطقه ای با 6.0 1  S باشد، این ضریب نباید از رابطه ی3 - 4 نیز کمتر در نظر گرفته.شود 3 -4 I / R S . C u u 1 2 5 0  چنانچه،در محاسبه ضریب زلزلهu C، از ضریب رفتار، u R جدول3 -1 ،استفاده شود ضریب زلزله نباید از مقادیر رابطه ی3 - 5 - الف و در سازه های غیر ساختمانی مستقر در منطقه ای با6.0 1  S از رابطه ی 3 -5 -ب کمتر منظور شود. به استثنای مخازن، ظروف و دودکش مستقر بر سازه ی نگهدارنده، که روابط 3 - 3 و3 - 4 مالک محاسبه ی آن خواهد بود. 3 -5 -الف 03 .0 044 .0 1   I S C DS u 3 -5 -ب I R S C u u / 8.0 1 2  در صورتی که زمان تناوب اصلی سازه ی ،غیرساختمانیT ، کمتر از46 /4 ثانیه باشد، نیروی برش پایه برای طراحی سازه ی غیرساختمانی از رابطه ی 3 -6 بدست می.آید 3 -6 IW S V DS u 3.0  در روابط فوق، 1S وDS S ، پارامترهای شتاب طیف ی طبق فصل سوم می.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 118 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 1 - 5 - 1 - 3 تحلیل دینامیکی ارتجاعی هر نوع سازه ی غیرساختمانی را می توان با روش دینامیکی ارتجاعی تحلیل نمود. تحلیل دینامیکی ارتجاعی را می توان با روش های مختلف مانند طیفی، و یا تاریخچه زمانی طبق ضوابط فصل چهارم و با رعایت پارامترهای طراحی لرزه ای بند3 - 1 - 1 .انجام داد 1 - 5 - 5 پارامترهای طراحی لرزه ای در طراحی لرزه ای سازه ی .غیرساختمانی باید ضوابط زیر لحاظ شود 1 - 5 - 5 - 1 ،ضریب رفتار سازهu R ضریب رفتار سازه ی غیرساختمانی برای محاسبه ی برش پایه سازه ی نگهدارنده، در سازه هایی که وزن هر جزء صنعتی کمتر از یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی است، بر اساس ضریب رفتار سازه ی نگهدارنده از جدول4 -4 و یا جدول3 -1 بدست می.آید در سازه های غیرساختمانی که وزن حتی یک جزء صنعتی مستقر بر آن برابر با یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی و یا بیشتر است، ضریب رفتار سازه ی غیرساختمانی با توجه به مقدار زمان ،تناوب جزء صنعتی مربوطهp T، (بند3 - 1 - 1 - 3 )تعیین می:گردد در صورتیکه زمان تناوب جزء صنعتی به انضمام اتصاالت آن برابر با46 /4 ثانیه یا بیشتر باشد، سیستم مرکب سازه ی نگهدارنده و جزء صنعتی به طور یکپارچه مد ل سازی شده و مقدارuR سیستم مرکب بر اساس کمترین مقدار حاصل از ضریب رفتار سازه ی ،نگهدارنده جدول4 -4 و یا جدول3 -1 ، یا ،ضریب رفتار جزء صنعتی جدول3 -1 .خواهد بود در صورتیکه زمان تناوب جزء صنعتی به انضمام اتصاالت و تکیه گاه آن کمتر از46 /4 ثانیه باشد مقدار u R بر اساس ضریب رفتار سازه ی ،نگهدارنده جدول4 -4 و یا جدول3 -1 .، خواهد بود محدودیت ارتفاع در جدول3 -1 و جدول3 -1، تا باالترین نقطه سیستم باربر جانبی درنظر گرفته می .شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم :سازه های غیر ساختمانی / 111 جدول3 -1 پارامترهای لرزه ای سازه ی نگهدارنده 1 در صورت ی که برای نگهداری خط لوله استفاده شود، تا ارتفاع14 .متر مجاز است 1 در قاب خمشی معمولی و متوسط با اتصال خمشی ورق انتهایی پیچ شده، برای نگهداری خط لوله، تا ارتفاع14 متر .مجاز است 3 در دیگر اتصاالت قاب خمشی معمولی و متوسط غیر از مورد1 ، برای نگهداری خط لوله، تا ارتفاع14 .متر مجاز است نوع سازه ی غیرساختمانی u R 0 Ω 1 d Cارتفاع مجاز برای گروه های طراحی لرزه)ای (متر 3 D 2 D 1 D 1 - قفسه ی فوالدی 4 1 5 /3 نامحدود نامحدود نامحدود 1 - قاب ساده ی فوالدی با مهاربندی هم محور ویژه 6 1 5 34 54 54 مهاربندی هم محور معمولی 15 /3 1 15 /3 غیرمجاز 1 14 1 14 1 با افزایش ارتفاع مجاز 5 /1 1 5 /1 34 54 54 بدون محدویت ارتفاع 5 /1 1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود 3 - سیستم قاب خمشی قاب خمشی فوالدی ویژه 3 3 5 /5 نامحدود نامحدود نامحدود قاب خمشی بتنی ویژه 3 3 5 /5 نامحدود نامحدود نامحدود قاب خمشی فوالدی متوسط 5 /4 3 4 غیرمجاز 1 و3 غیرمجاز 1 و3 14 1 و3 با افزایش ارتفاع مجاز 5 /1 1 5 /1 34 54 54 بدون محدویت ارتفاع 5 /1 1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود قاب خمشی بتنی متوسط 5 3 5 /4 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز با افزایش ارتفاع مجاز 3 1 5 /1 15 15 15 بدون محدویت ارتفاع 3 /4 1 1 نامحدود نامحدود نامحدود قاب خمشی فوالدی معمولی 5 /3 3 3 غیرمجاز 1 و3 غیرمجاز 1 و3 غیرمجاز 1 و3 با افزایش ارتفاع مجاز 5 /1 1 5 /1 غیرمجاز 1 و3 34 34 بدون محدویت ارتفاع 1 1 1 نامحدود نامحدود نامحدود قاب خمشی بتنی معمولی 3 3 5 /1 غیرمجاز غیرمجاز غیرمجاز با افزایش ارتفاع مجاز 3 /4 1 1 15 15 15 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ بین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) جدول ۲-۷ پارامترهای لرزه‌ای جزء صنعتی ارتفاع مجاز برای گروه‌های طراحی نوع سازه‌ی غیرساختمانی ۱ رزه‌ای (متر) مخزن. ظرف. کندو و قیف هوایی مستقر بر: پایه‌ی مهاربندی شده‌ی متقارن (غیر مشابه سازه ساختمانی) پایه‌ی مهاربندی نشده و یا پایه‌ی مهاربندی شده‌ی نامتقارن (غیر مشابه سازه‌ی ساختمانی) ۲ ظرف فولادی افقی جوش شده با پایه‌ی زین شکل ۳ مخزن با ظرف مستقر بر سازه‌ی نگهدارنده مقادیر با توجه به سیستم سازه‌ی نگهدارنده از جدول ۷- ۱ پااز جدول ۴-۴ بدست می‌آید ۴ مخزن کف‌تخت مستقر بر روی زمین: فولادی, یا پلاستیکی مسلح شده با الیاف: مهارشده‌ی مکانیکی ۳۵ نامحدود | نامحدود | نامحدود خودمهار ۲ نامحدود نامحدود ۱ نامحدود کف مسلح غیر لغزنده | ۲ | نامحدود | نامحدود | نامحدود کف انعطاف پذیر مهارشده ۲ نامحدود | نامحدود | نامحدود کف انعطاف پذیر مهارنشده » ۱۵ نامحدود نامحدود | نامحدود دیگر موارد 1 ی سا ۶ سازه» بیان مسلح غب مشاه با سازه» ساختمان با راک ی ۳ ی ری اس ۳۵ ۱۵ ۱۵ ۱۵ دیوار برشی بنایی مسلح با شکل‌پذیری متوسط ۷ سازه‌ی بنایی مسلح غیرمشابه با سازه‌ی ساختمانی با دیوار برشی بنایی مسلح با شکل‌پذیری کم ۱ سایر سازه‌های فولادی یا بتن مسلح طره‌ای با جرم پیوسته مانند دودکش, سیلو و ظرف قائم مستقر بر پداستال منفرد یا پایه‌ی ساق‌دار: فولادی جوش شده فولادی جوش شده با جزئیات ویژه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم :سازه های غیر ساختمانی / 113 جدول3 - 1 پارامترهای لرزه ای)جزء صنعتی (ادامه 1 - 5 - 5 - 5 ضریب اهمیت ضریب اهمیت سازه،های غیر ساختمانیI ، با توجه به نوع کاربری از جدول4 -3 بدست می آید، مگر آنکه در ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده برای. جزء صنعتی اعداد بزرگتری ارائه شود 1 - 5 - 5 - 3 زمان تناوب اصلی الف- زمان تناوب جزء صنعتی ،زمان تناوب جزء صنعتی P T، را می توان از رابطه ی3 - 3 بدست آورد، ب ه شرط آنکه جزء صنعتی مورد نظر و اتصاالت آن را بتوان با تقریب قابل قبول با جرم و فنر با یک درجه.ی آزادی مدل کرد 3 -3 g K W T p p p  2  :که در آن p W :وزن بهره برداری جزء صنعتی نوع سازه ی غیرساختمانی u R 0 Ω 1 d C ارتفاع مجاز برای گروه های طراحی لرزه)ای (متر 3 D 2 D 1 D 11 - برج خنک:کن فوالدی یا بتن مسلح 5 /3 35 /1 3 نامحدود نامحدود نامحدود قاب چوبی 5 /3 3 3 15 15 نامحدود 13 - :برج مخابراتی خرپای فوالدی 3 5 /1 3 نامحدود نامحدود نامحدود دیرک فوالدی 5 /1 5 /1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود دیرک بتنی 5 /1 5 /1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود دیرک چوبی 5 /1 5 /1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود قاب فوالدی 3 5 /1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود قاب بتنی 3 5 /1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود قاب چوبی 5 /1 5 /1 5 /1 نامحدود نامحدود نامحدود 14 - سازه ی پاندول وارونه بجز مخزن، ظرف،کندو و قیف هوایی 1 1 1 نامحدود نامحدود نامحدود 15 - تابلو ها و عالئم 3 35 /1 3 نامحدود نامحدود نامحدود 16 - سازه های خودایستا، مخازن و ظروفی که در باال ذکر نشده.اند 15 /1 1 5 /1 15 15 15 -------- صفحهٔ بعد -------- 111 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ p K :سختی مجموعه ی جزء صنعتی و اتصال آن به سازه ، که برابر با بار وارد به مرکز جرم جزء برای ایجاد جابجایی واحد نسبت به تکیه گاه می.باشد g : ش تاب ثقل زمان تناوب اجزای صنعتی را می توان با استفاده از آزمایش یا روش.های تحلیلی نیز تعیین نمود ب- زمان تناوب سازه ی غیرساختمانی از روابط تجربی محاسبه ی زمان تناوب اصلی سازه( ی ساختمانی فصل چهار م )نمی توان برای محاسبه ی زمان تناوب سازه .ی غیرساختمانی استفاده کرد زمان تناوب سازه ی غیرساختمانی باید با توجه به مشخصات دینامیکی سازه و ویژگی های تغییرشکلی اعضای مقاوم جانبی آن با تح لیل مناسب محاسبه شود .از رابطه ی3 - 3 ن یز می توان برای محاسبه ی زمان تناوب اصلی انواع سازه های .غیرساختمانی استفاده کرد 3 -3      n i i i n i i i F g w T 1 1 2 2    :که در آن iF :نیروی جانبی وارد بر مرکز جرم قسمت i سازه i :تغییر مکان جانبی ارتجاعی مرکز جرم قسمت i ناشی از توزیع نیرو های iF iw :سهم وزن موثر لرزه ا ی قسمت i n :تعداد جرم های متمرکز از روابط ساده شده ی پیوست1 نیز می توان برای محاسبه ی زمان تناوب اجزای صنعتی و سازه های .غیرساختمانی متداول استفاده کرد 1 - 5 - 5 - 1 توزیع نیروی جانبی در صورتی که وزن جزء صنعتی کمتر از یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی باشد، وزن آنرا می توان در تراز اتصال به سازه ی نگهدارنده لحاظ نمود و در صورتی که وزن جزء صنعتی برابر با یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی یا بیشتر باشد، توزیع نیروی جانبی باید در ارتفاع جزء .صنعتی نیز منظور شود نیروی،جانبیx F، در هر تراز از رابطه ی3 - 9 و3 - 14 محاسبه می.شود 3 -9 u vx x V C F  -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم :سازه های غیر ساختمانی / 111 3 - 14    n i k i i k x x vx h w h w C 1 :که در آن vx C : ض ریب توزیع نیروی جانبی در ارتفاع u Vرش : ب پایه طبق ابط ور 3 -1 یا3 -6 x w: س هم وزن موثر لرزه ای در ترازx شامل وزن اجزای صنعتی سبک متکی بر آن تراز x h: ا رتفاع ترازx از تراز پایه ih: ا رتفاع ترازi از تراز پایه k :عددی متناسب با زمان تناوب اصلی سازه که به شرح زیر محاسبه می شود. برای سازه با زمان تناوب اصلی 5 /4 :ثانیه یا کمتر1  k برای سازه با زمان تناوب اصلی 5 /1 ثانیه یا بیشتر: 2  k برای سازه با زمان تناوب اصلی بین5 /4 تا5 /1 ثانیه ، k از درون یابی خطی محاسبه می شود. 1 - 5 - 5 - 1 محدودیت تغییر مکا ن نسبی کنترل محدودیت جابجایی نسبی طبقه که در مورد سازه های ساختمانی در فصل چهارم ،آمده است در مورد سازه ی غیرساختمانی ضروری نیست به شرط آنکه با تحلیل مناسب نشان داده شود که تجاوز از حدود مجاز مذکور در ب ند 4 - 14 - 1، پ ایداری سازه و اجزای متصل به آن از قبیل لوله ها و مسیر آدم رو را به خطر نخواهد انداخت. :تبصره برای سازه های نگهدارنده خطوط لوله کنترل محدودیت جابجایی نسبی الزامی است. برای سازه های نگهدارنده خطوط لوله مقدار جابجایی نسبی (محاسبه شده بر اساس رابطه ی 4 - 13) مبنای کنترل برخورد و درنظر گرفتن درز انقطاع بین سازه ها طبق بند4 - 14 - 1 و4 - 14 - 3 خواهد .بود برای کنترل محدودیت های جابجایی نسبی در سازه های غیرساختمانی با جزء صنعتی دارای وزن ،کم به بند3 - 1 .مراجعه شود اثر پی- دلتا، طبق ضوابط بند 4 - 15 باید در تحلیل منظور.شود 1 - 5 - 3 ضوابط طراحی لرزه ای جزء صنعتی و اتصاالت آن در سازه ی غیرساختمانی با وزن جزء صنعتی برابر با یک چهارم وزن کل سازه ی غیرساختمانی یا بیشتر باید اثر اندرکنش جزء صنعتی با سازه ی نگهدارنده در نظر گرفته شود. در صورتیکه زمان تناوب جزء صنعتی به انضمام اتصال آن به سازه برابر با46 /4 ،ثانیه یا بیشتر باشد جزء صنعتی و سازه ی نگهدارنده با هم مدل می شود. در مدل ترکیبی توزیع وزن لرزه ای و سختی باید.لحاظ شود مقدار نیروی برش پایه در رو ش بار جانبی معادل بر اساس ضوابط بند3 - 1 - 1 - 1 و با انتخاب کمترین مقدار -------- صفحهٔ بعد -------- 116 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ u R حاصل از ضریب رفتار سازه ی ،نگهدارنده جدول3 -1 و جدول4 -4، یا ضریب رفتار جزء صنعتی، جدول3 -1 ، .بدست خواهد آمد در صورتی که زمان ت ناوب جزء صنعتی به انضمام اتصال آن به سازه کمتر از46 /4 ثانیه باشد، جزء صنعتی و اتصال آن باید برای نیرویp F ، با استفاده از ضوابط فصل هشتم و مقدارu R بجایp R و 1  p a .طراحی شود 1 - 3 سازه ی غیرساختمانی با جزء صنعتی متکی بر زمین ،در این نوع سازه جزء صنعتی مانند ظرف افقی یا قائم، مبدل حرارتی و پمپ روی شالوده بتنی حجیم و یا پد ا ستال صلب قر ار گرفته است. بسته به زمان تناوب اصلی سازه یکی از دو حالت زیر اتفاق می افتد. الف- سازه غیر صلب (با زمان تناوب46 /4 )ثانیه یا بیشتر ب- سازه صلب (با زمان تناوب کمتر از46 /4 )ثانیه زمان تناوب سازه در حالت کلی طبق بند3 - 1 - 1 - 3 محاسب ه می شود. در بند های3 - 3 - 1 و3 - 3 - 1 ، به ترتیب ضوابط طراحی لرزه ای سازه ی غیرساختمانی غیرصلب و صلب با جزء صنعتی متکی بر زمین بیان شده .است 1 - 3 - 1 ضوابط طراحی لرزه ای سازه ی غیرساختمانی غیرصلب با جزء صنعتی متکی بر زمین در صورتی که زمان تناوب سازه برابر با46 /4 ثانیه یا بیشتر باشد، می توان از ضوابط بند3 - 1 - 3 برای .طراحی جزء صنعتی و اتصاالت آن استفاده کرد ضریب رفتار این سازه ، u R ، از جدول3 -1 بدست می.آید 1 - 3 - 5 ضوابط طراحی لرزه ای سازه ی غیر ساختمانی صلب با جزء صنعتی متکی بر زمین در صورتی که زمان تناوب اصلی سازه کمتر از46 /4 ثانیه باشد، جزء صنعتی و اتصال آن به پی باید ،برای نیروی برش پایهu V، طبق رابطه ی 3 - 11 .طراحی شوند 3 - 11 I W S V p DS u 3.0  نیروی فوق متناسب با جرم در ارتفاع توزیع می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ۱ 8 ۰ مه اجزای یر سازه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- 110 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 0 - 1 کلیات 0 - 1 - 1 گستره اجزای غیرسازه ای(تجهیزات مکانیکی و برقی و اجزای معماری)، اجزایی هستند که به کف ها یا دیوارهای سازه متصل هست ند. اگرچه این تجهیزات جزء سیستم سازه ای باربر اصلی نیستند، ممکن است در زلزله تحت نیروهای قابل توجهی قرار گیرند. مثال هایی از این تجهیزات در عت صن نفت عبارتند از مخزن، ظرف، لوله کشی، کانال ،تاسیساتی پله برقی، تسمه نقاله، دودکش کوچک، آنتن ، جرثقیل، رایانه، صفحه کنترل، ترانسفور ماتور، سیستم برق اضطراری، سیستم حفاظت از حریق، ظرف جوشان، مبدل حرارتی و ماشین آالت دوار . نمونه هایی از اجزای معماری عبارتند از: اجزای راه پله ، دیوار جداکننده، تیغه ی کوتاه و بلند، نمای پیش ساخت ه، تابلو و عالئم، سیستم روشنایی .و سقف کاذب ضوابط این فصل در مورد اجزای غیرسازه ای ب ه کار می روند که وزن هر یک از آنها از یک چهارم وزن ،کل سازهW ، طبق فصل چهارم ،کمتر باشد در غیر این صورت این اجزاء مشمول ضوابط فصل هفتم با می شند. برای توضیح بیشتر در خصوص انتخاب روش تحلیل اجزای غیرسازه ای و تفکیک آن از سازه ی غیرساختمانی به پیوست3 .مراجعه شود در طراح ی اجزا ی غیر سازه یا و اتصاالت آنها، باید ظرفیت الزم برا ی جزء و مهارها ی آن طبق بندهای 3 - 3 و3 - 4 محاسبه شده و سپس ضوابط خاص اجزا ی معمار ی طبق بند3 - 5 و خاص اجزا ی مکانیک ی و برق ی طبق بند3 -6 .رعایت گردد در طراحی اجزایی که در معرض جابجایی جانبی نسبی ،قرار دارند باید ظرفیت کافی برای تحمل این جابجایی ها طبق بند3 - 1، .فراهم شود اجزا ی غی ر سازه ای زی ر از اعمال مقررات ا ی ن فصل مستثن ی :هستند 1 - تجه ی زات موقت ی ا قابل جابجا یی 1 - اجزا ی مکان یکی و برق ی در گروه طراح ی لرزه ای 1 D با ی ضر ب اهم ی ت جزء برابر ی.ک 3 - اجزا ی مکان یکی و برق ی در سازه ی ها گروه ی ها طراحی لرزه ای 2 D و3 D با برقراری تمام ی شرا ی ط ز:ر الف- ی ضر ب اهم ی ت جزء برابر ی.ک باشد ب- اتصال جزء به سازه قابل ی.ت انتقال کشش داشته باشد پ- اتصال جزء به کانال ها، لوله ی کش و نظا ی ر آن انعطاف ی پذ ر بوده و یکی از دو شرط ز ی:ر موجود باشد 1 - وزن جزء134 دکا نیوتن ای کمتر بوده و مرکز جرم آن حداکثر14 /1 متر باالتر از تراز ی باشد که جزء بر آن متک.ی است 1 - وزن جزء، حداکثر9 دکا نیوتن ی ا در س ی ستم ی ها گسترده، وزن آن 3 دکا نیوتن بر متر ی ا کمتر .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 119 0 - 1 - 5 ضریب اهمیت اجزای غیر سازه ای ضریب اهمیت اجزای غیر سازه ای، pI، برای تجهیزات زیر برابر با5 /1 و در سایر موارد :برابر واحد است - اجزایی که با توجه به ضرورت ایمنی جانی باید عملکردشان بعد از زلزله ادامه یابد، مانند تجهیزات آتش نشانی، ها ریش ی من یا ی خودکار قطع جریان و پله فرار. - اجزای حاوی مواد خطرناک و آتش زا یا منفجرشونده با احتمال آسیب به عموم و محیط زیست - اجزایی که در ساختمان ضروری یا سازه ی غیرساختمانی گروه کاربری و خطرزاییIV قرار دارند یا به آن متصل ،بوده برای ادامه ی عملکرد آن سازه ضروری.اند 0 - 1 - 3 ضواب ط اختصاصی سازنده هرگاه ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط س ازنده، براساس تنش مجاز یا مقاومت ،مجاز بیان شده باشد نیروهای طراحی لرزه ای باید با سایر بارها طبق بند 1 - 1 - 1 ترکیب و ضمن رعایت الزامات فصل دوم با مقادیر مجاز مشخص شده در ضوابط اختصاصی کنترل .شوند در هر حال جزییات باید طبق ضوابط اختصاصی با مس و ولیت سازنده کامال رعایت شود . در هر صورت کنترل ضوابط این فصل به منظور تعیین حداقل نیروی ناشی از زلزله ی طرح، بررسی اثرات اندرکنش جزء غیرسازه ای، کنترل جابجایی ها و طراحی مهارهای تکیه.گاهی الزامی است در صورت ی که مرجع طراح ی مربوطه مبتن ی بر روش تنش مجاز باشد، الزم است ن ی رو ی زلزله حاص ل از بند3 - 3 - 1 - 1 ، 3 - 3 - 1 - 1 ی ا3 - 3 - 3 ، بسته به مورد، در 3 /4 ضرب شده و به همراه آثار بارها ی مرده، زنده و بهره بردار ی در طراح ی جز.ء به کار گرفته شود 0 - 1 - 1 گواه ی وی ژه برا ی اجزا ی غی رسازه ای خاص برای اجزای غیرسازه ای خاص به شرح زیر باید گواهی ویژه طراحی لرزه:ای صادر گردد 1 - اجزای ی که باید پس از زلزله ی طرح فعال باقی بمانند. این اجزا باید از این نظر توسط سازنده گواهی شده و صدور این گواهی تنها بر اساس انجام آزمایش میز لرزان یا مشاهدات تجربی طبق بند 3 - 1 -6 بوده باشد، مگر اینکه بتوان نشان داد جزء مربوطه از اجزای مشابه گواهی شده مقاوم.تر است 1 - اجزای حاوی مواد خطرناک که ضریب اهمیت آنها، pI، 5 /1 است، باید توسط سازنده گواهی شود که این اجزا محتویات خود را در حین و بالفاصله پس از زلزله حفظ خواهند کرد. صدور این گواهی باید بر اساس تحلیل یا آزمایش میز لرزان یا اطالعات تجربی طبق بند3 - 1 -6 .باشد 0 - 1 - 1 خراب ی متوال ی ارتباطات داخلی عملکردی و فیزیکی بین اجزای مختلف یا تکیه گاه های آنها، و اثرات هریک بر دیگری باید بررسی شود و احتمال ایجاد خرابی جزء اصلی ناشی از خرابی جزء .دیگر برطرف گردد -------- صفحهٔ بعد -------- 158 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 0 - 1 - 6 یی تع ن ظرف ی ت بر اساس آزما ی ش ی ا مشاهدات تجرب ی تعیین ظرفیت لرزه ای جزء غیرسازه ای و اتصاالت آن به جای استفاده از بندهای3 - 3 - 1 - 1 ، 3 - 3 - 1 - 1 ی ا3 - 3 - 3، می تواند با انجام آزمایش یا بر اساس مشاهدات تجربی صورت پذیرد. روش انجام این کار باید پیشاپیش به تایید مراجع ذیصالح برسد. در هرحال ظرفیت الزم نباید از مقادیر متناظر با بندهای فوق، بسته به مورد، کمتر شود. 0 - 5 جابجایی نسبی اجزای غیرسازه ای مشمول این فصل باید برای جابجایی نسبی لرزه ،ای طبق این بند همراه با تغییر مکان ،های جانبی ناشی از سایر بارها از نظر پایداری و مقاومت کنترل .شوند جابجایی نسب ی طراح ی لرزه ای، pl D ، از حاصلضربp D ،در ضریب اهمیت سازهI، ط بق فصل چهارم ، بدست می.آیدp D ،جابجایی نسبی محاسبه شده طبق روابط 3 -1 تا3 -4 یم.باشد برای اجزای غیرسازه ای موجود در یک سازه ، جابجایی نسبی بین نقاط اتصال جزء غیرسازه ای به سازه در ترازهایxوy از رابط هی 3 -1 تعیین می شود: 3 -1 y x p D    الزم نیستp D حاصل از رابطه ی 3 -1، از مقدار حاصل از رابطه ی 3 -1 بزرگتر درنظر گرفته شود : 3 -1 s a y x p h h h D    ) ( برای اجزای غیرسازه ای متصل به دو سازه یا دو سیستم باربر ( AوB ) ،یکی در ترازx و دیگری در ترازy، جابجایی نسبی بین دو نقطه ی اتصال جزء غیرسازه ای به دو سیستم مزبور از رابط هی 3 -3 تعیین می:شود 3 -3 B y A x p D     الزم نیستp D حاصل از رابطه ی 3 -3 از مقدار حاصل از رابطه ی 3 -4 بزرگتر درنظر گرفته شود : 3 -4 B s a y A s a x p h h h h D                 در روابط 3 - 1 تا3 - 4: x وy  :تغییرمکان جانب ی طرح سازه در ترازهایx وy طبق فصل چهارم xh وyh: ا رتفاع دو اتصال متوالی جزء به سازه در ترازهایx وy ( y x h h  ) a  : جابجایی جانبی نسبی مجاز طبقه برای ساختمان هایA وB طبق جدول4 -3 sh: ا رتفاع کف تا کف طبقه یا که جزء غیرسازه یا به آن متصل است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 151 0 - 3 روش های تحلیل اجزای غیرسازه ای به سه گروه تقسیم می شوند: صلب، ان عطاف.پذیر و آویخته اگر جزء غیرسازه ای صل ب باشد، مشخصات دینامیکی آن اساسا به سختی و شکل پذیری مهارهای آن ،وابسته خواهد بود. در این حالت جزء غیرسازه ای را می توان به صورت یک سیستم یک درجه آزاد ی با جرمی برابر با جرم لرزه ای جزء و با سختی و شکل پذیری مهارها د .ر نظر گرفت اگر جزء غیرسا زه ای انعطاف پذیر باشد، باید به صور ت یک سیستم چند درجه آزادی با جرم و سختی گسترده همانند یک سازه ی ساخ تمانی مدل سازی گردد. یک جزء غیر سازه ای ممکن است در چند نقطه به سازه ی تکیه گاهی خود متصل باشد که در این صورت باید این نقاط اتصال در مدل سازی جزء غیرسازه.ای در نظر گرفته شود در مورد اجزای غیرسازه ای آویخته، باید امکان برخورد آنها به اجزای مجاور و تاثیرات ناشی از آن در مدل سازی بررسی گردد. توصیه می شود سازه ی نگهدارنده به همراه اجزای غیرسازه ای مستقر بر آن به صورت یک مجموعه با شرای ط کامل هندسی آن مدل شوند و با تحلیل دینامیکی اثرات اند ر کنشی اجزای غیرسازه ای و سازه ی نگهدا ر نده دیده شود. با این حال اجازه داده می شود برای تحلیل جزء غیرسازه ای مستقل از سازه ی نگهدارنده ی آن، به روش بارجانبی معادل (بند3 - 3 - 1) ، روش اندرکنشی ساده شده (بند3 - 3 - 1) و روش طیف طبقه (بند 3 - 3 - 3 .) استفاده شود کاربرد روش های بارجانبی معادل و طیف طبقه، محدود به اجزای غیر سازه ای است که می توان آنها را به صورت یک درجه آزاد مدل نمود. در غیر این صورت باید از روش .اندرکنشی ساده شده استفاده شود 0 - 3 - 1 ر وش بار جانبی معادل 0 - 3 - 1 - 1 کلیات در این روش جزء غیرسازه ای به صورت یک درجه آزاد فرض می شود و نیرو ی ی جانب وارد بر آن طبق بند3 - 3 - 1 - 1، محاسبه می شود. این نیرو باید در طراح ی جزء و اتصاالت آن بکار رود. همچنین الزم است اثر تغییرمکان نسب ی سازه بر جزء طبق بند3 - 1 در نظر گرفته.شود 0 - 3 - 1 - 5 نیروی زلزله نیروی زلزله باید در دو راستای افقی متعامد ب ه طور مستقل یا در یک راستای افقی بحرانی به جزء غیرسازه ای وارد گردد و به نسبت جرم .توزیع شود در مورد اجزای طره،ای قائمp Fباید در راستای .افقی بحرانی اعمال گردد این نیرو، p F ، از رابط هی 3 -5 محاسبه می شود. 3 -5 ) 2 1( 4.0 h z I R W S a F p p p DS p P   -------- صفحهٔ بعد -------- 155 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ الزم نیستp Fاز مقدار حاصل از رابطه ی 3 -6 بیشتر لحاظ شود. همچنین نباید کمتر از مقدار حاصل از رابطه ی 3 -3 .درنظر گرفته شود 3 -6 P P DS P W I S F 6.1  3 -3 P P DS P W I S F 3.0  هرگاه زمان تناوب جزء غیرسازه،ای P T (رابطه ی3 - 16)، بزرگتر از S f T h z T ) 25 .0 1 (   ،باشد مقدارp F در روابط3 -5 و3 -6 می تواند به نسبتp f T T .کاهش داده شود :در روابط فوق 1 , D DS S S : پارامترهای شتاب طیف طراحی طبق تعریف فصل سوم p a : ضریب بازتاب جزء غیرسازه ای طبق جدول3 -1 و جدول3 -1 pI : ضریب اهمیت جزء طبق بند3 - 1 - 1 p W :وزن بهره برداری جزء p R : ضریب رفتار جزء طبق جدول3 -1 و جدول3 -1 در صورتیکه در مورد یک جزء خاص مقدار p R در جداول یاد شده داده نشده باشد، بجای p R از مقدارu R جدول3 -1 .استفاده شود z :ارتفاع محل اتصال جزء به سازه نسبت به تراز پایه . چنانچه اتصال جزء در تراز زمین یا پایین تر از ،آن باشدz برابر با صفر درنظرگرفته م ی شود. الزم نیست کهz بیشتر ازh .فرض شود h: م یانگین ارتفاع بام سازه نسبت به تراز پایه S T: ض ریب وابسته به نوع خاک از جنس زمان تناوب طبق تعریف فصل سوم در هنگام طراح ی، اثرات این نیرو باید با فرض ضریب اضافه مقاومت برابر واحد، 1 Ω0 ، ب ا نیروهای بهره برداری وارد بر آن جزء ترکیب .شود در این محاسبه، ضریب افزونگی را نیز می توان برابر واحد فرض کرد  1   . همچنین نیرو ی قائم زلزله برابرp DSW S 2.0  توام با نیرو ی ی افق باید درنظر .گرفته شود اعمال نیروی قائم زلزله در مورد پانل های سقف یا کف کاذب کشویی .الزم نیست هرگاه نیروهای جانبی غیرلرزه ای ازp Fبیشتر شوند، این نیروها حاکم بر طرح جزء می شوند ولی در هر حال جز ی یات ذکر شده در بندهای3 - 5 یا3 -6 .در مورد جزء باید رعایت گردند در رابطه ی 3 -5 استفاده از مقادیر کوچکت،ری برای ضریب بازتابp a ، حاصل از تحلیل دینامیکی مستقل جزء غیرسازه ای مجاز است، اما در هر حال مقدارp a نباید کوچکتر از1 .فرض شود در صورت استقرار جزء مکانیکی یا برقی روی جداگر لرزه ای، در هر دو راستای جهت افقی در مجاورت جزء باید ضربه گیر نصب گردد. چنانچه فاصله ی آزاد بین جزء غیرسازه ای یا تکیه گاه آن و ضربه گیر بیش از6 میلیمتر باشد، نیروی طراحی جزء غیرسازه ای باید برابر با p F 2 اختیار شود. در غیر این صورت نیروی طراحی را می توان برابر باp F .فرض نمود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 153 جدول3 -1 ضرایب بازتاب و رفتار اجزا ی معماری p R p a 1 اجزای معماری دیوارهای غیرسازه ای و جداگر های داخلی 5 /1 4 /1 دیوارهای بنایی غیر مسلح 5 /1 4 /1 سایر دیوارها و جداگرها اعضای طره ای 5 /1 5 /1 طره ی مهار نشده، یا مهارشده به سازه در زیر تراز مرکز جرم خود، مانند جان پناه ، تیغه ی طره ای داخلی و دودکش که تکیه.گاه جانبی آن توسط سازه تامین شده است 5 /1 4 /1 طره ی مهار شده که در باالی تراز مرکز جرم خود به سازه مهار شده است مانند جان پناه ، دودکش، و دیوارهای غیرسازه.ای خارجی اجزای دیوار غیرسازه ای خارجی و اتصاالت آن 5 /1 4 /1 بدنه ی دیوار و اتصاالت داخلی آن 4 /1 15 /1 ادوات اتصال تکیه گاهی نما 5 /1 4 /1 با اعضاء و ملحقات دارای قابلیت تغییرشکل متوسط 5 /1 4 /1 با اعضاء و ملحقات دارای قابلیت تغییرشکل کم 5 /3 5 /1 )اتاق پشت بام (چنانچه جدا از اسکلت اصلی ساخته شده باشد 5 /1 4 /1 سقف کاذب 5 /1 4 /1 قفسه های ذخیره ی مواد و تجهیزات آزمایشگاهی کف کاذب 5 /1 4 /1 کف کاذب 5 /1 4 /1 کف کاذب ویژه 5 /1 5 /1 ملحقات و قطعات تزیینی 3 5 /1 عالئم و تابلوهای اعالنات سایر اجزای صلب 5 /3 4 /1 با اعضا و اتصاالت دارای قابلیت تغییرشکل زیاد 5 /1 4 /1 با اعضا و اتصاالت دارای قابلیت تغییرشکل متوسط 5 /1 4 /1 با اعضا و اتصاالت دارای قابلیت تغییرشکل کم سایر اجزای انعطاف پذیر 5 /3 5 /1 با اعضا و اتصاالت دارای قابلیت تغییرشکل زیاد 5 /1 5 /1 با اعضا و اتصاالت دارای قابلیت تغییرشکل متوسط 5 /1 5 /1 با اعضا و اتصاالت دارای قابلیت تغییرشکل کم 5 /1 4 /1 پله ها و مسیرهای دسترسی 1 با انجام تحلیل دینامیکی می توان برای مقدارp a اعداد کمتری منظور نمود، مشروط به آنکه از مقدار1 کمتر منظور نشود. برای تجهیز صلب با اتصال صلب، مقدار0.1  p a و برای تجهیز انعطاف پذیر با اتصال انعطاف پذیر5.2  p a -------- صفحهٔ بعد -------- 151 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ جدول3 -1 ضرایب بازتاب و رفتار تجهیزات مکانیکی و برق ی p R p a 1 تجهیزات مکانیکی و برقی 4 /6 5 /1 سیستم تهویه ی مطبوع هوایی، دمنده ، هواساز، دستگاه تهویه، جعبه ی توزیع هوا، و سایر تجهیزات مکانیکی ساخته شده از ورق فوالدی 5 /1 4 /1 سیستم تهویه ی مطبوع آبی، دیگ بخار، کوره ، مخزن تحت فشار جو، چیلر، آب گرمکن ، مبدل حرارتی، تبخیرکننده، جداساز هوا، تجهیزات فرایندی، و سایر تجهیزات ساخته شده از مصالح با قابلیت تغییرشکل زیاد 5 /1 4 /1 موتور، توربین ، پمپ ، کمپرسور، و مخازن تحت فشاری که روی ساق فوالدی قرار ندارند و مشمول ضوابط فصل هفتم .نیز نیستند 5 /1 5 /1 مخازن تحت فشار متکی بر ساق فوالدی که مشمول ضوابط فصل هفتم .نیستند 5 /1 4 /1 تجهیزات آسانسورها و باالبرها 5 /1 4 /1 ژنراتور، باتری ، مبدل، معکوس ،کننده، موتور، ترانسفورماتور و سایر تجهیزات برقی ساخته شده از مصالح با قابلیت تغییرشکل زیاد 4 /6 5 /1 تاسیسات کنترل موتورخانه، تابلو برق، جعبه ی ابزار دقیق، جعبه ی اتصال و سایر تجهیزات ساخته شده از ورق فلزی 5 /1 4 /1 تجهیزات، رایانه ، ابزارآالت و کنترل کننده های مخابراتی 4 /3 5 /1 دودکش سقفی، برج خنک کن و دکل برق دارای مهار جانبی در ترازی پایین تر از مرکز جرم خود 5 /1 4 /1 دودکش سقفی، برج خنک کن و دکل برق دارای مهار جانبی در ترازی باالتر از مرکز جرم خود 5 /1 4 /1 تجهیزات و اتصاالت روشنایی 5 /1 4 /1 سایر تجهیزات برقی و مکانیکی تجهیزات و سیستم های دارای جداساز ارتعاشات 5 /1 5 /1 تجهیزات و سیستم های جداسازی شده با استفاده از نئوپرن، و کف های جداسازی شده با نئوپرن دارای میراگرهای االستومری یا ضربه گیرهای ارتجاعی پیرامونی 4 /1 5 /1 تجهیزات و سیستم های جداسازی شده با استفاده از فنر، و کف های جداسازی شده دارای میراگرهای االستومری یا ضربه گیرهای ارتجاعی پیرامونی 4 /1 5 /1 تجهیزات و سیستم های به صورت داخلی جداسازی شده 5 /1 5 /1 تجهیزات جداسازی شده ی معلق شامل تجهیزات در مسیر داکت، و تجهیزات معلق ب ه صورت داخلی جداسازی شده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 151 جدول3 - 1 ضرایب بازتاب و رفتار تجهیزات مکانیکی و برق ی )(ادامه p R p a 1 تجهیزات مکانیکی و برقی سیستم های انتقال و توزیع مواد 4 / 11 5 /1 لوله ی منطبق برASME-B31 همراه با تجهیزات در مسیر با اتصاالت جوشی یا لحیمی 4 /6 5 /1 لوله ی منطبق برASME-B31 همراه با تجهیزات درمسیر، ساخته شده از مصالح دارای قابلیت تغییرشکل محدود یا زیاد، با اتصاالت رزوه ای، چسبی یا با بست های شیاری یا فشاری 4 /9 5 /1 لوله و غالف غیرمنطبق برASME-B31 همراه با تجهیزات در مسیر، ساخته شده از مصالح دارای قابلیت تغییرشکل زیاد، با اتصاالت جوشی یا لحیمی 5 /4 5 /1 لوله و غالف غیرمنطبق برASME-B31 همراه با تجهیزات در مسیر، ساخته شده از مصالح دارای قابلیت تغییرشکل محدود یا زیاد، با اتصاالت رزوه ای، چسبی یا با بست های شیاری یا فشاری 4 /3 5 /1 لوله ی ساخته شده از مصالح دارای قابلیت تغییرشکل کم مانند چدن، شیشه و پالستیک غیرشکل پذیر 4 /9 5 /1 کانال، همراه با تجهیزات در مسیر ساخته شده از مصالح دارای قابلیت تغییرشکل زیاد با اتصاالت جوشی یا لحیمی 4 /6 5 /1 کانال، همراه با تجهیزات درمسیر، ساخته شده از مصالح دارای قابلیت تغییرشکل محدود یا زیاد، با اتصاالتی غیر از اتصاالت جوشی یا لحیمی 4 /3 5 /1 کانال، همراه با تجهیزات در مسیر ساخته شده از مصالح دارای قابلیت تغییرشکل کم مانند چدن، شیشه و پالستیک غیرشکل پذیر 5 /1 4 /1 لوله ی برق، سینی های کابل با اتصال صلب، و لوله ی فاضالب 4 /3 5 /1 نقاله های تولید یا فرایند (غیر آدم)رو 4 /6 5 /1 سینی های معلق کابل 1 با انجام تحلیل دینامیکی می توان برای مقدارp a اعداد کمتری منظور نمود، مشروط به آنکه از مقدار1 کمتر منظور نشود. برای تجهیز صلب با اتصال صلب، مقدار0.1  p a و برای تجهیز انعطاف پذیر با اتصال انعطاف پذیر5.2  p a 0 - 3 - 5 روش اندرکنشی ساده شده 0 - 3 - 5 - 1 کلیات این روش برای تحلیل اجزا ی غیرسازه ای بر اساس ساده سازی روابط تحلیلی سیستم های ثانویه در اندرکنش با سازه ی تکیه گاهی بسط داده شده .است نیروهای داخلی باید بر اساس توزیع نیروی جانبی وارد بر جزء در بند3 - 3 - 1 - 1 محاسبه شده و در طراحی آن.به کار برده شود همچنین الزم است جزء غیرسازه 3دنب قبط یا هزرل یبسن ییاجباج یارب یا - 1 ،همراه با تغییرمکان های جانبی ناشی از سایر ،بارها کنترل .شود در این روش گستردگی جرم جزء غیرسازه ای و انعطاف پذیری آن در نظر گرفته می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 156 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 0 - 3 - 5 - 5 نیرو ی جانبی معادل توزیع نیروی جانبی از رابطه ی 3 -3 بدست می:آید 3 -3 p n i i pi i pi pi V l w l w F    1 :که در آن pi F :نیروی وارد بر مرکز جرم قسمت i جزء pi w :وزن قسمت i جزء il :فاصله ی مرکز جرم قسمت i جزء از نقطه ی اتصال در حالتی که تنها یک نقطه ی اتصال موجود ( باشد شکل3 -1 - الف)، یا فاصله مرکز جرم قسمت i جزء از نقطه ی اتصال پایینی یا باالیی در حالتی که دو نقطه( ی اتصال وجود داشته باشد شکل3 -1 - ب). برای حالت اخیر، پس از تعیین محل جابجایی جانبی حداکثر جزء در اثر بار جانبی متناسب با وزن قسمت ،ها، برای نقاط باالتر از محل مزبورil برابر فاصله ی قسمت i از نقطه ی اتصال باالیی و برای سایر قسمت هاil برابر فاصله ی قسمتi از نقطه ی اتصال پایینی می( باشد شکل3 -1 - .)ب n : تعداد جرم های جزء که طبق شکل3 -1 به صورت متمرکز درنظر گرفته شده.اند p V :برش پایه یا جمع برش های موجود در تکیه گاه های جزء که از رابطه ی 3 -9 محاسبه می.شود 3 -9 p p p a p W C I S V   :که در آن a S: ش تاب طیفی بر حسبg )(شتاب ثقل طبق فصل سوم. P C ضریب بزرگنمایی طبق رابطه ی 3 - 13 با رعایت ضوابط بند3 - 3 - 1 - 3 و از رابطه ی 3 - 14 بدست م ی:آید 3 - 14                     03 .0 1 03 .0 125 .0 )1 1 2 ( 25 1 33 1 125 .0 5.0 1 2 5.0 T T T T T T eq eq eq     :که در آن T : زمان تناوب طبیعی سازه eq  :ضریب شکل پذیری معادل که از رابطه ی 3 - 11 بدست می.آید 3 - 11 1 ) ( 1               p eq n n n n    -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 151 :که در آن  :ضریب شکل پذیری سازه طبق رابطه ی 3 - 11 p : ض ریب شکل پذیری جزء که از رابطه ای مشابه رابطه ی 3 - 11 با جایگزینی ضریب رفتار جزء غیرسازه،ایp R ، مندرج در جدول3 -1 و جدول3 -1، 1 0   ،و زمان تناوب جزء p T، حاصل از رابطه ی3 - 16 بدست می.آید n :تعداد طبقات سازه n :تعداد تقسیمات جزء غیرسازه ای طبق شکل3 -1 3 - 11                 5.0 )1 ) ( 5.0 5.0 2 0 0 T R T R u u  که در آنu R و0  به ترتیب ضرایب رفتار و اضافه مقاومت سازه می باشند. ضریب بزرگنمایی در رابطه ی 3 -9 عبارت ا:ست از 3 - 13 0 2 0 5. 12 0025 .0 2 1      W W C p p :که در آن W: و زن موثر لرزه ای سازه 0  :متغیر ی که از رابطه ی 3 - 14 بدست می:آید 3 - 14    N i i i av h w Wh 1 0  :که در آن ih : ارتفاع تراز i سازه از تراز پایه av h: م یانگین ارتفاعات نقاط اتصال جزء غیرسازه ای به سازه از تراز پایه iw : وزن موثر لرزه ای تراز i سازه در مورد اجزا ی غیرسازه ای با بیش از دو نقطه ی ،اتصال برای هر ناحیه ی بین دو نقطه ی اتصال مجاور می توان از این روش استفاده کرد. محدودیت های روابط 3 -1 و3 -3 ب رای جمع کل نیروهایpi F .نیز برقرار است -------- صفحهٔ بعد -------- 150 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ )(الف )(ب شکل3 -1 نمایش شکل مود اول فرضی اجزای غیرسازه ای با اتصال در یک یا دو نقطه 0 - 3 - 5 - 3 ضریب بزرگنمای ی اصالح شده در صورتی که زمان تناوب، جزءP T ، محاسبه شده ی ا معلوم باشد، به جای ضریب بزرگنماییP C طبق رابطه ی 3 - 13 ، که ب ه طور محافظه کارانه با فرض تشدید بدست آمده، می توان از ضریب بزرگنمایی اصالح شده یm C ، حاصل از شکل3 -1 استفاده نمود. در شکل3 -1 پارامترb از رابطه ی 3 - 15 تعیین می .شود 3 - 15 W W b p / 2 1 0   شکل3 -1 تغییرات ضریب بزرگنمایی اصالح شده با نسبت زمان های تناوب 0 - 3 - 5 - 1 زمان تناوب جزء غیرسازه ای زمان تناوب جزء غیرسازه ای، P T، را می توان از رابطه ی 3 - 16 بدست آورد، بشرط آنکه جزء موردنظر و اتصاالت آن را بتوان با تقریب قابل قبول با جرم و فنر با یک درجه ی آزاد ی مدل کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 159 3 - 16 g K W T p p P  2  :که در آن p K: س ختی جانبی مجموعه ی جزء و اتصال آن به سازه زمان تناوب اجزای غیرسازه ای را می توان با استفاده از آزمایش یا روش.های تحلیلی نیز تعیین نمود 0 - 3 - 3 روش طیف طبقه هرگاه دقت بیشتر ی برای تعیین شتاب یا جابجایی در محل نصب جزء یا در طبقه مورد نظر نیاز باشد، استفاده از روش طیف طبقه توصیه م ی شود . نیروی وارد بر جزء غیرسازه،ایp F، از رابطه ی3 - 13 محاسبه می:شود 3 - 13 x p p p p i p A I R W a a F ) (  :که در آن ia: ت رکیب شتاب های طیفی مودی ترازi سازه که به روش طیفی با1  p R ، محاسبه می شود. x A: ض ریب بزرگنمای ی پیچش سازه (رابطه ی 4 - 11 ) در رابط هی 3 - 13 ،استفاده از مقادیر کوچکتری برای ضریب بازتابp a ، حاصل از تحلیل دینامیکی مستقل جزء غیرسازه ای مجاز است اما در هر حال مقدارp a نباید کوچکتر از1 .فرض شود مح دودیت های روابط3 -1 و3 -3 .برای نیروی حاصل از این روش نیز برقرار است همچنین الزم است جزء غیرسازه ای برای جابجایی نسبی لرز ه ای طبق بند3 - 1 ،همراه با تغییر مکان های جانبی ناشی از سایر بارها کنترل .شود 0 - 1 مهار اجزای غیرسازه ای چنانچه اتصال جزء غیرسازه ای به تکیه گاه آن بوسیله ی مهارهای منبسط شونده ی کوتاه، مهارهای شیمیایی کوتاه، یا مهارهای درجا با انعطاف پذیری کم انجام شود، ضریب رفتار p R در رواب ط3 -5 و 3 - 13 ح داکثر برابر با 5 /1 منظور می گردد. مهارهای مدفون در بتن یا مدفون در مصالح بنایی باید قادر ،به تحمل کمترین نیرو بین مقاومت اتصال3 /1 برابر نیروی محاسبه شده ی اتصال، و حداکثر نیرویی که می تواند از جزء به اتصال منتقل گردد، باشد. در تعیین نیروی میل مهار اتصال باید شرایط نصب از جمله اثر برون محوری و اهرمی شدن نیز منظور شود. توزیع نیرو در میل مهارهای اتصال باید با توجه به سختی اتصال و نحوه باز توزیع نیرو در میل مها رها پس از تسلیم، انجام شود. اجزای غیرسازه ای باید به سازه ی تکیه.گاهی خود طبق ضوابط این بند متصل یا مهار شده باشند .اتصال جزء به سازه باید بدون استفاده از مقاومت اصطکاکی تامین شده در اثر بار ثقلی طراحی گردد -------- صفحهٔ بعد -------- 138 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ بین جزء و سازه باید یک مسیر پیوسته برای انتقال .نیرو با مقاومت و سختی کافی فراهم شود ه رگاه این نیروها برای اعضا یا اتصاالت سازه واقع در مسیر انتقال نیرو کنترل ،کننده باشند این اعضا و اتصاالت .باید برای نیروهای مزبور طراحی گردند استفاده از مهار فشنگی )(مهار پرچی به بتن یا فوالد به منظور انتقال کشش و برا ی سازه ی بنایی منوط به ارائه گواهی مقاومت لرزه ای طبق بند3 - 1 - 4 است. در تکیه گاه صفحات ضد صدا یا پانل های کشویی سقف های کاذب یا اجزا طویلی که بار بهره برداری هریک از بست های آنها به بتن از4 /4 کیلونیوتن و به فوالد از1 /1 کیلونیوتن بیشتر نشود، استفاده از ا.ین مهارها مجاز است از گیره های اصطکاکی برای انتقال نی روی .ی عالوه بر زلزله نباید استفاده نمود استفاده از گیره هایC شکل، تیری یا با بال بزرگ برای آویزها مجاز است، به شرطی که برای جلوگیری از شل شدن اتصاالت رزوه ای از بست های اضافی یا مهره های قفلی استفاده شود. مهار به مصالح بنایی باید به گونه ای انجام شود که ظرفیت اتصال جزء غیرسازه ای به مهار از ظرفیت تسلیم مهار بیشتر نباشد. در غیر اینصورت نیروی طراحی مهار باید حداقل5 /1 برابر نیروی ضریبدار .منتقله توسط اتصال درنظر گرفته شود 0 - 1 - 1 نیروی طراحی اتصاالت برای طراحی ا تصاالت از نیرویp F ( بند3 - 3) استفاده می شود . در محاسبه این نیرو، مقدارp R نباید بزرگتر از6 درنظر گرفته شود. در تعیین نیروی هر اتصال باید شرایط نصب از جمله اثرات برون محوری و اهرمی شدن نیز منظور شود. توزیع نیرو بین اجزای اتصال باید با توجه به سختی و شکل پذیری اتصال و نحوه باز توزیع نیرو در اتصاالت پس از تسلیم هر .یک انجام گردد 0 - 1 - 5 مهار به بتن 0 - 1 - 5 - 1 کلیات در طراح ی میل مهار با ی د ضوابط آیین نامهACI 318 یا سایر آیین نامه های معتبر ی و ا ن بند رعا ی ت .گردد 0 - 1 - 5 - 5 ظرفیت میل مهار ظرفیت بیرون کشیده شدگی یک میل،مهارnr P، از حاصلضرب ظرفیت اسمی بیرون کشیده،شدگی آن nP، در ضرایب کاهش ظرفیت طبق رابطه ی 3 - 13 بدست می.آید 3 - 13 n nr P R R R R P 4 3 2 1  :که در آن 1 R تا4 R : ،ضرایب کاهش مقاومت بتن، میزان ترک در بتن سطح خطرزایی و کنترل.کیفیت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 131 ظرفیت برشی یک میل،مهارnr V ،، عبارتست از حاصلضرب ظرفیت اسمی برشی آنn V ، در ضرایب کاهش ظرفیت که از رابطه ی 3 - 19 بدست می.آید 3 - 19 n nr V R R R V 4 3 1     :که در آن 1 R ، 3 R و4 R : به ترتیب ضرایب کاهش مربوط به ،مقاومت بتن سطح خطرزایی و کنترل کیفیت. برای تعیین ظرفیت های اسمی بیرون کشیده شدگی و برشی میل مهار، nP و n V ،می توان از آیین نامه ACI 318 یا سایر آیین نامه.های معتبر استفاده نمود 0 - 1 - 5 - 5 - 1 ،ضرایب کاهش مربوط به مقاومت بتن1 R و 1 R - برای میل مهار انبساطی: 3 - 14                14 0.0 14 28 28 28 0.1 1 c c c c f f f f R 3 - 11                  14 0.0 14 25 65 .0 70 25 0.1 1 c c c c f f f f R - برای میل مهار بدون قالب یا قالب دار رزوه شده درجا، و میل:مهار با تزریق درجای گروت 3 - 11                  5. 17 0.0 5. 17 25 25 25 0.1 1 1 c c c c f f f f R R 0 - 1 - 5 - 5 - 5 ،ضریب کاهش مربوط به میزان ترک در بتن2 R - برای میل مهار انبساطی: 3 - 13         c c c w w w R 50 .0 0.0 5.0 25 .0 75 .0 25 .0 0.1 2 - برای میل مهار بدون قالب رزوه شده درجا یا با تزریق درجا ی گروت: 3 - 14          c c c c w w w w R 50 .1 0.0 50 .1 25 .0 32 .0 08 .1 25 .0 0.1 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 135 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ روابط میل مهار قالبدار مانند میل مهار بدون قالب است، با این تفاوت که وقتی5.0  c w ، 0 2  R در نظر گرفته می.شود :در روابط فوق cf : م قاومت فشاری بتن برحسب نیوتن بر میلیمتر مربع c w: ع رض ترک محاسباتی در عضو سازه در محل میل مهار بر حسب میلیمتر 0 - 1 - 5 - 5 - 3 ،ضرایب کاهش مربوط به محتویات حساس3 R و3 R ضرایب 3 R و3 R برای میل مهارهای انبساطی که تجهیز با گروه کاربری و خطرزاییIV ( جدول4 -3 ،) و یا شرایط ویژه ارائه شده در بند3 - 1 - 1 را نگهداری می کنند برابر35 /4 و در سایر موارد برابر1 در نظر گرفته می.شوند 0 - 1 - 5 - 5 - 1 ،ضرایب کاهش مربوط به کیفیت نظارت4 R و 4 R در صورت نظارت دقیق بر اجرا4 R و 4 R برابر واحد و در غیر این صورت برابر 35 /4 منظور می.شوند 0 - 1 - 5 - 3 طراحی میل مهار 0 - 1 - 5 - 3 - 1 میل مهارهای انبساطی، رزوه شده درجا و با تزریق درجای گروت اثر همزمان برش و کشش در میل مهارهای انبساطی، رزوه شده درجا و با تزریق درجا ی گروت طبق رابطه ی3 - 15 کنترل می :شود 3 - 15               0.1 7.0 0.1 3.0 0.1 3.0 nr nr nr nr nr V V P P V V P P V V P : نیروی کششی ناشی از مجموع اثر بار زلزله و اثر بار مرده V : نیروی برشی ناشی از مجموع اثر بار زلزله و اثر بار مرده 0 - 1 - 5 - 3 - 5 میل مهار جوش شده به فوالد مدفون در بتن یا نمایان اثر همزمان برش و کشش در جوش های اتصال طبق رابطه ی 3 - 16 کنترل می شود: 3 - 16 1 ) ( 2 2   w w w w F V F P :که در آن w P: ن یروی کششی وارده به جوش w V: ن یرو ی برشی وارده به جوش w F: مقاومت جوش تحت اثر همزمان کشش و برش -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 133 0 - 1 ضوابط خاص اجزای معماری 0 - 1 - 1 کلیات اجزای معماری به همراه تکیه گاه و اتصاالت آنها باید عالوه بر بندهای قبلی، ضوابط این بند را نیز تامین نمایند. برای اجزای آویخته با زنجیر یا معلق، در صورت تامین شرایط زیر، رعایت ضوابط بندهای3 - 1 و3 - 3 :در مورد جابجایی و نیرو الزم نیست 1 - نیروی طراحی این اجزاء4 /1 برابر وزن بهره برداری آنها و به سمت پایین درنظر گرفته شود و همزمان با آن نیروی جانبی مساوی با4 /1 برابر وزن بهره برداری آنها در راستایی افقی که بیشترین .تاثیر را دارد اعمال گردد 1 - اندرکنش لرزه ای آن با سازه و اجزای مجاور طبق بند3 - 1 - 5 .درنظر گرفته شود 3 - اتصال جزء معماری به سازه قابلیت چرخش364 درجه را در صفحه ی افقی دارا باشد. 0 - 1 - 5 تغییرشکل قائم در طراحی اجزای معماری باید تغییر شکل قائم ناشی از چرخش اتصاالت اعضای سازه ی طره ای، .درنظر گرفته شود 0 - 1 - 3 دیوار غیرسازه ای خارجی و اتصاالت آن دیوار غیرسازه ای خارجی که به سازه متصل شده یا آن را دربر گرفته است، باید به نحوی طراحی شود که جابجایی های نسبی ذکر شده در بند3 - 1 و تغییرشکل های حرارتی را تحمل نماید . این جزء باید هب ،طور مستقیم یا با استفاده از اتصاالت مکانیکی، طبق ضوابط زیر با قابلیت انتقال کشش به سازه :مهار شود 1 - اتصاالت جزء باید قادر به تحمل جابجایی نسبی حاصل از بند3 - 1 یا15 میلیمتر، هر کدام که ،بیشتر است باشد. 1 - انعطاف پذیری اتصال برای پذیرش جابجایی نسبی طبقه و حرکت دیوار در صفحه خود باید به کمک یکی از روش های مختلف از قبیل استفاده از سوراخ لوبیایی یا اجزای فوالدی انعطاف پذیر (خم )شونده تامین.شود 3 - عضو متصل شونده باید ظرفیت شکل پذیری چرخشی الزم را برای جلوگیری از شکست ترد بتن یا فوالد در ناحیه جوش .داشته باشد 4 - تمام ادوات اتصال مانند پیچ، میخ، مهار، جوش، و نیز بدنه ی اتصال باید برای نیروی p F وارد بر مرکز جرم دیوار، طبق بند3 - 3 .، طرح شوند -------- صفحهٔ بعد -------- 131 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 5 - در صورتی که مهار توسط تسمه های فوالدی مدفون در بتن یا مصالح بنایی تامین شده باشد، این تسمه ها باید به م یلگردها متصل شده یا دور آنها قالب شوند و ب ه طور کلی به نحو موثری قادر به انتقال نیرو به میلگرد ها بوده یا اطمینان حاصل شود که اولین سازوکار خرابی، بیرون کشیده شدگی مهار .نخواهد بود 0 - 1 - 1 خمش خارج از صفحه برای اجزای مسطح، باید تغییرشکل و خمش خارج از صفحه نیز در اثر نیروهای حاصل از بند3 - 3 ارزیابی گردد. این مقادیر نباید از ظرفیت اجزاء تجاوز نمایند. 0 - 1 - 1 سقف کاذب سقف کاذب با مساحت کمتر از15 متر مربع، در صورتی که با اتصاالت و مهار جانبی مناسب به سقف و دیوار پیرامون خود متصل باشد نیاز به تحلیل لرزه .ای ندارد همچنین سقف کاذب متشکل از صفحات تخته گچی واقع در یک تراز که با پیچ یا میخ به پیرامون خود متصل شده و بین دیوارها یا قاب های افقی مهار شده به سقف باالیی قرار گرفته، نیاز به ت حلیل در برابر زلزله ندارد. ،وزن سقف کاذبp W، برابر مجموع وزن شبکه بندی سقف، قطعات آن، سیستم های روشنایی متصل به آن، و سایر تجهیزاتی که توسط سقف نگهداری می شوند، درنظر گرفته می شود. این مقدار نباید کمتر از 2 daN/m 14 درنظر گرفته شود. نیروی لرزه ایp F باید توسط اتصاالت سقف کاذب به طور مطمئنی به سازه منتقل.شود به جای تعبیه سوراخ های بزرگ در اطراف آبفشان های سیستم آتش نشانی سقف، می توان این سیستم را با شبکه ی سقف کاذب به عنوان یک واحد یکپارچه طراحی نمود. در مورد صفحات ضد صد ا یا پانل:های کشویی سقف کاذب رعایت موارد زیر نیز الزم است 1 - عرض بال نبشی یا ناودانی محیطی صفحات نباید از54 میلی متر کمتر باشد. هرگاه از گیره های اضافی محیطی استفاده شود، باید کاربرد آنها با آزمایش تایید گردد. در هریک از دو جهت افقی متعامد، یک انتهای شبکه سقف باید به نبشی یا ناودانی محیطی متصل باشد. انتهای دیگر در هر جهت افقی باید به اندازه14 میلی متر تا دیوار فاصله آزاد داشته و بتواند آزادانه روی عضو محیطی .بلغزد 1 - در سقف های با مساحت بیش از134 مترمربع، باید از درز انقطاع یا تی غه های تمام قد که سقف کاذب را قطع نموده و آن را به قطعات کوچکتر از134 مترمربع و با نسبت ابعادی کمتر از4 در پالن تقسیم می نمایند استفاده گردد، مگر اینکه تحلیل دقیق سقف کاذب نشان دهد عرض آزاد پیش بینی شده روی اعضای محیطی چنین سقفی برای حرکات آزادانه ی سقف کافی است. هریک از قطع ات تقسیم شده باید شرایط ردیف1 .را تامین نمایند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 131 0 - 1 - 6 کف کاذب 0 - 1 - 6 - 1 کلیات وزن موثر،کف کاذبp W ،، برابر مجموع وزن سیستم کف144 % وزن تجهیزاتی که به آن متصل شده اند و15 % وزن تجهیزاتی که روی آن قرار گرفته اما به آن متصل نیستند، می باشد. نیروی لرزه ای p F ب اید از تراز روی کف به سازه ی نگهدارنده منتقل شود. اثر واژگونی تجهیزات متصل به کف کاذب نیز باید در طراحی آن .درنظر گرفته شود توانایی اتصاالت لغزشی روی ستونک ها برای تحمل اثرات واژگونی باید بررسی گردد. حداکثر بار محوری هر ستونک در ت رکیبات بار تحت اثر واژگونی تجهیزات گفته شده، نباید از سهم آن ستونک ازp W بیشتر شود. 0 - 1 - 6 - 5 کف کاذب ویژه یک کف کاذب، ویژه نامیده می:شود هرگاه در طراحی آن ضوابط زیر رعایت شده باشد 1 - اتصاالتی که برای تحمل نیروهای زلزله درنظر گرفته شده اند، شامل بست های مکانیکی، مهار در بتن طبق بند3 - 4 .، جوش یا اتصال تماسی باشند 1 - در تحمل و انتقال نیروی زلزله از بست برقی یا فشنگی ،، چسب، یا اصطکاک ناشی از بار ثقلی تنها اس .تفاده نگردیده باشد 3 - در طراحی دستگاه مهاربندی، .اثر کمانش اعضای فشاری درنظر گرفته شده باشد 4 - اعضای مهاربندی و ستونک ها از مقاطع استاندارد سازه ای یا مکانیکی با مشخصات مکانیکی معین باشن د. استفاده از لوله های برق به این منظور مجاز نمی.باشد 5 - از پایه ها ی کفی که برای تحمل نیروهای محوری ناشی از زلزله طراحی شده و به ستونک های تکیه گاهی اتصال داده شده.اند، استفاده شده باشد 0 - 1 - 1 تیغه ی جداکننده تیغه ی متصل به سقف و هر تیغه با ارتفاع بیش از3 /1 متر باید ب ه .طور جانبی به سازه مهار شود این مهاربندی باید مستقل از مهاربندی جانبی سقف کاذب باشد. فاصله ی مهارها باید به گونه ای باشد که جابجایی افقی باالی تیغه محدود به ضوابط جابجایی مجاز سقف طبق بند3 - 5 - 5 برای سقف های کاذب یا دیگر ضوابط این فصل برای سایر سقف.ها گردد ضوابط این بند الزم نیست در مورد تیغه های واجد همه شرایط:زیر رعایت شود 1 - تیغه با ارتفاع کمتر یا مساوی3 /1 متر 1 - تیغه ای که وزن یک متر طول آن از حاصلضرب daN 54 در ارتفاع تیغه )(بر حسب متر بیشتر نباشد. 3 - تیغه ای که نیروی افقی لرزه ای آن از2 daN/m 15 .بیشتر نباشد -------- صفحهٔ بعد -------- 136 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 0 - 1 - 0 نما و دیوار شیشه ای جابجایی نسبی مجاز لرزه ای در دیوارهای نما و تیغه،های داخلی دارای شیشهf ، برابر باp ID 25 . 1 می باشد ولی نباید از15 .میلیمتر کمتر درنظر گرفته شود مقدارp D طبق رابطه ی 3 -1 محاسبه می،شود و ضریب اهمیتI ، از جدول4 -3 تعیین می شود. جابجایی نسبی لرزه ای در دیوارهای نما و تیغه های داخلی شیشه ای باید رابطه ی 3 - 13 را برآورده :نماید 3 - 13 ) 15 , . 25 .1 max( mm D I p f    :که در آن f  :جابجایی نسبی لرزه ای که در آن فروپاشی شیشه در دیوارهای نما و تیغه های داخلی شیشه ای روی می دهد، و می توان آن را طبق توصیه AAMA501.6 یا با تحلیل سازه تعیین کرد. p D :جابجایی نسبی طراحی جزء غیرسازه ای طبق بند3 - 1 . این تغییرمکان نسبی باید بین باال و پا.یین جزء شیشه ای درنظر گرفته شود I :ضریب اهمیت سازه طبق جدول4 -3 :در موارد زیر رعایت ضوابط این بند ضروری نیست 1 - شیشه با فاصله ی آزاد کافی نسبت به قاب دور خود، به طوری که تماس شیشه با قاب حداقل تا جابجایی نسبی برابر باp D 25 .1 .اتفاق نیفتد جابجایی نسبی سازه بین باال و پایین شیشه که موجب تماس شیشه با قاب خود می ،شودc D، در مورد یک شیشه ی مستطیلی درون یک قاب دیواری مستطیلی، از رابطه ی 3 - 13 به دست می:آید 3 - 13 p p p c D c b c h D 25 .1 11 1 2    که در آن: p h: ارتفاع شیشه مستطیلی p b: عرض شیشه مستطیلی 1c :میانگین فاصله ی آ زاد دو لبه ی قائم شیشه با قاب خود 2c :میانگین فاصله ی آزاد دو لبه ی افقی شیشه با قاب خود 1 - شیشه ی یکپارچه ی حرارت دیده ی کامل در گروه های کاربری و خطرزاییI تاIII که در ارتفاعی حد اکثر برابر با3 متر از کف پیاده.رو قرار داشته باشد 3 - شیشه ی الیه الیه حرارت دیده ی و تک ضخامته که ضخامت الیه های داخلی آن از35 /4 میلیمتر کمتر نبوده و درون یک قاب دیواری کشویی مهار شده باشد، و برای مهارسازی شیشه بین دور تا دور م حیط آن و قاب از نوار الستیکی آب بندی که در عرض حداقل 15 میلیمتر ،با شیشه در تماس است یا از سیستم مهاری تایید شده ی .دیگر، استفاده گردیده باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 131 0 - 6 ضوابط خاص تجهیزات مکانیکی و برقی 0 - 6 - 1 کلیات در طراحی لرزه ای تجهیزات مکانیکی و برقی و تکیه گاه های .آنها ضوابط این بند باید لحاظ شود طراحی اتصال این تجهیزات و تکیه گاه آنها به سازه باید با رعایت ضوابط بند3 - 4 انجام .شود در صورت استقرار جزء مکانیکی یا برقی روی جداگر ارتعاشی ، در هر دو راستای افقی در مجاورت جزء باید ضربه گیر نصب گردد. چنانچه فاصله ی آزاد بین جزء غیر سازه ای یا تکیه گاه آن و ضربه گیر، بیش از 6 میلیمتر باشد نیروی طراحی جزء غیرسازه ای باید برابر با p F 2 اختیار شود، در غیر اینصورت نیروی طراحی را می توان برابر باp F .فرض نمود برای تجهیزات سبک روشنایی، عالئم نورانی راهن ما و پنکه های سقفی که به لوله یا کانال متصل نبوده و به طریقی از سازه آویزانند ، در صورت تامین شرایط زیر، رعایت بند3 - 1 :الزم نیست 1 - نیروی طراحی این اجزاء4 /1 برابر وزن بهره برداری آنها و به سمت پایین درنظر گرفته شود و همزمان با آن نیروی جانبی مساوی با4 /1 برابر وزن بهره برداری آنها در راستایی افقی که بیشترین .تاثیر را دارد اعمال گردد 1 - اندرکنش جزء با سازه و اجزای مجاور طبق بند3 - 1 - 5 .درنظر گرفته شود 3 - اتصال جزء به سازه قابلیت چرخش364 درجه در صفحه ی افقی را دارا باش.د در طراحی جزء مکانیکی یا برقی صنعتی، باید آثار دینامیک ی ارتعاشات جزء و محتویات آن، و بنا به مورد ، ارتعاش تکیه گاه آن را درنظر گرفت. در چنین حاالتی ، اندرکنش جزء با سازه ی تکیه گاهی، و با .دیگر اجزای مکانیکی و برقی نیز باید در نظر گرفته شود در طراحی مهار اجزای مکانیکی و برقی به تکیه گاه باید از مقاومت اصطکاکی ناشی از وزن بهره برداری .تجهیزات صرفنظر شود 0 - 6 - 5 تجهیزات مکانیکی تجهیزات مکانیکی باp I بزرگتر از1 باید برای نیرو و جابجایی نسبی بندهای3 - 1 و3 - 3 طرح شده و :ضوابط اضافی زیر نیز در مورد آنها رعایت گردد در طراحی اجزای مکانیکی موارد زیر نیز باید درنظر گرفته:شود 1 - تمهیداتی برای کاهش اثر ضربه ی ناشی از زلزله پیش بینی شود. این تمهیدات برای تجهیزات در معرض ،ضربه تجهیزات ساخته شده از مصالح غیرشکل پذیر یا مصالحی که در شرایط بهره برداری (مانند دماهای زیر )صفر شکل پذیری آنها کاهش می.یابد، الزم است 1 - برآورد بار محتمل ناشی از اختالف تغییر مکان تکی گاه ه های واقع بر سازه های مجزا -------- صفحهٔ بعد -------- 130 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 3 - در صورت وجود، بار وارد بر جزء ناشی از تغییرمکان غیریکسان تکیه گاه های خطوط خدماتی متصل .به جزء برآورد گردد 4 - جابجایی نسبی لوله، کان ال تهویه و نظایر آن وقتی بر سازه های مجزا متکی اند یا وقتی از مرز ایزوالسیون سازه های جداسازی شده (طبق فصل نهم ) می.گذرند، در طراحی لحاظ شود 0 - 6 - 3 تجهیزات برقی تجهیزات برقی باp I بزرگتر از1 باید برای جابجایی نسبی و نیرو طبق بند 3 - 1 و 3 - 3 طرح شده و ضوابط اضافی زیر نیز در مورد :آنها رعایت گردد 1 - تمهیداتی برای جلوگیری از ضربه ناشی از زلزله بین اجزاء.مجاور درنظر گرفته شود 1 - بار وارد بر جزء ناشی از تغییرمکان غیریکسان تکیه گاه های خطوط خدماتی متصل به جزء در صورت وجود باید در محاسبات منظور .گردد 3 - باتری های مستقر بر قفسه ها با استفاده از قیدهای دورپیچ برای اطمینان از عدم سقوط آنها مهار گردند . برای جلوگیری از آسیب دیدن جعبه ،های باتری الزم است جداکننده هایی بین مهارها و باتری .تعبیه شود قفسه ها باید ظرفیت کافی برای باربری جانبی را داشته باشند. 4 - سیم پیچ های داخلی ترانسفورماتورها ی نوع خشک باید به تکیه گاه خود در داخل ترانسفورماتور .اتصال مقاوم در برابر کشش داشته باشند 5 - جعبه کنترل، تجهیزات رایانه، و سایر تجهیزاتی که امکان حرکت روی ریل دارند، باید به ترمز تثبیت.کننده مجهز باشند 6 - .جعبه برق باید از استانداردهای مربوطه تبعیت نماید ایجاد برش در سینی برشی پایینی جعبه که )بعدا (برای اتصال در محل انجام شده و مقاومت جعبه را به طرز قابل توجهی کاهش می دهد باید به .طور ویژه مورد بررسی قرار گیرد 3 - مهار جعبه کنترل، تجهیزات رایانه ، و سایر تجهیزات دارای قطعاتی با امکان جدا شدن، توسط .بست 3 - ارزیابی و طراحی مناسب اتصاالت برای تجهیزات الحاقی با وزن بیش از daN 45 در صورتی که مشخصات اتصاالت توسط سازنده ارائه نشده باشد ، انجام گیرد. 9 - وقوع جابجایی غیر یکسان برای لوله ی برق، سینی ،کابل یا سایر تجهیزات مشابه متصل به جزء طبق بند3 - 1، چنانچه آنها به سازه های مجزا متصل بوده یا از مرز جدایش سازه های ایزوله شده (طبق فصل نهم ) می،گذرند درنظر گر.فته شود 0 - 6 - 1 تکیه گاه تجهیزات تکیه ،گاه تجهیزات مکانیکی و برقی و اتصال تجهیزات به آن باید برای جابجایی و نیرو طبق بندهای بند 3 - 1 و 3 - 3 طراحی شود. این تکیه گاه ها شامل اعضای سازه ای، مهارها، قاب ها، ساق ،های فوالدی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 139 پایه های فوال،دی و بتنی تکیه گاه های زینی، کابل ها، حائل ها، فنرها و سایر اجزایی هستند که به تجهیزات متصل شده یا ب ه صورت بخشی از تکیه گاه تجهیزات همراه آنها ساخته شده اند. همچنین جابجایی طبق بند3 - 1 .کنترل شود 0 - 6 - 1 - 1 تکیه گاه های استاندارد اگر از تکیه گاه های استاندارد طبق ضوابط مرب وطه استفاده شود، کفایت این تکیه گاه ها در برابر نیروهای زلزله باید با استفاده از آزمایش یا تحلیل تحت نیروهای وارده تعیین گردد. همچنین سختی تکیه گاه .نیز باید طوری باشد که مقاصد طراحی مسیر انتقال بار را برآورده سازد 0 - 6 - 1 - 5 طراحی برای جابجایی نسبی تکیه گاه های تجهیزات باید طوری طراحی شوند که قادر به تحمل جابجایی ن سبی لرزه ای حاصل از بند 3 - 1 .باشند 0 - 6 - 1 - 3 اتصال تجهیزات به تکیه گاه ادوات اتصال تجهیزات به تکیه گاه باید برای نیرو و جابجایی حاصل از یکی از روش های تحلیل بند 3 - 3 و3 - 1 طراحی شوند، مگر اینکه ب ه صورت یکپارچه با تجهیزات ساخته شده باشند . در تجهیزات با 5 . 1  P I، محل اتصال بدنه تجهیزات به ادوات اتصال باید از لحاظ تنش های موضعی مورد بررسی .قرار گیرد 0 - 6 - 1 - 1 )کانال، سینی کابل و سایر سیستم های توزیع برق (ابزار انتقال ابزار انتقال باید برای نیرو و جابجایی ذکر شده در بند3 - 1 طراحی شود. کانالهای با بعد بزرگتر از65 میلی متر که به جعبه، تابلوی برق یا سایر اجزای در معرض جابجایی نسبی متصل هست ند، باید دارای اتصاالت انعطاف پذیر بوده یا در غیر این صورت برای نیروها و جابج ایی های لرزه ای مربوطه طراحی .گردند در شرایط زیر، طراحی ابزار انتقال برای نیروها و تغییرمکانهای لرزه ای بندهای 3 - 1 و3 - 3 :الزم نیست 1 - از سیستم کابلی انعطاف پذیر برای حمل ابزار انتقال استفاده شده و کل وزن ابزار روی این سیستم ازdaN/m 5 /1 .بیشتر نباشد 1 - ابزار انتقال به آویزهایی متصل بوده و طول هر آویز بین سازه و نقطه اتصال به ابزار انتقال از344 میلی متر بیشتر نباشد. هرگاه از آویز میله ای استفاده شود، اتصال آن به صورت ساچمه ای بوده که از .خم شدن غیرارتجاعی آویز جلوگیری می نماید 3 - کانال های به بعد کوچکتر یا مساوی65 میلی متر. -------- صفحهٔ بعد -------- 118 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 0 - 6 - 1 - 1 سایر موارد عالوه بر ضوابط فوق، در طرح و اجرای تکیه گاه های تجهیزات مکانیکی و برقی باید موارد خاص تجهیز مورد نظر شامل :نکات زیر رعایت شود 1 - چنانچه محل تکیه گاه استحکام و سختی کافی برای انتقال نیروی زلزله را نداشته باشد، از واشرهای فلز ی مناسب در محل نصب پیچ های اتصاالت پیچی .استفاده شود 1 - وقتی در جریان انتقال نیروی زلزله در تکیه گاه ورق های فوالدی سرد نورد شده تحت خمش حول محور ضعیف خود قرار خواهند گرفت، چنین تکیه.گاهی باید به دقت مورد ارزیابی قرار گیرد 3 - تجهیزات مستقر بر جداگرهای لرزه ای باید دارای قید یا ضربه گیر مناسب در هر راستای افقی بوده و همچنین در مواردی ک ه امکان واژگونی تجهیز وجود دارد باید در محل آنها از قیدهای قائم استفاده شود. غالف جداگر و قیدها باید از مصالح شکل پذیر باشند. برای کاهش اثر ضربه، بین ضربه گیر و تجهیزات می توان از بالشتک های ساخته شده از مصالح ویسکواالستیک یا مصالح مشابه با ضخامت مناسب استفاده کرد. نکات بند3 - 6 - 1 نیز در مورد تجهیزات مستقر بر جدا گر ل رزه ای باید در نظر .گرفته شود 4 - در صورت تحقق هریک از شرایط زیر، تکیه گاه تجهیزات توزیع برق باید برای جابجایی نسبی و نیرو در بندهای3 - 1 و 3 - 3 :طرح شود الف- 5 . 1  P I و قطر غالف کابل برق بزرگتر از65 .میلیمتر باشد ب- آویز و مهارهای سینی و کانال عبور کابل با5 . 1  P I و وزن کل بیش ازdaN 15 .باشد پ- تکیه گاه ب ه.صورت طره از کف بیرون آمده باشد ت- تکیه گاه .دارای مهاربندی برای محدود کردن جابجایی باشد ث- تکیه گاه هب.صورت قاب صلب با اتصاالت جوشی ساخته شده باشد 5 - اتصال لوله، دیگ بخار و مخزن تحت فشار به تکیه گاه بتنی باید قابلیت تحمل بارهای چرخه ای را .داشته باشد 6 - در صورتی که اتصال جزء مکانیکی به تکیه گاه تحت بار کششی باشد، در محل حفره نصب از گروت اپوکسی یا پایه سیمانی .منبسط شونده استفاده شود 0 - 6 - 1 خطوط خدماتی در فاصله بین سازه های مجاور یا بخش،هایی از یک سازه که امکان حرکت مستقل دارند خطوط خدماتی باید دارای انعطاف پذیری مناسب به منظور تحمل جابجایی نسبی طبق بند 3 - 1 .باشند احتمال گسست خطوط خدماتی در سازه ها با گروه کاربری و خطرزاییIV ( جدول4 -3 )با ید مورد بررسی قرار گیرد. آسیب پذیری خطوط خدماتی زیرزمینی و محل خروج آنها از سطح زمین بویژه در خاک نوعIV (طبق استاندارد1344 ) و ساختگاهی با 0.33 ≥ DS S .باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 111 0 - 6 - 6 کانال ها کانال های تهویه مطبوع و سایر کانال ها باید برای جابجایی نسبی و نیرو مقرر شده در بندهای 3 - 1 و 3 - 3 ط راحی گردند. کانال هایی که از درزهای لرزه ای عبور می کنند و ضری ب اهمیت آنها5 /1 است باید بدون توجه به استثنائات زیر برای جابجایی نسبی لرزه ای طبق بند 3 - 1 .طراحی شوند در موارد زیر، طراحی کانال هایی که حامل مواد سمی یا قابل اشتعال نبوده یا برای کنترل دود به کار نمی روند برای نیروها و تغییرمکانهای ذکر شده در بند 3 - 1 :الزم نیست 1 - از سیستم کابلی انعطاف پذیر برای نگه داشتن کانال استفاده شده و جمع وزن کانال متکی بر کابل ازdaN/m 15 .کمتر باشد 1 - کانال به آویزهایی متصل بوده و طول هر آویز بین سازه و نقطه اتصال ب ه کانال از344 میلی متر بیشتر نباشد. هرگاه از آویز میله ای استفاده شود، اتصال آن به صورت ساچمه ای بوده که از خم شدن غیرارتجاعی آویز جلوگیری می.نماید 3 - از وقوع ضربه بین کانال مورد نظر و سایر اجزای مکانیکی مجاور جلوگیری شده یا کانال در مقابل اثرات آن به نح وی محافظت شده باشد. سطح مقطع چنین کانالی نباید از 55 /4 مترمربع بیشتر بوده و وزن واحد طول آن نباید از daN/m 15 .بیشتر باشد اجزایی که در مسیر کانال واقعند، مانند پنکه، مبدل های حرارتی، و مرطوب کننده، و وزن آنها از daN 33 بیشتر است، باید به طور مستقل از کانال در جهت جانبی مهار شده باشند. این مهارها باید برای نیروهای ذکر شده در بند 3 - 3 طراحی گردند. تجهیزاتی شامل میراکننده ها، پنجره های نرد ه ای و سرعت گیرها باید در تکیه گاه خود دارای اتصاالت مقاوم به کشش باشند. لوله های مهارنشده متصل به تجهیزات مسیر کانال باید د ارای انعطاف پذیری کافی برای تحمل تغییرمکانهای نسبی لرزه ای ذکر شده در بند 3 - 1 .باشند 0 - 6 - 1 لوله ها غیر از موارد مستثنی شده در این بند، سیستم لوله کشی باید برای نیروها و تغییرمکان های نسبی مقرر شده در بندهای 3 - 1 و3 - 3 .طراحی گردد در مواردی که از سایر استانداردهای مصالح و روش های طراحی معتبر استفاده نمی شود، طراحی لوله برای بارهای بهره برداری و زلزله باید بر مبنای تنش:های مجاز زیر انجام شود 1 - برای لوله ها ی ساخته شده از مصالح شکل ،پذیر، مانند فوالد، آلومینیوم، یا مس94 درصد حداقل .تنش تسلیم مشخصه 1 - برای لوله های ساخته شده از مصالح شکل پذیر و با اتصاالت رزوه ،ای34 درصد حداقل تنش تسلیم .مشخصه -------- صفحهٔ بعد -------- 115 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 3 - برای لوله های ساخته شده از مصالح غیرشکل پذیر، مانند چدن یا سرا ،میک14 درصد حداقل .مقاومت کششی مشخصه مصالح 4 - برای لوله های ساخته شده از مصالح غیرشکل پذیر و با اتصاالت رزوه ،ای3 درصد حداقل مقاومت .کششی مشخصه مصالح لوله هایی که در آنها جزییات خاصی برای تحمل تغییرمکان های نسبی در محل اتصال به سایر تجهیزات پیش بینی نشده باشد، باید به اتصاالتی با انعطاف پذیری کافی مجهز باشند به طوریکه از خرابی.اتصال بین تجهیزات جلوگیری به عمل آید تبصره- طراحی لوله و اتصاالت آن برای نیروها و تغییرمکان های ذکر شده در بند 3 - 1 در موارد زیر :الزم نیست 1 - از سیستم کابلی انعطاف پذیر برای حمل لوله ها استفاده شده و هیچیک از لوله ها ضوابط ذکر شده در ردیف3 را نقض نمی نماید. همچنین وزن واحد طول کل لوله ها روی این سیستم از daN/m 15 .کمتر است 1 - لوله به آویزها یی متصل بوده و طول هر آویز بین سازه و باالی لوله در نقطه اتصال از344 میلی متر بیشتر نباشد. هرگاه لوله بر کابل انعطاف پذیر متکی باشد، کابل باید به آویزهایی متصل بوده که طول هریک از344 میلی متر بیشتر نباشد. در صورت استفاده از آویز میله ای، اتصال آن باید به صورت ساچمه ای یا با ابزار مشابهی باشد که از ایجاد خمش در آویز جلوگیری می.نماید 3 - ضریب رفتار لوله طبق جدول3 -1 برابر5 /4 یا بیشتر است و تمهیداتی برای جلوگیری از وقوع ضربه بین لوله و اجزای غیرسازه ای یا سازه ای مجاور، یا حفاظت از لوله در صورت وقوع ضربه، در نظر ،گرفته شده است. عالوه بر این شرایط زیر نیز برقرار است: الف- برایPI بزرگتر از1 ، قطر لوله از15 میلی.متر بیشتر نباشد ب- برایPI برابر با1 ، قطر لوله از34 میلی.متر بیشتر نباشد 0 - 6 - 0 باالبرها و پله های برقی باالبرهایی که سرعت کاری آنها از45 متر در دقیقه بیشتر است، باید به کلید لرزه .ای مجهز باشند کلید لرزه ای باید قادر باشد در مواقع لزوم با ارسال سیگنال الکترونیکی نشان دهد حرکات سازه به اندازه ای بزرگند که ممکن است عملکرد باالبر را مختل نمایند. هرگاه نصب کلید لرزه ای در مجاورت یک ستون امکان پذیر نباشد، کلید مور دنظر باید دارای حسگر در دو امتداد افقی متعامد بوده و آستانه به کار افتادن آن روی0.2g در حالت نصب در محدوده تراز پایه ی ساختمان و روی0.5g در بقیه .حاالت تنظیم شده باشد در تاسیساتی که از کار انداختن باالبر موجب به خطر افتادن ایمنی جانی افراد خواهد شد، استف اده از باالبر تنها باید پس از به کار افتادن کلید لرزه:ای انجام شود به شرطی که 1 - سرعت باالبر از سرعت بهره.برداری آن بیشتر نباشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم :اجزای غیر سازه ای / 113 1 - پیش از سوارشدن افراد، باالبر یک بار از باال به پایین و سپس از پایین به باالی مسیر خود حرکت داده شود تا از قابل استفاده بودن .آن اطمینان حاصل گردد .همچنین، در رو و زیر اتاق باالبر و وزنه تعادل باید صفحه محافظ نصب شده باشد 0 - 6 - 9 سایر تجهیزات برقی و مکانیکی در طراحی تجهیزات مکانیکی حاوی مواد خطرناک و با ضریب اهمیت5 /1، و ظروف جوشان و مخازن تحت فشار، باید از مشخصات مکانیکی زیر استفاده گ:ردد 1 - برای تجهیزات ساخته شده از مصالح شکل ،پذیر، مانند فوالد، آلومینیوم، یا مس94 درصد حداقل تنش تسلیم مشخ صه 1 - برای تجهیزات ساخته شده از مصالح شکل پذیر و با اتصاالت رزوه ای ، 34 درصد حداقل تنش تسلیم مشخصه 3 - برای تجهیزات ساخته شده از مصالح غیرشکل پذیر، م ،انند چدن، سرامیک یا پالستیک14 درص د حداقل مقاومت کششی مشخصه مصالح 4 - برای تجهیزات ساخته شده از مصالح غیرشکل پذیر و با اتصاالت رزوه ،ای3 درص د حداقل مقاومت کششی مشخصه مصالح -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- قصل نب حداسازی لرزه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- 116 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. 9 - 1 مالحظات کلی در این فصل ضوابط تحلیل و طراحی سیستم جداساز لرزه ای، اجزا و اعضای روسازه ی جداسازی شده و شالوده آن ارائه می شود. اگرچه جداسا زی لرزه ای برای سازه های سخت تر و کوتاه تر کارایی بی شتری دارد، استفاده از آن در کلیه ی سازه ها در اغلب موارد باعث بهبود رفتار و کاهش خسارات اجزای غیرسازه ای می.شود 9 - 1 - 1 تغییرات در خواص مواد در تحل یل سازه ی ،جدا شده شامل ز،یرسازه جداساز و روسازه ، با ید تغ ییرات محتمل در خواص مصالح جداساز لرزه ا ی که در طول عمر سازه یش پ ینی ب شده است، در .نظر گرفته شود از جمله دالیل ین ا تغ ییرات می توان به افزا یش سن، آلودگ،ی قرار گرفتن در معرض مخاطرات مح یط ز ،یست نرخ بارگذا یر و درجه حرارت .اشاره نمود 9 - 1 - 5 تعاریف :روسازه قسمت باالی سازه که از نظر لرزه.ای جداسازی شده است :زیرسازه قسمت پایین سازه که همگام با زمین در زلزله حرکت می.کند :فصل مشترک جداسازی به مرز بین روسازه و زیرسازه گفته می.شود :سیستم جداساز سیستم جداس از شامل جداگرها و اتصاالت آنها به روسازه و تکیه گاه زیرین، دال صلب توزیع کننده ی نیرو، اجزای تامین کننده ی مقاومت در برابر باد، میراگرها در صورت وجود و س یستم محدودکننده ی جابجا یی می.باشد :واحد جداساز یک جزء سازه ا ی با سختی افقی اندک و سختی قائم زیاد می باشد، که قابلیت تحمل تغییرشکل جانبی زیاد را دارد. واحدهای جداساز ممکن است انتقال دهنده کل بار قائم یا بخشی از آن .باشند سیستم:های بازدارنده تغییرمکان مجموعه ای از عناصر سازه ای که جابجایی جانبی سازه ی جداسازی شده را با توجه به زلزله ی نادر (طبق فصل سوم ) محدود می.کند :تغییرمکان طرح عبارت است از تغییر مکان جانبی در زلزله طرح بدون در نظر گرفتن آثار پیچش تصادفی و پیچش واقعی. از این مقدار در طراحی جداگرهای لرزه ای استفاده می.شود :تغییرمکان طرح کل عبارت است از تغییر مکان جانبی در زلزله طرح با در نظر گرفتن آثار پیچش تصادفی و پیچش واقعی. از این مقدار در طراحی جداگرهای لرزه ای و یا اجزای متصل به آنها استفاده می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی111 تغییر:مکان بیشینه عبارت است از تغییر مکان جانبی در زلزله نادر (طبق فصل سوم ) بدون در نظر .گرفتن آثار پیچش تصادفی و پیچش واقعی تغییر مکان بیشینه ی :کل عبارت است از تغییرمکان جانبی در زلزله ی نادر با در نظر گرفتن آثار پیچش تصادفی و پیچش واقعی. از این کمیت برای کنترل پایداری س یستم جداساز و اجزای آن و کنترل درز ا نقطاع و آزمایش واحد جداساز تحت بار قائم همزمان استفاده می شود. :میرایی موثر برابر است با میرایی ویسکوز متناظر با انرژی مستهلک شده در طول پاسخ چرخه ای .سیستم جداگر :سختی موثر برابر است با حاصل تقسیم نیروی وارد بر جداساز لرزه .ای بر تغییرمکان جانبی نظیر آن 9 - 5 مالحظات کلی طراحی عملکرد اجزای سیستم جداساز لرزه ای باید بر اساس تحلیل و آزمایش طبق این فصل برای آثار تغییرمکان بیشینه کل کنترل شود. برای روسازه، ،به استثنای مواردی که در این فصل آمده است ضریب اهمیت، ضریب اضافه مقاومت سیستم، ضریب بزرگنمایی تغییرمکان جانبی، محدودیت ارتفاع سازه و همچنین نوع سیستم لرزه بر، مشابه سازه ی بدون جداساز تعیین می.شود 9 - 5 - 1 ضریب اهمیت ضریب اهمیت سازه ی جداسازی شده صرف نظر از گروه کاربری و خطرزایی ،آن1  I می.باشد 9 - 5 - 5 طبقه بندی سازه بر حسب شکل منظم یا نامنظم بودن سازه ی جداسازی شده بر اساس مشخصات روسازه و طبق جدول4 -1 و جدول 4 -1 تعیین می.شود 9 - 3 حرکت زمین 9 - 3 - 1 طیف ویژه ی ساختگاه تهیه ی طیف ویژه ی ساختگاه نظیر زلزله ی طرح طبق بند3 - 4 - 1 و نظیر زلزله نادر طبق بند3 - 4 - 3، برای تحلیل و طراحی تمامی سازه های جداسازی شده الزامی است. طیف نظ یر زلزله ی نادر برای کنترل تغییر مکان بیشینه کل و واژگونی و انجام آزمایش های الزم برای سیستم جداساز، مورد استفاده قرار می.گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 110 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. 9 - 3 - 5 شتابنگاشت انتخاب شتابنگاشت برای تحلیل تاریخچه زمانی با توجه به ضوابط بند4 - 14 با در نظر گرفتن محدوده ی زمان تناوبD T 5 . 0 تا M T 25 .1 به جایT 2.0 تاT 5 .1 انجام می .شودD T وM T به ترتیب در بندهای9 - 5 - 1 - 1 و9 - 5 - 1 - 4 تعریف شده.اند 9 - 1 انتخاب روش تحلیل روش تحلیل بر اساس شرایط مندرج در بندهای9 - 4 - 1 تا9 - 4 - 3 ا نتخاب می.شود 9 - 1 - 1 حدود کاربرد روش بار جانبی معادل در صورت برقراری تمام شرایط زیر استفاده از روش بار جانبی معادل:مجاز است 1 - سازه در ساختگاهی با1S کوچکتر از6 /4 قرار داشته باشد، که در آن1S پارامتر شتاب طیفی (بر حسبg) در زمان تناوب یک ثانیه بر روی سنگ بستر نظیر زلزله ی نادر می.باشد 1 - سازه روی خاک نوعI ، II یاIII ، طبق تعریف استاندارد1344 قرار داشته.باشد 3 - روسازه حداکثر4 طبقه یا با ارتف اع14 .متر باشد 4 - زمان تناوب موثر سازه،ی جداسازی شده نظیر تغییرمکان حداکثر M T ، طبق بند9 - 5 - 1 - 4 کوچکتر یا مساوی3 .ثانیه باشد 5 - زمان تناوب موثر سازه،ی جداسازی شده نظیر تغییرمکان طرح D T ، طبق بند9 - 5 - 1 - 1 بیشتر از 3 .برابر زمان تناوب روسازه با فرض پایه صلب باشد 6 - روسازه باید ویژگی های سازه.ی منظم را دارا باشد 3 - :سیستم جداساز دارای تمامی مشخصات زیر باشد الف- سختی موثر سیستم جداساز نظیر تغییرمکان طرح، طبق بند9 - 11 - 4 - 1، کمتر از یک سوم سختی موثر نظیر14 % .تغییر مکان طرح نباشد ب- سیستم جداساز قادر به تامین نیروی بازگرداننده طبق بند9 - 3 - 1 - 4 باشد. پ- برای هریک از جداگرهای سیستم جداساز، جابجایی نظیر زلزله ی نادر به کمتر از تغییر مکان بیشینه کل (بند9 - 5 - 3) محدود .نشود 9 - 1 - 5 حدود کاربرد تحلیل طیفی استفاده از روش تحلیل طیفی برای سازه ی جداسازی شده که دارای شرایط ردیف های1 و3 از بند 9 - 4 - 1 می.باشد مجاز است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی119 9 - 1 - 3 حدود کاربرد تحلیل تاریخچه زمانی این روش را می توان برای تمامی سازه های جداسازی شده ب ه کار .برد 9 - 1 روش بار جانبی معادل 9 - 1 - 1 مشخصات سیستم جداساز مشخصات سیستم جداساز طبق آزمایش های ب ند9 - 11 تعیین می شود. اگر سیستم جداساز شامل اجزای مقاوم در برابر باد باشد، اثر وجود آنها را نیز باید در .نظر گرفت 9 - 1 - 5 تغییرمکان جانبی 9 - 1 - 5 - 1 تغییرمکان جانبی طرح تغییر مکان جانبی طرح سیستم جداساز در ،راستای مورد نظرD D ، از رابطه ی 9 - 1 محاسبه می:شود 9 -1 D D D B T gS D 2 1 4 1    :که در آن g :شتاب ثقل زمین 1 D S : پارامتر شتاب طیفی طبق تعریف فصل سوم D T :زمان تناوب موثر سازه ی جداسازی شده نظیر زلزله ،ی طرح در راستای مورد نظر بر حسب ثانیه مطابق بند9 - 5 - 1 - 1 D B : ضریب عددی متناظر با نسبت میرایی موثر سیستم جداساز نظیر زلزله ی طرح طبق جدول9 - 1 جدول9 -1 مقادیر ضرایبD B وM B نسبت میرایی موثر جداساز در زلزله ی نادر یا طرحM B یاD B مساوی یا کمتر از1 % 3 /4 5 % 4 /1 14 % 1 /1 14 % 5 /1 34 % 3 /1 44 % 9 /1 مساوی یا بیشتر از54 % 4 /1 -------- صفحهٔ بعد -------- 118 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. 9 - 1 - 5 - 5 زمان تناوب موثر نظیر جابجایی جانبی طرح زمان تناوب موثر سازه ی جداسازی شده نظیر جابجایی ،جانبی طرح D T ، بر اساس مشخصات سیستم جداسا ز از رابطه ی 9 - 1 تعیین می:شود 9 -1 g K W T D D min 2  :که در آن min D K : ،سختی موثر حداقل سیستم جداساز نظیر تغییرمکان طرح در راستای جانبی مورد نظر مطابق بند9 - 11 - 4 - 1 W : وزن موثر لرزه ای روسازه 9 - 1 - 5 - 3 تغییر مکان جانبی بیشینه تغییرمکان جانبی بیشینه ی سیستم جداساز در راستای مورد نظر، M D ، از رابطه ی 9 - 3 مح اسبه می:شود 9 -3 M M M M B T S g D 2 1 4 1    :که در آن 1 M S : پارامتر شتاب طیفی نظیر زمان تناوب یک ثانیه و نسبت میرایی5 % نظیر زلزله ی نادر (بر حسبg ) M T :زمان تناوب موثر سازه ی جداسازی شده نظیر تغییرمکان بیشینه بر حسب ثانیه، طبق بند 9 - 5 - 1 - 4 M B : ضریب عددی متناظر با نسبت میرایی موثر سیستم جداساز نظیر زلزله ی نادر طبق جدول9 -1 9 - 1 - 5 - 1 زمان تناوب موثر نظیر تغییرمکان بیشینه زمان تناوب موثر سازه ی جداسازی شده نظیر تغییرمکان بیشینه، M T، بر اساس مشخصات سیستم جداساز طبق رابطه ی 9 - 4 تعیین می:شود 9 -4 g K W T min M M  2  :که در آن min M K : سختی موثر حداقل سیستم جداساز نظیر تغییر مکان بیشینه در راستای جانبی مورد نظر ، مطابق بند9 - 11 - 4 - 1 W :وزن موثر لرزه ای روسازه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی111 9 - 1 - 3 تغییرمکان جانبی کل ،تغییرمکان طرح کلTD D، و تغییرمکان بیشینه ی ،کلTM D ، برای هر دستگاه از سیستم جداساز باید با لحاظ کردن تغییرمکان اضافی ناشی از پیچش واقعی و اتفاقی محاسبه شود. اثر پیچش با در نظر گرفتن توزیع مکانی سختی موثر سیستم جداساز و بحرانی ترین حالت خروج از مرکزیت جرم محاسبه می( شود شکل9 -1 ). مقادیرTD D وTM D دستگاه های سیستم جداساز با توزیع یکنواخت مکانی سختی موثر نباید کمتر از مقادیر حاصل از روابط 9 - 5 و9 -6 .باشد 9 -5        ) 12 ( 1 2 2 d b e y D D D TD 9 -6        ) 12 ( 1 2 2 d b e y D D M TM :که در آنها b :بعد کوچکتر پالن سازه عمود برd d : بعد بزرگتر پالن سازه e : خروج از مرکزیت واقعی مرکز جرم روسازه نسبت به مرکز سختی سیستم جداساز به اضافه خروج از مرکزیت تصادفی به اندازه5 % بزرگترین بعد پالن در جهت عمود بر راستای مورد نظر y : فاصله مرکز سختی سیستم جداساز از مرکز دستگاه جداساز مورد نظر در جهت عمود بر امتداد بارگذاری زلزله مقادیرTD Dو TM Dحاصل از روابط 9 - 5 و9 -6 نباید به ترتیب کمتر ازD D 1.1 وM D 1.1 در نظر .گرفته شوند شکل9 -1 تعریف جابجایی پالن ساختمان -------- صفحهٔ بعد -------- 115 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. 9 - 1 - 1 نیروی جانبی نیروی جانبی سازه و سیستم جداساز طبق ضوابط این بند تعیین می.شود 9 - 1 - 1 - 1 سیستم جداساز و زیرسازه سیستم جداساز و زیرسازه آن (شکل9 - 1 ) باید برای نیروی جانبی لرزه،ای b V، طبق رابطه ی 9 - 3 ط.راحی شوند 9 -3 D D b D K V max  شکل9 -1 جداساز و اجزای سازه ای متصل :که در آن max D K : سختی موثر حداکثر سیستم جداساز نظیر تغییر مکان طرح در راستای مورد نظر طبق بند 9 - 11 - 4 - 1 D D : جابجایی طرح در مرکز سختی سیستم جداساز در راستای مورد نظر طبق بند9 - 5 - 1 - 1 9 - 1 - 1 - 5 رو سازه رو سازه ( شکل9 -1 ،) باید برای حداقل نیروی جانبیS V، طبق رابطه ی 9 -3 طراحی:شود 9 -3 I D D S R D K V max  :که در آن I R :ضریب ی که مقدار آن از رابطه یu I R R 375 . 0  محاسبه می شود وu R ضریب رفتار رو سازه ی ج.داسازی نشده است مقدارI R نباید بیشتر از1 ک و متر از یک.لحاظ گردد روسازه عضو سازه ای انتقال دهنده ی نیرو بین جداسازها واحد جداساز واحد جداساز مرز جداسازی زیرسازه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی113 9 - 1 - 1 - 3 محدودیت های نیروی جانبی زلزله ،نیروی جانبی زلزلهS V :، نباید کمتر از مقادیر زیر در نظر گرفته شود 1 - برش پایه ی محاسبه شده برای سازه ی جداسازی نشده با وزنW و زمان تناوبD T 1 - برش پایه ی حاصل از نیروی طراحی باد 3 - 5 /1 برابر نیروی جانبی الزم برای فعال نمودن کامل سیستم جداساز (طبق بند9 - 1 1) ، به عنوان مثال حد تسلیم سیستم میراگر، ظرفیت نهایی سیستم ایمنی در برابر باد و یا شکستن سطح اصطکاک .در سیستم لغزشی ،در صورتی که طبق ضوابط این بند به مقدار S V اضافه گردد، ال زم است طراحی سیستم جداساز تکرار .شود 9 - 1 - 1 توزیع نیروی زلزله در ارتفاع برش پایه باید در ارتفاع رو سازه طبق رابطه ی 9 - 9 توزیع:شود 9 -9    n i i i x x s x h w h w V F 1 :که در آن S V :برش پایه رو سازه طبق بند9 - 5 - 4 - 1 x w وi w :سهم وزن موثر لرزه ای طبقه یا ترازx یاi x h وih :ارتفاع ترازx یا i از تراز پایه x F : نیروی جانبی طبقه یا ترازx n :تعداد طبقات یا ترازها 9 - 1 - 6 محدودیت تغییرمکان نسبی جابجایی جانبی روسازه در ترازxاز رابطه ی 9 - 14 تعیین می.شود 9 - 14 xe I x R   :که در آن xe  :جابجایی جانبی ارتجاعی روسازه در ترازx پس از تعیینx ، جابجایی نسبی طبقه از رابطه ی4 - 13 بدست می آید. این تغییرمکان نباید از sx h 015 .0 تجاوز نماید، که در آنsx h ارتفاع طبقه x می.باشد 9 - 6 تحلیل دینامیکی تحلیل دینامیکی سازه های جداسازی شده طبق ضوابط این بند انجام می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 111 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. 9 - 6 - 1 مدل سازی مدل سازی سیستم جداساز و روسازه طبق ضوابط این بند و با رعایت ضوابط مرتبط با مدل سازی فصل چهارم مانند کاهش سختی در اعضای بتنی، اثر چشمه اتصال، صلبیت دیافراگم، اثرP-Δ نظ و ایر آن انجام می.شود 9 - 6 - 1 - 1 سیستم جداساز سیستم جداساز با استفاده از مشخصه های نیرو- تغییر شکل حاصل از نتایج آزمایشگاهی طبق بند 9 - 11 باید مدل شود. همچنین سیستم جداساز باید به گونه:ای مدل شود که 1 - نحوه توزیع دستگاه .های جداساز را در برگیرد 1 - امکان جابجایی در هر دو راستای متعامد افقی و پیچش روسازه با در نظر گرفتن بدترین وضعیت خروج از مرکز جرم سازه.ی فوقانی وجود داشته باشد 3 - نیروهای حاصل از لنگر واژگونی و برکَنش در هریک از دستگاه.های جداساز ارزیابی شود 4 - آثار بار قائم، بارگذاری جانبی در دو جهت و نرخ بارگذار ی، در صورتی که منحنی نیرو- تغییر شکل دستگاه جداساز به عوامل یاد.شده بستگی داشته باشد، در نظر گرفته شود تغییرمکان طرح کل و تغییرمکان بیشینه کل در سیستم جداساز باید با استفاده از مدلی که خصوصیات نیرو- تغییرشکل غیرخطی دستگاه های جداساز و سیستم باربر جانبی سازه فوقانی را در نظر می گیرد محاسبه.شود 9 - 6 - 1 - 5 رو سازه جابجایی حداکثر هر طبقه و نیروی طراحی و جابجایی هر عضو سیستم مقاوم لرزه ای رو سازه را می توان با استفاده از مدل ارتجاعی خطی:نیز محاسبه نمود، به شرطی که 1 - سختی ارتجاعی معادل هر مولفه غیرارتجاعی سیستم جداساز بر مبنای حداکثر سختی موثر سیستم جداساز تعیین.شود 1 - تمام اجزای رو سازه برای ز.لزله طرح در محدوده ارتجاعی خطی باقی بمانند 9 - 6 - 5 روش های تحلیل دینامیکی تحلیل دینامیکی به یکی از دو روش طیفی یا تاریخچه زمانی انجام می شود که ضوابط آن بر اساس بند 4 - 9 و4 - 14 و الزامات این بند انجام می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی111 9 - 6 - 5 - 1 زلزله ورودی از زلزله ی طرح (سطح خطر 1 طبق فصل سوم ) برای محاسبه جابجایی کل سیستم جداساز، نیروهای جانبی و جابجایی ها در روسازه و از زلزله ی نادر (سطح خطر 3 طبق فصل سوم ) برای محاسبه جابجایی بیشینه کل سیستم جداساز استفاده می.شود 9 - 6 - 5 - 5 تحلیل طیفی تحلیل طیفی طبق بند4 - 9 انجام می .شود نسبت میرایی موثر برای مود اصلی هر راستا در تحلیل طیفی نباید بزرگتر از نسبت میرایی موثر سیستم جداساز و3 /4 در .نظر گرفته شود نسبت میرایی مودهای باالتر بر اساس خصوصیات رو سازه با فرض پایه ی گیردار تعیین می شود. در این تحلیل برای محاسبه تغییرمکان طرح کل و تغییرمکان بیشینه کل هر دستگاه باید اثر همزمان144 % حرکت زمین در یک جهت و34 % در جهت عمود بر آن در نظر گرفته شود. تغییرمکان حداکثر سیستم جداساز با ترکیب برداری دو مولفه ی متعامد بدست می.آید برش طراحی هر طبقه، نباید از برش طبقه ی بدست آمده از (رابطه ی9 -9 ) با جایگزینیS V با برش پایه.ی حاصل از تحلیل طیفی کمتر باشد 9 - 6 - 5 - 3 ت حلیل تاریخچه زمانی تحلیل تاریخچه زمانی طبق بند4 - 14 انجام می شود. حداکثر تغییر مکان سیستم جداساز (بند9 - 5 - 1 - 3) با در نظر گرفتن جمع برداری دو مولفه ی جابجایی بدست می.آید 9 - 6 - 3 حداقل جابجایی جانبی و نیروهای طراحی 9 - 6 - 3 - 1 سیستم جداساز و زیرسازه سیستم جداساز، پی و اجزای سازه ای زیر جداساز باید براساس نیروی جانبی زلزل ه بدون در نظر گرفتن ضریبI R .، طراحی شوند نیروی جانبی طراحی نباید کمتر ازb V 9 . 0 .در نظر گرفته شود تغییرمکان طرح کل و تغییرمکان بیشینه کل هر دستگاه از سیستم جداساز به ترتیب نباید کمتر از TD D 9.0 وTM D 8 .0 مطابق بند9 - 5 - 3 در نظر گرفته شود. با این توجه که برای محاسبهTD D و TM D به جایD DوM D به ترتیب باید ازD D وM D طبق روابط 9 - 11 و9 - 11 استفاده گردد: 9 - 11   2 1 D D D T T D D    9 - 11   2 1 M M M T T D D    که در آن ها: T :زمان تناوب اصلی روسازه با فرض تکیه بر بستر صلب -------- صفحهٔ بعد -------- 116 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. 9 - 6 - 3 - 5 رو سازه رو سازه باید با نیرویS V و توزیع آن در ارتفاع طبق بند 9 - 5 - 5 .طراحی شود در صورت استفاده از تحلیل تاریخچه زمانی، حداقل برش پایه در سازه های منظمS V 6.0 و در سازه های نامنظمS V 8.0 می باشد و در صورت استفاده از روش طیفی حداقل برش پایه، در سازه های منظمS V 8.0 و در سازه های نامنظمS V می باشد. 9 - 6 - 3 - 3 همپایه کردن هنگامی که برش پایه ی حاصل از روش تحلیل طیفی یا تاریخچه زمانی کمتر از حداقل های بند9 - 6 - 3 - 1 و9 -6 - 3 - 1 باشد، نیروهای داخلی اعضاء باید متناسب با حداقل.های یاد شده همپایه شود 9 - 6 - 3 - 1 محدودیت تغییرمکان نسبی حداکثر تغییرمکان نسبی طبقه ناشی از زلزل ه که شامل جابجایی ناشی از تغییر شکل قائم جداساز نیز می گردد دارای محدودیت:های زیر است 1 - حداکثر تغییرمکان نسبی طبقات رو سازه طبق روش طیفی نباید ازsx h 015 .0 بیشتر شود . 1 - حداکثر تغییرمکان نسبی طبقات سازه حاصل از تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی (با در نظر گرفتن خصوصیات نیرو- تغییر مکان غیرخطی اجزاء) نبا ید ازsx h 02 .0 .بیشتر شود جابجایی باید با در نظر گرفتن ضریبd C برابر با I R طبق رابطه ی9 - 14 تعیین شود. اگر تغییرمکان نسبی ازI R / 01 .0 بیشتر شود، اثر ثانویه  P، حاصل از جابجایی جانبی در سازه ی فوقانی برای زلزله ی نادر باید درنظر گرفته .شود در جدول9 -1، خالصه ضوابط طراحی و محدودیت های مربوط به تغییرمکان سازه های جداسازی شده بر اساس روش.های مختلف تحلیل آورده شده است جدول9 -1 پارامترهای طراحی لرزه ای ،تغییرمکان جانبی طرحD D ) )( 4 ( 1 1 2 D D D D B T T S g D   - - ،تغییرمکان جانبی طرح کلTD D D TD D D 1 . 1  TD D 9 . 0  TD D 9 . 0  ،تغییرمکان جانبی بیشینهM D ) )( 4 ( 1 1 2 M M M M B T T S g D   - - ،تغییرمکان جانبی بیشینه کلTM D M TM D D 1 . 1  TM D 8 . 0  TM D 8 . 0  ،برش طراحی زیر سیستم جداسازb V D D b D K V max  b V 9.0  b V 9.0  برش طراحی در سازه ی منظم I D D s R D K V max  s V 8.0  s V 6.0  برش طراحی در سازه ی نامنظم I D D s R D K V max  s V 0 . 1  s V 8.0  تغییرمکان نسبی جانبی (با فرضI R بجایd C ) sx h 015 .0 sx h 015 .0 sx h 020 . 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی111 9 - 1 سایر ضوابط طراحی سیستم جداساز و رو سازه .باید شرایط و جزئیات مندرج در این بند را نیز دارا باشد 9 - 1 - 1 سیستم جداساز 9 - 1 - 1 - 1 شرایط محیطی عالوه بر ضوابط بارهای قائم و جانبی حاصل از باد و زلزله، سیستم جداساز باید برای شرایط محیطی دیگر مانند اثر .گذشت زمان، خزش، خستگی، حرارت، رطوبت و مواد مضر طراحی شود 9 - 1 - 1 - 5 نیروی باد ی ازه س جداسازی شده باید نیروی طراحی باد وارد بر روس ازه را تحمل کند. در محل سیستم جداساز باید سیستم مه ار مناسبی برای محدود کردن تغییر مکان جانبی سیستم جداساز در حد تغییر مکان نسبی مجاز، طبق بند9 - 5 -6، .نصب شود 9 - 1 - 1 - 3 مقاومت در مقابل آتش سوزی مقاومت در مقابل آتش سوزی بر اساس آیین نامه های معتبر، مشابه آنچه که برای اعضای اصلی سازه نظیر ستون، دیوار و اعضای باربر قائم، تامین می شود، باید برای سیستم جداساز نیز در نظر گرفته .شود 9 - 1 - 1 - 1 نیروی جانبی بازگرداننده سیستم جداساز باید طوری طراحی شود که در زمان رسیدن به جابجایی طراحی کل، توانایی ایجاد نیروی بازگرداننده، به مقدار حداقلW 025 . 0 بیشتر از نیروی متناظر با54 % ،جابجایی طراحی کل .را داشته باشد 9 - 1 - 1 - 1 قید جابجایی فاصله ی آزاد در محل قید جابجایی نباید کمتر از تغییرمکان بیشینه کل، TM D ، ،باشد مگر آنکه :تمامی موارد زیر رعایت شوند 1 - سیستم جداساز رو و سازه، برای زلزله ی نادر به روش های دینامیکی طبق بند9 -6 با در نظر گرفتن خصوصیات غیرخطی اعضا و اجزا ی آنها .تحلیل شود 1 - ظرفیت نهایی سیستم جداساز و اجزای سازه ای زیر آن از نیازهای مقاومت و جابجایی زلزله ی نادر .بیشتر باشد 3 - سازه ی فوقانی برای پایدا ری و نیاز شکل پذیری در زلزله.ی نادر کنترل شود -------- صفحهٔ بعد -------- 110 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... 4 - قید جابجایی، در جابجایی کمتر از35 /4 تغییرمکان طرح کل فعال نگردد، مگر آنکه با تحلیل نشان داده شود که درگیر شدن زود هنگا م قید منجر به عملکرد نامطلوب نمی گردد. 9 - 1 - 1 - 6 پایداری در برابر بارهای قائم هر جزء از سیستم جداساز باید طوری طراحی شود که تحت بار قائم طراحی و تغییرمکان بیشینه ،کل پایدار باشد. بار قائم طراحی از ترکیب بار حداکثر و حداقل، به ترتیب روابط1 - 13 و1 - 19 با در نظر گرفتنMS S ، پارامتر شتاب طیفی نظیر زلزله ی نادر در زمان تناوب1 /4 ثانیه، بجایDS S در هر دو ترکیب بار، بدست می.آید 9 - 1 - 1 - 1 واژگونی ضریب اطمینان در برابر واژگونی رو سازه برای ترکیب بار بحرانی (در زلزله ی نادر) نباید از یک کمتر باشد. برکنش موضعی هیچیک از اجزای سیستم مطلوب،نیست اما در صورت وجود برکنش، باید ظرفیت و پایداری دستگاه.های جداساز و سایر اجزای سازه کنترل شود 9 - 1 - 1 - 0 بازبینی و جایگزینی دسترسی برای بازرسی و جایگزین کردن احتمالی هر یک از اجزای سیستم جداساز باید توسط یک تیم مهندسی شامل افراد با تجربه امکان.پذیر باشد 9 - 1 - 1 - 9 کنترل کیفیت برنامه ای مناسب برای آزمایش های کنترل کیفیت برای نگهداری سیستم جداساز توسط کارشناس متخصص مسوول طرح باید ارائه شو.د 9 - 1 - 5 سیستم سازه ای 9 - 1 - 5 - 1 توزیع افقی نیرو روی سیستم جداساز باید یک سیستم سازه ای افقی (مانند دیافراگم) برای حفظ پیوستگی سازه در این تراز پیش بینی شود. این سیستم باید دارای مقاومت و شکل پذیری کافی برای انتقال نیرو، در اثر حرکات غیر یکنواخت، از یک قسمت سازه به قسمت د.یگر آن باشد 9 - 1 - 5 - 5 درز انقطاع حداقل عرض درز انقطاع بین رو سازه و دیوارهای حائل اطراف آن و یا سایر موانع ثابت دیگر نباید کمتر از تغییرمکان بیشینه کل طبق بند9 - 5 - 3 .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی119 9 - 1 - 5 - 3 سازه ی غیرساختمانی سازه ی غیرساختمانی باید بر اساس تغییرمکان طرح و نیروهای محاسبه شده طبق بندهای9 - 5 یا9 - 6 و فصل هفتم طراحی.شود 9 - 0 اجزای سازه ای و غیرسازه ای اجزای س ازه ای و غیرسازه.ای باید طبق این بند و با رعایت ضوابط فصل مربوطه طراحی شوند 9 - 0 - 1 اجزای روسازه اجزای روسازه باید برای نیروها و تغییرمکان های بدست .آمده طبق بندهای قبلی طراحی شوند 9 - 0 - 5 اجزای عبور کننده از فصل مشترک جداسازی این اجزا باید قابلیت تحمل تغییرمکان بیشینه،کلTM D ، را دارا.باشند 9 - 0 - 3 اجزای زیرسازه این اجزا باید طبق ضوابط لرزه ای فصل چهارم ،فصل هفتم و فصل هشتم .بسته به مورد طراحی شوند 9 - 9 پی پی باید برای نیروهای حاصل از بندهای9 - 5 یا9 -6 این فصل طراحی.شود 9 - 18 باز بینی طرح بازبینی طرح سیستم جداساز و برنامه ریزی آزمایش های مربوط باید توسط یک تیم مستقل مهندسی انجام شود. این تیم باید شامل افراد صاحب نظر و با تجربه در تحلیل و طراحی سیستم های جداساز لرزه:ای باشد. این بازبینی باید حداقل شامل موارد زیر باشد 1 - مطالعات ویژه ی ساختگاهی شامل نحوه ی تهیه ی شتابنگاشت ، طیف ویژه ی ساختگاهی و بررسی کلیه ی مع یارهای طراحی ب ه کار رفته در پروژه 1 - طراحی اولیه شامل تغییرمکان طرح و تغییرمکان بیشینه کل سیستم جداساز و نیروی جانبی 3 - نظارت بر انجام آزمایش نمونه های با مقیاس واقعی دستگاه های جداس از (بند9 - 11 ) 4 - طرح نهایی سازه ی جد اسازی شده و تحلیل های انجام شده 5 - برنامه ی آزمایش های کنترل کیفیت دستگاه جداساز (بند9 - 3 - 1 - 9) -------- صفحهٔ بعد -------- 168 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. 9 - 11 آزمایش خصوصیات تغییرشکل و نسبت میرایی اجزای سیستم جداساز بر اساس آزمایش های مشخص شده در این بند تعیین می شود. در صورتی که از سیستم مقاوم در برابر باد استفاده شده باشد، باید رفتار آن نیز در برنامه.ی آزمایش گنجانده شود 9 - 11 - 1 آزمایش روی نمونه ی واقعی برای هر اندازه و نوع جداساز حداقل باید دو نمونه واقعی تمام مقیاس .مورد آزمایش قرار گیرد 9 - 11 - 1 - 1 ثبت نتایج برای تمام چرخه های بارگذاری، منحنی نیرو- .تغییرشکل باید ثبت شود 9 - 11 - 1 - 5 ترتیب مراحل و چرخه های بارگذاری در آ زمایش دستگاه جداساز با هر نوع و اندازه، ترتیب زیر باید رعایت شود. در هر مرحله، تعداد از پیش تعیین شده ای چرخه ی بارگذاری جانبی، تحت بار قائمی برابر با میانگین بار مرده بعالوه ی نصف بار ،زنده وارد بر دستگاه در نظر گرفته.شود 1 - تعداد بیست چرخه ی کامل رفت و .برگشتی تحت بار جانبی نظیر نیروی طراحی باد درصورت نیاز 1 - تعداد سه چرخه ی کامل رفت و برگشتی به ترتیب برای هریک از دامنه های تغییرمکانD D 25 . 0 ، D D 5 . 0 ، D D و M D 3 - تعداد سه چرخه ی کامل رفت و برگشتی تا تغییر مکان بیشینه کل، TM D 4 - تعداد) /( 30 1 D DS D B S S چرخه ی کامل رفت و برگشت بارگذاری تا جابجایی طرح کل، TD D ، ولی نه کمتر از14 چرخه اگر جداساز لرزه ای وظیفه ی حمل بار قائم حاصل از زلزله را نیز به عهده داشته باشد، در ادامه ی آزمایش های مرحله ی1، باید آزمایش های مشابه تحت دو بارگذاری قائم اضافی نظیر ترکیب بارگذاری های1 - 13 و1 - 19 فصل دوم نیز تکرار شود. برای هر دامنه ی جابجایی نظیر مرحله1 ،مقدار E یاE Q در دو بارگذاری ذکر شده ، برابر یا بزرگتر با زلزله ی نظیر دامنه ی جابجایی جانبی می .باشد برای هر نوع و اندازه دستگاه جداساز مورد آزمایش می توان بار قائم حاصل از میانگین نیروهای رو به پایین وارد بر دستگاه.های جداساز مشابه را اعمال کرد 9 - 11 - 1 - 3 جداساز وابسته به نرخ بارگذاری هرگاه خصوصیات اندازه گیری شده (سختی یا میرایی موثر جداساز) در تغییرمکان طرح حاصل از آزمایش در هر فرکانس ی بین1 /4 برابر تا دو برابر فرکانس موثر طرح، D T 1 بیش از15 % با مقاد یر نظیر حاصل از آزمایش با فرکانس موثر طرح اختالف داشته باشد؛ خصوصیات نیرو- جابجایی دستگاه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی161 جداساز، وابسته به نرخ بارگذاری در نظر گرفته می.شود اگر خصوصیات نیرو- تغییرمکان دستگاه جداساز وابسته به نرخ بارگذاری باشد، آزمایش های بند9 - 11 - 1 - 1 باید با فرکانس موثر طرح، به .صورت دینامیکی انجام شود اگر از نمونه هایی با ابعاد کاهش یافته برای آزمایش استفاده شود، فرکانس بارگذاری باید به نحوی مقیاس شود که نرخ بارگذاری دستگاه م قیاس واقعی را نمایندگی کند. 9 - 11 - 1 - 1 جداساز وابسته به بارگذاری دو جهته در صورتی که سختی موثر جداساز برای حاالت بارگذاری یک و دو جهته بیش از15 % با یکدیگر اختالف داشته باشند، خصوصیات نیرو- جابجایی جداساز وابسته به بارگذاری دو جهته می باشد. در این صورت، باید آزمایش ه ا با در نظر گرفتن بار در دو جهت با نسبت های 1 : 15 /4 ، 1 : 5 /4 ، 1 : 35 /4 و1:1 .برابر جابجایی طرح کل انجام شود 9 - 11 - 1 - 1 حداکثر و حداقل بار قائم واحد جداسازی که بار قائم را تحمل می کند باید ب ه طور استاتیکی برای حداکثر و حداقل بار قائم در تغییرمکان حداکثر کل آزمایش شود. برای انجام آزمایش، حداکثر و حداقل بار قائم به ترتیب برابر S L Q D S E MS 2.0 ) 2.0 2.1(      وH Q D S E MS 6.1 ) 2.0 9.0 (    می باشد که باید روی جداساز از یک نوع و اندازه اعمال شود. مولفه ی قائم روی ج ،داساز ناشی از بار جانبی زلزلهE Q ، باید بر اساس زلزله ی نادر محاسبه شود. 9 - 11 - 1 - 6 سیستم فیوزی مقاوم به باد اگر از سیستم فیوزی مقاوم به باد در سیستم جداساز استفاده شود، ظرفیت نهایی آن باید با انجام .آزمایش تعیین شود 9 - 11 - 1 - 1 آزمایش واحدهای جداساز مشابه آز مایش نمونه ی جداساز در حالتی که در مقایسه با نمونه ی آزمایش شده دیگری شرایط زیر را دارا باشد، :الزم نیست 1 - دارای ابعاد مشابه 1 - دارای نوع و مصالح یکسان 9 - 11 - 5 تعیین خصوصیات نیرو- جابجایی خصوصیات نیرو- جابجایی جداساز براساس آزمایش بارگذاری چرخه ای بند9 - 11 - 1 مشخص می .شود ،سختی موثر جداسازeff K، برای هر چرخه ی بارگذاری از رابطه ی 9 - 13 بدست می:آید 9 - 13          F F Keff -------- صفحهٔ بعد -------- 165 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. :که در آن  F و F :نیروهای مثبت و منفی در جابجایی نظیر  و    و   : حداکثر جابجایی مثبت و منفی جداساز در هر چرخه از آزمایش با مقیاس واقعی نسبت،میرایی موثر جداساز eff ، برای هر چرخه ی بارگذاری از رابطه ی 9 - 14 بدست می:آید 9 - 14 2) ( 2       eff loop eff K E   :که در آن loop E : انرژی تلف شده در هر چرخه ی بارگذاری 9 - 11 - 3 کفایت نمونه ی آزمایش عملکرد نمونه ی آزمایشی جداساز:در صورت برآورده شدن شرایط زیر قابل قبول خواهد بود 1 - منحنی نیرو- جابجایی در کلیه ی آزمایش های بند9 - 11 - 1 .دارای شیب مثبت باشد 1 - در هر نمو جابجایی در آزمایش مشخص شده در ردیف1 بند9 - 11 - 1 - 1 و برای هر ترک یب بار :قائم ذکر شده در همان بند الف- سختی موثر هر یک از سه چرخه ی آزمایش با متوسط سختی های موثر بیش از15 % اختالف .نداشته باشد ب- سختی موثر هر چرخه و متوسط سختی موثر دو نمونه ی آزمایشی جداساز از یک نوع و اندازه (بند 9 - 11 - 1 ) اختالفی بیش از15 % با یک.دیگر نداشته باشند 3 - تغییر در سختی موثر هر نمونه ی آزمایشی طی چرخه های مشخص شده در ردیف4 بند9 - 11 - 1 - 1 نسبت به مقدار اولیه ی سختی موثر بیش از14 % .نباشد 4 - کاهش در نسبت میرایی موثر هر نمونه ی آزمایشی طی چرخه های مشخص شده در ردیف4 بند 9 - 11 - 1 - 1 نسبت به مقدار اولیه ی میرایی موثر بیش از14 % .نباشد 5 - نم ونه های آزمایش شده طبق بند9 - 11 - 1 - 5 .، باید طی آزمایش پایداری خود را حفظ نمایند 9 - 11 - 1 خصوصیات طراحی سیستم جداساز 9 - 11 - 1 - 1 سختی موثر حداکثر و حداقل ،سختی موثر حداکثرmax D K ،، و حداقلmin D K، سیستم جداساز نظیر جابج ایی طرح، براساس آزمایش های چرخه ای ردیف1 بند9 - 11 - 1 - 1 ( شکل9 -3) با استفاده از رواب ط9 - 15 و 9 - 16 م حاسبه می :شود 9 - 15 D D D D D F F K 2 max max max       -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم: جداسازی لرزه ا /ی163 9 - 16 D D D D D F F K 2 min min min       :که در آنها   max D F :مجموع قدرمطلق حداکثر نیروهای جداگرها نظیر جابجاییD D مثبت   max D F : مجموع قدرمطلق حداکثر نیروهای جداگرها نظیر جابجاییD D منفی   min D F :مجموع قدرمطلق حداقل نیروهای جداگرها نظیر جابجاییD D مثبت   min D F مجموع قدرمطلق حداقل نیروهای جداگرها نظیر جابجاییD D منفی ،سختی موثر حداکثرmax M K ،، و حداقلmin M K، سیستم جداساز نظیر جابجایی حداکثر، بر اساس آزمایش های چرخه ای ردیف3 بند9 - 11 - 1 - 1 با استفاده از روابط 9 - 13 و9 - 13 محاسبه می:شود 9 - 13 M M M M D F F K 2 max max max       9 - 13 M M M M D F F K 2 min min min       :که در آنها   max M F : مجموع قدرمطلق حداکثر نیروهای جداساز ها نظیر جابجاییM D مثبت   max M F : مجموع قدرمطلق حداکثر نیروهای جداساز ها نظیر جابجاییM D منفی   min M F : مجموع قدرمطلق حداقل نیروهای جداساز ها نظیر جابجاییM D مثبت   min M F : مجموع قدرمطلق حداقل نیروهای جداساز ها نظیر جابجاییM D منفی 9 - 11 - 1 - 5 نسبت میرایی موثر نسبت،میرایی موثر سیستم جداساز نظیر جابجایی طرحD ، بر اساس آزمایش ها ی چرخه ای ردیف1 بند9 - 11 - 1 - 1 و با استفاده از رابطه ی 9 - 19 محاسبه می:شود 9 - 19         2 max 2 1 D D D D D K E   :که در آن -------- صفحهٔ بعد -------- 161 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ............................. D E  : کل انرژی تلف شده در سیستم جداساز طی یک چرخه ی ،کامل نظیر جابجایی طرحD D .است این انرژی از جمع انرژی های تلف شده در تمامی جداسازها بدست می آید. انرژی تلف شده ی هر جداساز بر اساس چرخه ای که کمترین میرایی موثر را می دهد، محاسبه می.شود نسبت میرایی موثر سیستم جداساز نظیر جابجا،یی حداکثرM ، براساس آزمایش ها ی چرخه ای ردیف 1 بند9 - 11 - 1 - 1 و با استفاده از رابطه ی 9 - 14 محاسبه می:شود 9 - 14       2 max 2 1 M M M M D K E   :که در آن M E  : ،کل انرژی تلف شده در سیستم جداساز طی یک چرخه کامل نظیر جابجایی حداکثرM D .است این انرژی از جمع انرژی های تلف شده در تمامی جداسازها بدست می آید. انرژی تلف شده ی هر جداساز بر اساس چرخه ای که کمترین نسبت میرایی موثر را می دهد، محاسبه می شو.د شکل9 -3 تاثیر سختی در رفتار چرخه ای هر جداساز نیرو  max F  min F  min F  max F max K min K جابجایی I   I   -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم سازه با میراگر -------- صفحهٔ بعد -------- 166 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 18 - 1 مالحظات کلی 18 - 1 - 1 گستره یهی کل سازه ی ها ی دارا یس ستم م ی راگر و تمام ی اجزا ی آن ها باید بر اساس الزامات ا ی ن آیین نامه و مالحظات این فصل طراح ی و اجرا شوند. چنانچه م ی راگر در مرز جدا ی ش سازه ی ها ی دارا جداساز لرزه یا به کار رفته باشد، مقادیر جابجا یی ، سرعت و شتاب ی با د بر اساس ضوابط فصل نهم یی تع.ن شود 18 - 1 - 5 تعاریف :دستگاه میراگر عضو سازه یا انعطاف پذیر از س ی ستم م ی راگر که به سبب حرکت نسب ی دو انتهای دستگاه ، باعث استهالک انرژ ی می شود. دستگاه یم راگر شامل تمام مفصل ها، پ یچ ها، صفحه های اتصال، ا جزای الحاقی مهاربندها و سا ی ر اجزا یی است که به منظور اتصال دستگاه یم راگر به سا ی ر اعضا ی سازه یا موردن ی از است. دستگاه یم راگر به گروه ی ها وابسته به جابجا یی ، سرعت و ی ا ترک یبی از آن دو دسته ی بند یم شود و با توجه به پ ی کربند ی آن ممکن است به صورت خط ی ی ا غ ی رخط ی رفتار نما ی. د :سیستم میراگر مجموعه ی اعضا ی سازه یا شامل تمام دستگاه ی ها یم راگر، همه ی اعضا ی سازه ای ی ا مهاربندها یی است که به منظور انتقال ن ی رو از دستگاه م ی راگر به شالوده سازه یا سیستم باربر لرزه ای استفاده می.شود دستگاه :میراگر وابسته به جابجایی پاسخ ن یی رو ی یم راگر وابسته به جابجا یی ، به طور عمده، تابع ی از جابجا یی نسب ی بی ن دو انتها ی آن بوده و مستقل از سرعت نسب ی بی ن دو انتها و فرکانس تحر ی.ک است دستگاه :میراگر وابسته به سرعت رابطه ن رو ی- جابجا یی دستگاه یم ،راگر وابسته به سرعت به طور عمده، ی تابع از سرعت نسب ی یب ن دو انتها ی آن است و م ی تواند تابع ی از جابجا یی نسب ی بی ن دو انتها ی دستگاه یم راگر ن ی.ز باشد 18 - 5 الزامات عمومی طراحی 18 - 5 - 1 الزامات سیستم طراح ی سازه باید با در نظر گرفتن مبانی طراحی س ی ستم باربر لرزه ای و ن ی ز الزامات خاص س ی ستم یم ،راگر که در بندهای این فصل آمده است انجام پذ ی رد. س ی ستم باربر لرزه ای با ی د دارا ی مقاومت کاف ی ی برا تحمل ن ی روها ی ی تعر ف شده در بند 14 - 1 - 1 - 1 باشد. ترک ی ب س ی ستم باربر لرزه ای و س ی ستم می راگر می تواند به منظو ر تام ی ن ضوابط جابجا یی نسب ی هب.کارگرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر161 18 - 5 - 1 - 1 سیستم باربر لرزه ای سازه با سیستم م ی راگر، در هر راستا ی جانبی باید دارای یکی از انواع سیستم باربر لرزه ای مندرج در جدول4 -4 .باشد سی ستم باربر لرزه ای در هر راستا با ی د الزامات بند14 - 3 ی و ن ز الزامات ز ی ر را تام ی:ن کند الف- برش پا یهی طراحی نبا ی د کمتر از برش پایه ،ی حداقلmin V ، محاسبه شده توسط روابط 14 - 1 و14 - 1 :باشد 14 -1 I V u B V V   min 14 -1 u V V 75 .0 min  :که در آن u V :برش پا یهی لرزه یا در راستا ی مورد نظر که بر اساس بند 4 - 3 ن یی تع می.شود I V B : ث ابت عددی که مقدار آن در جدول14 -1 با فرض نسبت میرایی موثر برابر با مجموع نسبت ،میرایی ویسکوزVm  ، در مود اصلی سازه(m=1) ، در راستای مورد نظر و نسبت ،میرایی ذاتیI  ، .داده شده است در راستای مورد نظر، منظور از مود اصلی سازه که در این فصل باm=1 نشان داده شده است، مودی است که بیشترین مشارکت جرمی در آن راستا را دارا باشد، که لزوما متناظر با بزرگترین زمان تناوب نیست. اگرچه برای ساز ه های متداول معموال مود اصلی سازه متناظر با بزرگترین زمان تناوب می.باشد تبصره : برش پا یهی لرزه یا که برا ی طراح ی سی ستم لرزه بر مورد استفاده قرار م رد یگی، در صورت وجود یکی از شرا ی ی ط ز ر باید برابرu V 0. 1 :در نظر گرفته شود 1 - تعداد دستگاه ی ها یم راگر نصب شده در هر طبقه در راستا ی ،مورد نظر به منظور تحمل پیچش کمتر از1 .باشد 1 - سی ستم لرزه بر دارا ی نامنظم ی در ارتفاع ( از نوع ب جدول4 -1) و یا ن امنظم ی در پالن از نوع ب ( جدول4 -1 .) باشد ب- حداقل مقاومت مورد ن ی از برا ی اعضا ی سی ستم لرزه بر که به طور مشترک با س ی ستم م ی راگر کار یم کنند و ی ا به نحو ی در تحمل ن ی روها ی سی ستم م ی راگر مشارکت دارند، با ی د الزامات بند 14 - 3 - 1 را نی ز تام ی.ن کند 18 - 5 - 1 - 5 سیستم میراگر اعضا ی سی ستم م ی راگر با ی د به نحو ی طراح ی شوند که تحت ن ی روها ی زلزله ی طرح کاهش نیافته، بر اساس بند14 - 3 - 1 - 1 ارتجاعی ی باق بمانند، مگر آنکه نتایج تحل ی ل و ی ا آزما ی ش نشان دهد که پاسخ غیرارتجاعی ، اثر منف ی بر عملکرد س ی ستم م ی راگر نداشته و الزامات بند14 - 3 - 1 -6 .رعایت شده باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 160 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ جدول14 -1 ثابت م یی را ی I V B  ، D B1 ، R B ، M B1 ، mD B ، mM B وE B1 (در شرا یطی که زمان تناوب سازه بزرگتر ی ا مساو ی 0 T )است نسبت ،میرایی موثر )(درصد میرایی بحرانی ثابت های میرایی 1  3 /4 5 4 /1 14 1 /1 14 5 /1 34 3 /1 44 1 /1 54 4 /1 64 3 /1 34 4 /3 34 3 /3 94 6 /3 144  4 /4 18 - 5 - 5 حرکت زمین 18 - 5 - 5 - 1 طیف طرح ی ها فیط نی زم لرزه ی ها زلزله ی طرح و زلزله ی نادر که منطبق با الزامات بند 3 - 4 ای جاد شده اند با ی د ی برا ی تحل ل و طراح ی سازه ی ی دارا یس ستم م ی راگر مورد استفاده قرار گ ی رند. ته یهی ی ها فیط طرح ی ژه یو ساختگاه در صورت احراز یکی از شرا ی ی ط ز ر به منظور طراح ی سازه ی ی دارا یس ستم م ی راگر الزام ی :است الف- سازه بر رو ی خاک نوعIV (طبق استاندارد1344 )واقع .باشد ب- سازه در ساختگاه ی با1S (بر حسبg ) بزرگتر ی ا مساو ی 6/4 قرار داشته باشد که در آن 1S پارامتر شتاب طیفی در زمان تناوب یک ثانیه رو ی بستر سنگی در زلزله ی نادر (زلزله ای با احتمال فراگذشت1 % در54 سال) می.باشد 18 - 5 - 5 - 5 تاریخچه ی حرکت زمین در صورت برقرار ی یکی از شرا ی ری ط ز، ی تحل ل و طراح ی تمام ی سازه ی ها ی دارا یس ستم م ی راگر تحت زلزله ی طرح و زلزله ی نادر با ی د توسط شتاب نگاشت تول ی د شده بر اساس الزامات ا ین بخش صورت ی بگ:رد -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر169 الف- سازه در ساختگاه ی با1S بزرگتر ی ا مساو ی 6 /4 قرار داشته باشد. ب- سی ستم م ی راگر به صورت صر ی ح مدل شده باشد. انتخاب شتابنگاشت برای تحلیل تاریخچه زمانی با توجه به ضوابط بند 4 - 14 با در نظر گرفتن محدوده ی زمان تناوب D T1 5.0 تاM T1 25 .1 به جا ی T 2.0 تاT 5.1 انجام م ی .شودD T1 وM T1 به ترت ی ب زمان تناوب م و ثر مود اصل ی نوسان سازه در جابجا یی طرح و جابجا یی یشیب نه هستند که ی برا راستا ی مورد بررس ی مقدار آن ها در روش طیفی و روش بارجانبی معادل به ترتیب توسط بند 14 - 4 - 1 - 5 یا14 - 5 - 1 - 5 یی تع ی ن م.شود 18 - 5 - 3 انتخاب روش تحلیل ی برا طراح ی سازه ی ی دارا یس ستم م ی راگر با ی د با توجه به الزامات ا ی ن بند از روش ی ها ی خط ، غی رخط ی و ی ا ترک یبی از آن.ها استفاده نمود در صورت قرارگ یری سازه در ساختگاه ی ی دارا 1S بزرگتر ی ا مساو ی 6/4، صرفنظر از روش تحل ی ل مورد استفاده، ب یشی نه پاسخ د یکی نام ی سازه و اعضا ی سی ستم م ی راگر باید توسط ی ک تحل ی ی ل غ رخط ی ی تار خچه زمان ی مورد تا یی د قرار بگ ی.رد 18 - 5 - 3 - 1 روش های غیرخطی روش ی ها یغ رخط ی مورد اشاره در بند 14 - 3 می توانند برا ی طراح ی تمام ی سازه ی ها ی دارا یس ستم یم.راگر به کار برده شوند 18 - 5 - 3 - 5 روش طیفی به کارگ یری روش ط یفی مورد اشاره در بند 14 - 4 ی برا طراح ی سازه ی ی دارا یس ستم م ی راگر مشروط به شروط ز ی:ر است الف- در راستا ی مورد نظر، س ی ستم م ی راگر در هر طبقه دارا ی حداقل1 دستگاه یم راگر باشد که قابل ی ت تحمل پ ی.چش را دارند ب- نسبت را یم ،یی موثر کل سازه در جابجایی طرحmD ، در مود اصلی ساز ه، ( m = 1) در راستا ی مورد نظر از35 % یب.شتر نباشد 18 - 5 - 3 - 3 روش بار جانبی معادل معادل استفاده از روش بار جانبی معادل مورد اشاره در بند 14 - 5 در صورت ی ی برا طراح ی سازه ی ی دارا سی ستم م ی:راگر مجاز است که الف- در راستا ی مورد نظر، س ی ستم م ی راگر در هر طبقه دارا ی حداقل1 دستگاه یم راگر باشد که قابل ی ت تحمل پ ی.چش را دارند -------- صفحهٔ بعد -------- 118 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ ب- نسبت را یم ،یی موثر کل سازه در جابجایی طرحmD ، درمود اصلی ساز ه، ( m = 1) در راستا ی مورد نظر از35 % یب.شتر نباشد پ- سی ستم لرزه بر دارا ی نامنظم ی در ارتفاع از نوع الف ، ب، پ و ی ا ت جدول4 -1 و یا نامنظم ی در پالن از نوع الف ا ب ی جدول4 -1 .نباشد ت- با توجه به الزامات بند 4 - 11 سقف ها دارا ی ید.افراگم صلب باشند ث- ارتفاع سازه از رو ی تراز پا ی ه از34 .متر تجاوز نکند 18 - 5 - 1 سیستم میراگر 18 - 5 - 1 - 1 طراحی دستگاه میراگر طراح ی ، ساخت و نصب دستگاه ی ها یم راگر با ی د در برابر زلزله ی ها نادر و ن ی ز شرا ی ی ط ز ر پاسخ:گو باشد الف- افت ناش ی ی از ن روها ی لرزه یا در چرخه ی ها یی پا ن و جابجا یی ی ها بزرگ ب- افت ناش ی از ن ی رو ی باد، ن ی روها ی حرارت ی و ی ا سا ی ر ن ی روها ی چرخه یا در چرخه ی ها باال و جابجا یی ی ها کوچک پ- نی روها و جابجا یی ی ها ی ناش از بارها ی ی ثقل ت- چسبندگ ی اجزا ی دستگاه یم راگر به سبب خوردگ ی و ی ا سا ی ش، فساد ز ی ست ی ، رطوبت و ی ا واکنش های یی ایمیش ث- مواجهه با شرا ی ط مح یطی شامل حرارت، بخار، رطوبت، تشعشعات راد یی وی ،)(مانند نور فرابنفش مواد واکنش دهنده و ی ا خورنده (مانند آب نمک) و شرا ی ط احتمال ی گر ید دستگاه ی ها یم راگر در معرض خراب ی ی ناش از خستگ ی در چرخه ی ها یی پا ی ن با د بدون لغزش، حرکت و ی ا ارتعاش غیرارتجاعی در برابر ن ی رو ی .باد مقاومت کنند طراح ی دستگاه ی ها یم راگر با ی د با درنظر گرفتن محدوده ی یی دما ، خراش ی دگ ی سطح ی دستگاه یم ،راگر روادار ی ها ی ی تول د و سا ی ر آثاری که سبب تغ یی ر مشخصات دستگاه یم راگر در ط ی عمر طراح ی آن می شود، صور یگ ت.رد 18 - 5 - 1 - 5 حرکت چندمحوره نقاط اتصال دستگاه های میراگر باید دارای تمهیدات الزم برای سازگاری با جابجایی همزمان در جهات .طولی، جانبی و قائم سیستم میرایی باشند 18 - 5 - 1 - 3 بازرسی و آزمایش دوره ای دسترس ی ی کاف ج هت بازرس ی و جداکردن تمام ی دستگاه ی ها یم راگر با ی.د فراهم باشد طراح رسم ی که مس ی ول و ت طراح ی سازه را بر عهده دارد با ی د ی ک برنامه ی زمان ی بند مناسب برا ی بازرس ی و آزما ی ش هر ی ک از انواع دستگاه ی ها یم راگر تنظ ی م کند تا از پاسخ قابل اعتماد دستگاه ی ها -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر111 می راگر در طول عمر طراح ی آن ها اطم ی نان حاصل کند. م ی زان بازرس ی ی با د با توجه به اطالعات موجود از تار ی خچه ی کارکرد دستگاه ی ها یم راگر و احتمال تغ یی ر مشخصات دستگاه ی ها یم راگر در ط ی عمر طراح ی آن ها تع یی.ن شود 18 - 5 - 1 - 1 کنترل کیفیت به عنوان بخش ی از برنامه ی اطم ی نان از ک یفی ت که با توجه به توص ی ها هی مراجع معتبر تن ظی م شده است، طراح رسم ی و مس ول طراح ی سازه با ی د ی ک برنامه ی کنترل ک یفی ت برا ی ی تول د دستگاه ی ها می راگر تنظ ی م کند. به عنوان ی ک حداقل، ا ی ن برنامه با ی د شامل آزما ی ها شی الزم مورد اشاره در بند 14 - 9 .باشد 18 - 3 روش های تحلیل غیرخطی مشخصات سخت ی یی را ی و م به کار رفته در مدل ی ساز دستگاه ی ها یم راگر با ی د برگرفته از، ا تا ی یی د شده توسط آزما ی ش دستگاه ی ها یم راگر، چنانکه در بند 14 - 9 تصر ی ح شده است، باشد. بر اساس ن ی ،از مشخصات ن رو ی- یی تغ رشکل غ ی رخط ی دستگاه ی ها یم راگر با ی د منعکس کننده ی وابستگ ی دستگاه ی ها می راگر به بسامد، دامنه و مدت زمان بارگذار ی لرزه ای .باشد 18 - 3 - 1 روش تاریخچه زم انی غیرخطی مدل ر ی اض ی سازه و س ی ستم م یی را ی استفاده شده در ی ک تحل ی ل تار ی خچه زمان ی غی رخط ی ی با د بر اساس الزامات بند 4 - 14 - 3 ی و ن ز بند حاضر تع یی ن شود. مدل با ی د به طور مستق ی م رفتار غ ی رخط ی چرخه یا اعضا ی سازه و س ی ستم م ی راگر را به منظور تع یی ن پاسخ در بر بگ ی.رد یی را یم ی ذات سازه نبا ی د بزرگتر از5 % یی را یم بحران ی در نظر گر فته شود، مگر آنکه اطالعات مربوط به آزما ی ها شی انجام شده در سطح تغ یی ر شکل متناظر با جابجا یی یس ستم لرزه بر در آستانه ی نقطه ی تسل می، استفاده از مقاد ی ر بزرگتر را توج ی.ه کند اگر ن ی رو ی محاسبه شده در یکی از اعضا ی سی ستم لرزه بر از5 /1 برابر مقاومت اسم ی آن تجاوز نکند، مدل ی ساز آن عضو به صورت ارتجاعی .بالمانع است 18 - 3 - 1 - 1 مدل سازی دستگاه میراگر مدل های ریاضی دستگاه های میراگر وابسته به جابجایی باید دربرگیرنده ی رفتار چرخه ای دستگاه های میراگر منطبق با اطالعات آزمایشگاهی و منعکس کننده ی تمامی تغییرات قابل توجه در م ،قاومت سختی و شکل منحنی چرخه ای باشند. مدل های ریاضی دستگاه های میراگر وابسته به سرعت باید از ثابت سرعت برگرفته شده از اطالعات آزمایشگاهی استفاده کنند. در صورت تغییر این ثابت با تغییر -------- صفحهٔ بعد -------- 115 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ زمان و یا دما انعکاس چنین رفتاری در مدل ریاضی الزامی است. مدل سازی اعضای ی از سیستم میراگر که متصل کننده.ی واحدهای میراگر به سازه هستند الزامی است استثنا:چنانچه انتظار تغییر مشخصات دستگاه های میراگر طی تحلیل تاریخچه زمانی می رود، اجازه ی محاسبه ی کران های باال و پایین پاسخ سازه ای با در نظرگرفتن حدود باال و پایین مشخصات دستگاه میراگر داده می شود. در نظر گرفتن حدود مربوط به مشخصات تغییرپذیر دستگاه های میراگر باید به نحوی باشد که نتایج مشابهی با انعکاس صریح وابستگی این ویژگی ها به زمان در تحلیل تاریخچه .زمانی ایجاد کند 18 - 3 - 1 - 5 پارامترهای پاسخ عالوه بر پارامترهای پاسخ ارائه شده در بند4 - 14 - 3 - 1 برای هر زمین لرزه، مورد استفاده در تحلیل تاریخچه زمانی، پارامترهای پاسخ مربوط به مقدار بیشینه نیرو، جابجایی و سرعت (در مورد دستگاه های میراگر وابسته به سرعت) هریک از دستگاه.های میراگر نیز باید تعیین گردد در صورت استفاده از حداقل3 جفت شتاب نگاشت جهت انجام تحلیل تاریخچه زمانی، مقادیر طرح نیروها، جابجایی ها و سرعت های دستگاه های میراگر را می توان از میانگین گیری مقادیر بدست آمده از تحلیل محاسبه نمود. در صورت به کارگیری کمتر از3 جفت شتاب نگاشت، مقادیر بیشینه ،ی نیروها جابجایی ها و سرعت های دستگاه های میراگر باید به عنوان مقادیر طرح به کار برده شوند. استفاده از کمتر از3 جفت شتاب.نگاشت به منظور انجام تحلیل مجاز نیست 18 - 3 - 5 روش استاتیکی غیرخطی در ا ی ن روش، مدل یز سا یغ رخط ی توض ی ح داده شده در بند 4 - 14 - 3 و روش محاسبه ی نی روها ی ی جانب توض ی ح داده شده در بند 4 - 3 باید در مورد س ی ستم لرزه بر به کار برده شود. به منظور محاسبه ی تقاضا ی شکل یری پذ وم ثر مربوط به زم ین لرزه ی زلزله ی ،طرحD ، و زم ین لرزه ی زلزله ی ،نادرM  ، به ترت ی ب موجود در روابط 14 - 54 و14 - 55، می باید منحنی نیرو- جابجایی بدست آمده از این تحلیل جایگزین جابجایی تسلیم موث،رY D، موجود در رابطه ی 14 - 56 شود. در روابط 14 -6 ، 14 -3 ، 14 - 14 و14 - 11 مربوط به روش طیفی و 14 - 15 ، 14 - 16 و14 - 34 مربوط به روش بار جانبی معادل، نسبت d u C R باید برابر با 1 .فرض شود 18 - 1 روش طیفی در صورت استفاده از روش ط یفی به منظور تحل ی ل سازه ی ی دارا یس ستم م ی راگر، الزامات ا ی بند ن ی با د .در نظر گرفته شوند -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر113 18 - 1 - 1 مدل سازی مدل ر ی اض ی یس ستم لرزه بر و س ی ستم می راگر با ی ی د ب انگر توز ی ع جرم، سخت ی یی را ی و م در فضا ی سه بعد ی در تمام قسمت ی ها سازه باشد. روش مدل ی ساز و تحل ی ی ل با د از الزامات بند 4 - 9 ی برا سی ستم لرزه بر و الزامات ا ی بند ن ی برا یس ستم م ی راگر پ ی رو ی کند. مشخصات سخت ی یی را ی و م یس ستم می راگر با ی د مبتن ی ( بر ا تا ی یی د شده توسط) نتا ی ج آزما ی شگاه ی مربوط به دستگاه ی ها یم راگر که در بند 14 - 9 .آمده است باشد سخت ی ارتجاعی قسمت یی ها از س ی ستم م یی را ی که مجزا از دستگاه ی ها یم راگر هستند، ی با د به صورت ی صر ح مدل ی ساز شود. سخت ی دستگاه ی ها یم راگر با توجه به نوع دستگاه یم راگر به صورت ز ی ر مدل ی ساز یم:شود الف- دستگاه های میراگر وابسته به جابجایی: دستگاه ی ها یم راگر وابسته به جابجا یی ی با د به کمک ی ک سخت ی معادل که منعکس کننده ی ی رو ین دستگاه یم راگر در جابجا یی پاسخ مورد نظر (به عنوان مثال جابجا یی نسب ی طرح طبقه) است مدل ی ساز شود. به عنوان ی ک جا ی گز ی ن، سخت ی دستگاه ی ها یم راگر هی سترت ی ک و اصطکاک ی را م ی توان از تحل ی ل ط یفی حذف نمود مشروط بر آن که ن ی روها ی طرح در دستگاه ی ها یم راگر وابسته به جابجا یی، DSD Q، به صورت ن ی روها ی خارج ی ( به مدل وارد شوند بند 14 - 3 - 1 - 5 .) ب- دستگاه های میراگر وابسته به سرعت : دستگاه ی ها یم راگر وابسته به سرعت که دارا ی مؤلفه ی سخت ی هستند (مانند دستگاه ی ها یم راگر و ی سکواالست ی ک) با ی د با سخت ی وم ثر متناظر با دامنه و بسامد مورد نظر م دل ی ساز .شوند 18 - 1 - 5 سیستم مقاوم لرزه ای 18 - 1 - 5 - 1 برش پایه ی لرزه ای برش پایه ی لرزه ،ای سازهu V، در یک راستای داده شده باید به صورت ترکیبی از مولفه ،های مودی m V، تعیین شود ضمن آن که رابطه ی14 - 3 را نیز برآورده کند . مقدار طبق بند14 - 1 - 1 - 1 تعیین می شود: 14 -3 min V Vu  برش پایه ی لرزه یا سازه ، u V ، باید بر اساس( روش جذر مجموع مربعاتSRSS) و یا ترکیب مرتبه ی دوم کامل مولفه ی ها مودی برش پا ی ،هm V .، تعیین شود 18 - 1 - 5 - 5 برش پایه ی مودی برش پا یهی ی مود مودm ، نوسان سازهm V، در راستا ی مورد نظر با ی د با توجه به روابط 14 - 4 یی تع ن :شود -------- صفحهٔ بعد -------- 111 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 14 -4 - الف m sm m W C V  14 -4 - ب            n i im i n i im i m w w W 1 2 2 1   :که در آن sm C :ضریب زلزله در مودm نوسان سازه در جه ت مورد نظر که با توجه به بند 14 - 4 - 1 - 4 (برای مود اصلی باm=1 ) ی و بند ا 14 - 4 - 1 -6 (برای مودهای باالتر باm>1 ) یی تع ی ن م شود. m W :وزن م و ثر لرزه ای مودm نوسان سازه iw : سهمی از وزن م و ثر لرزه ای ،کلW ، که به ترازi اختصاص م ابد یی. im  :دامنه ی شکل مود ی ترازi سازه در مودm نوسان در راستا ی مورد نظر n : تعداد مودهای نوسان سازه، درنظرگرفته شده به نحوی که حداقل94 % وزن موثر لرزه ای را پوشش .دهند 18 - 1 - 5 - 3 ضریب مشارکت مودی ی ضر ب مشارکت مود ی مودm ،نوسان سازهm ، در راستا ی مورد نظر با ی د با توجه به رابطه ی 14 - 5 یی تع:ن شود 14 -5     n i im i m m w W 1  18 - 1 - 5 - 1 ثابت پاسخ لرزه ای مود اصلی ثابت پاسخ لرزه یا مود اصل ی، 1 s C، در راستا ی مورد نظر با ی د با توجه به روابط14 -6 و14 -3 یی تع ن :شود 14 -6 D DS d u s B S C R C 1 0 1         برای s D T T  1 14 -3   D D D d u s B T S C R C 1 0 1 1 1         برای s D T T  1 :که در آن sT :زمان تناوب تعر ی ف شده طبق رابطه ی3 - 11 d C ، 0  وuR: ضرایب مربوط به سازه طبق جدول4 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر111 D B1 : ثابت عددی که مقدار آن در جدول14 -1 برای میرایی موثر، mD  ( باm = 1)، در زمان تناوب D T1، د.اده شده است 1 D S وDS S : پارامترهای شتاب طیفی طبق فصل سوم 18 - 1 - 5 - 1 تعیین زمان تناوب مود اصلی زمان تناوب م و ثر مود اصل ی ( m = 1) در زلزله ی ،طرحD T1، و زلزله ی ،نادرM T1، با ی د با در نظرگرفتن صر ی ح مشخصه ی رو ین- یی تغ رشکل پس از تسل ی م سازه و ی ا به کمک روابط 14 - 3 و14 - 9 و ،با لحاظ زمان تناوب مود اصلی سازه1T ،یی تع:ن شود 14 -3 D D T T  1 1  14 -9 M M T T  1 1  18 - 1 - 5 - 6 ثابت پاسخ لرزه ای مود باالتر ثابت پاسخ لرزه ای مودm نوسان سازه باالتر از مود اصلی( m > 1 ، ) sm C، در راستا ی مورد نظر با ی د با استفاده از روابط 14 - 14 و14 - 11 یی تع:ن شود 14 - 14 mD DS d u sm B S C R C 0         برای S m T T  14 - 11   mD m D d u sm B T S C R C 0 1         برای S m T T  :که در آن m T : زمان تناوب مودm نوسان سازه در راستا ی مورد ن ظر mD B : ثابت عددی که مقدار آن در جدول14 -1 برای میرایی موثر، mD ، در زمان تناوبm T، د اده .شده است 18 - 1 - 5 - 1 نیروی جانبی طرح ی رو ین ی جانب طرح در ترازi در مودm نوسان سازه در راستا ی مورد نظر ، im F ،با استفاده از رابطه ی 14 - 11 یی تع ی ن م:شود 14 - 11 m m m im i im V W w F    نی روها ی طرح در اعضا ی سی ستم لرزه بر با استفاده از روشSRSS و ی ا ترک ی ب مرتبه ی دوم کامل نی روها ی طرح مود ی محاسبه م ی.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 116 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 18 - 1 - 3 سیستم میراگر نی روها ی طرح در دستگاه ی ها یم راگر و سا ی ر اعضا ی سی ستم م ی راگر با ی د بر مبنا ی پارامترها ی بازتاب یی تغ رشکل هر طبقه، جابجا یی نسب ی طبقه و سرعت طبقه که در بند ی ها بعد توض ی ح داده م ی شود، .محاسبه شود جابجا یی ها و سرعت ی ها به کار رفته برا ی محاسبه ی بیشی نه ن ی رو ی یا جاد شده در دستگاه ی ها یم راگر در هر طبقه، ی با د با توجه به زاو یهی قرارگ یری دستگاه یم راگر نسبت به افق و افزا ی ش پاسخ به سبب پی چش مورد ن ی از برا ی طراح ی سی ستم لرزه.بر محاسبه شوند یی تغ رشکل ی ها سقف در ترازi ، iD  وiM ، جابجا یی ی ها نسب ی ،طبقهD  وM  و سرعت ی ها ،طبقهD  وM ی با د به ترت ی ب برا ی زلزله های طرح و نادر با توجه به الزامات ا ی بند ن .محاسبه شود 18 - 1 - 3 - 1 تغییرشکل طبقه در زلزله ی طرح یی تغ رشکل سازه در اثر زلزله ی طرح در ترازi در مودm ،نوسان سازهimD ، در راستا ی مورد نظر با استفاده از رابطه ی 14 - 13 تع یین می:شود 14 - 13 im mD imD D    :که در آن mD D : جابجایی بام در مودm سازه در زلزله ی طرح طبق بند14 - 4 - 3 - 1 یی تغ رشکل طرح کل در هر طبقه ی سازه با استفاده از روشSRSS و ی ا ترک ی ب مرتبه ی دوم کامل یی تغ رشکل ی ها ی مود زلزله ی طرح محاسبه م ی.شود 18 - 1 - 3 - 5 جابجایی بام در زلزله ی طرح جابجایی ( بام در مود اصلیm = 1) و ( مودهای باالترm > 1) سازه در اثر زلزله ،ی طرحD D1 و mD D ، در راستای مورد نظر باید با استفاده از روابط14 - 14 و14 - 15 :محاسبه شود برایm = 1 : 14 - 14 -الف s D T T  1 برای E DS D D DS D B T S g B T S g D 1 2 1 1 2 1 2 1 1 2 1 4 4               14 - 14 -ب E D D D D D B T S g B T S g D 1 1 1 1 2 1 1 1 1 2 1 4 4               برای s D T T  1 برایm > 1 : 14 - 15 mD m DS m mD m D m mD B T S g B T S g D 2 2 1 2 4 4               که در:آن -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر111 E B1 : ثابت عددی که مقدار آن در جدول14 -1 برای میرایی موثر، 1 V I  ، در زمان تناوب1T ، د.اده شده است m Γ: ضریب مشارکت مود m نوسان سازه با استفاده از رابطه ی14 -5 18 - 1 - 3 - 3 جابجایی نسبی طبقه در اثر زلزله ی طرح جابجا یی نسب ی طرح طبقه در مود اصل ی ، D 1 ، و مودها ی ،باالترmD  ( m > 1)، در راستا ی مورد نظر با ی د با توجه به الزامات بند 4 - 14 - 1 و با استفاده از جابجا یی ی ها ی مود بام بند14 - 4 - 3 - 1 .محاسبه شود جابجا یی نسب ی ،طرح کل طبقهD ی ، با د با استفاده از روشSRSS و ی ا ترک ی ب مرتبه ی دوم کامل (CQC) ،جابجا یی ی ها نسب ی زلزله ی طرح مود ی یی تع.ن شود 18 - 1 - 3 - 1 سرعت طبقه در اثر زلزله ی طرح سرعت طرح طبقه ی سازه در مود اصل ی ، D 1 ، و مودها ی ،باالترmD  ( m > 1)، در راستا ی مورد نظر با ی د با استفاده از روابط14 - 16 و14 - 13 یی تع:ن شود 14 - 16 D D D T1 1 1 2     14 - 13 m mD mD T     2 سرعت ،طرح کل طبقهD ی ، با د با استفاده از روشSRSS و ی ا ترک ی ب مرتبه ی دوم کامل(CQC) ، جابجا یی ی ها نسب ی ی مود زلزله ی طرح تع یی.ن شود 18 - 1 - 3 - 1 پاسخ تحت زلزله ی نادر ی نه یشیب یی تغ رشکل مود ی کل سقف در ترازi، مقاد ی ر جابجا یی نسب ی طبقه ی طرح و مقاد ی ر سرعت طبقه ی طرح با ی د به ترت ی ب مبتن ی بر بندهای 14 - 4 - 3 - 1 ، 14 - 4 - 3 - 3 و14 - 4 - 3 - 4 باشد به جز جابجا یی بام طرح که با ی د با ب یشی نه جابجا یی بام جا ی گز ی ن شود. ب یشی نه جابجا یی بام سازه در راستا ی موردنظر ،برای مود اصلیM D1 ،، و مودهای باالترmM D ، (m>1) ی با د با توجه به روابط14 - 13 و 14 - 19 محاسبه:شود 14 - 13 -الف s M T T  1 برای E MS M MS M B T S g B T S g D M 1 2 1 1 2 1 2 1 2 1 Γ 4 Γ 4 1                 14 - 13 -ب E M M M M M B T S g B T S g D 1 1 1 1 2 1 1 1 1 2 1 Γ 4 Γ 4                 برای s M T T  1 -------- صفحهٔ بعد -------- 110 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 14 - 19 mM m MS m mM m M m mM B T S g B T S g D 2 2 1 2 4 4               :که در آن mM B : ثابت عددی که مقدار آن در جدول14 -1 برای نسبت میرایی موثر، mM ، در زمان تناوب m T، د.اده شده است MS S : پارامتر شتاب ط یفی ی نظ ر زلزله ی نادر برای نسبت یی را یم 5 % در زمان تناوب ( کوتاه1/4 )ثانیه که از رابطه یs a MS S F S  (طبق فصل سوم ) بدست می.آید 1 M S :شتاب ط یفی ی نظ ر زلزله ی نادر برای نسبت یی را یم 5 % در زمان تناوب یک ثانیه که از رابطه ی 1 1 S F S v M  (طبق فصل سوم ) بدست می.آید 18 - 1 روش بار جانبی معادل در صورت استفاده از روش بار جانبی معادل برا ی طراح ی سازه ی ی دارا یس ستم م ی راگر، ی رعا ت الزامات ای ن بخش ضرور ی .است 18 - 1 - 1 مدل سازی اعضا ی سی ستم باربر لرزه ای با ی د به نحو ی مدل ی ساز شوند که با الزامات بند 4 - 3 سازگار باشد. به منظور تحل ی ل سازه، هی تک گاه آن را م ی.توان صلب فرض نمود اعضا ی سی ستم م ی راگر با ی د برا ی تحمل ن ی روها ی طرح دستگاه ی ها یم راگر که به زم ی ن و ن ی ز به س ی ستم باربر لرزه ای منتقل م ی شوند مدل ی ساز شوند. سخت ی وم ثر دستگاه ی ها یم راگر وابسته به سرعت با ی د .در مدل منعکس شود در صورت محاسبه ی یی را یم وم ثر بر اساس روش ارائه شده در بند14 -6 و اصالح پاسخ بر اساس ا ی ن یی را یم مطابق با ضو ابط بند ها ی14 - 5 - 1 و14 - 5 - 3، ی از ین به مدل ی ساز ی صر ح دستگاه ی ها یم راگر ین.ست خصوص ی ات سخت ی یی را ی و م دستگاه ی ها یم راگر جهت انعکاس در مدل با ی د مبتن ی ا تا ی بر یی د شده توسط آزما ی ش دستگاه ی ها یم راگر براساس مندرجات بند 14 - 9 .باشد 18 - 1 - 5 سیستم مقاوم لرزه ای 18 - 1 - 5 - 1 برش پایه ی لرزه ای برش پا یهی لرزه ای سی ستم باربر لرزه،ایu V ، در راستا ی مورد نظر با ی د به صورت ترک ی ب دو م ی لفه و ی مود 1 V وR V با توجه به رابطه ی 14 - 14 یی تع:ن شود 14 - 14 min 2 2 1 V V V V R u    -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر119 :که در آن 1V :مقدار برش پا یهی لرزه یا مود اصل ی در راستا ی موردنظر از پاسخ در زلزله ی طرح مطابق با بند 14 - 5 - 1 - 1 R V :مقدار برش پا یهی لرزه ای مود ماندگار در راستا ی موردنظر در زلزله ی طرح مطابق با بند 14 - 5 - 1 - 6 min V :حداقل مقدار مجاز برش پا ی ه برا ی طراح ی سی ستم باربر لرزه ای سازه در راستا ی موردنظر مطابق با بند 14 - 1 - 1 - 1 18 - 1 - 5 - 5 برش پایه ی مود اصلی برش پا یهی مود اصل ی ، 1Vی ، با د با استفاده از رابطه ی 14 - 11 یی تع:ن شود 14 - 11 1 1 1 W C V s  :که در آن 1 s C :ضریب زلزله برای مود اصل ی که طبق بند 14 - 5 - 1 - 4 یی تع ی ن م شود. 1 W :وزن لرزه ای مو ثر مود اصل ی، دربرگ ی رنده ی سهم ی از بار زنده که توسط رابطه ی 14 -4 - ب و ی برا m =1 تع یین می شود. 18 - 1 - 5 - 3 خصوصیات مود اصلی بردار شکل مود ی مود اصل ،ی1i ، و ی ضر،ب مشارکت آن1 ، باید ی ا به کمک تحل ی یکی نام ی ل د از مدل منعکس کننده ی خصوص ی ات االست ی ک سازه یا و خصوص ی ات تغ یی رشکل ی اعضا ی مقاوم و ی ا به وس ی له روابط14 - 11 و14 - 13 یی تع:ن شود 14 - 11 r i i h h  1  14 - 13     n i i iw W 1 1 1 1  :که در آن ih :ارتفاع از تراز پا ی ه تا ترازi rh :ارتفاع سازه از تراز پا ی ه تا تراز بام زمان تناوب اصل ی، 1 T ،ی ا به کمک تحل ی یکی نام ی ل د از مدل منعکس کننده ی خصوص ی ات ارتجاعی سازه یا و خصوص ی ات تغ یی رشکل ی اعضا ی مقاوم و ی ا به وس ی له ی رابطه ی 14 - 14 م حاسبه م ی:شود -------- صفحهٔ بعد -------- 108 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 14 - 14      n i i i n i i i F g w T 1 1 2 1 2    :که در آن iF :ی رو ین ی جانب در ترازi سازه که بر اساس ضوابط بند 4 - 3 - 4 ی ع م ی توز شود. i :یی تغ رشکل ارتجاعی در ترازi سازه در اثر ن ی رو ی جانب یiF 18 - 1 - 5 - 1 ضریب زلزله برای مود اصلی ضریب زلزله برای مود اصل ی، 1 s C، با استفاده از رابطه ی 14 - 15 یا14 - 16 محاسبه م ی:شود 14 - 15 D DS d u s B S C R C 1 0 1         برای s D T T  1 14 - 16   D D D d u s B T S C R C 1 0 1 1 1         برای s D T T  1 18 - 1 - 5 - 1 تعیین زمان تناوب مود اصلی زمان تناوب م و ثر مود اصل ی ( m = 1) در زلزله ی ،طرحD T1، و زلزله ی ،نادرM T1ی ، با د با در نظر گرفتن صر ی ح مشخصه ی رو ین- یی تغ رشکل پس از تسل ی م سازه و ی ا به کمک روابط14 - 13 و14 - 13 یی تع:ن شود 14 - 13 D D T T  1 1  14 - 13 M M T T  1 1  18 - 1 - 5 - 6 برش پایه ی مود ماندگار برش پا یهی مود ماندگار ، R V ،باید با استفاده از رابطه ی 14 - 19 یی تع:ن شود 14 - 19 R sR R W C V  :که در آن sR C :ضریب زلزله برای مود ماندگار طبق بند14 - 5 - 1 - 3 R W :وزن م و ثر سازه در مود ماندگار وم ثر که با استفاده از رابطه ی 14 - 31 یی تع ی ن م شود. -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر101 18 - 1 - 5 - 1 خصوصیات مود ماندگار خصوص ی ات مود ماندگار شامل شکل مود ،یR i، ضر ی ب مشارکت، R  ، وزن لرزه ای مو ثر سازه ، R W ، و زمان تناوب م و،ثرR T ،باید با استفاده از روابط14 - 34 تا14 - 33 یی تع:ن شوند 14 - 34 1 1 1 1 1      i iR   14 - 31 1 1    R 14 - 31 1 1 W WR   14 - 33 1 4.0 T TR  18 - 1 - 5 - 0 ضریب زلزله برای مود ماندگار ضریب زلزله برای ،مود ماندگارsR Cی ، با د با استفاده از رابطه ی 14 - 34 یی تع:ن شود 14 - 34 R DS d u sR B S C R C 0         :که در آن R B : ثابت عددی که مقدار آن در جدول14 -1 برای میرایی موثر، R ، در زمان تناوبR T، د اده .شده است 18 - 1 - 5 - 9 نیروی جانبی طرح نیروی جانبی طرح در اعضای سیستم باربر لرزه ای در ترازi ،ناشی از پاسخ سازه در مود اصلی1iF ، و ،مود ماندگارiR F ، در راستای مورد نظر با استفاده از روابط14 - 35 و14 - 36 تعیین می:شود 14 - 35 1 1 1 1 1 V W w F i i i    14 - 36 R R R iR i iR V W w F    نیروهای طرح در اعضای سیستم باربر لرزه ای باید به روشSRSS از نیروهای حاصل از مود اصلی و .مود ماندگار بدست آیند 18 - 1 - 3 سیستم میراگر نی روها ی طرح در دستگاه ی ها یم راگر و سا ی ر اعضا ی سی ستم م ی راگر با ی د بر اساس پارامترها ی بازتاب یی تغ رشکل طبقه، جابجا یی نسب ی طبقه و سرعت طبقه که در بندهای بعد ی توض ی ح داده م ی شوند یی تع.ن شوند -------- صفحهٔ بعد -------- 105 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ جابجا یی ها و سرعت ی ها مورد استفاده برا ی محاسبه ی نی روها ی بیشی نه در دستگاه ی ها یم راگر هر طبقه با ی د با در نظر گرفتن زاو یهی ی تما ل هر دستگاه یم راگر از راستا ی افق محاسبه شده باشند و در ای ن محاسبه، اثر افزا ی ش پاسخ به سبب پ ی چش مورد ین از برا ی طراح ی سی ستم باربر لرزه ای ن ی ز لحاظ .شده باشد یی تغ رشکل سقف در ترازi ، iD  وiM  ،جابجا یی ی ها نسب ی ،طبقهD وM و سرعت ی ها ،طبقه D وM باید به ترت ی ب برا ی زلزله ی طرح و زلزله ی نادر با توجه به الزامات بندهای زیر محاسبه .شوند 18 - 1 - 3 - 1 تغییر شکل طبقات در زلزله ی طرح یی تغ رشکل طرح کل در هر طبقه از سازه در راستا ی مورد نظر با ی د به صورتSRSS یی تغ رشکل سقف در مودها ی ی اصل و ماندگار محاسبه شود. تغ یی رشکل سقف در مودها ی ی اصل و ماندگار در اثر زلزله ی ،طرحD i1  وiRD ، در مرکز سخت ی ترازi از سازه در راستا ی مورد نظر با ی د با استفاده از روابط14 - 33 و14 - 33 یی تع:ن شود 14 - 33 1 1 1 i D D i D    14 - 33 iR RD iRD D    :که در آن RD D: ج ابجا یی طرح در مود ماندگار در مرکز سخت ی بام سازه در راستا ی مورد نظر (بند 14 - 5 - 3 - 1) 18 - 1 - 3 - 5 تغییرشکل بام در زلزله ی طرح جابجا یی مودها ی ی اصل و ماندگار ناش ی از زلزله ی ،طرحD D1 وRD D، در مرکز سخت ی تراز بام سازه در راستا ی مورد نظر با ی د با استفاده از روابط14 - 39 و14 - 44 یی تع:ن شود 14 - 39 -الف D DS D D DS D B T S g B T S g D 1 2 1 1 2 1 2 1 1 2 1 4 4                   برای S D T T  1 14 - 39 -ب E D D D D D B T S g B T S g D 1 1 1 1 2 1 1 1 1 2 1 4 4                   برای S D T T  1 14 - 44 R R DS R R R D R RD B T S g B T S g D 2 2 1 2 4 4               18 - 1 - 3 - 3 جابجایی نسبی زلزله ی طرح جابجا یی نسب ی ،طرح طبقهD ، در راستا ی مورد نظر بای د با استفاده از رابطه ی 14 - 41 :محاسبه شود 14 - 41 2 2 1 RD D D      :که در آن -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر103 D 1 Δ :جابجا یی نسب ی طرح طبقه ناش ی از مود اصل ی نوسان سازه در راستا ی مورد نظر RD Δ :جابجا یی نسب ی طرح طبقه ناش ی از مود ماندگار نوسان سازه در راستا ی مورد نظر جابجا یی ی ها نسب ی طرح طبقه مود ی ، D 1  وRD ی ، با د به صورت تفاضل تغ یی رشکل در باال و یی پا ن طبقه مورد نظر با استفاده از تغ یی رشکل ی ها طبقه مورد اشاره در بند 14 - 5 - 3 - 1 .محاسبه شود 18 - 1 - 3 - 1 سرعت طبقه تحت زلزله ی طرح سرعت طبقه در زلزله ی ،طرحD ، در راستا ی مورد نظر با ی د با توجه به روابط زیر :محاسبه شود 14 - 41 2 2 1 RD D D      14 - 43 D D D T1 1 1 2     14 - 44 R RD RD T     2 :که در آن D 1 : سرعت طبقه در زلزله ی طرح ناش ی از مود اصل ی نوسان سازه در راستا ی مورد نظر RD : سرعت طبقه در زلزله ی طرح ناش ی از مود ماندگار نوسان سازه در راستا ی مورد نظر 18 - 1 - 3 - 1 پاسخ تحت زلزله ی نادر به جز جابجا یی ی ها طرح بام که با ی د با جابجا یی ی ها ی نه یشیب بام جا ی گز ی ن شود، تغ یی رشکل ی ها ی نه یشیب ی مود و کل در تراز i، جابجا یی ی ها نسب ی طرح طبقه و سرعت ی ها طرح طبقه با ی د به ی ترت ب بر اساس روابط بند ی ها 14 - 5 - 3 - 1 ، 14 - 5 - 3 - 3 و14 - 5 - 3 - 4 محاسبه شوند. جابجا یی ی ها ی نه یشیب بام با ی د با استفاده از روابط14 - 45 و14 - 46 محاسبه شود: 14 - 45 -الف E MS M M MS M B T S g B T S g D 1 2 1 1 2 1 2 1 1 2 1 Γ 4 Γ 4                 برای S M T T  1 14 - 45 -ب E M M M M M B T S g B T S g D 1 1 1 1 2 1 1 1 1 2 1 4 4                   برای S M T T  1 14 - 46 R R MS R R R M R RM B T S g B T S g D 2 2 1 2 Γ 4 Γ 4                 18 - 6 اصالح پاسخ دارای میرایی مطابق بندهای14 - 4 و14 - 5 باید .پاسخ سازه به منظور انعکاس اثرات سیستم میرایی اصالح شود -------- صفحهٔ بعد -------- 101 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ 18 - 6 - 1 ثابت میرایی در شرا یطی که زمان تناوب سازه بزرگتر ی ا مساو ی 0T باشد، ثابت م یی را ی ی با د بر اساس مقاد ی ر جدول 14 -1 یی تع ن شود. در صورت کوچکتر بودن زمان تناوب سازه از0T، ثابت م یی را ی ی د ب ی با ن عدد1 که ی برا همه مقاد یی را ی ر م ی وم ثر متناظر با زمان تناوب صفر ثان ی ه فرض شده است و م یی را ی بدست آم ده از جدول14 -1 ی برا زمان تناوب0T به صورت خط ی درون ی اب ی .شود 18 - 6 - 5 میرایی موثر یی را یم وم ثر در جابجا یی ،طرحmD ، و جابجا یی یشیب ،نهmM  ، مودm نوسان سازه در راستا ی مورد نظر ی با د با استفاده از روابط14 - 43 و14 - 43 :محاسبه شود 14 - 43 HD D Vm I mD         14 - 43 HM M Vm I mM         :که در آن HD β :ی لفه وم نسبت یی را یم وم ثر سازه در راستا ی موردنظر ناش ی از رفتار چرخه یا پس از تسل ی م سی ستم لرزه بر و اعضا ی سی ستم م ی راگر در تقاضا ی شکل یری پذ ثر وم زلزله ی طرح ، D  HM β :ی لفه وم نسبت یی را یم وم ثر سازه در راستا ی موردنظر ناش ی از رفتار چرخه یا پس از تسل ی م سی ستم لرزه بر و اعضا ی سی ستم م ی راگر در تقاضا ی شکل یری پذ ثر وم زلزله ی نادر، M  Iβ: مولفه ی نسبت یی را یم موثر سازه ناش ی از استهالک انرژ ی ی ذات توسط اعضا ی سازه، ی در ا درست یز ر مقدار جابجا یی تسل ی م س ی ستم لرزه بر Vm β: مولفه ی نسبت میرایی موثر کل مودm نوسان سازه در راستای مورد نظر ناشی از استهالک انرژی ویسکوز سیستم میراگر، در یا درست زیر مقدار جابجایی تسلیم موثر سیستم باربر لرزه ای به جز در حالت ی که نتا ی ج تحل ی ل و ی ا آزما شی، استفاده از مقاد ی گر ی ر د ی را مجاز م ی شمرد، تقاضا ی شکل یری پذ وم ثر مودها ی نوسان باالتر در راستا ی مورد نظر با ی د برابر با یک .فرض شود 18 - 6 - 5 - 1 میرایی ذاتی یی را یم ی ذات، I ی ، با د بر اساس نوع مصالح، پ ی کربند ی ، و رفتار د یکی نام ی سازه و اجزا ی غی رسازه ای رو و ی ا درست ز ی ر نقطه تسل ی م س ی ستم لرزه بر تع یی ن شود. به جز در حالت ی که نتا ی ج تحل ی ل و ی ا آزما ی ش استفاده از مقاد ی ر باالتر را مجاز م ی شمرد، م یی را ی ی ذات در همه مودها ی نوسان نبا ی د بزرگتر از5 % یی را یم بحران ی .در نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر101 18 - 6 - 5 - 5 میرایی چرخه ای یی را یم چرخه ای سی ستم لرزه بر و اعضا ی سی ستم م ی راگر با ی د بر اساس آزما ی ش، تحل ی ل و ی ا روابط14 - 49 و14 - 54 یی تع:ن شود 14 - 49 ) 1 1 64 .0 ( D I H HD q       14 - 54 ) 1 1 64 .0 ( M I H HM q       که در:آن H q :ی ضر ب اصالح چرخه که تعر ی ف آن در بند 14 - 6 - 1 - 1 - 1 آمده است. به جز شرا یطی که اطالعات آزما ی شگاه ی و ی ا تحل یلی استفاده از مقاد ی گر ی ر د ی را توص هی یم ،کند یی را یم چرخه یا مودها ی باالتر نوسان در راستا ی مورد نظر با ی د برابر صفر فرض شود. 18 - 6 - 5 - 5 - 1 ضریب اصالح چرخه محاسبه ی یی را یم چرخه ای سی ستم لرزه بر و اعضا ی سی ستم م ی راگر با ی د با در نظر گرفتن جمع شدگ ی و سا ی ر آثاری که سبب کاهش مساحت چرخه در ط ی چرخه ی ها متوال ی ی ناش ا ز تقاضا ی زلزله م ی شود صورت بگ ی رد. به جز در صورت تا یی د اطالعات آزما ی شگاه ی و ی ا تحل یلی ، نسبت مساحت کامل چرخه ی سی ستم لرزه بر که برا ی طراح ی به کار م ی رود با ی د برابر نسبتH q که توسط رابطه ی 14 - 51 محاسبه یم:شود در نظر گرفته شود 14 - 51 1 67 .0 T T q S H  :که در آن ST :زمان تناوب تعر ی ف شده طبق رابطه ی3 - 11 مقدارH q ی نبا د بزرگتر از1 انتخاب شود و ن ی از ی ز ن ی نیست که کمتر از5 /4 درنظر گرفته شود. 18 - 6 - 5 - 3 میرایی ویسکوز یی را یم یو سکوز مودm ،نوسان سازهVm ی ، با د به کمک روابط14 - 51 و14 - 53 :محاسبه شود 14 - 51 m j mj Vm W W   4   14 - 53   j im im m F W  2 1 :که در آن -------- صفحهٔ بعد -------- 106 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ mj W : کار انجام شده توسط دستگاه یم راگرj ی در ک چرخه ی کامل از پاسخ د یکی نام ی متناظر با مود m نوسان سازه در راستا ی مورد نظر در جابجا یی ی ها ی مود ، im  m W :انرژ ی کرنش ی یشیب نه در مودm نوسان سازه در راستا ی مورد نظر در جابجا یی ی ها ی مود، im  im F :ی رو ین نرس یا ی مودm در ترازi im  :یی تغ رشکل ترازi در مودm نوسان در مرکز سخت ی سازه در راستا ی مورد نظر یی را یم یو سکوز مود ی دستگاه ی ها یم راگر وابسته به سرعت با ی د بر اساس دامنه ی پاسخ ی برابر با جابجا یی تسل و م م ی ثر سازه تع یی.ن شود محاسبه کار انجام شده توسط دستگاه ی ها یم راگر با ی د با در نظرگرفتن جهت گیری و مشارکت هر می راگر با توجه به مود نوسان مورد نظر انجام شود. اثر تغ یی رشکل اجزا یی مانند م یخ ها، پ یچ ها، ورق ی ها اتصال، انتها ی مهاربندها و سا ی ر اجزا یی که دستگاه ی ها یم راگر را به سا ی ر اعضا ی سازه متصل م ی کنند بر کاهش کار انجام شده توسط دستگاه ی ها یم راگر با ی.د در نظر گرفته شود 18 - 6 - 3 تقاضای شکل پذیری موثر تقاضا ی شکل یری پذ وم ثر وارد بر س ی ستم لرزه بر ناش ی از زلزله ی ،طرحD ، و زلزله ی ،نادرM ی ، با د با استفاده از روابط14 - 54 تا14 - 56 :محاسبه شود 14 - 54 0.1 1   Y D D D D  14 - 55 0.1 1   Y M M D D  14 - 56 2 1 1 1 0 2 4 T C R C g D S u d Y                :که در آن تقاضا ی شکل یری پذ ،طرحD ، نبا ی د از مقدار ب ی نه یشی تقاضا ی شکل یری پذ وم ،ثرmax  ، داده شده در بند 14 - 6 - 4 .تجاوز کند 18 - 6 - 1 بیشینه تقاضای شکل پذیری موثر به منظور تع یی ن ضر ی ب اصالح چرخه ی هی سترز ی س، م یی را ی یه سترت ی ک و سا ی ر پارامترها، مقدار بیشی نه تقاضا ی شکل یری پذ وم ،ثرmax ی ، با د با استفاده از روابط14 - 53 و14 - 53 :محاسبه شود 14 - 53 D S T T 1 برای                  1 5.0 2 0 max I Ru  14 - 53 1T TS برای I Ru 0 max    -------- صفحهٔ بعد -------- /فصل دهم: سازه با میراگر101 :که در آن I :ی ضر ب اهم ی ت که با توجه به بند 4 - 3 یی تع ی ن م شود. ی براD S T T T 1 1   ، max  ی را م توان از طر ی ق درون ی اب ی ی خط یب ن مقاد ی ر روابط14 - 53 و14 - 53 .بدست آورد 18 - 1 شرایط بار لرزه ای و معیارهای پذیرش ی برا روش ی ها تحلیل یغ رخط ی ( بند14 - 3)، س ی ستم لرزه بر، س ی ستم م یی را ی ، شرا ی ط بارگذار ی و ی مع ارها ی ی پذ رش برا ی پارامترها ی پاسخ موردنظر با ی د از ضوابط بند 14 - 3 - 1 ی رو یپ کنند. ن ی روها و جابجا یی ی ها طرح تع یی ن شده بر اساس روش ط یفی (بند 14 - 4) ی ا روش بار جانب ی معادل(بند 14 - 5) ی با د بر اساس مع ی ار طراح ی مقاومت ی ای ن آیین نامه و بارگذار ی لرزه یا بند ی ها 14 - 3 - 1 و14 - 3 - 1 .کنترل شوند 18 - 1 - 1 روش های غیرخطی در صورت استفاده از روش ی ها ی تحل ی ل غ رخط ی، سی ستم لرزه بر، س ی ستم م ی راگر، شرا ی ط بارگذار ی و ی مع ارها ی ی پذ رش با ی ست ی از بندهای14 - 3 - 1 - 1 الی14 - 3 - 1 - 1 ی رو یپ .کنند 18 - 1 - 1 - 1 سیستم لرزه بر سی ستم لرزه بر با ی د الزامات مقاومت ارائه شده در فصل چهارم را بر اساس برش پا یه ، min V ، داده شده در بند 14 - 1 - 1 - 1 ی تام ن کند. جابجا یی نسب ی طبقه با ی د به کمک زلزله ی طرح تع یی.ن شود 18 - 1 - 1 - 5 سیستم میراگر دستگاه های میراگر و اتصاالت آن ها باید ابعاد مناسب برای مقاومت در برابر نیروها، جابجایی ها و سرعت های ناشی از زلزله.ی نادر را داشته باشند 18 - 1 - 1 - 3 ترکیب آثار بارگذاری آثار بارها ی ی ثقل و لرزه یا بر رو ی سی ستم م یی را ی ی با د بر اساس ضوابط بند1 - 1 - 1 با به کارگ یری ی وها رین ی جانب لرزه ایE Q بدست آمده از تحل ی ل با ی کد ی گر ترک ی ب شوند. ضر ی ب افزونگی، ی ، با د در همه موارد برابر با1 در نظر گرفته شود و ن ی از ی به در نظر گرفتن ضر ی ب اضافه مقاومت بند 1 - 1 - 4 در اثرات بارگذار ی لرزه یا به منظور طراح ی سی ستم م ی.راگر وجود ندارد 18 - 1 - 1 - 1 معیارهای پذیرش برای پارامترهای بازتاب موردنظر اجزا ی سی ستم م ی راگر با ی د بر اساس مع ی ار طراح ی مبتنی بر مقاومت ا ی ن آیین نامه با به کارگ یری نی روها ی لرزه یا و شرا ی ط بارگذار ی لرزه یا یی تع ن شده با روش ی ها یغ رخط ی و بدون اعمال کاهش -------- صفحهٔ بعد -------- 100 /آیین نامه طراحی لرزه ای تا سیسات و سازه های صنعت نفت (نشریه شماره830 ) ..... ...... ... ............................. ................ مقاومت برآورد شوند. در زمان استفاده از نیروهای حاصل از روش ی ها تحلیل غی رخط ی ی از ین به ارزیابی اعضا ی سی ستم لرزه ی بر ن.ست 18 - 1 - 5 روش های طیفی و بار جانبی معادل در ی شرا ط به کارگ یری روش ط یفی ی ا بار جانبی معادل در تحل ی ل، س ی ستم لرزه بر، س ی ستم م ی ،راگر ی شرا ط بارگذار ی لرزه یا و مع ی ارها ی ی پذ رش با ی د از بندهای14 - 3 - 1 - 1 الی14 - 3 - 1 -6 ی رو پی .کنند 18 - 1 - 5 - 1 سیستم لرزه بر سی ستم لرزه بر با ی د الزامات طراحی ارائه شده در فصل چهارم را با به کارگ یری برش پا یهی لرزه ای و نی روها ی طرح تع یی ن شده بر اساس بند 14 - 4 - 1 ی ا14 - 5 - 1 ی تام ن نما ی.د جابجا یی نسب ی ،طبقهD ، تع یی ن شده توسط هر ی ک از بند ی ها 14 - 4 - 3 - 3 ی ا14 - 5 - 3 - 3 ی نبا د از d u C R برابر جابجا یی نسب ی مجاز طبقه بدست آمده از جدول4 -3 که در آن اثرات پ ی چش طبق ضوابط بند 4 - 13 لحاظ شده است، .تجاوز کند 18 - 1 - 5 - 5 سیستم میراگر سیستم میراگر باید برای نیروهای طرح لرزه ای ضوابط فصل چهارم، و برای شرایط بارگذاری لرزه ای ضوابط این بند را تامین.کند 18 - 1 - 5 - 3 ترکیب آثار بارگذاری آثار بارها ی لرزه یا و ثقل ی بر رو ی سی ستم م یی را ی ی با د بر اساس ضوابط بند 1 - 1 و با در نظر گرفتن اثر بارها ی لرزه یا ی افقE Q یی تع ن شده بر اساس بند 14 - 3 - 1 - 5 ی کد ی با گر ترک ی ب شوند. ضر ی ب افزونگی  در تمام حاالت م ی تواند برابر1 در نظر گرفته شود و ن ی از ی به در نظر گرفتن ضر ی ب اضافه مقاومت بند 1 - 1 - 4 در محاسبه ی اثر بار لرزه یا طرح س ی ستم م ی راگر ن ی.ست 18 - 1 - 5 - 1 نیروهای طراحی مودی سیستم میراگر نی روها ی طرح مود ی سی ستم م ی راگر با ی د بر اساس نوع دستگاه ی ها یم راگر و جابجا یی ها و سرعت ی ها طرح مود ی طبقه تع یی ن شده توسط هر ی ک از بند ی ها 14 - 4 - 3 ی ا14 - 5 - 3 .محاسبه شود در صورت ن ی از به تا یی د پاسخ ب یشی نه توسط تحل ی ل تار ی خچه زمان ی ، جابجا یی ها و سرعت ی ها طرح ی مود طبقه با ی د به نحو ی ی افزا ی ش ابند که از مقاد ی ر سرعت ها و جابجا یی ی ها کل طرح طبقه که بر اساس ضوابط بند 14 - 3 یی تع ن شده.اند بزرگتر شوند الف- دستگاه:های میراگر وابسته به جابجایی ی رو ین لرزه یا طرح در دستگاه ی ها یم راگر وابسته به جابجا یی ی با د مبتن ی بر ن ی رو ی ی نه یشیب دستگاه در جابجا یی ی ها برابر با یا کمتر از جابجا یی نسب ی ،طرح طبقهD  .باشد