سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور سور لعمل زر فو سیمبا ی ۱ ۹ 1 عِ ۹ عِ ۰ ه* روش‌های دوز نو شیمیایی و زئوبونانی فابطه شماره ۷۸۰ معاونت فنی, امور زیربنایی و تولیدی معاونت آمور معادن و صنابع معدنی یی3یی3[02[ ادا ۱۱۱۱۱۱۱ ناو او ۱ و۱ ۱۳۹۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ و -------- صفحهٔ بعد -------- رما ممورم سازمان ام و لوور سور ربیس سازمان شماره: ۵۵ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۹/۲ موضوع: دستورالعمل اکتشافات ژئوشیمیابی به روش‌های بیوژئوشیمیابی و ژئوبوتانی در چارچوب ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور. نظام فنی و9 اجرایی بکیارچه 9 ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و آبین‌نامه استانداردهای اجرابی طرح‌های عمرانی, به پیوست ضابطه شماره ۷۸۰ امور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران؛ با عنوان « دستورالعمل اکتشافات زئوشیمیایی به روش‌های بیوژئوشیمیایی و ژئوبوتانی » از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر. از تاریخ ۱۳۹۹/۰۱/۰۱ الزامی است. ضوابط و معیارها در حدود مشخص شده در این ضابطه. با توجه به شرایط خاص کار مورد نظر تعیین و مبنای عمل می‌باشد. در مورد پروژه‌هایی که از محل سرمابه‌گذاری بخش غیر دولتی تامین اعتبار می‌شوند. لازم است حدود انتخابی معیارهای بادشده در مرحله ارجاع کار تعیین و به تایید سرمابه یذ بر برسد. امور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران این سازمان دربافت‌کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. دس ۳۶۴۲۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ و -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مذارک فىی :خ ًاوىذ ٌ گرامی ام ًر وظام فىی ،اجرایی مطایریه ی پیماوکاران معایوت ،فىی ام ًر زیربىایی ی ت ًلیدی سازمان ٍبروام ی ٍب ًدج ،کط ًر با ٌاستفاد از وظر کارضىاسان ٍبرجست مبادرت ٍب ٍت ُی ٍایه ضابط ٌکرد ی آن را برای ٌاستفاد ٍب ٍجامع ی م ُىدسی کط ًر ٍ عرض ٌوم ًد است. با یج ًد تالش ،فرایان ایه اثر مص ًن از ایراد َایی وظیر غلط َای ،مف ًُمی ،فىی ی ماُ یا ماُ با، اضکاالت م ًض ًعی ویست. از ایه ری، از ضما خ ًاوىد ٌ گرامی صمیماو ٍ تقاضا دارد در ص ًرت مطا َد ٌ َرگ ًو ٍ ایراد ی اضکال فىی مراتب را ب ٍ ص ًرت زیر :گسارش فرمایید 1 - در ٍساماو مذیریت داوش اسىاد فىی ی )اجرایی (سما ثبت وام :فرماییذsama. 2 - پس از یرید ٍب ٍساماو سما ی برای تماس ،احتمالی وشاوی خ ًد را در بخش پریفایل کاربری تکمیل فرماییذ. 3 - ٍب بخش وظرخ ًا َی ٍایه ضابط ٍمراجع فرماییذ. 4 - ٌشمار بىذ ی ٍصفح م ًض ًع م ًرد وظر را مشخص کىیذ. 5 - ایراد م ًرد وظر را بص ًرت ٍخالص بیان داریذ. 6 - در ص ًرت امکان مته اصالح ٌشذ را برای جایگسیىی ارسال کىیذ. کارضىاسان ایه ام ًر وظر َای دریافتی را ب ٍ دقت.مطالع ٍ وم ًد ٌ ی اقدام مقتضی را معم ًل خ ًا َىد داضت پیطاپیص از َمکاری ی دقت وظر جىابعالی قدرداوی می .ض ًد وشاوی برای ٍمکاتب : ،ت ُران میدان ،ب ُارستان خیابان صفی علی ٌضا – مرکس تلفه33271 سازمان ٍبروام ی ٍب ًدج ،کط ًر ام ًر وظام فىی ،اجرایی مطایریه ی پیماوکاران.. . web: Email: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۱۹9 -------- صفحهٔ بعد -------- نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره ۴۲۳۳۹/ت ۵۳۳۴۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات وزیران) به کارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرحها را مورد تاکید جدی قرار داده است و این امور براساس نظام فنی اجرایی یکپارچه. موضوع ماده ۳۴ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور. ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران» تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای فنی طرح‌های توسعه‌ای کشور را به عهده دارد. هوموس خاک‌های جنگلی از نظر برخی عناصر فرعی. غنی است و گیاهانی که بر روی این هوموس رشد کرده‌اند باید غنی از این عناصر باشند. بر این اساس اکتشافات بیوزژئوشیمیایی و ژئوبوتانی یکی از روش‌های مناسب در اکتشاف مواد معدنی در مناطق دارای پوشش گیاهی است. در صورتی که از تجزیه شیمیایی کل گیاه یا اندام خاص پی‌جویی ذخایر پنهان را اکتشاف ژئوبوتانی می‌نامند. روش بیوژئوشیمی بر اساس تجزیه شیمیایی گیاه و روش ژئوبوتانی بر اساس مشاهده مستقیم تغییرات مورفولوژی گیاه و پراکندگی گونه‌های گیاهی است. بنابراین روش ژئوبوتانی این مزیت را دارد که نتایج بررسی فورا در دسترس‌اند و نیاز به نمونه‌برداری» آماده‌سازی و تجزیه ندارند. ضابطه حاضر با عنوان "دستورالعمل اکتشافات ژئوشیمیایی به روش‌های بیوزژئوشیمیابی و ژئوبوتانی" در قالب برنامه تهیه ضوابط و معیارهای معدن تهیه شده است. با همه تلاش‌های انجام شده قطعا هنوز کاستی‌هایی در متن موجود است که امید است. کاربرد عملی و در سطح وسیع این ضابطه توسط مهندسان موجبات شناسایی و برطرف نمودن آن‌ها را فراهم آورد. حمیدرضا عدل معاون فنی. امور زیربنایی و تولیدی یابیز ۱۳۹۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ و -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «دستورالعمل اکتشافات ژئوشیمیایی به روش‌های بیوژئوشیمیایی و زئوبوتانی» مجری طرح جعفر سرقینی معاون آمور معادن و صنایع معدنی- وزارت صنعت. معدن و تجارت اعضای شورای عالی به ترتیب حروف الفبا فرزانه آقارمضانعلی کارشناس آرشد مهندسی صنایع- سازمان برنامه و بودجه کشور عباسعلی ایروانی کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی (کسب و کار) - وزارت صنعت. معدن و تجارت بهروز برنا کارشناس مهندسی معدن- سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور محمد پریزادی کارشناس آرشد مهندسی معدن- سازمان برنامه و بودجه کشور جعفر سرقینی دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی- وزارت صنعت. معدن و تجارت هرمز ناصرنیا کارشناس آرشد مهندسی معدن علی اصغرزاده کارشناس ارشد مهندسی معدن- سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران بهروز برنا کارشناس مهندسی معدن- شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایرأن بهزاد مهرابی دکترای زمین‌شناسی اقتصادی - دانشگاه خوارزمی عبدالمجید یعقوب‌پور دکترای زمین‌شناسی اقتصادی - دانشگاه خوارزمی علی اصغرزاده کارشناس ارشد مهندسی معدن- سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران اعضای کارگروه تنظیم و تدوین به ترتیب حروف الفبا مهدی ایران‌نژاد دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی- دانشگاه صنعتی امیرکبیر بهرام رضایی دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی- دانشگاه صنعتی امیرکبیر بهزاد مهرابی دکترای زمین‌شناسی اقتصادی- دانشگاه خوارزمی اعضای گروه هدایت و راهبری پروژه علیرضا توتونجی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی مهد به اسکندری کارشناس گروه ضوابط زج معیارهای معاونت امور معادن ز صنایع معدنی پیش‌نویس این گزارش توسط آقای دکتر مسعود علیپور اصل تهیه شده و پس از بررسی و تایید توسط -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان فصل اول- کلیات ۱-۱- آشنایی ۲-۱- تعاریف و مفاهیم فصل دوم- روش اکتشساف زئوبوتانی ۱-۲- آشنایی ۳۲-۲- جوامع گیاهی معرف ۳-۲ گونه‌های گیاهی معرف ۴-۲ تغییرات مورفولوژیکی» فیزیولوژیکی و جهشی در گیاهان ۵-۲- کاربرد روش ژئوبوتانی ۶-۲- دستورالعمل انجام اکتشافات به روش ژئوبوتانی فصل سوم- روش اکتشاف بیوزئوشیمیایی ۱-۳- آشنایی ۲-۳- جمع‌آوری اطلاعات و نقشه‌های پایه ۳-۳ طراحی و روش نمونه‌برداری ۱-۳-۳ چگالی نمونه‌برداری ۲-۳-۳ انتخاب نمونه‌ها ۳-۳-۳ نمونه‌برداری ۴-۳-۳- آماده‌سازی نمونه ۳-۳ بسته‌بندی نمونه‌ها ۵-۳- کنترل دقت نتایج تحزیه شیمیایی ۶-۳ روش تجزیه ۷۷-۳ پردازش و تفسیر داده‌ها ۸-۳- نقشه‌های آنومالی بیوزئوشیمیایی ۹-۳- ارزیابی نقشه‌های آنومالی بیوژئوشیمی ۱۰-۳- کنترل آنومالی‌ها ۱۱-۳- محتوای گزارش اکتشاف بیوژئوشیمیایی و ژئوبوتانی ۱-۱۱-۳- چکیده ۲-۱۱-۳- فهرست مطالب ۴-۱۱-۳- فصل اول: کلیات ۵-۱۱-۳- فصل دوم: دستورالعمل انجام روش ژئوبوتانی ۶-۱۱-۳- فصل سوم: دستورالعمل انجام اکتشافات بیوژئوشیمیایی ۷-۱۱-۳- فصل چهارم: کنترل آنومالی‌های زئوشیمیایی ۸-۱۱-۳- فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها ۱۱ ۱۳ ۱۴ ۱۶ ۱۷ ۹ ۳۳ ۳۵ ۲۶ ۳۷ ۳۷ ۲۷ ۳۸ ۳۹ ۳۰ ۳۰. ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۳۳ ۳۳ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۶ ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹-۱۱-۳- فهرست منابع ۷ چ ٩5۳۱۵9۳۱۵۵۰.۱۲۲ ۳۷ ۳۷ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۹ ۳ ۱-- آشنایی از آنجایی که برخی گیاهان, فلزات و سایر مواد معدنی و غیرآلی را در اندام‌هایشان تمرکز می‌دهند. به عنوان ابزاری سودمند در اکتشافات بیوژئوشیمیایی منابع معدنی به کار می‌روند. بررسی گیاهان و هاله‌های گیاهی می‌تواند برای اکتشاف ذخایر معدنی پنهان به ویژه در مناطق پوشیده از گیاه و یا رسوبات ضخیم که دیگر روش‌های اکتشافی ژئوشیمی کاربرد ندارند. سودمند باشد. به عنوان مثال در مناطقی که سنگ بستر آن با رسوبات نسبتا ضخیمی پوشیده شده باشد. از روش اکتشافات ژئوشیمیایی خاک یا رسوبات آبراهه‌ای نمی‌توان استفاده کرد. در چنین حالتی ریشه گیاهان به ویژه اگر عمیق باشند و به سنگ بستر برسند. می‌توانند نشانه‌هایی از وجود سنگ بستر را آشکار سازند. به طور کلی روش اکتشافات بیوژئوشیمیایی مزایا و معایبی به شرح زیر دارد. الف - مزیت‌های کاربرد اکتشافات بیوژئوشیمیایی - هزینه انجام این روش نسبت به دیگر روش‌های زئوشیمیایی بسیار پایین است. - برای اکتشاف کانی‌سازی پنهان در زیر رسوبات ضخیم سودمند است. - گیاهان معرف (روش ژئوبوتانی) به عنوان نشانه کانی‌سازی عمیق بدون انجام تجزیه شیمیایی به کار می‌روند. ب- معایب کاربرد روش اکتشافات بیوژئوشیمیایی - مهارت‌های فردی در استفاده از این روش بسیار مهم است. - به علت مقاومت‌های زیستی گیاهان ممکن است استفاده از این روش در مواقعی موفقیت‌آمیز و در مواقعی دیگر ناکارآمد باشد. - این روش عموما فصلی است و در همه فصول کاربرد آن ممکن نیست. - این روش تنها در مناطقی کاربرد دارد که دارای پوشش گیاهی‌اند. - تفسیر داده‌های حاصل از چنین بررسی‌هایی مشکل است. - نیاز به کمک یک فرد گیاه‌شناس باتجربه در تیم اکتشافی است. - سن گیاه, رشد در دامنه رو به آفتاب و پشت به آفتاب و سایر عوامل اقلیمی و محیطی باعث تفاوت در نتایج یک - تجزیه بخشی از گیاه پا کل گیاه در نتیجه تاثیرگذار است. - گیاهان مورد استفاده در این روش آرزش منطقه‌ای دارند و به صورت عام قابل استفاده در همه افلیم‌ها نیستند. کاربرد گیاهان برای اکتشافات ژژئوشیمیایی نیازمند دانستن اطلاعات آساسی در مورد رئوبوتانی بیوژئوشیمی. بیوشیمی, زئوشیمی, شیمی عمومی. زمین‌شناسی» خاک‌شناسی و جغرافیای زیستی است. به همین دلیل اکتشافات بیوژئوشیمیایی مبتنی بر بررسی گیاهان را به دو بخش آساسی بیوژئوشیمی (تجزیه اندام‌های گیاهی) و ژئوبوتانی (مطالعه مستقیم مورفولوژی گیاهان) تقسیم می‌کنند. این روش به عنوان یک روش کمکی است و معمولا به تنهایی در اکتشافات مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. بنابراین استفاده از آن باید به صورت ترکیبی با سایر روش‌ها باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹/۳ دستورالعمل اکتشاقات ژنوشیمیایی به روش‌های بیوزئوشیمیایی و ژئوبوتانی ۲-۱- تعاریف و مفاهیم مقدار زمینه: فراوانی عادی یک عنصر یا عناصر را در یک ناحیه و یا محدوده مشخص که غلظت آن به صورت آنومالی نیست. مقدار زمینه آن عنصر گویند. عناصر متحرک: عناصر متحرک مورد نیاز گیاه (مانند نیترات و پتاسیم) آن دسته از عناصری‌اند که ممکن است در یک گیاه به اندام‌های دیگر نقل مکان کنند. در گیاهان همیشه سبز. عناصر متحرک ممکن است تا پایان فصل رشد در گیاه تمرکز یابند. اندام‌های گیاهی جابه‌جا نمی‌شوند تا اینکه گیاه پیر شود و سپس از بین برود. انتقال عناصر از خاک به گیاه: اساس مطالعات بیوژئوشیمیایی بر مبنای جذب عنصر و یا عناصر موجود در رطوبت خاک به وسیله گیاه است. عناصر موجود در رطوبت خاک و یا آب‌های زیرزمینی با توجه به در دسترس بودن و تحرک آن. از طریق ریشه گیاه جذب گیاه می‌شود. جذب یک عنصر در گیاه تابع نوع گیاه. ماهیت عنصر جذب شده. عمق نفوذ ریشه گیاه. تمرکز عنصر در خاک. تحرک عنصرء اسیدیته خاک و نظایر آن است. میکوریزها: میکوریزهاء قارچ‌های همزیست با ریشه گیاهان‌اند که ارتباط متقابل و سودمندی با ریشه‌های گیاهان دارند. ریشه‌های گیاه مواد ترشح شده خود را به قارچ منتقل و قارچ در انتقال مواد غذایی و آب به ریشه گیاه کمک می‌کند. ایالات بیوژئوشیمیایی: منطقه و یا ناحیه‌ای که با فراوانی غیرعادی یک یا چند عنصر شیمیایی همراه با واکنش‌های ژئوبوتانی: یکی از روش‌های اکتشافات ژئوشیمیایی که اساس آن مطالعات مستقیم بصری گیاهان و بررسی تغییرات در مورفولوژی و رنگ گیاهان در اثر وجود مواد معدنی در محل رشد آن‌ها است. بیوژئوشیمی: یکی از روش‌های اکتشافات ژئوشیمیایی است که اساس آن روابط ذاتی و طبیعی متقابل بین بیوسفر و محیط اطراف آن (هیدروسفرء آتمسفر و سطح لیتوسفر) است. تمرکز عناصر موجود در گیاه بستگی به نوع بافت. سن و شرایط رشد گیاه دارد. در این روش کل و یا بخش مشخصی از اندام گیاه پس از نمونه‌برداری و آماده‌سازی به روش‌های متداول تجزیه شیمیایی می‌شود و عناصر انباشته شده بیش از حد طبیعی به عنوان نشانه اکتشافی در منطقه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. جوامع گیاهی معرف: جوامع معرف و یا مجموعه‌ای از گونه‌های گیاهی معرف که از طریق آن‌ها ممکن است بتوان ویژگی‌های نواحی کانی‌سازی را مشخص کرد. وجود این گیاهان الزاما تعیین‌کننده محل کانی‌سازی نیست. گونه‌های گیاهی معرف: این اصطلاح به گیاهان معرف نوع خاصی از کانی‌سازی» اطلاق می‌شود. گیاهان معرف نسبت به جوامع گیاهی معرف. این امتیاز را دارند که قدرت آن‌ها در تعبلین دقیق محل و موقعیت کانی‌سازی بیشتر است. جوامع و گونه‌های گیاهی معرف در روش ژئوبوتانی به کار می‌روند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۹۹/۳ تمرکز گروهی و انتخابی گیاهی: تمرکز گروهی و انتخابی گیاهی در روش اکتشافات بیوژئوشیمیایی به کار می‌رود. مرتبط با غلظت بالای این عناصر در خاک و سنگ بستر محل رشد گیاهان‌اند. مورد بررسی قرار می‌گیرند. تمرکز انتخابی و انباشتگی عناصر شیمیایی در گونه‌های گیاهی خاصی رخ می‌دهد. نقشه‌های بیوژئوشیمیایی: نقشه‌های هم‌نظیر" که به صورت ترکیبی با نقشه‌های مربوط به پوشش‌های گیاهی تهیه می‌شوند. تا این روابط را به صورت مناسب‌تری نمایش دهند. این روابط بر اساس شناخت مواد موجود در کانی‌های موجود در خاک و نیازهای تغذیه‌ای گیاهان و مقاومت آن‌ها در برابر این عناصر بنا شده است. روابط حاکم بین گیاه و خاک ساده نیست و عمدتا با میزان تمرکز کانی‌ها و سن بافت گیاهی به صورت خطی تغییر نمی‌کند و تا حد زیادی به قابلیت نگهداری آب به وسیله خاک ام و میزان تبخیر آب بستگی دارد. ضریب جذب بیولوژیک: توانایی گیاه در جذب عناصر شیمیایی از محیط رشد. به وسیله نسبت غلظت عنصر در گیاه به غلظت عنصر در خاک ارزیابی شده و به نام‌های مختلفی همچون ضریب جذب بیولوژیک یا اندیس آنباشت حیاتی یا فاکتورهای انتقالی نامیده می‌شود. 5۸6۴ > )۱-۱( که در آن: مقدار عنصر در خاکستر گیاه و مقدار همان عنصر در خاک مقادیر ضریب جذب بیولوژیک را به پنج گروه تقسیم می‌کنند (جدول ۱-۱). جدول ۱-۱- تقسیم‌بندی گیاهان بر اساس ضریب جذب بیولوژیک در ارتباط بین مقدار عنصر در خاک و مقدار عنصر در گیاه. سه حالت مختلف رخ می‌دهد. نخستین حالت زمانی است که با افزایش مقدار عنصر در خاک. مقدار جذب به وسیله گیاه نیز افزایش می‌یابد (شکل ۰۱-۱ منحنی الف). در این حالت ممکن است گیاه در قسمتی یا تمام طول محدوده کمبود عنصر"را نشان دهد. در حالت دوم (شکل ۰۱-۱ منحنی | - 5۷۵0116 8 -------- صفحهٔ بعد -------- 7 ۹/۳ دستورالعمل اکتشافات زنوشیمیایی به روش‌های بیوژنوشیمیایی و ژئوبوتانی 0 ب) رابطه تقریبا خطی بین تمرکز عنصر در خاک و گیاه که در ارتباط با افزایش مقدار عنصر در خاک است و می‌تواند به عنوان نشانگر مورد استفاده قرار گیرد. این حالت. اساس کاربرد روش بیوژئوشیمی است. حالت سوم زمانی رخ می‌دهد که با افزایش مقدار عنصر در خاک. مسموم شدن گیاه رخ دهد و منجر به تغییراتی در رشد. مورفولوژی و رنگ در گیاه شود (شکل ۰۱-۱ منحنی ج) که اساس مطالعات ژئوبوتانی است. بخش بالارو منحنی ج معرف گیاهان بیش‌انباشتگر" و بخش پایین‌رو مربوط به از بین رفتن گیاه در اثر مسمومیت با عناصر فلزی است. این ضریب جذب بیولوزژیک برای هر نوع گیاه و عنصر و همچنین در شرایط محیطی متفاوت است و مبنای مطالعات بیوژئوشیمیایی بر اساس گیاهان معرف و گیاهان معرف: گیاهانی که در محدوده وسیعی از غلظت‌های فلزی محلول دارای ضریب جذب بیولوژیک نسبتا ثابتی‌اند. در این گروه, غلظت عنصر در گیاه رابطه‌ای تقریبا خطی با فلز قابل حل در محلول خاک دارد. گیاهانی که به طور طبیعی در مناطق فلزدار وجود ندارندء وقتی در حضور عناصر غیرضروری رشد می‌کنند. معمولا به عنوان گیاه معرف گیاهان بیش‌انباشتگر: گیاهانی که غلظت‌های بسیار بالای فلزات را در بخش‌های هوایی خود تحمل می‌کنند و یا دارای مکانیزم جذب فعال حتی برای فلزات غیرضروری‌اند. برخی گونه‌های گیاهی تنها برای پر کردن سوراخ‌های اکولوزیکی منتج از آلودگی‌های فلزی رشد می‌کنند. این گونه‌ها در مناطقی که ترکیب شیمیایی خاک تا حدودی یکسان است. می‌توانند به عنوان ردیاب‌های ژئوبوتانیکی در اکتشاف کانسار مورد استفاده قرار گیرند. مقدار تمرکز عنصر در خاک شکل ۱-۱- رابطه عمومی بین تمرکز یک عنصر در خاک و تمرکز آن عنصر در گیاه و تاثیر آن |- ۲1۷06۴ |- 1010010۳۲ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۹/۳ ۲ گیاهان اجتناب‌گر : گیاهانی که دارای ضریب جذب بیولوژیک خیلی کمی برای عناصر غیرضروری مانند کادمیم. نیکل و آرسنیک‌اند. اغلب گیاهان به طور طبیعی در خاک‌های فلزدار مانع ورود عناصر به گیاه می‌شوند که به آن مکانیزم 1 ار 1۳۵100۳۲ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ِ فصل ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش اکتضاف ژنوبوتانی ۹۹/۳ ۱ ۲-- آشنایی زندگی گیاهان در ارتباط با ویژگی‌های بیولوژیکی» فیزیکی و شیمیایی است که گیاه در آن رشد می‌کند. به عنوان مثال, گیاهان مناطق گرم و مرطوب و حاصل‌خیزء رشد بیشتری نسبت به محیط‌های خشن با حاصل‌خیزی کمتر دارند. ژئوبوتانی علمی در ارتباط با توزیع عناصر در محیط زمین‌شناسی رشد گیاهان است. بنابراین مبنای روش اکتشاف ژئوبوتانی» تغییرات مورفولوژیکی قابل مشاهده در اندام گیاهی, بررسی پوشش گیاهی و تعیین پراکندگی آن‌ها در یک منطقه بر اساس توزیع عناصر است. با توجه به اینکه تقریبا ۶۵ درصد سطح خشکی‌های جهان از گیاهان پوشیده شده است. بنابراین احتمال دارد ذخایر معدنی پنهانی در زیر این پوشش گیاهی وجود داشته باشد که روش‌های ژئوبوتانی و بیوژئوشیمی در اکتشاف آن‌ها سودمند است. در روش ژئوبوتانی روابط میان گیاهان و زمین‌شناسی زیرسطحی تا حد نفوذ ریشه مورد بررسی قرار می‌گیرد. این بررسی‌ها شامل موارد زیر است: - شناسایی جوامع و گونه‌های گیاهی موجود در منطقه اکتشافی یا بود و نبود گونه‌های خاص از گیاهان که معرف کانی‌سازی‌ها باشد. - تشخیص تغییر رنگ‌های غیرعادی و شکل‌های غیرمتعارف در گیاهان که ممکن است ناشی از وجود فلزات با غلظت غیرعادی در اطراف کانی‌سازی باشد. - مناطق باتلاقی, مردابی و با پوشش گیاهی و جنگلی که امکان نمونه‌برداری سنگ. رسوب آبراهه‌ای و خاک در آن ممکن نیست. مناسب برای انجام اکتشافات ژئوبوتانی‌اند. قبل از انجام بررسی‌های زئوبوتانی در یک منطقه. سه عامل زیر که اجتماعات گیاهان را تحت تاثیر قرار می‌دهند. مطالعه می‌شوند: - آب و هوا: هر جامعه گیاهی در شرایط آب و هوایی خاص رشد می‌کند. - نوع خاک: نوع خاک. تراکم و فراوانی جمعیت‌های گیاهی را تعیین می‌کند. قابلیت نگهداری آب به وسیله خاک و - ژئومورفولوژی: توپوگرافی (شیب و ارتفاع)» مورفولوژی (سطح فرسایشی) و جنس واحدهای زمین‌شناسی از در اکتشافات ژئوبوتانی شناخت موارد زیر اهمیت دارد: - طبیعت و توزیع جوامع گیاهی - طبیعت و توزیع گونه‌های گیاهی معرف - تغییر بارز یک یا بیشتر موارد بالا که به روش‌های سنجش از راه دور قابل تشخیص باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹/۳ دستورالعمل اکتشافات زنونسیمیایی به روٌس‌های بیوزنوشسیمیایی و زنوبوتانی - کاربرد موارد فوق در تفسیر داده‌های حاصل از مشاهدات ژئوبوتانی با تکیه بر دانش گیاه‌شناسی, اکولوژی. زمین‌شناسی, فیزیولوژی گیاهی و بیوشیمی ژئوبوتانی یک روش شناسایی اولیه مناطق کانی‌سازی است. در این روش به تغییرات خاص در برخی جوامع گیاهی توجه می‌شود که به نوعی از عناصر تمایل خاصی نشان می‌دهند. این نوع گیاهان ر گیاه معرف 5 شاخص می‌نامند. .ح سا ۰ ۱« : ۵ 1 ۲ ی ت بیج . 1 برخی از گیاهان شاخص جهانی اند و برخی فقط شاخص محلی محسوب می‌شوند. در این گیاهان تغییرات مورفولوژیکی غیرعادی. مانند غول‌آسایی. تغییرات در ترتیب گل دادن و تغییر در شکل رشد گیاه دیده می‌شود. از این ویژگی‌ها برای اکتشاف کانسارها استفاده می‌شود. برای مثال گونه‌های ویولا کالامیناریا" (نوعی بنفشه) و تلاسپی کالامیناریا" به عنوان گیاه معرف جهانی برای عنصر 7 هر جع عاع ۷ ع , : : روی و گونه‌هایی از جنس استراگالوس (گون)» ستن‌لیا و گزیلوریزا به عنوان گیاه معرف جهانی سلنیم به کار می‌روند. فقط در شرایط معینی معرف مناطق کانی‌سازی شده در زیر خاک یا آبرفت‌اند. از گیاهانی که معرف محلی کانی‌سازی مس‌اند می‌توان خانواده‌های کاری‌فیلاسه" (میخک) لابیاته" (نعناع) و بریوفیتا"" را نام برد. ویژگی‌های رئوبوتانی که با افزایش مقدار عناصر کمیاب معینی در خاک در ارتباطاند و به عنوان شاخص‌های اکتشافات ژئوبوتانی مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از: - تغییر رنگ غیرعادی گل‌ها و برگ‌ها - ویژگی بلوغ گیاه - تراکم و یا فراوانی ساقه‌ها و شاخه‌ها - ویژگی برگ‌ها فهرست ماهیت تغییراتی که در ارتباط با افزایش مقدار عناصر کمیاب خاک در گیاهان است. در جدول ۱-۲ آرایه شده است. 7 17101۷6۲۹۵ -| 7۳ 10۵ -2 4 م۷100 -3 0 رد1۳ -4 ۸۹1۳۵2105 -5 4 -6 م7 6-1 6 -9 ۳۳۷۵4۵ -0 | -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روئس یی عنصر ۳۳ 1 711 1 ۲-۲- جوامع جوامع گیاه طریق آن‌ها مم کرد. مطالعات : ع جسمح ( ش ر می‌شود: کنشساف ژنوبوتانی ۹۹/۳ ۳ جدول ۱-۲- تغییرات در گیاهان با افزایش مقدار بعضی از عناصر در خاک ریشه گیاه کوتاه و ضخیم. برگ‌ها سوخته. رگه‌رگه یا موجی می‌شود. حاشیه برگ‌های قدیمی می‌سوزد. فاصله بین بندها و گره‌های گیاه کوتاه می‌شود. باعث تغییر شکل جوانه‌های کاج‌های جوان می‌شود. موجب پیدایش لکه‌های سفید روی برگ گیاه می‌شود. موجب پیدایش برگ‌های زرد با رگه‌های سبز می‌شود. لکه‌هایی روی برگ‌های پایین‌تر ساقه شکل می‌گیرد و ساقه‌های جوان ارغوانی یا زرشکی رنگ می‌شوند. باعث کاهش رشد ریشه‌ها می‌شود. موجب زردشدگی زودرس و ریزش برگ می‌شود. برگ‌ها رنگی, ساقه‌ها قرمز رنگ. حاشیه برگ‌ها سوخته و یا گاهی فاسد می‌شود. باعث رشد ناقص و توسعه رنگ‌های زرد و نارنجی می‌شود. رنگ قرمز روی ساقه‌های جوان و برگ‌ها ظاهر و حاشیه برگ‌ها خشک و لوله‌ای می‌شود. باعث بروز لکه‌های سفید رنگ روی برگ‌های بعضی از انواع گیاهان می‌شود. موجب پیدایش لکه‌های سفید روی برگ گیاه می‌شود. باعث بروز اشکال غیرعادی در برگ‌هاء کاهش تعداد شاخه‌ها و پیدایش اشکال کوتاه‌قد می‌شود. باعث رنگینی برگ‌هاء خشک شدن نوک برگ‌ها و پیدایش اشکال کوتاه‌قد می‌شود. موجب تغییر شکل همراه با رشد غیرعادی (غول‌آسا شدن گیاه) و گل دادن تکراری غیرعادی در گیاه می‌شود. باعث تغییر غیرعادی کروموزوم در هسته و تشکیل میوه‌هایی با اشکال غیرعادی می‌شود. در غلظت‌های کم. سبب تسریع رشد گیاهان شده و در غلظت‌های بالا موجب پیدایش تغییر شکل‌هایی در جوانه‌ها و کوتاه‌قدی ی معرف و یا مجموعه‌ای از گونه‌های گیاهی معرف. الزاما تعیین‌کننده محل کانی‌سازی نیستند. ولی از کن است بتوان ویژگی‌های نواحی کانی‌سازی را مشخص کرد. برای مثال می‌توان از مجموعه گونه‌های که روی سنگ‌های سرپانتینی رشد می‌کنند. برای تعیین محل 9 موقعیت زهشته‌های کرومیت استفاده ژئوبوتانی در نواحی سرپانتینی نشان داده است که واحدهای سنگی با ترکیب شیمیایی غیرعادی موجب گونه‌های گیاهی مختلف می‌شود. از نواحی که سنگ‌های سرپانتینی رخنمون دارند موارد زیر مشاهده سش گیاهی و یا حاصل‌خیز نبودن منطقه از نظر رویش گیاه |- 06 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 //۹ دستورالعمل اکنشتساقات زنوشسیمیایی به روئس‌های بیوژزنوسیمیایی و ژنوبوتانی - وجود گونه‌های غیرعادی و نامعمول که به طور محدود در آن منطقه رشد می‌کنند. نواحی سرپانتینی (به دلیل غنی بودن از ۳۵ ,۲ .1 .۷18 و فقیر بودن از ۵۸-)) غالبا به وسیله گونه‌های کوناه‌قد کاج. بوته‌هاء خزه‌هاء سرخس‌هاء گل‌سنگ‌ها و جنس‌های معینی از درخت غار و خانواده‌های گاو زبان مشخص می‌شوند. ۳-۲- گونه‌های گیاهی معرف این اصطلاح به گیاهان معرف نوع خاصی از کانی‌سازی گفته می‌شود. گیاهان معرف نسبت به توده‌ها و جوامع گیاهی معرف در تعیین محل و موقعیت کانی‌سازی کارایی بیشتری دارند. گیاهان معرف نهشته‌های کانساری به سه گروه زیر طبقه‌بندی می‌شود: - گونه‌هایی که منحصرا بر روی سنگ‌ها و یا خاک‌هایی که مقادیر زیادی از یک عنصر خاص را دارند. رشد می‌کنند. - گونه‌هایی که در مقابل مقادیر زیادی از یک فلز خاص (در اثر توانایی دفع آن فلز و نبود جذب در ریشه) مصونیت پیدا کرده‌اند. - گونه‌هایی با گسترش فراوان که تحت شرایط خاص محلی (مانند اسیدی بودن خاک. شرایط آب. یا در دسترس بودن مغذی‌های اصلی) در محدوده‌های کانی‌سازی شده. رشد می‌کنند. گیاهان معرف از طریق بعضی فرآیندهای انتخاب گیاهان معرف شناسایی ذخایر معدنی متعدداند (تا ۱۲۳۰ گونه گیاهی) که برخی از مهمترین آن‌ها در جدول ۲-۲ ارایه شده است. تاکنون گیاهان معرف زیادی برای عنصر مس شناخته شده است که موفق‌ترین کاربرد متعلق به گونه بسیوم هومبولی" (یکی از اعضای خانواده نعناع) و اسیموم هومبولی" است که در زامبیا یافت شده است. این گیاه به خاکی با بیش از ۳0017 ۱۰۰ مس نیاز دارد و تا 001۳ ۵۰۰۰ مس را در خاک تحمل می‌کند. کشف آنومالی‌های مهم متعددی به روش ژئوبوتانی و با استفاده از این معیار شناسایی شده است. گیاهان معرف در ویژگی‌های معینی مشترک‌اند. بیشتر آن‌ها علفی‌اند (فاقد ساقه چوبی) تا چوبی (به صورت درخت) و مقدار بعضی از عناصر در خاکستر آن‌ها بالا است. گونه گیاهی ویولا کالامیناریا (نوعی بنفشه) به عنوان گیاه معرف عنصر روی شناخته شده است. از گونه‌های گیاهی جنس آستراگالوس (گون) که معرف عنصر سلنیم‌اند در کشف نهشته‌های اورانیم به دلیل همراهی سلنیم با اورانیم در نهشته‌های کارنوتیت رسوبی استفاده می‌شود. همچنین گیاهانی مانند میخک. نعناع, برئوفیتا و گیاه ۵ حعل [ع۵[, ۵۲۳ 2003( -| [ع[] 301[ 00732۶3 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- قصل دوم- روئس اکتشاف زنوبو سس گل مس از تیره گیاهان : اکتشاف مس از آن‌ها استفا ناحیه به کار رفته 1 ناهانگ با ۹۱۵ 4 5۷/۵61 /(۵ 0۳۷ 1 (۵ ها 111 (( ,21011 ات8 ناهانگ [نا یگ ۸] ۷/۵:۱۵۲ ۸ ۷/۵۱۵۲ ۸] ۷/۵:۱۵۲ ۸ ۱۵۲۲۱:ت/۷ ۸] ۷/۵:۱۵۲ ۸ ۷/۵۱۵۲ ۸] ۷/۵:۱۵۲ ۸ ۱۵۲۲۱:ت/۷ ۷۹۷/۵۵۱۵۲۱ ]۸ ۸ ۱۵۲۲۱:ت/۷ ۸] ۷/۵:۱۵۲ ۸ 1۳۵ ۸ ۷۷/۵۱0۲ 4 ۵۶1۵20)) 4 01۵0 ع0:) 0 ۸ ۷/۵۱۵۲ ۸] ۷/۵:۱۵۲ وه [ ات و 11 [و 1ج ری فا کاتانجنس" تمایل ویژه‌ای ان - برخی از مهم‌ترین گیاهان معرف نام معمولی ۳۳۸۲, 0 1 5 ۲000۳06۴ 7( ات 6007۱۵۱ ۳۱ ۳۱0 )۸1۱ ۲0۲1۵ ۵۱ 11 710 401 ۷( اعاه) ۳1/0 ت۷۵ ۳۵۱۵۵۲ ۵ از .۷۵۱ ۲۳۵۱۵۵۵ ۷۵ 1( ۷۵۰ ۳۵۱۵0 ۷۵1 ۳۵۱۵0 8106 001200 ۷۵ 60001101۷۵ اد ۷/۵۵۷ ۲۳۲۱۵6 ۷ 01:0 ۳۳۵۵۹۵ ۱11۵ رو یره 1 ]1111 ور 010 وت ۱1 ۹.11 16۵11 7۳ 851۵71۳6 1 4 ۲:06 ک 5 85۱0/0 شش سبت به جذب عنصر مس نشان می‌دها 5 [221 1111251۳01 ۱ د که در - | -------- صفحهٔ بعد -------- له ۹/۳۱ دستورالعمل اکتشافات زنونسیمیایی به روئس‌های بیوزنوسیمیایی و زئوبوتانی ای دامه جدول ۲-۲- برخی از مهم‌ترین گیاهان معرف در اکتشافات ژئوبوتانی ی ۳5 (1) معرف محلی. (17) معرف جهانی 9 (1۷1) مشخص نشده ۴-۲- تغییرات مورفولوژیکی. فیزیولوژیکی و جهشی در گیاهان و نظایر آن است. رنگی شدن غیرعادی برگ‌ها و یا گل‌ها نتیجه افزایش غلظت فلزاتی مانند 7 ۷ ۸1 ۲۲ و ۸1۳ در محیط است که با متابولیسم آهن گیاه تداخل ۳ تولید رنگ در برگ می‌کند. رنگی شدن. یکی از عادی‌ترین انواع معرف‌های ژئوبوتانی در کانی‌سازی است. تغییر رنگ برگ‌ها 9 گل‌ها به عنوان معرف در اکتشاف مواد الی عغنی از روی» معرف نسبتا معمول برای کانی‌سازی ی سنگ‌های سرپانتینیتی است. کوتاه‌قدی و بلندی غیرعادی گیاهان معمولا به سس ۰ و ۱ 5 ۰ ۰ - ۰ خ گیاهی مانند پاپاور کاموتاتوم دیده می‌شود که در آن لکه‌های سیاه از مرکز گل رشد می‌کند و به حاشیه گلبرگ می‌رسد و به شکل صلیب تبدیل می‌شود (شکل ۱-۲). غولاسایی می‌تواند در ارتباط با وجود قیرهای طبیعی و بیتومین باشد. ۳۵00۷6۲3 -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روئس اکتشاف زنوبوتانی ۹/۳ 1 ۰ رس ۰ ری ۰ ۰ سا .۰ ً ۰ ۰ ۰ .۱ ۱ خاک‌های حاوی توریم و رادیم باعث تغییر شکل و عدم یکنواختی در برگ‌های گونه گیاهی به نام میکونیا تیازانس سس ۰ ۰ ۲ ۰ ۰ ۰۰ ۰ مه ۰۰ ی 51 ی ۰.۰ گیاهی به نام سالیکورنیا هرباسیا موجب ضخیم‌تر شدن ساقه و شاخه‌های درختان و کوتاه‌قد شدن آن شده است (شکل ۲-۲). ۸ زاگ ری 6 1 3 17 ۱ اجه ۸۵ ۱ 7 جح قسمت (0) تغییر شکل گل رخ داده است. قسمت درجه تغیبر شکل را در گلبرگ نشان می‌دهد. مر !۱ از ۱ ۱ سم بش ۳ 7 ی 0 اف ۷ ۸ ۴۳ ۳ شکل ۲-۲- غیریکنواختی در برگ‌های گیاه گونه میکونیا تیازانس در اثر وجود مواد رادیواکتیو توریم در خاک. سوراخ‌های موجود در برگ در اثر حشرات ایجاد شده و در ارتباط با توریم نیست. ۵-۳- کاربرد روش ژئوبوتانی از کاربردهای مهم ژئوبوتانی اکتشاف کانسارهای پنهانء تشخیص سفره‌های آب زیرزمینی» شناسایی کانسارهای در 5 ۷11001۵ -1 42 5۵1100762 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹/۳ دستورالعمل اکتشافات زنوشیمیایی به رونٌس‌های بیوژنوشسیمیایی و زنوبوتانی برطرف ساختن آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از انباشت غیرطبیعی عناصر در خاک برای اصلاح خاک‌هاء تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی با استفاده از سنجش از دور و تحلیل داده‌های ماهواره‌ای» پیش‌بینی زمان فوران آتشفشان‌ها و همچنین در مورد مدیریت گیاهی به ویژه در مراتع است. بررسی هاله‌های ژئوبوتانی به دلیل گسترش نقش روش‌های زمین‌شناسی هوابردی" و دورسنجی پتانسیل زیادی در را فراهم می‌سازد و از این طریق آنومالی‌های رنگی ژئوبوتانی به انضمام آن‌هایی که مربوط به افزایش غلظت عناصر کانساری‌اند». کشف می‌شوند. تجربیاتی در مورد مقایسه طیف انعکاسی بعضی از گونه‌های درختی مانند آبیس‌بالسامیا" و پیسه‌آروبنز آدر منطقه‌ای با مقدار زمینه شیمیایی و منطقه‌ای که آنومالی‌های ژئوشیمیایی نسبتا قوی از مس و مولیبدنیم وجود دارد. انجام شده است. نتیجه این مطالعات نشان می‌دهد که پیسه‌آروینز در بین طیف‌های انعکاسی در ناحیه مادون قرمز آنومالی داردء در حالی که مطالعه طیف‌های انعکاسی برای آبیس‌بالسامیا نشان داده است که اساسا طیف‌های مربوط به آن در تمام طول موج‌هاء با طیف مربوط به ناحیه مقدار زمینه متفاوت است. در اکتشافات به روش ژئوبوتانی, معیارهای زیر در نظر گرفته می‌شود: - تغییر در جوامع گیاهی و ترکیب شیمیایی گونه‌های شاخص را نمی‌توان از طریق تغییرات محیطی توضیح داد. - پیدایش گیاهان معرف خاص در منطقه که در جاهای مشابه وجود نداشته باشد. - تغییر در شکل خارجی گیاهان که شامل تغییر شکل برگ‌هاء گل‌هاء رنگ‌آمیزی غیرعادی و توسعه غیرعادی آن‌ها - انحراف از روند و پراکندگی طبیعی گیاهان مانند بلوغ زودرس, دیر گل دادن و تاخیر در ریزش برگ‌ها - شاخص‌هایی که در ارتباط با کمبود یا نبود گیاهی است. در سال‌های اخیر از گیاهان مقاوم در برابر فلزات برای مطالعات اکتشافی استفاده می‌شود. معمولا این گیاهان در یک محدوده کانی‌سازی تمرکز می‌یابند. اگر چه بعدها به هنگام معدنکاری از بین برده می‌شوند. این گیاهان برای مطالعات ژئوبوتانی و بیوژئوشیمی بسیار مناسب‌اند. برخی از آن‌ها قدرت جذب زیادی از عناصری مانند (ل۸. ۳0 و 7 را دارند که غلظت عناصر در آن‌ها گاهی به ۰:۱ درصد نیز می‌رسد. حتی خاکستر این گیاهان می‌تواند به عنوان یک منبع کانساری زیستی به کار رود. همچنین از این گیاهان برای پالایش آلودگی‌های زیست‌محیطی استفاده می‌شود. گیاهانی که دارای ریشه عمیق‌اند (فریاتوفیت‌ها)» آب را از منطقه اشباعی تهیه می‌کنند که خود نشان از وجود سطح آب زیرزمینی و سفره‌های آب زیرزمینی است. برخلاف آن. گزروفیت‌ها" در مناطقی که سطح آب زیرزمینی پایین است. رشد می‌کنند. 5 2001021001 ۸۱۲۳۵۳۵۵ -۱ 0 عز۸ -2 4 ۳۱06۵ -3 ۷۵۵ 2010۲0۵ -4 5- ۳۳۵۵۱۵۵ 6- 26۲0۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش اکنضاف ژئوبوتانی ۹۹/۳ ۹ گیاهانی مانند آلفافا. مسکوایت" و پالوورده" در آمریکا از نوع فریاتوفیت‌هااند و برای شناسایی سفره‌های آب زیرزمینی کاربرد دارند. از گیاهان هالوفیت" (گیاه آب شور) برای کانسارهایی که در ارتباط با شورابه‌اند. استفاده می‌شود. به عنوان مثال کانسار بور شورابه‌ای باعث می‌شود که گیاهان هالوفیت (مانند سالیکورنیا هرباسیا) تغییر شکل دهند (شکل ۳-۲). در مناطقی با خاک حاوی بیتومین و مواد هیدرکربنی. رشد غیرعادی و شکل عجیب گیاهان و همچنین تکرار غیرعادی گل شکل ۳-۲- تغییرات مورفولوزیکی در گونه گیاهی سالیکورنیا هرباسیا در اثر افزایش محتوی بور در گیاه. (2) گیاه در خاکی با محتوی بالای بور و (0) رشد همان گیاه در خاکی بدون بور ۶-۲- دستورالعمل انجام اکتشافات به روش ژئوبوتانی در مناطقی که قبلا گونه‌های شاخص مشخص شده‌اند. می‌توان از آن‌ها برای بررسی‌های اکتشافی استفاده کرد. در مناطقی که کار اکتشافی قبلا انجام نشدهء باید ابتدا مطالعات توجیهی به شرح زیر انجام گیرد: - بررسی عوامل اکولوژیکی و اقلیمی تاثیرگذار بر پوشش گیاهی - ارایه دلایل تخصصی یا فنی انتخاب روش ژئوبوتانی - فراهم کردن تیم اکتشاف ژئوبوتانی متشکل از گیاه‌شناس» زمین‌شناس, اکولوژیست و فیزیولوژیست گیاهی - بررسی مقدماتی گونه‌های گیاهی و تعیین محدوده مناسب برای انجام اکتشافات به روش ژئوبوتانی |- 4 2- 6 3- 6 4- ۲1۵10۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹/۳ دستورالعمل اکنتشاقات زنوشیمیایی به روّس‌های بیوژزنوسیمیایی و ژنوبوتانی - تهیه نقشه‌های اولیه جمعیتی آنواع گونه‌های گیاهی رشدیافته هم در اطراف مناطق کانی‌سازی شده و هم مناطق عقیم دیگر با ویژگی‌های شبیه به هم - شناسایی گونه‌های معرف و مقایسه آن‌ها با نمونه شاهد - انجام مطالعات ژئوبوتانی در فصل‌های شکوفه و گل دادن گیاهان (کاهش خطا نسبت به فصول دیگر) - تعیین فراوانی و پراکندگی گونه و جمعیت گیاهی معرف نقشه‌برداری شده در امتداد مسیرهای پیمایش (بلوک‌های - ثبت فراوانی هر یک از گونه‌های گیاهی در هر یک از بلوک‌ها در امتداد مسیر پیمایش (در کل منطقه مورد مطالعه) - بررسی تغییرات مورفولوژیکی و سایر شاخص‌های بصری مانند غیرعادی بودن رنگ. اندازه. شکل و نظایر آن - تعیین عناصر موثر در بروز تغییرات مورفولوژیکی و شاخص‌های بصری - مطالعه دقیق‌تر روی منطقه با مشاهده یک گونه خاص (گونه گیاهی معرف ژئوبوتانی و یا گیاهانی که قابلیت تحمل بالایی دارند.) - نمونه‌برداری مناسب برای مطالعات بیوژئوشیمیایی در صورت لزوم - تعیین پراکنش گونه معرف و ارتباط آن با کانی‌سازی - مقایسه گونه‌های معرف شناخته شده در منطقه مورد مطالعه با گونه‌های گیاهی معرف جهانی و محلی - بررسی تصاویر ماهواره‌ای و سنجش از دور (شناسایی تغییرات در پراکندگی گونه‌هاء اندازه و فاصله گونه‌ها از - ارایه گزارش روند مطالعات به روش ژئوبوتانی در شکل ۴-۲ نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش اکتضاف زنوبوتانی ۹/۳ )۳ برداشت نمونه برای مطالعات ژئوبوتانی (از هر گیاه چند نمونه برداشت می‌شود.) قرار دادن نمونه بین دو تخته چوبی نصب برچسب (ابعاد ۱۰۳۵) شامل اطلاعاتی مانند تاریخ تهیه لیست نمونه‌ها در سه نسخه (کارفرماء داخل جعبه نمونه و یک نسخه برای پیمانکار) ارسال جعبه‌های نمونه‌های برداشت شده به آزمایشگاه جدایش نمونه‌های تکراری و تقسیم‌بندی نمونه‌ها به سه بخش مورفولوژیکی گیاهان به نمونه‌ها برای انجام تحزیه‌های شیمیایی (انجام روش یک بخش از نمونه‌ها به مدت ۳ هفته به روش استاندارد برای شناسایی تاکسونومی گیاهان خشک شده و برای یک گیاه‌شناس ارسال می‌شود. بیوشیمیست. فیزیولوژی گیاهی و نظایر آن بیوژئوشیمی) در صورت نیاز شکل ۴-۲- روندنمای کلی مطالعات روش اکتشافی ژئوبوتانی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳- آشنایی از روش بیوژئوشیمیایی برای پی‌جویی و اکتشافات دقیق‌تر نسبت به روش ژئوبوتانی استفاده می‌شود. روش بیوژئوشیمیایی شامل جمع‌آوری گیاهان و تحزیه شیمیایی کل گیاه و یا بخش‌های انتخاب شده‌ای از اندام گیاه و هوموس خاک است. عوامل مورد توجه در روش بیوژئوشیمیایی شامل مقدار زمینه نوع گیاه» بخش انتخاب شده‌ای از گیاه» سن گیاه (معمولا از گیاهان دو ساله به بالا نمونه‌برداری می‌کنند.)» عمق ریشه گیاه» سلامت گیاه» شرایط زهکشی و فیزیکو- شیمیایی خاک است. در برخی گیاهان تمرکز غیرعادی بعضی عناصر گزارش شده که با غلظت عناصر موجود در خاکی که گیاه در آن رشد کرده: ارتباط دارد. نسبت جذب عناصر به وسیله گیاهان به مقدار کانی‌های رسی, مقدار و ترکیب مواد آلیء 011 و ۳ خاک و مقدار مواد محلول در آب بستگی دارد. غلظت بعضی از عناصر در خاکستر برخی از گیاهان معرف در جدول ۱-۳ ارایه شده است. جدول ۱-۳- غلظت بعضی از عناصر در خاکستر بعضی از گیاهان معرف (گرم در تن) سر سره سس | سس با یه نویه تمه وا ۸ ای کنو کت اس 0 ی در اکتشافات بیوژئوشیمیایی رابطه بین تمرکز عناصر و اندامی از گیاه که در آن تمرکز انجام می‌گیرد اهمیت ویژه‌ای دارد» زیر بخش‌های مختلف گیاهان, مقادیر متفاوتی از عناصر فلزی را در خود متمرکز می‌کنند. عواملی مانند عمق نفود ریشه» سن گیاه و فصل رشد و تاثیر نور خورشید در تمرکز عناصر در گیاهان موثراند. مطالعات نشان داده است که معمولا ساقه‌ها و اندام‌های یک ساله و دو ساله گیاهان آنومالی‌های شدیدتری نسبت به سایر بخش‌ها مانند اندام‌های چوبی و پوستی نشان می‌دهند (جدول ۲-۳ و ۳-۳). جدول ۲-۳- تغییرات آرسنیک در خاکستر اندام‌های مختلف درخت داگلاس فیر در دو محل جداگانه در کانادا غلظت آرسنیک ((001) معدن برآلورن مقدار جذب عناصر شیمیایی در بخش‌های مختلف اندام گیاهی متفاوت است که به ترتیب اهمیت شامل ریشه.» تنه. شاخه. پوست. میوه بوته» برگ, جوانه و دانه است. برای شناسایی عنصر آورانیم تحزیه شیمیایی شاخه‌های مرده بیشتر از شاخه‌های زنده گیاه, آنومالی نشان می‌دهند. در بررسی‌های بیوژئوشیمیایی حداقل ۲۰ متغیر باید مورد بررسی قرار گیرد. بعضی از متغیرها با نوع (از طریق متابولیسم)» سن» اندام خاص و سلامتی گیاه در ارتباطاند. بعضی دیگر با ویژگی‌های خاکی که روی آن گیاه رشد می‌کند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹/۳ دستورالعمل اکتشافات زئونسیمیایی به روٌشس‌های بیوژئوشیمیابی و زئوبوتانی ارتباط دارند (مانند یون‌های قابل تبادل در خاک و قابلیت نفود). نمونه‌برداری در این روش باید با احتیاط کامل انجام گیرد و تا حد ممکن سعی شود تا نمونه‌ها شرایط اولیه یکسانی داشته باشند. در مواردی وجود عناصر در تجزیه شیمیایی اندام‌های گیاهی آنومالی‌هایی از فلزات نشان می‌دهد که ارتباطی با کانی‌سازی ندارد و باید سعی شود نمونه‌ها شرایط اولیه یکسانی داشته باشند. جدول ۳-۳- میانگین غلظت بعضی از عناصر معرف در خاکستر گونه‌های جوبی با سن‌های مختلف واقع در نهشته‌های عناصر کمیاب در منطقه جلگه‌ای - جنگلی سیبری (0010) بیرچ معمولی (برگ‌ها) اسپن (برگ‌ها) عمق بررسی‌ها به عمق نفوذ ریشه گیاه در خاک بستگی دارد که با سطح ایستابی آب‌های زیرزمینی نیز مرتبط است. بر این اساس گیاهان به ۳ گروه فریاتوفیت (ریشه عمیق) گزروفیت (ریشه کم‌عمق) و مزوفیت (ریشه عمق متوسط) تقسیم می‌شوند. یکی از مناطق مناسب برای اکتشافات بیوژئوشیمیایی مناطق نیمه کویری دارای پوشش گیاهی است. برخی از گیاهانی که در نواحی بسیار خشک رشد می‌کنند» ریشه عمیق دارند که گاه به اعماق بیش از ۲۵ متر نفوذ می‌کند. همچنین گیاهان فریاتوفیت برای شناسایی آنومالی‌های هیدرومورفیک" (وابسته به آب‌های زیرزمینی) که از محل کانسار جابه‌جا شده‌اند نیز مفیدند. مهم‌ترین امتیاز روش بیوژئوشیمیایی در اکتشاف کانسارهای پنهان افزایش شناخت عمقی تا حد عمق نفوذ ریشه گیاه در منطقه است. در زمان‌های متفاوت. میزان جذب عناصر نیز در گیاهان فرق می‌کند. معمولاا جذب عناصر در طول دوره رشد گیاهان بیشتر از زمان‌های دیگر است. در بهار و تابستان که دوره رشد گیاه است. مقدار جذب حداکثر است. در سال‌های اول و دوم گیاهان سرعت رشد بیشتری دارند و بیشترین جذب نیز در همین دوره سنی گیاه انجام می‌گیرد. یکی دیگر از مواردی که در اکتشافات بیوژئوشیمیایی اهمیت دارد. تباین (کنتراست) آنومالی با مقدار زمینه عنصر در خاک است. بنابراین توصیه می‌شود همراه با نمونه‌برداری بیوژئوشیمیایی تعدادی نمونه خاک برای شناخت مقدار زمینه عناصر برداشت شود. بر اساس مطالعات انجام شده کنتراست آنومالی برای عنصر مولیبدنیم بیشترین مقدار بوده است و در مرحله بعد عناصر کبالت. سرب» آهن و اورانیم قرار دارند. عناصر مس» روی و نقره دارای کمترین مقدار کنتراست آنومالی‌اند. ۳-۳- جمع‌آوری اطلاعات و نقشه‌های پایه در مقیاس ۱:۱۰۰,۰۰۰ نقشه‌های ژئوفیزیکی» اطلاعات ماهواره‌ای» کلیه اطلاعات زمین‌شناسی» معدنی, اکتشافی و نقشه‌های |- ۲1۷۵۳۵1۵۲۵ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۶-۳- نقشه‌های پایه و گزارشات مورد نیاز اکتشافات بیوزتئوشیمیایی میم ۳ ر دیف نقشه پایه 0 # نقشه‌های الزامی که در صورت نبود باید قبل از تهیه نقشه‌های بیوژئوشیمیایی تهیه شوند. ۳-۳- طراحی و روش نمونه‌برداری نمونه‌برداری در روش اکتشافات بیوزئوشیمیایی به صورت شبکه‌ای یا نیمرخی انجام می‌گیرد. در این صورت می‌توان نتایج بزرگتر تابع تراکم گیاهان و شبکه نمونه‌برداری است که به اهداف, نوع کانی‌سازی احتمالی» وجود آلودگی محیطی و نظایر آن بستگی دارد. الگوی شبکه نمونه‌برداری چهارگوش به دلیل آسانی در اولین مرحله اجرا پیشنهاد می‌شود. در این روش بهتر است خط پیمایش عمود بر امتداد کانی‌سازی یا روندهای شناخته شده منطقه باشد. نمونه‌برداری‌های بیوژئوشیمیایی باید در امتداد نیمرخ‌هاء مسیرهای پیمایش (حتی‌الامکان به طور عمود بر امتداد ساختارهای کنترل کننده کانی‌سازی رسم می‌شود.) انجام گیرد. مکان نمونه‌برداری باید طوری انتخاب شود که برای هر نمونه در مناطق جنگلی ۵ مترمربع و در مناطق جلگه‌ای» نیمه کویری و کویری ۵ مترمربع در نظر گرفته شود. این مساحت‌ها برای آشکار ساختن ویژگی‌های پوشش گیاهی در ناحیه مورد مطالعه کافی است. ۲-۳-۳ انتخاب نمونه‌ها روش نمونه‌برداری از یک گیاه خاص 9 ی اندام آن. : ز ناحیه‌ای یب ناحیه دیگر و ز یک بررسی بهک بررسی دیگر تغییر می‌کند. بنابراین برای طراحی نمونه‌برداری بیوزئوشیمیایی باید ابتدا یک مطالعه مقدماتی شامل موارد زیر انجام گیرد: - بررسی ویژگی‌های منطقه مورد مطالعه - انتخاب گیاهان معرف - انتخاب الگوی شبکه نمونه‌برداری - روش نمونه‌برداری نگهداری نمونه برداشت شده - آماده‌سازی نمونه برای تجزیه شیمیایی - ارزیابی بررسی‌های بیوژئوشیمیایی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹/۳ دستورالعمل اکتشاقات زنوسیمیایی به روئس‌های بیوزنوسیمیایی و زنوبوتانی نمونه‌برداری هنگامی موفق است که میانگین غلظت عنصر یا عناصر را در گیاه به صورت واقعی نشان دهد. بنابراین در نمونه‌برداری نمی‌توان همیشه از یک بخش خاص گیاه و یا کل گیاه نمونه‌برداری کرد.ء زیرا پیشاپیش معلوم نیست که نمونه‌برداری از چه بخشی از گیاه نتایج بهتری داردء بنابراین در ابتدا به صورت آزمایشی» کل و بخش‌هایی از گیاه تجزیه شیمیایی شده و در صورت مثبت بودن جواب» نحوه نمونه‌برداری مناسب انتخاب می‌شود. با توجه به اینکه گیاهان نوع فریاتوفیت ریشه عمیق دارند نمونه‌برداری از این گیاهان نسبت به انواع گزروفیت‌ها ارجحیت دارد. در انتخاب نمونه‌ها باید عوامل زیر مد نظر قرار گیرد: برای به دست آوردن نتایج مناسب از بررسی‌های بیوژئوشیمیایی لازم است اطلاعات پایه در مورد سنگ بسترء پوشش سطحی, نوع خاک و پوشش گیاهی موجود در ناحیه, جمع‌آوری و مورد مطالعه قرار گیرد. در مناطقی که پوشش گیاهی ساده و یکنواخت است. تفسیر داده‌های بیوزئوشیمیایی ساده‌تر است. در صورتی که در مناطق با پوشش گیاهی متنوع تفسیر داده‌ها کمی مشکل‌تر است. نمونه‌برداری نظام‌مندی باید در یک شبکه منظم انجام شود و در مرحله مقدماتی تا حد امکان از کلیه گیاهان موجود نمونه‌برداری به عمل آید. در نمونه‌برداری از مناطق ناشناخته, استفاده از گیاهان دارای ریشه عمیق مناسب‌تر است. در مواردی که بررسی مقدماتی در منطقه انجام نشده باشد.ء نمونه‌برداری از گیاه و بخش‌های مختلف آن. خاک. مواد آلی و سنگ بستر توصیه می‌شود. با مقایسه داده‌های حاصل از تجزیه شیمیایی سنگ بستر یا خاک و گیاه می‌توان میزان قابلیت جذب و تمرکز فلزات را تعیین کرد. شبکه نمونه‌برداری در حد امکان باید یکنواخت باشد ولی در مواردی به دلیل محدودیت رشد گیاه مورد نظر در مکان‌های خاص مانند کنار نهرهاء رعایت الگوی تعیین شده امکان‌پذیر نیست. شبکه نمونه‌برداری بیوژئوشیمیایی به هدف اکتشافی و مقیاس مطالعات بستگی دارد. در بررسی‌های بیوژئوشیمیایی» در نواحی که قبلا بررسی‌های ناحیه‌ای با مقیاس کوچک در آنجا انجام گرفته است. اطلاعات پایه در مورد رابطه گیاهان و نوع نهشته‌های کانساری وجود دارد. اگر این اطلاعات وجود نداشته باشد. باید حداقل اطلاعاتی در مورد آمکان وجود کانسارها در ناحیه مورد مطالعه در دسترس باشد تا بدین وسیله ابعاد هاله‌های بیوژئوشیمی تا حدودی ارزیابی شود. ۳-۲-۳ نمونه‌برداری در نمونه‌برداری از گیاهان باید آنقدر از حجم گیاه نمونه برداشت شود که حاصل نهایی پس از خشک کردن حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم نمونه خشک داشته باشد که بتوان یک گرم نمونه خاکستر از آن تولید کرد. در این صورت باید حداقل نیم تا یک کیلوگرم نمونه برداشت کرد تا در نهایت مقدار نمونه خشک به دست آمده و خاکستر شده در حد تجزیه ژئوشیمیایی به روش‌های متداول باشد. در نمونه‌برداری از کل گیاه» گیاه به صورت کامل از خاک خارج شده و پس از زدودن خاک باید در بین کاغد مناسب قرار داده شود و هر ۰ نمونه در بین دو عدد فیبر قرار گیرد و بسته‌بندی شود. در نمونه‌برداری جزیی باید نمونه‌ها از اندام‌های مشخص گیاه جمع‌آوری در مورد گیاهان فصلیء شاخ» برگ» ریشه و کل گیاه و در مورد درختچه‌ها و بوته‌های دایمی از شاخ و برگ گیاه نمونه‌برداری می‌شود. در نمونه‌برداری از بوته‌ها و درختان با توجه به نوع دسترسی از ریشه» پوست و یا برگ نمونه‌برداری می‌شود. برای برداشت نمونه از قیچی‌های باغبانی یا چاقو و برای برداشت هوموس زیر درختان از بیلچه استفاده می‌شود. از آنجایی که مقدار ماده مغذی بین برگ‌های رو به آفتاب و برگ‌های رو به سایه متفاوت است. برای کاهش ناهمگنی باید در تمامی جهت‌های گیاه نمونه‌برداری کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- برای جلوگیری از کپک زدن, کلیه نمونه‌ها باید در پاکت‌های کاغذی ویژه قرار گیرند. به طور کلی اگر یک نقشه پوشش گیاهی از مشاهده شده را بتوان با ویژگی‌های زمین‌شناختی محل تطبیق داد و ترکیب ژئوشیمیایی محل رشد گیاه را نیز شناسایی کرد. روندنمای نمونه‌برداری در شکل ۱-۳ نشان داده شده است. جمع‌آوری و بررسی کلیه داده‌های زمین‌شناسی,» ژئوشیمیایی, ژئوفیزیکی» اکتشافی و داده‌های ماهواره‌ای بررسی نقشه‌های زمین‌شناسی معدنی» توپوگرافی و نقشه نوع خاک به مقیاس ۱:۳۵,۰۰۰ یا بزرگتر طراحی شبکه نمونه‌برداری با توجه به نتایج مطالعات قبلی, زون‌های کانی‌سازی» دگرسانی» ساختار زمین‌شناسی» توپوگرافی و پدیده‌های زمین‌شناسی ویژه منطقه مورد مطالعه نمونه‌برداری بر اساس نوع گیاهان» اندام مورد نظر و شبکه طراحی شده نظایر آن‌ها در فرم‌های استاندارد شکل ۱-۳- روندنمای کلی مراحل نمونه‌برداری در اکتشاف بیوژئوشیمی کارشناس نمونه‌بردارء باید علاوه بر برداشت نمونهء کارت نمونه‌برداری را برای هر نمونه تکمیل و آن را کدگذاری کند. اطلاعات مورد نیاز برای تکمیل این کارت عبارتند از: - اطلاعات کلی شامل شماره نمونه, نام پروژه» نام محل, مختصات جغرافیایی محل نمونه‌برداری» مشخصات نمونه و نام نمونه‌بردار - ویژگی‌های محیط نمونه‌برداری شامل رطوبت نسبی» دماء رو به آفتاب یا پشت به آفتاب بودن و سن گیاه - وضعیت مورفولوژی و شیب منطقه - اطلاعات مربوط به وجود کانی‌سازی و دگرسانی 2-۳-۳ آماده‌سازی نمونه قبل از آماده‌سازی نمونهء کلیه گیاهان برداشت شده باید بر اساس تاکسونوئلی به صورت نظام‌مند نامگذاری شوند. نمونه‌ها بعد از برداشت باید خشک و پودر شوند. همچنین از همگن بودن پودر نمونه قبل از تجزیه شیمیایی باید اطمینان حاصل کرد. مدت زمان -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹/۳ دستورالعمل اکتشافات زنوسیمیایی به روئس‌های بیوژنوشسیمیایی و زنوبوتانی بین نمونه‌برداری و تجزیه شیمیایی نباید بیشتر از دو هفته باشد و از آلوده شدن نمونه بعد از نمونه‌برداری باید جلوگیری کرد. در مناطق خشک. بعد از نمونه‌برداری گیاه را در جعبه‌های کاغذی نگهداری می‌کنند و در شرایط دیگر آب و هوایی باید بعد از نمونه‌برداری» گیاه را برای جلوگیری از آیحاد انواع قارچ‌ها خشک کرد. نمونه‌ها باید در دمای محیط و یا در خشک‌کن با دمای حداکتر ۰ درجه سانتی‌گراد به مدت ۴۸ ساعت خشک شوند. خشک شدن باید در شرایطی انجام شود که از فعالیت متابولیکی و رشد کیک‌ها جلوگیری شود. در مواردی که اکتشافات بیوژئوشیمیایی و ژئوبوتانی هم‌زمان انجام می‌گیرد از هر محل دو نمونه مجزا از هر گونه گیاه برداشت می‌شود. نمونه رئوبوتانی به مدت ۲ هفته در ورقه‌های تخنه‌ای تحت فشار قرار می‌گیرد تا ضمن خشک شدن, شکل و حالت اولیه خود را حفظ کند. پس از مراحل خشک شدن» کار دسته‌بندی و جداسازی انجام می‌شودء سپس نمونه‌های غیرتکراری برای مطالعات تاکسونومیک و نامگذاری نظام‌مند به آزمایشگاه گیاه‌شناسی ارسال می‌شوند. بر اساس نقشه توزیع خاک و نقشه‌های دگرسانی توصیه می‌شود تعدادی نمونه خاک نیز برداشت شود و مورد تجزیه شیمیایی قرار گیرد. برای برطرف کردن آلودگی‌های احتمالی, گیاه قبل از خشک شدن باید به وسیله آب مقطر شسته شده و پس از خشک شدن, نمونه‌ها با آسیای مناسب پودر شودء سپس نمونه‌ها در ظرف دردار در کوره با حرارت غیرمستقیم (بدون شعله) و در دمای ۴۵۰ درجه سانتی‌گراد خاکستر شود. خاکستر به دست آمده به روش انحلال در اسید (تک‌اسید یا چنداسید) تخریب و مورد تجزیه قرار می‌گیرد. هنوز کربن در خاکستر وجود دارد و عمل سوختن به خوبی انجام نشده است. وجود کرین نیز به عنوان عنصر مزاحم باعث خطای اندازه گیری در دستگاه تجزیه شیمیایی می‌شود» بنابراین باید توجه شود که عمل خاکستر شدن گیاهان به صورت کامل انجام گیرد. در صورت نیاز به نمونه برای آرشیوء میزان نمونه اولیه برداشت شده باید افزایش یابد زیرا برای تجزیه هر نمونه حدود ۱ گرم خاکستر نیاز است. با توجه به نیاز به نمونه تکراری و آرشیو نمونه برای مطالعات بعدی میزان برداشت نمونه اولیه تعیین می‌شود. توصیه می‌شود در صورت امکان از محدوده خارج از مناطق اکتشافی تعدادی نمونه شاهد برداشت و همراه نمونه‌ها تحزریه شود تا میزان زمینه عناصر در گیاهان را بتوان به نحو مناسبتری تخمین زد. نمونه‌های برداشت شده از خاک پس از خشک کردن, الک کردن و بسته‌بندی برای تجزیه شیمیایی به آزمایشگاه ارسال می‌شود 2-۳- بسته‌بندی نمونه‌ها با توجه به اهمیت نوع بسته‌بندی نمونه‌های گیاهی برای جلوگیری از بروز آلودگی‌های احتمالی استفاده از مراحل ارایه شده در برای کنترل کیفیت داده‌های تجزیه شیمیایی, ارسال نمونه‌های تکراری به آزمایشگاه به صورت تصادفی حداقل به تعداد ۵ درصد کل نمونه‌ها مشروط به اینکه تعداد آن از ده نمونه کمتر نباشد ضروری است. روش‌های کنترل کیفیت با استفاده از نمودارهایی مانند دقت تأمپسون و هوارث انجام می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روئس اکتشساف بیوژنوشیمیایی 1 8 برداشت نمونه از کل یا اجزای گیاهان (۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم نمونه تبدیل به خاکستر با حرارت غیرمستقیم (۴۵۰ درجه سانتی‌گراد) تهیه نمونه‌های تکراری ثبت شماره سری نمونه‌هاء آدرس آزمایشگاه و فرستنده روی جعبه‌های ارسال به ازمایشگاه شکل ۳-۳- روندنمای کلی آماده‌سازی نمونه‌ها برای ارسال به آزمایشگاه 1-۳- روش تجزیه مشکل اساسی در تجزیه نمونه‌های گیاهی, از دست دادن عناصر فرار گیاه در طی تبدیل به خاکستر شدن است. به همین دلیل معمولا گیاه را با اکسیژن کم در حدی که نمونه شعله‌ور نشود.ء حرارت می‌دهند. اگر طی خاکستر کردن گیاه اطمینان وجود نداشته باشد که عناصر فرعی آن از بین می‌روند. می‌توان از روش تجزیه گیاه خشک شده بدون خاکسترسازی استفاده کرد. به همین منظور -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ۹/۳ دستورالعمل اکتشاقات زنوشسیمیایی به روّس‌های بیوژنوسیمیایی و زنوبوتانی از ترکیب پرکلریک و اسید نیتریک و یا اسید سولفوریک و اسید نیتریک استفاده می‌کنند. از مناسب‌ترین روش‌های تجزیه نمونه‌های گیاهی روش طیف‌سنجی جرمی- پلاسمای جفت شده القایی" (1۳۳-۸45) است» زیرا امکان تجزیه تا حد ۳۳۳ را دارد. روش تخریب به کمک اسید (دوء سه و یا چهار اسید) باید توسط ژئوشیمیست تعیین و به آزمایشگاه اعلام شود. همراه با نمونه‌های مجهول, نمونه‌های تکراری و نمونه‌های مرجع برای کنترل کیفیت به آزمایشگاه ارسال شوند. انتخاب روش تجزیه شیمیایی بستگی به هزینه اقتصادی» صحت و دقت روش دارد. معمولا گیاهان را برای آزمایشگاه‌های مرکزی که بیشترین تجهیزات برای پودر کردن» خاکستر کردن و تجزیه را دارند. ارسال می‌کنند. ۷-۳ پردازش و تفسیر داده‌ها تفسیر و تعبیر داده‌های بیوزئوشیمیایی مهم‌ترین و مشکل‌ترین بخش مطالعات اکتشافی محسوب می‌شود. تشخیص آنومالی‌هایی که در ارتباط با کانه‌زایی سنگ بستر و آنومالی‌های مشابه که با فاکتورهای مصنوعی ایجاد می‌شوند.ء بسیار مهم است. تفسیرهای آماری داده‌ها در اکتشافات بیوژئوشیمی اهمیت ویژه‌ای دارد. به ویژه در جایی که تباین (کنتراست) بین نمونه‌های با مقادیر کم (آنومالی ضعیف) در گیاه نزدیک به حد زمینه باشد. بهترین روش پردازش داده‌ها و تفسیر آن بستگی به تعداد داده‌های سنسورد و بزرگی محموعه داده‌ها" دارد. در صورتی که درصد مقادیر کمتر از حد سنحش " بیش از ۳۰ درصد کل نمونه‌ها باشد.ء نتایج غیرقابل استفاده است و باید در صورت نیاز به روش مناسب‌تری تجزیه شود. پردازش داده‌ها شامل چند بخش است که فایل‌بندی داده‌های خام در محیط صفحه گسترده مانند [۳۳۵۵ و حذف داده‌های سنسورد و ناقص اولین گام است و سپس منحنی توزیع فرآوانی هر عنصر تعیین شده و در صورت نرمال یا لاگ‌نرمال بودن از روابط هر یک به صورت جداگانه برای تعیین آنومالی‌ها استفاده می‌شود. جایگزینی داده‌های سنسورد با استفاده از روش‌های جایگزینی ساده و آماری انجام می‌گیرد. پردازش‌های آماری به صورت تک‌متغیره» دومتغیره و چندمتغیره (تحلیل خوشه‌ای و آنالیز فاکتوری) انجام می‌گیرد. مراحل مختلف تک‌متغیره شامل جدایش مقادیر خارج از ردیف (با استفاده از روش تجربیء باکس پلات» روش محاسباتی و نظایر آن) است و در نهایت با استفاده از مقادیر میانگین و انحراف معیار متغیرها نسبت به جدایش داده‌های آنومالی اقدام می‌شود (شکل ۴-۳). مدل‌های چندمتغیره امکان شناخت ماهیت تغییرات چند ویژگی را به طور هم‌زمان می‌دهد. شناخت ارتباط و بستگی‌های ژنتیکی متقابل موجود بین عناصر گوناگون ممکن است در شناخت دقیق‌تر تغییرات موجود در محیطهای ژئوشیمیایی به کار رود. تجمع زنتیکی بعضی از عناصر ممکن است به عنوان راهنمای اکتشافی مستقیمی در تفسیر نوع نهشته‌های احتمالی در ناحیه به کار رود و برعکس, تجمع بعضی از عناصر نیز ممکن است دلالت بر وجود آنومالی‌های بی‌اهمیت باشد که گمراه کننده‌اند. ۸-۳- نقشه‌های آنومالی بیوژئوشیمیایی روش رسم نقشه‌ها در اکتشافات بیوژئوشیمی اهمیت زیادی دارد. توزیع فضایی مقادیر غلظت عناصر به صورت نقشه آرایه می‌شود که مقیاس آن به هدف و مقیاس عملیات اکتشافی بستگی دارد (شکل ۵-۳). از داده‌های به دست آمده برای ترسیم نقشه‌های 1-۵۹۹٩‏ ام تعام‌مه 10001 -۱ ۵۱ 11010 -2 1 1616011011 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- رو س اکتشاف بیوژنوسیمیابی ۹/۳ ۳۳ بیوژئوشیمیایی» شناسایی آنومالی‌ها و تهیه گزارش استفاده می‌شود. نقشه‌های کنتوری و طیفی برای نشان دادن آنومالی‌ها در این روش اکتشافی بهتر است و برای تهیه این گونه نقشه‌ها باید حالت‌های گوناگون تخمین را مورد بررسی قرار داد و از میان آن‌ها بهترین انتخاب را که بیشترین تطابق را با مشاهدات صحرایی داشته باشد.ء انجام داد. در گزارش باید به عواملی چون آب و هوای منطقهء پوشش گیاهی و خاک منطقهء روش نمونه‌برداری» آماده‌سازی و مراحل خشک کردن و خاکستر کردن نمونه اشاره شود. به عنوان مثال نوع آب و هوا در میزان جذب عناصر به وسیله گیاه تاثیر دارد. ترسیم نقشه‌های بیوژئوشیمیایی» مانند روش اکتشافات ژئوشیمیایی در سنگ یا خاک است. چون نمونه‌برداری از گیاهان معمولا به صورت شبکه‌ای انجام می‌شود اما اگر از بخش‌های متفاوت گیاه نمونه‌برداری شودء در آن صورت برای هر بخش نقشه جداگانه‌ای تهیه می‌شود. به عنوان مثال اگر از پوست و مخروط کاج نمونه‌برداری شده باشد.ء با توجه به نوع نمونهء دو نقشه جداگانه تهیه می‌شود. در پردازش, آرایه و تفسیر نهایی داده‌هاء نتایج مطالعات روش اکتشاف بیوژئوشیمیایی هنگامی می‌تواند واقعی باشد که بر مبنای اطلاعات زمین‌شناختی سنگ بسترء خاک‌های سطحی و پوشش گیاهی کل منطقه استوار باشد. اگر انواع سنگ بسترء خاک‌ها و پوشش گیاهی منطقه» یکنواخت باشد.ء پردازش, ارایه و تفسیر داده‌ها نیز راحت خواهد بود. در صورت تنوع پارامترهایی مانند پوشش گیاهی, تعبیر و تحلیل داده‌ها نیز مشکل است. زیرا توانایی انواع گیاهان در نشان دادن آنومالی‌ها متفاوت است. جدول شناخت پارامترهای | هیستوگرام | باکس پلات ‏ ] داده‌های خارج | همبستگی | رگرسیون ۱ آنالیز فاکتوری ۱ آنالیز خوشه‌ای آماری از ردیف شکل ۶-۳ روندنمای کلی مراحل مختلف پردازش داده‌ها و تعیین مناطق دارای آنومالی ۹-۳- ارزیابی نقشه‌های آنومالی بیوژئوشیمی تغییرات مقدار هر عنصر در گیاهان مختلف و تشریح آن‌ها بر اساس نوع کانی‌سازی و توجه به عناصر همراه و پاراژنز ممکن است» متغیر باشد. میزان جذب بیولوژیکی؛ یکی از پارامترهای موثر در تفسیر آنومالی‌ها است که باید به آن توجه کرد. ۱۰-۳- کنترل آنومالی‌ها پس از کنترل, مناطق دارای آنومالی (شکل ۶-۳) در صورت وجود کانی‌زایی به صورت چکشی باید از سنگ و لیتولوژی محدوده نمونه‌برداری کرد. نمونه‌های برداشت شده پس از بسته‌بندی و کدگذاری تحویل نمونه‌کوبی و در نهایت آزمایشگاه می‌شود. کنترل -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹/۳۱ دستورالعمل اکتشاقات زنوشیمیایی به روٌس‌های بیوزنوشسیمیایی و ژنوبوتانی صحرایی زون‌های آتومالی واقعی از آتومالی‌های کاذب یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مبحث است. در این مرحله از اکتشاف باید موارد زیر به دقت مشخص شود: - تعیین رابطه زون‌های آنومالی با پدیده‌های کانی‌سازی - تعیین رابطه زون‌های آنومالی با پدیده‌های زمین‌شناسی مانند واحدهای سنگی» زون‌های دگرسانی» سیستم گسله و ساختمان‌های زمین‌شناسی - تعیین رابطه زون‌های آنومالی با وجود رگه‌های سیلیسی,ء برشی, دایک‌های کانی‌ساز و نظایر آن پیاده کردن نقاط نمونه‌برداری بر روی تهیه نقشه توپوگرافی با مقیاس مورد نظر لت و تهیه نقشه‌های تک‌عنصری و چندعنصری رس] تفسیر نتایج و تهیه نقشه آنومالی‌ها شکل ۵-۳- روندنمای کلی تهیه نقشه آنومالی‌ها در اکتشاف بیوژنئوشیمی بازدید از زون‌های انومالی به ترتیب اولویت طراحی و برداشت مجدد نمونه‌های ژئوشیمی با تراکم بیشتر در بخش‌های آنومال و یا معرفی روش‌های مکمل شکل 1-۳ روندنمای کنترل آنومالی‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱-۳- محتوای گزارش اکتشاف بیوزئوشیمیایی و زئوبوتانی گزارش اکتشافات بیوژئوشیمیایی باید پاسخ‌گوی موارد اکتشافی زیر باشد: - تشخیص و تعیین مناطق آنومالی مرتبط با کانی‌زایی - شناسایی و تعیین رابطه آنومالی‌های واقعی با زون‌های احتمالی کانی‌سازی - شناسایی و تعیین رابطه زون‌های آنومالی با اندیس‌هاء رگه‌هاء زون‌های دگرسانی و دیگر پدیده‌های کانی‌سازی و ساختارهای - ارایه پیشنهادات برای ادامه عملیات اکتشافی با توجه به اهداف اکتشافات بیوژئوشیمیایی و داده‌های به دست آمده, محتوی گزارش نهایی باید شامل ارایه روش‌های اکتشافی؛ چگونگی عملیات صحرایی, شناسایی مناطق با احتمال بالای کانه‌زایی و مراحل انجام اکتشافات بیشتر در مناطق مستعد باشد. سرفصل‌های گزارش اکتشافات بیوژئوشیمیایی و ژئوبوتانی باید شامل موارد زیر باشد. ۱-۱۱-۳- چکیده ۲-۱۱-۳- فهرست مطالب ۶-۱۱-۳- فصل اول: کلیات - موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه - هدف از اکتشافات بیوژئوشیمیایی و ژئوبوتانی در منطقه مورد مطالعه - مطالعات پیشین شامل بررسی زمین‌شناسی, ژئوشیمی منطقه, اطلاعات ژئوفیزیکی و ماهواره‌ای اطلاعات معدنی و دگرسانی و اطلاعات گیاهی موجود در منطقه مورد مطالعه - پوشش گیاهی منطقه - شرایط اقلیمی (مانند آب و هواء زئومورفولوژی و پوشش گیاهی منطقه و نوع خاک) ۵-۱۱-۳- فصل دوم: دستورالعمل انجام روش ژزئوبوتانی - بررسی‌های ژئوبوتانی برای شناسایی اجتماعات و گونه‌های گیاهی معرف - تعیین اجتماعات و گونه‌های گیاهی معرف کانی‌سازی در منطقه مورد مطالعه - تعیین مناطق آنومالی بر اساس تغییرات مورفولوژیکی در گیاهان معرف -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۹/۳/۱ دستورالعمل اکتشسافات زنوشسیمیایی به روّس‌های بیوژنوشسیمیایی و زنوبوتانی 1-۱۱-۳- فصل سوم: دستورالعمل انجام اکتشافات بیوزژئوشیمیایی - مقدمه - طراحی نقشه‌های نمونه‌برداری بیوژئوشیمیایی - روش‌های نمونه‌برداری گیاه و خاک - برداشت نمونه‌های تکراری برای ارزیابی دقت تجزیه‌ها - آماده‌سازی نمونه‌ها - روش‌های تجزیه نمونه‌ها ارزیابی دقت و صحت داده‌های ژئوشیمیایی - پردازش آماری داده‌ها - ترسیم نقشه‌های توزیع زئوشیمیایی - تفسیر نقشه‌های زئوشیمیایی گیاه برای عناصر مختلف - محاسبه ضریب جذب بیولوژیکی - بررسی میزان جذب عناصر کانسارساز در گیاهان - تعیین آنومالی‌ها و اولویت‌بندی آن‌ها ۷-۱۱-۳- فصل چهارم: کنترل آنومالی‌های زئوشیمیایی - کنترل صحرایی آنومالی‌ها - تفکیک آنومالی مرتبط با کانی‌زایی و حذف آنومالی‌های کاذب - برداشت نمونه‌های کنترلی (در صورت نیاز) و ارزیابی آن‌ها - نتایج حاصل از کلیه اطلاعات و اکتشافات انجام شده - نتایج اکتشافات بیوژئوشیمیایی - نتایج اکتشافات ژئوبوتانی - نتایج اکتشافی و تعیین آنومالی‌های مرتبط با کانی‌زایی - ارایه فهرست خدمات اکتشافی مرحله بعدی به همراه جدول هزینه و زمان -------- صفحهٔ بعد -------- سا ۹-۱۱-۳- فهرست منابع ۱۰-۱۱-۳- پیوست‌ها - نتایج تحزیه‌ها با سربرگ اصلی شرکت و یا آزمایشگاه تجزیه کننده و ها ۱۳۲-۳ چک‌لیست مراحل چک‌لیست مراحل اکتشافات زئوشیمیایی به روش‌های بیوزژئوشیمیایی و ژئوبوتانی در جدول‌های ۵-۳ و ۶-۳ آرایه شده است. جدول ۵-۳- چک‌لیست مراحل اکتشافی به روش بیوژئوشیمیایی رد (تکرار) ۱ جمع‌آوری و بررسی کلیه داده‌های زمین‌شناسی, ژئوشیمیایی» ژئوفیزیکی» اکتشافی و داده‌های ماهواره‌ای ۳ طراحی شبکه نمونه‌برداری با توجه به نتایج مطالعات قبلیء زون‌های کانی‌سازی, دگرسانی, ساختار زمین‌شناسی» توپوگرافی و پدیده‌های زمین‌شناسی ویژه منطقه مورد مطالعه ,۱ ثبت کلیه اطلاعات زمین‌شناسی, مشخصات گیاهان, آثار دگرسانی, ساختار زمین‌شناسی, مختصات جغرافیایی, وضعیت توپوگرافی و نظایر آن‌ها در فرم‌های استاندارد ۱ | تیه نقشه‌های مایا اب جدول 1-۳- چک‌لیست مراحل اکتشافی به روش زئوبوتانی ماهواره‌ای ۱ بررسی نقشه‌های زمین‌شناسی معدنیء توپوگرافی و نقشه نوع خاک به مقیاس ۱:۳۵,۰۰۰ با ۳ طراحی شبکه نمونه‌برداری با توجه به ننایج مطالعات قبلیء زون‌های کانی‌سازی,» دگرسانی, ساختار زمین‌شناسی» توپوگرافی و پدیده‌های زمین‌شناسی ویژه منطقه مورد مطالعه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ //۹ دستورالعمل اکتشاقات زئوسیمیایی به روّس‌های بیوژئوشیمیایی و زئوبوتانی یی ادامه جدول 1-۳- چک‌لیست مراحل اکتشافی به روش ژئوبوتانی | برداشت نمونه نامگذاری نظام‌مند و بررسی تغییرات مورفولوژیکی گونه‌های گیاهی معرف و ,| ثبت کلیه اطلاعات زمین‌شناسی, مشخصات گیاهان, آثار دگرسانی, ساختار زمین‌شناسی, مختصات جغرافیایی» وضعیت توپوگرافی و نظایر آن‌ها در فرم‌های استاندارد ار که -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱ ۱۳۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۹۱۹ ۲۳۱ ۲۲ ۲۳۳ ۲۳۴ ۳۵ ۲۶ ۲۷ ۳۸ ۳۹ ۳۱ ۳۲ عناوین پروژه‌های اکتشاف برنامه تهیه ضوابط و معبارهای ۱ عنوان پروژه تعاریف و مفاهیم در فعالیت‌های معدنی, واژه‌ها و اصطلاحات پایه اکتشاف معدنی مراحل مختلف اکتشاف زغال‌سنگ دستورالعمل رده‌بندی ذخایر معدنی راهنمای ملاحظات زیست‌محیطی در فعالیت‌های اکتشافی دستورالعمل تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی- اکتشافی بزرگ‌مقیاس (مقیاس‌های ۱:۲۵,۰۰۰ و ۱:۲۰,۰۰۰ و رقومی کردن آن‌ها) فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف سنگ آهن علایم استاندارد نقشه‌های زمین‌شناسی دستورالعمل اکتشاف ژئوشیمیایی بزرگ‌مقیاس رسوبات آبراهه‌ای (۱:۳۵,۰۰۰) فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف مس فهرست خدمات اکتشافی سنگ‌ها و کانی‌های صنعتی (باریت. بنتونیت. زئولیت» سلستین, سیلیس, فلدسپارء فلوئورین) واژه‌ها و اصطلا حات پایه اکتشاف, استخراج و فرآوری مواد معدنی فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف سرب و روی راهنمای مطالعات ژئوفیزیکی اکتشافی به روش‌های مفناطیس‌سنجی, گرانی‌سنجی و لرزه‌نگاری در اکتشافات معدنی فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف آنتیموان فهرست خدمات مراحل مختلف اکتشاف کانی‌ها و سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی فهرست خدمات و دستورالعمل مراحل مختلف اکتشاف مواد اولیه تولید انواع سیمان فهرست خدمات و دستورالعمل بررسی‌های چاه‌پیمایی فهرست خدمات مراحل مختلف اکتشاف عناصر نادر خاکی دستورالعمل آماده‌سازی و اندازه‌گیری عناصر در کانسنگ آهن دستورالعمل آماده‌سازی» تهیه نمونه و مطالعات میکروسکوپی و سیالات درگیر در نمونه‌های اکتشافی دستورالعمل یکسان‌سازی اسامی مواد معدنی راهنمای مطالعات ژئوفیزیکی به روش‌های مقاومت ویژه» پلاریزاسیون القایی» الکترومغناطیسی و پتانسیل خودزا در اکتشافات معدنی دستورالعمل تهیه گزارش پایان عملیات اکتشافی دستورالعمل آماده‌سازی و اندازه‌گیری غلظت فلزات گرانبها (طلاء نقره و گروه پلاتین) دستورالعمل تهیه طرح اکتشاف مواد معدنی دستورالعمل آماده‌سازی و اندازه‌گیری غلظت فلزات پایه (مس» روی و سرب) دستورالعمل اکتشافات ژئوشیمیایی خاک در مقیاس ۱:۲۵,۰۰۰ هدن شماره نشریه در سازمان شماره نشریه در سازمان ی ی ی -------- صفحهٔ بعد -------- : : ۹ ی ۰ ی ۰ : عناوین بروژه‌های اکتشاف برنامه تهیه ضوابط و معبارهای معدن 2 ۱ ۰ شماره نشریه در سازمان | شماره نشریه در سازمان 3 عنوان پروژه . : ۲ برنامه و بودجه کشور | نظام مهندسی معدن ابران فهرست خدمات و دستورالعمل اکتشاف سنگ‌ها و کانی‌های صنعتی (نسوزها): خاک نسوزء منیزیت- هونتیت. بوکسیت. ۴۱ ۱ : ی در دست ندوین -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۳۱ ۲۳۲ ۲۳۳ ۲۳۴ ۳۵ ۲۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۳۱ ۳۲ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۸ ۳۹ عناوین پروژه‌های کمیته استخراج برنامه تهیه ضوابط و معیار عنوان پروژه تعاریف و مفاهیم در فعالیت‌های معدنی, واژه‌ها و اصطلاحات پایه استخراج معدنی مقررات تهویه در معادن مقررات فنی مواد منفجره و آتشباری در معادن راهنمای ارزشیابی دارایی‌های معدنی دستورالعمل فنی روشنایی در معادن دستورالعمل امداد و نجات در معادن راهنمای تهیه گزارش‌های طراحی معدن دستورالعمل ترابری در معادن دستورالعمل توزیع هوای فشرده در معادن دستورالعمل طراحی و اجرای سیستم‌های نگهداری تونل‌های معدنی دستورالعمل تحلیل پایداری و پایدارسازی شیب‌ها در معادن روباز راهنمای محاسبه قیمت تمام شده در فعالیت‌های استخراج مواد معدنی دستورالعمل نگهداری و کنترل سقف در کارگاه‌های استخراج واژه‌ها و اصطلاحات پایه اکتشاف, استخراج و فرآوری مواد معدنی راهنمای آبکشی در معادن دستورالعمل طراحی هندسی باز کننده‌ها و حفریات زیرزمینی راهنمای ملاحظات زیست‌محیطی در فعالیت‌های استخراجی راهنمای ارزیابی و کنترل پیامدهای ناشی از انفجار در معادن سطحی دستورالعمل تعیین مرز تغییر روش استخراج از روباز به زیرزمینی راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن راهنمای ارزیابی ایمنی» بهداشت و محیط زیست (۲15۳) در معادن راهنمای امکان‌سنجی پروژه‌های معدنی دستورالعمل پر کردن کارگاه‌های استخراج معادن زیرزمینی راهنمای برآورد بار و توزیع برق در معادن راهنمای گاززدایی در معادن زغال‌سنگ راهنمای ابزاربندی و رفتارنگاری در معادن روباز دستورالعمل بازرسی و تعمیر سیستم‌های نگهداری در حفریات معدنی راهنمای طراحی و احداث شبکه‌های زیرزمینی معادن راهنمای مکان‌یابی و جانمایی تاسیسات و تجهیزات در معادن روباز راهنمای تخمین و کنترل نشست در معادن راهنمای مطالعه مخاطرات طبیعی در ساختگاه تونل‌ها دستورالعمل ایمنی در معادن زیرزمینی زغال‌سنگ دستورالعمل طراحی استخراج معادن سنگ‌های تزیینی و نما علایم استاندارد نقشه‌های معدنی راهنمای طراحی محدوده نهایی معادن روباز دستورالعمل طراحی ژئومکانیکی حفریات معدنی های معدن شماره نشریه در سازمان شماره نشریه در سازمان ی ی ی ی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ عناوین پروژه‌های فر آوری برنامه تهیه ضوابط و معیارهای عنوان پروژه راهنمای اکتشاف, استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما تعاریف و مفاهیم در فعالیت‌های معدنی» واژه‌ها و اصطلاحات پایه فرآوری مواد معدنی فهرست خدمات مرحله طراحی پایه واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری مواد معدنی علایم استاندارد نقشه‌های کانه‌آرایی مواد معدنی راهنمای نرم‌افزاری علایم استاندارد نقشه‌های کانه‌آرایی مواد معدنی ضوابط مکان‌یابی واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری راهنمای انتخاب و محاسبه ظرفیت ماشین‌آلات و تجهیزات کارخانه کانه‌آرایی راهنمای انباشت مواد باطله در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری راهنمای سنگ‌جوری مواد معدنی به روش‌های دستی یا خودکار راهنمای حمل و نقل مواد معدنی در مدارهای کانه‌آرایی شناسایی مواد معدنی و آزادسازی آن‌ها در کانه‌آرایی واژه‌ها و اصطلاحات پایه اکتشاف, استخراج و فرآوری مواد معدنی معیارهای فنی انتخاب آسیای خودشکن و نیمه‌خودشکن دستورالعمل کنترل و ختتی‌سازی آرسنیک» سولفید و سیانید در آزمایشگاه‌های فرآوری دستورالعمل نمونه‌برداری در کانه‌آرایی راهنمای آزمایش‌های جدایش ثقلی در مقیاس آزمایشگاهی راهنمای انتخاب مدار خردایش مواد معدنی راهنمای افزایش مقیاس در واحدهای کانه‌آرایی راهنمای آزمایش‌های خشک‌کردن, تشویه و تکلیس در مقیاس آزمایشگاهی راهنمای پذیرش و نگهداری نمونه‌های معدنی در آزمایشگاه کانه‌آرایی راهنمای پوشش و تجهیزات حفاظتی کارکنان در واحدهای کانه‌آرایی راهنمای مخلوط‌سازی بار ورودی در کارخانه‌های فرآوری مواد معدنی فهرست کنترل کیفی بار ورودی» مواد در گردش و محصولات واحدهای کانه‌آرایی دستورالعمل دانه‌بندی مواد معدنی راهنمای نرمه‌زدایی در واحدهای کانه‌آرایی راهنمای آماده‌سازی نمونه در آزمایشگاه کانه‌آرایی راهنمای ملاحظات زیست‌محیطی در فعالیت‌های کانه‌آرایی راهنمای آزمایش‌های هیدرومتالورژی در مقیاس آزمایشگاهی راهنمای فرآوری کانسنگ‌های پلاسری آهن راهنمای محاسبات در آزمایش‌های کانه‌آرایی شماره نشریه در سازمان نظام مهندسی معدن ابران ی تدوین -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ و -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و آجرایی سازمان برنامه و بودجه کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و دستورالعمل. مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده, تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های آخیر در سایت اینترنتی 11072111211731,1۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ و -------- صفحهٔ بعد -------- 53 ۲۴( 3۳۵۱۱1۲ 15126 )00 فعد ۲۵۵ اب ۳ 1۱۹۲۳۷۱۲۲1۵1۱ ب ب 240 1710800611611151 ۰ 0 06010012۲۷) ۸۸ 6 200 ۷116 100۹۰ ۵1 ۱111۹۷ 40 101۳۵91۳1۳6 ,603016۵ 1 آ۵ م12 [3۵ع۸/11 200 ۸1121۳5 116 ۲ م1 5 ۳۳۵۵۵110 ۱۱۱۹۱۱۵۱ 6 مع200 [۵ع0101ع1 01 1027160 5 5067۷15100 11۵1۵۵ 1۵۲ 011166 ۸۲۳۹ 5 200 کاههاانهم0) ۱ اد انا مرمره۸/ ۱۹۱۱۳ ی33ی3[(02[ 2019 -------- صفحهٔ بعد -------- در این نشریه فهرست خدمات و معیارهای الزم برای اکتطاف کانسارها هب ویژه انواع پ نهان در زیر پوضص گیاهی با استفاده از روش هاای ژئوبوتانی و بیوژئ وضاییی ایی آورده ضاده اساتا از آن اا کاه در ایران، استفاده از این روش خیلی محدود است، از ایان رو ابتادا به تبیین روش ها و پس از آن به نحاوه با ه کاارگیری آن هاا در اکتطافات ژئوضییی ایی پرداخته ضده استا