رادننمای بررسی پیشروی آب‌های شور در

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران رادننمای بررسی پیشروی آب‌های شور در نشربه شماره /۲۱۷/۱۷ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیرو معاونت امور فنی سازمان مدیریت منابع آب ایران دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی دفتر استانداردها و معیارهای فنی ۳ ۱۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسلامی ایران سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور راهنمای بررسی پیشروی آب های شور در آبخوان های ساحلی و روش های کنترل آن نشریه شماره ۲۷۷ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیرو معاونت امور فنی سازمان مدیریت منابع آب ایران دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی دفتر استانداردها و مىیارهای فنی -------- صفحهٔ بعد -------- سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور. دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی راهنمای بررسی پیشروی آب‌های شور در آبخوان‌های ساحلی و روش‌های کنترل آن/ معاونت امور فنی. دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی؛ وزارت نیرو. سازمان مدیریت منابع آب ایران. دفتر استانداردها و معیارهای فنی.- تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. معاونت امور نشریه شماره ۷)(انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور؛ ۳( [-964-425-403 5۳| مربوط به بخشنامه شماره ۹ مورخ ۱۳۳۳/۱۲/۵ کتابنامه: ص. ۲۳۷ ۱.آبهای شور.الف.سازمان مدیریت منابع آب ایران. دفتر استانداردها و معیارهای فنی. ۳ ش.۲۷۷ ۲۴س/۳۶۸ 1۸ شایک ۹۶۴-۴۲۵-۴۹۳-۷ [-964-425-493 53۲ راهنمای بررسی پیشروی آبهای شور در آبخوان‌های ساحلی و روس‌های کنترل آن ناشر: سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور. معاونت امور پشتیبانی. مرکز مدارک علمی و انتشارات جچاپ اول: ۰ نسخه قیمت: ۰۰ ۵۰ ریال تاریخ انتشار: سال ۱۳۸۳ لیتوگرافی: قاسملو چاپ و صحافی: چاپ زحل همه حقوق برای ناشر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی رباست جمهوری سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور دفتر رنیس سازمان شماره: ‏ ۱۰۱/۲۲۸۵۴۹ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران ۱۳۸۲/۱۲/۵ :خیرات موضوع: راهنمای بررسی پیشروی آبهای شور در آبخوان‌های ساحلی و روش‌های کنترل آن به استناد آیین نامه استانداردهای اجرایی طُرح‌های عمرانی موصوع ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و در چهارچوب نظام فنی و اجرایی طرحهای عمرانی کشور (مصوبه شماره ۲۴۵۲۵/ت ۱۴۸۹۸ه مورخ ۴ هیأت وزیران) به پیوست نشریه شماره ۲۷۷ دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی این سازمان. با عنوان آراهنمای بررسی پیشروی آب‌های شور در آبخوان‌های ساحلی و روش‌های کنترل آن" از نوع گروه سوم ابلاغ می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور. پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده نمایند و در صورتی که روشها. دستورالعمل‌ها و راهنماهای بهتر در اختیار داشته باشند. رعایت مفاد این نشریه الزامی نیست. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌ها. روش‌ها یا راهنماهای جایگزین را برای دفتر امور فنی و تدوین معیارهای این سازمان. ارسال دارند. من ا... التوفیق محمد ستاری‌فر معاون رییس جمهور و رییس سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان بر جسته مبادرت به تهیه این دستورالعمل نموده و آنرا برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان. این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلطهای مفهومی. فنی. ابهام. ایهام و اشکالات موضوعی نیست. از این‌رو. از شما خواننده گرامی صمیمانه تماضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را بصورت زیر گزارش فرمایید: ۱- شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۲- ایراد موردنظر را بصورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی رامعمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکاتبه: تهران. خیابان شیخ بهائی. بالاتر از ملاصدرا. کوجه لادن. شماره ۲۴ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی صندوق پستی ۴۵۴۸۱- ۱۹۹۱۷ 9 ۵1۱۱ اور( هه -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی استفاده از ضوابط معیارهاو استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان سنجی) مطالعه و طراحی. اجرا. بهره‌برداری و نگهداری طرحهای عمرانی بلحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرحها. کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیتی ویژه برخوردار می‌باشد. نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه مورخ ۴ هیأت محترم وزیران) بکارگیری معیارها. استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام‌شده طرحها را مورد تأکید جدی قرار داده است. با توجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. امور آب وزارت نیرو (طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور) با همکاری معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (دفتر آمور فنی و تدوین معیارها) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آن نموده است. استانداردهای مهندسی آبت با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است: - استفاده از تخصصها و تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانها. نهادها. واحدهای صنعتی, واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت - پرهیز از دوباره‌کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موْمسات تهیه کننده استاندارد ضمن تشکر از کارشناسان محترم برای بررسی و اظهار نظر در مورداین استاندارد. امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آب. با بکارگیری استانداردهای یاد شده. برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیتهای کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. معاون آمور فنی زمستان ۱۳۸۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته ترکیب اعضای کمیته فنی شماره ۱۲گروه کیفیت که در تهیه و تدوین این استاندارد مشارکت داشته‌اند به شرح زیر خانم فیروزه امامی کارشناس زمین‌شناسی خانم زهرا ایزدپناه کارشناس آبیاری و آبادانی آقای رحمتعلی براتعلی کارشناس زمین‌شناسی و آب‌شناسی آقای ماشااله تابع‌جماعت ‏ کارشناس مهندسی عمران آب آقای علی‌اکبر علوی کارشناس شیمی و مهندسی بهداشت خانم فاطمه فروغی‌زاده کارشناس زمین‌شناسی و آب‌شناسی آقای شهرام کریمی لیسانس مهندسی زمین‌شناسی و آبشناسی آقای بیژن مهرسا کارشناس آبهای زیرزمینی آقای مهدی هاشمی کارشناس زمین‌شناسی و آب‌شناسی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان - پدیده پیشروی آبهای شور ۱-۱ بررسی ضخامت سطح مشترک آب شور و شیرین ۱-۱-۱ تعیین ضخامت حد آب شور و شیرین ۲-۱-۱ شیب مرز مشترک آبهای شور و شیرین ۳-۱-۱ طول ناحیه آغشته به آب شور ۲۱ تعیین سطح تماس آب شور و شیرین با استفاده از رابطه ورویج ۳-۱ جلوگیری از نفوذ آب دریا و کنترل آن ۱-۳-۱ بهینه‌سازی عملیات پمپاژ ۲-۳-۱ تغذیه مصنوعی ۳-۳-۱ ایجاد خط افت موازی با ساحل (لاوک پمپاز) ۴-۳-۱ افزایش ارتفاع سطح آب زیرزمینی در امتداد ساحل ۵-۳-۱ ایحاد سدهای زیرزمینی ۴۹ شناخت املاح موحود در آبهای نفودی دریا درسفره آب شیرین ۲- تعیین حداکثر بده بهره‌برداری از آب شیرین ۳ هجوم آب شور در دشتهای ساحلی و حاشیه‌های کویر ایران منابع و ماخذ ۱۴ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۸ ۱۸ ۳۴ ۳۶ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- مقغدمه سرزمین ایران ۱۶۰ میلیون هکتار وسعت دارد و حدود حٌ آن در مرکز و شرق قرار گرفته که ۲ میلیون هکتار آنرا کویر تشکیل می‌دهد. در این نواحی میانگین میزان بارندگی سالیانه کمتر از ۲۰۰ میلیمتر بوده و جزء مناطق خشک جهان محسوب می‌گردد. منابع آبی این کشور غنی نبوده. بیشترین بهره‌برداری از ذخایر آبهای زیرزمینی صورت می‌گیرد و از این رو این ماده حیاتی عامل محدود کننده مهمی دراحرای طرح‌های عمرانی بشمار می‌رود. در برنامه پروژه‌های احرایی کشور علاوه بر کمیت. کیفیت منابع آب نیز مدنظر می‌باشد. از اهم عواملی که باعث تغییر کیفیت و شوری آبها می‌گردند. وضعیت آب و هوایی. ساختار زمین‌شناسی ناحیه‌ای. هیدرولوژی و بالاخره اثر آب و دریاها بر آبخوانهای دشتهای ساحلی قابل ذکر هستند. آبخوانهای دشتهای ساحلی در شمال و جنوب ایران و نیز آبخوانهای اطراف دریاچه‌های داخلی و باتلاقها در طولی حدود ۳۰۰۰ کیلومتر با آبهای شور در تماس بوده و آبهای زیرزمینی جزایر موجود بوسیله آبهای شور احاطه گشته و در معرض نفوذ آب دریا و شورشدگی قرار گرفته‌اند. با بهره‌برداریهای بی‌رویه و کاهش فشار پیزومتریک. تعادل هیدرولیکی آبخوانهای ساحلی آب دریا برهم خورده و آب شور با شروع به پیشروی. این منابع را در معرض خطر آلودگی قرار داده است. در این نشریه. روشهای علمی و عملی بررسی و تعیین سرحد آبهای زیرزمینی شیرین و شور و برنامه‌های کنترل وتشیت آنها ارائه شده است تا در مراحل بعد با بکارگیری مدل‌های بهره‌برداری و برداشت از آبهای زیرزمینی بتوان با افزایش فشار هیدرولیکی از نفوذ بیشتر آبهای شور جلوگیری نموده و اثر مخرب آنرا کاهش داد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ پدیده پیشروی آبهای شور دریاچه‌ها تخلیه می‌شوند و خط تماس متحرکی بین آبهای شیرین و شور ایجاد می‌شود. بهره برداری سنگین از آبخوانهای ساحلی برروی گرادیان هیدرولیک تأثیر نموده و سبب می‌گردد تا آب دریا در فواصل بسیار دوری از ۹ 1 ۰ ۰ ۰ ‌ ۰ ۰ ۰ ‌ 1 ‌ ۱ ساحل در سفره‌های ابهای زیرزمینی پیشروی نماید.چنین پدیده ای به نام پیشروی اب شور مورد مطالعه قرار گزارش اولیه درباره نفوذ آب شور در سال ۱۸۵۵ توسط آقای بردوایت ۲ منتشر گردید که در آن توضیحاتی درباره ازدیاد شوری آبهای پمپاژ شده از جاههای نواحی لندن و لیورپول انگلستان داده شده است. بطورکلی هیدروژئولوژیست ها پذیرفته‌اند که حد بین آب شور و شیرین در سفره‌های ساحلی بستگی به تعادل نیروها بر سیستم دینامیک دارد. بطور طبیعی آب شیرین بطور غیرمنقطع و با سرعتی که بستگی به بار فشار سفره آب نسبت به سطح دریا دارد به سمت دریا حرکت می‌نماید. همانطور که هوبرت خاطرنشان ساخته نتیجه این حرکت این است که در یک سفره آب ازاد. اب شیرین به سمت دریا از طریق منطقه اشباع و از خط موج مد در فواصلی دور از ساحل به سمت دریا تخلیه می‌شود. کوپر در سال ۱۹۵۹۹ توضیح داد که چگونه حرکت آب شور و شیرین در طول ناحیه تماس بیشتر به صورت باند قرار در یک سفره تحت فشار و یا نیمه تحت فشار که بسوی دریا و در فاصله دور از ساحل باز است می‌توان یک حریان هیدرولیکی مشابه جریان فوق را انتظار داشت. تا زمانی که بار فشاری آب شیرین در سفره واقع در خشکی حفظ شود آب شیرین در محل رخنمون بسوی اقیانوس تخلیه شده و ناحیه تماس با آب شور در فاصله مجاور ساحل برقرار خواهد ماند. |- 5۵|] ۷/۵16۲ 2 2 - 3۳۵1۱ 46 3- 4-67 ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عملیات پمپاژ در خشکی بار فشاری آب شیرین را کاهش داده و بر اثر تغییر ار تفاع حرکت آب شیرین به سمت دریا ی تا . ۰ ۰ : ۹ ی ۱ ۰ شد. با کاهش جریان آب شیرین سیستم ناپایدار گردیده و آب شور به سمت سفره هجوم خواهد برد دراین حالت جبهه آب شور به سمت خشکی حرکت کرده و تا نقطه‌ای که بار فشار به تعادل برسد حریان خواهد بافت. برداشت بیش از حد در سفره‌های ساحلی می‌تواند بطور وسیعی بار فشار آب شیرین را کاهش داده و شرایط مطلوب را برای مهاجرت آب شور فراهم آورد. مهاجرت جبهه آب شور نسبتا آهسته بوده. بطوری که حرکت حقیقی آب را در سیستم تحت شیب کم و مقاومت بالا ایجاد می‌نماید. در سفره‌های مناطق ساحلی که برداشت بی‌رویه از آن صورت گرفته. تهاجم آب شور مسئله‌ای حدی بوده و ممکن است این تهاجم همگام با کاهش ارتفاع هیدرولیکی در سایر مناطقی که در آنها آب شور غیراقیانوسی به سوی سفره تراوش می‌نماید اتفاق افتد. سرعت حرکت بعضی از یونها در جبهه آب شور تحت تأثیر تبادل یونی قرار گرفته و باعث می‌گردد که تغییرات بار فشار و انتشار آب مرز مشترک به صورت عبوری باشد تا یک جبهه معلوم و مشخص. دو محقق به نامهای گیبن و هرزبرگ بطورجداگانه جریان آبهای شیرین زیرزمینی خشکی را به طرف اقیانوسها در امتداد سواحل اروپا مورد مطالعه قرار دادند و متوجه شدند که در هر نقطه از یک آبخوان ساحلی. عمق سطح مشترک بین آب شور و شیرین. درصورتی که از سطح دریا اندازه‌گیری شود. ۴۰ برابر اختلاف سطح آب سفره زیرزمینی و سطح دریا از آن نقطه است. با توجه به اینکه این مطالعات توسط دو دانشمند مذکور آغاز شده از این رو این پدیده با رابطه " گیین - هرزبرگ توضیح داده می‌شود. مقطعی عمود برساحل دریا در یک سفره آبدار آزاد درنظر می‌گیریم (شکل ۱). | -------- صفحهٔ بعد -------- سطح زمین ور سطح آب زیرزمینی ی : سطح دریا اس اس اقیانوس ی در ِ حد تماس اب شور و شیرین ۸ 8 شکل ۱- حد تماس آب شور و شیرین در سفره‌های ساحلی براساس نظریه گیبن - هرزبرگ ۳ که در آن : 1۳ < ارتفاع نقطه ۸ تا سطح آب دریا 8 < شتاب ثفل ماع +م + موم < ۳ که در آن : 7۶ - چگالی آب شیرین 8 < شتاب تفل 172 7 ارتفاع آب شیرین موجود درلایه آبدار بالای سطح دریا ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- اکنون اگر دو معادله فوق را مساوی قرار دهیم رابطه گیبن - هرزبرگ بدست می آید که عبارتست از : ۵ و - وم در رابطه فوق اگر چگالی آب شور برابر ۱/۰۲۵گرم بر سانتی متر مکعب و چگالی آب شیرین برابر یک گرم بر سانتی‌متر مکعب باشد معادله زیر بدست می‌آید : ۴۰۶ > وا به این ترتیب ملاحظه می‌شود که نفوذ آبهای شور به سفره های آب شیرین ساحلی بستگی به ارتفاع آب در آبخوان زیرزمینی نسبت به سطح دریا دارد (ء1). بطورمثال اگر ارتفاع سطح آب در آبخوان ساحلی نسبت به سطح دریا ۵ متر باشد. سطح مشترک آب شور و شیرین ( اینترفیس ) در عمق ۲۰۰ متری زیر سطح دریا و در امتداد قائم نقطه موردنظر قرار خواهد گرفت. اندازه گیریهای متعدد در نواحی ساحلی این موضوع را ثابت نموده است. مطالعات فوق براین اساس فرض شده است که تعادل هیدرواستاتیک برقرار باشد یعنی هیجگونه جریانی صورت نگیرد ولی در حقیقت همواره در نزدیک خطوط ساحلی جریان آب زیرزمینی وجود دارد. در این حالت چنانچه فقط چگالی آب شیرین و شور درنظر گرفته شود و از جریان فوق صرفنظر گردد. سطح مشترک مسطحی بوجودمی آید که طبق آن آب شیرین در بالا و آب شور در پائین آن سطح قرار خواهد گرفت. تصویری حقیقی تر از چگونگی نفوذ آب دریا در شکل ۲ به کمک خطوط جریان و خطوط هم پتانسیل نشان داده شده است. که از رابطه گیبن - هرزبرگ بدست می‌آید از عمق اصلی یا واقعی کمتر است. این اختلاف برای شیبهای خیلی ملایم. کم بوده حال آنکه برای شیبهای تند ممکن است اختلاف قابل توجهی را نمایان سازد. لازم به یادآوری است که برای سفره های آبدار تحت فشار در نواحی ساحلی می‌توان بحای سطح آب سفره. تراز پیزومتریک آنرا بکاربرد. ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۲- اختلاف فشار بین عمق حقیقی آب شور و عمقی که از رابطه گیبن - هرزبرگ محاسبه می‌شود ۱-۱ بررسی ضخامت سطح مشترک آب سور و سیرین ضخامت فصل مشترک آب شور و شیرین به عواملی چند بشرح زیر بستگی دارد : - پدیده انتشار " - انتشار عبارت است از حرکت یک ملکول از یک مکان مایع به محل دیگر و این درحالی اتفاق می افتد که دو مایع با چگالی متفاوت در مجاورت یکدیگر قرار گیرند. در سرحد آب شیرین و شور در صورت عدم دخالت پدیده انتشار این سرحد بصورت یک سطح بدون ضخامت است ولی در اثر این پدیده و نفوذ و حرکت ملکولها از آب شور به طرف آب شیرین ضخامت پیدا می‌نماید. - وجود جریانهای آب شیرین - چون همیشه جریان آب شیرین از طرف ساحل به طرف دریا وجود دارد و از طرفی آب شور دریا نیز بدلیل وزن مخصوص بیشتر از عمق به طرف سفره نفوذ می‌نماید و این دو هیچگاه به تعادل شیمیایی نمی‌رسند لذا ضخامت مرز مشترک آب شور و شیرین متغیر خواهد بود. بهره‌برداری از سفره آبدار - بهره برداری آبخوان آب زیرزمینی نیز عامل تغییر دهنده ضخامت مرز مشترک آب | - -------- صفحهٔ بعد -------- شور و شیرین باشد. هنگام پمپاژ بخش فوقانی فصل مشترک تغییرات زیادتری نسبت به بخش زیرین خود داشته و بهمین جهت ضخامت سرحد آب شور و شیرین در زیر چاه بیشتر از سایر مناطق می‌گردد. 5 جزر و مد و نوسانات سطح آب زیرزمینی - جزر و مد دریاها و همچنین نوسانات سطح آب زیرزمینی در تغییر ضخامت مرز مشترک آب شور و شیرین موْثر می‌باشند زیرا این عوامل سبب تغییر محل مرز مشترک و در نتیجه با نمونه‌برداری از اعماق مختلف چاهی که در نزدیک ساحل دریا حفر می‌شود و تجزیه شیمیائی آنها می‌توان میزان هدایت الکتریکی آنها را بر حسب عمق روی دستگاه مختصات ترسیم نمود و عمق مرز مشترک آب شور و شیرین و ضخامت آنرا مشخص نمود (شکل ۳). هدایت الکتریکی- میکروزیمنس هدایت الکتریکی- میکروزیمنس صخامت موز مشترک [ یس ۹ دس ۱۳ ما 1 ضخامت مرز مشترک 1 شکل ۳- تعیین ضخامت سرحد آب شور و شیرین بوسیله منحنی هدایت الکتریکی بر حسب عمق ۲-۱-۱ شیب مرز مشترک آبهای شور و شیرین در رابطه گیبن - هرزبرگ تلویحاً فرض شد که سطح مشترک آبهای شور و شیرین شیبی بطرف خشکی دارد. شیب سفره آب زیرزمینی برابر ۴ باشد (شکل ۴) با استفاده از قانون دارسی خواهیم داشت : ۷ طلل .را : ان 05 ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- در امتداد شیب. ارتفاع سفره آب در جهت جریان کم می‌شود. و در نتیجه مرز بین آبهای شور و شیرین بطرف بالا می‌رود. شیب این مرز از طریق معادله زیر بدست می آید : ا +م.م در رابطه فوق 7 شیب فصل مشترک آب شور و شیرین می‌باشد. شکل ۴- رابطه بین شیب سفره آب و سطح تماس آبهای شور و شیرین ۳-۱-۱ طول ناحیه آغشته به آب شور 2 2 ۰ :۳ 8 ی ۳ 8 8 2 ۱ با توجه به رابطه گیبن - هرزبرگ در محل تقاطع سفره آاب شیرین با دریا یک منطقه اغشته به اب شور بشکل گوه وحود دارد. اگر فرض شودکه جریان آب شیرین از آبخوان به طرف دریا وجود نداشته باشد و مقدار آن در واحد طول سفره برابر ‎٩‏ باشد به کمک قانون دارسی برای یک آبخوان محصور رابطه تقریبی زیر بدست می‌آید : ۲ 09 ۲۴۲۴۴ ۱ ۲ 3 ۹ | - ۷/00 -------- صفحهٔ بعد -------- که در آن 01 و و0 به ترتیب چگالی آبهای شیرین و شور هستند ابعاد 0« و بآ نیز در شکل ۵ نشان داده شده‌اند و ‎٩ شکل ۵-گوه آب شور در یک آبخوان محصور معادله فوق را می‌توان برای آبخوان های آزاد نیز بکار برد. در این حالت باید بجای 7 ضخامت منطقه اشباع را بکار براین اصل پایه گذاری شده که آبهای شور بی حرکت و ثابت باشند. ۲-۱ تعیین سطح تماس آب نشور و شیرین با استفاده از رابطه ورویج ! ورویج نشان داد که در سفره آبهای زیرزمینی هموژن. سطح سفره آب و حدفاصل آب شور و شیرین بصورت زبر حالت سهمی دارند. ۰ ۲ برای سطح سفره »9 ۹ س] برای حدفاصل آب شور و شیرین [۱ا ۹۷۵۲۲ ۰ ا -------- صفحهٔ بعد -------- سطح سفره آب حد فاصل آب شور و شیرین شکل ۶- سطح سفره آب و حدفاصل آب شور و شیرین در سفره همگن که در آن ۷ فاصله نقطه موردنظر تا ساحل دریا است و در جهت خشکی مثبت است ( شکل ۶). 1۳ < فاصله مرز مشترک آب شور و شیرین تا سطح دریاکه بطرف بالا مثبت است. ۶ < ارتفاع سطح سفره آب زیرزمینی نسبت به سطح دریا -*مقدار جریان آب شیرین که در واحد طول به سمت دریا جریان دارد. 6 *عبارت است از ۰/۰۲۵ -۲م +م-,م - 6 < ضریب نفوذپذیری سفره می‌باشد. مثال عملی شماره ۱- مشخصات زیر از سفره‌ای دردست است : 0 > ضخامت سفره معادل ۲۰ متر [ < شیب سطح سفره معادل ۲ درصد 1 < ضریب قابلیت انتقال اندازه گیری شده معادل متر مربع بر ثانیه و جریان در جهت دریا می‌باشد : ۳ ۴ ۱ ۰ > ]1 2و 1/5 کل ۵۱۰۴ <ص/1 حما ۰/۰۱۹۵ م(] + ۲۴۳/۵ ه- ما ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ی ی : درصد ۲ و[ ۰ متر شکل ۷- نمایشی از مثال عملم جدول فوق و شکل شماره ۷ نمایانگر آن هستند که در این مثال مرز مشترک آب شور و شیرین در فاصله ۸ متری ساحل دریا (داخل‌دریا). سطح آب دریا را قطع می‌نماید. ضمناً مرز مشترک آب شور و شیرین در فاصله ۵ متری ساحل. سنگ کف سفره آب زیرزمینی را قطع می‌نماید. مثال عملی شماره ۲- در سفره‌ای با مشخصات سفره قبلی. تعدادی جاه برروی خطی به فاصله ۵۰ متری و به موازات ساحل دریا حفر گردیده است. تعیین کنید چه مقدار آب می‌توان از این چاهها پمپاژ نمود بطوریکه عمق پیشروی آب شور بیش از ۱۰۰ متر بطرف ساحل نباشد. براساس معادله ورویچ می‌توان مقدار ‎٩‏ را با توجه به اطلاعات موجود بشرح زیر محاسبه نمود : ۵ عم و ۱۰ بر ۵ حل ۲۰ حوطا ۳و۱ خر ۳ ۲ ۱ (۱+6) 8 ۰ +۱ ما8 ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ + ۲۵ - ۵ ۱ :: 6( - ۷/۸ ۱۰۲۹۵۲ + ۲۷۱۰۲۵ - ۵/۱۲۵ ۷۱۰۲ - ۰ ۵۵// 7۵۲ ۰ ۳و مقدار یده حاصله معادل ۵ درصد حریان اصلی سفره آب بوده و لذا می‌توان ۵ درصد حریان اصلی را پمپاز نمود که برابر است با : ک۹6 ۱/۷۵ اگر جاههای حفر شده به فاصله ۵۰ متر از یکدیگر و موازی خط ساحلی ( در فاصله ۰ متری از آن ) حفر شوند. هر چاه می‌تواند ۸ لیتر بر ثانیه یا ۳۰ مترمکعب بر ساعت آبدهی داشته باشد ( شکل ۸). شکل ۸- جابجایی حد اب شور و شیرین ناشی از پمپاز در این مثال جنانجه از هر چاه ۵۰ مترمکعب بر ساعت بهره‌برداری صورت گیرد مسلماً مقداری از آب شور دریا بطرف سفره حرکت خواهد نمود. از آنجا که ۳۰ متر مکعب بر ساعت نشان دهنده ۸۷/۵ درصد کل جریان طبیعی سفره بوده است پس ۵۰ مترمکعب بر ساعت معادل ۱۴۶ درصد کل جریان خواهد بود. لذا مقدار آبی که از دریا به سمت سفره هجوم می آورد معادل است با : 0 مب ۰/۹۲ ۰/۴۶ بو ۰ << 0 ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- زمان لازم جهت رسیدن آب شور تداخل یافته به هریک از چاهها را نیز می‌توان بطور تقریب برآورد نمود. در این محاسبه از مقدار آب شیرینی که در اثر افت سطح آب زیرزمینی توسط پمپاژ آزاد شده و در زمان کوتاهی بطرف مرز که آب شور دریا در تمامی ضخامت سفره بین ساحل و چاهها به یک صورت وارد شده است ( شکل ‎.)٩ چاه پمپاژ ۰ متر شکل ‎-٩‏ نمائی از مثال عما طبق قانون دارسی برابر است با : ۴ : ۹ ۱۰ ۰/۹۲ : ۳۴/۹ < ۳/900 ۱۰7۲ بد ۶ ۱۹ 1۹۲ - ۹ 1۱ ما > ۷ ۳۰ با سرعت متوسط جریان آب در خلل و فرج در صورتیکه تخلخل حدود ۰ درصد باشد معادل ۲۰ متر بر روز خواهد بود. لذا حدود ۰ متر از سفره در طول مدت ۰ روز توسط آب شور اشغال خواهد شد و جون سرعت حرکت‌بخش آلوده (شور) خواهند شد. جهت تعیین ناحیه انتقال بطور تقریبی. به ویژه زمانی که مرز مشترک آب شور و شیرین به طرف ساحل در حرکت است می توان از رابطه زیر استفاده نمود : 2 - ] ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- 3 <* قابلیت انتشار در سفره آب زیرزمینی 1 *فاصله حرکت مرز مشترک آب شور و شیرین از مبداً (زمان 0)) تا نقطه میانی آن در زمان ] ]| < ضخامت ناحیه انتقال فرض شده است (شکل ۱۰). ناحیه انتقال در لحظه 1 شکل ۱۰- ضخامت ناحیه قابل انتقال اگر میزان قابلیت انتشار در سفره آب معادل ۵ متر و جابجائی مرز مشترک معادل ۴۰۰ متر فرض شود. ضخامت ناحیه انتقال معادل ۴۴ متر خواهد بود. به این ترتیب در مثال قبلی املاح آب شور ۲۲ متر جلوتر از میزان متوسط محاسبه شده به جاهها خواهد رسید به عبارت دیگر در مدت ۰ روز این میزان به ۴۲۲ متر خواهد رسید. ۳-۱ جلوگیری از نفوذ آب دریا و کنترل آن بهره‌برداری درازمدت از آب شیرین سفره های ساحلی و مجاور کویرها سبب تغییر میزان تخلیه آب شیرین به دریاها و یا کویرها شده است. و این تغییر باعث پیشروی مرز مشترک آب شور و شیرین به طرف لایه آبدار و در نتیجه منجر به آلوده شدن سفره آب شیرین گردیده است به منظور جلوگیری از نفوذ آب شور و کنترل آن در چنین نواحی روشهائی وجود دارد که با توجه به وضعیت بهره برداری. ساختمان زمین شناسی. نوع سفره و... متفاوت می‌باشد. در اینجا چند روش پیشنهادی تشریح می‌گردد : ۱-۳-۱ بهینه‌سازی عملیات پمپاژز آسان‌ترین و کم‌هزینه ترین روش جهت مبارزه با پیشروی آب شور. کاهش میزان پمپاژ تا به حدی است که سطح آب دلیل نیاز شدید به آب و عدم امکان تأمین آن از منابع دیگر استفاده از روش‌های دیگر با هزینه‌های سنگین ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- اجتناب‌ناپذیر می‌نماید. در برخی نواحی نیز با تغییر در محل پمپاژ و برنامه آن می‌توان به نتایجی مشابه رسید. چنانچه بهره‌برداری از آب سفره شیرین در منطقه ورود جریان صورت پذیرد. در بعضی شرایط شیب تند حاصله. باعث افزایش حجم جریان ورودی خواهد شد. در چنین شرایطی می‌توان با کاهش حجم برداشت در نزدیکی ساحل به بالا آمدن سطح آب در عقب راندن آب شور کمک نمود. شکل ۱ تفاوت بین دو سطح پیزومتری را در دو حالت پمیاژ زیاد در نزدیک و دور از ساحل بطور شماتیک در یک سفره محصور نشان می‌دهد. شکل ۱۱- تأثیر محل پمپاژ بر روی نفوذ آب دریا در آبخوانهای ساحلی ۲-۳-۱ تغذیه مصنوعی در شرایطی که تأمین منبع آبی در فصولی از سال میسر باشد می‌توان از طریق تغذیه مصنوعی سطح آب سفره آب زیرزمینی را بالا آورده و از پیشروی آب شور جلوگیری نمود. در بسیاری از مناطق جهان از این روش برای ثابت نگهداشتن مرز مشترک آب شور و شیرین استفاده نموده‌اند. باین تر تیب که برای سفره های آزاد از روشهای تغذیه سطحی مانند پخش آب استفاده نموده و برای سفره های تحت فشار از جاههای تزریقی استفاده شده است. باید توجه داشت که در تغذیه مصنوعی ممکن است استفاده از یک سیستم تزریق بدون کاهش میزان بهره‌برداری اقتصادی نباشد. زیرا آب تزریقی با کیفیت مناسب که بخشی از آن پمپاژ و بخش دیگری از آن به دریا هرز می‌رود به افزایش و گرانی آب کمک می‌کند. ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۱ ایجاد خط افت موازی با ساحل (لاوک پمپاژ) در این روش. روی یک خط موازی و نزدیک ساحل تعدادی چاه حفر نموده و با پمپاژ همزمان در این چاهها و ایجاد مخر وط افت. خط افتی در سطح آب زیرزمینی (لاوک) به موازات ساحل ایحاد می‌کنند. بنابراین آب شیرین سفره با آب شور منطقه نفوذی (گوه آب شور) مخلوط شده و پمپاژ می‌شود. این عمل سبب تثبیت گوه آب شور در طرف روبه خشکی لاوک و در نتیجه باعث ثابت ماندن مرز مشترک آب شور و شیرین در فاصله معینی از دریا می‌گردد. شکل ۱۲ نمایانگر یک سفره تحت فشار است. آبخوان آب شیرین ‏ و گوه آب شور نفوذی شکل ۱۲- کنترل نفوذ آب دریا بوسله پمپاژ چاههایی که با ساحل موازی است اشکال این روش در از بین رفتن حجمی از آب سفره زیرزمینی است که در زمان پمپاژ با آب شور دریا مخلوط شده و بدلیل کیفیت نامناسب از دست می‌رود. همین عامل سبب بالا رفتن هزینه آب مصرفی خواهد شد. لذا استفاده از این روش برای مبارزه سریع علیه هجوم آب شور نوصبه شده لیکن استفاده از آن برای مدت طولانی معمولاً از لحاظ اقتصادی ممرون به صرفه نمی باشد. ۴-۳-۱ افزایش ارتفاع سطح آب زیرزمینی در امتداد ساحل ایجاد تیغفه فشار برای کنترل نفوذ آب شور. درست عکس روش قبلی است باین ترتیب که در این روش به جای لاوک. ایجاد و ابقاء یک تیغه فشار آب شیرین در نزدیک و به موازات ساحل موردنظر است (شکل ۱۳) ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱۳- کنترل نفوذ آب دریا بوسیله تیفه فشاری که با ساحل موازی است در سفره های آزاد می‌توان از طریق پخش آب. یک تیغه در سطح سفره آب زیرزمینی ایجاد نمود و در آبخوانهای تحت فشار. چندین چاه تغذیه واقع بر روی یک خط موازی با ساحل. تیغه فشاری رادر سطح پیزومتری ایجادنمایند. برای پس راندن آب دریا تیغه ایجاد شده باید به اندازه کافی بالاتر از سطح دریا قرار گیرد. در این روش نیز قسمت کمی از آب تغذ یه شده وارد دریا شده و به هدر می‌رود و باقیمانده آن بخشی از آب پمپاز را تأمین می‌نماید. جنانجه از جاههای تخد به استفاده شود ار تفاع سطح پیرومتری در اطراف جاهها بالا تر از دیگر حاها بوده و سین چاهها نوعی زین تشکیل می‌شود. ارتفاع زینها بستگی به فاصله بین جاهها. میزان تغذیه و سرعت آنها دارد. محل چاه تغذیه و مقدار تغذیه حاثر اهمیت شایانی است. محل ایجاد این چاه باید در طرف رو به خشکی جبهه شور باشد در غیراینصورت. آب دریا در طرف رو به خشکی جاه باقیمانده و در اثر تغذیه بیشتر داخل خشکی‌گردد. حجم کم تغذیه نیز قادر به پس راندن آب شور نخواهد شد (شکل ۱۴) شکل ۱۴- نتایج حاصل از تغذیه آب شیرین در یک آبخوان محصور ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۳-۱ ایجاد سدهای زیرزمینی احداث سدهای زیرزمینی.نفوذپذیری یک آبخوان را تا به آن اندازه که از نفوذ آب دریا جلوگیری نماید کم می‌کند. در آبخوان‌های نسبتاً کم عمق. دیواره‌هایی از صفحات فلزی. اسفالت. بتون وگل رس همراه با ماسه می‌تواند انجام این عمل را امکان‌پذیر سازد.برای جلوگیری از حفاری تمام طول موردنظر می‌توان غشاء نفوذناپذیری را از طریق تزریق اسفالت امولسیون شده. ساروج. سیمان. دوغاب بنتوئیت. ژل سیلیتی و اکریلات کلسیم را در چاههای کم عمق واقع برروی یک خط پدید آورد. علاوه بر موارد فوق در بعضی از شرایط می‌توان از طریق تزریق هوا نیز از پیشروی آب شور جلوگیری نمود. مسلماً استفاده از هر یک از موارد فوق بستگی به شرایط منطقّه و ساختار زمین شناسی سفره آب زیرزمینی دارد. از آنحاییکه هزینه اولیه احداث سد زیرزمینی زیاد است. جنین دیواره‌ای باید دائمی باشد و در صورتی که دیواره از نوع ساختمانی باشد باید آثار زلزله در منطقه را نیز در نظر گرفت. مناسبترین محل برای ساختمان سد زیرزمینی. دره های باریک و کم عمق واریزه‌ای است که به آبخوان بزرگتری متصل می‌شوند. اگرچه هزینه اولیه احداث سد زیرزمینی قابل توجه است ولی هزینه نگهداری آن ناجیز می‌باشد. علاوه بر آن در این روش می‌توان از ظرفیت ذخیره آبخوان نیز بطور کامل استفاده نمود. ۴ شناخت املاح موجود در آبهای نفوذی دریا درسفره آب شیرین تجزیه نمونه های آب زیرزمینی نفوذی از دریاء نمایانگر آن است که ترکیب شیمیایی این گونه آبها با ترکیب شیمیایی مخلوطهای آب دریا و آب‌های زیرزمینی متفاوت است. این تفاوت در ترکیبات شیمیایی حاصل سه فرآیند بشرح زیر می‌باشد : - تبادل بازی بین آب و عناصر معدنی آبخوان. - احیای سولفاتها و جانشین شدن ریشه های گاز کربنیک یا سایر اسیدهای ضعیف - انحلال و رسوب فقط سومین فرآیند می‌تواند موجب تغییرات غلظت کل نمک گردد. لیکن این امکان وجود دارد که دو فرآیند دیگر که در آنها ابقای تعادل یونی ضروری است. موجب تغییر درصد وزنی نمکهای مختلف متشکله گردیده و تغییر کل مواد جامد محلول را موجب شوند. نسبت کلراید به بیکربنات را به عنوان معیاری جهت تشخیص نفوذ آب دریا پیشنهاد نمود. کلرور که در آب دریا بیش ۵|[0 ۵۷ - | ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- از سایر یونها دیده می‌شود. تحت تأٌثیر فرایندهای فوق قرار نمی گیرد و معمولاً در آبهای زیرزمینی نیز به مقدار بسیار کم وجود دارد. از طرف دیگر. بیکربنات که معمولاً فراوان ترین یون منفی آبهای زیرزمینی است به مقدار بسیار کم در آب دریا دیده می‌شود. گرچه به جز آب دریا ممکن است عوامل دیگری نیز این نسبت را تغییر دهند.در نمونه های یک چاه آلوده به آب شور دریا. تأثیر این عوامل بندرت اهمیت پیدا می‌نمایند. شکل ۱۵ نمونه های تحزیه شده آب چاههای واقع در دره سالیناس. کالیفرنیا را در امتداد خطی که از آبخوان شروع شده و از منطقه موردنفوذ آب دریا گذشته تا به ساحل رسیده است نشان می‌دهد. همانطور که در شکل دیده می‌شود با نزدیک شدن به ساحل بر نسبت کلراید به بیکربنات و همچنین شوری کلی افزوده می‌گردد. منابع دیگر میباشد امری مشکل است لذا می‌توان از اجزاء تشکیل دهنده آب شور بجز کلر نیز در تشخیص آلودگی استفاده نمود. اما شکل بکارگیری آنها مشکلاتی را بهمراه دارد. وجود سولفات به نسبت آنیونی شبیه آب دریا نیز می‌تواند نشانه دیگری بر آب دریا باشد. بعلت واکنشهای تبادل کاتیونی و احیای سولفات در سفره های آب زیرزمینی موردنظر و به هنگام هجوم آب شور. نباید یکسان بودن نسبتهای انیونها و کاتیونهای موجود در اولین آب الوده که به نقطه نمونه برداری می‌رسد را با نسبت های فوق در ترکیب ساده آب شور و شیرین انتظار داشت. در صورتیکه آب شور فاصله کوتاهی را در سفره طی نموده باشد و اثر آب سطحی شور نیز بر سفره آب زیرزمینی کم باشد. به هنگام رسیدن ظرفیت تبادل یونی سفره به حدی مطلوب و برقراری مجدد حالت تعادلی آب. آبی که به سمت خشکی حرکت کرده همان آب دست نخورده دریا می‌باشد. هر چند ممّادیر قابل ملاحظه‌ای از آن قبل از رسیدن به این مرحله پمپاز شده باشد. بعلت آثار تبادل کاتیونی از طریق برقراری مجدد حرکت آب دریا به سمت آب شیرین. حذف یونهاییکه باعث مواد کمیاب آب دریا نیز ممکن است در بعضی موارد به تشخیص آلودگی سفره توسط آب دریا کمک نمایند ولی مراحل اولیه آلودگی را نمی توان از این طریق معین نمود. ۱ ۳ 2 ۰ / : ۰ ی 1 پاییر و دیگران الودگی سفره را با یک آب شور محبوس از طریق مقایسه یدور و بروباریم موجود در اب مشکوک مورد تایید قرار دادند. | - 7۲ ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 200 15.5 600۱ سترم 60 ی ۱ ۵ 0 : 50 7 +1 | +۲۸ : 0و 400 8 ی 0 ۹ ۳ 0 ۳ 3 0۳ 0 زره ۷ د : 7 0 و 0.6 0 به ۵ مود ۴۱ ۱ ۱ نسبت ‏ ۰ 20 تن 3 ۸ و1160 خر ۱۲ 8 ,2 2 0 ۹ 3 13 10 ۱ نا ده ار ناه 6 5 4 3 2 1 شماره نمونه آب ۱ آب زیر زمینی خوب در آبخوان ۲ آب زیر زمینی کمی آلوده ۳ آب زیر زمینی کم وییش آلوده ل آب زیر زمبنی زباد آلوده ۵ آب زیر زمبنی خیلی زیاد آلوده (نزدیک ساحل ) ۹ آب دریا شکل ۱۵- تحزیه شیمیایی آبهای یک ردیف چاه که از مرکز آبخوان شروع و به ساحل ختم می‌شوند. نسبتهای کلرور به بیکربنات در بالای نمودار کیفیت آمده‌اند در مواردی که انتظار می‌رود شناسایی مواد آلوده موْثر باشند باید از طریق آگاهی از ترکیب محلول آلوده و با درنظر داشتن تبادل بونی و رفتار شیمیایی محلول را انتخاب نمود. تحقیقات زیادی در مورد ترکیب شیمیایی آب دریا و آبهای آلوده به آب دریا به عمل آمده است که در این بخش به عنوان نمونه دو جدول. یکی تحت عنوان «ترکیب شیمیایی آب دریا بر اساس تحقیقات گلدبرگ» (جدول ا) و دیگری باعنوان «تجزیه شیمیایی آب دریک حلقه چاه‌قبل و بعداز آلودگی نمکی باآب دریا»(جدول۲) ارائه شده‌است. ۷۰ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱- ترکیب شیمیایی آب دریا را بر شکلهای اصلی مواد 0 2 +50 ۷ ۲۳ 4۹ ۲۳۰ ,)۱۱۲0۵۲ 1۱۲۵۲ 7 ات ۴۳۰ ۹ ,(۵0) 11۴۹۵۴ ۲0۳۰ ۵۵(,11۱) ۱۱۳۵۵۳ 1 10۳ ]1 0 دا 2 ۱۱۹۱ 0۳1 8 ۱۳0۴۲۳ 7۳ ۲۳| ۱ ای آب دریا غلظت .]/118 ۱۹۰۰ ۱۵۰ ۳۷/۰۰ ۱۳۵۰ ۴۱۰ ۳۹۰ ۱۳۲ ۶۷ ۶,۴ ۴/۵ ۱/۳ اهر ارهاهر ۰/۱۲ ۰,۰ ۰/۹ ۶ ۷ ۰/۹ ۰/۹ ۰.۹ | - -------- صفحهٔ بعد -------- ادامه جدول ۱- ترکیب شیمیایی | شکلهای اصلی مواد :00۴ ,+ 1۸۹0] ۳۲ 01 0))0۳۳۴۳ ۷۲ )۷0۵۲ ۲۳ ی ۸1۳ (20) ۲ 1661 ] 0۳ ۷۹0۵۴۲۳ 00 (۴)۵۵ (00)077 (ط۳, لطم, 0۲ ۲ آن)با۸ (۳)20 (2)0[1] (۳)20 (۷)0[1 یه ۲ ب دریا براساس تحقیفا ای آب دریا غلظت .]/118 ۳ ۳ ۳ ۳ ۷ ۷ ۱ ۹ ۸ ۴ ۳ ۳ ۳ رخ ۹۹ ۹ ۹ ۷ ۵ #اخه #ا مه رخ ۹ ۹ ۹ مه ۳ ی رت ٩‏ م۲۱ ۱۱۰ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۲- تجزیه آب را در ی ۴اوریل ۲-۱۹۲۸ 19/1 1/1 ۳۰ ۹۷ ۳۱۱/۸۶ ۳۳۸ ۳۳/۳۸ ۳۱۸ ۸۱/۱ ۱۸۶۵ ۱/۳۳ ۵۶ ۳/۱۶ ۱۹۳ ۱۱/۷۶ ۵۳۵ ۱۳۱۳/۳۸ ۴۳۴۴۰ ۰/۳ ۱/۸ ۸۰ ۳۱۰ ۳۲۱۳۵۰ ۱- ترکیب شیمیایی چاهی در ۲- ترکیب شیمیایی چاهی در ک چاه قبل و بعد از آلودگی نم ۸ ژانویه ۱-۱۹۲۳ 19/1 1/1 ۱/۳۵ ۳۷ ۰/۹ ۱۱ ۳/۵۷ ۸۲ ۳/۸۵ ۲۳۵ ۸۳ ۴۰ ۱/۱۳ ۴۰ ۳۹۸ ۱۱۳ وس انجلس کالیفرنیا قبل از ال وس آنجلس کالیفرنیا بعد از آلو ۲۳ کی با آب دریا نشان می‌دهد. ۹10۲ ۳ ۵ ۷8 ۹8 ۳ 10-0] ۹0 8 5 0۳ 1105 سختی کربناته سختی بدون کربناته ردگی -------- صفحهٔ بعد -------- ۲- تعیین حداکثر بده بهره‌برداری از آب شیرین حهت دستیابی به حداکثر بده بهره برداری از اب شیرین زیرزمینی در شرایطی که سفره نسبتاً ضخیمی از آب شور در ۰ 7 4 ۹ ۹ ۰ ۰ ط 2 2 ۱ ۰ ۰ ۹ زیر ان قرار داشته باشد می‌توان از ادغام رابطه گیبن - هرزبرگ وگوزنی استفاده نمود (شکل ۱۶). رابطه گیین - هرزبرگ - و( - و( را وش رن 7 0 ) رابطه گوزنی ۳ _ ده ول) 1 لک ۵۶ ۰ (۷)۰/۲۵ سس سر 1 [-(۲۳۷ 00/ با قراردادن رابطه گیبن - هرزبرگ در فرمول‌گوزنی خواهیم داشت : سره ۳ 770 ۱/۲ ۶ - ۰( [ (ع) 005 ) / خ 1 + ۸1 10 0( -۱)۱/ ( 1 < بم ول که در آن : 0 > ضخامت سفره آب شیرین سل عبارت از نسبت عمق چاه در سفره به ضخامت کلی سفره شعاع سطح مقطع سفره آب شیرین < شعاع سطح مقطع چاه (شکل ۱۶) < عبارت از ضریبی است که به تعداد چاههای پمپاژ بستگی دارد و اگر بهره برداری توسط یک چاه انجام شود و آب وارده فقط از محدوده این جاه وارد شود مقدار آن صفر و در شرایطی که تعداد جاهها در محدوده سفره بیش از یک حلقه باشد مقدار آن برابر - ۵ خواهد بود - دراین حالت هیچ جریانی نباید در مجاورت حد سفره‌های شور و شیرین وجود داشته باشد 5 سطح آب در داخل جاه باید ثابت باشد. - سطح آب در محدوده سفره (م۲) باید ثابت باشد |- 1 ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- - افت آب در چاه کم باشد بطوریکه مخروط آب شور به محل لوله چاه نرسد ( عدم وجود جریان در آب شور ) - ارتفاع مخروط آب شور از رابطه گبین هرزبرگ تبعیت کند. بصورتی که بازاء هر متر افت در چاه حد بین آب شور و شیرین به سمت آب شیرین حرکت نماید. شکل ۱۶- ایجاد مخروط آب شور در اثر پمپاژ سفره آب شیرین ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳- هجوم آب شور در دشتهای ساحلی و حاشیه‌های کوبر ابران کشور ایران ازنظر آب و هوایی حرء نواحی نیمه خشک بشمار آمده و ازنظر منابع آب نیز غنی نبوده ضمن اینکه پراکندگی آنها نیز از نظر مکانی و زمانی مناسب نمی باشد. عواملی چند از جمله. عوامل زمین شناسی. کلیماتولوژی و هیدروژئولوژی سبب شده اند تا حجمی از آبهای موجود نیز از نظر کیفی بلا استفاده شده و با استفاده از آنها محدود گردد. یکی از عواملی که موجب شوری سفره‌های آبهای زیرزمینی به‌ویژه در سواحل شمالی و جنوبی و سواحل دریاچه‌های کشور می‌گردد نفوذ آب دریا به آبخوان‌های مجاور می‌باشد که به علت برداشت بیش از تغذیه می‌باشد. علیرغم مشاهده آثار هجوم آب شور در اکثر سواحل دریای مازندران و خلیج فارس و دریای عمان و همچنین تعدادی از دشتهای ساحل دریاچه ارومیه متأسفانه تاکنون اقدام موثری جهت جلوگیری از آنها بعمل نیامده است. مطالعات انجام شده در این زمینه نیز فراگیر نبوده و در تعداد معدودی از دشتها در حال انجام است. نکته قابل ذکر در مورد دشتهای ساحلی ایران به ویژه سواحل جنوبی کشور. محرز شدن آلودگی سفره‌ها در اثر هجوم آب دریا می‌باشد زیرا اکثر دشتهای آبرفتی این منطقه در مجاورت مارنهای دوره میوسن قرار گرفته که حاوی گچ و نمک بوده و خود می‌توانند عامل شور کننده سفره‌ها به شمار آیند. علاوه بر سفره‌های ساحلی اکثر آبخوانهای آبرفتی واقع در حاشیه کویر ایران که تنها منبع تأمین کننده آب موردنیاز اهالی منطقه می‌باشد. به دلیل بهره‌برداری بی رویه دجار آلودگی شده و بعضی از آنها دجار تغییر گرادیان هیدرولیک از جانب کویر به سفره ها شده‌اند. در مورد این سفره‌ها نیز می‌توان با بهره‌گیری مناسب از روابط موجود و تجربیات سایر کشورها از صدمات بیشتر جلوگیری به عمل آورد. ۲۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و ما خذ ۷۷/۵1 ۵۳۵۵۵" ۱979 ,۱.۴10۵0 ۰ ۳10۷۷ و 50 6۶ ۷۷:1۵ 10[ ۳ 0۵۳20167۹1168 0۳61۵ 0۲1۳6 1316۳0۳۵1۵1100 300 ۹۵۵۶ ,۱989 ,0۰ 0.1 ۵ط10. 6۰ ۳۳۵۱۵ 1.5.00۳۵۲] مجعسنگ مزع مامعن).ک.ن] ۳عاد ۷۷ "۱2۵1 ۰( - (1۲1۳) ۳۳۵10۵ 200 ۲01۵1۵0 6۴ا ۸00 ۳۷ 1 2 3 -------- صفحهٔ بعد -------- دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی » با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و و ال است .ان ست در راستا آرد ناد شده : شده تادر راه : و ابلاغ کرده است . نشریه پیو در راستای موارد داد ۰ نهیه ۰ تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی بکار برده شود . به این لحاظ برای آشنایی بیشتر » فهرست عناوین نشریاتی که طی دو سال اخیر به چاپ رسیده است باطلاع استفاده کنند گان و دانش پژوهان محترم رسانده می‌شود 1 نطفاً برای اطلاعات بیشتر به سایت اینترنتی ۷۷۷۷۱۷۰17100۲8.1۳/1213131/5.111770 مراجعه ۰ * بتمانتیل ۰ دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی -------- صفحهٔ بعد -------- سازم‌ان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور مهلونت آمور فنی -------- صفحهٔ بعد -------- ایین‌نامه روسازی آسفالتی ره های ایران صوابط و معیارهای طرح و اجرای سیلوهای بتنی جلد ول 7 مشخصات فنی عمومی و اجرایی سازه و معماری سیلو [۱--۲۳۵) (۲۳۵-۲) (۲۳۵-۳) راهنمای برگزاری مسابقات معماری و شهرسازی در ابران ضوابط طراحی سینما صوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد معلول جسمی- حرکتی سار ی دستورالعمل حفاظت و ایمنی در کارگاههای سدسازی فرسایش و رسوبگذاری در محدوده آبشکنها فهرست خده‌ات مرحله توجیهی مطالعات ایزوتوپی و ردیابی مصنوعی منابع آب زبرزمینی سا آیین نامه طرح و محاسبه قطعات بتن پیش تنیده فهرست خدمات مطالعات رهسازی لرزه ای ساختمانهای موجود رفتارسنجی فضاهای زیرزمینی درحین اجر! دستورالعمل ارزیابی پیامدهای زست محبطی پروژه های عمرانی: جلد اول -- دستورالعمل عمومی آرزیابی پیامدهای زیست محیطی پروژه های عمرانی(۲۵۴-۱) جلد دوم - شرح خدمات بررسی اولیه و مطالعات تغصیلی آارزیابی آثارزیست محیطی طرح عمرانی (۲۵۳-۲) جلد سوم دستورالعمل های اختصاصی پروزژه های آب ۵۳۳/۰ دستورالعمل آزمایشهای آبشویی خاکهای شور وسدیمی در ایرآن دستورالعمل آزمون میکروبیولوژی آب راهنمای تعبین عمق فرسایش و روشهای مقابنه باأن درمحدوده پایه های پل ضوابط و معیارهای فنی روشهای آبیاری تحت فشار مشخصات فنی فهرست جزئیات خدمات مطالعات تاسیسات آبگیری ( مرحله های شناسائی ۰ اول و دوم ابستگاههای پمپاژ ) فهرست جزئیات خدمات مهندسی مطالعات تاسیسات آبگیری ( سردخانه آیین نامه اتصالات سازه های فولادی ایران ۱- دستورالعمل تعییین اسد بته و قلیائیت آب ۲- دستورالعمل تعیین نیتروژن آب ۵۶ ما ۱۳۸۱ ۸۷ ۱۳۸۱ | ۸ ی ۸۹۹ ۱۳۸۱ ۲۶۰ ۱۳۸۱ ۶۹ ۱۳۸۱ وم ۱۳۸۲ ۳ ۳ ۱۳۸۲ ۴ رز ۱۳۸۲ ۵ ۱ ۱۳۸۲ سار چاپ ‏ ۱ نوع ۱ ۲۳۵۰۱ نوع ۳ ۲۳۵-۲ نوع ۳ : ۲ ۰ ۳ ۱ َ ۲۳ ۱ ۱ ۱ ۱ | سم موس اس ۳ ۳ ۳ ۱ ۱ ۱ ۳ ۱ ۲ ۱ [] ۱ ْ -------- صفحهٔ بعد -------- آیین‌نامه ایمی راه‌های کشور ایمنی راه و حریم (جلد اول) ایمنی آبنیه فنی (جلد دوم) ابمنی علائم (جلد سوم) ایمنی بهره‌برداری (جلد ششم) ایمنی در عملیات اجرابی (جلا هفتم) دستورالعمل تشیت بت لایه‌های خاکریز و روسازی راه‌ها راهنمای آزمایش‌های ۱ دانه‌بندی رسوب معا رهای برنأمه‌ریزی و طر احی کتابخانه‌های عمومی کشور شرایط طراحی ۲00۵1710۹۱ 1 ) برای محاسبات تأسیسات گرمایی» تعویض هوا و تهویه مطبوع مخصوص تعدادی از شهرهای کشور رأهنمای مطالعات بهره‌برداری از مخازن سدها رأهنمای تعبین بار کل رسوب رودخانه‌ها به روش آنیشتین و کلبی دستورالعمل نمونه‌برداری آب ضوابط پهداشتی و ایمنی پرسنل تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شرح خدمات مطالعات تعیین حد بستر و حریم رودخانه با مسیل راهنمای بررسی پبشروی آب‌های شور در آبخوان‌های ساحلی و روش‌های کنترل آن راهنمای انتخاب ظرفیت واحدهای مختلف تصفبه‌خانه‌های فاضالاب شهری _ مشخصات هی عمومی زیرساز ی داهن ۳ عمومی طراحی شبکه‌های ی آباری ۱ و نهک کل های روا رأهنمای بهره‌برداری و و انگهداری از تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری بخش دوم - تصعیه ثانویه فاضلاب -------- صفحهٔ بعد -------- 40 0۲ ۲12۵ 1۳۵ 1 0 0 ۱۱۵ م۳۳ 1۹126 01 0 ۱۷11۱۹1۲۹۷ 0۰ ]۷1028061 1۵۵۳۵۵۹ ۷۷/۵۱۵۲ 11۵۵ 0 0 1۶ 4۵ [ 12031۵ 20 5100120 ان 0116 4 7۹1715107 ۵107 ]۹4 07[ 710011۱6) ۰ ۹۰ 05 آ۱۱۱۲:) ۹۵ ۹۸۵۲/۵۹ 2۸۲۳ 7 .۲0 ۳۵۱1۵۵1101 -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه با عنجان [1[ راسنما ی «ررسی پیشردی آبضای شور در آبذوانضای ساحلی و معا نیز مضای کنترل آن ]] شادل: پدیده پیشروی آبسای شور » روشضای «ررسی» تعیین ضخامت » شیب ۱1 مشترک آب‌شور 5 شرردن »فدل می‌باشد. در مقدمه به در خلاصه به پیشینه مقالعاتی پیشروی آبسای شور اشاره شده و در متن زیز ضوابطم محاسباتی پیشروی آبضای شور دریا به آبخوانضای ساحلی ند0۳ کندرل آن تشریح شنده است . شناخت املاح دی‌جود در آبسای نذجذی دریا به سذره‌ضای آب شیرین و تعیین حداعدر بده بضرهرداری از آب شیرین از دیکر ده‌ضوعاتی است که ددرد بررسی درار کگرفته‌اند. در انتضا هنابم و هآخذ «درد استخاده در این نشریه ذکر شده است. ۱58۸ 96442553 -7 ۱۱ ۱ ۱ ۱ سر اد : ! 0 ۳ ۰ 5 ۱ ا ۲ ۱ :1 ل ۰ 0 ۱ ۱ ۰ ۳ ۹ ۱ ۰ , ۱ ۱ ُ: ۵ ۰ ۱ ۱ ۷ ۱ ۶ ۸ ۰ ۱ ۱ :1 ۰ ۱ ۴ 1 1 أ ۰ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۰ ( ۲ ۱ ۰ ۱ 1 ۸ ۳ ۱ ٍ ۱ ۰ : ۱ ۱ ۱ 0 ۰ ۱ 1 : :۱ و و رو ۳ همم 2 و و 2 دود وه رسد 7 ی 0 را هرد اه ار ی را با یی 1 ۱ ۴ پگ ۰ 0 ۰ اد ۲ ز ون اف نو جم ۸ ۹ ۰ ۱ رح ی و6 و چا ار ل رک اس رواد کر ۹ گر بای ۰ پرهندم ی رم ریت و ۳ ی 0 ۰ 7 : : ْ. و ۰ ام و ْ. ید ها له .۱۴ ۵ او هی هل 6 ان در تا هم یر رت ی و هر ی |[ ی و ۰ ۰ ها ْ_-_ و هک و موس :1 دید جح اه نما روا ی [ هم بو ی ۹ ر 79 ِ: ام # رد دا ی ۱ ۰ موگ رن او را ی یه ه ۰ ام که دی موه اس ز ی ه ما را دا هد 8 1 و وگ ۱3 نکاس ات درو وا نم م۲ 1۳ ار وا 3 ایا مه # نا رک او .۱ ۳« و واه یه یه ً, +۰ رهبر با اس کا وه زا را 6 ار اک راوس ند پا نی دسا اما لک از ری ممیت ار ی مه وک گرا مب دک وس اک سم ی 0 نم مه هیون در هر جیب ایت دی رما هه - ی ری کم رک . ای 2 مه ما ۵ و 2 امرخ و اک سرد رهظ رن 0۳ 0 | یاس سا 2 بای 0 ۳ و