استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. ۹ 1 ۱ [ خ استاندارد ملی ابران ۲۱۳۹۷ چاپ اول ۱۳۰۰ جمهوری اسلامی ایران 0 0 1۵۵۲۱۱ 1۹1216 سازمان ملی استاندارد ایران 1۲۵۲۱120 12010021 ۹3۱02۳۵1721000 0 شهری - ویژگی‌ها و پایش ۱۷110۵۵ [ ۷۷2۹10۱۷210۲ ۳۵2۳۱۵ 1 -05ام05ظ‎ ٩0۵011211055 22 6 ] ۹: 13.060.301 030,00 1۹0 2267 1۲۲0 2021 -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰ سازمان ملی استاندارد ابران تهران. ضلع جنوب غربی میدان ونک. خیابان ولیعصرء پلاک ۲۵۹۲ صندوق پستی: ۱۳۱۵۵-۶۱۲۳۹ تهران - ایران تلفن: ۸۸۸۷۹۴۶۱-۵ دورنگار: 9۸۸۸۸۷۰۸۰ ۸۸۸۸۷۱۰۳ صندوق پستی: ۳۱۵۸۵-۱۶۳ کرج - ایران تلفن: ۳۲۸۰۶۰۳۱-۸ (۰۲۶) دورنگار: ۳۲۸۰۸۱۱۴ (۰۲۶) ٩101101۵10 6015171.80۷.1۳ ‏رایانامه: وبگاه: 1۳10://۷/۷۷۷۷۰1۵1۳1.80۷.1۲] ((1۳1۹0) 0۳82717211010 02۳017211010 ۱۵؟ 1210021 1۳۵۳۵ 0 ,163۳۵ ۹0۰ ۷۷۵۵ آ0 0۳۵۵۲ ۷۷۵1۳۵ لاناک ,بع۸۷ ۷۵11۵۹۲ 2592 0۰ 0 ,1611۳۵ ,14155-61390 و80 .۲۰0 5- 6۹۵7/9461 (21) 98 + :اع] 3 ,6۹۵۵7/080 (21) 98+ :۳:۹۷ 0 ,,[۳۳۵۳۵ ,5002۳6۰ 5۵۵۵۵ 0 ,۳۴۳۵۲۵ ,31565-163 :۵0۶ ۲۳.0۰ 32606031-8 (26) 98 + :اع] ۳۲۵۲: + 98 )26( 4 ۳۳۵0 0 ۷۷/۵۵۱6 1 -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 ج به نام خدا آشنایی با سازمان ی مل استاندارد ایران سازمان ملی استاندارد ایران به موجب بند یک مادۀ9 قانون تقویت و توسعه نظاا اساتاندارد ، اباال شاده در د مااه3159 ، وظیفۀ تعیین، تدوین، به روزرسانی و نشر استانداردها ملی را بر عهده دارد. ی تدو ن استاندارد در حوزه ها مختلف در ون یسیمک ها ی فن ک مر ب از ک ارشناسان سازمان، صااحب نظاران مرا کا ز و مؤسساا ی علم ، پژوهش ی ، تول ید و اقتصاد آگاه و مرتبط انجا می شود و کوششی همگا با مصالح ی مل و با توجه به شارا ی ط تول د یا ، فناور و تجار است کاه از مشاار ک ت آگاهاناه و منصافان ۀ صااحبان حاو و ن فاع، شاامت تول کدی ننادگان، مصار ک ،ننادگان صادرکنندگان و وارد کنندگان، مرا ک ز علم ی و تخصص ی ، نهادها، سازمان ها ی دولت و غیر دولتی حاصات مای شاود. پا یش ی ناو س استانداردها ی مل ایران برا نظرخواه ی به مراجع ذ نفع و اعضا ون یسیمک ها مربوط ارساا ما ی شاود و پاس از در ی افات نظر ها و پ ی شنهادها در ۀتیمک ی مل مرتبط با آن رشته طرح و در صور تصو یب، به عنوان استاندارد ی مل (رسم ی ) ایران چاا و منتشر م ی.شود شیپ ی نو س استانداردها یی ک ه مؤسسا و سازمان ها عالقه مند و ذ صالح نیز با رعا ی ت ضوابط تع یای ن شاده ته یا ه ما ی کنناد درکمیته ی مل طرح، بررس ی و د رصور تصاو ی ب، باه عناوان اساتاندارد ی ملا ایاران چاا و منتشار مای شاود. باد ی ن ترت یا ،ب استانداردها یی ی مل ی تلق یم شود ک ه بر اساس مقر را استاندارد ی مل ایران شما رۀ 9 ی تدو ن و در کمیت ۀ ی مل استاندارد مرباوط ک ه در سازمان ی مل استاندارد ایران تش کی ی ت م شود به تصو ی ب رس ی.ده باشد س ازمان ی مل استاندار یا د ران از اعضا ی اصل سازمان ب نی الملل ی استاندارد (ISO) 3، کمیسیون بین المللی الکتروتکنیاک ( IEC ) 2 و سازمان بین المللی اندازه شناسی قانونی (OIML) 1 است و به عنوان تنها رابط5 کمیسیون کدکس غذایی (CAC) 9 در کشاور فعالیت می کند. در تدو ی ن استاندارده ا ی مل ایران ضمن تاوجه باه شارا ی ک ط ی لا ی و ن ازمناد هاا خاا ک شاور، از آخار ی ن پی شرفت ها ، فن ی علم ی و صنعت ی جهان و استانداردها نیب الملل ی بهره گیر می .شود سازمان ی مل استاندارد ا ی ران م ی تواند با رعا ی ت مواز ی شی ن پ ینیب شده در قانون، برا حما ی ت از مصر کنندگان، حفظ سا المت ی من ی و ا فرد و عموم ی ، حصو اطم ی نان از ف کی یا ت محصاوت و مالحظاا ز ی سات ی مح ی طا و اقتصااد ، اجارا بعضا ی از استانداردها ی مل ایران را برا محصوت تولید داخت کشور و/یا اقال وارداتی، با تصویب شورا عاالی اساتاندارد، اجباار کند . سازمان م ی تواند به منظور حفظ بازار هاا نی با المللا ی بارا محصاوت ک شاور، اجارا اساتاندارد ک اتهاا صاادرات ی و درجه بند آن را اجبار کند . همچن ی ن برا اطم ی نان بخشیدن به استفاده ک نندگان از خدما سازمان ها و مؤسسا فعاا در ۀنی زم مشاوره، آموزش، بازرس ، مم ی یز و صدور گواه ی سیستم ها یری مد یف کی ت ت و مد یری ست ی ت ز یطی مح ، آزما ی شگاه هاا و مراکز واسنجی (ک الیبراسیون) ،وسایت سنجش سازمان ی مل استاندارد ا نی گونه سازمان ها و مؤسسا را بر اسااس ضاوابط نظاا یی تأ د صالح ی ی ت ا ران ارز ی اب ی می کند و در صور احراز شرا ی ط تز ، گواه ی نامۀ تأ یی د صالح ی ت به آن ها اعطا و بر عمل ک رد آن هاا نظار م ی کند. ترو ی ج دستگاه ب نی الملل ی یک اها، واسنجی وسا ی ت سنجش، تع یی ی ن ع ار فلزا گرانبها و انجا تحق ی قا کا اربرد برا ارتقا سطح استانداردها ی مل ایران از دیگر وظا ی ی ف ا ن سازمان است. 1- International Organization for Standardization 2- International Electrotechnical Commission 3- International Organization of Legal Metrology (Organisation Internationale de Metrologie Legals) 4- Contact point 5- Codex Alimentarius Commission -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ابران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰ فائزی رازی دادمهر کارشناس مسئول تأسیسات تصفیه‌خانه فاضلاب. شرکت کارشناسی ارشد مهندسی عمران- محیط زیست وزارت نیرو اعضا: (اسامی به ترتیب حروف الفبا) اختیارزاده» زهره مدیر دفتر ساماندهی جامدات زیستی تصفیه‌خانه‌های فاضلاب کارشناسی آرشد مهندسی عمران- محیط زیست تهران امیرنژادء رضا مدیر دفتر توسعه مدیریت و تحقیقات شرکت فاضلاب تهران انتظاری, صابر کارشناس دفتر نظارت بر بهره‌برداری فاضلاب- شرکت مهندسی براتی رشوانلو رضا مدیر نظارت بر بهره‌برداری از واحدهای ۱ تا ۴ تصفیه‌خانه بیکی, ایوب کارشناس مرکز سلامت محیط وکار- وزارت بهداشت. درمان و کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط آموزش پزشکی حسن‌زاده» ناهید کارشناس بهداشست محیط مرکز سلامت محیط وکار- وزارت کارشناسی ارشد مهندسی محیط زیست- آب و فاضلاب بهداشت درمان و آموزش پزشکی حسین‌زاده. وحید کارشناس تأسیسات تصفیه‌خانه فاضلاب- شرکت مهندسی آب و خاور. سیده‌لبلا رییس گروه فاضلاب سازمان حفاظت محیط ز یست رضی کردمحله. لادن رییس گروه خاک سازمان حفاظت محیط زیست دکتری مدیریت. برنامه ریزی و آموزش محیط زیست د -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰ زارع» بهزاد مدیر دفتر بهره‌برداری و توسعه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شرکت کارشناسی ارشد مهندسی عمران- محیط زیست آب و فاضلاب شیراز فتحی, تورج معاون دفتر حفاظت و مدیریت زیست‌محیطی آب و خاک سازمان عبیدی, معصومه کارشناس فاضلاب سازمان حفاظت محیط‌زیست کارشناسی ارشد محیط زیست- آلودگی‌های محیط زیست قاسمی, منصور عضو مستقل- کارشناس تصفیه‌خانه‌های فاضلاب کارشناسی ارشد مهندسی مکانیک- سیالات قاسمیان. محمد مدبر نظارت بر بهره‌برداری واحدهای ۵ و ۶ تصفیه‌خانه فاضلاب قربانی» کریم کارشناس معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی شقاقی. غلامرضا رشیس گروه بهداشت آب و فاضلاب وزارت بهداشت درمان و کارشناسی ارشد مهندسی عمران- محیط زیست آموزش پزشکی کرمی, مریم رئیس گروه استانداردهاء ضوابط و معیارهای فنی شرکت مدیریت گلستانی عراقی. سعید کارشناس دفتر تدوین استانداردهای ملی- سازمان ملی استاندارد (کارشناسی مهندسی فن‌آوری الکترونیک صنعتی) ایران هاشمی, سیدحسین دانشیار دانشگاه شهید بهشتی- پژوهشکده علوم محیطی یوسفی صدرء سینا کارشناس گروه پژوهشی مهندسی پزشکی- پژوهشگاه استاندارد کارشناسی ارشد مهندسی برق- کنترل شیرالی, لیلا کارشناس تدوین استاندارد- اداره کل استاندارد استان خوزستان (کارشناسی آرشد شیمی معدنی) -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 و فهرست مندرجات عنوان صفحه شیپ گفتار ز مقدمه ط 3 هد و دامنه کاربرد 3 2 مراجع الزامی 3 1 اصطالحا و تعاریف 2 5 کیفیت و کاربردها جامدا زیستی 5 5 - 3 مالحظا عمومی 5 5 - 2 کاربردها جامدا زیستی و ویژگی ها آن 33 5 - 1 طبقه بند جامدا زیستی 32 5 - 5 طبقه بند جامدا ی ست یز بر اساس زان یم درجه ندگ ی آت ی یی ایمیش و درجه تی تثب و کاهش عوامت مار یب زا 31 5 - 9 روندنما تصمیم گیر کاربردها جامدا زیستی 28 5 - 9 کنتر حشرا و ناقلین بیمار ها 21 5 - 9 تحلیت داده ها 25 9 پایش کیفیت جامدا زیستی 29 9 - 3 اهدا پایش جامدا زیستی 29 9 - 2 طراحی برنامه پایش جامدا زیستی 29 پیوست الف (آگاهی دهنده) کاربرگ برنامه پایش 99 ( پیوست ب آگاهی دهنده ) مثالی از الزاما آزمایش جامدا زیستی 94 )پیوست (الزامی م الحظا نمونه بردار عوامت بیمار زا برا جامدا زیستی 98 کتاب نامه 91 -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 ز پیش گفتار استاندارد« جامدا زیستی تصفیه خانه ها فاضالب شاهر- ویژگای هاا و پاایش » کاه پایش ناویس آن در کمیسیون ها مربوط تهیه و تدوین شده است، در یک صد و بیست و چهارمین اجالسیه کمیتۀ ملی استاندارد آب و آبفا مورخ18 / 84 / 3588 .تصویب شد اینک این استاندارد به استناد بند یاک ماادۀ9 قاانون تقویات و توسعه نظا استاندارد ، ابال شده در د ماه3159، به عنوان استاندارد ملی ایران منتشر می شود. استانداردها ملی ایران بر اساس استاندارد ملی ایران شمارۀ9 (استانداردها ملی ایران- سااختار و شایوۀ نگارش) تدوین می.شوند برا حفظ همگامی و هماهنگی با تحوت و پیشرفت ها ملی و جهانی در زمینا ۀ صنایع، علو و خدما ، استاندارد ها ملی ایران در صور لزو تجدیدنظر خواه ن د شد و هر پیشنهاد کاه برا اصالح و تکمیت این استاند اردها ارائه شود، هنگا تجدیدنظر در کمیسیون ها مربوط مورد توجه قارار .خواهد گرفت .بنابراین، باید همواره از آخرین تجدیدنظر استانداردها ملی ایران استفاده کرد منابع و مآخذ که برا تهیه :و تدوین این استاندارد مورد استفاده قرار گرفته به شرح زیر است 1- Australia, W. (2012). Western Australian Guidelines for Biosolids Management. Department of Environment and Conservation. 2- Bastian, R. K. (2003). Biosolids Management Handbook. Office of Wastewater Management US Environmental Protection Agency, Washington, DC. 3- European Union. (2018). Final Implementation Report for Directive 86/278/EEC on Sewage Sludge: 2013-2015 4- Gaines, Cristina and Safavi, Behzad. (1992). An Addendum to the POTW Sludge Sampling and Analysis Guidance Document. US EPA, Office of Wastewater Enforcement and Compliance. 5- LeBlanc, R. J., Matthews, P., & Richard, R. P. (Eds.). (2009). Global atlas of excreta, wastewater sludge, and biosolids management: moving forward the sustainable and welcome uses of a global resource. Un-habitat. 6- New England Interstate Water Pollution Control Commission. (2016). The Wastewater Treatment Plant Operators Guide to Biosolids Sampling Plans. 7- NRMMC. (2004). Guidelines for sewage systems, biosolids management. 8- Pennsylvania Department of Environmental Protection.. (2000). Sampling Manual for Pollutant Limits, Pathogen and Vector Attraction Reductions in Sewage Sludge. Bureau of Water Quality Protection Division of Wastewater management.3620-BK-DEP2214, Rev. 12/2000. 9- Stein, L., Boulding, R., Helmick, J., & Murphy, P. (1995). Process design manual: land application of sewage sludge and domestic septage. Cincinnati, Ohio: US Environmental Protection Agency. 10- US EPA. (2003). Environmental Regulations and Technology: Control of Pathogens and Vector Attraction in Sewage Sludge. Office of Research and Development.EPA/625/R- 92/013. 11- US EPA. (1989). POTW Sludge Sampling and Analysis Guidance Document. Permits Division, Office of Water, Washington, DC 20460. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰ 40 5108۶6 56۳2826 آ0 1۵100 امم۸ لمصما :۱۷1۵۵ ۲۵ ۳۵۵۵۵ .(1995) ۳۳۸ کل] -12 ۰ ۳۳۸/625/0 106۷6100۵۰ ۵00 هط او 06 ععدام نک ع زا 0 6۰ 1261۶ 0۵۹116 100 :1311 0۵0 ادا 5۷۷-846 .(1992) ۳۳۸۰ کل] -13 ۰ عع[۳۳۵ ۸۹۳۵066 باناهبا) ما علوس) ۱۵۵۸:۱۵۲۹ کمعا ۷۵۱ 1۳۵ .(1996) ۳۳۸۰ کل] -14 ۳-96-0۰ - |[ ۸/۵4 0+۳۳ ۷۷/۵10۹ 200 006۵0۹ ۷۷۸۱۵00۹ او 06 ح -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 ط مقدمه جامدا زیستی مواد جامد تثبیت شده حاصت از فر یند ا ها تصفی ۀ زیساتی فاضاالب .هساتند ایان ماواد در صور دارا بودن کیفیت مطلوب یا فراور مناسب می توانند کاربردها متنوع و مفید از جمله بارور یاا اصالح خاک داشته باشند. ه ر چند امروزه در بسیار از کشورها دنیا کاربرد این مواد در خاک یک گزیناه برتر،است اما نیازمند مدیری ت صحیح و رعایت دقیو استانداردها و الزاماا تعیاین شاده باه منظاور کااهش مخاطرا بهداشتی و محیط زیستی تا سطح قابت قبو است. در این راستا، تدوین استاندارد کیفیت جامدا زیستی برا کاربر ها مختلف و تعیین الزاما شی پا مرتبط، یک گا اساسی برا استفاده سودمند از آن .است -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 3 جامدات زیستی تصفیه خانه های فاضالب شهری- ویژگی ها و پایش 0 هدف و دامنۀ کاربرد هد از تدو ی ی ن ا ،ن استاندارد تعیین حدود مجاز عوامت بیمار زا و آتینده ها ش یمیایی در جامدا زیستی تولید در تصفیه خانه ها فاضالب شهر برا کاربرد در زمین و الزاما پایش کیفیت آن به منظور سالمت عمومی و محیط زیست و همچنین توسعه کاربرد سودمند جامدا زیستی ،به عنوان ماده مفید است. این استاندارد برا حدود مجاز و الزاما پایش برا است فاده سودمند از جامدا زیستی در زمین شامت کشاورز ، جنگت کار و محوطه ساز کاربرد دارد .ا ین استاندارد برا جامدا حاصت از تصفیه فاضالب ها صنعتی و سپتاژ3 کاربرد ندارد. مهم- هنگام کاربرد جامدات زیستی در خاک عالوه بر ویژگی های تعیین شده در این استاندارد رعایت حدود مجاز آلودگی خاک و آالینده های ورودی به آن برای کاربردهای مختلف خاک که توسط مرجع ذی صالح قانونی تعیین شده، .الزامی است 6 مراجع الزامی در مراجع زیر ضوابطی وجود دارد که در متن این استاندارد به صور الزامی به آن .ها ارجاع داده شده اسات بدین ترتیب، آن ضوا بط جزئی از این استاندارد محسوب می .شوند در صورتی ،که به مرجعی با ذکر تاریخ انتشار ارجاع داده شده باشد اصالحی ه هاا و تجدیادنظر ها بعاد آن برا این استاندارد الزا آور نیست. در مورد مراجعی که بدون ذکر تاریخ انتشار به آن ،ها ارجاع داده شده است همواره آخرین تج دیدنظر و اصالحی ه ها بعد برا این استاندارد الزا.آور است :استفاده از مراجع زیر برا کاربرد این استاندارد الزامی است قانون حفاظت از خاک، مصوب مجلس شورا اسالمی مورخ85 / 81 / 3154 6 - 0 استاندارد ملی ایران شماره3 - 31123 : سا3145 ، کمپوسات- ویژگای هاا میکروبای و روش هاا6 - 6 آزمون- قسمت3: ویژگی ها عمومی حدود مجاز آلودگی خاک و آتینده ها ورود به آن برا کاربر ها مختلف خاک و راهنماها آن 6 - 3 (براساس قانون حفاظت از خاک)، سازمان حفاظت محیط زیست 1- Septage -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 2 3 اصطالحات و تعاریف در این استاندارد، اصطالحا و تعاریف زیر به کار می:رود 3 - 0 تصفیهخ انه فاضالب wastewater treatment plant مجموعه تاسیسات ی که جهت تصفیه ،فیزیکی زیستی یا شیمیایی فاضالب به کار می .رود 3 - 6 اکسیژن خواهی بیوشیمیایی پنج روزه BOD5 5-days biochemical oxygen demand اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی9 .روزه در شرایط استاندارد است 3 - 3 جامدات مع لق کل TSS total suspended solids بخشی از جامدا کت که بر رو یک صافی با منافذ مشاخ باه مقادار59 /8 میکرومتار تاا2 ،میکرومتار باقی مانده و پس از خشک کردن در دما389 درجه سلسیوس اندازه گیر می .شود 3 - 0 کلیفرم گرماپای fecal coliform باسیتها گر منفی ، بدون اسپور ، هواز و بی هواز اختیار است که ساکن روده بزرگ انسان و حیواناا خونگر بوده و قادر به تخمیر قند تکتوز و تولید اسید و گاز در دماا55 درجاه سلسایوس تاا59 درجاه سلسیوس است و شامت گونه ها اشرشیاکلی ،کلبسیال ،آنتروباکتر و سیتروباکتر .است -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 1 3 - 5 ی کل فرم کل total coliform باسیتها گر منفی ، بدون اسپور، هواز و بی هواز اختیار است که ساکن روده بزرگ انسان و حیواناا خونگر بوده و قادر به تخمیر قند تکتوز و تولید اسید و گاز در دماا19 درجاه سلسایوس تاا19 درجاه سلسیوس است. 3 - 2 کشاورزی agriculture دانش یا عمت آمادهساز زمین یا خاک، تهیه نهاده ها موردنیاز، کشت و زراعات، پارورش حیواناا جهات .تهیه غذا و تولید محصوت است 3 - 2 جامدات زیستی biosolids لجن حاصت از فرایندها تصفیه فاضالب که مراحت تصفیه را با هد کاهش قابت توجاه عوامات بیماار زا وّ ترکیبا آلی فر ار طی کر ده است و منجر به یک ماد ه تثبیت شده مناسب برا استفاده ها سودمند می .شود جامدا زیستی شامت لجن حاصت از فرایندها صنعتی نمی .شود 3 - 8 لجن sludge مخلوطی از آب و مواد جامد که از انواع مختلف فاضالب (در این استاندارد منظور فاضاالب شاهر ) در طای تصفیه مرحله او ، مرحله دو یا مرحله سو جدا شد.ه است 3 - 9 عوامل بیماری زا pathogen ذره یا موجود زنده ا که می تواند در انسان و حیوان باعث بیمار شود. موجودا بیمار زا شامت باکتر ،ها ویروس ها، پروتوزوئرها و تخم انگت هستند. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 5 3 - 01 درجه عوامل بیماری زا (درجه تثبیت و کاهش عوامل بیماری )زا pathogen grade درجه بند که بر اساس آن سطح تصفیه به کار گرفته شده برا دستیابی به حدود میکروبی موردنظر، کاهش بو و جذب ناقلین برا جامدا زیستی و محصوت آن تعیین می شو.د 3 - 00 درجه آالیندگی شیمیایی chemical contaminant grade درجه بند که بر اساس آن غلظت آتینده ها شیمیایی در جامدا زیستی تعیین می د شو. 3 - 06 ناقلین vectors موجوداتی مانند مگس، پشه، جوندگان و حیوانا اهلی که جذب لجن فاضالب به عنوان منبع غذایی می شوند و می توانند سبب انتقا لجن فاضالب و عوامت بیمار .زا از لجن به انسان شوند 3 - 03 جذب ناقلین vector attraction ویژگی لجن یا جامدا ز یستی که می تواند باعث جذب جوندگان، مگس و حشراتی شود که توانایی حمات و انتقا عوامت بیمار .زا را دارند 3 - 00 کاهش جذب ناقلین vector attraction reduction فناور ها یا روش ها مدیریتی برا تصفیه لجن فاضالب تا حد کاه نااقلین دیگار جاذب لجان فاضاالب نشوند. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 9 3 - 05 هضم هوازی aerobic digestion فرایند تثبیت لجن توسط باکتر ها در یک محیط هواز برا هضم ماده آلی لجن خاا و در نهایات تولیاد جامدا زیستی یا لجن تثبیت.شده است 3 - 02 هضم بی هوازی anaerobic digestion فرایند تثبیت لجن توسط باکتر ها در یک محیط بی هواز (بدون اکسیژن آزاد) برا هضم ماده آلای لجان خا و در نهایت تولید جامدا زیستی یا لجن تثبیت شده است. 3 - 02 هضم هوازی گرمادوست aerobic thermophilic digestion فرایند هضم لجن که در یک محیط هواز با کمک میکروارگانیسم هاا مقااو باه دماا باات99 درجاه سلسیوس تا98 درجه سلسیوس به منظور افزایش نرخ فعالیت زیستی انجا می .شود 3 - 08 هضم بی هوازی گرمادوست anaerobic thermophilic digestion فرایند هضم لجن که در یک محیط بی هاواز باا کماک میکروارگانیسام هاا مقااو باه دماا12 درجاه سلسیوس تا14 درجه سلسیوس به منظور افزایش نرخ فعالیت زیستی انجا می .شود 3 - 09 نمونۀ معرف representative sample تعداد کم یا زیر مجموعه ا از یک چیز بزرگتر به طور که ویژگی ها مشابه قسمت .بزرگتر را نشان دهد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 9 3 - 61 نمونۀ شاهد blank sample نمونۀ فاقد یا حاو مقدار کمی از مادۀ موردسنجش .است هد اولیاه از نموناه هاا شااهد، ردیاابی مناابع مصنوعی آلودگی است. 3 - 60 ش اهد تجهیزات equipment blank نمونه ا از آب فاقد ماده موردسنجش (آب مقطر یا آب بدون یون) که بر رو تجهیزا میدانی نمونه بردار بدون آلودگی، پیش از برداشت نم ونه ها واقعی ریختاه مای شاود و هاد از آن بررسای آلاودگی احتماالی تجهیزا نمونه بردار پیش از نمونه بردار اس ت . 3 - 66 شاهد سفر trip blank ُ این نمونه با پ ر کردن یاک ظار نموناه باردار باا آب مقطار در محات نموناه باردار در هنگاا عملیاا نمونه بردار تهیه می شود. این نمونه به همان شیوه ا که سایر نمونه ها در محت برداشات شاده اناد، منتقات می شو د. نمونه ها شاهد میدانی به همراه سایر نمونه ها به آزمایشگاه تحویت داده می شوند و هر نوع آتینده ا که ممکن است در حین برنامه جمع آور ، تثبیت نمونه، نگهدار ، سنجش و انتقا وارد نموناه شاده باشاد، مورد سنجش قرار می .گیرد 3 - 63 نمونۀ ساده grab sample یک نمونۀ منفرد که در یک زمان و مکان خا برداشت می شود. 3 - 60 نمونۀ مرکب composite sample یک نمون ۀ مرکب می تواند از جمع آور نمونه ها ساده حاصت شود که در فواصت منظمی از زمان یا جریاان برداشت می د ون ش یا از نقاط مختلف یک توده ماده مانند بستر جامدا زیستی یا مواد تلمبارشده جماع آور -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 9 می شو ند. هنگامی که این نمونه ها مخل وط شدند مواد جمع آور شده موردآزمایش قرار مای گیارد تاا شارایط متوسط طی دوره نمونه .بردار تعیین شود 3 - 65 درستی accuracy شاخ کیفیت داده که حد توافو بین یک مقدار مشاهده شده (نتیجه نمونه بردار ) و مقدار پذیرفته ش دۀ (یا .حقیقی) پارامتر مورد سنجش است باه عباار دیگار، م یازان توافاو باین یاک مقادار مشااهده ا (نتیجاه نمونه بردار ) و مقدار قابت قبو یا واقعی پارامتر اندازه گیر شاده اسات ،. یاک روش آزمایشاگاهی اساتاندارد افزودن مقدار معلومی از یک ماده موردسنجش به نمونه و سپس آز مایش نمونه برا ماد ۀ .موردسنجش است نتیجه با مقدار معلو مقا یسه و به صور«درصد بازیافت» گزارش می شود . درصد بازیافات نزدیاک باه388 ، نشان دهنده درستی بیشتر .نتایج است 3 - 62 ۀ ماد موردسنجش analyte یک جزء یا بخش مجزا از یک ماده شیمیایی که از طریو آنالیز شناسایی یا مورد سنجش قرار می .گیرد 3 - 62 تضمین کیفیت QA quality assurance یک سامانه یکپارچه مدیریت که برا اطمیناان از ایان کاه یاک محصاو یاا خادمت اساتانداردها کیفای تعریف شده را با یک حدود اطمینان معین برآورده می کند، طراحی می شود . به بیان دیگار، تضامین کیفیات معاد کنتر فرایند است و استانداردها را برا یک فرایند یا محصو تنظیم می .کند 3 - 68 کنترل کیفیت QC quality control سامانه کلی از فعالیت ها فنی که برا سنجش کیفیت و حد خطاا در یاک محصاو یاا خادما، طراحای می شو .د نمونه ها شاهد، دوتایی، چک ها کالیبراسیون و اسپایک ماتریس نمونه، رویه ها کنتار کیفیات هستند که برا ارزیابی میزانّتبعی ت از استاندا ردها تضمین کیفیت استفاده می شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 4 3 - 69 نمونۀ همتا replicate sample دو نمونه ا که از یک محت اما در زمان ها مختلف برداشت می شوند و همه رویه ها آزمایش و ارزیاابی باه روش مشابه برا آن ها انجا می د شو. 3 - 31 نمونۀ دوتایی duplicate sample دو نمونه ا که در کی زمان و ا کی ز نقطه برداشت می شوند و همه رو ه یا هاا آزماا شی و ارز ی اب یا باه روش مشابه برا آن ها انجا ی ما شاود . نموناه دوتاا یی بارا سانجش دقات نموناه باردار م یا ی دان و روش هاا آزما ی شگاه ی استفاه یم ند شو. 3 - 30 دقت precision سنجه تکرارپذیر یک فرایند یا روش آز مایش است. دقت سطح توافو یاا تغییرپاذیر با ین مجموعاه ا از سنجش ها تکرار تحت شرایط مشابه را نشان می ، دهد. برا مثا اگر تکرار آزمایش بر رو یک نمونه دو نتیجه آ زمایش متفاو به دست آید، نتایج با یکدیگر مقایسه حساابی و انحارا مطلاو یاا نسابی محاسابه می شود . انحرا کوچک نشان دهنده دقت بیشتر سن .جش است یادآوری- .ممکن است صحت نتایج پایین ولی تکرارپذیر بات باشد 3 - 36 مقایسه پذیری comparability درجه توافو یا شباهت روش ها، مجموع ه داده ها و/یا تصمیم ها مختلف است . مف هو مقایسه پذیر می تواناد شامت یکسانی فرمت ها و یکاها و انطباق با الزاما ناظر هنگا گز ارش دهی نتایج آز مایش .ها باشد یادآوری- هنگا سنجش یک ماده، ش رو ها مختلف آز مایش می توان ند نتایج کاامال متفااوت ی .ایجااد کنناد بناابراین، هنگاا ارزیابی انطباق کیفیت جامدا زیستی با استاندارد ، الزاما نمونه بردار و آزمایش استاندارد رعایت شود یا نشان د اده شود کاه روش جایگزین، نتایج قابت مقایسه ایجاد می .کند -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 5 3 - 33 کامل بودن completeness مقدار داده یا نتایج معتبر به دست آمده در مقایسه با مقدار داده ها برنامه ریز شده است که به طور معماو بر حسب درصد بیان می شود . در ای ن استاندارد ، منظور از نتایج معتبر، داده هاا آز شی ماا هاایی هساتند کاه اهدا دقت و صحت کیفیت داده ها را مطابو برناماه تضامین کیفیات و کنتار کیفیات تاامین مای .کنناد کامت بودن می توان د برا یک نمونه ساده یا مجموعه ا از نتایج متعدد به .کار رود 3 - 30 حدهای تشخیص detection limits کمتر ین غلظتی که برا یک ماده موردسنجش با یک روش آز شی ما معین با اطمینان می توان تشاخی داد .یا گزارش کرد همواره حد تشخی باید زیر حد استاندارد تعیین شده باشد تا بتوان انطبااق باا اساتاندارد و ضوابط را نشان دا.د یادآوری- آزمایشگاه ها داده ها حدها تشخی را با نا ها مختلف مانند حداقت حاد تشاخی ( MDL ) 3 ، حاد تشاخی گزارش شده ( RDL ) 2 ّو حد کم ی شده عملی ( PQL ) 1 گزارش می کنند. این عبار ها اختال اندکی در معنی دارند، اماا همگای به کمتر ین غلظتی که آزمایشگاه برا یک روش آز شی ما معین گزارش خواهد کرد، اشاره می .کنند 0 کیفیت و کاربردهای جامدات زیستی 0 - 0 مالحظات عمومی 0 - 0 - 0 ریسک های کاربرد جامدات زیستی به دلیت تنوع منابع خانگی، تجار ، ادار و صنعتی در فاضالب شهر ، جامدا زیستی ممکن است حااو آتینده ها شیمیایی مانند فلزا سنگین، باقیمانده داروها و آفت کش .هاا باشاند هام چناین، اگار جامادا زیستی به خوبی مراحت تصفیه را طی نکرده باشند می توانند حاو مقادیر باتیی از میکرو ارگانیسم هاا شاامت باکتر ها ، ویروس ها و تخم انگت باشند که برخی از آن ها برا انسان بیمار زا هستند. ریسک هاا ناشای از کاربرد جامدا زیستی را می توان به صور زیر طبقه بند کرد :  ریسک ها محیط زیستی برا زمین، آب و هوا؛ 1- Minimum Detection Limit 2- Reporting Detection Limit 3- Practical Quantitation Limit -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 38  ریسک ها سال ،متی برا انسان و جانوران  ریسک .ها ایمنی غذایی بسته به کاربرد ( نهایی مانند کاربرد در جنگت ک ار در مقایسه با استفاده در زمین برا محصوت کشاورز که به مصر انسان می ( رسند)، محت استفاده مانند نزدیک ی به خانه ها مسکونی یا منابع آب) و ویژگی ها ( خاک مانند،اقلیم )نوع خاک و شیب زمین این کس ری ها متفاو هستند. 0 - 0 - 6 ریسک های محیط زیستی هنگا استفاده از جامدا زیستی باید حداقت اهدا عملکرد محیط زیستی زیر برآورده شود :  حفاظت از منابع آب سطحی و زیرزمینی و خاک ؛  جلوگیر از کاهش حاصت خیز خاک به دلیت آلودگی و تغییر باف ت آن؛  نداشتن اثرا منفی بر زیست بو ؛ و  نداشتن اثرا منفی بر هوا. به منظور دستیابی به اهدا بات باید ریسک جامدا زیستی برا آب ها سطحی و زیرزمینی و خاک از نظر آتینده ها آلی و معدنی، مواد مغذ و عوامت بیمار زا ارزیابی شو د. هر گاه وجود این ریسک ها ثابات شا ود باید اقداما احتیاطی تکمیلی اجرا شوند . در این استاندارد ، حدود مجاز به ه گون ا ت عیین هدش ا ند تا از مشکال محیط زیستی و سالمتی ناشی از کاربرد جامدا زیستی پیشگیر شو د. با وجود این، در صور تخلیه فاضالب صنعتی به شبکه فاضالب، باه منظاور مدیریت ریسک باید غلظت آتینده ها ورود کنتر شود و در صور لزو ، فاضالب ها صانعتی، پایش از تخلیه به شبکه تا ود حد تعیین شده در دستورالعمت ها ت مر بط پ یش تصف یه شوند . هم چنین باید برناماه هاا متنوعی برا کار برد جامدا زیستی در زمین طراحی د کر، به گوناه ا کاه اساتفاده طاوتنی ماد جامادا زیستی در .زمین موجب تخریب خاک نشود جامدا زیستی حاو عناصر مغذ نظیر نیتروژن و فسفر هستن د که اگر بیش از نیااز خااک باه آن افازوده شوند ، می توان ند باعث آلودگی منابع آب و خاک شو.ند 0 - 0 - 3 ریسک های بهداشتی برای انسان و جانوران فاضالب خا و،لجن مقادیر باتیی عوامت بیم ار زا دارند و عد تصفیه مناسب آن ها می تواند ریسک بیمار در انسان و جانوران را افزایش دهد. در طی تصفیه لجان ، عوامات بیماار زا آن باه میازان زیااد کااهش می یابند. با وجود این ، پس از تصفیه نیز خطر انتقا میکروارگانیسم به ها وسای ل ه جامادا زیساتی مای تواناد وج ود داشت ه باشد. این میکروارگانیسم ها :عبارتند از  باکتر ( ها مانند سالمونال و کامیلوباکتر)؛ -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 33  ( پروتوزوئرها مانند کریپتوسپوردیو و ژیاردیا)؛  ویروس ( ها مانند آدنوویروس و هپاتیت)؛  ( تخم انگت مانند کر قالب دار و نماتدها روده ا). روش ها شناخته شده ا مانند تنفس، بلع و زخم باز برا مواجهه با عوامت بیمار زا اشاره شده .وجود دارد برا مدیریت این ریسک، روش ها تصفیه مناسب برا کاهش عوامت بیمار زا هم و چنین عملیا حمات و نگهدار ایمن توسعه یافته اند. برنامه ها ت اس فاده از جامدا زیستی نباید ریسک غیرقابت قبو برا عمو مرد ، کارگران مزارع، ساالمتی جانوران .و امنیت غذایی ایجاد کنند ،بنابراین ا اثر احتمالی انتقا بیمار از طریاو نااقلین بایاد ارزیاابی و کنتر شو .د هم چنین اثرا بالقوه مستقیم از طریو تماس با جامدا زیستی در محت استفاده و اثرا بالقوه غیرمستقیم از طریو انتقا آتیند ه ها در زنجیره غذایی و آب شرب .باید در نظر گرفته شوند 0 - 0 - 0 ریسک ایمنی غذایی به دلیت منابع متنوع و ترکیب متغیر فاضالب ممکن اسات جامادا زیساتی، آتیناد ه هاایی مانناد فلازا و آفت کش ها داشته باشند . جامدا زیستی بای د پیش از استفاده آزماایش شاوند تاا ریساک هار ناوع آتیناد ۀ نا خواسته در آن برا خاک شناسایی شو .د چرا که این آ تینده می ها توان ند به داخت خاک نشت و نفوذ کرده و موجب آلودگی محیط زیست و زنجیره غذایی شو .ند برا کاهش این ریسک باید جامدا زیستی و خاک محت استفاده به طاور پیوساته پاایش شاود تاا از عاد تخطی آن ها از حدود مجاز تعی ین شده اطمینان حاصت شود. 0 - 6 کاربردهای جامدات زیستی و ویژگی های آن استفاده سودمند از جامدا زیستی به سازوکار .ها کنتر آن بستگی دارد بادین منظاور جامادا زیساتی تثبیت شده بر اساس شاخ ها زیر طبقه بند می د ون ش :  درجه تثبیت و کاهش عوامت بیمار زا جامدا زیستی (شا مت میزان کااهش عوامات بیماار زا و کنتار )جذب ناقلین ؛  غلظت آتینده ها شیمیایی. اگر جامدا زیستی در طبقه ها تعیین شده قرار نگیرد، باید بر اساس ضوابط مراجع ذ صالح قاانونی بارا پسماندها ویژه و عاد بررسی و ارزیابی و در یک ،خاکچا مناسب دفن شود. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 32 0 - 3 طبقه بندی جامد ات زیستی درجه تصفیه موردنیاز برا کاهش عوامت بیمار زا و آتینده ها شیمیایی در جامدا زیستی تثبیت شده به کاربرد پیشنهاد آن بستگی .دارد جدو1 سیستم طبقه بند متناسب با نوع مصر یا دفع نهایی شامت 9 طبقه مجزا برا جامدا زیستی را نشان می دهد . این طبقه ها ع بارتند از: طبقه0 - مناسب برای استفاده در خاک شامل :همه مصارف حتی در مناطق مسکونی جامدا زیستی قابات فروش و استفاده در جامعه، شامت فروش ب ه عمو مرد و استفاده در مناز است. طبقه6 - مناسب برای مصارف کشاورزی و باغداری : جامدا زیستی برا اساتفاده در زماین بارا کشا ت همه محصوت شامت با ،ها چراگاه ها دا ، محصوتتی که به صور خا یا پخته یا فر ا ور شاده، مصر می شوند.، مناسب است طبقه3 - مناسب برای استفاده در محوطه سازی و فضای سبز- تفریحیی (بیا دسترسیی عمیومی بیدون :)محدودیت در صور مدیریت ویژه (روش کنتار کااربر زماین در جادو 1 ) در چگاونگی و انتخاب محت مصر ،جامدا زیستی برا استفاده در مصار شهر با دسترسی عمومی (شاامت پارک ها و زمین ها م سابقه و غیره) .مناسب است مصر جامدا زیستی این طبقه برا مصاار خانگی مجاز ن یست . طبقه0 - مناسب برای استفاده در محوطه سازی و فضیای سیبز (بیا محید )ودیت در دسترسیی عمیومی: جامدا زیستی ( برا استفاده در مصاار شاهر بادون دسترسای عماومی مانناد فضاا سابز بزرگراه و ها غیره ) مناسب است. طبقه5 - مناسب برای جنگل کاری :و احیای زمین جامدا زیستی برا جنگت کار ، احیاا زماین (مانناد محت معادن و پوشش نهایی خاکچا ها) و ه غیر مناسب است . در ا ین کاربردها نیاز به مدیریت ویژه محت مصر و اقداماتی برا حفاظت محیط زیست (در قالب ارزیابی محیط زیست ی ) است. طبقه2 - مناسب برای دفن در خاکچال: جامدا زیستی که برا مصر مناسب ارزیابی نشده اند و بایاد در خاکچا پسماند ها شهر یا در محت تصفیه خانه فاضالب یا یک خاکچا اختصاصی مناسب دفن شو .د طبقه2 - مناسب برای دفن بهداشتی کنترل شده یا فر ا:وری حرارتی جامدا زیستی که آزمایش نشاده اناد یا حاو غلظت باتی ی از آتینده هایی هستند (بر اساس ضوابط مرجع ذ صالح قاانونی باه عناوان پسماند ویژه هستند) باید در یک محت دفن بهداشتی کنتر شده دفن یا فار ا ور حرارتای (مانناد .سوزاندن) شوند جامدا زیستی ارسالی به خاکچا بر اساس ضوابط مرجع ذ صالح قانونی ارزیابی و طبقه بناد مای ن شاو.د جدو 3 ه رج د بند مقد ا ر عوامت بیمار زا را در نتیج ۀ روش ها مختلاف تثبیات جامادا زیساتی نشاان می هد د . کاهش جذب ناقلین بیمار برا همه سطوح کیفی جامدا زیستی و فر ا یندها تثبیت نیاز اسات. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 31 جدو2 درجه بند آلودگی شیمیایی جامدا زیستی را نشان می .دهد طبقه بند جامدا زیستی بر اساس 2 مع یار زیر انجا می شود :  درجه تثبیت (شامت میزان کاهش عوامت بیمار زا ، میزان )کنتر جذب ناقلین ؛  غلظت آتینده ها شیمیایی. 0 - 3 - 0 درجه تثبیت و کاهش عوامل بیماری زا این درجه بند بر اساس سطح تصفی ۀ به کار گرفته شده برا دستیابی به حدود میکروبی موردنظر، کاهش بو و جذب ناقلین برا جامدا زیستی و محصوت آن تعیین می شو.د ،بنابراین تثبیت لجن بر دو اصت کااهش عوامت بیمار زا و کنتر جذب ناقلین بیمار ها استوار است .تثبیت لجن به همراه روش ها مادیریتی کااربرد جامدا زیستی در زمین می .تواند از تولید بوها ناخوشایند جلوگیر کند جامدا زیستی بار اسااس مقاادیر جدو3 درجه بند می .شوند 0 - 3 - 6 درجه آالیندگی شیمیایی ا ین درجه بند بر اساس غلظت آتینده ها شیمیایی در جامدا زیستی تعیین می شو .د تعیین غلظت م جاز آتینده ها شیمیایی به منظور دستیابی به اهدا زیر انجا می شود:  اطمینان از عد افزایش غلظت آتینده در خاک به گونه ا که ایمنی محصاوت کشااورز و گیاهاان باه خطر د؛ فت نی  اطمینان از عد افزایش غلظت آتینده ها در خاک به گونه ا که اکوسیستم و سالمت انسان تهدید نشود. فلزا آتینده مانند آرسنیک، کادمیو ، کر و ، مس، سرب، جیوه، نیکت و رو در طبقه بند جامدا زیستی باید در نظر گرفته شود. 0 - 0 طبقه بندی جامدات زیستی بر اساس میزان درج ۀ آالیندگی شیمیایی و درجی ۀ تثبییت و کیاهش عوامل بیماری زا غلظت مواد شیمیایی در جامدا زیست ی با حرC و درجه تثبیت آن با حر P نشان داده می شود . غلظت مواد شیمیایی در جامدا زیستی به دو دستهC1 و C2 و درجه تثبیت باه چهاار دساته P1 ، P2 ، P3 وP4 تقسیم می شود . 0 - 0 - 0 درجه ب ندی جامدات زیستی بر اساس درجه تثبیت و کاهش عوامل بیماری زا (معیارP ) جدو3 درجه بند جامدا زیستی را بار اسااس ( درجاه تثبیات کااهش عوامات بیماار ،)زا باه ترتیاب از سختگیرانه ( ترینP1) تا سهت گیرانه ( ترینP4 )و ا فر یندها و شرایط دستیابی به حادود مجااز تعیاین شاده را نش ان می .دهد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 35 جدول0 - درجه بندی جامدات زیستی فاضالب بر اساس درجه تثبیت (دسته P1 ) درجه تثبیت یند ا فر شاخ عوامت بیمار زا بر حسب وزن خشک محصو دیگر شرایط دستهP1 : تعداد بسیار کم عوامت بیمار زا با حداقت امکان رشااد دوبااااره آن ها 3 - کمپوسااات سااااز در راکتاااور کن تااا ر شاااده3 یاااا روش کمپوست ساز با هوادهی به توده ساکن: دما توده کمپوست باید حداقت در سه روز متاوالی بایش از 99 درجه سلسیوس ب اش. د - کمتر عدد یک از سالمونالa در98 گر محصو نهایی ؛ یا - کمتااااار از MPN 388 ف کلی ر گرماپاb در گار محصو نهایی ؛ - بدون تخم انگت زنده. پیش از اس تفاده، محصو باید حداقت18 روز مرحله تکمیت یا رسایدن2 را طی کن.د 2 - کمپوست ساز پشته ا1: دما توده کمپوست باید حداقت در39 ر وز متوالی بات 99 درجه سلسیوس حفظ و در طی این مد توده حداقت9 .بار زیر و رو شود 3 - حداقت9 بار زیر و رو شود ؛ 2 - پیش از استفاده، محصو نیاز به 18 روز زمان برا تکمیت یا رسیدن .دارد 1 - تغییرpH و افزایش دما: pH لجن به بیش از32 افزایش یابد و مد 92 ساعت در اینpH بماند. در ط ی این مد دما بات92 درجه .سلسیوس حفظ شود 3 - در پایان 92 ساعت، محصو باید با هوا خشک شود تا میزان جامدا خشک آن به بیش از98 درصد وزنی برس د؛ 2 - لجن هضم نشده ا که به یکی از دو روش زیر تثبیت شده اند: - توده کمپوست به مد39 روز متوالی هوادهی و در طی این مد حداقت9 بار زیر و رو شود ؛ - با آزمایش معلو شود که پتانسیت رشد دوباره عوامت بیمار زا به حداقت رسیده.است 5 - حرار دهی تا بات48 درجه سلسیوس و خشک کردن تا درصد وزنی جامدا به حداقت58 درصد برسد (رطوبت لجن به38 درصد یا کمتر .)کاهش یابد 3 - محصو نهایی تا پیش از مصر باید خشک باقی بماند ؛ 2 - در محصوت تولید از لجن هضم نشده باید پتانسیت رشد دوباره عوامت بیما ر زا به حداقت ممکن برسد. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 39 درجه تثبیت یند ا فر شاخ عوامت بیمار زا بر حسب وزن خشک محصو دیگر شرایط 9 - ذخیره بلند مد: - لجن هضم می شود؛ - سپس تا38 درصد وزنی آبگیر می شود؛ و - برا بیش از1 سا ذخیره می د شو. 3 - ذخیره ساز مناسب به منظور جلوگیر از ایجاد آلودگی ؛ 2 - گاهی ذخیره ساز منجر به رشد دوباره سالمونال می .شود 9- دیگر فر ا یندها: ا فر یندها دیگر که محدودیت ها موجود در مورد 1 و5 را تامین می ( کنند مانند عد جذب ناقلین و عد انتشار بو .)نامطبوع این فر ا یندها باید موارد زیر را تامین :کنند - حذ388 درصد تخم انگت ؛ - انتریک ویروس کمتر از3 عدد در388 گر محصو نهایی. a برا اطم ینان از حداقت شدن رشد دوباره عوامت بیمار زا و حفظ درجه P1 ، تعداد سالمونال باید کمتر از MPN 1 در هر5 .گر وزن خشک جامدا زیستی باشد b کلیفر گرماپا گونه ا از کلیفر ها موجود در سیستم گوارش انس ا ن و دیگر جانوران خونگر است که می تواند تکتوز را در دما بین55 درجه سلسیوس تاا9 / 55 درجاه سلسایوس تخمیار و اساید و گااز تولیاد کناد و یاک شاخ آلودگی مدفوعی است. 1- In vessel composting 2- Maturation 3- Windrow composting -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 39 جدول0 - درجه بندی جامدات زیستی فاضالب بر اساس درجه تثبیت (دستهP2 ) درجه تثبیت یند ا فر شاخ عوامت بیمار زا بر حسب وزن خشک محصو دیگر شرایط دستهP2 : میاازان عواماات بیمار زا ، کم احتماااا کااام رشد دوباره 3 - کمپوست : ساز دما توده کمپوست برا9 روز متوالی بیش از91 درجه سلسیوس یا برا1 روز متوالی بیش از99 درجه سلسیوس .حفظ شود - تعداد ساالمونالb کمتار ا ز 38 عااادد در 98 گااار محصو نهایی ؛ یا - کلیفاار هااا گرماپاااc کمتر از MPN 3888 در گر محصو نهایی ؛ - بدون.تخم انگت زنده 3 - ممکن است برا اطمینان از عد تاثیرّترکیبا آلی سم ی بر رشد گیاه ، کمپوست نیاز به طی مرحله تکمیت یا رسید ن داشته باشد ؛ 2 - باید بذر علف ها هرز برا برخی استفاده ها کشاورز کنتر.شود 2 - حرار :دهی و خشک کردن لجن در دما بیش از98 درجه سلسیوس حرار دهی شود تا میزان جامدا کت به بیش از99 درصد وزنی برس.د 3 - لجن هضم نشده باید تا بیش از58 درصد وزنی آبگیر شود ؛ 2 - محصو نهایی تا پیش از مصر باید .خشک نگه داشته شود 1 - هضم هواز گرمادوست3 وa - شرایط هواز برا38 روز متاوالی در دماا99 درجاه سلسایوس تاا 98 درجه سلسیوس نگه داشته شود ؛ - کاهش حداقت14 درصد ّجامدا فر ؛ ار - مقدار جامدا کت در محصو به بیش از98 درصد .وزنی برسد 5 - هضم بی هواز و به دنبا آن خشک کردن با نور خورشید لجن در فر ا یند هضم بی هواز اختالط کامت دو مرحله ا سر در محدوه دمایی 19 درجه سلسیوس تا19 درجه سلسیوس هضم می شود. زمان ماند18 روز است. لجن پس از آب گیر مکانیکی تولید کیک جامدا زیستی بین39 درصد تا29 درصد را می .کند جامدا زیست ی هب مد18 روز رو یک بستر سنگ فرش2 خشک می .شود حداکثر ضخامت تیه جامدا زیستی رو بستر59 سانتی متر است . در4 روز او، یک روز در میان جامدا زیستی .باید زیر رو شود غلظت جامدا آن باید به بیش از98 .درصد برسد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 39 درجه تثبیت یند ا فر شاخ عوامت بیمار زا بر حسب وزن خشک محصو دیگر شرایط 9 - تابش پرتو بتا لجن با پرتوها بتا که از ی ک شتاب دهنده الکترون با دوز3 مگاراد در دما28 درجه سلسیوس پرتو دهی می .شود 9 - تابش پرتو گاما لجن با پرتو ها گاما ناشی از ایزو تو ها خا مانند ک بالت98 و سزیو319 با دوز3 مگاراد در دما28 درجه سلسیوس پرتودهی می .شود 9 - پاستوریزاسیون لجن برا مد 18 دقیقه یا بیشتر، در دما98 درجه سلسیوس نگهدار می .شود 4 - دیگر فر ا:یندها ا فر یندهایی مانند ذخیره ساز با رعایت موارد ایمنی - a هضم هواز گرمادوست ا فر یند هضم لجن در یک محیط هواز که در آن میکروارگانیسم ها هواز، مقاو در برابر دما بین55 درجه سل سیوس تا 99 درجه سلسیوس با نرخ باتیی فعالیت زیستی می .کنند b برا اطمینان از حداقت شدن رشد دوباره عوامت بیمار زا و حفظ درجه P2 ، تعداد سالمونال باید کمتر از MPN 1 در هر5 .گر وزن خشک جامدا زیستی باشد c کلیفر گرماپا گونه ا از کلیفر ها موجود در س یستم گوارش انس ا ن و دیگر جانوران خونگر است که می تواند تکتوز را در دما بین55 درجه سلسیوس تاا9 / 55 درجاه سلسایوس تخمیار و اساید و گااز تولیاد کناد و یاک شاخ آلودگی مدفوعی است. 1- Thermophilic 2- Paved bed -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 34 جدول0 - درجه بندی جامدات زیستی فاضالب بر اساس درجه تثبیت (دستهP3 ) درجه تثبیت یند ا فر شاخ عوامت بیمار زا بر حسب وزن خشک محصو دیگر شرایط دستهP3 : ا فر یناااااادها شناخته شده که م وجاب کااهش قابااات توجاااه عوامت بیمار زا می دن شو. 3 - هضم بی هواز کاهش کلیفر ها گرما پاa به کمتر از 2 میلیونMPN در گر 3 - باارا39 روز د ر دمااا 19 درجااه سلساایوس یااا98 روز در دمااا 39درجه سلسیوس ؛ 2 - بیش از14 درصد ّکاهش جامدا فر.ار 2 - ( هضام هاواز شاامت ا فر یناد هاوادهی گسات رده در تصافیه فاضالب نیز می )شود 3 - باارا58 روز در دمااا28 درجااه سلساایوس یااا98 روز در دمااا 39 درجه سلسیوس ؛ 2 - بیش از14 درصد کاّهش جامدا فر.ار 1 - کمپوست ساز 3 - ایجاد شرایط هواز ؛ 2 - پنج روز در دماا بایش از58 درجاه سلسایوس باشاد کاه9 سااعت متوالی از آن مد،زمان دماا در بایش از99 درجاه سلسایوس حفاظ .شود 5 - تثبیت با هک آ افزودن مقد ا ر کافی آهک به طور که پس از گذشت2 ساعتpH به بات32 .برسد 9 - هر فر ا یند دیگر که میزان کاهش عوامت بیمار زا در آن برا درجه استفادهP3 .مناسب باشد برا هر مورد باید معیارها جداگانه توسط مراجع ذ صالح قانونی مشخ .شود برا هر مورد باید معیارها جداگانه توسط مراجع ذ صالح قانونی مشخ .شود a کلیفر گرما پا گونه ا از کلیفر ها موجود در سیستم گوارش انس ا ن و دیگر جانوران خونگر است که می تواند تکتوز را در دما بین55 درجه سلسیوس تاا9 / 55 درجاه سلسایوس تخمیار و اساید و گااز تولیاد کناد و یاک شاخ آلودگی مدفوعی است. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 35 جدول0 - درجه بندی جامدات زیستی فاضالب بر اسا س درجه تثبیت (دستهP4 ) درجه تثبیت یند ا فر شاخ عوامت بیمار زا بر حسب وزن خشک محصو دیگر شرایط دستهP4 : حداقت کاهش عوامت بیمار زا هر فر ا یند تثبیت دیگر که معیارها عوامت بیمار زا و شرایط درجه ها3 و2 و1 .را نداشته باشد .کاربرد ندارد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 28 0 - 0 - 6 درجه بندی جا مدات زیستی بر اساس غلظت آالینده های شیمیایی (معیارC ) جدو2 درجه بند جامدا زیستی بر اساس غلظت مواد شیمیایی را نشان می دهد . حدود مقادیر آتینده ها در درجه C1 به منظور حداکثر حفاظت از خاک، سختگیرانه.در نظر گرفته شده است بدین ،ترتیب جامادا زیستی با درجه آ لودگیC1 وP1 را می توان بدون محادودیت در کااربر هاا ذکار شاده در زیر بناد5 - 1 .استفاده کرد درجه C2 بیانگر کیف ی تی از جامدا زیستی است که غلظت مواد شیمیایی در آن بیش از درجاهC1 اسات و استفاده ایمن آن، نرخ و چگونگی کاربرد جامدا زیستی در زمین باید مدیریت شود. به ع بار دیگر اساتفاده از جامدا زیستی با درجه آتیندگی شیمیاییC2 نیازمند کنتر نرخ مصر جامدا زیستی، تعداد دفعا استفاده و کیفیت خاک در محت استفاده.است اگر غ ل ظت مواد شیم ی ایی در جامدا زیستی بیش از مقادیر تعیین شده در درجه آلودگیC2 باشد، اساتفاده از آن در ز .مین مجاز نیست جدول6 - راهنمای درجه بندی آلودگی شیمیایی جامدات زیستی آتینده درجهC1 میلی گر ب ر کیلوگر جامدا خشک درجهC2 میلی گر ب ر کیلوگر جامدا خشک برا کاربرد جامدا زیستی در خاک ها با9 pH ≥ برا کاربرد جامدا زیستی در خاک ها با 9 pH< آرسن یک 58 34 98 کادمیو 9 3 28 و کر 338 338 988 مس 288 388 3888 سرب 99 98 998 جیوه 9 9 39 نیکت 338 98 188 رو 988 288 2988 یادآوری- هنگا تعیین درجه آلودگی شیمیایی یک توده جامدا زیستی ، با درج ه ها متفااو آلاودگی، درجاه نهاایی آلاودگی تاوده زیساتی ، پایین ت رین درجه کیفی ت ثبت شده ( C1 یاC2 )است . برا مثا اگر در یک نمونه توده زیستی ، آتینده ها شیمیایی این جدو همگی ب ه جاز یاک آتینده درجه C1 را کسب کنند و آتینده باقی مانده درجهC2 باشد، این توده به عنوان درجه C2 درجه بند می .شود 0 - 5 روندنما تصمیم گیری کاربرد ها ی جامدات زیستی شکت3 روندنما طبقه بند جامدا زیستی و جدو1 مصار مجااز آن را بار اسااس طبقاه بناد عوامات بیمار زا و آتینده ها شیمیایی نشان می دهد .بدین ،ترتیب باتترین کیفیت جامدا زیستی( P1C1 ) بارا هر کاربرد در زمین مناسب است . جامدا زیستی با سایر کیفیت ها بساته باه درجاه تثبیات و درجاه ماواد شیمیایی با محدودیت مصر مواجه هستند که جزئیاا آن هاا در جادو1 ذکار شاده اسات . هام ،چناین -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 23 جامدا زیستی که برا هیچ مصرفی مناسب ن یستند باید دفن، سوزانده یا بیشتر تصفیه شو ن .د شکل0 - روندنما تصمیم گیری برای مدیریت جامدات زیستی جدول 3 - طبقه بندی، مصرف مجاز و الزامات مدیریت مصرف جامدات زیستی مصر مجاز جامدا زیستی درجه تثبیت جامدا زیستی ( طبو جدو 3) درجه آتیندگی شیمیایی جامدا زیستی ( طبو جدو2) روش کنتر کاربر زمین استفاده در کلیه مصار P1 C1 نیاز ندارد استفاده محدود محوطه از س و فضا سبز- تفر یحی (با دسترس ی عموم ی بدون محدود یت) و کشاورز (محصوتتی که خا مصر می شوند و محصوت ریشه ا و ساتد) P1 C2 ایجاد محدودیت در استفاده از زمین کن ن .د جامدا زیستی باید حداکثر 19 ساعت پس از پخش با خاک مخلوط .شود کشاورز (محصوتتی که خا م صر می شوند و محصوت ریشه ا و ساتد و با )ها P2 C1 نیاز ندارد جامدا زیستی تثبیت شده P1C1 قابت استفاده برا کاربر ها مختلف P1C2, P2C1, P2C2, P3C1, P3C2 استفاده محدود جامدا زیستی با درجهP4 یا غلظت شیمیایی بیش ازC2 نامناسب برا هر نوع استفاده تصفیه در صور امکان شناسایی به عنوان پسماند عاد : دفن در خاکچا شناسایی به عنوان پسماند ویژ ه : دفن در خاکچا کنتر شده یا سوزاندن -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 22 مصر مجاز جامدا زیستی درجه تثبیت جامدا زیستی ( طبو جدو 3) درجه آتیندگی شیمیایی جامدا زیستی ( طبو جدو2) روش کنتر کاربر زمین کشاورز (محصوتتی که خا مصر می شوند و محصوت ریشه ا و ساتد و با )ها P2 C2 ایجاد محدودیت در استفاده از زمین کن ن.د جامدا زیستی باید حداکثر 19 ساعت پس از پخش با خاک مخلوط .شود باید فا صله زمان ی مناسب بین اختالط جامدا زیستی با خاک و برداشت محصو یا چرا دا در نظر گرفت ه شود. محصوتتی که پخته یا فرآور شده مصر می شوند، مراتع، چراگاه حیوانا و محصوت علوفه ا P3 C2 ایجاد محدودیت در استفاده از زمین کن ن.د جامدا زیستی باید حداکثر 19 ساع ت پس از پخش با خاک مخلوط .شود باید فاصله زمان ی مناسب بین اختالط جامدا زیستی با خاک و برداشت محصو یا چرا دا در نظر گرفت ه شود. محوطه ساز و فضا سبز (با محدود یت در دسترسی عمومی) P3 C1 وC2 براC1 .کاربرد ندارد جنگت کار و احیا خاک : (مثا خاکچا ، معادن) یا استفاده ها زیرسطحی در زمین براC2 : ایجاد محدودیت در استفاده از زمین ن کن.دa جامدا زیستی باید حداکثر 19 ساعت پس از پخش با خاک مخلوط شو.د اگر جنگت کار به منظور تولید الوار و چوب ،بوده یا درخت کار در محل ی اختصاصی صور گرفته یا برا چرا دا ا ستفاده نمی شود، نیاز به مخلوط.کردن نیست غیرقابت استفاده: اگر جامدا زیستی در دسته بند مصار پیشین قرار نگ ری د باید دفع ش ود. دفن در خاکچا ه (ب جز پوشش نهایی ) خاکچا P4 - بر اساس ضوابط ا مر جع ذ صالح ،قانونی .پسماند عاد محسوب شود دفن در خاکچا کنتر ش ده یا دیگر روش ها دفع پسماند مانند: زباله سوز P4 - بر اساس ضوابط ا مر جع ذ صالح ،قانونی پسماند ویژه .محسوب شود a هنگا استفاده از جامدا زیستی در مصار کشاورز باید شرایط محیطی حاکم بر محت مصر و مالحظا مربوط به بیمار هاا واگیار باومی انساان و حیوان و ار تباط این موارد به دقت بررسی وش.د مهم- نرخ و چگونگی مصرف جامدات زیستی در زمین برای کاربری های مختلف باید به گونه ای باشد که غلظت آالینده ها در خاک از« حیدود مجیاز آلیودگ ی خاک و آال ی نده ی ها ورود ی به آن برا ی کاربر ی ی ها مختلف خاک» که توسط مرجع ذی صالح قانونی ن یی تع یم ،شود تخطی نکند. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 21 0 - 2 کنترل حشرات و ناقلین بیماری ها ناقت، حیوان یا حشره ا است که نقش مهمی در انتقا عوامت بیمار زا از جامدا زیساتی باه انسا ان .دارد ناقت می توا ند مگس، پشه، کک، جوند گان ، پرندگان یا .حیوان خانگی باشد اگر جامدا زیستی به میزان مناسب ی تثبیت نش دو می تواند حشرا را به خود جذب کند . کنتر جذب ناقلین باید برا کلیه کاربرد ها جامدا زیستی و با کمک ا فر یندها زیست ی ّتخریب جامدا فار ار، کااهش ماواد مغذ و کاهش پتانسیت تولید بو، ا نجا شود. اقداما فیزیکی و شیمیایی بارا توقاف فعالیات هاا عوامات بیمار زا همراه با ایجاد موانع فیزیکی بین ناقلین و جامدا زیستی ، دیگر راهکارها کنتر ناقلین هستند. کاهش جذب ناقلین ب ا روش ها زیر امکان:پذیر است  کاهش رطوبت جامدا زیستی ؛  کاهش مقدار مواد آلی موجود در جامدا زیستی اب کمک فرایند ها هضم هواز یا بی هواز ؛  افزودن مواد قلی ایی مانند آهک و عملیا حرارتی ؛  کمپوست ساز ؛  تزریو یا مخلوط کردن جامدا زیستی با خاک. جدول0 - روش ها ی پیشنهادی برای کنترل جذب ناقلین ( VAC ) 0 ردیف روش ها پیشنهاد برا کنتر جذب ناقلین جامدا زیستی مناسب برا روش پیشنهاد 3 یند ا فر ها تثبیت ی که جامدا زیست ی در آن با بیش از14 درصد کاهشّ جامدا فر ار .همراه باشد جامدا زیستی حاصت از فر یند ا ها زیست ی هواز و بی هواز 2 خشک کردن جامدا زیستی تا بیش از99 درصد جامدا جامدا زیستی کامال تثبیت شده با فر یند ا ها هواز و بی ز هوا 1 خشک کردن لجن تا بیش از58 درصد جامدا جامدا زیستی حاصت از روش ها آبگیر حرارتی 5 تصفیه هواز با میانگین دما بیش از 59 درجه سلسیوس به مد بیش از 35 روز به طور که در طی این مد دما به زیر58 .درجه سلسیوس نرسد جامدا زیستی کمپوست شده 9 افزایشpH جامدا زیستی به بیش از32 ، نگهدار در این pH برا 2 ساعت (بدون اضافه کردن قلیا بیشتر )و نگهدار در pH بات9 / 33 به مد22 ساعت دیگر افزودن قلیا یا آهک برا افزایشpH جامدا زیستی و دما 9 تزریو یا مخلوط کردن جامدا زیستی با خاک در مد9 ساعت پس از استفاده در زمین جامدا زیستی کامال تبیت نش ده 9 نرخ ویژه جذب اکسیژن ( SOUR ) 2 در28 درجه سلسیوس کمتر از 9 /3 میلی گر اکسیژن ب ر ساعت بر گر جامدا کت جامدا زیستی مایع حاصت از فر یند ا ها هواز در دما38 درجه س ل سیوس تا18 درجه سلسیوس 4 اقداماتی برا به حداقت رساندن پتانسیت رشد دوباره جامدا زیستی که هیچ یک از9 معیار پیشین را تامین نمی .کنند 1- Vector Attraction Control 2- Specific Oxygen Uptake Rate -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 25 به منظور جلوگیر از رشد د وباره عوامت بیمار زا، به ویژه برا تولید جامدا زیستی ،باا کیفیات باات بایاد کلیه فعالیت ها مربوط به کنتر جذب ناقلین هم زم ان یا پس از فعالیت ها کاهش عوامت بیماار زا انجاا شوند . 0 - 2 تحلیل داده ها 0 - 2 - 0 تعیین درج ۀ ( آلودگی شیمیاییC ) درج ۀ آتیندگی شیمیایی جامدا زیستی بر اساس میانگین آتینده ها مورد نظار و مقایساه آن باا مقاادیر ارائه شده در جدو2 ( C1 یاC2 ) به دست می .آید تعداد نمونه ها مورد نیاز باید بر اساس توصیه ها بند 9 .مشخ شود مراحت تعیین درجۀ :آتیندگی شیمیایی جامدا زیستی عبارتند از 0 - نمونه بردار ؛ 6 - آزمایش نمونه ها در یک آزمایشگاه معتبر؛ 3 - بررسی آمار نتایج و تهیه خالصه داده ؛ ها 0 - محاسبه درجۀ آتیندگی هر ماده برا م حاسبه درج ۀ آلودگی شیمیایی نهایی جامادا زیساتی ( C1 یاا C2 ) برا هر .ماده پس از تعیین درج ۀ ،آتیندگی برا هر مااده شایمیایی درجا ۀ آلاودگی شایمیایی نهاایی جامادا زیساتی مشخ می شود . درج ۀ آلودگی شیمیایی نهایی یاک تاوده جامادا زیساتی ( C1 یااC2 ،) بااتترین د رجا ۀ آلودگی (پایین ترین کیفیت) ثبت.شده برا آن توده است برا مثا، اگر در یاک نموناه جامادا زیساتی ، آتینده ها شیمیایی مطابو با جدو2 همگی به جز یاک آتیناده درجا ۀ C1 را باه دسات آورناد و آتیناده باقی مانده درج ۀ C2 باشد، این توده جامدا زیستی در ردهC2 درجه بند می شود. 0 - 2 - 6 ( درجۀ تثبیتP ) تصفیه ه خان ها فاضالب با استفاده از فرایندها هضم هواز و بی هواز عوامت بیمار زا جامدا زیساتی را کاهش می دهند. این کاهش سطح عوامت بیمار زا یا درج ۀ تثبیت با شاخ سالمونال یا کلیفر گرماپا و باP نشان داده می شود که در5 سطحP1 تاP4 درجه بند مای د شاو. P1 معار به تارین کیفیات عوامات بیمار زا وP4 بدترین کیفیت عوامت بیمار زا است . برا تعیین درجه ،تثبیات جامادا زیساتی میاانگین هندسی از رابطه 3 به دست می آید و نتیجه با مقادیر جدو3 مقایسه می شود: (3) GMX= √ مثا : یک نمونه جامدا زیستی برا فلزا سنگین آزمایش و نتایج زیر به:دست آمده است -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 29 جدول 5 - نتایج آزمایش فلزات سنگین برای جامدات زیستی یک تصفیه خانه فاضالب (میلی گرم ب ر کیلوگرم جامدات خشک) نمونه کادمیو مس جیوه نیکت سرب رو 3 3 341 884 /8 14 / 91 94 / 95 829 /3 2 2 219 883 /8 89 / 95 29 / 94 142 /3 1 3 252 883 /8 99 / 98 12 / 95 255 /3 5 3 292 883 /8 94 / 95 24 / 53 922 /3 9 1 299 883 /8 51 / 99 81 / 59 985 /3 9 1 299 833 /8 52 / 92 9 / 388 549 /3 9 1 129 883 /8 99 / 91 3 / 339 544 /3 میانگین غلظت فلزا سنگین 2 295 881 /8 43 / 99 54 / 49 149 /3 C1 براpH ب یشتر از9 9 288 9 338 99 988 C1 براpH کمتر از9 3 388 9 98 98 288 C2 28 3888 39 188 998 2988 درجه آتیندگی براpH بیشتر از9 C1 C2 C1 C1 C2 C1 درجه آتیندگی براpH کمتر از9 C2 C2 C1 C2 C2 C1 با توجه به دو سطر آخر جدو 9، درجهC2 به عنوان درجه آت یندگی شیمیایی نهایی توده جامدا زیساتی برا هر دو نوع خاک با pH بیشتر و کمتر از9 تعیین می .شود جدول2 - نتایج آزمایش فلزات سنگین برای جامدات زیستی یک تصفیه خانه فاضالب کلیفر گرماپا (جر خشک MPN/g ) نمونه 4 3 4 2 2 1 32 5 3443 9 2512 9 2 9 38 4 29 5 525 38 92 33 33 32 329 31 39 35 -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 29 کلیفر گرماپا (جر خشک MPN/g ) نمونه 5 39 میانگین هندسی39 نمونه برابر با13 است که کمتر از388 می باشد، بنابراین طبو جدو3 درجاه آنP1 .است در گا بعد با توجه به جدو1 ، درجه این توده جامدا زیستیP1C2 تعیین شده و کاربر ها مجاز آن محوطه ساز و ف ضا سبز- تفر یحی (با دسترس ی عموم ی بدون محدود یت) و کشاورز (محصاوتتی کاه خا مصر می شوند و محصوت ریشه ا و ساتد) .است 5 پایش کیفیت جامدات زیستی 5 - 0 اهداف پایش جامدات زیستی برنامه پایش جامدا زیستی برا اهدا زیر طراحی می شود: الف- تعیینّکیفیت و کم یت جامدات ز یستی: بهره بردار تصفیه خانه فاضالب باید تعداد دفعا نمونه بردار و میزان تولید و انتقا جامدا زیستی را ثبت کند . مقدار جامدا زیستی (بر حسب ،)وزن خشک مقدار رطوبت و درجه بند (بر اساس درجه( تثبیتP) و آلودگی مواد شیمیایی ( C ) ) برا انتقا یا استفاده از جامدا زیستی مهم هست ند و باید ثبت شده و در دسترس باشند؛ ب- تامین داده های موردنیاز برای تصفیه جامدات زیستی: اطالعا فرایند که ممکن است موجب تغییار طبقه بند جامدا زیستی شود باید توسط بهره بردار تصافیه خاناه فاضاالب ثبات شاده و در دساترس ب اشند؛ پ- استفاده یا دفع جامد ات زیستی: هنگا استفاده از جامدا زیستی با طبقه بند محدود، مصر کنناده باید محت مصر را پایش و موارد زیر را ثبت کند: 0 - نرخ مصر و طبقه جامدا زیستی مورد استفاده ؛ 6 - محت مصر ، مالکیت محت مصر و کاربر فعلی محت مصر ؛ 3 - مس احت محت مصر ، نرخ مصر و میزان آتینده ها ج امدا زیستی ؛ 0 - pH خاک پیش از مصر جامدا زیستی ؛ 5 - کیفیت خاک پیش از مصر جامدا زیستی ؛ 2 - تخمین کیفیت خاک پس از مصر جامدا زیستی ؛ 2 - طبقه و میزان مصر در هر مرحله، میزان مصر تجمعی و نحوه مصر جامدا زیستی ؛ 8 - روش ها هب کار گرفته شده برا جلوگیر ( از انتشار آلودگی از طریو ت ان قا شیرابه، روان ا ب و غیره ) .در محت مصر جامدا زیستی -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 29 5 - 6 طراحی برنامه پایش جامدات زیستی موارد که باید در طراحی برنامه پایش جامدا زیستی به آن ها توجه کرد، عبارتند از:  پارامترها موردنیاز یا موردنظر برا آزمایش ؛  روش ها یا شیوه نامه ها آزمایش ؛  استاندا ردها و رویه ها تضمین کیفیت و کنتر کیفیت ؛  نوع، اندازه نمونه و تواتر نمونه بردار ؛  نگهدار نمونه ؛  ایمنی ؛  هزینه نمونه بردار و آ زمایش. 5 - 6 - 0 پارامتر های موردنیاز یا موردنظر برای آزمایش اگر هد برنامه پایش نشان دادن انطباق کیفیت جامدا زیستی باا اساتاندارد باشاد ، فهر سات پارامترهاا موردنیاز بر اساس استاندارد تعیین می .شود یادآوری0- گزینه ها دفع جامدا زیستی، تعیین کننده اساتاندارد موردعمات و در نتیجاه فهرسات آزماایش هاا موردنیااز هستند. به طور معمو برا کاربرد جامدا زیستی در زمین این آزمایش ها شامت غلظات ماواد شایمیایی ،عوا مات بیماار زا و کاهش جذب ناقلین است . یادآوری6 - ممکن است روش ها مختلف دفع جامدا زیستی، الزاما پایش متفاوتی داشته باشند. برا مثا دف ن جامدا زیستی در یک خاکچا اختصاصی3 یا خاکچا عمومی به همراه سایر پسماندها ،آزمایش ها متفاوتی نیاز دارند یا ممکن اسات بر ا کاربرد جامدا زیستی در زمین نیاز به سنجش مواد مغذ و فلزا و بارا کمپوسات سااز جامادا زیساتی نیااز باه اندازه گیر مواد مغذ ، فلزا و نمک ها .باشد یادآوری3 - در صور تغییر ضوابط و استانداردها ممکن است نیاز به اصالح برنامه پاایش و فهرسات آزماایش هاا موردنیااز اشد ب . به طور معمو اگر هد برنامه پایش هب جز ارزیابی انطباق با استاندارد و ضوابط ،باشد الزاماا نموناه باردار کمتر سختگیرانه هستند و اغلب بهره بردار تصفیه خانه بر اساس نیازها بهره بردار و هزینه برناماه پاایش را تهیه می کند . برا مثا ، ممکن است آزمایش ها بلو / پایدار2 بر رو کمپوست طبو ضوابط و اساتاندارد نیاز نباشند، اما کیفیت کمپوست و قابلیت عرضه آن را در بازار1 نشان می .دهند 1- Monofill 2- Maturity/ stability 3- Marketability -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 24 5 - 6 - 6 روش ها یا شیوه نامه های آزمایش جامدا زیستی، مخلوطی پیچیده از ماواد آلای و غیرآلای اسات. ایان مخلاوط مای توانا د نااهمگن باشاد و ویژگی ها فیزیکی ، شیمیایی و زیساتی آن در طاو زماان تغییار کناد. ویژگای هاا فاضاالب ورود باه تصفیه خانه و نوع فرایندها تصفیه فاضالب و جامدا زیستی به میازان زیااد تعیاین کنناده ویژگای هاا جامدا زیستی تولید هستند . تغییرپذیر3 و پیچیدگی جامدا زیستی دشاوار آز ماایش آن را افازایش می ده ند. مخلوط پیچیده ماتریس جامدا زیستی می توان د منجر به تداخت ها آز مایشا ی مه مای شاود کاه پایایی2 داده ها به دست آمده را زیر سوا می .برند برا اطمینان از دستیابی به بهترین کیفیت ممکن داده ها، انتخاب روش آز مایش مناسب برا تولید داده ها با صحت و دقت قابت قبو .بسیار مهم است یادآوری0- روش ها آزمایش موردقبو برا آزمایش جامدا زیستی توسط ا مر جع ذ صاالح قاانونی تعیاین مای .شاود در صور عد تعیین روش توسط مر ا جع ذ صالح قانونی ، استفاده از روش ها تعیین شده ت وسط سازمان ها معتبار ساطح دنیاا ( مطابو با پیوست ب ) یا روش ها مع اد آن توصیه می .شود یادآوری6 - انتخاب یک رویه آزمایش ، بسیار مهم است که برا ارتقا تکرارپذیر و مقایساه پاذیر داده ها ا هماواره هماان .روش استفاده شود 5 - 6 - 3 استانداردها و رویه های تضمین کیفیت و کنترل کیفیت تعیاین و باه کاارگیر رویاه هاا مناساب تضامین کیفیات و کنتار کیفیا ت بسایار مهام اسات و اغلاب دستورالعمت ها استاندارد این رویه ها را در بر می گیرند. 5 - 6 - 3 - 0 کیفیت داده ها تعیین ا ا هد کیفیت داده ها ( DQOs ) 1 گامی یه اول در طراحی برنامه پایش است و هاد آن بیاان شافا و مستند حداقت استانداردها کیفیت است که داده ها باید به آ .ن دست یابند برا ، مثا ممکن اسات هنگاا ارزیابی انطباق کیفیت جامدا زیستی با استانداردها تعیین شده نسبت به حالتی که داده هاا بارا کنتار فرایند استفاده می شوند ، به داده هایی ب ا وضوح باتتر به و طور قطع مستندتر نیاز باش .د پس از تعیین استانداردها کیفیت، باید روش ها ارزیابی کیفیت داده ها و بررسی رعایات ایان اساتانداردها .مشخ شوند فرایند تعیین اهدا کیفیت داده ها و سنجش دستیابی به آن ها ، تضامین کیفیات5 و کنتار کیفیت9 نیز نامیده می شود . فرایند ها تضمین کیفیت و کنتر کیفیت محدود به آزمایش ها آز مایشاگاهی نیست ند و سنجش ها میدانی، نمو نه بردار و سایر فعالیت ها مرتبط با پایش را نیز در بر می .گیرند 1- Variability 2- Reliability 3- Data quality objectives 5 - تضمین کیفیت به.معنا انتخاب روش درست انجا کار است 9 - .کنتر کیفیت به معنا انجا درست روش منتخب است -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 25 تعیین و الزا به رعایت رویه ها تضمین کیفیت و کنتر باید به عنوان یک بخش جدایی ناپاذیر برناماه هاا .پایش در نظر گرفته شود روش ها نمونه بردار و آز مایش باید به گونه ا انتخاب شوند که نمونه هاا جماع آور شاده معار تاوده جامدا زیستی موردنظر باشند و نتایج آ زمایش به ها دقت کیفیات جامادا زیساتی ماورد نموناه باردار را مشخ .کنند 5 - 6 - 3 - 6 تهیه برنامه تضمین کیفیت و کنترل کیفیت برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیت می تواند باا کماک روش هاا موردتاییاد مر ا جاع ذ ،صاالح قاانونی ا ستانداردها بین المللی، استانداردها سازمان ها معتبر دنیا (به طور مثا سازمان حفاظت محیط زیسات ( آمریکاUSEPA ) 3 ( یا انجمن امریکایی مواد و آزمونASTM ) 2) و روش ها استاندارد برا آزمایش ها آب و فاضالب1 .تهیه شود یادآوری0- به، طور معمو اگر آزمایشگاه مورد تا یید مراجع ذ صالح قانونی دن باش ، نشاان دهناده آن اسات کاه آزمایشاگاه باه حداقت الزاما تضمین کیفیت و کنتر کیفیت .دست یافته است یادآوری6 - اگر هد، برنامه پایش کنتر انطباق با استاندارد ،باشاد اطمیناان از درساتی برناماه تضامین کیفیات و کنتار کیفیت به کار گرفته شده توس ط آزمایشگاه موضوع ی .کلید است یادآوری3 - ،برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیت به ویژه برا آزمایشگاه، به ماده موردسنجش و روش آز شی ما مورداستفاده بستگی .دارد در ادامه خطوط راهنما عمومی برا برنامه تضامین کیفیات و کنتار کیفیات در بخاش هاا میادانی و آزمایشگاهی ارائ می ه شود . برنامه تضمین کیفیت و کنترل کیفیت میدانی 5 - 6 - 3 - 6 - 0 گاهی در کارها میدان ی برنامه تضامین کیفیات و کنتار کیفیات نادیاده گرفتاه مای شاود . بهاره بارداران تصفیه خانه باید آگاه باشند که داده ها اهدا کیفیت و برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیت با جمع آور داده ها شروع می شوند . شاهدها سفر، شاهدها تجهیزا ، نمونه ها همتاا و نموناه هاا دوتاایی میادانی مثا هایی از برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیت .میدانی هستند الف- شاهدهای سفر و تجهیزات 1- United States Environmental Protection Agency به ، طور معمو روش ها این سازمان از نظر روش ها کالیبراسیون، تعداد نمونه ها دوتایی و نمونه ها افزوده شده و سایر کنتر کیفیت ها الزامی برا مستندساز کیفیت داده .ها بسیار سختگیرانه هستند هم چنین روش ها آز مایش موردتایید این سازمان معیار قبول ی فعالیت ها کنتر کیفیت را ارائه م ی .کنند 2- American Society for Testing and Materials 3- Standard Methods for the Examination of Water and Wastewater -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 18 شاهدها سفر و تجهیزا نمونه ها حمت یا جمع آور شده در میدان برا ارزیابی پتانسیت آلاودگی نم ونه ها طی فرایند نمونه بردار هستن د . اگر نمونه برا آزمایش ّترکیبا آلی فر ار بر داشات مای شاود ، باید یک شاهد سفر با شرایط مشابه نمونه بردار و انتقا نمونه ها واقعی برداشت شود. فرض می شود مواد موردسنجش شناسایی شده در شاهد سفر مربوط به محیط واقعی نمونه باردار شاده، نیساتند و از منبع متفاوتی منشا گرفته .اند ،بنابراین هرگونه آلودگی که در هر دو نمونه ها شاهد سافر و تجهیازا شناسایی ش دو، نتایج را زیر سئوا می .برد نمونه شاهد تجهیزا3 موثربودن رویه ها تمیزکار تجهیزا و پتانسیت انتقا آلودگی ها از یک نمونه به دیگر به وسیله تجهیزا نمونه بردار را ارزیابی می .کند مهم- نمونه شاهد تجهیزات باید هنگام جمع آوری نمونه با«تجهیزات نمونه برداری با قابل یت استفاده دوباره6» برداشت .شود برا جمع آور نمون ه شاهد تجهیزا ، آب مقطر یاا بادون یاون درون و رو تجهیازا نموناه باردار تمیزش ده، ریخته می شود . سپس اجازه داده می شود که آب برا مد زمانی مشابه با زماان تمااس در رویه نمونه بردار واقعی با تجهیزا، تماس داشته باشد. با توجه به آزمایش هایی که انجاا مای شاوند ، ممکن است نیاز به جمع آور نمونه ها شاهد در هر رویداد نمونه بردار باشد. اگر ال آن یات هاا (ماواد )موردسنجش هد در نمونه شاهد تشخی داده شوند، آن گاه ممکان اسات نیااز باه ارزیاابی دوبااره رویه ها تمیزکار یا تجهیزا نمونه .بردار باشد در روش ها آزمایش ی که به صراحت نیاز به شاهدها سفر یا تجهیزا دارناد، باه طاور معماو رویاه میدانی درست جمع آور یک شاهد سفر و/یا شاهد تجهیزا ب ه ازا 28 نمونه جماع .آور شاده اسات اگر مواد موردسنجش هد در نمونه شاهد تشخی داده شوند، ممکن اسات نیاا ز باه ارزیاابی دوبااره رویه ها تمیزکار یا نوع تجهیزا نمونه .بردار مورداستفاده باشد ب- نمونه های دوتایی و همتای میدانی نمون ه ،ها دوتایی نمونه ها جمع آور شده برا ارزیاابی دقات رویاه هاا نموناه باردار و آز ماایش و هم چنین .ارزیابی تغییرپذیر ماتریس نمونه هستند نمونه ها همتا میدانی، نمونه ها (دو یا بیشتر ) جمع آور شده از همان منبع و لی با تفاو در زمان یا مکان جمع آور هستند. بر ا مثا ، ممکن است بهره بردار برا آز مایش درصد جامدا یک نمونه سااده از یک فیلتر نوار برداشت و سپس نمونه دو ساده را98 ثانیه بعد برا همان آز ماایش .برداشات کناد این دو نمونه را همتا در نظر می .گیرند 1- Equipment blanks 2- Nondisposable -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 13 اگر اولین نمونه ساده به دو نیم تقسیم و هر دو نیمه برا محتو ا جامدا جداگانه آز ماایش شاوند، دو نمونه شکت گرفته از تقسیم نمونه اصلی به عنوان نمونه دوتایی در نظر گرفته می شوند . گاهی نمونه هاا دوتایی میدانی را نمونه ها منقسم نیز می نامند . اغلب یک مجموعه نمونه ها دوتایی یا همتا میدانی به ازا هر28 نمونه جمع آور شد ه، برا کنتر کیفیت میدانی قابت قبو است . برنامه تضمین کیفیت و کنترل کیفیت آزمایشگاه 5 - 6 - 3 - 6 - 6 برا ارزیابی کیفیت داده ها تولید توسط آزمایشگاه، باید برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیات مارور و :موارد زیر ارزیابی شوند  روش ها آز مایش مورداستفاده برا تولید داده ؛ ها  ویه ر ها و استانداردها برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیت ؛  حدها تشخی ؛  رویه ها مدیریت داده هایی که با استانداردها کیفیت داده ها مطابقت ندارند ؛  رویه ها گزارش دهی داده هایی که با استانداردها کیفیت داده ها مطابقت ندارند ؛  عملکرد آزمایشگاه بر اساس وضعیت گواهی نامه و نمونه ها عملکرد آزمایشگاه. مهم- هنگامی که هدف اولیه انطباق کیفیت جامدات زیستی با استاندارد و ضیوابط اسیت ، تاییید تبعییت آزمایشگاه از روش های صحیح آز مایش ، برنامه تضیمین کیفییت و کنتیرل کیفییت و حیدهای تشیخیص .موردنیاز، ضروری است یادآوری 0- اغلب دستورالعمت ها آز شی ما منتشرشده، حدها تشخی و رویه ها برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیت را بیان می .کنند یادآوری6 - مسئولیت بررسی برنامه تضمین کیفیت و کنتر کیفیت آزمایشاگاه بار عهاده تهیاه کنناده درخواسات خادما آزمایشگاهی است تا اطمینان یابد که حدها تشخی و برنامه تضمین ک یفیت و کنتر کیفیت با الزاما اساتاندارد و ضاوابط مطابقت دار ن .د جنبه دیگر ارزیابی برنامه تضمین کیفیت و کنتار کیفیات ،آزمایشاگاه فهام چگاونگی مادیریت داده هاا و گزارش دهی نتایج مربوط به کنتر کیفیت نتایجی است (مانند مقادیر افزودنی، نمونه ،ها دوگانه کنتر ها کالی براسیون) که استانداردها کنتر را تامین نمی کنند که باید توسط آزمایشگاه.صور پذیرد وس ا هاا :کلید عبارتند از  آیا آزمایشگاه داده ها را رد و نمونه ها با کنتر کیفیت غیرقابت پذیرش را دوباره آز مایش می کند؟  اگر داده ها گزارش شده اند، آیا گزارش به وضوح داده ه ا با کیفیت مشکوک را مشخ و توضیح کافی ارائه کرده است؟ برا مثا ، برخی آزمایشگاه ها مقادیر زیر محدوده کالیبراسیون را تنها باه عناوان بارآورد از -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 12 مقدار واقعی گزارش می کنند. بسیار مهم است که آزمایشگاه داده مشکوک را به عناوان نتیجاه انحرافا ی از کنتر کیفیت قابت قبو . شناسایی کند  اگر آزمایشگاه تاییدیه دارد، برا کدا آز مایش ها و محایط هاا ،(بارا مثاا آب شارب، فاضاالب، خااک جامدا زیستی ) تایید شده است؟  آیا مرجع صدور تاییدیه، ممیز را در محت انجا داده است؟  آیا فرایند تایید شامت آ مایش ز نمونه ها ارزیابی عملکرد که تواناایی آ زمایشاگاه را بارا تولیاد داده هاا صحیح ارزیابی می ،کند می باشد ؟ یادآوری 3 - داشتن تاییدیه از مراجع ذ صالح قانونی تا حدود اطمینان می دهد که آزمایشگاه یک برنامه تضمین کیفیات و کنتر کیفیت معتبر دارد و داده یی ها به نسبت صحیح و دقیو تولید می کند. 5 - 6 - 3 - 3 صالحیت آزمایشگاه[ 3 ] به دلیت پتانسیت آشکار تا ثیر صالحیت آزمایشگاه بر کیفیت داده ها هنگا ارزیابی آزمایشگاه ها منتخب بایاد موارد زیر را در نظر گرفت:  صالحیت کارکنانی که آز مایش ها را انجا می دهند ؛  تجربه در آز مایش جامدا زیستی با توجه به روش موردنیاز ؛  کفایت، ت ناسب و اجرا مناسب رویه ها تضمین کیفیت و کنتر کیفیت؛  م شتریان گذشته و کنونی آزمایشگاه؛  تاییدیه ها دریافتی توسط آزمایشگاه از مراجع ذ.صالح قانونی مهم- ارزیابی صالحیت آزمایشگاه، به ویژه برای نمونه برداری و آز مایش عوامل بیماری زا، به دلیل پیچیدگی ماتریس جا مدات زیستی و کمبود آزمایشگاه های واجدشرایط این نوع آز مایش .ها، مهیم اسیت همچنیین هنگام انتخاب یک آزمایشگاه، زمان موردنیاز آ زمایشگاه برای انجام آز مایش هیا و رعاییت فاصیله زمیانی استاندارد بین نمونه برداری انجام آزمایش .ها بسیار مهم است نمونه برداری و آز مایش ها بای به د مدت کیافی پیش از استفاده یا دفع نهایی جامدات زیستی انجام شود تا از دریافت به موقع نتایج آز مایش هیا و تاییید انطباق آن پیش از استفاده یا دفع نهایی، اطمینان حاصل شود. 5 - 6 - 3 - 0 رویکرد های نمو هن برداری از جامدات زیستی رویکرد ها نمو نه بردار از جامدا زیستی عبارتند از:  رویکرد آمار بر اساس دستیابی به یک سطح اطمیناان مشاخ بارا هماه آتیناده هاا ذکرشاده در جدو2 بر مبنا آز مایش ها انجا شده بر رو جامدا زیستی تولید در تصفیه خانه ها فاضالب؛ -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 11  رویکرد ضوابط ثابت که در آن کمینه تواتر نمونه بردار و آزمایش با توجاه باه فرایناد و ظرفیات تصافیه جامدا زیستی تعیین می شود؛  .تلفیو دو رویکرد قبلی به منظور کاهش هزینه ها نمونه بردار و آز مایش و به حداقت رساندن ریسک طبقه بناد اشاتباه جامادا زیستی ، باید برنامه ریز دقیق ی برا پایش جامدا زیستی .انجا شود پیشنهاد می شود که نموناه باردار و آز مایش توسط آزمایشگاه ها موردتایید مراجع ذ صالح قانونی انجا شو .د 5 - 6 - 0 نوع، اندازه نمونه و تواتر نمونه برداری هد هر برنامه نمونه بردار، جمع آور نمونه هایی است که به اندازه کافی معر کت توده جامادا زیساتی .باشند به ،عبار دیگر نمونه بردار می خواهد کیفیت فیزیکی ، شیمیایی و زیستی نمونه جمع آور ش ده، معر ویژگی ها جامدا زیستی .مورداستفاده یا دفعی باشد همان طور که پیش ،تار بیاان شاد جامادا زیساتی مخلوطی پیچیده و متغیر دارد که خوا فیزیکی، شیمیایی و زیستی آن به میزان قابت توجهی می توان د تحت تاثیر نوع فرایندها تصفیه فا ضالب و تصفیه لجن قارار گیارد . پیچیادگی و تغییرپاذیر جامادا زیساتی دشوار جمع آور نمونه ها معر را افزایش می .دهاد ،بناابراین چاالش هار برناماه نموناه باردار تولیاد نمونه ها معر با در نظر گرفتن و مدیریت متغیرها ذاتی در فرایند نمونه .بردار است اگر یک نمونه ویژگی ها واقعی جامدا زیستی جایی که از آن برداشت شده است را منعکس نکناد، آن گااه نتایج آزمایش معنادار نخواهد بود. تدوین معیارهایی برا متغیرهایی که تولید نمونه معر می کنند، بخشای از فرایند توسعه اهدا کیفیت داده )ها است. نوع (ساده یا مرکاب و انادازه نموناه هاا و تاوا تر نموناه باردار متغیرها قابت کنترلی هستند که می توان ند ب ر معر بودن یک نمونه موثر باشند. معر بودن را ، به ویژه برا توده ها ذخیره جامدا زیستی ،می توان از طریو نمونه بردار تصادفی تامین کرد. برا فرایندها ،پیوسته معر بودن از طریو تعداد و اندا ز ه نمونه اه و تواتر نمونه بردار به خوبی کنتر می شود . تهیه فهرست پارامترها نمونه بردار در ابتدا و حفظ آن پارامترها در طو زمان برا ارتقا مقایسه پذیر داده ها بسیار مهم است. واقعیت این است که یک نمونه ساده که اساتانداردها را تاامین مای کناد نسابت باه سا ها داده هایی که همان چیز را نشان می دهند، جذابیت بسیار کمتر برا نشان دادن کیفیت قابت قباو جامدا زیستی .دارد 5 - 6 - 0 - 0 نوع نمونه (ساده و )مرکب یک نمونه ساده، مقدار مشخصی از جامدا زیستی جمع آور شده در یک زمان و محت مشخ اسات. یاک نمونه ساد ه فقط می توان د معر کیفیت جامدا زیستی در زمان و محت جمع آور آن باشد. برون یابی نتایج آز مایش یک نمونه ساده نمی تواند معر یک تود ۀ جامدا زیستی ذخیره شده یا جامدا زیساتی حاصات از تولی د .پیوسته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 15 نمونه بردار ساده با جمع شدن داده ها تاریخی اعتبار می یابد. ممکن است یک داده لحظاه ا بارا اثباا کیفیت جامدا زیستی متقاعدکننده ن باشد ، اما یک پایگاه داده ها کاه الگاویی یکنواخات را نشاان مای دهاد ممکن است به درستی کیفیت جامدا زیستی .را در طو زمان نشان دهد در فرایندها پیوسته، برا بهبود مقایسه پذیر داده ها نیاز به نمونه بردار سااده باا نموناه هاایی باا انا دازه مسااو از هماان محات اسات . زمان بند برداشت نمونه ها ساده باید تا حدود تصادفی باشد تا تغییرا زمانی کیفیت جامدا زیستی را .نشان دهد یادآوری- به طور معمو برا آز مایش عوامت بیمار زا نمونه بردار ساده انجا می شود ، تا بتوان فاصلهِزمان باین جماع آور نمون ه و آز مایش را ثبت کرد. اطالعا بیشتر در باره نمونه بردار عوامت بیمار زا در پیوست پ .آمده است یک نمونه مرکب از تعداد زیاد نمونه ساده تشکیت می شود که جمع آور و با یکدیگر مخلوط شده اند تا یک نمونه مرکب تشکیت دهند. نمونه ها ساده می توان ند به طور تصادفی از محت هاا ذخیاره جامادا زیساتی (مانند کانتینرها روباز3 یا توده ها ذخیره2 )جامدا زیستی جمع .آور شوند ی در ک فرایند پیوسته، به طور معمو نمونه ها ساده از همان محت با یک فاصله زمانی مشاخ و در طاو یک دوره زمانی معین برداشت می شوند . برا انعکاس گذر زمان یا جر یان می توان .اندازه نموناه را وزن کارد برا مثا ، فاصله زمانی یا حجم بزرگتر نسبت به فاصله زمان کوتاه تر یا حجم کوچکتر، نیاز به نمونه بزرگتار دارد. به طور معمو ، نمونه بردار مرکب با برداشت نمونه ها با اندازه مساو انجا می شود . در این حالت در فرایندها پیوست ه، به طور معمو فاصله زمانی بین نمونه ها ساده ثابت نگه داشته می شود . برا مثا ، یک نمونه مرکب25 ساعته می توان د با جمع آور388 میلی لیتر نمونه ها سااعتی از یاک ناوار نقالاه جامادا زیستی بین واحد آبگیر و وسیله حمت تهیه شود. داده ها به دست آمده از آز مایش یک نمونه مرکب تنهاا معر میانگین کیفیت جامدا زیستی تولید در طی دوره زمانی برداشت نمونه یا توده1 نمونه ،بردار شده .است ه مانند نمونه ها ساده، داده ها تاریخی بهترین معر کیفیت جامدا زیساتی هساتند. در نموناه بارد ار مرکب، نمونه ها ساده تشکیت دهنده نمونه مرکب باید به طور کامت و به شد مخلوط شوند. در طای فرایناد آز مایش فقط بخش کوچکی از کت نمونه برا آز مایش برداشت می شود . اگر نمونه مرکب باه شاد مخلاوط و نش د، زیرنمونه ا که برا آز مایش برداشت می شود ممکن است فقط معر یک نمونه ساده .باشد یک استثنا بر قاعده اختالط، نمون ه هایی هستند که برا آزماایش ّترکیباا آلای فار ار ( VOC ) 5 جماع آور می شوند . در این حالت، فرایند اختالط می توانّد موجب تسریع فر ار مواد موردسنجش شود به گونه ا که نمونه جمع آور شده د ی گر معر جامدا زیستی نمونه بردار شده نباشد. برا نموناه ّهاا ترکیباا آلای فار،ار می توان آزمایش ها همتا انجا داد. اگر نمونه ها استخراج و در متانو نگهدار شوند، نمونه مرکب می توانا د 1- Roll-off container 2- Stockpile 3- Batch 4- Volatile Organic Compound -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 19 از استخراج نمونه ها ساده با یکدیگر یا با ایجاد یک نموناه مرکاب از عصااره اساتخراج شاده از نموناه هاا ساده ا که جداگ انه استخراج شده .اند، تولید شود 5 - 6 - 0 - 6 اندازه نمو نه و تواتر نمونه برداری تواتر به تعداد نمونه ها جمع آور ، شده در یک دوره زمانی اشاره دارد. برا مثا با توجه به مقدار جامادا زیستی تولید در تصفیه خانه ، ممکن است نمونه بردار برا فلز ا از یک تاا دوازده نوبات در ساا انجاا شود . به طور معمو مراجع ذ صال ح قان ونی تواتر نمونه بردار را ب ر تعداد دفعا در سا مشخ می .کنند اندازه نمونه به مقدار واقعی (وزنی یا حجمی) نمونه ا که جمع آور می .شود، اشاره دارد روش ها آ ز شی ماا برا اطمینان از صحت و دقت آز مایش نیاز به یک اندازه کمینه نمونه دارند. پیش از شروع نمونه بردار باید با آزمایشگاه برا تعیین کمینه اندازه نمونه موردنیاز برا هر روش آزمایش .مشور شود به طور ایده آ ، اندازه یک نمونه باید به اندازه کافی کوچک باشد تا به ،راحتی جابجا نگهدار و حمت شود، اما به قدر کافی بزرگ باشد تا معر ماده نمونه بردار شده باشد. به طور معمو نمونه بزرگتر معار تار از نموناه کوچک در نظر گرفته می شود؛ با وجود این ، هنگا تعیین اندازه نمونه بهینه، موازنه بین نیاز به معر بودن با سهولت .نگهدار و قابلیت حمت مهم است به طور معمو ، اگر آزمایشگاه ظر ها نمونه را تامین کند، ایان ظر ها مقدار کافی مو اد برا انجا آزمایش موردنیاز را نگه می .دارند تواتر نمونه بردار و اندازه نمونه متغیر ها نمونه بردار مرتبط با هم هستند. اگر چندین نموناه هاا در طاو ی ک سا برداشت شو ،به د معنا مجموعه بزرگتر از نمونه ها برا کت تولید سات نه جامدا زیساتی .اسات به ،طور مشابه اگر یک نمونه مرکب منفرد برداشت شود، هر چه نمونه ها ساده بیشتر برا تشکیت نموناه مرکب جمع آور شود، اندازه نمونه بزرگتر می شود . یادآوری0- تاکید می شود که اگر نمونه ها ساده به طور کامت مخلوط نشوند، ممکن است یک نمونه مرکب بیش از یک نمونه .ساده معر نباشد یادآوری6 - تاکید می شود که یک نمونه بزرگتر معر .تر از یک نمونه کوچکتر است متداو ترین پرسش ها مربوط به تواتر نمونه بردار ، اندازه نمونه و تعداد نمونه ها ساده برا تشکیت نمونه مرکب عباتند از: 0 - فواصت بین نمونه بردار ها ساده ؛ 6 - تعداد نمونه .ها ساده ن هما طور که اندازه نمونه و تواتر با هم مرتبط هست ند، این سئوا ها نیز با هم مرتبط هستند. برا هار مااده موردسنجش، با ارزیابی تغییرپذیر داده ها تاریخی برا آن ماده می توان یک تواتر یا اندازه نموناه معار .تعیین کرد یک سنجه تغییرپذیر، انحرا استاندارد است. ایان سان جه مقادار تفااو داده هاا منفارد از متوسط کلی همه داده ها را اندازه می گیرد. انحرا استاندارد زیاد بیانگر تغییرا زیاد داده ها و انحارا زیااد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 19 آن ها از مقدار متوسط است. انحرا استاندارد کم، نشان دهنده نتاایج ساازگارتر باا اخاتال انادک از مقادار متوسط است. برا تعیین انحرا استاندارد یک مجموعه داده ها تاریخی از رابطه 2 استفاده می شود: (2) √∑| ̅ | :که در آن S انحرا استاندارد ؛ ̅ متوسط یا میانگین همه داده ؛ ها x داده مستقت ؛ ∑| ̅ | مجموع مربع ها اختال بین میانگین و هر داده مستقت ؛ N تعداد داد ه ها. پس از محاسبه میانگین و انحرا استاندارد، اگر مجموع میانگین و انحرا استاندارد از حد اساتاندارد بارا ماده موردسنجش بیشتر ،باشد نیاز به نمونه ها بیشتر یا تواتر نمونه بردار کوتاه .تار اسات هام چناین ایان موضوع می توان د نشان دهنده دقت ن اکافی آز مایش .ها باشد یادآوری3 - اگر ت صفیه خانه فاضالب داده ها تاریخی در دسترس محدود داشته باشد، ممکن است بررسی داده ها کیفیات جامدا زیستی در تصفیه خانه ها با اندازه و تخلیه ها .صنعتی مشابه مفید باشد هم چنین، تعداد نمونه ها را می توان از رابطه1 محا سبه د کر: (1) ̅ :که در آن N کمینه تعداد نمونه ها برا مشخصه ساز جامدا زیستی ؛ T مقدارt استویدنت برا تعداد مناسب داده ها تاریخی با فاصله اطمینان58 درصد ؛ S انحرا استاندارد ؛ RL حد استاندارد برا ماده موردسنجش ؛ ̅ میانگین داده ها تاریخی. 5 - 6 - 0 - 3 سایر عوامل تاثیرگذار هنگا تعیین تواتر نمونه بردار باید دبی ورود به تصفیه خانه فاضالب و مقدار جامدا زیستی تولید را در نظر .گرفت به طور معمو در تواتر نمونه بردار در تصفیه خانه ها بازرگ کوتااه .تار باشاد عاالوه بار انادازه تصفی ه خانه ، مقدار اختالط و زمان ماند درون تاسیسا بر قابلیت جماع آور نموناه .هاا معار تااثیر دارد ممکن است تصفیه خانه ها با زمان ماند طوتنی فاضالب و سن لجن طاوتنی و/ یاا اخاتالط قابات توجاه در -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 19 حوض ها هوادهی یا هاضم ها لجن نیاز به برداشت تعداد کمتر نموناه هاا سااد ه در یاک دوره زماانی کوتاه تر داشته .باشند هم ،چنین هنگا تهیه برنامه نمونه بردار باید کاربرد نهایی یا گزینه دفع جامدا زیستی در نظر گرفته شو .د کاربرد جامدا زیست ی در زمین پتانسیت مواجهه زیست محیطی با آلودگی ها احتمالی موجود در جامادا زیستی را افزایش می د .هد ، برا مثا افزایش تواتر نمونه بردار و آزمایش برا جامدا زیستی مورداستفاده در زمین زیر کشت محصوت غذایی در مقایسه با مواد دفعی در یک خاکچا.، مناسب است اگر فاضالب ها صنعتی یا رواناب سطحی به سامانه ها جمع آور فاضالب تخلیه می شو ند، باید از پتانسایت ت غییرپذیر بار آلودگی ورود به تصفیه خانه آگاه بود. افزایش این بارها در نهایت بر کیفیت جامدا زیستی تاثیر می گذارند. به ویژه در صور وجود بارها تصادفی یا دوره ا، تغییرپذیر می توان د قابت .مشااهده باشاد برا مثا ، هنگا بارندگی ورود سیالب به سامانه جمع آور ف اضالب می تواند تولید رویداد بار تصادفی ک .ند هم ،چنین ممکن است کاربران صنعتی با تخلیه ناپیوسته فاضاالب، خاود باار دوره .ا تولیاد کنناد بناابراین زمان بند نمونه بردار ها باید به گونه ا تنظیم شود کاه تغییرپاذیر احتماالی جامادا زیساتی ناشای از تغییرا پیش بینی شده در بار آلودگی را.در نظر بگیرد برا مثا جدو 9 تعداد نمونه ها ساده و مرکب ب ه دست آمده از ترکیب نمونه ها ساده را بر اسااس دبای فاضالب ورود به تصفیه خانه نشان می دهد . جدول2 - تعداد نمونه های ساده و مرکب موردنیاز بر اساس دبی فاضالب ورودی به تصفیه خانه دبی ور ود به تصفیه خانه m3/d تعداد نمونه ها ساده تعداد نمونه ها مرکب تواتر پایش در سا کمتر از1988 29 3 3 بیشتر از1988 و کمتر از19888 58 5 5 بیشتر از19888 و کمتر از198888 54 9 9 بیشتر از198888 45 32 32 5 - 6 - 0 - 0 انتخاب و توصیف نقاط نمونه برداری در برنامه نمون ه بردار باید به درستی کلیه نقاط نمونه بردار را مشخ د شون و به خوبی دتیت انتخااب ایان نقاط برا تولید یک نمونه معر به منظور دستیابی به اهدا برنامه پایش بیان شوند. اولین گا در انتخاب نقاط نمونه بردار، بررسی و مرور اهدا برنامه نمونه بردار است . اگر اهدا باه خاوبی تعریف شده باشند، می ن توان د فر ا یند شناسایی نقاط نمونه بردار را تسهیت کنن .به د ، طور معماو ، اگار هاد ،ارزیابی انطباق با استاندارد و ضوابط باشد محت ها نمونه بردار مناسب تا حدود توسط مراجع ذ صاالح قانونی تعیین می شود .اگر هد، نمونه باردار کنتار فر ا یناد باشاد، متناساب باا نیازهاا فرایناد نقااط نمونه بردار انتخاب می شوند . برا مثا در صور نیاز به بررسای باازده واحاد آبگیار جامادا زیساتی ، -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 14 بهترین نقطه نمونه بردار می توان د اولین نقطه قابت دسترسی پس از خروج جامدا آبگیر شده از دساتگاه باشد . هنگا انتخاب نقاط نمونه بردار باید عوامت زیر را :در نظر گرفت  معر بودن نمونه ؛  نوع فر یند ا (پیوسته یا ناپیوسته )؛  قابلیت دسترسی ؛  ایمنی در نمونه بردار. معرف بودن نمونه 5 - 6 - 0 - 0 - 0 تقریبا در همه اجزا یک برنامه پایش ، موضوع معر بودن نمونه مطرح اسات . باه طاور قطاع انتخااب نقااط نمونه بردار می توان د بر معر بودن یک نمونه اثر گذار باشد. برا مثاا، اگار در یاک تصافیه خاناه فاضاالب جامدا زیستی به وسیله دستگاه فیلتر پرس نوار تح ت فشار آبگیر و سپس به یک مخلاوط کان آسایا بی برا فر ا یند تثبیت با آهک انتقا یابد ، معر ترین نقطه برا برداشت نمونه کجا می توان د باشد؟ آیا این نقطه مخزن نگهدا، ر واحد تغلیظ ،جامدا زیستی نوار نقاله جامدا زیستی است ؟ آیا نقطه نمونه بردار مناسب پیش پس یا از تثبیت با آهک است ؟ بهترین انتخاب، محلی است که تولید نمون ه معرفی کند که به خوبی اهدا برنامه پایش را برآورده کنا .د اگار قرار است جامدا زیستی در زمین استفاده شوند ، نمونه بردار جامدا زیستی پاس از فر ا ینادها کااهش عوامت بیمار زا و جذب ناقلین، بهترین نمون ۀ معر می را توان باه دسات د آور . اگار بهاره باردار مای خواهاد تغییرا کیفیت جامدا زیستی بررسی یا سرنوشت یک آتیناده خاا را در فر اینادها تصافی ه جامادا زیستی ردیابی،کند نمونه ها باید از مخازن نگهدا ر جامدا زیستی و جامدا زیساتی کاامال تصافیه شا ده برداشت شوند. نمونه بردار به منظور ارزیابی انطباق باا اساتاندارد و ضاوابط بایاد در انتهاا فر ا یناد تصافیه جامدا زیستی، جایی که جامدا زیستی استفاده یا دفع می دن شو، انجا شو.د نوع فر ا یند(پیوسته یا ناپیوسته) 5 - 6 - 0 - 0 - 6 در تگون ها3 فاضالب که جامدا زیستی در فر یند ا ناپیوسته ذخیره و نگهدار می شاود ، نموناه باردار جامدا زیستی شامت برداشت نمونه ها ساده از مناطو مختلف تگون است . نمونه بردار از یاک تاوده یاا کانتینر جامدا زیستی باید ناپیوسته انجا شود . در همه این شرایط، یک نمونه مرکب با جمع آور تعداد نمونه ساده در نقاط تصادفی توده ناپیوسته تولید می شود . برا حجم ها بزرگتر م انند تگاون، بهتارین کاار ایجاد یک شبکه بند مجاز و برداشت نمونه ها ساده به صور تصادفی از این شب که مجاز است . 1- Lagoons -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 15 ی مثال دیگر از یک فر ا یند جامدا زیستی ناپیوسته، آبگیر با استفاده از فیلتر پرس صفحه ا (صفحا فیلتر )غشایی است .جامدا زیستی به داخت دستگاه فیلتر پرس پمپ می شود تا کامال پر شود و سپس آب آن باا کمک فشار از آن جدا می شود. پس از اتما مرحله فشرده ساز ، د ستگاه فیلتر پرس باز و جامدا زیساتی از رو صفح ا جدا و به داخت مخزن زیر آن ریخته می شود. نمونه ها مرکب از چندین نقطه شامت دساتگاه فیلتر پرس یا مخزن آن برا تولید نمونه مرکب جمع آور می .شوند مهم- برای فرایندهای ناپیوسته، نمونه های ساده باید از نقاط مختلف یک .توده ناپیوسته برداشت شوند برا فر ا یندها پیوسته چند نمونه ساده از یک نقطه از فر ا یند در طو زمان برداشت می شاود . بارا مثاا فرایند آبگیر جامدا زیستی در یک فیلتر فشار پیوسته است .اگر جامدا زیستی با دستگاه فیلتر پرس نوار آبگیر می شود، نمونه ها باید هنگا خروج جامدا زیستی از فیلتر پرس برداشت شون.د بدین منظاور تعداد نمونه ساده از اولین محت در دسترس پس از عبور کامت جامدا زیستی ا ز فیلتر برداشت مای شاود . به طور معمو این محت برداشت، نقط ۀ انتقا بین فیلتر پرس نوار و مخزن نگهدار یا کامیونی اسات کاه جامدا زیستی در آن ذخیره می شود .تا به مقصد نهایی انتقا یابد برا جمع آور نمونه عوامت بیمار زا، نمونه ( ها باید در طو یک زمان کوتاه برا مثا کمتر )از یک ساعت برداش ت و ظر نمونه باید در دما بین صفر درجه سلسیوس تا38 .درجه سلسیوس نگهدار شود شکل6 - دستگاه فیلتر پرس برای آبگیری جامدات زیستی قابلیت دسترسی 5 - 6 - 0 - 0 - 3 باید دسترس ی ایمن به نقطاه نموناه باردار وجاود داشاته .باشاد از آنجاا کاه ممکان اسات بهتارین نقطاه نمونه بردار قابل یت دسترسی نداشته نباشد، بنابراین نمونه بردار باید در نقطه قابت دسترس دیگار انجاا شو . د -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 58 ایمنی در نمونه برد اری 5 - 6 - 0 - 0 - 0 باید ریسک ها ایمنی محت نمونه بردار ارزیابی شو ن .د اگر در یک نقطه نمونه بردار مشخ ریسک آسیب ،وجود دارد باید نقطه ا ی من دیگر در نظار گرفات . در تماا ا فر یناد ن موناه باردار بایاد بار ایمنای تاکیاد ، ریسک ها محتمت شناسایی، اقداما ایمنی مناسب را در نظر گرفت و از تجهیزا ایمنی استفاده شود . مهم- قابلیت دسترسی و ایمنی هم زمان باید مورد توجه قرار گیرند. در صورت ی که یک نقطه نمونه برداری از نظر فیزیکی قابل دسترس باشد اما ایمن نباشد، باید نقطه قابل دسترس و ایمین دیگیری جیایگزین آن .شود 5 - 6 - 0 - 5 نقاط نمونه برداری متداول تصفیه خانه ه ا فاضالب فرایندها تصفیه لجن متنوعی برا تثبیت لجن ، کاهش عوامت بیمار زا و کااهش جذب ناقلین دارند . این تنوع فرایند به این معنی اسات کاه نقااط مناساب نموناه باردار مای توانا د از یاک تصفیه خانه تا تصفیه خانه دیگر متفاو باش ن ه د. ب طور معمو ،توصیه هایی بارا محات نموناه باردار در هار فرایند تصفیه لجن وجود دارد. جدو 4، با توجه به روش ها تصفیه،لجن نقاط نمونه بردار متاداو را ارائاه می کند . جدول8 - نقاط نمونه بردار ی متداول برای روش ها ی مختلف تصفیه لجن نوع جامدا زیستی نقطه نمونه بردار هضم شده در فر یند ا بی هواز شیرها خط رانش پمپ ها جابه جایی مثبت هضم شده در فر ا یند هواز 0 - شیرها رو خطوط رانش پمپ ؛ ها 6 - در صور تصفیه در فر ا یند ناپیوسته نمونه مستقیم از هاضم با در نظر گرفتن دو احتیاط زیر برداشت شو:د  اگر هنگا هوادهی نمونه بردار انجا می شود، هوا وارد نمونه می شود و کربن ها آلی فرار ممکن است با هوا خارج شده از ظر نمونه، خارج شوند ؛  اگر هنگا نمونه بردار هواده ها خاموش باش ن د، در جامدا زیستی خوب هضم شده ،مواد جامد به آسانی جدا می .شوند تغلیظ شده شیرها خط رانش پمپ ها جابه جایی مثبت حرار یده د نمونه از ش یر تخلیه پمپ جابه ایی ج مثبت پس از دکانته کردن با در نظر گرفتن دو احتیاط زیر :برداشت شود  تما یت مواد جامد به جداشدن،  بروز مشکت در ی رخ ب ظر ها نمونه خا به دل تی سرد شادن نموناه و انحاال گازهاا ور ود در آن (ایجااد فشاار منفای در -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 53 نوع جامدا زیستی نقطه نمونه بردار ِ ظر و مشکت در باز شدن در ) ظر تگون ها از داور مه ندسی برا برداشت نمونه ها طبو یک الگو شبکه بند استفاده .کنید سپس نمونه ها برداشت شده را با یکدیگر ترکیب کنید تا یک نمونه مرکب ب ه.دست آید آبگیر شده: 0 - فیلتر پرس نوار ، سانتریفیوژ، فیلتر پرس خأل ؛ 6 - فیلتر پرس صفحه ا ؛ 3 - بسترها خشک کن. 0 - کانا ها تخلیه یا وار ن نقاله ؛ ها 6 - نقاط تصادفی در دستگاه پارس یاا محات هاا تصاادفی در مخازن نگهدار ؛ 3 - نقاط تصادفی در شبکه بند ایجاد شده بر رو بستر. توده یا مخازن نگهدار نقاط تصاادفی (در عماو هاا و محات هاا مختلاف) در تاوده یاا مخازن نگهدار جامدا زیستی کمپوست نقاط تصاادفی (در عماو هاا و محا ت هاا مختلاف) در تاوده کمپوسات جامدا زیستی رسیده که آماده فروش یا توزیع است. 5 - 6 - 0 - 2 روش ها ی نمونه برداری پس از تعیین اهدا کیفی ت داده ها و انتخاب نقاط مناسب نمونه بردار ، گا بعاد، تعیاین و تعریاف روش نمونه بردار است. برا اطمینان از ثبا برنامه، تما عوامت ب رنامه ن مونه بردار باید مد .نظر قرار گیرند پیش از نمونه بردار، باید تما تجهیزا و روش ها نمونه باردار باه هماراه روش هاا شستشاو و آمااده سااز ظر ها و تجهیزا و اقداما احتیاطی و تجهیزا ایمنی مورد نیاز مشخ شو ند. توجه به این جزئیاا باه کاهش خطاها کمک می ک.ند 5 - 6 - 0 - 2 تجهیزا ت نمونه برداری جامدا زیستی می توان ند دامنه وسیع ی از ویژگی ها فیزیکی داشته باشند. غلظت جامدا در محدوده یاک درصد تا 58 درصد است و در نتیجه حالت این مواد می د توان از ،مایع خمیر تا جامد گلولاه ا تغییار کنا .د تجهیزا مورد نیاز برا نمونه بردار یک ماده خا باید متناسب با ویژگی هاا فیزیکای جامادا زیساتی .باشد هب طور کلی تجهیزا نمونه بردار به دو دست ۀ نمونه بردار ها مایعاا و نموناه باردار هاا جامادا تقسایم می دن شو . در ادامه برخی تجهیزا نمونه بردار متداو و در دسترس برا جامدا زیستی معرفی می شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 52 شکل3 - جامدات زی ستی با حالت مایع با غلظت کم (سمت راست ) تا حالت جامد با غلظت باال (سمت چپ) تجهیزات متداول برای نمونه برداری جامدات زیستی مایع یا نیمه جامد 5 - 6 - 0 - 2 - 0 الف- ظرف های استو نه ا ای یا پارچ های مدرج: ظر ها ساخته شده از شیشه، پالستیک یا فوتد زنگ نزن مای توان نا د بارا نموناه با ردار جامادا زیستی مایع یا نیمه جامد از شیر ها برداشت یا سایر محت هاا نموناه باردار اساتفاده شاو ند . بارا نمونه بردار از کانا ها روباز این ظر ها می توان ند به دساته ا بلناد یاا دیگار لاواز بارا افازایش ت دس رسی متصت شو.ند شکل0 - ظرف استو نه ا ا ی مدرج برای نمونه برداری از جامدات زیستی ب- نمونه بردار جامدات زیستی مرکب: برا نمونه بردار جامدا زیستی جریان پذیر از تگون، مخزن یا دیگر محات هاا انباشات مای تاوان از نمونه بردار جامدا زیستی مایع مرکب یا کولیواسا3 استفاده کر د. ب ا این دستگاه می توان عمت مغزه گیر یا نمونه بردار از عمو جامدا زیستی را نیز انجا داد. به طور معمو دستگاه نمونه بردار جامدا زیستی 1- COLIWASA -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 51 مایع مرکب از یک لوله یک ونیم متر یا بلند تر از مواد فلز ، شیشه یا پالستیک ساخته می شود . انتها لوله مجهز به یک دریچه قابت باز و بسته شدن برا نمونه بردار از عمو جام دا زیستی مایع است . پس از باز کردن دریچ ۀ ،انتهایی لوله به آرامی داخت جامدا زیستی وارد و پس از رسیدن به عمو ماورد نظر، دریچه بسته و نمونه برداشت می شود . نمونه برداشته ،شاده نمونا ۀ جامادا زیساتی در آن نقطاه اسات . لجن سنج3 دستگاه ی مشابه برا اندازه گیر ض خامت پتو لجن2 در یک ت گ ون یا مخزن است و پس از اندازه گیر ض،خامت پتو لجن می توان نمونه جامدا زیستی برا آزمایش .نیز برداشت شکل5 - دستگاه لجن سنج هنگام برداشت نمونه جامدات زیستی تجهیزات متداول برای نمونه برداری مواد جامد یا نیمه جامد 5 - 6 - 0 - 2 - 6 الف- نمونه بردار تیف3 این ت جهیز وسیله مناسب ی برا نمونه بردار از جامدا زیستی انه د ا (کلوخه ) ا و کمپوست اسات و می تواند از عمو تود ۀ جامدا زیستی ه مغز گیر کناد. باه طاور معماو ، نموناه باردار تیاف از دو لولاه شکا دار فلز تشکیت شده که یکی از آن ها داخت دیگر نصب می شود . چرخش لولاه داخلای ب اعاث بسته شدن نمونه بردار می شو .د هم ،چنین برا نمونه بردار از جامدا زیستی انه د ا خشک می توان از یک نمونه باردار مشاابه باا ناا کاوند مسیور د5 استفاده کر.د برا استفاده از این نمونه ،بردار به داخت جامدا زیستی فرو می شاود تا با شکا ها باز شده و به سمت ب ات نمونه بردار انجا شو .به د طور معماو بارا ساه ولت فارورفتن نمونه بردار در جامدا زیستی ، انتها این نوع نمونه باردار تیاز یاا مخروطای شاکت اسات . هنگاامی کاه 1- Sludge judge 2- Sludge blanket 3- Thief 4- Missouri D probe -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 55 نمونه بردار به نقطه موردنظر می رس د، لوله داخلی چرخانده تا شکا ها بسته و نمونه ماورد نظر برداشات ه می شود. ب- ن مونه بردار تری یر0: این تجهیز بیشتر برا نمونه بردار از جامدا زیستی آبگیر شده مانند گت یا کود اساتفاده مای شاو .د همانند نمونه بردار تیف ،این نمونه بردار برا ه مغز گیار مناساب اسات و باا روشا ی مشاابه آن اساتفاده می شو.د نمونه بردار تر به یر طور معمو لوله ا فل ز از فوتد زنگ نزن یا برنج است که در جهت طو از وسط نصف شده است. برا فرو رفتن راحت نمونه بردار به داخت،جامدا زیستی انتها لوله تیز می شود. شکل2 - به :ترتیب از راست به چپ ،مته خاک کاتر مته ،ای آزمایشگر و کاوَند میسوری دی پ- مته خاک مته خاک برا نمونه بردار از جامدا زیستی فشرده یا س ، به تف ویژه اگر نتوان نمونه بردار هاا تیاف و تر یر را داخت،جامدا زیستی فرو کرد استفاده می شو د. به طور معمو ،مته از یک دست ه فلز متصا ت به تیغه ها فلز مارپیچی تشکیت می شود که برا سوراخ کردن جامدا زیستی و برداشتن نمونه ب ه کار می رود . برا تهیه نمونه مرکب می توان جامدا زیستی را از تما طو نمونه بردار فرورفته برداشت یا از عمو مشخصی از جامدا زیستی نمونه بردار کر.د 1- Trier -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایرا ۳-۷-۴۳۲۵ , بیل و کمچه براه ن شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (جاپ | سابر تجهیزات متداول نمونه‌برداری از جامداد خانه‌های فاضلاب مناس «ر جدول ‎٩‏ نشان داده ن جدول ‎-٩‏ سایر تجهیزان ول): سال ۱۴۰۰ نمونه‌برداری از جامدات زیستی متداول موردنیاز برای نمونه‌برداری جامدات زیستی - ماله یا بیلچه کوچک از نوع فولاد زنگ‌نزن. - حوله یک‌بار مصرف؛ - صابون (مانند شوینده‌های آزمایشگاهی کم‌فسفات)؛ - فرچه؛ - برچسب برای ظرف‌های نمونه؛ - قلم. مداد و مار کر؛ - فرم‌های مرتبط؛ - ظرف‌های نمونه‌ها؛ - یخدان؛ ۳۵ ی نمونه‌برداری -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 59 شکل2 - سایر وسایل متداول برای نمونه برداری از جامدات زیستی 5 - 6 - 0 - 8 انتخاب تجهیزات نمونه برداری جامدات زیستی تما تجهیزا مورداستفاده برا برداشت و آماده ساز نمونه ها جامدا زیستی ،باید طور آماده شوند که با مواد نمونه ترکیب نش وند آن و ها را آلوده نکنند. در صاور شستشاو نادرسات یاا اساتفاده از تجهیازا ساخته شده از مواد قابت آزاد شدن در نمونه، می توان د آلودگی .رخ دهد به طور معمو، مواد ب ی اثر مانند تفلون، شیشه و فوتد زنگ نزن برا سااخت تجهیازا و ظار هاا نموناه استفاده می شوند ، ولی تفلون و فوتد زنگ نزن گران هستند و شیشه عالوه بر سنگینی، .شکننده است گااهی می توان از تجهیزا نمونه بردار ساخته شده از پالستیک، فاوتد یاا آل و مینیاو اساتفاده کار ،د ولای هنگاا استفاده از این مواد جایگزین باید دقت شود، چرا که استفاده نادرست از آن ها می توانا د آلاودگی نمو ناه را در پی داشته باشد ، . برا مثا در صور برداشت نمونه جامدا زیستی برا آزمایش فلزا، استفاده از لواز و ظر ها پالستیکی قابت قبو.است ولی تجهیزا و ظر ها نمونه پالستیکی برا اندازه گیار ترکیباا نیمه ّفر ار می تواند نمونه را آلوده کند . تجهیزا نمونه ب ردار باید بر اساس آز مایش ها موردنظر و غلظت مواد مورد نمونه بردار ا نتخاب شو.ند مهم- ظرف و تجهیزات گالوانیزه یا با پوشش کروم ن باید ا ستفاده شو .د 5 - 6 - 0 - 9 آ ماده سازی و تمیز کر دن تجهیزات نمونه برداری جامدات زیستی پیش ه از ب گ کار یر برا اولین بار و پس از هر بار ب کا ه ، رگیر تجهیزا نمونه بردار باید کامال شسته و تمیز شوند. بسته به نوع نمونه بردار و آزمایش مد نظر، روش ها تمیز کردن تجهیزا تفاو ها انادکی باا هام دارند. برا سهولت شستشو، بهتر است تجهیزا را هرچه سریع تر و بالفاصله پس از ب ه کارگیر تمیز کرد یا حد اقت برا حذ آلودگی ها بزرگ یک شستشو اولیه رو آن ها .انجا داد،جامدا زیستی هب ویژه اگار خشک و س ف ت شده باشد، می توان د بسیار چسبنده و جدا کر دن آن از تجهیزا .سخت باشد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 59 در زی ر روش آماده ساز تجهیزا نمونه بردار جامدا زیستی ارائه ش ده است: 0 - برا جداساز بخش بزرگی از جا مدا زیستی، تجهیزا با آب گر شیر شستشو ؛د شون 6 - با یک فرچه و شوینده آزمایشگاه ی ،استاندارد تجهیزا تا حذ تما مواد باقیمانده شستشو ؛د شون 3 - پس از شستشو، سه مرتبه تجهیزا با آب شیر شستشو ؛د شون 0 - برا شستشو نهایی، سه بار تجهیزا با آب بدون یون شسته شوند؛ 5 - هنگا نمو نه بردار برا آزمایش عوامت بیمار زا ، تجهیزا نمونه بردار با قرار دادن در برابر بخار آب با فشار بات و درجه حرار323 درجه سلسیوس به مد حد اقت پانزده دقیقه، سترون ساز شوند. بسته به اهدا کیفی ت داده ها و آز مایش ها ماوردنظر ، شااید تز باشاد تجهیازا نموناه با ردار باا دیگار محلو ها شستشو تمیزکار بیشتر ند شو. ن چنا چه انجا آز مایش فلزا با دقت بات در نظر باشد، توصیه می شو پیش د از شستشو نهایی باا آب بادون یون، تجهیزا با یک اسید رقیو (مانند ا سید نیتریک ده درصد با رده )مناسب .شستشو شوند چنان چه هد ترکیبا آلی باّشد، یک حل ا آلی مانند متانو می تواند برا شستشو مناسب باشد. بسته باه ترکیبا مورد نظر و میزان آلودگی در نمونه های ی که پیش تر برداشته شده اند ، شاید تز باشد برا پاکسااز کامت آلودگی ّها از دیگر حل ا ها آلی استفاده کر د. بدون توجه به نوعّحلّا یا حل ا ها آلی مصرف ی ، بهتار است شستشو نهاییّبا یک حل ا قابت پخش در آب مانند متانو انجاا شاو.د بارا جلاوگیر از خرابا ی تجهیزا نمونه بردار، ّحل ا مورداستفاده باید با نوع مواد تجهیزا .سازگار باشد هنگا شستشو و پاکساز تکمیلی تجهیزا، باید اقاداما احتیااطی ویاژه ا را با را تخلیاه آب شستشاو مدنظر قرار د ا د، چرا که این آب جز و فاضالب ها خطرناک است و باید با روش مناسب دفع شو.د در صور نیاز و برا دستیابی به اهدا کیفی ت داده ها، روش آماده سااز و پاکسااز تجهیازا مای توانا د اصالح شود ،. پس از اتما عملیا شستشو تجهیزا را با هوا خشک کنید و با یک ماده خنثای مانناد فویات و آل مینیو تا استفاده.بعد بپوشانید چنان چه تمیزکار در محت انجا می شو د، هر نوبت شستشو باید شامت شستشو با اسید یا حلّا ا هاا آلای باشد. محلو ها شستشو آلی باید جداگانه جمع آور و برا دفع مناسب به آزمایشگاه منتقت شو ن.د ب را تجهیزا نمونه بردار که با مواد نمونه تماس نداشته اند، شستشو با شوینده همرا ه با سه بار شستشو باا آب شیر و آب بدون یون، کفایت می .کند3 همان ونه گ که ًقبال ا شاره ش د، برا اطمینان از ک فایت روند و روش ،شستشو باید شاهد تجهیازا برداشات و برا ماده موردسنجش آزما یش شود. برا تهیه شاهد تجهیزا، لواز نمونه بردار را به ماد یاک شاب در 3 - استانداردASTM D5088 [ 4 ] راهنمایی ها دقیق ی برا شستشو و پاکساز تجهیزا نمونه بردار فاضالب ها غیررادیواکتیو ارائه می کن. د -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 54 آب بدون یون بخیسانید، سپس آب چسبیده به وسیله نموناه باردار را جادا و بارا امکاان وجاود آتیناده آزمایش ید کن. ظر ها نمونه مانند لواز نمونه بردار باید ن آتینده به نمونه موردآزمایش افزوده یاا باا آن ترکیاب شاو .ند درستی نمونه ن باید با افزایش یا حذ ماده موردسنجش ناشای از ظار هاا .باه خطار بیفتاد ه با طاور کلای ظر ها نمونه از شیشه یا پالستیک که خنثی هستند و شستشو آن ها آساان اسات، سااخته مای .شاوند شیشه انتخاب خوبی برا ظر ها نمونه .است مشکت شیشه سنگینی و شا کنندگی آن ا سات. ظار هاا پالستیکی امتیاز سبکی و ماندگار بیشتر دارند ، ولی به طور معمو برا نمونه هایی که برا آزمایش مواد آلی استفاده می شو ند به دلیت آتینده فتات3 یا جذب ماده موردسنجش هد به ظر نمونه، شیشه بهترین انتخاب برا اجزا ِآلی است، اما در آن اه باید با تفلون اندود شو.د روش ها شستشو لواز نمونه بردار برا شستشو ظر هاا نموناه نیاز قابات اجارا اسات . شایوه ناماه تمیزکردن باید برا دستیابی به اهدا کیفی داده ها و آزمایش مواد مناساب باشاد. ارزیاابی کنتار کیفای روش ها شستشو باید انجا شو د. این عمت می تواند با ذخیره ساز آب بادون یاون در ظار هاا از پایش تمیزشده و با آزمایش آب ذخیره شده در طی دور بعد آزمایش انجا شو.د شکل8 - ظرف های دهانه گشاد شیشه ای برای نمونه های جامدات زیستی در حالت ایده آ، آزمایشگاهی که نمونه را آز مایش می د کن باید ظر ها با درجه آزمایش گاهی تمیز را تامین کن د تا نیاز به شستشو ظر ها توسط نمونه بردار ان حذ شو.د راحت ترین حالت، استفاده از بطر ها دهانه گشاد، هب ویژه برا نمونه ها چسابناک اسات هار چناد ایان موضوع ارتباطی با سازگار و پاکیزگی ظر ها .ندارد هم چنین شستشو ظر ها دهاناه گشااد آساان تار است . ظر ها نمونه باید ظرفیت کافی برا نگهدار جامدا زیستی موردآزمایش داشته باش ن د. بهتر است ظر نگ ه دار نمونه کمی بزرگتر باشد تا ظرفیت کافی برا تکرار آزمایش مایش زآ یا هاا کنتار کیفیا ت نمونه ها را.داشته باشد 1- Phthalate -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 55 مهم- انتخاب نوع ظرف ها و روش آماده سازی آن ها باید متناسب با روش آزمایش و اهداف کیفی ت داده ها انجام شود. جدو38 ویژگی ها ظر ها مناسب نمونه برا آز مایش ها متداو جامدا زیستی را نشان می دهد. در پیوست ب الزاما آزمایش ها جامدا زیستی بیان شده است. جدول01 - ف ظر های نمونه مناسب برای آزمایش های متداول جامدات زیستی آزمایش حجم و نوع ظر مناسب درجه اسید یا باز 298 میلی لیتر شیشه یا پالستیک جامدا 298 میلی لیتر شیشه یا پالستیک جیوه 298 میلی لیتر شیشه یا پالستیک سایر فلزا 988 میلی لیتر شیشه یا پالستیک فسفر کت 298 میلی لیتر شیشه یا پالستیک نی تروژن (نیترا ، آمونی م، نیتروژن کجلدا) 298 میلی لیتر شیشه یا پالستیک پتاسیم 298 میلی لیتر شیشه یا پالستیک ّ ترکیبا آلی فر ار 58 میلی لیتر شیشه دارو با درپوش تفلون ّ ترکیبا نیمه آلی فر ار 298 میلی لیتر شیشه با درپوش تفلون آفت کش ها 298 میلی لیتر شیشه با د رپوش تفلون دیوکسین 298 میلی لیتر شیشه با درپوش تفلون آزمایش ، ها میکروبیولوژ کلیفر مدفوعی (کلیفر گرماپا ،)سالمونال و غیره 298 میلی ل یتر شیشه یا پالستیک سترون شده 5 - 6 - 0 - 01 مالحظات نمونه برداری جامدات زیستی روش نمونه بردار باید فرایند واقعی ب ه کارگرفته شده در طو مد زمان نمونه بردار و پس از آن را تشاریح کند. به منظور تشریح کامت و ارتقا دقت روش نمونه بردار، برنامه پایش باید شامت یاک فهرسات کنترلای تجهیزا و یک رویه عملیاتی استاندارد مستند و قابت اجرا در محت باشد . فهرست کنترلی تجهیزات 5 - 6 - 0 - 01 - 0 ، فهرست کنترلی تجهیزا وسیل ه ا مناسب بارا اطمیناان از باه هماراه آوردن تماا ملزوماا انجاا یاک نمونه بردار موفو توسط نمونه بردار ان است . همراه داشتن تجهیزا تز و تمیاز و در شارایط کاار خاوب پیش از ورود به محت نمونه بردار موجب صرفه ی جو ی در وقت می شود و به احتما زیاد نتایج دقیو و قابات اط مینانی به دست می دهد . رویه های عملیاتی استاندارد 5 - 6 - 0 - 01 - 6 رویه ها عملیاتی استاندارد مجموعه روش ها استاندارد برا نمونه بردار دقیو و انتقا نمونه اسات . رویاه عملیاتی استاندارد یک سند ا یستا نیست و باید همراه با تغییر یا اصالح روش ها بازبینی شو.د این رویاه بایاد وی ژگی ها نمونه بردار از قبیت چه چیز ، چه موقع، کجا و چگاون گی را بارا فعالیات هاا نموناه باردار -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 98 هدایت کن .د هم ،چنین جزئیا مهم دیگر بخش ها برنامه پایش باید در رویه عملیاتی استاندارد بیان شاود . ،عالوه بر این د بای اقداما ایمنی تز برا محافظت کارکناان در برابار خطارا احتماالی ماواد کاه بایاد نمونه بردار شوند و روش ها نمونه باردار در رویاه عملیااتی اساتا ن دارد ارائاه شاوند . باه ،جاز ماوارد باات دستورالعمت ها مربوط به تضمین کیفیت و کنتر کیفیت نمونه هاا در محات نیاز بایاد در رویاه عملیااتی استاندارد.باشند توصیه می شو د یک رویه عم لیاتی استاندارد بیان گ:ر موارد زیر باشد الف- آماده سازی نمونه هنگا آماده شدن برا نمونه بردار ، مالحظا کلید زیر باید رعایت شون:د  اطالع دادن به آزمایشگاه پیش از نمونه بردار ؛  آماده ساز و تمیز کردن تجهیزا نمونه بردار ؛  آماده و تمیز کردن ظر ها نمونه ؛  ته یه تجهیزا حمت و انتقا نمونه ها(یخدان، ،برچسب، دفترچه یادداشت فر ها مر ت بط و مارکر). مهم- وجود فهرست کنترلی در این بخش از رو یه های عملیاتی استاندارد بسیار ضروری .است ب- انتقال نمونه پس از جمع آوری این بخش از رویه عملیاتی استاندارد د بای چگونگی آماده ساز و انتقا نمونه پس از برداشت را مشخ کن .د هم چنین جزئیا فعالیت ها مربوط به صحت سنجی ، اعتبار سنجی و مستند ساز نمونه بردار باید پوشاش :داده شود. اطالعا کلید مورد بررسی در این بخش عبارتند از  چگون گی برچسب زنی و آب بند نمونه ؛  اطالعاتی که در یادداشت ب ردار ها مربوط به نمونه بردار باید ثبت ؛د شو  چگون گی محافظت و انتقا نمونه ؛  چگونگی زنجیره حفظ نمونه و مستند. ساز پ- مستند سازی مستند ساز کارها نمونه بردار هب ویژه برا ارائه به مراجع ذ صالح قانونی .مهم است هام چناین تفسایر نتایج آزمایش ها با آگاهی از شرایط نمونه بردار تسهیت می شو د. در بیشاتر مواقاع، مستند سااز باه شاکت یادداشت بردار در محت و برچسب زنی نمونه ها بیانگر آن است که نمونه ها طبو برنامه جمع آور شده .اند ت- سوابق میدانی یادداشت بردار در محت برا مستندساز نمونه بردار باید شامت موارد زیر باشد:  مشخصا نمون ه؛ -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 93  محت نمونه بردار ؛  ( نوع نمونه مرکب یا ساده ، تعداد نمونه ها ساده برا فرایند پیوسته، فاصله زمانی بین نمونه ،هاا سااده تعداد نمونه ها ساده و وزن نسبی آن ها برا تهیه نمونه ها مرکب)؛  تجهیزا نمونه بردار و شرح مختصر از روش نمونه بردار ؛  ساعت و تاریخ نمون ه بردار ؛  شرایط آب و هوا یی؛  آزمایش ها موردنیاز ؛  یادداشت شرایط غیرمعمو یا انحرا از شیوه نامه .ها تنظیمی ث- برچسب زنی نمونه پس از نمونه بردار ، نمونه در یک ظر معمولی یا ظر سازگار با آز مایش مورد نظر قرار می گیرد . شناساا ی ی نمونه ها در آزمایشگاه با کمک برگه ها نمونه بردار ا نجا می شو د. ب ا توجه به اطالعا ثبت شده، ظر هاا نمونه د بای ب رچسب .زنی شوند هم چنین پیشنهاد می د شو ظر ها نمونه هاا طاور برچساب ز ده شاوند کاه بدون مراجعه به یادداشت هب ها راحتی قابت شناسا ی ی باشند. برچسب ظر ها د بای شامت اطالعا زیر باشند:  هویت نمونه ؛  ساعت و تاریخ نمونه بردار ؛  ع نو )نمونه (ترکیبی یا ساده ؛  محت نمونه بردار ؛  مشخصا نمونه بردار ؛  ماده نگه دارنده ؛  آزمایش یا آزمایش ها مورد نیاز. 5 - 6 - 5 نگهداری نمونه 5 - 6 - 5 - 0 کلیات نگهدار نمونه شامت فرایند هایی برا جلوگیر یا به حداقت رساندن فعالیت ها شیمیایی و زیساتی درون نمونه پس از برداشت است .روش ها نگهدار نمونه ها جامدا زیستی و نمونه ها شاهد م تفااو .اسات به طور معمو نمونه ها جامدا زیستی در دما5 درجه سلسیوس نگهدار می شو .ند هم چنین، باا توجاه به روش آزمایش ،نمونه ها مایع با کمک ترکیبی از افازودن یاک نگاه ،دارناده شایمیایی و سارما نگهادار می .شوند -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 92 برا نمونه ه ا آزمایشگاهی و میدانی، نگهدار در دما5 درجه سلسیوس مناسب ترین روش است چرا که در این حالت جامدا زیستی دارا غلظت بات مواد جامد با مواد نگهدارنده شایمیایی مخلا و ط نمای شاو .د عالوه بر این، در صور نیاز به افزودن مواد ه نگ دارنده شایمیایی توساط کارکناان آزمایشاگاه ، آناان بایاد در جریان این موضوع باشند. 5 - 6 - 5 - 6 مدت نگهداری نمونه برا تمامی نمونه ها زیست محیطی، مد نگهدار عبار است از بیشینه مد زمان نگهدار نمونه پیش از آزمایش به ط ور که از آزمایش آن نتایج معتبر به دست آید . جدو 33 مد مجاز نگهدار نمونه هر مااده را نشان می دهد. مد نگهدار از چند ساعت برا ن ونه م ها عوامت بیمار زا تا چنا د مااه یاا بیشاتر بارا نمونه ها شیمیایی تغییر می کند. برا نمونه ها مرکب، مد نگهدار از هنگا برداشت آخرین بخش ماده (جامدا زیستی ) مورد نمونه بردار ، آغا ز می شو.د آزمایش نمونه ها پس از گذشت مد مجاز نگهدار ، نتایج ساوا برانگیاز و غیرمعتبار باه دسات مای .دهاد بنابراین انجا به موقع آزمایش ها و در بازه زمانی مجاز نگهدار ضرور اسات. در پیوسات ب آزماایش هاا موردنیاز برا جامدا زیستی، مد نگهدار و م.واد شیمیایی افزودنی ارائه شده است جدول00 - شرایط و حداکثر مدت نگهداری نمونه پیش از انجام آزمایش ماده موردسنجش شرایط نگهدار نمونه حداکثر مد نگهدار نمونه آلومینیو دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه آرسنیک دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه باریم دما ر کمت از5 درجه سلسیوس 9 ماه کادمیم دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه کرو دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه مس دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه سرب دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه جیوه دما کمتر از5 درجه سلسیوس 24 روز مولیبدن دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه نیکت دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه سلنیم دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه نقره دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه رو دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه نیتروزن کجدا کت دما کمتر از5 درجه سلسیوس 24 روز نیتروزن آ مونیاکی دما کمتر از5 درجه سلسی وس 24 روز نیتروژن نیترا دما کمتر از5 درجه سلسیوس 24 روز فسفر کت دما کمتر از5 درجه سلسیوس 24 روز پتاسیم دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 ماه -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 91 ماده موردسنجش شرایط نگهدار نمونه حداکثر مد نگهدار نمونه کلرور دما کمتر از5 درجه سلسیوس 24 روز سولفان دما کمتر از5 درجه سلسیوس 24 روز کربن آلی کت دما کمتر از5 د رجه سلسیوس 24 روز ّ ترکیبا آلی فر ار و نیمهّار فر دما کمتر از5 درجه سلسیوس 35 روز پی سی بی و د اکسین دما کمتر از5 درجه سلسیوس 3 سا جامدا کت دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 روز ّ جامدا فر ار دما کمتر از5 درجه سلسیوس 9 روز کلیفر گرماپا دما کمتر ا ز5 درجه سلسیوس 25 ساعت سالمونال دما کمتر از5 درجه سلسیوس 25 ساعت ویروس روده ا دما صفر درجه سلسیوس تا38 درجه سلسیوس 54ساعت یا انجماد نمونه و نگهدار در منفی98 درجه سلسیوس 24 روز تخم انگت دما صفر درجه سلسیوس تا38 درجه سلسیوس 25 ساعت 5 - 6 - 2 ایمنی یکی از مهم ترین مولفه ها هر برنامه نمونه بردار ،روش ها ا حف ظت نمونه بردار ان در برابر خطرا احتمالی نمونه بردار جامدا زیستی است . برخی از این خطرا مشابه هم نا ها یی است که متوجاه افاراد شااغت در تصفیه خانه فاضالب است . تجهیزا ، ماشین آت و محیط کار هر تصفیه ه خان فاضال ب خطارا ذاتای دارد که برا سالمتی و ایمنی کارگران بای د مورد توجه قرار ن گیر د. نگرانی هاا ایمنای بارا تماا بهاره بارداران تصفیه خانه ها فاضالب، بدون توجه به شغت خا آن ها، :عبارتند از  سوختگی، برق گرفتگی یا صدما ناشی از ماشین آت یا مواد شیمیا ی ی مورداست فاده در فرایندها تصفیه فاضالب ؛  انفجار یا خفگی ناشی از گازها در فضاها محبوس ؛  بیمار ناشی از مواجهه با عوامت بیمار زا. فاضالب تما تصفیه خانه ها فاضالب باید برنامه و پروتکت ها ایمنی برا تما تاسیسا داشته باشاند . ایان برناماه باید منابع خطر و روش ها مقا بله با آن ها را برا حذ خطر شناسا ی ی می کنند. برا کاهش ریسک آسایب باید شیوه نامه ها ایمنی در برنامه پایش .بیان کنند برنامه ایمنی باید شامت موارد زیر :باشد  شناسا ی ی خطرا بالقوه ؛  شناسا ی ی تجهیزا حفاظت ی و کاربرد آن ؛ ها  روش ها حفظ بهداشت کارکنان و تمرین ها استاندارد جهت کاهش ریسک عوامت بیمار ؛زا  مالحظ ا تز به ایمن ساز در مقابت بیماریها خا ؛  دیگر کارها ویژه موردنیاز. برا جلوگیر از آسیب و بیمار -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 95 بهره برداران تصفیه خانه ها فاضالب با خطر آسیب د یادگی و بیماار .هاا باالقوه گونااگونی روبارو هساتند لغزندگی می تو اند موجب زمین خوردن و آسیب دید گی شود. اعضا بدن می نن توا در د دستگاه ها گ ر یا کنناد و قطع شون د. حرار و فشار در برخی فرایندها تصفیه می توان د موجب سوختگی شو .د بیشتر این نگرانی ها در اغلب کارها صنعتی متداو هستن د . افراد درگیر نمونه بردار جامدا زیستی می توان نا د در معارض خطار آسیب ها متداو ب ه عالوه عوامت بیمار زا . موجاود در فاضاالب باشاند تجهیازا افح ظات فارد مانناد دستکش و محافظ صور جهت کاهش مواجهاه باا عوامات بیماار زا ضارور هساتند . بارا جلاوگیر از بیمار هایی مانند هپاتیت و کز ا ز باید واکسینه کردن مد .نظر باشد هم چناین آماوزش بهداشات شخصای باه کارکنان در طو مد زمان نمونه بردار و پس از آن .مهم است مهم- اطالعات بیشتر در مورد اقدامات احتیاطی که باید هنگام نمونه برداری و آز مایش نمونیه هیا انجیام د شو ، در کتاب روش های استاندارد آزمایش آ ب و فاضالب[ 6 ] در دسترس .است 5 - 6 - 2 هزینه نمونه بردا ری و آز مایش هر چند هنگا تعیین اهدا کیفیت داده ها، به طور معمو هزینه ها نمونه بردار و آز مایش ها در نظر گرفته می ن شود و در صور عد کفایت منابع مالی برا نمونه بردار و آز مایش هایی که اهدا برنامه نمونه بردار را تامین کن ن د نیاز به تخصی منابع مالی اضاف ی یا ارزیابی دوباره اهدا برناماه نموناه .باردار خواهاد باود همواره برا اطمینان از استفاده خردمندانه از منابع محدود، نیاز به ارزیابی هزینه ها با توجه به اهدا برنامه پایش و اهدا کیفیت داده ها ا ست. مهم- اگر برنامه پایش برای نشان دادن انطباق کیفیت جامدات زیستی با استاندارد و ضوابط ،باشد عیدم کفایت منابع مالی ممکن است عواقب قانونی و مالی ناخواسته .ای به همراه داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰ (آگاهی‌دهنده) کاربرگ برنامه پایش نمونه کاربرگ زیر می‌تواند برای تهیه برنامه پایش جامدات زیستی برای تصفیه‌خانه‌های فاضلاب استفاده شود. هرجا نیاز بوده است. به متن استاندارد اآرجاع داده شده است. هم‌چنین, مثالی از یک برنامه پایش کامل در پیوست ب آمده است. کاربرگ برنامه پایش - نام تاسیسات: ۳- هدف(های) برنامه نمونه‌برداری (عبارتی برای توصیف اهداف برنامه نمونه‌برداری نوشته شود): ۴- اطلاعات تاسیسات: الف - توصیفی عمومی و چکیده‌ای از فرایند تصفیه نوشته شود (مثال: تصفیه لجن فعال متداول با هاضم بی‌هوازی). ب- دبی طراحی (1*/4): میانگین دبی روزانه ( 1/4): تولید سالانه جامدات زیستی مربوط به سال قبل (تن جامدات زیستی خشک بر سال): ۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 99 ت- توصی ف برنامه پیش تصفیه صنعتی، شامت فهرست واحدها صنعتی مجوزدار که به شبکه فاضالب تخلیه می کنند ، کیفیت تخلیه و محدودیت ها قانونی حاکم بر آن :ها ث- توصیف هرگونه فرایند تصفیه (مانند تصفیه پیشرفته برا حذ مواد مغذ ) که ممکن است کیفیت جامدا زیستی را تحت تاثیر ق :رار دهد ج- توصیف منبع و مولد جامدا زیستی . آیا جامدا زیستی شامت جامدا اولیه است؟ برنامه و منطو دفع جامدا زیستی ثانویه چیست؟ جامدا زیستی چگونه ذخیره می شوند؟ روش آبگیر چگونه است و مواد شیمیایی مورد استفاده برا فرایند آبگیر کدامند ؟ چ- تصفیه جامدا زیستی برا دستیابی به کاهش عوامت بیمار زا و کاهش جذب جانوران موذ چگونه است؟ ح- مواد چگونه استفاده یا دفع خواهند شد؟ 5 - اهدا کیفیت داده ( ها به بند9 و پیوست ب مراجعه کنید): الف- فهرست مواد موردسنجش که آزمایش آن ها نیاز است ؛ ب- چه روش ها آز مایش ی نیاز هست ند؟ پ- تضمین کیفیت و کنتر کیفیت موردنیاز برا هر روش آزمایش مورداستفاده مشخ شود؛ ت- چه نوع نمونه هایی جمع آور خواهد شد (ساده یا مرکب)؟ اگر یک نمونه مرکب جمع آور می شود ، چه تعداد نمونه ساده جمع آور خواهد شد و فاصله بین نمونه ها ساده چقدر خواهد بود؟ ان دازه نمونه چقدر خواهد بود؟ 2 - نقاط نمونه ( بردار به بند9 مراجعه کنید): توصیف با جزئیا همه نقاط نمونه .بردار به همراه منطو هر انتخاب بیان شود 2 - روش ها جمع ( آور نمونه به بند9 مراجعه کنید): یک دستورالعمت عملیاتی استاندارد ( SOP ) 3 با جزئیا کافی برا توصیف فرایند مورداستفاده برا جمع آور نمونه ها تهیه شو د. توصیف گا به گا باید شامت همه جزئیا مربوط به جمع آور نمونه، از جمله شرح روش ها تمیزکار و آماده ساز تجهیزا نمونه بردار و ظر .ها نمونه باشد 1- Standard Operating Procedure -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 99 8 - روش ها حمت نمونه (به بند9 )مراجعه کنید: روش ها حم ت نمونه ها پس از جمع آور را به منظور یکپارچگی نمونه بردار بیان شو .د این توصیف باید شامت چگونگی نگهدار و حمت نمونه ها، مد زمان مناسب نگهدار هر ماده موردسنجش و نیاز به زنجیره ثبت اطالعا3 .باشد 9 - ارزیابی کامت:بودن توصیف فرایند مورد استفاده برا ارزیاب ی کامت بودن نمونه بردار . معیارها ارزیابی ممکن است شامت موارد زیر باشد: - آیا به اهدا برنامه نمونه بردار دست یافته شده است؟ - آیا اهدا کیفیت داده ها به دست آمده اند؟ - آیا نیاز به بازنگر اهدا کیفیت یا رویه ها عملیاتی استاندارد است ؟ 01 - ثبت سوابو و گزارش ده:ی روش ها ثبت سوابو توصیف شوند . توصیف باید چگونگی و مد زمان نگهدار اطالعا، چگونگی نگهدار اطالعا و موارد .که باید گزارش شوند، را توضیح دهد 1- Chain-of-custody -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 94 پیوست ب (آگاهی)دهنده مثالی از الزامات آزمایش جامدات زیستی جدو ب- 3 مثالی از الزاماا ،آزماایش جامادا زیساتی شاامت مااد ه ،موردسانجش روش آزماایش ، حاد تشخی ها موردنیاز ، ظر مناسب ، روش آماده ، ساز ماد زماان نگهادا ر و یکاا گازارش دهای بارا جامدا زیستی حاصت از تصفیه فاضالب شهر که قرار است در زمین به کار رود ، را نشان می دهد . جدول ب- 0 - مثالی از الزامات آزمایش جامدات زیستی ماده مورد سنجش روش ها آزمایش قابت قبو حد تشخی ها موردنیاز تضمین کیفیت و کنتر کیفیت موردنیاز حمت نمونه ظر نگهدار آرسنیک AA Furnace SW-846 Method 7060 AA Gaseous Hydride SW-846 Method 7061 Inductively Coupled Plasma SW-846 Method 6010 حداقت28 میلی گر ، بر کیلوگر در غیر این صور بر حسب قابلیت آزمایشگاه بر حسب الزاما SW-846 روش7000A و روش ویژه مورداستفاده پالستیک یا شیشه 5 درجه سلسیوس : زمان نگهدار9 ماه کادمیو AA Furnace SW-846 Method 7131 AA Direct Aspiration SW-846 Method 7130 Inductively Coupled Plasma SW-846 Method 6010 حداقت28 میلی گر ، بر کیلوگر در غیر این صور بر حسب قابلیت آزمایشگاه بر حسب الزاما SW-846 روش7000A و روش ویژه مورداستفاده پالستیک یا شیشه 5 درجه سلسیوس : زمان نگهدار9 ماه مس AA Furnace SW-846 Method 7211 AA Direct Aspiration SW-846 Method 7210 Inductively Coupled Plasma SW-846 Method 6010 حداقت288 میلی گر ، بر کیلوگر در غیر این صور بر حسب قابلیت آزمایشگاه بر حسب الزاما SW-846 روش7000A و روش ویژه مورداستفاده پالستیک یا شیشه 5 درجه سلسیوس : زمان نگهدار9 ماه سرب AA Furnace SW-846 Method 7421 AA Direct Aspiration SW-846 Method 7420 Inductively Coupled Plasma SW-846 Method 6010 حداقت388 میلی گر ، بر کیلوگر در غیر این صور بر حسب قابلیت آزمایشگاه بر حسب الزاما SW-846 روش7000A و روش ویژه مورداستفاده پالستیک یا شیشه 5 درجه سلسیوس : زمان نگهدار9 ماه جیوه Cold Vapor (manual) SW-846 Method 7470 SW-846 Method 7471 حداقت9 میلی گر بر ، کیلوگر در غیر این صور بر حسب قابلیت آزمایشگاه بر حسب الزاما SW-846 روش7000A و روش ویژه مورد استفاده پالستیک یا شیشه 5 درجه س لسیوس : زمان نگهدار9 ماه -------- صفحهٔ بعد -------- استاندار: ماده مورد ۰ پ ۰ (1۳۲۲) آمونیمی (۸۷113-1) (۸10(1-1) ملی ایران شمارهٌ ۱۲۲۹۶۷ روش‌های آزمایش قابل‌قبول ۸۸ 6 5۱۷۷-846 3/1210 1 ۸۸ 11۳60 0 5۱۷۷-846 121100 480 ]0۳ ۷[ع 1۳60011۷ وود 0 3/1100 846-/5۷ 0 11۳60۲ ۸۸ 0 ۹/1100 5۷۷-۹46 04۵ ۷|ع 1۵011۷ ۳۵ 0 3/1100 846-/5۷ ۸۸ 66 5۷۷-۵46 ۱/2100 7740( 7۳ 795 [ 6 02360۶ ۸۸ 1 3/1210 5۱۷۷-846 04۵ ۷|ع 1۵011۷ ۳۱۵ 6010 21611100 5۱۷۷-846 0 11۳60 ۸۸ 0 3/1110 5۷۷-۹46 4 0-) ۷|ع 1۵011۷ ۳7۳۵ 00 1100ع1/ 846-/5۷۷ ۳۳۸-045 5۱/-4500-7* 5۱/1-4500-8 1۳۳۸-53 5۸/1-4500- 5۷/-546 3/1100 0 5۸1-500 چاپ اول): سال ۲۰۰ موردنیاز حداقل ۳۵ میلی گرم بر کیلوگرم. در غیر این‌صورت بر آزمایشگاه حداقل ۵۰ میلی گرم بر کیلوگرم. در غیر این صورت بر آزمایشگاه حداقل ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم. در غیر این‌صورت بر آزمایشگاه حداقل ۰۰ ۱میلی گرم بر کیلوگرم. در غیر این‌صورت بر آزمایشگاه ۱ ۱ 5۷-6 روش 7000۸ و روش ویژه مورداستفاده 5۷-6 روش 7000۸ و روش ویژه مورداستفاده بر حسب الزامات ۷-6 روش 7000۸ و روش ویژه مورداستفاده بر حسب الزامات ۷-6 روش 7000۸ و روش ویژه مورداستفاده بر حسب روش مورداستفاده بر حسب روش مورداستفاده بر حسب روش مورداستفاده بر حسب روش مورداستفاده ۵ ظرف نمونه نگهداری ۴ در جه سلسیوس زمان نگهداری: ۶ ماه ۴ در جه سلسیوس زمان نگهداری: ۶ ماه ۴ در جه سلسیوس زمان نگهداری: ۶ ماه زمان نگهداری: ۶ ماه ۴ درجه سلسیوس زمان نگهداری: ۴ ساعت ۴ درجه سلسیوس زمان نگهداری: ۸ روز ۴ درجه سلسیوس زمان نگهداری: ۸ روز ۴ درجه سلسیوس زمان نگهداری: ۸ روز -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 98 پیوست پ )(الزامی مالحظات نمونه برداری عوامل بیماری زا برای جامدات زیستی در هر ِبرنامه پایش جامدا زیستی در برگیرنده پارامترها عوامت بیمار زا، باید مالحظا مهم.لحاظ شوند پ- 0 نمونه برداری جامدات زیستی برای آز مایش عوامل بیماری زا در یک برنامه نمونه بردار ، بدون توجه به نوع مواد موردسنجش، جمع آور نموناه معار هادفی مشاترک است. در اینجا چگونگی جمع آور یک نمونه معر جامدا زیستی بارا آز ماایش عوامات بیماار زا بیاان می شود . با وجود این ، آزمایش عوامت بیمار زا خا ممکن است نیاز به تغییر یا اصالح برنامه نمونه بردار داشته باشند تا از جمع آور نمونه ها معر اطمینان حاصت شود.[ 6] در این پیوست تفاو بین نمونه بردار جام دا زیستی برا آز مایش عوامت بیمار زا و نموناه باردار بارا آتینده ها شیمیایی بیان شده است . تز به ذکر است بسیار از گا ها نمونه بردار جامدا زیستی برا آزمایش عوامت بیمار زا هیچ تفاوتی نمونه بردار برا آزمایش دیگر ماواد ندارناد . در حقیقات، بسایار از بر نامه ها نمونه بردار ، نمونه بردار برا هر دو جزء عوامت بیمار زا و مواد شیمیایی را در بر مای گیرناد و رویه ها بیان شده در بند 9 اهدا نمونه بردار ، توصیف تاسیسا ، کیفیت داده هاا و نقااط نموناه باردار و رویه ها عملیاتی استاندارد برا هر نوع نمونه بردار قاب ت استفاده هست .ند اما توجه شود که هر چند فرایند نمونه بردار مشابه است، ممکن است برنامه نمونه بردار منتج شده با توجه به آزمایش هایی کاه بایاد انجاا شوند، متفاو باش .د به طور معمو آز مایش عوامت بیمار زا جامدا زیستی شامت کلیفر ،مدفوعی سالمونال ، ویروس روده ا و تخم انگت است .مهم ترین تفاو بین نمونه بردار برا عوامت بیمار زا و مواد شیمیایی شامت آمااده سااز ظر ها نمونه و تجهیزا نمونه بردار و مد زمان نگهدار است. اگر چه تمیزکار مناساب تجهیازا و ظر ها پیش از هرگونه نمونه بردار ضرور است، برا جلوگیر ا ز آلودگی نمونه، آز مایش عوامت بیمار زا نیازمند گا تکمیلی سترون ساز3 است. این موضوع به ویژه هنگا آز مایش جامدا زیساتی روده هااP1 و P2 که نباید هیچ سطح قابت تشخیصی از عوامات بیماار زا معینای را داشاته باشا ن .د، بسایار مهام اسات هم ،چنین در حالی که همواره آز مایش نمونه ها در اولین فرصت پس از جمع آور توصیه می شود ، این موضوع به ویژه برا نمونه ها عوامت بیمار زا که مد زمان نگهدار بسیار کوتاه تر از مواد شیمیایی دارناد، مهام .است 1- Sterilization -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 93 پ- 6 آماده سازی ظرف های نمونه وتجهیزات نمونه برداری بند9 شامت اطالعاتی درباره انتخا ب و آماده ساز ظر هاا و تجهیازا مارتبط باا نموناه باردار عوامات بیمار زا است . ظر نمونه عوامت بیمار زا باید از مواد شیشه ، ا پلی کربنا یا پلای پاروپیلن باشا د. کیساه پالستیکی از پیش سترون شده نیز ظر نمونه مناسبی است . فلز ا خنثی3 مانند فوتد زناگ نازن نیاز بارا تج هیزا نمونه بردار مناسب هستند . شیشه و تفلون نیز قابت قبو هستند، اما ممکن است بسیار شاکننده .یا گران باشند رویه ها عمومی تمیزکار که در بند 9 بیان شده اند برا تمیزکار اولیه ظر .ها یا تجهیزا کافی هستند پس از تمیزکار اولیه، ظر ها و تجهیزا نمونه بردا ر باید سترون .ساز شوند سترون ساز مای توانا د باه یکی از روش ها: زیر انجا شود  حرار دادن در یک آون در دما 398 درجه سلسیوس به مد حداقت2 ساعت ؛  سترون( ساز اتوکالو2 کردن) در دما 323 درجه سلسیوس ب ه مد حداقت18 دقیقه ؛  غوطه ور در محلو38 درصد سفیدکننده ب ه مد حداقت .یک دقیقه مهم- .اگر این گزینه استفاده شود، تجهیزات پیش از استفاده باید سه بار با آب سترون آبکشی شوند پیش از حرار دادن یا اتوکالو کردن تجهیزا نمونه بردار ، توصیه می شود که آن ها در فویت آلومینیمی یاا یک کاغذ کرافت1 پیچان د ه شاوند تاا هنگاا نگهادار یاا حمات از آلاودگی آن هاا .جلاوگیر شاود هنگاا سترون ساز بطر ها شیشه ا ، پلی کربناتی یا پلی ِپروپیلنای در اتاوکالو، در آن هاا بایاد شات شاود تاا از شکستن یا تغییر شکت آن ها جلوگیر شود. با توجه به هزینه و سهولت، ممکن است اساتفاده از ظار هاا و تجهیزا نمونه بردار پ یش سترون شده یک بار مصر گزینه مفید باشد. توصایه مای شاود کاه ظار هاا و تجهیزا نمونه بردار عوامت بیمار زا.فقط برا این منظور استفاده شوند پ- 3 مدت نا زم ها ی حفظ و نگهداری نمونه های عوامل بیماری زا بهترین مرجع برا تعیین مد زمان حفظ و نگهدار نموناه عوامات بیماار زا، توصایه هاا روش آزماایش مورداستفاده است . برا جلوگیر از رشد یا زوا جمعیت ها عوامت بیمار زا ، مد زماان نگهادار نموناه .باید تا حد ممکن کوتاه باشد مهم- در صورتی که فاصله زمانی بین نمونه ،برداری تا رسییدن نمونیه بیه آزمایشیگاه زییاد باشید ایی ن مدت زمان نگهداری نمونه می .تواند یک چالش باشد ،بنابراین نمونه برداران باید کوتیاه بیودن میدت زمیان نگهداری نمونه های عوامل بیماری زا را بدانند و برای آن برنامه ریزی کنند. جدول پ- 0 حداکثر مدت زمیان 1- Non-reactive 2- Autoclave 3- Paper kraft -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 92 نگهداری با کمک روش های نگهداری خاص را برای آزمایش های مختلف نشان می دهید . توجیه شیود کیه حداکثر مدت زمان نگهداری و دما، وابسته به روش هسیتند و در ایین زمینیه بایید روش هیای آزمیایش موردقبول مراجع ذی صالح قانونی مد نظر .قرار گیرند جدول پ- 0 - روش ی ها ،آزمایش نگهداری و حداکثر مدت زمان نگهداری نمونه های عوامل بیماری زا آزمایش روش نگهدار بیشی نه مد نگهدار ویروس روده ا [ 5] ASTM D4994 ( 34 -) درجه سلسیوس 2 هفته ف کلی ر مدفوعی[ 8] SM Part 9221 E یا 1SM Part 9222 D 5 ( درجه سلسیوس منجمد )نشود25 ساعت سالمونال sp. Kenner and Clark یاSM Part 9260 D a(1974) 5 ( درجه سلسیوس منجمد )نشود25 ساعت تخم نگت ا bYanko (1987) 5 ( درجه سلسیوس منجمد )نشود3 ماه a بهAppendix G [ مورد7] کتاب.نامه مراجعه کنید b بهAppendix I [ مورد7] کتاب .نامه مراجعه کنید 1- Standard Methods برا آز مایش ها باکتریایی و ویروسی، برا اطمینان از این که نمونه ها معار، بااقی مای مانناد، سارمادهی سریع تز است. اگر آز مایش نمونه تا دو ساعت پس از جمع آور شروع نشود، بالفاصله پاس از جماع ، آور ظر حاو نمونه را در( حما آب یخ قرار دهید حاداقت باه ماد 18 دقیقاه پایش از تبرید/نگهادار در .) یخچا مهم- به منظور تعیین مدت زمان آز مایش (برنامه زمان بندی آز مایش ) و اطمینان از شروع به موقع کیار بیر روی نمونه ها پس از دریافت آن ها، باید از قبل با آزمایشگاه هماهنگ .شود -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد ملی ایران شمارۀ66922 )(چاپ اول: سال0011 91 کتاب نامه [3] استاندارد ملی ایران شماره5921 ،واژه نامه اندازه شناسی مفاهیم پایه عمومی و اصطالحا مربوط [2] استاندارد ملی ایران- ایزو5888 ،سیستم ها مدیریت کیفیت- مبانی و واژگان [1] استاندارد ملی ایران- ایزو39829 ، الزاما عماومی بارا احاراز صاالحیت آزمایشاگاه هاا آزماون و کالیبراسیون [4] ASTM D5088, Standard practice for decontamination of field equipment used at waste sites [5] ASTM D4994, Standard Practice for Recovery of Viruses from Wastewater Sludges یادآوری- استاندارد ملی ایران شماره28352 : سا3155 ،فاضالب- بازیابی ویروس هاا از لجان هاا فاضاالب- آئاین کاار باا استفاده از استانداردASTM D4994: 1989(2014) .تدوین شده است [6] Baird, R. B. (2017). Standard methods for the examination of water and wastewater, 23rd. Water Environment Federation, American Public Health Association, American Water Works Association [7] United States Environmental Protection Agency (USEPA), Environmental regulations and technology, Control of pathogens and vector attraction in sewage sludge (July 2003) [8] Standards methods for the examination of water and wastewater (APHA, 1992)