مهاونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران مهاونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهور راهنمای اکتشاف» استخراج و فر آوری سنگ‌های تزیینی و نما فشریه شماره ۳۷۸ دفتر نظام فنی اجرایی معاونت امور معادن دفتر نظارت و ایمنی معادن ۳ وا از مره ره ۳/۸ ۱ ۱۳۸۷ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 0 ریاست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی بسمه تعالی بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکاران ۱۳ تا, ی<: رح ۱۳/۸ موضوع: راهنمای اکتشاف. استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما به استناد آیین نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, موضوع ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره 2۲۳۳۹/ت ۳۳۶۹۷ه. مورخ ۱۳۸۵/۶/۲۰ هیآات محترم وزیران)» به پیوست نشریه شماره ۳۷۸ دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری, با عنوان «راهنمای اکتشاف, استخراج و فر آوری سنگ‌های تزیینی و فما» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاورء پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده کنند و در صورتی که روش‌هاء دستورالعمل‌ها و راهنمای بهتری در اختبار داشته باشند. رعایت مفاد این بخشنامه الزامی نیست. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها با راهنماهای جایگزین را به دفتر نظام فنی اجرایی ارسال کنند. معاون برنامه‌ ریز یه نظارتراهبردی رییس جمهور 52099 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه کرده و آن را برای استفاده به جامعه م‌هندسی کشور از این‌روء از شسما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و انسکال فقشی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: (- سماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح تسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۰-5 نضانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نضانی برای مکاتیه: تهرانء میدان بهارستان» خیابان صفی‌علی‌شاه, مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ دفتر نظام فنی اجرایی ۷0:2۱ 0 :۲۳۳۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره ۴۲۳۳۹/ ت ۳۳۴۹۷ ه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) استفاده از ضوابط معیارها و استانداردها در مراحل پیدایش» مطالعات توجیهی» طراحی پایه و تفصیلی,» اجراء راه‌اندازی» تحویل و شروع بهره‌برداری طرح‌ها و پروژه‌های سرمایه‌گذاری به لحاظ رعایت جنبه‌های توجیه فنی و اقتصادی طرح‌هاء تامین کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و کاهش هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیت ویژه برخوردار می‌باشد. معادن سنگ‌های تزیینی و نما بخش عمده‌ای از معادن فعال کشور را به خود اختصاص می‌دهند. با توجه به تنوع و غنای ذخایر سنگ‌های تزیینی و نما و با هدف افزایش بهره‌وری» اشتغال و صادرات. ارایه راهکارهای لازم در زمینه اکتشاف, استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما امری لازم و ضروری است. نشریه حاضر در راستای اهداف برنامه تهیه ضوابط و معیارهای معدن و به منظور هماهنگ‌سازی دستورالعمل‌ها و مقررات فنی موجود در سه بخش اکتشاف. استخراج و فرأوری سنگ‌های تزیینی و نما تهیه شده است. رده‌بندی سنگ‌های تزیینی و نما و معیارهای اکتشافی آن‌ها در بخش اکتشاف نشریه آمده است. بخش دوم مشتمل بر ضوابط تهیه طرح استخراج و چرخه عملیات استخراج سنگ‌های تزیینی و نما است. بخش سوم به معرفی روش‌های برش» ساب» صیقل, ضمن تشکر از کارشناسان محترم برای بررسی و اظهار نظر در مورد این استاندارد. امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش معدن, با به کارگیری استانداردهای یاد شده» برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیت‌های کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. با همه‌ی تلاش انجام‌شده قطعا هنوز کاستی‌هایی در متن موجود است که آن‌شاءا... کاربرد عملی و در سطح وسیع این نشریه توسط مهندسان موجبات شناسایی و برطرف نمودن آن‌ها را فراهم خواهد نمود. در پایان» از تلاش و جدیت مدیرکل محترم دفتر نظام فنی اجرایی» سرکار خانم مهندس بهناز پورسید. مجری محترم تهیه‌ی ضوابط و معیارهای فنی بخش معدن کشور در دفتر آمور نظارت و ایمنی وزارت صنایع و معادن» جناب آقای مهندس وجیه... جعفری و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه تشکر و قدردانی می‌نماید. امید است شاهد توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران در خدمت به مردم شریف ایران اسلامی باشیم. معاون نظارت راهبردی پاییر ۱۳۸۷ / -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کارگروه‌های تهیه و نهایی کننده این مجموعه با همکاری کارگروه‌های تخصصی اکتشاف, استخراج و فراوری تهیه شده» توسط کارگروه تنظیم و تدوین اماده شده است و کارشناسان دفتر نظام فنی اجرایی آن را کنترل و نهایی نموده‌اند که از همگی تشکر و قدردانی می‌گردد. مجری طرح وجیه‌ا... جعفری وزارت صنایع و معادن اعضای کار گروه اکتشساف اشرف آذری کارشناس ارشد زمین‌شناسی- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی بهروز برنا کارشناس مهندسی معدن- سازمان زمین‌شناسی واکتشافات معدنی کشور بهزاد مهرابی دکترای زمین‌شناسی اقتصادی - دانشگاه تربیت معلم عزیز میرزاییان کارشناس مهندسی معدن- وزارت صنایع و معادن اعضای کار گروه استخراج مهدی صفرزاده کارشناس ارشد مهندسی معدن مهدی عامری کارشناس ارشد مهندسی معدن حسن مدنی کارشناس ارشد مهندسی معدن- دانشگاه صنعتی امیر کبیر هرمز ناصرنیا کارشناس ارشد مهندسی معدن- معاونت فنی سازمان نظام مهندسی معدن اعضای کار گروه فرآوری منوچهر اولیازاده دکتری کانه آرایی- دانشگاه تهران بهرام رضایی دکترای مهندسی معدن- دانشگاه صنعتی امیر کبیر ابوالقاسم عطایی دکتری متالورژی- دانشگاه تهران جمال کسیانی اول کارشناس ارشد زمین‌شناسی- کارشناس دفتر نظارت و ایمنی- وزارت صنایع و معادن اعضای کار گروه تنظیم و تدوین عبدالرسول زارعی کارشناس ارشد زمین‌شناسی- وزارت صنایع و معادن مصطفی شریف‌زاده دکترای مهندسی مکانیک سنگ - دانشگاه صنعتی امیر کبیر حسن مدنی کارشناس ارشد مهندسی معدن- دانشگاه صنعتی امیر کبیر بهزاد مهرابی دکترای زمین‌شناسی اقتصادی - دانشگاه تربیت معلم علیرضا دولتشاهی کارشناس مهندسی کشاورزی- دفتر نظام فنی اجرایی فرزانه آقارمضانعلی کارشناس ارشد مهندسی صنایع- دفتر نظام فنی اجرایی شهرزاد روشن‌خواه کارشناس ارشد مهندسی عمران- دفتر نظام فنی اجرایی ب -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان بخش اول- اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما فصل اول- رده‌بندی سنگ‌های تزیینی و نما ۱-۱- رده‌بندی بر اساس منشا ۱-۱-۱- سنگ‌های رسوبی ۲-۱-۱- سنگ‌های آذرین ۳-۱-۱- سنگ‌های دگرگونی ۳-۱ رده‌بندی سنگ‌های تزیینی و نما بر اساس خواص مکانیکی, فیزیکی و شیمیایی ۳۱ جرم مخصوص ۲-۲-۱ مقاومت فشاری تک محوری ۳-۲-۱- سختی ۴-۲-۱- مقاومت در مقابل یخ‌زدگی ۵-۲-۱- مقاومت در مقابل اسیدها ۶-۲-۱- مقاومت در مقابل بازها (قلیایی‌ها) ۳-۱ رده‌بندی تجاری سنگ‌های تزیینی و نما ۱-۳-۱- گرانیت‌ها ۲-۳-۱- مرمرها ۳-۳-۱- آهک‌ها فصل دوم- ضوابط و معیارهای اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما ۱-۲- روند کلی اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما ۱-۱-۲ بررسی‌های دفتری ۳-۱-۲ بررسی‌های صحرایی ۳-۱-۲- بررسی‌های اقتصادی ۲-۲- مراحل اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما ۱-۲-۲- شناسایی ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۲ از ۱۲ ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲-۲ اکتشاف عمومی ۴-۲-۲ اکتشاف تفصیلی بخش دوم - استخراج سنگ‌های تزیینی و نما فصل سوم- ضوابط تهیه طرح استخراج ۱-۳- آشنایی ۲-۳- نقشه‌های مورد نیاز ۳-۳- طراحی معدن سنگ تزیینی و نما ۱-۳-۳- اصول و ضوابط کلی ۲-۳-۳ روش‌های موجود برای استخراج معادن سنگ تزیینی و نما ۳-۳-۳- ضوابط تهیه طرح پیش باطله‌برداری و آماده‌سازی ۴-۳-۳- ضوابط طراحی پله‌های معادن سنگ تزیینی و نما ۵-۳-۳- شکل و ابعاد بلوک‌های استخراجی ۳-۳ انتخاب روش استخراج و تکمیل طرح ۱-۴-۳ انتخاب تحهیزات ۲-۴-۳- تاسیسات زیربنایی و خدماتی فصل چهارم- چرخه عملیات استخراج سنگ‌های تزیینی و نما ۱- ۴- آشنایی ۳-۴۳ برش اولیه ۱-۲-۴- برش‌های مبتنی بر چال‌زنی ۲-۲-۴- برش با سنگ‌برها ۳-۲-۴ برش با سیم برش ۳-۴ جداکردن و واژگونی بلوک سنگ بریده‌شده ۱-۳-۴- استفاده از بالشتک‌های منبسط شونده ۲-۳-۴ استفاده از جک‌های هیدرولیک ۳-۳-۴- استفاده از تجهیزات جابه‌جایی در معدن ۴-۴ قواره‌بندی بلوک‌ها ۱-۴-۴- قوارهکردن با سیم الماسه متحرک ۱۳ ۱۳۴ ۳۱ ۳۱ ۳۳۲ ۹۸9 ۲۳۲ ۲۲ ۲۳۳ ۲۳۳ ۲۳۴ ۲۳۳۴ ۳۵ ۳۹ ۲۳۹ ۳۹ ۳۲ ۳۳ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۸ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴-۴- قواره کردن با سیم الماسه ثابت ۳-۴-۴ قواره‌کردن با چال‌زنی ۵-۴- جابه‌جایی و حمل و نقل بخش سوم- فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما ۱- ۵- آشنایی ۱-۱-۵- روش‌های برش ۲-۱-۵ ملاحظات فنی و ایمنی برش بلوک‌های سنگی ۳-۵ برش طولی و عرضی سنگ ۳-۵- جهت برش سنگ ۱-۳-۵- الگوی پهلو به پهلو ۲-۳-۵ الگوی انتها به انتها ۳-۳-۵- الگوی جورشدگی انتهایی ۴-۳-۵- الگوی جورشدگی کتابی ۵-۳-۵- الگوی جورشدگی چهارتایی یا الماسی ۶-۳-۵- الگوی مختلط ۱- ۶- مرحله ساب و صیقل اولیه سنگ ۱-۱-۶- ساب نواری پیوسته ۲-۱-۶ عوامل موثر در کیفیت ساب با دستگاه ساب نواری پیوسته ۳-۱-۶- لقمه‌های ساب ۲-۶- مرحله پرداخت نهایی سنگ ۱-۲-۶- لبه‌زنی ۲-۲-۶ تیشه‌زنی ۳-۲-۶- ماسه‌زنی ۴-۲-۶- شیارزنی ۵-۳-۶ پرداخت با پودرهای مخصوص ۶-۲-۶- استفاده از رزین و واکس ۳-۶- مرحله شستشو 3 ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۵ ۳۵ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۴۳۹ ۳۹ ۴۹ ۵۰ ۵۰ ۵۰ 1۳ ۸۵ ۳ ۸۵ 1۳ 1۳ ۸1۸( ۸۸( ۸۸( ۸۸( ۵۶ ۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۶- کارهای ویژه در پرداخت سنگ ۱-۴-۶ کارهای ویژه بر روی قطعات نازرک سنگ ۲-۳-۶ کارهای ویژه بر روی ورق‌های ضخیم سنگ ۳-۴-۶ کارهای ویژه بر روی قطعاتی با سطح استوانه‌ای ۳-۴-۶- کارهای ویژه برای ایجاد پروفیل‌های گوناگون سنگی فصل هفتم- بهبود کیفیت سنگ‌های تزیینی و نما ۱-۷ عوامل موثر در بهبود کیفیت سنگ‌های تزیینی و نما ۲- ۷- روش‌های بهبود کیفیت سنگ ۱-۲-۷- رنگ‌آمیزی سنگ ۲-۲-۷- بتونه کاری ۳-۲-۷- تقویت کننده‌ها ۴-۲-۷- پوشش‌ها ۱- ۸- کنترل فرآیند فرآوری سنگ ۲-۸- بسته بندی و انبار سنگ فرآأوری شده ۵۶ ۵۶ ۵۷ ۵۷ ۵۷ ۶۱ ۶ ۶۱ ۶۱ ۶۱ از ۶۵ ۶۵ -------- صفحهٔ بعد -------- اکتشاف بخش اول سنگ‌های تزیینی و نما -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ و ی ۰ ۰ دهبندی سنگ‌های تزیینی و نما -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- رده‌بندی سنگ‌های تزییشی و نما ۹-۱- رده‌بندی بر اساس منشا بر اساس منشا سنگ‌های تزیینی و نما به سه گروه سنگ‌های رسوبی» آذرین و دگرگونی تقسیم می‌شوند. ۱-۱-۱ سنگ‌های رسوبی مهم‌ترین انواع سنگ‌های تزیینی و نما با منشا رسوبی سنگ‌های کربناته (أهکی و دلومیتی)» کنگلومرا و ماسه سنگ‌ها هستند. الف- سنگ‌های کربناتی سنگ‌های کربناته به دلیل سختی مناسبء قابلیت ساب و برش» تنوع رنگ» مقاومت کافی, قابلیت استخراج آسان» جایگاه خاصی را در صنعت سنگ‌های تزیینی و نمای ایران دارند. از این گروه به موارد زیر اشاره می‌شود. - تراورتن: تراورتن‌ها نهشت چشمه‌های آهک‌ساز قدیمی هستندء که در اغلب موارد به صورت لایه‌های افقی و یا با شیب ملایم تشکیل می‌شوند. تراورتن‌ها به رنگ‌های کرم» سفید. قرمزء گردویی» لیمویی دیده می‌شوند. به دلیل نقش و نگارهایی که ناشی از اختلاف میزان آغشتگی به اکسیدها و هیدرواکسیدهای آهن در لایه‌های مختلف تراورتن است» ظاهر بسیار زیبا و جذابی دارند. تراورتن‌ها به دلیل مقاومت قابل قبول, برش‌پذیری آسان» شرایط استخراج ساده» نبود ساختارهای تکتونیکی» زیبایی ظاهری» وجود تخلخل برای چسبیدن کامل به ملات و قیمت مناسب. کاربردهای فراوانی دارند. - مرمر: مرمر انیکس با ترکیب کانی‌شناسی آراگونیت نظیر تراورتن محصول عملکرد چشمه‌های آبگرم قدیمی است. در ایران به این نوع سنگ مرمر می‌گویند که نام تجارتی انواع رنگی آن انیکس است و به رنگ‌های سبزء آبیء لیمویی و زرد دیده می‌شود. - کربنات‌ها (سنگ آهک): سنگ آهک‌های با بافت‌ها و رنگ‌های متنوع در مقطع صیقلی (سنگ نمای تراش و صیقل خورده) در صورتی که از رنگ شفاف و مناسب برخوردار باشندء در صنعت سنگ‌های تریینی و نما کاربرد گسترده‌ای دارند. چه بسا این زیبایی در کوپ سنگ. اصلا مشخص نباشد و پس از برش» ساب و صیقل زیبایی آن‌ها ظاهر شود. سنگ آهک‌های مارنی که درصد کمی رس دارندء به سادگی برش خورده و صیقل داده می‌شوند. این سنگ‌ها نسبت به سنگ آهک خالص مقاومت کم‌تری دارند و زودتر فرسوده می‌شوند. از این‌رو در اغلب موارد برای مصرف در پله‌ها و کف راهروها و سرویس‌ها مناسب نیستند. به طور کلی وجود مواد رسی تا سه درصد در سنگ آهک‌ها به عنوان سنگ نما و تزیینی» مجاز است. برش و سایش سنگ آهک‌های سیلیسی نسبت به سنگ‌های آهکی بدون سیلیس, بسیار مشکل‌تر است. در سنگ‌های آهکی که کانی کوارتز در آن‌ها بیش از سه درصد باشد.ء اشکالات ناشی از برش و سایش محسوس است. ب- کنگلومراها و ماسه سنگ‌ها کنگلومراهای ضخیم لایه در صورتی که اجزا تشکیل‌دهنده آن‌ها کاملا به هم سیمان شده باشند به عنوان سنگ‌های تزیینی و نما مورد استفاده قرار می‌گیرند. در صورتی که اجزا تشکیل‌دهنده کنگلومرا آهکی و تباین مناسبی بین رنگ قطعات و سیمان وجود 6 1606 ژ5 - -------- صفحهٔ بعد -------- 7 راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما داشته باشد.ء سنگ مرغوب‌تر خواهد بود. تفاوت در سختی اجزا تشکیل‌دهنده و سیمان (مثلا اگر برخی اجزا سیلیسی و بعضی آهکی باشندء یا عناصر سازنده سیلیسی و سیمان آهکی باشد) در حین برش باعث بروز اشکالاتی می‌شود. ماسه سنگ‌های ضخیم لایه را می‌توان به عنوان سنگ ساختمانی باشند.ء به ویژه به صورت مالون به کار برد. ماسه سنگ‌های سیلیسی و ماسه سنگ‌های سست. فاقد شرایط لازم به عنوان سنگ‌های تزیینی و نما هستند. ۲-۱-۱ سنگ‌های آذرین سنگ‌های آذرین» به ویژه سنگ‌های آذرین درونی به دلیل مقاومت بالاء زیبایی» تنوع در بافت و رنگ» و جلاپذیری در صنعت سنگ‌های تزیینی و نما جایگاه خاصی دارند. الف- گرانیت‌ها گرانیت‌ها یک خانواده بسیار مهم سنگ‌های تزیینی و نما با منشا آذرین هستند. گرانیت‌هایی که فاقد آثار دگرسانی‌اند و پدیده‌های تکتونیکی و به ویژه میکروتکتونیک را تحمل نکرده باشند و از نظر رنگ مطلوب بازار باشندء مورد استفاده گسترده قرار می‌گیرند. رنگ گرانیت‌ها تابع نوع و رنگ فلدسپات‌ها است. - گرانیت‌های روشن» قرمز و صورتی (گرانیت‌های آلکالن)» به دلیل رنگ صورتی یا قرمز خود بسیار مورد توجه هستند و در بازار جایگاه ویژه‌ای دارند. - مرغوبیت گرانیت‌های خاکستری (گرانیت‌های کالکوآلکالن) تابع درجه تیرگی و روشنی و اندازه بلورهای تشکیل‌دهنده آن‌ها ب- سایر سنگ‌های آذرین سینیت‌هاء دیوریت‌هاء گابروها و سنگ‌های خروجی هم ارز آن‌ها یعنی تراکیت‌هاء آندزیت‌ها و بازالت‌ها و همجنین سنگ‌های دیگری مثل نفلین سینیت‌هاء پریدوتیت‌هاء پیروکسنیت‌هاء آمفیبولیت‌ها و سایر سنگ‌های آذرین از این دست. به دلیل عدم وجود با محتوی کم کوارتز در آن‌هاء درصورتی که کاملا تازه و دگرسان نشده باشند و ضمنا در مراحل ساب و صیقل, رنگ‌های زیبایی بروز دهند. به عنوان سنگ تزیینی و نما مورد توجه هستند. ۳-۱-۱ سنگ‌های دگرگونی الف- مرمر (ماربل) خاصی دارند و در صنعت سنگ‌های تزیینی جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند. دربازار تجاری مرمر درشت بلورء سفید رنگ را اصطلاحا کریستال می‌گویند و مرمر دارای بلور سفید رنگ هم اندازه و یکنواخت را -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- رده‌بندی سنگ‌های تزیینی و نما ۷ ب- گنیس‌ها بافت زیبا سنگ‌های تزیینی و نمای جالبی را تشکیل می‌دهند. ۳-۱- رده‌بندی سنگ‌های تزیینی و نما بر اساس خواص مکانیکی, فیزیکی و شیمیایی ۱-۲-۱- جرم مخصوص بر این اساس سنگ‌ها را به دو گروه با مقاومت فشاری تک‌محوری بیش از ۸10۵ ۱۰۰ و کم‌تر از آن تقسیم می‌کنند. ۳-۲-۱ سختی بر اساس رفتار سنگ‌ها در مراحل برش» ساب وصیقل به دو گروه سخت و نرم تقسیم‌بندی می‌کنند. 2-۲-۱ مقاومت در مقابل یخ‌زدگی مناطق مختلف» امری مهم و ضروری است. ۵-۲-۱ مقاومت در مقابل اسیدها بر این اساس سنگ‌ها ر به دو گروه مقاوم و غیرمقأاوم در برابر اسیدها تقسیم می‌کنند. گرانیت. دیوریت. ماأسه سنگ‌های سیلیسی و نظایر آن‌ها در گروه سنگ‌های مقاوم قرار می‌گیرند. ۹-۲-۱ مقاومت در مقابل بازها (قلیایی‌ها) مقاوم قرار می‌گیرند. ۳-۱- رده‌بندی تجاری سنگ‌های تزیینی و نما رده‌بندی تجاری واحدی در مورد سنگ‌های تریینی و نما وجود ندارد. اما به طور کلی سنگ‌های تزیینی و نما زیر مجموعه‌ای از - گرانیت؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما مرمر؛ - آهک؛ در ایران سنگ‌های اسلیتی و سیلیسی به ندرت به عنوان سنگ تزیینی و نما مورد استفاده قرار می‌گیرند اما سه گروه دیگر مورد ۱-۳-۱- گرانیت‌ها در رده‌بندی تجاری» گرانیت‌ها شامل سنگ‌های فلدسپاتی بلورین با بافت متراکم و پلورهایی که با چشم غیر مسلح قابل تشخیص هستند اطلاق می‌شود. این گروه شامل آنورتوزیت‌هاء گنیس, گرانیت, گرانودیوریت» مونزونیت» سینیت و سایر سنگ‌های حد واسط بین آن‌ها و سنگ‌های دگرگونی درشت بلور متراکم است. ۲-۳-۱ مرمرها در رذه‌بندی تحاری مرمرها شامل سنگ‌های آهکی و9 سرپانتینیتی دگرگون شده است که دارای قابلیت برش ساب و صیقل ۳-۳-۹ آهک‌ها در رده‌بندی تحاری آهک‌ها شامل سنگ‌های با منشا رسوبی است که بخش اعظم آن از کربنات کلسیم همراه یا بدون کربنات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ ضوابط و معیارهای اکتشاف سنگ‌های قزیینی و نما -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۲- روند کلی اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما بررسی‌های صحرایی حفاری بررسی بررسی‌های مغزه‌گیری تفصیلی (0۳14)) ژئورادار آزمایش مطالعات آزمایش فراوری بیش‌تر استخراج ۱-۱-۲- بررسی‌های دفتری در این مرحله تمام اطلاعات زمین‌شناسی» سنگ‌شناسی,» زئوفیزیکی و زیربنایی موجود در منطقه مورد نظر به همراه نقشه‌های مربوط جمع‌آوری می‌شود. با تحلیل اطلاعات جمع‌آوری شده نمای کلی از ویژگی‌های سنگ‌شناسی» ساختاری» رخدادهای دگرگونی و سن سازندها به دست می‌آید. علاوه بر بررسی‌های زمین‌شناسی مواردی همچون محدودیت‌های زیست‌محیطی و عوامل زیربنایی منطقه نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. ۲-۱-۲- بررسی‌های صحرایی پس از انجام بررسی‌های دفتری, مناطق مستعدی که در تجزیه و تحلیل داده‌های موجود مکان‌یابی شده‌اند طی مراحل زیر مورد بررسی‌های صحرایی قرار می‌گیرند. - نقشه‌برداری در سطح کلی و برای رخنمون‌های طبیعی انجام می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما الف- در مکان‌های شناسایی شده بازدیدهای مقدماتی برای بررسی وضعیت سنگ‌شناختی, ساختاری و مشخصات ظاهری انجام می گیرد. ب- با مشاهده ساختمانی سنگی محلی و مصاحبه با مردم بومی» می‌توان اطلاعات ارزشمندی در مورد استخراج سنگ در گذشته و توان منطقه به دست آورد. ج- کروکی با مقیاس مناسب از رخنمون‌های واحدهای سنگی مناسب تهیه شود. د- استحکام و سلامت کلی سنگ دربخش‌هایی که دارای کم‌ترین شکستگی است. از طریق مشاهده ویزژگی‌های ساختاری ارزیابی می‌شود. ه- چند نمونه کوچک از بلوک‌ها یا نمونه‌های دستی برای مطالعات کانی‌شناسی ارزیابی زیبایی و قابلیت برش ساب و صیقل آن‌ها انتخاب می‌شوند. و- ذخیره بالقوه محدوده مورد آرزیابی قرار می‌گیرد و محدودیت‌های زیربنایی و زیست‌محیطی نیز کنترل می‌شود. ز- نقشه تویوگرافی و زمین‌شناسی بزرگ مقیاس تهیه شود. در تهیه نقشه به تغییرات جزیی در نوع سنگ‌هاء وضعیت لایه‌بندی» ساختاری» لایه‌های نفوذی,» رنگ, بافت و کانی‌شناسی نیز باید توجه شود. ح- بررسی آلگو و تراکم شکستگی‌ها و مطالعات درزه‌نگاری انجام شود. ط- بررسی‌های ژئورادار به منظور ارزیابی شکستگی‌های زیرسطحی کم‌عمق در صورت امکان انجام شود. ی- به منظور دستیابی به نمونه‌های سنگ در اعماق و بررسی آن‌ها مغزه‌گیری انجام شود. ک- به منظور بررسی قابلیت کوپ‌دهی و امکان فرآوری در مقیاس صنعتی با احداث جبهه کار آزمایشی قله‌هایی از سنگ استخراج و به سنگ‌بری ارسال شود. ۳-۱-۲- بررسی‌های اقتصادی الف- در بررسی‌های اقتصادی مطلوبیت نمونه‌های فرأوری شده دربازار باید مورد ارزیابی قرار گیرد. ب- بررسی‌های فنی و اقتصادی متناسب با مقیاس عملیات اکتشافی انجام گیرد. ۲-۲- مراحل اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما در چهار مرحله شناسایی» پی‌جویی» اکتشاف عمومی و اکتشاف تفصیلی به شرح زیر انجام ۱-۲-۲- شناسایی در این مرحله اقدامات زیر آنجام می‌گیرد: الف- جمع‌آوری اطلاعات؛ -‏ جمع‌آوری کلیه نقشه‌های پایه شامل نقشه‌های زمین‌شناسی,» توپوگرافی و عکس‌های هوایی و ماهواره‌ای؛ 9 جمع‌آوری گزارش‌ها و کارهای اکتشافی قبلی و بررسی آن‌ها. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط و معیارهای اکتشاف سنگ‌های تزیینی و نما ۳ ب- مشخص کردن محدوده‌های پارک‌های ملیء مناطق حفاظت شده» مناطق باستانیء نظامی و انتظامیء مناطق مسکونی؛ ج- بررسی نقشه‌های زمین‌شناسی در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰ و ۱:۱۰۰۰۰۰ با هدف مشخص کردن سازندهای دارای واحدهای سنگی مناسب سنگ‌های تزیینی و نما؛ د- بازدید و کنترل صحرایی واحدهای سنگی مستعد و برداشت نمونه‌های غیرهوازده برای مطالعات سنگ‌شناسی؛ ه- برداشت تعداد محدودی نمونه و انجام مطالعات میکروسکوپی و تحزیه شیمیایی؛ و- جمع‌بندی و تدوین گزارش مرحله شناسایی؛ ز- آرایه برنامه مرحله پی‌جویی برای مناطق مورد بررسی. ۲-۲-۲ مرحله پی‌جویی اقدامات مرحله پی‌جویی به شرح زیراست: الف- بررسی کارهای انجام شده قبلی (مرحله شناسایی)؛ ب- بررسی‌های زمین‌شناسی در مقیاس ۱:۵۰۰۰۰۰ و ۱:۲۵۰۰۰؛ ج- واحدهای سنگی که از نظر مشخصات کلی برای سنگ تزیینی و نما مناسب باشند باید در مقاطع و نقاط مختلف مورد بازدید قرار گیرند و بخش‌های دارای مقاومت مکانیکی مناسب بدون مواد روباره‌ای» با شیب توپوگرافی و موقعیت مکانی و معدنی مناسب» به منظور بررسی بیش‌تر انتخاب شوند. این بخش‌ها از نظر وضعیت سنگ‌شناسی,» میکروتکتونیکی» وجود درز و شکاف‌ها برداشت می‌شوند. افرازء دسترسی» شرایط استخراج و امکانات احداث سینه کارهای استخراجی مورد ارزیابی قرار گیرند. د- یک یا چند نمونه برداشت و مورد مطالعه میکروسکوپی و تجزیه شیمیایی قرار گیرد. ه- برای تهیه پلاک‌های آزمایشی باید یک یا چند قطعه سنگ نسبتا بزرگ قابل حمل برداشت و به سنگ‌بری ارسال شود. قطعات سنگ برای بررسی ظاهر سنگ در مقاطع مختلف. قابلیت برش,» ساب و صیقل مورد بررسی قرار گیرند. و- پلاک‌های تهیه شده از نظر کیفیت و زیبایی مورد ارزیابی قرار گرفته و بازاریابی شوند. ز- تخمین ذخیره در رده (۳۳۴) براساس نشریه شماره ۳۷۹ با عنوان "دستورالعمل رده‌بندی ذخایر معدنی "؛ ح- انجام مطالعات اجتماعی؛ ط- انجام مطالعات زیست‌محیطی مقدماتی؛ ی" جمع‌بندی و تدوین گزارش مرحله پی‌جویی؛ ک- تعیین مناطق مستعد و الویت‌بندی آن‌ها برای مرحله اکتشاف عمومی؛ ل- ارایه برنامه عملیات مرحله اکتشاف عمومی. ۳-۲-۲ اکتشاف عمومی اقدامات مرحله اکتشاف عمومی به شرح زیر است: الف- بررسی‌های زمین‌شناسی و توپوگرافی در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰؛ ب- مطالعات صحرایی» ژئوتکنیکی و زمین‌شناسی ساختاری؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما چ- حفر چاهک و ترانشه؛ د- نمونه‌برداری به منظور تعیین خواص فیزیکی (تخلخل, چگالی, جذب آبء مقاومت یخ‌زدگی)» مکانیکی (مقاومت فشاری ه- حفاری و مغزه‌گیری (در صورت نیاز)؛ و- بررسی سطح آب زیرزمینی؛ ز- در صورتی که طی مطالعات بخشی از محدوده مناسب تشخیص داده شد.ء می‌بایست چندکوپ به صورت آزمایشی استخراج و برای تهیه پلاک‌های استاندارد و بررسی سطح صیقلی سنگ از نظر زیبایی و مقاومت به سنگ‌بری ارسال شود. ح- انجام مطالعات بازاریابی؛ ط- انجام مطالعات اجتماعی؛ ی- انجام مطالعات زیست‌محیطی؛ ک- تخمین ذخیره در رده (۲۲۲) یا (۲۳۲) بر اساس دستورالعمل رده‌بندی ذخایر معدنی؛ ل- انحام مطالعات پیش امکان‌سنجی؛ م- جمع‌بندی و تدوین گزارش؛ س- ارایه برنامه عملیات مرحله اکتشاف تفصیلی. 4-۲-۲ اکتشاف تفصیلی اقدامات مرحله اکتشاف تفصیلی به شرح زیر است: الف- بررسی مطالعات پیشین (مراحل شناسایی» پی‌جویی و اکتشاف عمومی)؛ ب- تهیه نقشه توپوگرافی و زمین‌شناسی بزرگ مقیاس از محدوده گسترش بلوک معدنی مورد نظر به مقیاس ۱:۱۰۰۰ یا ۰ با منحنی میزان‌های مناسب بنا به تشخیص کارشناس,» که در آن مشخصات زیر برداشت و نمایش داده شده باشد. - بررسی مرز واحد سنگی مورد نظر با واحدهای سنگی مجاور؛ - شیب و امتداد لایه‌ها در نقاط مختلف؛ - گسل‌هاء شیب و میزان جابجایی آن‌ها؛ - امتداد و موقعیت محور چین‌ها و مشخصات هندسی آن‌ها؛ - شکستگی‌ها و درز و شکاف‌های اصلی؛ - تهیه مقاطع زمین‌شناسی معدنی» در جهات عرضی و طولی» به منظور نمایش موقعیت زمین‌شناسی بلوک معدنی در بعد سوم: ج- باز کردن جبهه کار آزمایشی؛ د- تهیه یک یا چند کوپ از جبهه کار آزمایشی احداث شده» ازبخش‌های مورد نظر و تهیه پلاک‌های استاندارد ارزیابی؛ ه- حفاری مغزه‌گیری به تعداد یک یا چند حلقه چاه؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط و معیارهای اکتشاف سنگ‌های تزییشی و نما ی و- نمونه‌برداری به منظور تعیین خواص فیزیکی,» مکانیکی» شیمیایی و کانی‌شناسی؛ ز- تست‌های تکنولوژیکی شامل: - آزمون سایش؛ - آزمون صیقل‌خوردن؛ < وزن محصوص؛ - تعیین مقاومت در مقابل اسیدها و بازها؛ - تعیین مقاومت در مقابل سولفات سدیم یا منیزیم (پنج سیکل بر روی نمونه سنگی)؛ - تعیین مقاومت سنگ در مقابل سرما و گرما (ده سیکل)؛ - تعیین مقاومت در برابر ضربه؛ - مطالعات پرتوزایی برای سنگ‌های آذرین و دگرگونی؛ ح- اندازه‌گیری ژئوتکنیکی؛ ط- بررسی‌های زیست‌محیطی؛ ک- انجام مطالعات بازاریابی صنعتی؛ ل- تخمین ذخیره معدنی در رده‌های متفاوت؛ م- مطالعات امکان‌سنجی؛ ن- آرایه گزارش نهایی. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بخش دوم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ ضوابط نهیه طرح استخراج -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- ضوابط تهیه طرح استخراج )۳ ۱-۳- آشنایی طرح کامل بهره‌برداری معدن پس از مرحله اکتشاف تفصیلی و تعیین ذخیره به شرح زیر تهیه می‌شود: - بررسی نتایج گزارش‌های مربوط به مطالعات اکتشافی سنگ‌های تزیینی و نما؛ - اقدامات مقدماتی (تحزیه و تحلیل کانسار و محدوده آن)؛ - تهیه و جمع‌آوری اسناد و مدارک و نقشه‌ها (تهیه بایگانی نقشه‌ها)؛ - تهیه طرح‌های مختلف؛ - سازماندهی عملیات؛ - خلاصه مشخصات تحهیزات و مواد و مصالح به کار رفته؛ -‏ گزارش تشریحی طرح. در رابطه با مراب فوق, ذکر دو نکته ضروری است: اولا: رعایت ترتیب مراحل فوق در تهیه طرح معدن کاملا الزامی است و به عبارتی هر یک از مراحل فوق بعد از مرحله قبلی خود قابل تهیه و اجراست. ثانیا: هر یک از مراحل مذکور خود به مراحل بسیار جزیی‌تر تقسیم می‌گردد که ممکن است اصولا در مورد یک معدن خاص ذکر طرح بهره‌برداری ممکن است در برگیرنده مطالعات امکان‌پذیری و طراحی مفهومی باشد که به تصمیم‌گیری در مورد آماده‌سازی معدن می‌انجامد یا ممکن است در معدن دایر تدوین شود. در حالت اول, طرح مبتنی بر داده‌هایی است که در جریان مطالعه قبلی گردآوری و پردازش شده‌اند. در حالت دومء این اطلاعات بخش جدایی‌ناپذیر خود طرح خواهند بود. در هر حال برای شرح توالی کارها طرح بهره‌برداری باید هم شامل متن توصیفی و هم نقشه‌هایی در مقیاس مناسب باشد تا بتوان به سرعت وضعیت بهره‌برداری و چون معادن سنگ‌های تزیینی و نما در آبعاد مختلف و با شکل‌های متفاوت در طبیعست یافشت می‌شوند و هر یک در شرایط توپوگرافی مختلف قرار دارند». یک طرح معین جهت ایجاد کارگاه استخراج وجود ندارد و باید هر معدنی را جداگانه طراحی کرد. یادآوری می‌گردد مواردی که در ادامه ذکر می‌شود شامل اصول, دستورالعمل‌ها و ضوابط کلی است که در تهیه طرح‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. این موارد شامل مسایل مربوط به تجزیه و تحلیل کانسار»ء محدوده آن و اصول و پارامترهای مهم در طراحی معدن و انتخاب روش استخراج می‌باشد. ۲-۳- نقشه‌های مورد نیاز نقشه‌های مورد نیاز به شرح زیر است: - نقشه زمین‌شناسی معدنی با مقیاس: ۱:۵۰۰ تا ۱:۲۰۰ و مقاطع آن‌ها؛ - نقشه توپوگرافی با مقیاس: ۱:۵۰۰ تا ۱:۲۰۰؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما ۳-۳- طراحی معدن سنگ تزیینی و نما ۱-۳-۳- اصول و ضوابط کلی سنگ‌های تزیینی و نما به صورت معادن روباز استخراج می‌شوند و مهم‌ترین معیار در استخراج آن‌ها شکل و ابعاد محصول است به نحوی که عملیات فرآوری به صورت اقتصادی بر روی آن امکان‌پذیر می‌باشد. در حالت ایده‌آل محصول استخراجی به صورت مکعب مستطیل و ابعاد آن متناسب با ابعاد دستگاه‌های برش در کارخانجات سنگ‌بری است. هدف از استخراج سنگ تزیینی و نماء به دست آوردن کوپ‌های سالم متشکل از سنگ‌های همگن و بدون ترک و حتی‌المقدور با شکل منظم و ابعاد مورد نظر می‌باشد. ۳-۳-۳ روش‌های موجود برای استخراج معادن سنگ تزیینی و نما استخراج این سنگ‌ها با یک یا ترکیبی از روش‌های زیر انجام می‌شود: الف- روش‌های مبتنی بر چال‌زنی نظیر چال‌های موازی» پارس و گوه و مواد منبسط شونده؛ ب- استفاده از ماشین‌های برش مانند سیم برش و انواع سنگ‌برها. ۳-۳-۳- ضوابط تهیه طرح پیش ‌باطله‌برداری و آماده‌سازی طرح پیش باطله‌برداری و آماده‌سازی شامل دو مرحله ایجاد یک سطح مسطح فوقانی و سپس احداث پله‌های استخراج است که مراحل تهیه طرح به ترتیب زیر است: الف- احداث جاده دسترسی: کانسار مورد استخراج ابتدا باید "باز*" شود یعنی راه ورودی به معدن احداث و پله‌های استخراجی ایجاد شود. شیب جاده دسترسی به توپوگرافی سطح زمین بستگی دارد و ممکن است سربالاء افقی و یا سرازیرء به صورت مستقیم و یا با پیچ و خم باشد. عرض جاده دسترسی عموما باید بیش از دو برابر عرض لازم برای عبور ماشین‌آلات معدنی باشد. در مواردی که کانسار در زیر پوششی از خاک و سنگ باطله قرار داردء باید یک پله یا تراس ویژه باطله‌برداری در نظر گرفته شود. - عملیات استخراج همیشه از بالا به پایین و به تناسب پیشرفت استخراج» از یک یا چند جبهه کار انجام شود. - برای افزایش راندمان تولید. جبهه کار باید دارای حداقل دو سطح آزاد باشد و به شکل پلکانی احداث شود. اگر طول جبهه کار کافی باشد می‌توان پله‌ها را از دو سمت و به شرح زیر احداث کرد: - برش بلوک‌های هر پله منجر به ایجاد یک سطح صاف می‌شود که سطح فوقانی پله بعدی را تشکیل می‌دهد. در مورد بالاترین پلهء این سطح پس از پیش‌باطله‌برداری و با عملیات آماده‌سازی» ایحاد می‌شود. مشخصات این سطح عبارت است از: - تا حد امکان در بالاترین ارتفاع ممکن قرار گیرد. - با توجه به روش آماده‌سازی» امکان دسترسی به این سطح برای استقرار دستگاه‌های مختلف ممکن باشد. - وسعت آن به گونه‌ای باشد که در صورت نیاز امکان استقرار چند ماشین استخراجی وجود داشته باشد. - در صورت استفاده از دستگاه‌های سیم برش حداکثر ارتفاع پله ۱۰ متر است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- ضوابط تهیه طرح استخراج ۳۳ ب- احداث پله‌های استخراج: استخراج معادن سنگ تزیینی و نما عموما چند پله‌ای و در مواردی تک پله‌ای است. هر یک از پله‌ها باید دارای جاده دسترسی ۳-۳-- ضوابط طراحی پله‌های معادن سنگ تزیینی و نما - سطح دیواره جبهه کار باید به حالت قائُم باشد. - سطح بالایی و زیرین باید حتی‌المقدور مسطح باشند. ب- عرض پله‌های استخراج عرض پله باید به حدی باشد که ماشین‌آلات و ابزار برش را در آن مستقر کرد و معمولا بین ۱۰ تا ۶۰ متر است. چ- ار تفاع پله‌های استخراج - ارتفاع پله‌های استخراجی تابع روش» ماشین‌آلات استخراج و خواص سنگ است که باید کم‌تر از ۱۰ متر باشد. از نکات قابل توجه در تعیین ارتفاعء پیش‌بینی صدمات احتمالی ناشی از سقوط بلوک به کارگاه در زمان جداکردن از جبمه سینه کار و وازگونی آن است. د- پله‌های ایمنی در بین هر دو پله متوالی باید یک حریم و سکو به عنوان پله ایمنی احداث شود. عرض و شیب این سکو به نوع سنگ و لایه‌هاء ضخامت لایه. میزان درزه‌ها و ترک‌ها و ارتفاع پله اصلی بستگی دارد و حداقل عرض آن ۱ متر است. در معادن سنگ‌های نرم معمولا مشخصات پله‌ها به شرح زیر است: - ارتفاع پله استخراج ۵ تا ۶ متر؛ - عرض پله استخراج ۱۵ تا ۲۰ متر؛ - طول پله استخراج ۵۰ تا ۱۰۰ متر. ۵-۳-۳- شکل و ابعاد بلوک‌های استخراجی بلوک استخراجی در حالت ایده‌آل باید به شکل مکعب یا مکعب مستطیل باشد. هرچقدر ابعاد بلوک بزرگ‌تر و درزه و شکاف آن کم‌تر باشد. راندمان تولید بیش‌تر است و بلوک ارزش بالاتری دارد ولی عواملی به شرح زیر موجب محدودیت آبعاد بلوک استخراجی می‌شوند: الف- وجود صفحات ضعف یعنی لایه‌بندی و درزه‌ها و شکاف‌های اصلی؛ ب- نوع دستگاه برش؛ ج- قدرت دستگاه‌های جداسازی و وازگونی بلوک از جبهه کار. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنما ی اکنضاف, استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما 2-۳ انتخاب روس استخراج و تکمیل طرح روش بهینه استخراج با توجه به ویژگی‌های زمین شناختیء زیرساخت‌های اقتصادی منطقه.ء میزان ذخیره» قوانین و مقررات ۱-2-۳ انتخاب تجهیزات در انتخاب تحهیزات لازم باید نکات زیر مورد توجه قرار گیرد: - نوع سنگ و مشخصات کانسار؛ - سرمایه‌گذاری اولیه؛ - انعطاف‌پذیری در امکان به کارگیری تحهیزات؛ - سهولت در جابه‌جایی تجهیزات؛ - میزان نیاز به نیروی ماهر؛ - میزان مصرف آنرژی؛ - هزینه‌های عملیاتی؛ - امکان تهیه تجحهیزات. ماشین‌آلات. ابزار و قطعات مصرفی آن‌ها برای انتخاب روش برش و تجهیزات لازم می‌توان از جدول ۱-۳ استفاده کرد. جدول ۱-۳- مقایسه کیفی روش‌های استخراج 7 گیگ گرگ که کیک گیگ کیک ۷ / ۷ را با 3 ۱ 0 ار چا را ام ۷۷۷۷ | ۷۷۷۷۷ 22 ر ر ری و 0 ۷/۷۷ ساز گا ری یکی کیک کمک مهم همه ۷۷ مهم همه هه یگمه کیک سر یه یه یه ی ی ی کی کیک نکمم همه که همه گیگ نیاز به نیروی گرگ کر گرگ کر گرگ که گرگ رگ / گرگ ی گرگ ماهر صدمه وارده گیگ کرک / ۷ ِ/ ی ۷ / به سنگ ۷ خی زیاد ازیاد گیگ نسبتا زیاد گیگ متوسط -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- ضوابط تهیه طرح استخراج ۳۰ ۲-2-۳ تاسیسات زیربنایی و خدماتی در دوره اجرای طرح» باید وضعیت تاسیسات زیربنایی, خدماتی و توسعه‌ای در نظر گرفته شود. موقعیت این تاسیسات باید در مهم‌ترین این موارد عبارتند از: - سازه‌ها و ساختمان‌ها: دفتر معدن» کارگاه» کانتین» سرویس‌های بهداشتی و نظایر آن‌ها؛ زیرساخت‌های راه» خطوط انتقال انرژی» منابع و مخازن آب و نظایر آن‌ها؛ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ سنگ‌های قزیینی و نما -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- چرخه عملیات استخراج سنک‌های تزییمی و نما ۳۹ فرآیند استخراج سنگ‌های تزیینی و نما عبارتند از: - برش قطعات بزرگ سنگ به‌شکل بلوک سنگی از زمین یا ایجاد برش‌های اولیه ؛ - جداکردن و واژگونی بلوک سنگ بریده‌شده"! تقسیم بلوک‌ها به قطعات کوچک و قابل حمل یا قواره‌کردن بلوک سنگ ؛ - جابجایی و حمل و نقل. -۳- برش اولیه روش برش اولیه را می‌توان از همان ابتدا به‌گونه‌ای انتخاب کرد که محصولی به ابعاد قواره و قابل حمل تولید شود. در برش بلوک اولیه یک‌سری برش‌های قائم و افقی ایجاد می‌شود. برای ایجاد برش اولیه روش‌های متفاوتی به شرح زیر وجود دارند: الف- برش‌های مبتنی بر چال‌زنی -‏ برش با چال‌زنی و استفاده از پارس و گوه به شیوه دستی؛ -‏ برش با چال‌زنی و استفاده از پارس و گوه به شیوه دستگاهی؛ - برش با چال‌زنی و استفاده از ملات منبسط شونده؛ -‏ برش با حفر چال‌های همپوش موازی. ب- برش با سنگ‌برها -‏ برش با سنگ‌برهای بازودار زنجیری (یا هاواز)؛ - برش با سنگ‌برهای بازودار نواری؛ - برش با سنگ‌برهای دارای صفحه برش. چ- برش با سیم - سیم برش فولادی؛ - سیم برش الماسه. ۱-۲-2 برش‌های مبتنی بر چال‌زنی در این روش یا با حفر چال‌های همپوش موازی یک برش اولیه ایجاد می‌شود و یا از ابزارها و روش‌های مکمل برای چال‌زنی در تکمیل برش اولیه استفاده می‌کنند. تعداد چال‌ها برای یک سطح معین حد بهینه‌ای دارد که در آن حد با کم‌ترین هزینه بهترین نتیجه 8 ۱-۳۲۱۱۱۵۲۷ م1 -2 8 3 -------- صفحهٔ بعد -------- حاصل می‌شود. هر چه چال‌ها به هم نزدیک‌تر باشند اجرای بهتر و مطمئن‌تر برش بلوک تضمین می‌شود. اما از نظر اقتصادی تعداد زیاد چال پر هزینه‌تر است. هر چه بلوک از نظر طول و عرض بزرگ‌تر باشد تعداد چال کم‌تری به ازای هر مترمکعب سنگ مورد نیاز است. بنابراین بزرگ‌تر کردن بلوک از نظر طول و عرض اقتصادی‌تر است. که عامل محدودکننده آن ایمنی و نوع ماشین‌آلاتی است که برای جابه‌جایی بلوک‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. ابزارها و روش‌های مکمل چال‌زنی در ایجاد برش عبارتند از: - انواع پارس و گوه؛ - ملات‌های منبسط شونده. الف- برش با چال‌زنی و استفاده از پارس و گوه در این روش با حفر چال‌هایی به فواصل معین در راستای ضلعی از صفحه برش و اعمال فشار توسط پارس و گوه بر دیواره این چال‌هاء برش اولیه ایجاد می‌شود. تیغه‌های واردکننده فشار به دیواره چال پارس و واسط اعمال فشار بر پارس» گوه نام دارد. انرژی لازم برای ایجاد فشار مذکور به دو شبوه دستی یا دستگاهی اعمال می‌شود. برای ایجاد برش به شیوه سنتی یا دستگاهی نکات زیر باید مورد توجه قرار گیرد: - باید چال‌ها را با عمق کم‌تری نسبت به ارتفاع بلوک حفر کرد که این عمق برای سنگ‌های مختلف متفاوت است. معمولا عمق چال را در گرانیت‌ها به اندازه چهارپنجم» در سنگ‌های آهکی یک سوم تا دو سوم و در مرمرها دوسوم ارتفاع بلوک عمق چال حفر شده» باید بیش‌تر از طول پارس و گوه باشد. - قطر چال باید به اندازه‌ای باشد که پارس و گوه به راحتی در آن فرو روند و در ضمن مانع از توزیع یکنواخت نیروی شکاف‌دهنده در دیواره چال نشود. - فاصله چال‌ها معمولا بین ۵ تا ۳۰ سانتی‌متر است. - در صورت استفاده از دستگاه‌های هیدرولیکی تعداد چال کم‌تری مورد نیاز است. اول - شیوه دستی: پس از حفر چال‌ها در هر یک از آن‌ها دو تیفه فلزی یا پارس و یک گوه قرار می‌دهند. در این حالت ابتدا گوه به کمک یک چکش سبک جاگذاری می‌شود. سپس با یک چکش به وزن تقریبی ۱۰ کیلوگرم عمل ضربه‌زنی به صورت یک در میان روی گوه تا شکافتن سنگ ادامه می‌یابد. در جدول ۱-۴ مثال‌هایی از اندازه گوه‌های مختلف ذکر شده که موارد مصرف آن‌ها به عمق دوم- شیوه ضربه‌زنی دستگاهی بر پارس و گوه: اصول و مبانی کار در این شیوه, مشابه شیوه دستی است با این تفاوت که ضربات از طریق دستگاه‌های مکانیکی یا هیدرولیکی بر گوه‌ها وارد می‌شود. 7رد 100 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- چرخه عملیات استخراج سنگ‌های تزیینی و نما )۳ جدول ۱-۶- مشخصات چال در شیوه دستی با پارس و گوه جال‌های کوتاه چال‌های متوسط نکته قابل توجه این است که راندمان این شیوه با افزایش ارتفاع پله‌ها به شدت کاهش می‌یابد. بنابراین این شیوه در استخراج معادن گرانیت دارای پله‌های کوتاه متداول است. ب- برش با چال‌زنی و آتشباری کنترل شده مبنای این روش حفر یک سری چال در سطوح جدایش مورد نظر و استفاده از تکنیک‌های آتشباری کنترل شده است. - آتشباری کنترل شده باید در دو چال دارای قطرهای مساوی و به فاصله مناسب به‌نحوی انجام گیرد که بین دو چال فقط شکافی به وجود آید. - استفاده از این روش فقط در معادن سنگ‌های سخت و با اخذ مجوز لازم امکان‌پذیر است. پارامترهای موثر در استفاده صحیح روش آتشباری کنترل شده عبارتند از: - انتخاب صحیح نوع خرج؛ - دقت در حفاری جچال‌ها؛ - دقت در نحوه خرج‌گذاری و انفجار؛ - استفاده از چال‌های خالی راهنما. برای اطلاعات جامع‌تر در مورد این روش به نشریه شماره ۴۱۰ با عنوان "مقررات فنی مواد منفجره و آتشباری در معادن " مراجعه شود. ج- برش با چال‌زنی و استفاده از ملات منبسط‌شونده ملات‌های انبساطی ترکیبات پودری هستند که بعد از اضافه شدن آب به آن‌ها افزایش حجم پیدا کرده و در نتیجه بر دیواره‌های چال‌ها فشار زیادی اعمال می‌کنند. - عدم آلودگی صوتی؛ - عدم تولید دودء گرد و غبار, گاز و مواد پس مانده مضر؛ - سهولت نگهداری. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای اکنشضاف, استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما د- برش با حفر چال‌های همپوش موازی در این روش که به روش حفاری خطی نیز معروف است ردیفی از چال‌های نزدیک و یا چسبیده به هم حفر می‌کنندء به نحوی که باعث ایجاد صفحات آزاد در محدوده بلوک سنگی مورد نظر شود. چال‌زنی باید با نهایت دقت انجام گیرد به گونه‌ای که چال‌ها موازی و در یک صفحه واقع شوند. به منظور جلوگیری از انحراف چال‌هاء استفاده از این روش در معادن دارای پله‌های کوتاه توصیه می‌شود. استفاده از سایر گزینه‌ها نظیر سیم‌برش الماسه» نفوذپذیری کم و استهلاک بالایی دارد. معایب این روش عبارتند از: - هزینه‌های زیاد حفاری؛ - صرف زمان زیاد به منظورحفر چال‌ها؛ - ضرورت دقت بالا در حفر چال در امتداد یک خط راست برای ایجاد سطوح آزاد و برش مناسب. ۲-۳-4- برش با سنگ‌برها این ماشین‌ها صفحات مشخصی از سنگ را به‌طور مستقیم می‌برند و باعث جدایش بلوک از کوه می‌شوند. این ماشین‌ها اغلب در استخراج سنگ‌های نرمی مثل مرمر و تراورتن و سایر سنگ‌های آهکی به‌کار می‌روند. انواع سنگ‌برهای موجود بر اساس مکانیزم برشی که دارند عبارتند از: - سنگ‌برهای بازودار زنجیری یا هاواژ؛ - سنگ‌برهای دارای صفحه برش. الف- سنگ‌برهای بازودار زنجیری یا هاواز این دستگاه دارای بازویی است که روی آُن زنجیری به سرعت حرکت می‌کند در نتیجه گردش زنجیر و حرکت بازو» شیاری به برای خنک نمودن زنجیر لازم است که پیوسته جریان آب در شیار برش ایجادشده برقرار باشد. آب مورد نیاز ۶ تا ۸ لیتر در دقیقه به دلیل وابستگی به طول بازوی زنجیردار در این دستگاه عمق برش محدود است. مزایای استفاده از این روش عبارتند از: - صدمه کم‌تر به سنگ؛ - عدم ایحاد گرد و غبار؛ - ایمنی عملیات در مقایسه با سایر روش‌ها؛ - کاربرد موثر در آماده‌سازی معدن؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- چرخه عملیات استخراج سنگ‌های نزیینی و نما ۳۳ -‏ کاربری مناسب برای برش سطح پشتی بلوک‌ها. ب- سنگ‌برهای دارای صفحه برش این دستگاه صفحه‌ای دارد که با موتور برقی یا دیزلی کار می‌کند و با یک‌بار حرکت بر روی سنگ به سرعت عمل برش سنگ را انجام می‌دهد و برای برش سنگ‌های نرم و آهکی استفاده می‌شود. این صفحات بر دو نوع‌اند: -‏ صفحه دیسکی؛ از جمله معایب این دستگاه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - سرمایه‌گذاری اولیه بالا؛ -‏ هزینه‌های بالای تعمیرء نگهداری و است‌هلاک؛ - محدودیت جابجایی؛ < محدودیت عمق برش. مزایای این سنگ‌برها عبارتند از: -‏ سهولت در به کارگیری؛ -‏ سرعت برش بیش‌تر نسبت به روش سیم برش الماسه؛ - بالابودن ایمنی عملیات. ۳-۳-2- برش با سیم برش در این روش ابتدا در امتداد اضلاع مکعب مستطیلی که بلوک موردنظر را تشکیل می‌دهد چال‌های قائم و افقی با قطر ۷۵ تا ۲۰۰ میلی‌متر متناسب با سطحی که قرار است بریده شود حفر می‌کنند. پس از عبور دادن سیم از داخل چال‌های حفرشده دو سر آن‌را در انواع سیم برش عبارتند از: - سیم برش فولادی؛ - سیم برش الماسه. مهم‌ترین مزیت استفاده از دستگاه‌های سیم برش کیفیت بالای برش و صدمات کم‌تر به سنگ و در نتیجه ضایعات کم‌تر است. الف- سیم برش فولادی مبنای این روش استفاده از مواد ساینده‌ای به همراه سیم برش است که نسبت به سنگه, سختی بالاتری دارند. در اثر حرکت پیوسته یک سیم فولادی تحت کشش و به کمک ماده ساینده‌ای نظیر پودر سیلیس به‌همراه آب» موجب برش سنگ می‌شود. سرعت برش سنگ در این روش به نوع سنگ بستگی دارد و در مقایسه با سیم برش الماسه مقدار پایینی است. مزایای استفاده از این سیستم عبارتند از: -‏ قابلیت کاربرد برای سطوح وسیع؛ - قابلیت تولید بلوک‌هایی با اندازه و شکل مناسب. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما معایب استفاده از این روش عبارتند از: - راندمان پایین؛ - استهلاک زیاد سیم و مواد ساینده؛ - سرعت کم برش؛ -‏ دست و پا گیر بودن سیم‌ها در منطقه عملیات؛ زمان زیاد لازم برای تجهیز و آماده‌سازی؛ - نیاز به نیروی انسانی ماهر؛ - عدم امکان ایجاد برش از پایین به بالا؛ ب- سیم برش الماسه مبنای این روش استفاده از سیم برش‌های دارای سگمنت‌های الماسه است که در اثر حرکت پیوسته باعث برش سنگ می‌شود. برای این منظور ابتدا در سنگ دو چال عمود بر هم یکی قائم و دیگری افقی که محدوده بلوک را تشکیل می‌دهند حفر می‌شود و سیم الماس‌دار را از آن عبور می‌دهند. دستگاه برش در موقع کار بر روی ریل قرار دارد و با استفاده از امکانات الکترونیکی و هیدرولیکی به طور خودکار بر روی ریل جابه‌جا می‌شود و با انجام عمل برش خود را به عقب می‌کشد. در این سیستم دو قرقره راهنما بر ریل‌ها نصب شده که طول سیم در حال تماس با چرخ محرک را تنظیم می‌کند و نوسان سیم را کاهش می‌دهد. نیروی کشش سیم که حدود ۱۰۰ الی ۱۵۰ کیلوگرم است به صورت ثابت حفظ می‌شود. مکانیزم دستگاه به‌گونه‌ای است که می‌توان با جابه‌جایی و تغییر جهت محور وینچ از حالت افقی به قائم سنگ را به طور افقی و یا قائم برید. در محل برش از آب برای خنک کردن سیم برش و شستن ذرات سنگ استفاده می‌شود. مزایای استفاده از سیم برش الماسه: -‏ کیفیت برش بالا متناسب با نوع سختی سنگ‌ها؛ - ضایعات بسیار کم؛ - سرعت برش خوب؛ - امکان برش در ابعاد نسبتا بالا؛ - امکان شروع سریع برش؛ - نیاز به کنترل و نظارت کم؛ - هزینه سرمایه‌گذاری اولیه متوسط. سیم برش الماسه از یک کابل فولادی تشکیل شده است که در آن سگمنت‌ها پا حلقه‌های کوچک الماس‌نشان به فواصل منظم ۵ تا ۲۲ میلی‌متر قرار گرفته‌اند و در فواصل بین سگمنت‌ها فنرهای فولادی و اتصالات ایمنی قرار دارند. عمل برش را در واقع معمولا در مراحل پایانی برش‌های دشوار» خصوصا برای گرانیت استفاده می‌شود. سیم الماسه دارای طول ۲۵ الی ۴۵ متر است. (حداکثر طول سیم برش به ۱۵۰ متر می‌رسد) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- چرخه عملیات استخراج سنگ‌های نزیینی و نما ۳ برش سنگ‌های نرم با سیم برش: برای استخراج سنگ‌های نرم از سیم‌هایی استفاده می‌شود که سگمنت‌های آن‌ها به روش الکترولیزی الماسه شده است. اگر از سگمنت‌های الماس‌اندود استفاده شود عمر سیم برش افزایش می‌یابد. تعداد سگمنت‌ها در سیم برای برش سنگ‌های نرم بین ۲۸ تا ۲۲ عدد در هر متر سیم است. در استخراج سنگ‌های نرم عمر کابل به اندازه عمر سگمنت‌ها نیست و تقریبا هر ۷ تا ۱۰ متر مربع بر متر سیم باید کابل را بازسازی کرد. معمولا سیم‌های الماسه‌ای که برای برش سنگ‌های نرم به کار می‌روند از نوع فنردار هستند. برش سنگ‌های سخت و گرانیتی با سیم برش: معمولا سیم‌هایی که برای برش سنگ‌های گرانیتی به‌کار می‌روند. سگمنت‌های الماس اندود دارند و برای برش گرانیت‌ها در هر متر سیم ۲۲ تا ۴۰ سگمنت قرار می‌گیرد. سرعت برش معمولا در حدود ۲ تا ۵ متر مربع بر ساعت و عمر کابل سیم ۳ تا ۷ مترمربع بر مترسیم است. مخلوط آب خنک‌کننده و تراشه‌های گرانیتی به فنرها و فاصله سگمنت‌ها و سیم نفوذ می‌کند و به دلیل سایندگی بیشتر گرانیت نسبت به مرمر کابل فولادی رفته‌رفته خورده شده و عمر آن نکات زیر در استفاده از روش سیم برش توصیه می‌شود: - یکی از مهم‌ترین موانع در راه عملکرد مناسب سیم» خوردگی سگمنت‌ها است. در سیم‌های فنردار» نظیر آن‌هایی که در برش سنگ‌های نرم به کار می‌رونده سگمنت‌ها هنگام برش به دور کابل می‌چرخند و بنابراین سراسر محیطشان به طور یکنواخت خورده می‌شود. اما در سیم‌هایی که فاصله‌شان با پلاستیک پر شده است نظیر آَن‌هایی که در برش سنگ‌های گرانیتی به‌کار می‌روند. چرخش سگمنت‌ها به دور کابل امکان ندارد. این امر منجر به خوردگی غیر یکنواخت سگمنت‌ها و عدم کارایی سیم می‌شود. برای غلبه بر این مشکل, سیم را به ازای هر متر از طول آن یک یا دو بار دور محورش می‌پیجانند. به عبارتی قبل از وصل کردن این سیم‌ها به دستگاه باید آن را به ازای هر متر در جهت مخالف رزوه سر سیم یک یا دو بار تاباند. این تابیدگی‌ها باعث می‌شوند که سگمنت‌ها در جریان برش» حول محور خود به ترتیبی بچرخند که پیرامون آن‌ها به‌طور یکنواخت ساییده شود. - از وصل کردن سیم برش‌های متفاوت و همچنین استفاده از دانه‌های سگمنت متفاوت از نظر اندازه و وزن خودداری شود. زیرا باعث ایجاد لرزش و پارگی سیم می‌شود. - در صورتی که قطعات کوچک سیم‌هایی با طول,ء ضخامت. اندازه و با پوشش یکسان در دسترس است می‌توان برای رسیدن به طول موردنظر آن‌ها را به یکدیگر متصل کرد. در این مورد باید قبل از اتصال سیم از نبود پیچ و تاب یا گره‌خوردگی در آن‌ها اطمینان حاصل شود و بعد با کمک بست مخصوص و دستگاه پرس, دو سر سیم محکم به یکدیگر متصل شود. چنین اتصالی برای یک یا دو شیفت کاری (۱۲ تا ۲۴ ساعت) دوام خواهد داشت. پس از آن باید مجددا محل اتصال را قطع کرد و سپس با قطع کمی سیم از هر دو طرف» مجددا آن را پرس کرد. - در به کارگیری سیم‌های کار کرده» باید اطمینان حاصل کرد که سیم تا مرحله آخر برش استقامت کافی را دارد. - تا جایی که ممکن است از بریدن و کوتاه کردن سیم‌ها خودداری شود. - پس از هر ۲۰۰ تا ۳۰۰ مترمربع برش در سیم‌های الماسه‌ای که فاصله سگمنت‌هایشان با فنر پرشده است باید قطعاتی مانند فنرها و اتصاللات فاصله کابل فولادی را تعویض کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳7 راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما - از آنجا که سیم از پایین به بالا وارد خط برش می‌شود. برای تعیین جهت برش در سیم‌های نو می‌توان از طریق فلش‌هایی که بر روی پوشش پلاستیکی سیم الماسه قراردارد اقدام کرد. در صورت استفاده از سیم کار کرده» از طریق لمس الماس‌ها و تعیین جهت سایش آن‌هاء جهت برش مشخص می‌شود. - در مراحل پایانی به‌علت کاهش سطح تماس, سرعت خوردگی سیم افزایش می‌یابد. مراحل پایانی برش را معمولا با سیم باریک‌تری انجام می‌دهند. توصیه می‌شود در آنتهای برش که حدود ۲ متر به پایان کار مانده است.» حتما سیمی که فرسایش -افزایش سرعت خطی سیم دلیل بر بالا رفتن سرعت برش نیست و برای برش هر سنگ, باید سرعت خطی بهینه‌ای انتخاب شود. از آنجا که در برش‌های کوچک‌تر سطح تماس بین سنگ و سیم کوچک‌تر است و در نتیجه فشار بیش‌تری بر سگمنت‌ها وارد می‌شود و سرعت خوردگی آن‌ها نیز افزایش می‌یابد. بهتر است مراحل اولیه برش نسبت به سار مراحل با سرعت کم‌تری انجام شود تا هم از خوردگی شدید سگمنت‌ها جلوگیری شود و هم از طریق آزمون و خطاء سرعت واقعی به‌دست آید. - توصیه می‌شود همواره برش افقی پیش از برش عمودی انجام گیرد. - قبل از انجام عملیات برش» زمین اطراف محل کار باید با دقت تسطیح و کلیه گوشه‌های تیز و ناصاف که با سیم برش در تماس خواهند بود حذف شوند. همچنین اطراف مسیر گردش سیم باید کاملا از سنگ‌ریزه و سایر مواد معدنی پاک شود. در غیر این صورت سیم حین کار درون سنگ گیر می‌کند. - قبل از شروع به برش باید مطمئن شد که در پای پله فضای کافی برای حرکت ماشین برش وجود داشته باشد. - عملیات برش را در ابتدا باید با سرعت کم‌تری آغاز کرد تا مانع از پاره شدن سیم شود. - اگر سیم دچار ناپایداری بسیار شدید شد. باید پیشروی متوقف شود. در این صورت باید موارد زیر رعایت شوند: ۱- حرکت رو به عقب ماشین متوقف شود. ۲- اجازه داده شود سیم به مدت یک دقیقه بچرخد؛ در این‌صورت از تنش سیم کاسته می‌شود. ۳ قرقره‌ها متوقف شوند. - توصیه می‌شود تا حد امکان از متراز سیم بیش‌تری استفاده شود. این کار باعث افزایش عمر سیم و کاهش هزینه‌ها می‌شود. در اثر استفاده از سیم‌های کوتاه» فشاری که بر سگمنت وارد می‌آید زیاد شده و باعث می‌شود که سگمنت‌ها رها شده و شکستگی‌هایی روی سیم به‌وجود آید. - مقدار آب مصرفی باید با دقت زیاد تنظیم شودء اگر میزان آب بیش‌تر از حد لازم باشد باعث لغزش سیم و افت برش می‌شود و اگر آب از حد لازم کم‌تر باشد سوختن سیم را در بی دارد. مصرف بهینه آب هنگامی است که ضمن شنیده شدن صدای برش همراه با آب پودر سنگ خارج شده و دودی از سیم مشاهده نشود. - در صورت عبور سیم از قسمت‌های دارای رس حتما باید آب‌دهی سیستم خنک کننده را افزایش داد. خاک رس موجب جلوگیری از گردش عادی سیم به دور محور خود شده و باعث تغییرشکل دانه‌های الماس می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- چرخه عملیات استخراج سنک‌های نزیینی و نما ۳۷ ۳-۶- جداکردن و وازگونی بلوک سنگ بریده‌شده پس از این که بلوک توسط یکی از روش‌های برش از سینه کار آزاد شد باید از محل جدا شود. برای جدایش کامل بلوک از جبهه کارء باید بتوان آن را بر روی کف معدن برگرداند تا هم جدایش کامل صورت گیرد و هم با در معرض دید قرار گرفتن وجوه بلوک سنگ» کیفیت و بهترین شیوه قواره کردن آن تعیین شود. به هنگام واژگون کردن بلوک‌های بزرگ» در پای پله بستری از مواد باطله می‌ریزند تا مانع از وارد شدن ضربه و شوک ناشی از سقوط به بلوک سنگی شود. روش‌های جداکردن و واژگونی بلوک بریده‌شده سنگ از جبهه‌کار به شرح زیرند: - استفاده از بالشتک‌های منبسط‌شونده؛ - استفاده از جک‌های هیدرولیک؛ - استفاده از تجهیزات جابه‌جایی در معدن. ۱-۳-۶ استفاده از بالشتک‌های منبسط‌شونده بالشتک‌های منبسط‌شونده کیسه‌هایی به شکل مربع یا مستطیل‌اند که با تزریق آب یا هوای فشرده به داخل آن‌هاء افزایش حجم می‌یابند و باعث جدایش و وازگونی سنگ می‌شوند. این بالشتک‌ها را می‌توان به صورت سری و یا موازی مورد استفاده قرار داد. این بالشتک‌ها در دو نوع فلزی- هیدرولیکی و لاستیکی- هوای فشرده ساخته می‌شوند. الف- بالشتک‌های فلزی- هیدرولیکی این بالشتک‌ها فلزی هستند و به صورت هیدرولیک از طریق تزریق آب تحت فشار کار می‌کنند. این بالشتک‌ها دو صفحه نازک فولادی با مقاومت بسیار بالا دارند و ضخامت آن‌ها قبل از استفاده ۲ تا ۳ میلی‌متر است. پمپ هیدرولیکی آب تحت فشار را با فشار ۳۰ تا ۴۰ اتمسفر را در بالشتک تزریق می‌کند و باعث اتساع آن بین ۲۵ تا ۳۰ سانتی‌متر می‌شود. نیروی وارده به دیواره شکاف به چند صد تن می‌رسد. هر دستگاه می‌تواند به طور هم‌زمان ۲ تا ۲ بالشتک را تغذیه کند. این کیسه‌ها را در برش قائْم» موازی با جبهه‌کار قرار می‌دهند. وزن کیسه‌ها بسته به اندازه آن‌ها ۷ تا ۱۵ کیلوگرم و حداکثر ابعاد آن‌ها ۱۵۰۳۱۵۰ سانتی‌مترمربع است. استفاده از این نوع بالشتک‌ها باعث تغییرشکل آن‌ها می‌شود و معمولا یکبار مصرف‌اند. البته در مواردی می‌توان ظرف چند دقیقه عرض این بالشتک‌ها در راس را به حداقل ذکر شده رسانده و سپس آب بالشتک‌ها را بالشتک‌های هیدرولیکی را به دفعات مورد استفاده قرار داد. ب- بالشتک‌های لاستیکی- هوای فشرده این بالشتک‌ها کیسه‌های مستطیلی شکلی از جنس پلی‌استر (:۳۹۷۲) یا لاستیک هستند که با نوارهای فلزی یا شبکه فولادی تقویت شده‌اند و از طریق لوله‌هایی به کمپرسور هوا متصل می‌شوند. معمولا هر دستگاه کمپرسور به طور همزمان می‌تواند تا ۴ بالشتک را پر کند. فشار انبساط در این روش بین ۳ تا ۴ اتمسفر و میزان جدایش ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متر است. این بالشتک‌ها تا ۳ متر طول و ۶ تا ۸ میلی‌متر ضخامت دارند. بر خلاف کیسه‌های فلزی, کیسه‌های ۳۷۲ را می‌توان بارها مورد استفاده قرار داد. در بکارگیری بالشتک‌های منبسط شده رعایت موارد زیر توصیه می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما - باید دقت شود که فشار باد از ۳۰ تا ۴۰ اتمسفر در نوع هیدرولیکی و از ۲ تا ۸ اتمسفر در نوع بادی بسته به توصیه کارخانه - به همراه بالشتک‌ها جدولی عرضه می‌شود که در آن برای جابه‌جایی بلوک‌هایی سنگی با ابعاد مشخص, تعداد و نوع بالشتک‌های مورد نیاز ذکر شده است. ۳-۳-۶ استفاده از جک‌های هیدرولیک این دستگاه شامل پمپ و یک جک هیدرولیک است که در این جک‌ها بوسیله یک پمپ هیدرولیکی به پیستون نیرو وارد می‌شود. جک‌های هیدرولیک ابعاد کوچک و وزن کمی دارند. این جک‌هاء با موتورهای برقی» دیزلی و یا هوای فشرده کار می‌کنند. از جک‌ها می‌توان به طور سری یا موازی استفاده کرد. به هنگام استفاده از روش‌هایی نظیر سیم برش الماسهء ضخامت بریدگی آن‌قدر وسیع نیست که بتوان جک را در آن قرار داد. به همین دلیل یا باید این جک‌ها را به عنوان مکمل به همراه بالشتک‌ها به کار برد و یا باید با ایجاد شکافی در بالاترین قسمت پله محل معینی برای نصب جک تعبیه کرد. اگر ارتفاع پله زیاد باشد» کورس پیستون برای واژگون کردن پله کافی نخواهد بود. در این حالت باید کار در چند مرحله متوالی انجام شود. در هر مرحله بالشتک‌هایی بین پله و جبهه‌کار قرار می‌دهند تا در مرحله بعدی به عنوان تکیه‌گاه پیستون عمل کنند. ۳-۳-۶ استفاده از تجهیزات جابه‌جایی در معدن در معادنی که دسترسی به پله‌ها آسان باشد. واژگونی بلوک را می‌توان به طور کارآأمدی به وسیله ماشین‌های جابه‌جاکننده در معدن نظیر بیل مکانیکی» لودرء بولدوزر و جرثقیل انجام داد. درواقع پس از ایجاد فاصله توسط بالشتک‌ها می‌توان از این ابزار در جدایش نهایی و واژگونی بلوک استفاده کرد. در این حالت فقط به منظور آماده کردن شرایط کار با این ماشین آلات. نیاز به ایحاد فضای کمی به وسیله بالشتک‌ها است. در نتیجه از تعداد بالشتک‌های کم‌تری استفاده می‌شود. حالت‌های مختلفی از به کارگیری منفرد یا ترکیبی این ماشین‌آلات وجود دارد که در زیر به آن اشاره می‌شود: - قراردادن جام لودر یا بیل‌مکانیکی در فضای ایجاد شده به وسیله بالشتک‌های منبسط‌شونده و اعمال فشار روبه‌جلو به وسیله این دستگاه‌ها از ناحیه راس بلوک. لودر یا بیل مورد استفاده باید از نوع چرخ لاستیکی باشد. - استفاده از لودر به منظور کشیدن کابلی که دور بلوک انداخته شده است. در این حالت لودر بر روی پله پایینی مستقر می‌شود. - می‌توان لودر را با تیغه‌های سخت مجهز کرد و از روی پله پایینی بلوک را کشید یا از روی خود پله بلوک را هل داد. - با استفاده از بازوی بلند یک بیل مکانیکی که بر روی پله پایینی مستقر شده می‌توان از قسمت فوقانی بلوک» آن را به سمت بیل کشید و واژگون کرد. 2-2- قواره‌بندی بلوک‌ها برش بلوک سنگ در اندازه‌های تحاری (این اندازه‌ها ۱/۵۱/۵۳ ۱/۲۳۱/۵۷۳ و ۲۳۱/۵۲ هستند) که برش ثانویه نیز نامیده می‌شود عملیاتی است که به وسیله آن بلوک‌های استخراج شده از توده اصلی را می‌توان به ابعاد کوچک‌تری به‌نام قواره تبدیل کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- چرخه عملیات استخراج سنگ‌های تزیینی و نما ۳۹ می‌تواند منجر به ایجاد بلوک‌های بسیار منظم و کم عیب یا حتی بی‌عیب شود. قواره کردن این سنگ‌ها در محل معدن باعث می‌شود که فقط سنگ‌های مفید و قابل فرآوری به‌کارخانه حمل شوند و در نتیجه از صرف هزینه‌های حمل و نقل اضافی سنگ‌ها جلوگیری به عمل آید. در صورت قواره‌کردن بلوک» می‌توان از ماشین‌آلات با قدرت کم‌تر به‌منظور جابجایی استفاده کرد و هزینه‌های حمل و نقل نهایی را کاهش داد. برش بلوک‌ها تا ابعاد تجاری و قواره کردن آن‌هاء به مشابه اصول و روش‌های برش اولیه انجام می‌شود. ۱-2-2 قواره کردن با سیم الماسه متحرک در این روش از همان سیم الماسه‌ای که در استخراج به کار می‌رود. استفاده می‌شود البته نیازی به چال‌زنی اولیه نیست. برای انجام برش» سیم را به دور بلوک سنگی که از همه طرف آزاد است می‌اندازند و آن را به طور منظم می‌برند. همچنین در صورتی که برش اولیه با ابعاد قواره اما با شکل نامنظم انجام شده باشدء می‌توان با برش کناره‌ها آن را به شکل منظم درآورد. قواره کردن بلوک سنگ مستلزم کارکردن سیم الماسه در شعاع انحنای کوچک‌تری است و فشار بیش‌تری بر روی سیم اعمال می‌شود. بنابراین توصیه می‌شود در این مرحله از سیم‌های کارکرده استفاده شود. ۳-2-2 قواره کردن با سیم الماسه ثابت در برخی معادن از ایستگاه ثابت برای قواره کردن با سیم‌های الماسه استفاده می‌کنند. این ماشین‌ها که اکثرا در حیطه کاری کارخانه‌های فرآوری قرار دارند معمولا در حاشیه معادن گرانیت که دارای بلوک‌های نامنظم بیش‌تری است قرار داده می‌شوند تا قبل از حمل سنگ‌ها به کارخانهء بتوان به بلوک‌ها شکل‌های هندسی منظم‌تری داد. -۳-2- قواره کردن با چال‌زنی در صورتی که بلوک‌ها با روش‌های مبتنی بر چال‌زنی جدا شده باشندء می‌توان از همان روش برای قواره کردن آن‌ها استفاده کرد. ۵-۶- جابه‌جایی و حمل و نقل جابه‌جایی و حمل و نقل تمام مراحل بلندکردن, بارگیری» تخلیه بار بر زمین» حرکت دادن و حمل و نقل بلوک‌های سنگی و ضایعات حین استخراج را در بر می‌گیرد. ابزاری که برای فعالیت‌های اولیه حمل و نقل مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از: - لودر؛ -------- صفحهٔ بعد -------- 5 راهنمای اکنشاف, استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما - کامیون؛ ماشین‌آلات یاد شده علاوه بر جابجایی‌های مختلف, کاربردهای دیگری نیز دارند که در جدول ۲-۴ آمده است: جدول ۲-۶- کاربرد ماشین‌آلات جابجایی و حمل و نقل در معادن سنگ تزیینی و نما کس تا و میور ای | کچرق اس هی هی مهس سس زبرداشت ویاجبهجای فااس ی اک یک را کت 0 ۵ مس ۳ ماشین می‌تواند آن کار را به‌طور موثر و کارآمد انجام دهد. ۷ ماشین به‌قدر کفایت آن کار را انجام می‌دهد. "۷ ماشین برای انجام آن کار مناسب نیست ولی می‌تواند انجام دهد. -- ماشین نمی‌تواند آن کار را انجام دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم آوری سنگ‌های تزیینی و نما -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ برش سنگ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۵- برش بلوک سنگ دستگاه تک‌لام که تیغه‌ای فولادی با دندانه‌های الماسی است استفاده می‌شود. سنگ به وسیله دستگاه‌های یاد شده قواره شد آن را با دستگاه‌های برش می‌برند. ماشین‌آلات برش سنگ را به دو دسته نرم بر و ۱-۱-۵- روش‌های برش الف- برش با استفاده از اره برش سنگ به وسیله آره» رایجترین روش در کارخانجات سنگبری است. اره‌های برش عمدتا در کارخانه‌هایی با ظرفیت تولید بالاا به کار می‌روند. در این روش بلوک سنگ بوسیله یک سری آره‌های موازی با تیغه‌های الماسی بریده می‌شود. اره‌های الماسه دارای تیغه‌ها و قدرت متفاوت هستند که معمولا چهل تا هشتاد تیفه دارند. اره‌ها را به دو گروه نرم‌بر و سخت‌بر تقسیم می‌کنند. - آره نرم‌بر دستگاه‌های اره نرم‌بر برای برش سنگ‌های آهکی به کار می‌روند. از مزایای این دستگاه, ضایعات برش نسبتا کم و دقت برش متداول‌ترین این دستگاه‌ها دارای سه نوع اره الماسی به شرح زیر است: - نوع اول که در آن بلوک بر روی واگنی ثابت می‌ماند و واحد تیغه‌گیر پایین آورده می‌شود. - نوع دوم که در آن واحد تیغه‌گیر در ارتفاع معینی ثابت می‌ماند و بلوک در راستای قائُم بالا برده می‌شود. - نوع سوم که در آن واحد تیغه‌گیر در وضعیت قائم است و بلوک در راستای افقی حرکت می‌کند. - اره سخت‌بر اره‌های سخت‌بر چند ده‌تا چند صد تیغه دارند و می توانند بلوک‌هایی به ابعاد ۲۰۰۷۳۵۰۷۲۳۳۰ سانتی‌متر را برش دهند. ب- برش یا قله‌بر قله‌برها انواع و ابعاد مختلف دارند. در قله‌برها از تیغه‌های دایره شکل با سگمنت‌های الماسه استفاده می‌شود. در این روش بلوک سنگ مورد نظر توسط یک یا چند دیسک موازی به صورت همزمان برش می‌خورد و به شکل پلاک در می‌آید. برش سنگ در این روش به صورت یک مرحله‌ای و یا چند مرحله‌ای انجام می‌گیرد. روش یک مرحله‌ای برای سنگ‌های نرم و نیمه سخت و روش چند مرحله‌ای برای برش سنگ‌های سخت به کار می‌رود. نکته مهم آن است که حدود ۸۲۰ از قطر تیغه‌ها می‌تواند در عمق برش قرار گیرد لذا با افزایش ابعاد برش می‌بایست قطر دیسک‌ها تا چند برابر افزایش یابد و به دلیل محدودیت این امرء این ماشین قله‌بر در تولیدات بالا راندمان زیادی ندارد. -------- صفحهٔ بعد -------- در قله‌برهای مخصوص برش سنگ‌های نرم و نیمه سخت دیسک به صورت کامل به اندازه عرض پلاک مورد نیاز و به طور یکباره وارد سنگ می‌شود که به این روش برش یک مرحله‌ای گفته می‌شود. روش سیستم برش چند مرحله‌ای عمدتا برای برش سنگ‌های گرانیت و سنگ‌های با درصد کوارتز بالا و سختی زیاد استفاده می‌شود. در این روش چندین دیسک عمودی که مراکزشان در یک امتداد است برش سنگ را چندین مرحله انجام می‌دهند. بدین ترتیب که در هر مرحله به اندازه فقط چند سانتی‌متر در سنگ نفودذ کرده و همزمان دیسک‌های هم مرکز که گاه تعدادشان به ۳۰ تا ۰ دیسک هم می‌رسد چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر برش انجام داده و در عقب برگشتن هم این عمل تکرار شده و همین‌طور الی اخر تا در نهایت به عمق نهایی می‌رسند. فرق اساسی روش‌های برش یک مرحله‌ای و برش چند مرحله‌ای» نحوه حرکت دیسک‌ها پس از انجام هر مرحله برش است. در برش یک مرحله‌ای بعد از برش عمودی» دیسک به عقب برگشته و برای برش پلاک بعدی آماده می‌شود ولی در روش برش چند مرحله‌ای پس از هر مرحله برش» برای برش بعدی دیسک‌ها ضمن حرکت به عقب حرکت انتقالی عمودی به سمت پایین نیز دارند. همجنین در برش یک مرحله‌ای در صورتی که دستگاه تک دیسک باشد. انعطاف‌پذیری کامل برای تغییر ضخامت سنگ به اندازه دلخواه وجود دارد ولی در برش چند مرحله‌ای ضخامت سنگ‌های برش خورده تنها می‌تواند به اندازه فاصله بین دیسک‌های عمودی باشد و هیچ‌گونه تغییری در ضخامت سنگ نمی‌توان اعمال کرد. عمق برش و تعداد ورق تولید شده به وسیله قله‌بر دارای محدودیت است به نحوی که حداکثر تا ۱۲۰ سانتی‌متر ارتفاع را برش می‌دهد. خنک نگه داشتن تیغه‌های الماسه باید استفاده شود. اگر آب کافی به کار برده نشود. زایده‌های برش به سرعت از محل برش شسته نخواهند شد. این یکی از دلایلی است که در زمان برش باعث فرسودگی و سایش بدنه فولادی در زیر مقطع اتصال سگمنت‌ها با بدنه می‌شود. بدون آب کافی همچنین بدنه بیش از حد داغ می‌شود که این امر باعث ایجاد شکاف و از بین رفتن زود هنگام سگمنت‌ها می‌شود. برای حداقل کردن ساییدگی تیغه الماسه باید یک حجم مناسب آب به کار برده شود. جریان آب برای خنک جدول ۱-۵- مقدار آب مورد نیاز برای دیسک‌ها با توجه به قطر آن‌ها بیترت بای هر دیسکا هت -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-۵- ملاحظات فنی و ایمنی برش بلوک‌های سنگی در هنگام استفاده از ماشین‌آلات سنگبری,» رعایت نکات ایمنی به منظور جلوگیری از بروز حوادث و سوانح ناشی از کارء از جمله شرایط ایمنی دستگاه‌های آموزش صحیح نیروی انسانی» نقش تعیین کننده‌ای دارند. آشنایی با مشکلات و عوامل سانحه‌ساز در زیر به صورت مختصر آمده است. تیغه اره و دستیابی به سطوح برش تمیز موثر است. علاوه بر آن بلوک‌های برش خورده منبع خطر بزرگی برای اپراتور و ماشین‌های برش محسوب می‌شوند. - دو روش برای جلوگیری از واژگونی و ریزش بلوک سنگ در حین برش» وجود دارد روش اول آن که بلوک به طور کامل برش داده نشودء بدین ترتیب می‌توان مطمین بود که صفحات برش خورده سنگ سرپا باقی می‌مانند. در روش دوم بلوک سنگ به طور کامل برش می‌خورد. بدین مفهوم که تیغه اره یا تیغه اره‌ها از قسمت زیرین بلوک وارد و از بالای آن خارج می‌شوند. برای جلوگیری از تماس سکوی ابزار برش با دستگاه در بین قسمت زیرین بلوک و سکوی دستگاه برش یک تکیه‌گاه قابل تعویض قرار می‌دهند. برای این منظور معمولا از تیر چوبی یا باریکه‌های سنگ استفاده می‌شود. استفاده از چوب به جای سنگ به دلیل ایحاد ثبات بیشتر در مقابل جابه‌جایی بلوک, ارجحیت دارد. تکیه‌گاه بلوک در اثر اره شدن مداوم ممکن است به مرور حالت ناپایدار پیدا کند و نیاز به تعویض داشته باشد. یکی از انواع تکیه‌ گاه‌هاء گوه‌گذاری در زیر بلوک سنگ است. برای اجتناب از آره شدن مکرر گوه‌ها برای هر برش یک جفت گوه استفاده می‌شود. شکل ۲-۵- منتفی بودن کار گوه‌گذاری در زمانی که ردیف کردن بلوک‌ها با کابل انجام می‌شود -------- صفحهٔ بعد -------- 2۸ راهنمای اکنشاف, استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما ۱ شکل ۳-۵- تثبیت موقعیت افقی با یک گوه و گوه‌گذاری کل سطح جلویی بلوک برای جلوگیری از خطر سرنگونی ضخامت برش خورده و نگهداری آن‌ها در حالت قائم در هنگام حمل, می‌توان صفحات برش را گچکاری کرد و یا آن‌ها را محکم به یکدیگر بست. افتادن صفحات برش خورده به سمت خارج, خطرات جانبی برای اپراتور به همراه دارد و با واژگونی بلوک سنگ به طرف داخل و گیرکردن تیغ آره به ماشین‌برش صدمه می‌زند. یکی از متداول‌ترین روش‌های زیرسازی گچکاری است. ۳-۵- برش طولی و عرضی سنگ پس از برش بلوک» در مرحله برش طولی سنگء پلاک‌های بزرگ را تحت عملیات برش طولی قرار داده و آن‌ها را به صورت پلاک‌هایی با پهنای یکسان در می‌آورند. در مرحله برش عرضی سنگء پلاک‌های ساب داده شده را به عرض موردنظر مطابق با مشخصات محصول نهایی برش می‌دهند. روش‌های برش عرضی متداول استفاده از دیسک‌های برش موازی با هم و روش تک دیسک است که روش اول ظرافت و دقت بیشتری دارد در صورتی که روش تک‌دیسک ظرفیت تولید بالاتری دارد. در مرحله برش طولی و عرضی سنگ باید نکات فنی زیر مورد توجه قرار گیرند: سرعت پیشروی دیسک‌های برش به عواملی نظیر سرعت چرخش دیسک حول محور مرکزی خود. سختی سنگ و نوع سگمنت‌های دیسک بستگی دارد که باید با توجه به این عوامل سرعت بهینه تعیین شود. در هنگام برش» پلاک‌ها باید کاملا ثابت و کوچک‌ترین حرکتی نداشته باشند. بکارگیری سیستم خنک‌کننده که معمولا آب است علاوه بر خنک کردن دیسک‌هاء از پراکنده شدن گرد و غبار نیز جلوگیری می‌کند. دو طرف قطعات برش خورده باید کاملا مستقیم و با یکدیگر موازی باشند. سطوح بالایی و پایینی قطعات برش خورده باید کاملا تخت» یکنواخت و موازی با یکدیگر باشند. ۳-۵- جهت برش سنگ جهت برش بر روی مقاومت. هوازدگی» نحوه فرسوده شدن و زیبایی و ظاهر محصول تولید شده تاثیر بسزایی دارد. جهت یافتگی کانی‌هاء پرشدگی‌های ثانویه, صفحات ناهمسانی» توزیع کانی‌های فرعی و نوع مصرف از مواردی هستند که در تعیین جهت برش باید مدنظر قرار گیرند. بلوک‌های مرمر را می‌توان در جهت موازی یا عمود بر صفحات لایه‌بندی برش داد. با استفاده از جهت برش و الگوی چیدمان می‌توان از یک نوع سنگ» نماهای متفاوتی را تولید کرد. با توجه به اینکه مرمرها این ویژگی‌ها را بیش‌تر نمایش می‌دهند الگوهای متداول چیدمان سنگ مرمر در زیر ارایه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۵- الگوی بپهلو به پهلو پلاک‌های بریده شده از یک بلوک را پهلو به پهلو در کنار یکدیگر قرار داده و یک الگوی تکراری را در منظر افقی ایجاد می‌کنند (شکل ۴-۵). شکل ۶-۵ الگوی پهلو به پهلو ۲-۳-۵- الگوی انتها به انتها پلاک‌های بریده شده از یک بلوک به صورت انتها به انتهاء طوری قرار می‌گیرند که در منظر قائم یک الگوی تکراری را فراهم شکل ۵-۵- الگوی انتها به انتها ۳-۳-۵- الگوی جورشدگی انتهایی ایجاد کنند (شکل ۵-ع) شکل 1-۵- الگوی جورشدگی انتهایی -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ راهنما ی اکنشضاف.» استخراج و فرآوری سنکگ‌های نزیینی و نما 2-۳-۵- الگوی جورشدگی کتابی پلاک‌های بریده شده از یک بلوک» پهلو به پهلو به صورت صفحات باز شده یک کتاب قرار می‌گیرند. ۵-۳-۵- الگوی جورشدگی چهار تایی یا الماسی پلاک‌های برش خورده از یک بلوک به صورت کتابی در کنار هم به نحوی جور می‌شوند که جورشدگی الماسی از خودشان شکل ۷-۵- الگوی جورشدگی چهارتایی یا الماسی 1-۳-۵- الگوی مختلط پلاک‌های یک نوع مرمر ولی نه لزوما از همان بلوک, به طور تصادفی در کنار هم چیده می‌شوند از این الگو زمانی استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ ساب» صیقل و برداخت سنگ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پس از برش سنگ به صورت پلاک و نوار» مرحله ساب و صیقل شروع می‌شود. البته لازم به توضیح است که در بعضی خطوط اول پلاک ساییده و صیقل می‌شود بعد به ابعاد مورد سفارش بریده می‌شود. ۱-۱- ۹- ساب نواری پبوسته ساب نواری برای ساییدن و یکسان‌سازی ضخامت قطعات نیمه تمام قبل از برش عرضی است. دستگاه ساب نواری باید داری خصوصیات زیر باشد: - راندمان بالا و کیفیت صیقل مناسب؛ - امکان تغییر عرض آسان» سریع و انعطاف‌پذیری زیاد؛ - سادگی و ایمنی بالا. ۲-۱-۹٩‏ عوامل موثر در کیفیت ساب با دستگاه ساب نواری پیوسته - سرعت عرضی و چرخشی به مقداری که لقمه بتواند با سنگ تماس پیدا کند و اثر سایندگی خود را بر روی سنگ کامل کند. - سرعت طولی نوار؛ - تراز بودن سنگ و صفحه نوار؛ - تاب نداشتن صفحه‌ها؛ - مقدار آبی که به لقمه‌ها می‌رسد. ۳-۱-۹ لقمه‌های ساب لقمه‌های ساب را به دو شیوه تقسیم‌بندی می‌کنند. یکی برحسب نوع ملات به کار رفته و دیگری بر حسب نوع مصرف لقمه الف- تقسیم‌بندی بر حسب نوع ملات ملات رزینی- ملات رزینی در ساب اسیدی و مراحل پایانی پرداخت سنگ‌ها به کار می‌رود و محصول نهایی از کیفیت بسیار مطلوبی برخوردار است. ب- تقسیم‌بندی بر حسب نوع سنگ -------- صفحهٔ بعد -------- 3 راهنمای اکتشاف, استخراج و فراوری سنگ‌های تزیینی و نما سنگ‌های سخت (گرانیت‌ها) به علت سختی بالا باید به صورت تدریحی و در چند مرحله ساب داده شوند تا بر سطح سنگ فشار زیاد و اضافی وارد نشده و خط و خشی بر روی آن ایجاد نشود. لقمه‌های سخت ساب (گرانیت‌ها) نسبت به انواع نرم ساب سطح مقطع کوچکتری دارند و در هنگام ساب باید آب بیش‌تری در سطح تماس سنگ و لقمه استفاده شود تا اصطلاحا سنگ نسوزد. بنابراین شکل لقمه‌های سخت‌ساب باید به گونه‌ای باشد که آب به راحتی در محل تماس لقمه‌ها و سنگ جاری شود ولی در لقمه‌های نرم ساب آب کم‌تری نسبت به لقمه‌های سخت ساب مورد نیاز ج- نوع دانه‌های ساینده و روش شماره‌بندی لقمه‌ها متداول‌ترین ذرات ساینده‌ها اکسید آلومینیوم (به صورت طبیعی یا مصنوعی) و کاربید سیلسیوم هستند در مواردی از کروندوم نیز استفاده می‌شود. لقمه‌های ساب سنگ را براساس اندازه ذرات بر حسب عدد مش شماره‌بندی می‌کنند. ترتیب شماره‌بندی لقمه‌های ساب سنگ گرانیت به صورت زیر است (شماره بر حسب عدد مش است): ۶ ۲۰ ۲۴ ۳۶ ۴۶ت معت ۸س ۲ ۸ ۲۲ ۲۸ ۳۲ ۴ت عت ۸ ۱۲-۱۵۵ و شماره آخر که لقمه لوکس یا اسیدی است. از شماره‌بندی لقمه‌های یاد شده برای سنگ‌های نرم به شرح زیر استفاده می‌شود: مرحله ۱- استفاده از لقمه شماره ۳۶ یا شماره ۴۶؛ مرحله ۲- استفاده از لقمه شماره ۸۰ یا شماره ۱۰۰؛ مرحله ۳- استفاده از لقمه شماره ۲۲۰؛ مرحله ۴- استفاده از لقمه شماره ۴۰۰؛ مرحله ۵- برای ساب‌های با کیفیت بالا از لقمه شماره ۶۰۰ استفاده می‌شود. و در نهایت لقمه اسیدی که مرحله پایانی پرداخت سطح سنگ‌های نرم است. ۲-۹٩‏ مرحله پرداخت نهایی سنگ ۱-۳-۹- لبه‌زنی پس از صیقل‌دادن و کالیبره کردن سنگء باید لبه‌های آن را پرداخت کرد تا این مرحله سنگ صیقل خورده و کالیبره شده ولی هنوز لبه‌های آن پرداخت نگردیده است. بدین منظور لبه‌های سنگ را به وسیله دو سیستم چرخ سنباده پرداخت می‌کنند. برای پرداخت و لبه‌زنی مناسب. از دستگاه‌های لبه‌زنی برای تولید لبه‌های گرد و نیمه‌گرد و برش‌های اریب استفاده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ٍ [/ با پخ دوبل با تقعر اتصال فارسی بالا و پایین مدور با پخ دندانه‌دار شکل ۱-۹- انواع لبه‌های متداول در لبه زنی ۲-۲-۹- تیشه‌زنی یکی از روش‌های پرداخت. تیشه‌زنی سطح سنگ است که این نوع پرداخت عمدتا در سنگ‌های کف کاربرد دارد تیشه‌زنی به روش دستی یا با استفاده از چکش‌های هوایی فشرده انجام می‌شود. ۳-۲-۹ ماسه‌زنی تشکیل می‌شود که ورق سنگ بر روی آن حرکت می‌کند. در زیر ورق سنگء فشانه ماسه‌پاش قرار دارد که مخلوط ساینده را به سطح سنگ می‌پاشد و با سرعتی قابل تنظیم حرکت می‌کند. حرکت عرضی فشانه و حرکت طولی ورق سنگ با یکدیگر هماهنگ می‌شوند تا عملیات پرداخت تمام سطح سنگ را در بر گیرد. 4-۳-۹ شیار زنی سنگ‌ها را به سه منظور شیارزنی می‌کنند: زیبایی» بعضی از سنگ‌ها بعد از ایجاد شیارهایی روی سطح آن‌ها زیبایی خاصی به خود می گیرند. جلوگیری از لغزندگی» از طریق زبر کردن سطح سنگ به خصوص برای سنگ پله آن را شیارزنی می‌کنند. برای چسبندگی بهتر» معمولا پشت سنگ را به شکل ۸ شیار می‌دهند تا موقع نصب از چسبندگی بهتری برخوردار باشد. ۵-۳-۹- پرداخت با پودرهای مخصوص این روش پرداخت معمولا همراه با روش‌هایی مانند ساب و صیقل با دستگاه ساب نواری به صورت ترکیبی به کار می‌رود. اگر همراه با پرداخت. تا ۰ وزن پودر پرداخت را رنگ تشکیل می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- وه راهنمای اکنشاف, استخراج و فرآوری سنک‌های تزیینی و نما 1-۲-۹٩‏ استفاده از رزین و واکس واکس‌ها ترکیبی از پارافین» موم و بعضی افزودنی‌های مصنوعی هستند که برای براق نگهداشتن و جلوگیری از لکه‌دار شدن -2-٩‏ کارهای ویژه در پرداخت سنگ با توجه به ماهیت هنری و معماری سنگ‌های تزیینی و نماء کارهای متفاوتی تحت عنوان ویژه به شرح زیر بر روی آن‌ها انجام - کارهای ویژه بر روی قطعات نازک سنگ؛ - کارهای ویژه بر روی ورق‌های ضخیم سنگ؛ - کارهای ویژه بر روی قطعاتی با سطح استوانه‌ای؛ - کارهای ویژه برای ایجاد پروفیل‌های گوناگون سنگی. ۱-2-۹٩‏ کارهای ویژه بر روی قطعات ناز کی سنگ کارهای ویژه‌ای به شرح زیر بر روی سنگ‌هایی که ضخامت آن‌ها کم‌تر از ۵ سانتی‌متر است. به شرح زیر انجام می‌گیرد: - پرداخت سطحی کناره‌ها به صورت مستقیم» اریب» گرد یا نیمه گرد؛ - انجام برش‌های اریب» خمیده, منحنی یا گرد؛ - کارهای مربوط به روش‌های گوناگون نصب سنگ؛ شامل: - حفر سوراخ‌های مهار در دو طرف؛ - حفر سوراخ‌های مهار در طرف پرداخت نشده؛ - ایحاد شکاف؛ تکنولوژی مورد استفاده برای انجام کارهای ویژه بسیار متنوع است وغیر از ماشین‌های متداول در چرخه تولید معمولی, از -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-4-1 کارهای ویژه بر روی ورق‌های ضخیم سنگ ضخامت ورق‌های ضخیم سنگ» از ۸ سانتی‌متر بیش‌تر است و معمولا" کار بر روی این ورق‌هاء با ماشین‌های معمولی متداول در چرخه تولید قابل انجام است. گاهی اوقات برای انجام برش‌های منحنی از ماشین‌های ویژه مجهز به سیم الماسه استفاده می‌شود. ۳-2-۹- کارهای ویژه بر روی قطعاتی با سطح استوانه‌ای -2-2-کارهای ویژه برای ایجاد پروفیل‌های گوناگون سنگی می‌شود. در سال‌های اخیر با استفاده از ماشین‌های محجهز به تکنولوژی ساخت و طراحی به کمک کامپیوتر (/۸۸-) ,]۸-)) می‌توان پروفیل‌های طراحی شده را به سهولت اجرا کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ رش د ۱ ۸ بهبود کیفیت سنگ‌های قزیینی و نما -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- بهبود کیفیت سنگ‌های نزیینی و نما )7 ۱-۷- عوامل موثر در بهبود کیفیت سنگ‌های تزیینی و نما در کاربرد سنگ‌های تزیینی و نما مشکلاتی نظیر گونیا نبودن, ناهمخوانی ضخامت و عدم یکنواختی ابعاد پلاک‌ها وجود دارد که باید با افزایش دقت ماشین‌آلات و نیروی انسانی مرتفع شود. - سنگ خام؛ - ماشین‌آلات و تحهیزات معدنی و سنگ‌بری؛ - نحوه استخراج, برش» ساب و صیقل سنگ؛ - عامل انسانی؛ - دقت در انتخاب و نصب سنگ؛ ۲-۷- روش‌های بهبود کیفیت سنگ از واکس‌های رنگی موجود در بازار استفاده کرد اما رنگ حاصل از این روش دایمی نیست و در اغلب موارد باید به طور مرتب واکس در مرحله ساب و صیقل نیز می‌توان از پودرهای رنگی استفاده کرد که تا حدودی می‌توانند رنگ سنگ را تغییر دهند. در این روش اگر پودری که استفاده می‌شود رنگ به خصوصی داشته باشد.ء علاوه بر ساب و صیقل؛ رنگ سنگ را نیز عوض می‌کند. رنگ جالبی به خود می‌گیرد که بسیار طبیعی نیز به نظر می‌رسد. برای رنگ‌آمیزی سنگ از حوضچه‌های رنگ نیز استفاده می‌کنند.ء بدین ترتیب که سنگ را به مدت زیادی داخل این حوضجه‌های رنگ قرار می‌دهند تا رنگ را به خود بگیرد. ۲-۲-۷ بتونه کاری مواد مورد استفاده در بتونه‌کاری تراورتن» شامل سیمان هیدورلیکی» اپوکسی و رزین‌ها هستند. ۳-۲-۷ تقویت کننده‌ها برای تقویت سنگ و جلوگیری از شکسته شدن سنگ در هنگام فرآوری و بعد از نصبء از تقویت کننده‌ها استفاده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ی راهنمای اکنشاف, استخراج و فرآوری سنک‌های تزیینی و نما وارد کرد. با استفاده از پ چسب‌های تقویت کننده و با در نظر گرفتن نوع سنگ. میزان ترک‌ها و شیارهای آن می‌توان سنگ را تقویت. خلل و فرج و شیارهای آن را پر کرد و از باز شدن ترک‌ها و شیارهای طبیعی سنگ به هنگام فرآوری در زمان نصب و استفاده از سنگ جلوگیری کرد. چسب‌هاء رنگ شیارهای پرشده تحت تأثیر رنگ چسب قرار می‌گیرند. 5-۲-۷ پوشش‌ها کف به کار می‌روند و سنگ را در برابر سایش مقاوم می‌کنند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۸ کنترل کیفیت» بسته‌بندی و اثنبار -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هنسم- کنر ل کیفیت» بسته‌بندی و انبار 710 ۱-۸- کنترل فرآیند فرآوری سنگ کنترل کیفیت در دوبخش حین عملیات فرآوری و بعد از تولید محصول انجام می‌شود. برای کنترل کیفیت فرآیند فرآوری سنگ به منظور بسته‌بندی پلاک‌ها از جعبه‌ها یا پالت‌های چوبی استفاده می‌شود. جعبه یا پالت باید بر اساس استانداردهای بین‌المللی ساخته شود تا در ضمن حمل و نقل به پلاک‌ها صدمه‌ای وارد نشود. - جلوگیری از ایجاد خراش و خش و لکه بر روی سطح سنگ. و کل محموله در جعبه یا پالت قرار گیرد. به طور معمول وزن هر پالت حدود ۵ تن است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خودء افزون بر چهارصد عنوان نشریه تخصصی- فنیء در قالب آیین‌نامه» ضابطه» معیارء دستورالعمل» مشخصات فنی عمومی و مقاله, به صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های ۳ ققابل دستیابی می‌باشد. دفتر نظام فنی اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- 0 0۲ ع۷۳11امع 1 1۹1316 0 200 ۳130102 51۳316216 1۵۲ ۳۲۵۹1۵0 ۷۵۵ ۰ ۰ ۰ ۳ 665 110ع10) 100012 ۰ ۰ ۰ 0 ۲۳01072110 ۰ 1و ۳۳05۹1۶ 210 ۰ 5 0007211۲6( 48 .0 5 200 10۹۲165 ۵1 ۱۷111۹۷ 0 51۳3168216 1۵۲ م16 0۲ 0166 ٩1 311۵1۵2 200 3116۲۵] 5‏ م1 0 ۳۳۵۷1۵۵ [16030162 اه 5۲۵۲ 0 200 5۵161۷ ۱11۵1۵۵۶ 1۵۲ 011166 ادا ۱۱۱ مره هن۵/ ۱۱۱۱۱۳ او ۱۱/۱ 20090 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه استخراج و فرأوری سنگ‌های تزیینی و نما است.