مبند‌سی در دروزه‌های مدندسی آت

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمپوری اسلامی ایران سازمان برنامه و بودجه - وزارت‌نیرو اه راهنمای معلالعات پایه زمین‌شناسی مبند‌سی در دروزه‌های مدندسی آت معاونت امور فنی ۰ مها اب ۳ چا ان ۱ یا و در تب همسر 2 و 1 1 نژ ری ی ی ی ی و ی 1 رم ی را 2 [ ها وی ۵ 7 ی ی و او ی ترا ات ی ی هر و رو ما هر وب تا اد و 1 ی او سید ردام 5 و 1 ی که و ی اور وی ههام مر 5 ی 2 یر دود و اک ی 0 5 ی ک 1 رد ی او کی 9 ماه ی و کرو در رن 2 ی یمین ری دا ۰ شرپ سید و 7 اه کش ۱ : له ی سد -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه - وزارت نیرو راهنمای معثالعات دایه ز مین شناسی مهندسی در پروژه‌های مهندسی آب نشربه شماره ۱۸۰ دفتر آمور فنی و تدوین معیارها انتشارات سازمان برناأمه و بودحه 1۹ ۷۹ ۱۳۹۷۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرستبرگه سازمان برنامه و بودجه. دفتر آمور فنی و تدوین معیارها راهنمای مطالعات پایه زمین‌شناسی مهندسی در پروژه‌های مهندسی آب/ معاونت امور فنی. دفتر امور فنی و تدوین معیارها: وزارت نیرو. [طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور].- تهران: سازمان برنامه و بودجه. مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی و انتشارات. ۱۳۷۹. 4۹ ص.: مصور.- (سازمان برنامه و بودجه. دفتر امورفنی و تدوین معیارها: نشریه شماره ۱۸۰)(انتشارات سازمان برنامه و بودحه: ۷۹/۰۰/۱) 96۵4-425-1849 53| مربوط به دستورالعمل شماره ۰ ۱۰۲/۷۴۹۲-۵۴/۶۴۴۴ مورخ ۰ ۱۳۷۸/۱۱/۲۰ کتابنامه: ص.۹ استانداردهای مهندسی آب کشور. ب. سازمان برنامه و بودجه. مرکز مدارک اقتصادی - احتماعی و انتشارات. ج. عنوان. د. فروست. ش.۱۸۰ ۲س/۳۶۸ 1۸ |53 964-425-184-9 ۹۶۴-۴۲۵-۱۸۴-۹ کیاش راهنمای مطالعات پایه زمین‌شناسی مهندسی در پروژه‌های مهندسی آب تهیه کننده: معاونت امور فنی, دفتر امور فنی و تدوین معیارها ناشر: سازمان برنامه و بودجه. مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی و انتشارات چاپ اول: ۵۰۰ نسخه. ۱۳۷۹ قیمت: ۵۰۰۰ ریال چاپ و صحافی: موسسه زحل چاپ همه حقوق برای ناسر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی ریاست جمهوری سازمان برنامه و بودجه دفتر رنیس ۱۰۲/۷۴۹۲-۵۴/۶۴۴۴ :هرامش به تمامی دستگاه‌های اجرایی 9 مشاوران ۱۳۷۸/۱۱/۲۰ :خیرات موضوع: راهنمای مطالعات پایه زمین‌شناسی مهندسی درپروژه‌های مهندسی آب به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه کشور و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی این دستورالعمل از گروه | دوم امذکور در ماده هفت آیین‌نامه در ۱۳۹۳/۱ مطالعات پایه زمین‌شناسی مهندسی در پروژه‌های مهندسی ات ابلاغ می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی و مشاوران می‌توانند مفاد نشریه یاد شده و دستورالعمل‌های مندرج در آن را ضمن تطبیق با شرایط کار خود در طرح‌های عمرانی مورد استفاده قرار دهند. معاون رنیس جمهور و ریس سازمان برنامه و بودجه -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی استفاده از ضوابط معیارها و استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان سنجی) مطالعه و طراحی. اجراء بهره‌برداری و نگهداری طرحهای عمرانی بلحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرحها. کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیتی ویژه برخوردار می‌باشد. نظام جدید فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوب جلسه مورخ ۳ هحیاأت محترم وزیران) بکارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام‌شده طرحها را مورد تأکید جدی قرار داده است. با توجه به مراتب فوق و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران, امور آب وزارت نیرو (طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور) با همکاری معاونت امور فنی سازمان برنامه و بوجه (دفتر امور فنی و تدوین معیارها) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب نموده است. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است: - استفاده از تخصصها و تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماأخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانهاء نهادهاء واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت - پرهیز از دوباره کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبرتهیه کننده استاندارد ضمن تشکر از اساتید محترم دانشگاه صنعتی اصفهان برای بررسی و اظهار نظر در مورد این استاندارد. امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آبت. با بکارگیری استانداردهای یاد شده. برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیتهای کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. دفترامور فنی و تدوین معیارها زمستان ۱۳۷۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته اسامی اعضای کمیته زمین‌شناسی مهندسی طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور که در تهیه این خانم فیروزه امامی طرح تهیه استانداردهای مهندسی ‏ فوق‌لیسانس زمین‌شناسی آب کشور آقای رسول بنی‌هاشمی شرکت‌مهندسین مشاور مهاب‌قدس فوق‌لیسانس مهندسی معدن آقای فریدون بهرامی سامانی شرکت مهندسین مشاور تماوان فوق‌لیسانس زمین‌شناسی مهندسی آقای عباس رادمان سازمان مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی معدن آقای حسن مدنی دانشگاه صنعتی امیرکبیر فوق‌لیسانس مهندسی معدن همجنین زنده یاد آقای دکتر صالحی‌راد (از تاریخ ۱ لغایت ۷۱/۸/۲۰ در تهیه این نشریه با کمیته زمین‌شناسی همکاری کرده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه ۱- توصیف گستره طرح از دیدگاه زمین شناسی ۱-۱ کلیات ۴-۱ زمیساخت ۵-۱ هیدروژئولوژی - تو صیف محدوده ساختگاه از دیدگاه زمین‌شناسی مهندسی ۱-۲ سنگ جینه شناسی ۲-۲ زمیساخت ۳-۲ تاثیر احداث سازه بر روی پایداری شیبها ۴-۲ هیدروژئولوژی ۱-۳ کلیات ۲-۳ تعریف نقشه زمین شناسی مهندسی ۳-۳ طبقه‌بندی نقشه‌های زمین شناسی مهندسی ۴-۳ شیوه‌های گردآوری و تفسسیر داده‌ها ۵-۳ شرایط ویزه لازم برای تهیه نقشه‌های زمین شناسی مهندسی ۶-۳ شیوه‌های ویژه برای تهیه نقشه‌های زمین شناسی مهندسی ۷-۳ تحزیه و تفسیر داده‌ها ۸-۳ نمایش داده‌ها بر روی نقشه‌های زمین شناسی مهندسی ۱۰-۳ نمایش سه بعدی بر روی نفشه‌ها ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ۱۳ ۱۴ ۱۶ ۳۲ ۳۳ ۳۷ ۳۸ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴ ۱-۴ ۲۴ ۳۴ ۴۴ ۵-۴ ۶-۴ ۷۴ ۸-۴ ۵ ۱-۵ ۲-۵ ۳-۵ ۴-۵ ۶ ۱۳۶ ۲۶ ۳۶ ۴۶ - حفاریهای اکتشافی کلیات شناخت ویژگیهای پی‌های نقطه‌ای شناخت ویژگیهای پی سازه‌های نواری شناخت ویژگیهای زمین‌شناسی مهندسی تونلها و مغارها شناخت ویژگیهای پی سدها شناخت ویژگیهای پی سازه‌های جنبی سد شناخت ویژگیهای پی سدهای انحرافی شناخت ویژگیهای پی منابع قرضه تهیه نمودار کاوشهای زیرسطحی کلیات تهیه نمودار گمانه‌ها تهیه نمودار چاهکها تهیه نمودار گالریها و شافتها برداشت ناپیوستگیها درتوده‌های سنگی انواع ناپیوستگیها اهمیت ناپیوستگیها در توده سنگها منابع و ماخذ ۳۰ ۳۰ ۳۰ ۳۴ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۴۳۸ ۵۱ ۵۲ ده ۹۲ 5۳ 5۳ ۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- مه مقدمه به خصوص سازه‌های آبی تهیه راهنمای مطالعات این قسمت از مهندسی زبربنایی در دستور کار طرح تهیه به طورکلی در ارتباط با محیط زمین‌شناختی ا. طراحی و احداث هر نوع سازه‌ای در طبیعت باید به گونه‌ای انجام شود که تعادل متقابل بین سازه و شرایط زمین شناسی به وجود آید. برای حصول به این هدف. دو موضوع زیر اهمیت بیشتری دارد: الف : شناخت کامل تمامی عوامل سازهٌ مورد طراحی و اجرا از جمله عوامل استاتیکی. دینامیکی. زیست محیطی. تاثیرات شیمیایی و... موثر برمحیط. ب: شناخت محیط زمین شناسی از جمله عوامل شکل دهنده آن نظیر شکل‌گیری اولیه. عوامل تکتونیکی. تاثیرات عوامل جوی و آبشناسی ۲ بر آن و شاخص های فیزیکی و شیمیایی و تاثیر آنها بر روی سازه مورد اول توسط طراح سازه مشخص می‌شود که به عنوان داده برای برنامه‌ریزی مطالعات زمین شناسی مهندسی به کار گرفته می‌شود و مورد دوم با کوشش مهندس زمین شناس و براساس روشهای مختلف اکتشافی در مرحلهٌ طراحی به کلیه پار امترهای اساسی و مشخصه‌ها و ویژگیهای زمین ساختی. ژئومکانیکی و ایمنی زمین به علت وجود گسلهای مهم و لایه‌های ضعیف و دگرسان شده. ریزشها و لغزش‌ها. مناطق تراوا (نفوذپذیر). مناطق انحلال پذیر. با عملیات صحرایی و آزمایشگاهی شناسایی و تهیه می‌شوند. نهایتاً اطلاعات مورد نیاز طرح و اجرا با دقت کافی به منظور حصول به اهداف موردنظر از این طریق تامین می‌شود. هرقدر اطلاعات به دست آمده دقیق تر باشد. به همان نسبت بیان این نکته ضرورت می‌یابد که مطالعه زمین شناسی عمومی مستقل از فعالیت سایر علوم و فنون در منطمه مورد مطالعه است. در حالی که فعالیت زمین‌شناسی مهندسی با توجه به هدف طرح از نظر احرایی نظیر احداث راهها و سازه‌های واسته به آن. سازه‌های آبی آبهای زیرزمینی. زمینلر زه و... محدود و متم رکرز می‌شود. بدیهی است که در پاره‌ای از موارد. هدف مطالعات می تواند در ار تباط با دو یا سه و چند جزء از محموعه باد شده باشد. |- 00102100 1 2- (۷ -------- صفحهٔ بعد -------- روش تهیه اطلاعات و داده‌هایی که ما را به همدف نزدیک می کند نیز متغیر است به طوری که در شناخت هیدروژئولوژی منطقه می توان از تهیه نقشه تا حفاری و ژئوفیزیک را به کار گرفت و در شناخت پار امترهای کیفی خاک و سنگ. حفاری و نمونه‌برداری و بررسیهای آزمایشگاهی راباید وارد عمل کرد. استانداردهای مراحل مختلف مطالعات ژئو تکنیک (استانداردهای شماره ۰ - الف . شماره ۷ - الف و شماره ۹ - الف طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور) تعیین کرد. ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- توصیف گستره طرح از دیدگاه زمین شناسی م‌هندسی گستره طرح محدوده‌ای است که کلیه عوامل زمین شناسی موثر بر طرح رادر برمی‌گیرد. کلیات - موقعیت جغرافیایی: نسبت به استان. فاصله مستقیم از نزدیکترین شهر. راههای دسترسی و نوع آن - اقلیم جغرافیایی: وضعیت کلی آب و هوایی. دمای حداکثر و حداقل - ارتفاعات منطقه: ذکر ارتفاعات. بلندی بیشینه و کمینه منطقه ۰ ۰ ۰ ۰ ۱ ۰ ی ۰ ْ 2 پ ۲ ۲-۱ زمینریختشناسی ۱-۳۲-۱۹ 29 ضعیت کلی کوهستانی. نیمه کوهستانی. تپه ماهوری. دشت. چگونگی گسترش و نسبت هر یک در کل محدوده. میانگین ارتفاع هریک ۲-۲-۱ ریخت زمین پرتگاهها. شیب دامنه ها. الگوی آبراهه‌ها. شکل دره ها. همواری و احیاناً آبگیر بودن زمینهای پست ۳-۲-۱ عوامل کنترل کننده الف - عوامل اولیه - ساختاری: جگونگی همبستگی عوارض زمینریختی با انواع ساختها. چین ها در برابر ارتفاعات و دره‌ها (کوههای تاقدیسی و دره‌های ناودیسی و بالعکس). دره‌های گسلی. مناطق فروافتاده ۱ یک ی 3 ی موه ۰۱ نمی ات ظ ۳ ۱-۲ 60 2 - 0001110۲0010 6(۷ 3 - ۱۵۵۵۵۱۲۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ب - عوامل ثانویه - هوازدگی: درجه. گسترش و عمق هوازدگی. عوامل موثر در هوازدگی اعم از فیزیکی. شیمیایی و مکانیکی - دگرسانی: درجه. گسترش و عمق دگرسانی. عوامل موثر در تشکیل آن اعم از فیزیکی. شیمیایی و مکانیکم - قابلیت انحلال سنگها اعم از کربناته و غیرکربناته: علل و شدت انحلال. فراوانی و عمق حفره ها. ارتباط آنان با ۴-۲-۱ زمینریختهای فرسایشی - فرسایش و رسوبخیزی: بررسی عوامل چیرهٌ فرسایش و آهنگ رسوبخیزی منطقه - پهنه های آبرفتی: پهنای بستر رودخانه ها و آبراهه ها درجه گردشدگی و دانه بندی مواد به طور کلی. برآورد _ پادگانه‌های آبرفتی: شمار, بلندی هر یک نسبت به یکدیگر و از بستر رودخانه. درجه گردشدگی و دانه بندی مواد به طور کلی. بر ورد ضخامت - بخرفتها: چگونگی تشکیل, گسترش. مواد متشکله از نظر ابعاد ۲ ۵-۲-۱ جابه جایی گرانشی - پهنه‌های آبشستی: منشاء و گسترش. درحجه زاویه داری یاگردشدگی مواد. برآورد ضخامت سنگ ریزش: منشاء و گسترش. اندازهٌ بلوکها به طور کلی. بر ورد ضخامت ۰ ۳ ۰ اه بو 1 .۰ واریزه ۳ منشاء و گسترش. اندازهٌ بلوکها به طور کلی. براورد ضخامت 2 .۲۰ ۰ > ۰ گلروان : منشاء و گسترش. پویایی کنونی ۶-۲-۱ پایداری شیبها -‏ وضعیت کنونی شیبها: احتمال ناپایداری و لغزش در توده‌های سنگی و خاکی به طورفصلی یا به طور کلی ما2 ۵ ۰ نی > 2 2+۰ ۰ ۰ ا - زمینلغزه های پویا : منشاء ریختشناسی و گسترش. چگونگی پویایی کنونی و پیش‌بینی وضعیت اینده 01 رد0 [۵ 0۲۵۷11۵1100 -2 5 ]۳۳۵۵1۵۵ -[ ۷ ل۱1۵ -4 51 -3 60 ۸۵1۱۷6 -5 ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹ سنگ جینه شناسی ۱ ۱-۳-۱ واحدهای سنگ جینه شناسی بر حسب سازند یا بخشبندی محلی ۲-۳-۹ جگونگی گسترش واحدهای یاد شده. تغییر رخساره ۲ ۳ ۳ ی ۴-۳-۱ جزییات سنگ شناختی هرایک از واحدها شامل جنس. رنگ. ضخامت لایه بندی و ضخامت کلی ۵-۳-۱ تقسیم بندی سنگ شناختی بر پایه ویژگیهای فیزیکی - شیمیایی ۶-۳-۹ ستون جینه شناسی محدودهٌ طرح ۷-۳-۱ نوع و درجه دگرگونی و چگونگی همبستگی با فازهای تکتونیکی (مراحل زمینساختی) ۴-۱ زمینساخت ۱-۴-۱ تاریخچجه تحولات زمینساختی. مراحل زمینساختی بنیادی و نقش آنها در گستره طرح ۳-۴-۱ ویژگیهای ساختاری چیرگی چین خوردگی با گسلش. شدت فعالیتهای زمینساختی ب - چین خوردگی: نوع چین. راستا و میل. سازندهای لایه های تشکیل دهنده یالها و مرکز چین راستا. شیب. نوع. مقدار حابه حایی. سازندهای همبر شده نها پهنای منطمّه گسلیده. نوع و انسجام و استحکام مواد پرکننده. جگونگی همبستگی با گسلهای اصلی ۳۵۵5 -2 111۵0۹1۳۵1۱۵۳۵۱۲ - | 59 )1۵0 ۵۱)) -4 [101021۵] - 3 ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۴-۱ درزه‌ها - جگونگی درزه‌داری منطقه. شدت و گسترش در نواحی گوناگون با توجه به ساختار و سنگ شناسی ۳۱ ۰ ۱ سیستم درزه‌ها و مشخصات کلی انها بر پایه اندازه گیری تصادفی - جگونگی همبستگی درزه ها با ساختار کلی منطقه 5 ۲ ۳ ۵-۴-۱ نسیستواری و تورق روندهای چیره. همبستگی با مراحل دگرگونی و زمینساختی منطقه خطع| ۴ روندهای جیره. جگونگی همبستگی با ساختار کلی منطقه ری ۳ ۵ ۷-۳-۱ نوزمینساخت و دگرریختهای کواترنر زمینه‌های کلی زمینساخت جوان و ویژگیهای ریخت زمینساخت منطقه گسلهای کواترنر. افزون بر موارد فوق. سن احتمالی گسله‌ها با توجه به نهشته‌های همبرشده شیبداری نهشته‌های جوان. جهت و مقدار شیب ۵-۱ ههیدروژئولوزی" َ یدروزتولوزی بررسیهای هیدروژئولوژی منطقه. گردآوری و تجزیه و تحلیل آمار و داده های موجود منطقه 1-۳ 0 2- 501131051 3 - 0 4 - ۵- دگر ریختهای جوان مربوط به دوره اخر زمین‌شناسی 8 - 7 11 -6 8- ۲1۷۵۲020010 8( -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۵-۱ منابع کوهستانی - ابعاد و چگونگی گسترش منابع کارستی. همبستگی با سنگ شناسی آ و ساختار منطقه. منابع احتمالی تغذیه ۲-۵-۱ منابع دشتها - وضعیت سطح ایستابی. آبدهی چاهها و قنوات. کیفیت آبها و ضرایب هیدرودینامیکی (آب پویایی) آبخوانها ۷(ع110]|0] - 2 86 - ]1 ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- اد توصیف محدوده ساختگاه از دیدگاه زمین‌ شناسی م‌هندسی ۱-۱-۲ نهشته های جوان جگونگی گسترش و بخشبندی بر حسب نحوه تشکیل بستر سیلایی. پادگانه ابرفتی. واریزه. نهشته‌های دامنه‌ای. - اندازه دانه ها. دانه بندی چیره - دیگر اندازه ها. درصد فراوانی هر یک در واحد مورد تشریح - جنس دانه ها. سنگ شناسی. درصد فراوانی هر یک ازگونه های سنگ در واحد آبرفتی - هوازدگی یا دگرسانی. شدت هوازدگی یا دگرسانی دانه ها. درصد فراوانی هر یک - شدت فرسایش. درجه‌گردشدگی یاگوشه داری. درصد فراوانی هر یک در واحد مورد تشریح - استحکام و تراوایی. براورد استحکام مواد ریزدانه. تراوایی واحد آبرفتی بر پایه دانه بندی موجود مقاومت برشی. براورد جسبندگی و زاویه اصطکاک داخلی واحد آبرفتی ۲-۱-۲ سازندهای کهنسال - جگونگی گسترش سازندها یا واحدهای سنگی. موقعیت ساختگاه نسبت به آنها - سن نسبی سازندها با واحدهای سنگی - حزییات سنگ شناختی شامل: اندازه. نوع و شکل دانه ها و کانیهای تشکیل دهنده. درصد امیختگی. بافت. - مشخصات لایه‌بندی پا درجه و گسترش هوازدگی با دگرسانی. براورد عمق درجه و گسترش پدیده انحلال. براورد عمق - برآورد استحکام مکانیکی و مقّاومت در مقابل عوامل شمیایی هریک از سازندها یا واحدهای سنگی - تاثیر متقابل پی سنگ و سازه از نظر پایداری و آبگذری ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۲ زمینساخت ۱-۲-۲ کلیات ساختاری محدوده ساختگاه. جیرگی چین خوردگی با گسلش ۲-۲-۲ شدت چین خوردگی.نوع چینها. روند محوری. میل چین ۳-۲-۲ چگونگی راستای لایه ها. دامنه تغییرات و علل آن ۴-۲-۲ چگونگی شیب لایه‌ها. دامنه تغییرات و علل آن ۵-۲-۲ شدت. نوع و چگونگی کارکرد گسلش. مقدار جابه جایی. راستا و شیب و تغییرات آنها در مسیر گسل. پهنای منطقه خردشده. جنس و استحکام و آبگذری مواد پرکننده. آبداری منطقه گسله ۶-۲-۲ درزه‌ها. اندازه گیری و توصیف نظامدار " مطابق دستورالعمل ۷-۲-۲ اندازه‌گیری خطوارگی و شیستواری ۸-۲-۲ اثر متقابل زمینساخت و سازه از نظر پایداری و آبگذری ۳-۲ بررسی اثر احداث سازه برروی پایداری شیبها ۲-۳۲ بررسی وضعیت موحود شیبهای خرده سنگی و خاکی ۳-۳-۲ پیامدهای پی کنی و ایجاد شیروانی بر پایداری زمین ۴-۲ هیدروژئولوزی ۱-۴-۲ موقعیت چشمه ها. آبدهی و کیفیت آبها ۲-۴-۲ سطح ایستابی بر پایه وضعیت سطحی و چاههای مشاهده ای ۳-۴-۲ اثرات متقابل وضعیت هیدروژئولوژی و احداث سازه از دیدگاه پایداری و آب بندی ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ نقشه‌ها و برشهای زمین‌شناسی ممهندسی ۱-۳ کلیات هدف از مطالعات. بررسی و تهیه نمشه‌های زمین‌شناسی مهندسی. فراهم‌کردن اطلاعات لازم برای طراحان است که برپایه آن بتوانند در ایجاد سازه‌های مهندسی و توسعه کشور. هماهنگی با زمین‌شناسی محیطی را به بهترین وجه ممکن رعایت کنند. بدون این هماهنگی. هرگونه سازه مهندسی اعم از راهها. پل‌ها. سدها. تونلها و مجتمع‌های بزرگ مسکونی و صنعتی و معادن بزرگ. غالباً در حد قابل ملاحظه‌ای در تعادل دینامیکی محیط زمین شناختی. اخلال ایجاد خواهد کرد. این امر ممکن است به پیامدهای زیانباری بیانجامد که نه تنها بر جنبه اقتصادی و طول عمر سازه بلکه بر ایمنی آن نیز. اثرسوء بگذارد. محیط زمین شناختی. سیستم دینامیکی بسیار پیچیده‌ای است که از اجزای گوناگون. تشکیل یافته است. به هنگام کارهای ساختمانی و یا دیگر فعالیتهای مهندسی این سیستم را نمی‌توان در کلیت خود مورد بررسی قرار داد. با استفاده از شیوه تحلیل مدلی. باید تصویر ساده شده‌ای از این سیستم ساخته شود و تنها آن جنبه‌هایی از محیط زمین شناختی را در برگیرد که از دیدگاه زمین‌شناسی مهندسی از اهمیت تعیین‌کننده‌ای برخوردارند. عمده‌ترین این جنبه‌ها. توزیع و خواص سنگها. خاکها. آب زیرزمینی. ویژگیهای پستی و بلندی زمین و فرآیندهای پویایی ! کنونی است. یک نقشه زمین‌شناسی مهندسی با نشان دادن توزیع و ارتباط مکانی این اجزای اساسی. می‌تواند تاریخچه و نیز دینامیک پیدایش و گسترش شرایط زمین شناسی مهندسی را منعکس سازد. به کمک چنین نفشه‌ای می‌توان تاثیر محیط را برسازه‌های مهندسی پیش‌بینی کرد و نیز می‌توان پیش بینی کرد که تاثیراین سازه‌ها در محیط به جچه صورت خواهد بود. در نظام اطلاعاتی زمین‌شناسی مهندسی. این نقشه‌ها در موقعیت کلیدی جای دارند و از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی را می‌توان برای منظورهای گوناگون تهیه کرد. همچنین این نقشه‌ها را می‌توان در مراحل اولیه و میانی و نهایی طراحی سازه‌های آبی و سایر سازه‌ها به کار برد. ابعاد. مقیاس و دقت نقشه‌ها بسته به هدف آنها متفاوت است. همچنین می‌توان ویژگیهای طبیعی گوناگونی را برای تهیه نقشه انتخاب و آنها را از جنبه‌های متفاوتی ارزیابی کرد. در تهیه این نقشه‌ها مانند سایر نقشه‌ها. باید از برخی قراردادها پیروی کرده و تا حدودی استاندارد ویژه‌ای را درنظر داشت. ددع0۳ 12۷۳۵۵ -۱ ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- نقشه زمین‌شناسی مهندسی نوعی نفقشه زمین‌شناسی است که نمایش تعمیم یافته ای از همه سازندهای محیط راکه در هیدرولیکی اهمیت دارند. فراهم می آورد. ویژگیهای زمین شناختی که در نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی نمایش داده می‌شود عبارتند از: ۱-۲- ۳- ویژگی سنگهاو خاکها. شامل توزیع. آرایش جینه‌شناسی و زمینساختی. سن. خاستگاه سنگ شناسی. حالت فیزیکی و خواص فیزیکی و مکانیکی آنها ۲-۲-۳ شرایط هیدروژئولوژی. شامل توزیع خاکها و سنگهای آبدار. مناطق دارای ناپیوستگی باز اشباع از آب. عمق سطح ایستابی و میزان نوسان آن. مناطق دارای آب تحت فشار و سطح پیزومتریک آنها. ضریب ذخیره. حهت حریان. جشمه‌ها. رودخانه‌ها.دریاچه‌ها.حدود ودوره‌تناوب سیل‌ها. |9918 شوری و خورندگی ۳-۲-۳ شرایط زمینریختشناسی. شامل عوارض سطحی و عناصر مهم پستی و بلندی ۰ ۰ ‌ هْ ‌ ۲ هْ ۰ ۳ ۳ 4 ۳ : ۴ درباره پدیده‌های مربوط به زمینلرزه از جمله گسل‌های فعال ‏ . جنبش‌های زمینساختی ناحیه‌ای کنونی و فعالیت‌های آتشفشانی نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی باید شامل مفاطع تفسیری, یک متن توضیحی و نشانه نما " باشد. همچنین باید داده‌های مستندی راکه برای تهیه نقشه گردآوری شده است. دربرگیرد. برای نمایش همه این اطلاعات گاهی ممکن است به بیش از یک برگ نقَشه نیاز باشد. این نقشه‌ها را می‌توان بر حسب. منظور. محتوا و مفیاس طبقه‌بندی کرد. 20 آ 11۱۱ 1[با3] ۸0۵1۱۷۵ -4 6 -3 40 -5 ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- الف - نقشه‌های با کاربرد ویژه ب- نقشه‌های جچندمنظوره این نقشه ها یکی از عوامل زمین‌شناسی را ارزیابی می‌کند. برای نمونه. نقشه درجه هوازدگی که بر دو نوع است: نقشه‌هایی که همه عوامل اصلی تشکیل دهنده محیط زمین‌شناسی مهندسی را نمایش می‌دهند و نفشه‌های منطقه بندی زمین‌شناسی مهندسی که واحدهای ناحیه‌ای را بر پایه همشکلی شرایط زمین‌شناسی مهندسی ارزیابی و طبقمه‌بندی می‌کنند. شامل نقشه‌های زمینساختی. زمینریختشناسی. خاکشناسی. ژئوفیزیکی. هیدروژئولوژی و... این نقشه‌ها داده‌های پایه‌ای را در بردارند که گاهی جزء سری نقشه‌های زمین شناسی مهندسی ارائه می‌شود. د - نقشه‌های کمکی: داده‌های مر بوط به واقعیت‌های موردنظر را نمایش می‌دهند. مانند نقشه‌های هم ضخامت ۳-۳-۳ برحسب مفیاس ب - نفشه‌های میان مقیاس 2 - نقشه‌های بزرگ مفقیاس در نقشه‌های کوچک مفیاس داده‌های نققطه‌ای درباره سیماهای زمین‌پویایی را می‌توان به وسیله نمادها نشان داد. در نقشه‌های میان مقیاس باید مناطق بروز سیماهای زمین‌پویایی مشخص شود و هرجا که امکان‌پذیر باشد. باید محدوده هریک از سیماها نشان داده شود. ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- آنها را باید نشان داد. ۴۳۳ شیوه‌های گردآأوری و تفسیر داده‌ها تهیه نقشه زمین‌شناسی مهندسی وجوه مشترک بسیاری بانقشه زمین‌شناسی دارد زیرا که هدف هردو نوع نقشه ارائه اطلاعاتی درباره زمین‌شناسی ناحیه مورد نظر است. از دیدگاه مهندسی یکی از کمبودهای نقشه‌های معمول زمین‌شناسی آن است که ممکن است سنگهایی راکه خواص مهندسی آشکارا متفاوتی دارند. به دلیل آنکه سن و خاستگاه آنها یکسان است. باهم در یک گروه یگانه جای دهند. اما نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی میدان دید وسیعتری دارند. زیرا در آنها افزون بر اطلاعات سنگ چینه شناسی و ساختاری. عناصر دیگری نیز باید مورد توجه قرارگیرد. این عناصر عمدتاً شامل توصیف و برآورد وضعیت خواص مهم فیزیکی و مهندسی سنگها و خاکها. ضخامت و گسترش سطحی سازندهای زمین‌شناسی. شرایط آب زیرزمینی و فرآیندهای زمین پویایی است. یک نقشه زمین‌شناسی. پایه‌ای اساسی برای تهیه نقشه زمین‌شناسی مهندسی فراهم می‌آورد. با اینهمه برای برآوردن نیازهای اضافی نقشه زمین‌شناسی مهندسی. روشها و شیوه‌های ویژه‌ای برای گردآوری و تفسیر اطلاعات زمین‌شناسی مهندسی به کار گرفته می‌شود. یک دشواری تفکیک ناپذیر که هم در شیوه‌های تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی و هم نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی وجود دارد آن است که تغییرات ویژگی سنگها و خاکها اغلب تدریجی اند و ممکن است هم در جهت افقی و هم در جهت قانئم پدید آمده باشند. ۱-۳-۳ روشهای عمومی تهیه نقشه زمین‌شناسی نقشه‌های زمین شناسی رامعمولاً با افزودن داده‌های زمین‌شناختی به نقشه‌های توپوگرافی و یا عکس‌های هوایی. تهیه اگر نقشه توپوگرافی با مقیاس موردنظر وجود نداشته باشد. باید آنرا با این هدف ویژه که به عنوان پایه‌ای برای نقشه زمین‌شناسی به کار خواهد رفت. تهیه کرد. این نقشه را می‌توان از طریق برداشت مستفیم زمینی ویا از تبدیل عکسهای هوایی تهیه کرد. ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴-۳ گردآوری اطلاعات زمین‌شناسی الگوی تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی که با هدف تهیه یک نقشه زمین‌شناسی مهندسی است. شامل چند مرحله است: گام اول تهیه اطلاعات زمین‌شناسی موجود ناحیه مورد نظر است. این گام با بررسی نقشه‌ها و احیاناً هرگونه عکس هوایی منطمّه تکمیل می‌شود. گام دوم بررسی بر روی زمین است که اطلاعات موجودار زیابی شده و اطلاعات حدید جمع آوری می‌شود. ممکن است برای تکمیل اطلاعات از ژئوفیزیک و حفاربهای معدود و کم عمق استفاده شود. گام نهایی برداشتهای زمین شناسی تفصیلی صحرایی و آزمونهای گوناگون برجای صحرایی و همچنین آزمایشهای آزمایشگاهی است. طبقه‌بندی سنگها و خاکها که توسط زمین‌شناسان به کار می‌رود. برای منظورهای مهندسی رضایتبخش نیست زیرا توصیف معمول زمین‌شناسی سنگها و خاکها. خواص مهم مهندسی آنها را در بر نمی‌گیرد. از اینرو توصیه می‌شود که در کار تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی از نام ساده سنگها استفاده شود که به وسیله اصطلاحات توصیفی گزیده‌ای تکمیل شده باشد. این اصطلاحات باید هم نمایانگر ماده سنگ و هم نمایانگر توده سنکگ باشند و ویژگیهایی همجون توصیف رنگ. اندازه دانه‌ها. بافت. ساخت. ناپیوستگی‌های درون توده سنگ. حالت هوازدگی. حالت 2 ۹ ۰ ۰ ۹ ۱ 2 ۹ 2: ۰ دگرسانی. ویژگیهای تاب سنگ . تراوایی و سایر نشانه‌های مربوط به خواص ویژه مهندسی را دربرگیرند. برای توصیف کافی توده سنگ با خاک. ممکن است اطلاعات اضافی مانند شیب و امتداد با حالت ساختها و است. این ویژگیها باید تا حد امکان با اصطلاحات کمی بیان شوند. ۲-۵-۳ تهیه نقشه سنگها و خاکها برای منظورهای م‌هندسی هدف باید تهیه نقشه‌ای از نتایج برداشست زمین شناسی مهندسی باشد که در آن واحدها بر حسب خواص مهندسی تعریف شده باشند. می‌توان انتظار داشت که مرز این واحدها از مرزهای سنگ شناسی پیروی کند اما بسیار محتمل 1 6اع10 -[ ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- است که مرزهای خواص مهندسی هیجگونه پیوندی با ساختار زمین‌شناسی و جینه‌شناسی نداشته باشند. تاثیر متفاوت هوازدگی عمیق بر انواع گوناگون سنگها. نمونه‌ای از این مورد است. بنابراین مرزهای واحدهای سنگ و خاک که در نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی نشان داده می‌شوند. باید مشخص‌کننده حد واحدهای سنگ و خاکی باشند که هریک از نظر خواص فیزیکی بنیادی تا اندازه‌ای همگن هستند. انتخاب روش مناسبی برای تعیین مرزهای واحدهای برداشت شده در صحرا بیش از هر چیز به هدف نفشه‌ای که تهیه می‌شود. بستگی دارد. هدف. به نوبه خود مقیاس مناسبی را برای نقشه می‌طلبد و مفقیاس واحد بنیادی طبقه‌بندی با تهیه نقشه را که ممکن است رشته سنگ شناسی, مجموعه سنگ شناسی. گونه سنگ شناسی و یاگونه زمین‌شناسی مهندسی باشد. به شرح زیر مشخص خواهد کرد: - رشته سنگ شناسی شامل: تفسیر نقشه‌های زمین‌شناسی موجود. تهیه نقشه‌های فتوژئولوژی مجموعه سنگ شناسی: تهیه نقشه حوزه‌ای با تحلیل رخساره‌ای برای در یک گروه قراردادن گونه‌های سنگ شناسی است که از نظر خاستگاهی با یکدیگر پیوند دارند. - گونه زمین‌شناسی مهندسی: بررسی تفصیلی حالت فیزیکی توده سنگ یا خاک در درون یک‌گونه سنگ شناسی که نقشه آن تهیه شده است. روشهایی که برای تعیین ویژگیهای مربوط به هریک از واحدهای بنیادی به کار می‌روند. عبارتند از: ارزیابی رفتار احتمالی سنگ برپایه دانسته‌های موجود درباره خواص انواع سنگها بررسیهای صحرایی. ژئوفیزیکی. گمانه‌زنی و نمونه‌برداری نظامدار در صحراو آزمونهای آزمایشگاهی و صحرایی. بررسی سنگ‌شناسی و ارزیابی رفتارسنگ برپایه دانسته‌های موجود درباره خواص انواع سنگهای شناخته شده بررسی سنگ‌شناسی تفصیلی. اندازه گیری ژئوفیزیکی در صحرا. تعیین نظامدار خواص مربوط به نمایه‌ها در آزمایشگاه. تعیین خواص مکانیکی و دیگر خواص سنگ به طور برجا و آزمایشگاهی د -گونه زمین‌شناسی مهندسی: آزمایش برجای خواص مکانیکی و دیگر خواص سنگ. آزمایش نظامدار خواص فیزیکی و مکانیکی در آزمایشگاه ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵-۳ تهیه نقشه وضعیت هیدروژئولوزی شرایط اصلی هیدروژئولوژی که ثبت و نمایش آن در تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی ضروری است بر دو نوع است. نخستین مورد به اطلاعات سطحی (مانند جشمه‌ها. تراوش‌ها. رودخانه‌ها و در یاچه‌ها) می پر دازد. مورد دوم به هید رو ژئولوژی باید هرجا که امکان پذیر باشد. به صورت کمی بیان شود. چشمه‌ها و تراوش‌ها. خواه دانمی با متناوب. باید برداشت و نمایش داده شوند. شدت و جهت حرکت جریان آب نیز باید مشخص شود. برای فراهم‌آوردن اطلاعاتی درباره سطوح پیزومتریک. ضریب تراوایی. ضریب مخزن و ویژگیهای شیمیایی آب زیر زمینی باید گمانه‌هایی حفر شود. مخصوص کرد و هرکجاکه امکان‌پذیر باشد باید به نقشه‌های هیدروژئولوژی قابل دسترس مراجعه شود. روشی که برای تهیه این نقشه‌ها انتخاب می‌شود. به مفیاس نقشه بستگی دارد. نه تنها توصیف سیماهای زمین‌پویایی. بلکه توضیح شرایط و عواملی نیز که باعث پیدایش و گسترش آنها می‌شوند. اهمیت دارد. همچنین پیامد رویداد آنها. نیرو و درجه فعالیت و سرعت پیشرفت هریک از پدیده‌ها نیز باید تعیین شود. باید کوششی برای پیش‌بینی گسترش پدیده‌های زمین‌پویایی در آینده صورت گیرد. هرجا که امکان‌پذیر باشد. باید هر سیستم زمین‌پویایی به صورت کمی یا نیمه کمی ارزیابی شود. در نقشه‌های کوجک ممیاس. برداشت هریک از پدیده‌ها برای تهیه نقشه با کمک عکس هوایی و دیگر روشهای دورسنجی انجام می‌پذیرد. همچنین از نقشه‌های قبلی تهیه شده در این زمینه و مدارک تاریخی نیز می‌توان بهره‌گرفت. در نقشه‌های بزرگ مقیاس می‌توان به‌وسیله برداشت توپوگرافی تفصیلی و با از عکسهای هوایی استفاده کرد. در تهیه نقشه‌های سطحی تفصیلی می‌توان نتایج گمانه‌ها و آزمایشهای ژئوفیزیکی را به کار گرفت. فرآیندها را می‌توان با اندازه‌گیری‌های مستقیم در صحرا در طول یک دوره زمانی تعیین کرد. ۶-۳ شیوه‌های ویزژه برای ترهیه نقشه‌های زمین‌شناسی م‌هندسی عمده‌ترین روشهایی که در تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی کاربرد دارد شامل: فتوژئولوژی. روشهای ژئوفیزیکی (اندازه گیری مقاومت ویزه الکتر یکی لرزه‌سنجی). شیوه‌های گمانه‌زنی و نمونه‌برداری. آزمونهای آزمایشگاهی و برجا است که به جز فتوژئولوژی و روشهای ژئوفیزیکی. سایر روشها در بخشهای دیگر این استاندارد توضیح داده می‌شود. روش فتوژئولوزی و روشهای ژئوفیزیکی در زیر به اختصار تشریح می‌شوند. ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۶-۳ فتوژئولوژی باید حتماً با مشاهدات صحرایی در برخی محلهای منتخب تکمیل کرد. در تشخیص انواع سنگ و خاک دشواریهایی پیش می‌آید اما می‌توان با تحلیل ریختهایی که در زمین پدید آمده و اختلاف ته رنگ‌های گوناگون بر روی عکس. بر این دشواری‌ها جیره شد. ممکن است تشخیص و برداشت عناصر ساختاری زمین مانند لایه‌بندی. گسلش و درزه‌ها برروی عکسهای هوایی فانم و باکمک استریوسکوپ بسیار آسانتر باشد تا تشخیص و برداشت آنها برروی زمین. به همین روش می‌توان آبگیرهای طبیعی. تراوش‌ها. چشمه‌ها. ه ۱ 2 1 ۶ فروچاله‌ها ‏ .و دیگر سیماهای ابشناسی و هیدروژئولوژی را برداشت کرد. در بررسیهای زمین‌شناسی مهندسی مربوط به تهیه نمقشه خاک. پایداری شیب. زهکشی. مواد و مصالح. مطالعات هید رو ژئولوژی. گزینش مسیر و گزینش ساختگاه مخازن و سدها. می‌توان از تفسیر عکس هوایی باری گرفت. امروزه شکلهای جدید تصویری به این امر کمک می‌کند. از عکسهای استریوسکوپی زمین می‌توان در بررسی شرایط زمین‌شناسی مهندسی در دیواره‌های پرشیب با 2 و ۱ 1 ۳ : پرتگاههای غیرقابل دسترسی و برونزدهای موقتی در گودبرداریهای مربوط به کارهای مهندسی استفاده کرد. با به کار بردن شیوه‌های فتوگر امتری می‌توان نتایج را به‌صورت کمی درآورد. -۶- وسهای زئوفیزیکی در مورد پروژه‌های مهندسی بزرگ. کاوشهای ژئوفیزیکی ممکن است به منظور به دست آوردن داده‌های زیرزمینی در یک ناحیه وسیع و با هزینه معقول. حزیی از بررسیهای صحرایی باشد. داده‌های به دست آمده ممکن است باعث کمک به حذف گزینه‌های نامساعد. و تعیین موقعیت گمانه‌های اکتشافی در نواحی حساس شود. و از تکرار حفاریهای غیرضروری در زمینهای نسبتاً یکنواخت جلوگیری کند. برداشتهای ژئوفیزیکی نه تنها به تعیین موقعیت گمانه‌ها کمک می‌کند. بلکه تغییرات وضعیت زیرزمینی بین گمانه‌ها را نیز آشکار می‌سازد. در مکانی که گمانه‌ها حفر شده‌اند. 2-0 0[۵[] 0۴ز5 - | ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- داده‌هایی در مورد لایه‌ها به دست می‌دهند ولی در مورد زمین مابین آنها اطلاعات کافی ارائه نمی‌دهند. در زمینه تعبیر و تفسیر و انطباق نتایج ژئوفیزیکی, گمانه‌ها نقش اساسی را به عهده دارند و ترکیب مناسبی از روشهای مستقیم و روشهای ژئوفیزیکی با اندازه‌گیری ویژگیهایی به منظور تعیین وضعیت زمین‌شناسی و ساختار زیرزمینی به کار می‌روند. از خصوصیاتی که معمولاً در کاوشهای ژئوفیزیکی استفاده می‌شود می‌توان: چگالی ا. ضریب کشسانی ". مقاومت ویژه الکتریکی. خودپذیری " و ربایش گرانشی ( را نام برد. به عبارت دیگر روشهای لرزه‌سنجی و الکتریکی. واکنش نیروهای مصنئوعی وارده به ناحیه مورد بررسی را ثبت می‌کنند. در صورتی‌که روشهای مغناطیسی و گرانی‌سنجی واکنش ویژگیهای طبیعی را اندازه می‌گیرند. روشهای اول نسبت به روشهای دوم از این نظر برتری دارند که در آنها عمق نفوذ نیروها قابل کنترل است. پرعکس. ویژگیهای طبیعی قابل کنترل نیستند و تنها می‌توان آنها را اندازه‌گیری کرد. روشهای لرزه‌سنجی و الکتریکی بیشتر برای تعیین تغییرات افقی با تقریباً افقی یا مرزها کاربرد دارند. در صورتی که روشهای مغناطیس سنجی وگر انی سنجی به‌طورکلی به‌منظورپیگیری تغییرات جانبی یاساختارهای قائم به کار می‌روند. در بررسیهای ژئوفیزیکی. تغییرات ویژگیهای فیزیکی معینی در طول یک پیمایش اندازه‌گیری می‌شود. گواینکه ممکن است برای تهیه نمودار گمانه‌ها نیز به‌کار روند. خصوصیات فیزیکی اندازه‌گیری شده به طورکلی بی‌هنجاریهای " موجود در وضعیت زمین‌شناسی را نشان می‌دهند. سهولت تشخیص و تعبیر و تفسیر این بی‌هنجاریها به تفاوت خصوصیات فیزیکی بستگی دارد که به نوبه خود در انتخاب روش نیز تاثیر می‌گذارد. انتخاب روشی که باید برای برداشت ویژه‌ای به کار گرفته شود ممکن است مشکل نباشد. اما خصوصیات و وضعیت ساختگاه نیز باید مدنظر قرار گیرد. به علت وجود ساختمانهای قدیمی یا ساختمانهای سرویس‌دهی در ساختگاه. یا تداخل برخی از منابع. یا فقدان فضا برای برداشت ژئوفیزیکی. ممکن است یک یا چند روش ژئوفیزیکی مناسب نباشد. وقتی که با سنگهای لایه‌ای سروکار داریم. مشروط بر آنکه ساختار بسیار پیچیده‌ای نداشته باشند روشهای لرزه‌سنجی مزیت شاخصی دارند. زیرا داده‌های مفصل و دقیقتری نسبت به سایر روشها به‌دست می‌دهند. از طرف دیگر روشهای الکتریکی ممکن است برای کارهای با مقیاس کوچکتر مناسبتر باشند.گاه ممکن است به‌منظور بررسی یک مسئله بیش از یک روش به کار گرفته شود. 1 -2 6۷ -| 0 ]0۲8۷113110۵ -4 1( ۱1۵86116 -3 ۸۵۱۵|۵5 -5 ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- به هر صورت باید توجه کرد که تعبیر و تفسیر دقیق داده‌های ژئوفیزیکی تنها جایی که ساختار زیرزمینی ساده است اهمیت نسبی روشهای ژئوفیزیکی در کارهای عمرانی برای یکصد پروژه در شکل شماره ۱« نشان داده شده است. 10 ۰ 799 2:9 شکل ۱- اهمیت نسبی روشهای ژئوفیزیکی در کارهای عمرانی روشهای ژئوفیزیکی به شرح زیر هستند: ۱-۲-۶-۳ روش لرزه‌سنجی الف -روش لرزه‌ای شکست مرزی " هدف - برداشتهای لرزه‌ای شکست مرزی به منظور تعیین سرعت امواج لرزه‌ای در سنگهای زیرزمین تا عمق مشخصی صورت می‌گیرد. برای اکثر برداشتهای مهندسی. حداکثر عمق مورد بررسی با توجه به طبیعت پروژه تعیین خواهد شد. در بسیاری از موارد هدف از برداشت لرزه‌ای شکست مرزی,. تعیین شکل سطح سنگ کف و سرعت |- 5۵۱۵۱06 0 ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- لایه‌های زیرزمینی و شکل این لایه‌ها به‌ کار می‌رود. ضخامت لایه‌ها و تفاوت سرعت در لایه‌ها. موثر بودن روش لرزه‌ای شکست مرزی را تعیین خواهد کرد. کاربرد - برداشتهای لرزه‌ای شکست مرزی در بسیاری از کاوشهای ژئوتکنیکی به کار رفته است. کاربرد اولیه این برداشتها در تهیه نقشه گنبدهای نمکی در کاوشهای او لیه نفت بوده اما امر وزه این روش در مطالعات ی به‌منظور احرای پروژه‌ها و مطالعه ساختگاهها. گسل‌ها. تحلیل ایمنی سدها و مسیر تونلها. به کار می‌رود. ب -روش لرزه‌ای باز تابی هدف - برداشت لرزه‌ای بازتابی به‌منظور به دست آوردن داده‌هایی در مورد ساختار زمین‌شناسی درون زمین صورت می‌گیرد. این روش به‌خوبی روش لرزه‌ای شکست مرزی. داده دقیقی در مورد سرعت امواج فشاری فراهم نمی‌کند. از نظر تاریخی. برداشتهای لرزه‌ای بازتابی به‌طور موفقیت آمیزی در اکتشافات پروژه‌های نفتی و زمین گرمایی و در گذشته به‌منظور مطالعه زغال در عمق کم به کار رفته است. از داده‌های به‌دست آمده از این روش می‌توان برای تعیین وضعیت هندسی سطح لایه‌های مختلف و گسلها استفاده کرد. کاربرد _ برداشتهای لرزه‌ای باز تابی در بسیاری از بررسیهای مهندسی به کار رفته است. این برداشتها داده‌های قاطعی در مورد موقعیت و نوع گسلها و بسترهای رودخانه‌های مدفون را فراهم می‌کنند. در مکانی که کاربرد برداشتهای لرزه‌ای شکست مرزی عملی نباشد. روش لرزه‌ای باز تأبی به کار می‌رود. ۲-۲-۶-۳ روشهای مقاومت ویژه الکتریکی ۰ ۵ ۰ ۲ الف -روش نیمرخ برداری الکتر یکی هدف - روش نیمرخ برداری الکتر یکی براساس اندازه گیری تغییرات حانبی در مفاومت ویژه الکتر یکی مواد زیرزمینی بنا شده است. هدایت الکتریکی هر جسم به تخلخل و شوری آب موجود در فضای بین ذرات آن بستگی دارد. معمولاً تا عمق ویژه‌ای. به کار می‌رود. این روش برای تهیه نقشه گسترش جانبی نهشته‌های ماسه و شن. فراهم کردن داده به منظور حفاظت کاتدی برای خطوط لوله‌های مدفون درون خاک. تهیه نقشه گسترش جانبی مواد آلوده کننده (در 5 ۳۳۵۶|۱۵ از ۵1۱۷زا |۳۲ -2 0 ما50 -|۱ ۳۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ب -روش گمانه‌زنی الکتریکی " هدف - روش گمانه‌زنی الکتریکی بر اساس اندازه‌گیری تغییرات قائم در مقاومت ویژه الکتریکی مواد زیرزمینی استوار است. برعکس نیمرخ برداری الکتریکی که در آن فاصله الکترودها ثابت است. فاصله الکترودهای به کار رفته برای گمانه‌زنی الکتریکی متغیر است و نقطه‌مرکزی آرایش الکترودها ثابت باقی می‌ماند. به‌طور کلی. عمق مورد مطالعه با افزایش فاصله الکترودها. افزایش می‌یابد. در نتیجه گمانه‌زنی الکتریکی به‌منظور مطالعه تغییرات هدایت الکتریکی نسبت به عمق به‌کار می‌رود. کاربرد - روش گمانه‌زنی الکتریکی عموماً برای پیگیری آبخوان در مطالعات آب زیرزمینی به کار می‌رود. این روش به گمانه‌زنی الکتریکی برای بررسی‌های بزرگ مقیاس مطالعات زمین‌گرمایی و حفاظت کاتدی به‌کار می‌رود و اخیرا کاربرد نسبتاً گسترده‌ای در مطالعات مواد زاید سمی نیز یافته است. ۳-۲-۶-۳ روش مغناطیس سنجی ۲ هدف - روشهای مغناطیس سنجی به‌منظور اندازه‌گیری بی‌هنجاری در میدان مغناطیسی زمین به کار می‌روند. با تعیین و اندازه‌گیری بی‌هنجاریها. علت وجودی آنها با تعبیر و تفسیر داده‌ها مشخص می‌شود. مغناطیسی دارند که بر حسب شدت آنهاء می‌توان نقشه‌های هم شدت مغناطیسی آنها را تهیه کرد. در مهندسی عمران این روش به‌طور گسترده‌ای در کشف بشکه‌های حاوی مواد سمی مدفون. و تهیه نقشه لوله‌های مدفون و همچنین در بررسیهای باستان شناسی کشف به کار می‌رود. 2و ۰ ۳ ۴-۲-۶-۳ روش گرانی‌سنجی هدف - بی‌هنجاریهای گرانی ‌سنحی عموماً نتبحه اختلاف جرم مخصوص مواد تشکیل‌دهنده پوسته زمین است. به عبارت دیگر جنانجه تمامی مواد تشکیل دهنده پوسته زمین به‌صورت لایه‌های افقی و با جرم مخصوص یکنواخت کنترل می‌ شود که مهمترین آنها عبارت است از جرم مخصوص دانه‌های تشکیل دهنده مواد. تخلخل و مایع بین آنها. [- ۳1۵00۵ [ 1۵۵1۵11۷۱۷ 68 2- ۷1۵2610161۷ 3-1 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- کاربرد - گرانی سنجی روش کم هزینه‌ای است که به‌منظور تعیین ساختارهای ناحیه که ممکن است درارتباط با اکتشافات آب یا نفت باشد. به کار می‌رود. از نظر تاریخی. روش گرانی سنجی از جمله ابزار اصلی در اکتشافات نفت بوده است. این روش در مهندسی عمران کاربرد محدودی دارد. به‌منظور به‌دست آوردن اطلاعاتی در مورد عمق و شکل سطح فوقانی سنگ کف در مناطقی که تعیین این صفات به‌وسیله سایر روشها عملی نیست. به‌کار می‌رود. ریزگر انی‌سنجی ۱ (بادقت بالا) به‌منظور به‌دست آوردن اطلاعاتی درباره کارایی عملیات تزریق به‌کار رفته است. در چنین شرایطی, روشهای ریزگرانی‌سنجی قبل و بعد از عملیات تزریق به‌کار می‌رود و اختلاف جرم مخصوص‌ها ۷-۳ تجزیه و تفسیر داده‌ها هنگامی که برداشت زمین‌شناسی مهندسی یک ناحیه در حال انجام است. اطلاعاتی برای همه جنبه‌های وضعیت زمین‌شناسی مهندسی گردآوری می‌شود. تجزیه و تحلیل داده های صحرایی و آزمایشگاهی. نتایجی را درباره توزیع و خواص سنگها. خاکها. آب زیرزمینی. شرایط زمین‌ریختشناسی و فرآیندهای زمین‌پویایی دربرخواهد داشت. تجزیه و تحلیل داده‌ها به معنی گزینش و گروه‌بندی همه اطلاعات گردآوری شده به دو دسته است: گروه اول داده‌هایی است که از نقطه‌نظر هدفهای ویژه‌ای که نقشه برای براوردن ان تهیه می‌شود. مطلقاً ضروری هستند و گروه دوم سایر داده‌ها را که کنار گذاشته می شوند. دربرمی‌گیرد. در این مرحله باید کوشید تا قابل اطمینان بودن داده‌ها از دیدگاه زمین‌شناسی ارزیابی شود. برای این کار تحربه جشمگیری در زمین شناسی و نیز داوری و دریافت درستی از اصول عمومی زمین‌شناسی قابل کاربرد در ناحیه‌ای که نقشه آن تهیه می‌شود. لازم است. داده‌های غیرقابل اطمینان نباید در پردازش بعدی داده‌ها شرکت داده شوند. پس از گروه‌بندی داده‌ها. می‌توان با به‌ کارگیری طبقه‌بندی‌های گوناگون (زمین‌شناسی. زمین‌شناسی مهندسی و مهندسی) داده‌ها را طبمه‌بندی کرد. سیستمهای به‌کارگیری طبقه‌بندی. ممکن است سیستم‌هایی باشد که در سطح بین‌المللی و یا به وسیله کشورهای مختلف پذ پرفته شده است. گام نهایی در پردازش داده‌ها. تلفیق اطلاعاتی است که به طور عمومی درمورد هریک از سازندهای گوناگون شرایط 1-۱۷110۳00 1 ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- زمین‌شناسی مهندسی تا حد مشخصی بکنواخت هستند. تعیین و تعریف کرد. بدیهی است کاربرد کامپیوتر به خصوص در زمینه‌های ذخیره داده‌های کدبندی شده با تحلیل آماری داده‌ها و یافتن همبستگی میان شمار بزرگی از متغیرها ونهایتاً ترسیم کامپیوتری نقشه‌ها می‌تواند در انجام این امر. تسریع کند. ۸-۳ نمایش داده‌ها بر روی نقشه‌های زمین‌ شناسی م‌فندسی به طوری که گفته شد. محتوای نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی و مقدار جزییاتی که درباره شرایط زمین‌شناسی مهندسی نشان داده می‌شود. تابع منظور و مقیاس نقشه است. مستقل از این حقیقت که نقشه‌های با مقیاس گوناگون برای حل مسائل مختلف طراحی می‌شوند. همه نقشه‌های زمین‌شناسی مهندسی باید برپایه اصول عمومی یکسان و شناخته شده‌ای تهیه شوند. در این صورت مقایسه مستفیم نقشه‌هایی که با مقیاس یکسان تهیه شده‌اند. امکان پذیر است و آماده کردن نقشه‌های میان مقیاس تاکوچک مقیاس از روی نقشه‌های بزرگ مقیاس بدون اعمال تغییرات برپایه معیار. منظور, محتواو مقیاس. نقشه‌ها دارای انواع بسیار هستند. تمام ترکیب‌های معیارهای بالا امکان پذیر است. برای نمونه نقشه‌های چندمنظوره را می‌توان با انواع هدف‌های مهندسی که جنبه‌های بسیاری از زمین‌شناسی مهندسی را دربرمی‌گیرد. تهیه کرد. این نقشه‌ها ممکن است تفکیکی یا جامع باشند و با انواع مقیاسها تهیه شوند. مقیاس را می‌توان مبنای تهیه نقشه‌ها قرار داد که انتخاب مقیاس نیز متناسب با مراحل مطالعات است. در زیر براساس مراحل مطالعاتی. شیوه‌هایی که‌برای نمایش داده‌هابرروی یک نقشه به کارگرفته می‌شود. بیان می‌شود. ۱-۸-۳ نقشه‌های مرحله شناسایی (کوچک مقیاس) نقشه مناطقی را که وضعیت زمین‌شناسی مهندسی آنها به خوبی شناخته شده است می‌توان با استفاده از نقشه‌ها. نوشتارها ومدارک آرشیوی موجود تهیه کرد. نقشه مناطقی راکه در آن بررسیهای چندانی انجام نگرفته است. به وسیله تفسیر فتوژئولوژی و برداشت مستقیم تهیه می‌کنند. این نقشه‌ها عمدتاً توزیع و ویژگی مجموعه‌های سنگها و خاکها از دیدگاه خاستگاهی و رخساره‌ای. عمق سطح ایستابی. خورندگی آب زیرزمینی و گستره فرآیندهای فعال زمین‌شناسی نمایش سنگها و خاکها داده اساسی است که نفشه در بردارد. توصیه می شود که هم نهشته‌های سطحی و هم سنگ کف استاندارد رنگ‌ها انتخاب شده و نمایانگر ویژگی خاستگاهی آنها است. نشان داد. سنگ کف رانیز می‌توان با ۲۳ -------- صفحهٔ بعد -------- رنگ‌های تیره‌تر و با نگارهای رنگی ! که در آن رنگ. نمایانگر خاستگاه و نگار. نمایانگر سنگ شناسی سنگها و خاکها است. نشان داد. سن سنگها و خاکها را می‌توان به کمک نمادهای قراردادی زمین‌شناسی بر روی نقشه و یا در نشانه نمای آن نمایش داد. ۲ داده‌های هیدروژئولوژی را می‌توان به‌وسیله خطوط همتراز یا به صورت عددی با نمادهای نقطه‌ای (برابر یک فهرست عمومی) برای هر محموعه سنگها و خاکها نشان داد. محل سطح ایستایی. مقدار براورد شده آب زیرزمینی و جزییات ترکیب شیمیایی آب را نیز می‌توان ارائه کرد. نمادهای نقطه‌ای گزیده‌ای را می‌توان برای مشخص‌کردن مناطقی که در آن فرآیندهای فعال زمین‌پویایی وجود دارد به کاربرد و فعالیت زمینلرزه‌ای را نیز می‌توان به وسیله خطوط هملرز " نشان داد. در نقشه‌های کوچک مقیاس منطقه‌بندی شده. معیاری که برای تمایز هریک از واحدهای منطقه‌بندی به کار می‌رود. یکنواختی عمومی سازندهای اصلی محیط زمین‌شناسی است همچنین می‌توان تمایز نواحی را بر پایه عناصر زمینساختی. تفکیک حوزه‌ها را بر پایه مهزمین ریختشناسی و احتمالا" مناطق را. برپایه یکنواختی ویژگی سنگ رخساره‌ای و آرایش ساختاری انجام داد. ۲-۸-۳ نقشه‌های چندمنظوره جامع مرحله توجیهی(میان مقیاس) نقشه‌های میان مقیاس بر پایه بررسیهای صحرایی با افزودن نتایج استفاده از اطلاعات و مدارک آرشیوی موجود و هرگونه بررسی تکمیلی لازم. تهیه می‌شوند. همان اطلاعاتی که در نقشه‌های کوچک مقیاس نشان داده می‌شود. باید با تفصیل و جزییات بیشتر در نقشه‌های میان مقیاس نشان داده شود. دو یا سه واحد از بالاترین واحدهای سنگ وخاک را می‌توان به همراه توصیف سنگ شناسی آنها به زبان زمین‌شناسی مهندسی بر روی نقشه نشان داد. خواص سنگ و در تعیین عمقی که شرایط زمین‌شناسی مهندسی باید تا آن عمق نشان داده شود. منظور اصلی نققشه و پیجیدگی زمین‌شناسی راباید درنظر گرفت. همانند نقشه‌های کوچک مقیاس. می‌توان سنگها و خاکهای سطحی را به وسیله رنگ و مجموعه‌هایی راکه در زیر سطح قرار گرفته‌اند به وسیله نگارهای رنگی گوناگون نشان داد. در صورتی که بیش از دو محموعه سنگ و خاک نشان داده شود. می‌توان از روشهای گوناگون نمایش سه بعدی. استفاده کرد. تغییرات 1- ۵10۲6 0 3- |50 0 4- ۱۷۵۵0 0001110۲01010۷ ۲۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- است. به وسیله تغییر ضخامت نگارهای رنگی. با خطوط هم ضخامت یا به وسیله اعداد نشان داد. از تغییرات مشابهی در رنگ با ضخامت خطوط نکارها نیز می‌توان برای نشان دادن تغییرات گوناگون در عمق استفاده کرد. همچنین عممها را می‌توان به وسیله خطوط هم عمق یا با اعداد نشان داد. در این نقشه‌ها می‌توان سطح ایستابی را با خطوط همتراز و حدود نوسان آنرا با اعداد نشان داد. این شیوه را در مورد مناطق کوهستانی نمی‌توان به کار گرفت و عم ی سطح ایستابی و ویژگیهای دیگر را تنها می‌توان با اعداد نشان داد. عمق آب تحت فشار و سطوح پیزومتریک آنرا می‌توان با خطوط همتراز نشان داد. داده‌های مربوط به ترکیب شیمیایی آب زیرزمینی را در نقشه باید به وسیله نماد و یا اعدادنشان داد. توپوگرافی سطحی به وسیله خطوط هم تراز نشان داده می‌شود و مرزهای واقعی و جزییات سیمای زمین‌ریختشناسی را می‌توان برروی نقشه نشان داد. در این نقشه‌ها حد گستره در برگیرنده سیمای زمین‌پویایی باید مشخص شود و هرجاکه امکان پذیر است. مرزهای هریک از سیماهانیز نشان داده می‌شود. در نقشه‌های میان ممیاس که در آن منطقه‌بندی (زون بندی) نشان داده می‌شود. تمایز منطقه‌ها بر پایه همگنی و آرایش ساختاری واحدهای سنگ و خاک نقشه خواهد بود. هرجا که امکان پذیر است می‌توان واحدهای منطقه‌ای کوچکتری راکه در آن پدیده‌های هیدروژئولوژی یا زمین‌پویایی و یا هر دو. یکنواخت است. مشخص کرد. ۳-۸-۳ نقشه‌های زمین‌شناسی مرحله طراحی تشریحی (بزرگ مقیاس) در واقع مرحله طراحی تشریحی مطالعات شامل تهیه نقشه تفصیلی حوزه‌ای و بررسی اسنگ‌شناختی و همچنین بررسی تفصیلی حالت فیزیکی توده سنگ با خاک درون یک گونه سنگ شناسی که نقشه آن قبلا" تهیه شده. است. 7 اه . بو نت 2 ۰ ۰ ۰ ۱ در این مر حله باسنگ شناختی تفصیلی. اندازه گیری ژئوفیزیکی در صحرا. بررسی نظامدار خواص مربوط به نمایه‌ها در آزمایشگاه. آزمایش خواص مکانیکی سنگ به صورت برجا و در آزمایشگاه. گونه‌های لیتولوژیکی تدقیق شده و گونه‌های زمین‌شناسی مهندسی در محدوده مورد مطالعه. تعیین می‌شوند. نقشه‌های مرحله دوم به‌وسیله برداشت و بررسیهای تفصیلی صحرایی. استفاده از همه اطلاعات آرشیوهای موحود. کارهای اکتشافی زیرزمینی نظامدار. اندازه‌گیریهای ژئوفیزیکی. آزمونهای صحرایی و آزمایشگاهی تهیه می‌شوند. تعیین خواص فیزیکی و مکانیکی همه واحدهای سنگ و خاک که بر روی نقّشه نشان داده شده. ضروری است. [| - ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- داده‌هایی که گردآوری می‌شود. شاید برای تحلیل آماری نتایج نیز کافی باشد. گونه‌های سنگ شناسی و زمین‌شناختی مهندسی سنگ و خاک و آرایش فضایی و ساخت آنها را در عمق می‌توان به کمک ترکیبی از رنگ‌ها و نگارهای رنگی نشان داد. قسمتی از خواص سنگ و خاک راکه به طور آماری تعیین شده‌اند. می‌توان در نشانه‌های نقشه ارائه کرد. به هنگام تصمیم‌گیری درباره عمقی که شرایط زمین‌شناسی مهندسی را باید تا آن عمق نشان داد. منظور اصلی از تهیه نقشه و نیز پیچیدگی زمین‌شناسی محل راباید در نظر گرفت. شرایط هیدروژئولوژی را در نقشه‌های بزرگ مقمیاس می‌توان در بازه‌های " مناسب (مثلاً یک متری) به وسیله خطوط همفراز .هم عمق و همفشار و نیز نوسانات شناخته شده آنها را به صورت عددی نشان داد. نتایج تحزیه شیمیایی آب زیرزمینی را می‌توان به کمک اعداد یا نمادها نشان داد. توپوگرافی سطحی به وسیله خطوط هم‌تراز نشان داده‌می‌شود. و مرزهای واقعی و جزییات سیماهای زمین ریختشناسی را نیز می‌توان نمایش داد. در نقشه‌های مرحله طراحی تشریحی می‌توان مرزهای واقعی هریک از سیماهای زمین‌پویایی و هرجاکه امکان پذیر است. ساختار درونی آن را نشان داد. منطمه‌بندی در نقشه‌های بزرگ مقیاس بر پایه همگنی وآرایش ساختاری واحدهای سنگ و خاک برداشت شده و نیز بر پایه یکنواختی شرایط هیدروژئولوژی و پدیده‌های زمین‌پویایی انجام می‌گیرد. چنانچه تهیه نقشه به منظور کاربرد ویژه‌ای باشد. در این صورت به طور مثال یکی از سازندهای زمین‌شناسی مهندسی را نمایش می‌دهند و آن را از دیدگاه موردنظر ارزیابی می‌کنند. برای نمونه ممکن است زمینلغزه‌ها در چارچوب پایداری شیبهای مخزن مورد ارزیابی قرار گیرند. در این صورت نتیجه بررسی شرایط زمینشناختی مهندسی. زمینلغزه هاو منظور ویژه‌ای که نقشه برای آن تهیه می‌شود. بررسی وضعیت پایداری دیواره مخزن سد است. می‌توان به نمونه‌های دیگری نیز که مربوط به زمینلغزه‌ها باشد اشاره کرد مانند زمینلغزه‌ها در پیوند با احیای زمین یازمینلغزه‌ها در رابطه با پی یک سازه. نقشه‌های تفصیلی بزرگ مقیاس که برای مرحله طراحی تشریحی تهیه می‌شود. علاوه بر اطلاعات زمین شناسی دارای نشانه نمای توصیفی به زبان زمین‌شناسی مهندسی هستند. در توصیف سنگ موارد زیر آورده می‌شود: نوع سنگ - ارنگ - دانه‌بندی |- ]0۵[ 2- 130۷65 ۲۶ -------- صفحهٔ بعد -------- - لایه‌بندی - وجود سایر اشکال مانند تورق _ در زه‌ها آیینه گسل ! - هوازدگی و عوارض ناشی از هوازدگی - تراوایی ۱-۹-۳ مرحله شناسایی الف) ساختگاه سد و سازه‌های واسته: با مقیاس ۱:۵۰:۰۰ یا ۱:۲۵۰۰۰(درصورت وجود نقشه‌های توپوگرافی) ب‌( ساختگاه مخزن سد: با مقیاس ۱:۵۰.۰۰۰ یا ۱:۲۵۰۰۰ (درصورت وجود نقشه‌های توپوگرافی) با مفیاس ۰ با ۰ ۰ ۱:۳۵ ۲-۹-۳ مرحله توجیهی الف) ساختگاه سد و سازه‌های واسته: با مفیاس ۰ تا ۱:۳۹:۰۰ ب‌( ساختگاه مخزن سد: با مفیاس ۰ ۱:۲۰ تا ۰ بر حسب پیجیدگیهای زمین شناسی بامفیاس ۰ تا ۰ بر حسب پیجیدگیهای زمین شناسی ۳۷ | - [106460 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۹-۳ مرحله طراحی تفصیلی الف) ساختگاه سد و سازه‌های وابسته: با مقیاس ۱:۱۰:۰۰ تا ۱:۱۰ برحسب ربختشناسی ! و زمین‌شناسی محل. ب) نقشه زمین شناسی ساختگاه مخزن سد باید در مرحله توجیهی برداشت شده باشد ولی ممکن است به طور موضعی به نقشه‌های بزرگ ممیاس در حد ۱:۵۰۰ تا ۱:۱۰۰۰ نیاز داشته باشد. ج - مسیر خطوط لوله. کانال. تونل و راهها: با مقیاس ۱:۵۰۰۰ و در محدوده‌ای خاص بر حسب پیجیدگیهای زمین شناسی تا مقیاس ۱:۱۰:۰۰ ۴-۹-۳ مرحله اجراو ساخت الف) ساختگاه سد و سازه‌های واسته: با مفیاس ۱:۱۰۰ تا ۱:۲۰ ب) ساختگاه مخزن نیاز به نقشه ندارد. ج). برداشت تونل: با مقیاس ۱:۱۰۰ تا ۱:۲۰ و در مورد ترانشه. خطوط لوله. کانال و راهها درصورت نیاز و برحسب ویژگیهای زمین شناسی با مقیاس ۰ تا ۱:۲۰ ۱۰-۳ نمایش سه بعدی برروی نقشه‌ها چون سازه‌های مهندسی بر سازندهای زیرسطح زمین تاثیر می‌گذارند و این سازه‌ها غالباً به زیرسطح زمین امتداد می‌یابند و یا تماماً در زیر سطح زمین‌ساخته می‌شوند. نمایش سه‌بعدی بر روی نمشه‌های زمین‌شناسی مهندسی مطلوب و سودمند خواهد بود. در جایی که نهشته‌های سطحی برروی سنگ کف قرار دارند. به‌طور کلی نشان دادن عمق و چگونگی سطح سنگ کف لازم و سودمند است. در نقشه‌های کوچک مقیاس اطلاعات سه‌بعدی را تنها می‌توان در برخی نقاط به وسیله نمادهایی ارائه کرد. در نقشه‌هایی که دارای جزییات بیشتری هستند. سطح سنگ کف و جزییات نهشته‌های سطحی را باید در صورت امکان به یکی از چندین روش زیر نشان داد: روش‌های باریکه‌ای ا". همترازهای سنگ کف. نمودارهای نقطه‌ای گمانه‌هاء نمودارهای ایزومتریک و یا خطوط هم ضخامت. هر روشی که به کار برده شود. اجزای نشان داده شده در نقشه نباید آنجنان انبوه شود که به ناخواناشدن آن بیانجامد. در نقشه‌های میان‌مقیاس و بزرگ مقیاس برای نشان دادن عمق و ضخامت هشته‌های کواترنرء هنگامی | - ۱10۲۵1۵۵۱۲ 2-51۳0 40 ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- که بین سطح زمین و سطح سنگ کف تنها جند واحد قرار دارند. روش باریکه‌ای بسیار سودمند است و کاربرد آن در چنین موردی توصیه می‌شود. مقاطع زمینشناختی مهندسی برای همه انواع اصلی نقشه‌های زمین‌شناختی مهندسی. پیوست تکمیلی لازمی است. شمار وجهت مقاطع با درنظرگرفتن زمینریختشناسی و ساختار زمین‌شناسی وموقعیت سازه برگزیده می‌شود تا رابطه مقیاس افقی مقاطع باید برابر با مقیاس نقشه یا بزرگتر از آن باشد. مقیاس قائم به گونه‌ای برگزیده می‌شود که نشان دادن گستره و خواص بالاترین واحدهای سنگ و خاک امکان‌پذیر باشد. عمقی که مقطع تا آن عمق رسم می‌شود. باید ارتباط مستقیم با عمق گمانه‌ها و دیگر حفاریهای موجود داشته همه اطلاعاتی که بر روی نقشه نشان داده شده است (برای نمونه شرایط هید روژئولوژی. منطقه‌بندی زمین‌شناسی مهندسی. نتایج فرآیندهای زمین‌پویایی و خواص مهندسی همه واحدهای سنگ و خاک) باید در مقاطع نیز نشان داده شود. میزان نمایش جزییات بر روی مقاطع . همسان حزییات نشان داده شده در نقشه خواهد بود. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ حفاریهای اکتشافی ۱-۴ کلیات در طراحی و اجرای سازه‌ها یکی از مهمترین عوامل تصمیم‌گیری. شناخت شرایط زمین شناسی زیرسطحی است. برای دستیابی به داده‌های موردنیاز زمین شناسی زیرسطحی در اعماق مختلف زمین از انواع روشهای گمانه‌زنی و حفاری استفاده می‌شود. که با توجه به شرایط طرح و زمین. روش مناسب در هر مورد انتخاب می‌شود. دربار تعیین تعداد. فاصله و عمق این گونه‌حفاریهادرمراجع و استانداردهای موجود بین‌المللی بحث شده است که با رجوع به این مراجع و تلفیق آنها و تطبیق با شرایط موجود کشور سعی شده است رهنمودهایی برای تعیین میزان عملیات حفاری اکتشافی به تناسب ابعاد و اهمیت طرحها ارائه شود. به این لحاظ برحسب ابعاد و شکل طرح و همچنین اهمیت آنها. سازه‌ها را به نقطه‌ای. نواری. سدها و تونلها تقسیم بندی می‌کنند که در این فصل ارائه می‌شود. ۲-۴ شناخت ویژگیهای پی‌های نقطه‌ای فاصله و عمق گمانه‌ها بستگی زیادی به ابعاد سازه. پیچیدگی توپوگرافی. شرایط زمین و طبیعت پروژه دارد. برای سازه‌هایی با ابعاد کوچک نظیر تلمبه خانه های کوچک. بر جهای انتقال و پایه‌های پل. اغلب یک گمانه آزمایشی نیازهای اکتشافی پی را برآورده می کند. سازه‌های بزرگتر ممکن است به گمانه‌های بیشتری نیاز داشته باشند. در صورتی که موقعیت دقیق یک سازه وابسته به شرایط پی باشد. تعداد گمانه‌های اکتشافی مورد نیاز افزایش می یاید. چنانچه برای چنین شرایطی در کاوشهای اولیه دو یا سه‌گمانه حفر شود تا شرایط کلی پی را مشخص کند. ممکن است نیازهای مراحل بعدی کاهش یابد. عمق مورد کاوش اساساً به شرایط خاک و سنگ پی ونوع سازه بستگی دارد ولی باید حداقل ۵ تا ۲ برابر عرض ناحیه بارگذاری باشد. بسته به شرایط زمین محل سا زه. ممکن است به گمانه‌های عمیق تر نیز نیاز باشد. به عنوان مثال: در صورتی که مصالح تشکیل دهندهٌ پی. سست و ضعیف (رس نرم. ماسه سست یا خاکریز نامتراکم) باشد. عمق گمانه ها باید به اندازه‌ای باشد که از این مصالح عبور کنند و به مصالح متراکمتری برسند. چنانچه ضخامت مواد نرم و سست یا تراکم پذیر زیاد باشد. گمانه باید تا عمقی ادامه یابد که تنش وارده از سازه پیشنهادی. قابل چشم پوشی باشد. در مواردی نیز می توان از گمانه های کم عمق استفاده کرد. مثلا" در صورتی که شرایط مناسب در اعماق کم مشاهده می شود. گمانه باید تا عمقی که وحود مصالح ضعیف احتمالی در زیر عمق اکتشاف شده. به طور جدی بر سازه اثر نداشته باشد. ادامه یابد. در مواردی که به سنگ کف برخورد می‌شود. گمانه‌ها ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- باید به طور نمونه حدود ۵ متر در سنگ سالم و ۳ تا ۵ متر در سنگ هوازده (بر حسب مورد و طبق نظر مسئول نظارت) ادامه یابند. این امر بستگی به شرایط محلی دارد. ولی در هر حال جایی که ممکن است مجاری و معادن زیرزمینی متروکه موجود باشد. مناسب نیست و در چنین مواردی, با حفر حداقل یک گمانه. باید زیر منطقه مورد به هر صورت عمق گمانه های اولیه در پی‌های نقطه ای مطابق حدول شماره ۱ توصیه می‌شود: حدول ۱- عمق گمانه‌های اکتشافی مرحله توجیهی پی‌های نقطه‌ای پی‌های سطحی ! (منفرد) | ۱۱۷۷ (آوقتی که ۷۷۷ ۴ > ۸ ۲ ۷ << با پی‌های سطحی مجاور ۲ ۱ ۱۵۲ - وقتی که ۲۷/0 > ۸ ۲ ۷ << نا ردیف پی‌های سطحی‌مجاور "۲ ۴۱۷۷- 17 وقتی که /۷۷ ۲ > ۸ | عمق گمانه از کف پی ۲ ۷۸۷ - (] وقتی که ۷۷ ۲ < ۸ عرض پی - /۷۷ ۷ 7 وقتی که ۷۷ ۴ < ۸ | فاصله بین پایه‌ها و ردیفها < ۸ ۲ عرض پی‌ها در دوردیف - با فاصله بین‌ردیفها+ دیوار حائل ۲ 7 با 0-۱۵۷۷ عمق گمانه از کف پی - (] ۲ ۲ هر کدام که بزرگتر باشد عرض پی - ۷۷ ارتفاع دیوار از سطح زمین - 1] 68 ۸۵10061 - 2 68 8 ۵۳ 507620 301۵160 - | |۱۷۷۵ 1۵1۵۱1۳۵ - 4 68 ]0۲۴ ۲۵۳۹ ۸۵20001 - 3 دع|[(۳ - 5 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۹-۵۶۱۷: ۷۷,۳۵۱۵ > ۷ ۲ (۱ پی‌های سطحی منفرد 8 (۵ا (۷ا + نی پهمام ۸ ۷ ماد ۸ مه /۷مز ا (۳ ؟ و اش ۳۰-۵ ۹4۷۷/۷۱۵۳ ۵ 2 بو < ۵ ۳۵0 3 << ۵ ۷۱۵۲ با /!| ۴ : ۳۳( شکل ۲- عمق گمانه‌های | 5( ]۵[ با سید ۵ سل ۷ مه و لت ما ۱ 1 )( ,پی‌های سطحی مجاور 0*۱0 ۳ ۲۵۳۱۵۵۱۵۲۲ ۹۲۳۵۲۵ : م۵۱ (۵) ,۱۹/۵۲ ۱۷2۷۷۵۳ 0-۶ شمعها ۳ 5 ۷۷۱۱۱۳۱۵۷۵۳ 8 ست نها )۴( کتشافی مرحله توجیهی پی‌های نقطه‌ای ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۴ شناخت ویژگیهای پی سازه‌های نواری کاوشهای مورد نیاز به منظور تعیین مواد مختلف در پی کانالها. خطوط لوله. زهکشها و راهها براساس ابعاد و اهمیت سازه و خصوصیات زمینی که در درون آن. مسیر سازه تعیین موقعیت شده. به نحو قابل ملاحظه‌ای متغیر است. فاصله گمانه ها نیز برحسب نیاز به تعیین تغییرات شرایط زیر سطحی, تغییر می‌کند. در پی‌های نواری. حفاری گمانه ها با فواصل کم. و انجام آزمایشهای تفصیلی, اقتصادی نخواهد بود. بنابراین در بررسیهای مقّدماتی. باید مسیر سازه نواری به طور دقیق. احتمالا با کاربرد عکس های هوایی. روشهای ژئوفیزیکی و بازدید و بررسی زمین شناسی تفصیلی. مطالعه شود. سپس به منظور تائید توالی لایه‌های پیش ‌بینی شده و نمونه‌برداری ازنواحی حساس و تعیین دقیق ترازسطح ایستابی. عملیات حفاری اکتشافی برنامه‌ریزی و انجام خواهدشد. چنانچه سازه نواری باید از زمینهای نسبتا مسطح., مانند دشتها (با خاک یکدست) عبور کند. برای کاوش پی. حفر چند گمانه کافی خواهد بود. معمولاا برای کاوشهای مرحله توجیهی فاصله گمانه ها حدود یک کیلومتر و برای طراحی گمانه‌های با فواصل کمتر وقتی مورد نیاز است که شرایط زیرسطحی متغیر باشد. جنانجه سازه نواری در مسیر خود از مناطقی نظیر مناطق کوهستانی. زمین لغزشها. مناطق خردشده و گسلیده. مناطق پوششی (مواد واریزه‌ای. واریزه‌ای دامنه ای خاکهای برجا و مخروطهای افکنه). آبراهه ها مسیلها. دره ها و رودخانه ها عبور کند. برای رسیدن به اهداف طراحی. گمانه های اکتشافی مورد نیاز در این مناطق. ممکن است بسیار متغیر باشد. در مناطق زمینلغزه و زونهای پوششی خرد شده و گسلیده در صورتی‌که عوامل زمین شناسی. سازه را در طول بیش از ۰ متر تحت تاثیر قرار دهند باید حداقل به وسیله ۲گمانه اکتشاف شود. معمولاگمانه ها به فاصله ۳۰ متر حفر می‌شوند. در مناطق که گودبرداری و یا خاکریزی سنگین صورت می‌گیرد. باید حداقل به وسیله ۲گمانه در لوط طول اکتشاف می‌شود. در صورتی که عرض دره و مسیل, آبراهه و رودخانه وسیع باشد. با توجه به مشخصات زمین‌شناسی محل و نوع سازه پیشنهادی (سیفون. آکدوک. کالورت. فلوم. پل و...) گمانه های اضافی تعیین و حفر می‌شوند (در مورد سازه‌های نواری. شرایط حفر گمانه. مشابه شرا یط حفاری سازه های نقطه ای خواهد بود). -------- صفحهٔ بعد -------- در صورتی که سازه خطی از نواحی کوهستانی (سنگی) عبور کند. با توحه به خصوصیات زرمین شناسی. برای شناخت ویژگیهای فیزیکی. مکانیکی و شیمیایی توده سنگها و سطح آب زیرزمینی. به منظور تحلیل پایداری شیبها و به طور کلی. حفر گمانه ها. بر حسب شرایط توپوگرافی زمین شناسی و شرایط زیر سطحی و نوع سازه. ممکن است خارج از خط محوری سازه مورد نیاز باشد. عمق پیشنهادی برای کاوش پی سازه ها. بستگی به شرایط زیرسطحی بر پایه شناخت ویژگیهای زمین شناسی و خاکشناسی محل دارد (شکل شماره ۳). عمق گمانه های اولیه (مرحله توجیهی) برای سازه های یاد شده طبق حدول شماره ۲ توصیه می‌شود: حدول ۲-عمق پیشنهادی گمانه های اکتشافی مرحله توجیهی در سازه‌های نواری متر 0-۳ حداقل ۱ ال (11 > ۷۷) خطوط لوله 0 0 (۲ تا ۱/۵ -۵ | 0 - قطر لوله ۴-۴ شناخت ویژگیهای زمین‌شناسی مهندسی تونلها و مغاره‌ها برنامه کاوشهای زیر سطحی مسیر تونلها و مغاره‌ها (فضاهای بزرگ زیرزمینی) باید با توجه به پیچیدگیهای زمین شناختی. شرایط هیدروژئولوژزی. ضخامت روباره و اهمیت سازه برای مراحل مختلف مطالعات تنظیم شود. جنانجه برای مسیر تونل و موقعیت مغاره. گزینه های مختلفی وجود داشته باشد. حتی‌الامکان با بررسیهای زمین شناسی سطحی مناسبترین گزینه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. ۱- چنانچه در تراز بالاتر از کف پی پیشنهادی. توده سنگ مقاوم با درزه‌های بسته دیده شود در این صورت باید سه متر در سنگ حفاری کرد ولی معمولاً حفاری تاکف پی کافی است. ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- 6 ۷۷۵۲۱۴۲ کت جیگ ۳ ۳ رد ]1 ول را ۷۷2 ۷۳۱۵۵ ۷۷ ۱ بر </۷ ۷۱۵۸ ۷۱( برش عمیق و مقطع خاکریز کناره تپه 2 ها ی وبا ۳ < ۲ لس )۲( شکل ۳- عمق پیشنهادی گمانه‌های اکتشافی م ۳۵ > پر ۳4 0 )۴( خاکریز مرتفع رف ۰ ۸ ۱ در ۹ج و 6 0 یک 5 من :۲۵۰ ۱ ی ی ۰ )۴۱( خطوط لوله رحله تو جیهی در سازه‌های نواری -------- صفحهٔ بعد -------- در مورد گزینه انتخابی حداقل باید دو گمانه در ابتدا و انتهای سازه و تعدادی گمانه دیگر نیز. بر حسب شرایط زیر حفر شود: - فرورفتگیهای توپوگرافی سطح زمین در مسیر سازه که ممکن است از نظر ساختاری. نقطه ضعف به شمار آید. - در سنگهایی از مسیر که قابلیت هوازدگی و دگرسانی عمقّی دارند. - در بخشی از سنگهای مسیر که ویژگیهای کارستی دارند. - در بخشهای آبدار و گازدار مسیر - در مناطق خرد شده و گسلیده - در قسمتی از مسیر که سنگهای تبخیری و یا تورم پذیر دارند. بدون حفر گمانه های یاد شده. نشان دادن ضخامت مواد ناپیوسته و بخش هوازده سنگ. سطح ایستابی. نوع سنگ. گسستگیها. مناطق شکسته در برشهای زمین‌شناسی مهندسی مشکل است. در جایی که سنگ رخنمون دارد و ساختار زمین پیچیده نیست شناسایی باید با حداقل تعداد گمانه انجام گیرد اما در جایی که به علت وجود خاک. رخنمونها محدود است. حفر تعداد بیشتری گمانه مورد نیاز خواهد بود. در مرحله شناسایی برای گزینه‌یابی. گمانه‌زنی توصیه نمی‌شود. در مرحله توجیهی تمام واحدهای سنگی که در مسیر سازه قرار می‌گیرند باید به وسیله حفر گمانه در مرحله طراحی تشریحی تعداد. فاصله. عمق. قطر و جهت گمانه‌ها برحسب نیاز طراحی و پیچیدگیهای زمین‌شناسی تعیین می‌شود. گمانه‌ها باید تا عمق قابل قبول زیر کف سازه را مورد اکتشاف قرار دهند. عمق کاوش توده‌های سنگی به نوع. اندازه. شکل و وضعیت سازه پیشنهادی و ملاحظات طراحی بستگی دارد. این ملاحظات بیش از همه تابع ویژگیهای ژئوتکنیکی ساختگاه است. در مورد لایه‌های شیب دار گمانه های مایل توصیه می‌شوند. زیرا به این طریق می‌توان از وضعیت تعداد بیشتری از لایه ها آگاهی حاصل کرد. در شرایطی که توده سنگی بالای سقّف تونل ضخامت قابل ملاحظه‌ای داشته باشد و بررسی توده سنگ در حول و حوش سازه مستلزم حفرگمانه های عمیق و هزینه هنگفت باشد. گمانه‌های مایل کمک موئثری به شمارمی‌آیند. در شرایطی که لایه ها بسیار پرشیب یا قائم‌اند. حفاری افقی ممکن است اطلاعات بیشتری به دست دهد. در نقاطی که گمانه اکتشافی از مقطع سازه بگذرد پس از خاتمه عملیات شناسایی باید آن را با دوغاب سیمان یا بتن پر کرد. در مرحله طراحی تشریحی حفر گالریهای اکتشافی و انجام آزمایشهای برجا از دیگر روشهای شناسایی زمین است که در مورد مغاره‌ها اهمیت بیشتری دارد و جزییات آن از طرف کمیته مکانیک سنگ طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور تهیه و ارایه خواهد شد. عمده عملیات اکتشافی و آزمایشهای برجا شامل موارد زیر است: الف- حفر گالری اکتشافی در سراسر طول مغاره ب- حفر گمانه‌های اکتشافی از داخل گالری اکتشافی به‌منظور شناسایی سنگهای اطراف مغاره و تعیین سطح ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ج- انجام آزمایشهای ژئوفیزیکی در داخل گمانه‌ها و گالریهای اکتشافی د- اندازه‌گیری تنشهای برجا ها تعیین مدولهای کشسانی و تغییر شکل توده سنگ و- تعیین مقّاومت برشی ناپیوستگیهای اصلی توده سنگ کاوشها در محل سدها باید به نحوی هدایت شود که خصوصیات پی را مشخص کند. در بسیاری از محلها. زمین‌شناسی سطحی در تعیین موقعیت گمانه‌های اولیه کمک می‌کند. در برخی شرایط. نقشه زمین‌شناسی سطحی همراه با ۴ تا ۵گمانه برروی محور اولیه سد تا عمقی که گمانه ها به سنگ مقّاوم و ناتراوا (نفوذناپذیر) برسند. خصوصیات را به اندازه کافی برای طراحی توجیهی مشخص خواهد کرد. بنابراین در محلهایی که سنگ پی دارای رخنمون کافی و فاقد شرایط زمین‌شناسی پیچیده باشد. قبل از تدوین برنامه عملیات اکتشافی و گمانه‌زنی. نقشه زمین‌شناسی محل باید تهیه و انتخاب گمانه براساس آن صورت پذیرد. گمانه‌ها باید به نحوی انتخاب شوند که تا حدودی امکان جابه‌جایی محور میسر باشد. ۱-۵-۴ عمق, فاصله و موقعیت گمانه ها عمق. فاصله و موقعیت گمانه های موردنیاز برحسب پیچیدگی و شرایط زمین شناسی و طرح سازه ای تغییر می‌کند. معمولا" هوازدگی مکانیکی و شیمیایی برروی کیفیت توده سنگ نزدیک زمین اثر تخریبی بیشتری دارند. ضمن اینکه ممکن است اثرات دگرسانی گرمابی در مناطق گسله و برشی تا اعماق زیادی ادامه داشته باشد. در حالت کلی کیفیت توده سنگ با افزایش عمق. مطلوبتر می‌شود و بنابراین مجاز به نظر می‌رسد که فاصله گمانه های عمیق بیش از فاصله گمانه‌های کم‌عمق تعیین شود. حدودفاصله گمانه‌های اکتشافی درمر حله‌توحیهی درجدول شماره ۳ ارائه شده است. حدول ۳- فاصله و عمق گمانه های اکتشافی در مرحله تو حیهی ۰ تا ۰ متر ۰ تا ۰ متر بیش از ۲۵۰ متر ۰ تا ۷۵۰ متر -------- صفحهٔ بعد -------- با در نظر گرفتن نتایج مطالعات مقمّدماتی زمین شناسی, استفاده از جدول یاد شده باید با احتیاط انجام شود. در محلی که توده سنگ عموما کیفیت ضعیفی دارد. فاصله گمانه ها باید کاهش یابد. تجربه نشان داده است که فواصل فوق حتی اگر تود سنگ نسبتاً همگن و یکنواخت نیز به نظر برسد. نباید افزایش یابد. در مورد سدهای خاکی در صورتی که هسته ناتراوا قائم باشد. سه ردیف گمانه در امتداد محورهای فرازبند. سد اصلی و نشیب بند پیش بینی می‌شود. بدیهی است چنانچه هسته رسی سد مایل باشد و یا انواع دیگری از سدهای خاکی و سنگریزه ای طراحی شده باشد. آرایش گمانه ها باید مشخصات لازم را برای این نوع سازه فراهم کند. به طور مثال برای سدهای سنگریزه ای با پوشش بتنی به منظور شناخت پی در محل احداث سکوی بتنی. باید گمانه هایی را پیش بینی کرد. در مورد سدهای بتنی. حفاری حداقل سه ردیف گمانه در امتداد: فرازبند. سد اصلی و نشیب بند ضروری است. چنانچه کیفیت سنگ نامناسب باشد به طوری که لایه های سست و مقاوم وجود داشته و یا در مواردی که خصوصیات طبقات زیرسطحی نامشخص باشد. حفر گمانه های اکتشافی موردنیاز مرحله اجرایی باید تا اعماقی ادامه یابد که گسترش مناطق نامناسب را آشکار سازد و تغییرات درون سریهای زمین‌شناسی راکه ممکن است برروی رفتار سازه اثر سوء بگذارد. مشخص کند. بنابراین برخی از گمانه های اولیه ممکن است تا عمقی بیش از ارتفاع ستون آب پشت سد نیز ادامه یابد. در شرایطی که سنگ پی دارای کیفیت خوب و تراوایی پایین باشد. تعداد کمی‌از گمانه ها تا عمقی برابر ستون آب پشت سد حفاری و باقیمانده تا عمقی که مقمدار تراوایی به یک واحد لوژون در سدهای بتونی و یااسه واحد لوژون در سدهای خاکی برسد. حفر خواهد شد. به طورکلی گمانه های اولیه باید با فواصل زیاد و در جناحین حفر و گمانه‌های بعدی با توجه به نتایج به دست آمده و در فاصله بین آنها تعیین شود. در مناطق کارستیک. معمولا" مقاطع اکتشافی به موازات خطوط جریان آب زیرزمینی که حدس زده شده است. انتخاب می‌شود. عمق این گمانه ها باید تا رسیدن به لایه نسبتاً ناتراوا و قابل اعتماد و یا عمقی که در آن کارست توسعه نیافته است. ادامه یابد. آرایش گمانه‌ها در این نوع پی‌ها باید به صورتی باشد که در نهایت بتوان نقَشهٌ هم فشار(ایزوپیز) محل را تهیه و امتداد و جهت جریان آب زیرزمینی را مشخص کرد. همچنین به منظور روشن ساختن وضعیت آب زیرزمینی در صورت نیاز. تعدادی گمانه نیز در خارج از محدودهٌ سد و حتی در مواردی در فواصل زیاد. حفر می‌شود. ۹-۵-۴ حهت گمانه‌ها گمانه‌های مایل به منظور اکتشاف لایه‌های شیب دار و بی‌نظمی‌های زیرسطحی مختلف نظیر عدسیها. دایکها. غارها و مناطق گسله به کار گرفته می‌شوند. حتی در شرایطی که سازندهای افقی منظم مشاهده می‌شود. به منظور شناخت گسستگیهای قائم تا نزدیک به قائم که ممکن است به وسیله گمانه‌های قائم قطع نشده باشد. گمانه های مایل حفاری می‌شوند. درمواردی که امکان دسترسی به نقاط مورد اکتشاف با گمانه‌های قائم نیست. می‌توان از گمانه‌های مایل استفاده کرد. ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۴ شناخت ویژگیهای پی سازه‌های جنبی سد در محل سازه‌های جنبی سد نظیر سرریزها. تخلیه کننده‌ها. دیواره آب‌بند و نیروگاه نیز باید گمانه‌هایی حفاری شود. در محلهایی که سنگ فاقد رخنمون یا شرایط پی متغیر باشد. پیشنهاد می‌شود که حداکثر فاصله گمانه‌ها ۳۰ متر در نظر گرفته شود. در جایی که توده سنگ فاقد پوشش سطحی است و به طور همگن در جهتهای افقی و قائم گسترش داشته باشد. می‌توان با ۱ یا ۲گمانه. پی‌سازه را مورد بررسی قرارداد. در تدوین برنامه عملیات گمانه‌زنی. تعیین موقعیت گمانه باید به نحوی صورت پذیرد که حفر حداقل برخی از گمانه‌ها ۷-۴ شناخت ویژگیهای پی سدهای انحرافی برای کاوش پی‌سدهای انحرافی. حداکثر فاصله گمانه‌ها ۳۰ متر. و حداقل یک گمانه در هر پایه " و حداقل عمق گمانه‌ها برابر عرض پی پیشنهاد می‌شود. ۸-۴ شناخت ویژگیهای پی منابع قرضه ۱-۸-۴ مصالح خاکی بررسی قرار می‌گیرد که از جمله می‌توان مصالح بشن. سنگریزه برای راه آهن. زیرسازی و روسازی بزرگراهها. مصالح فیلتر برای زهکشها. برای شیروانی بالادست سدهای خاکی. و مصالح برای خاکهای پایدار شده یا تغییر یافته را نام برد. در هدف دوم. منطقه محدودی از نظر شناسایی کلیه مصالح موجود بررسی می‌شود. کاوشهای با هدف اول نیازمند تعیین موقعیت مواد با خصوصیات ویزه است. در ابتدا یک گمانه درمحتمل‌ترین محل حفاری می‌شود تا مشخص سازد مصالح با خصوصیات مورد نیاز موجود است. چنانچه منبع با پتانسیل کشف شد. گمانه‌های تکمیلی به تعداد کافی تعیین موقعیت می‌شوند تا کفایت آن به مقدار مورد نیاز را تعیین کنند. تعیین حدود کاوشهای با هدف دوم به منظور تعیین موقعیت مصالح مختلف موحود در محدوده موردنظر, انجام می‌گیرد. به [| - 7۲ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- نحوی‌که در آنها دستیابی. یکنواختی و قابلیت کار " به اندازه خصوصیات مهندسی اهمیت دارد. در آغاز یک منبع دارای پتانسیل که جوابگوی این نیازها باشد با توجه به شواهد سطحی تعیین موقعیت می‌شود. سپس با حفر چندین گمانه. مشخص می‌شود که مواد دارای عمق مناسبی هستند و در نهایت. ناحیه به وسیله شبکه‌ای از گمانه‌ها پوشش داده می‌شود تا حجم مواد مشخص شود. شبکه باید حداکثر اطلاعات رابا حداقل تعداد گمانه‌ها فراهم کند. معمولاً برای نهشته‌های دراز و باریک. خطوط شبکه در عرض این رسوبات را می‌توان درفاصله دوری از یکدیگر تعیین موقعیت کرد ولی فاصله گمانه‌ها درروی این خطوط باید کاملاً نزدیک باشد. از طرف دیگر باید در روی نهشته‌های تقریباً مربع شکل, فاصله گمانه‌ها در دو جهت تقریباً مساوی باشد. در مرحله توجیهی. برای کاوش. این مواد به عنوان خاکریز سدها. گمانه‌ها یا چاهکها باید به فواصل ۱۵۰ تا ۳۰۰ متر از هم تعیین موقعیت شوند. در مرحله طراحی تشریحی فاصله گمانه‌ها باید به ۶۰ تا ۱۲۰ متر کاهش یابد. غالباً در مرحله اجراء. گمانه‌های اکتشافی اضافی موردنیاز است. در برخی اوقات قبل ازگودبرداری واقعی. فاصله گمانه‌های اکتشافی در نزدیکی حاشیه رسوبات و در داخل رسوبات (جایی که مواد بسیار متغیر است) به ۱۵ تا ۳۰ متر کاهش می‌یابد. درعملیات کانال‌سازی. مواد قرضه معمولاً از نواحی مجاور کانال برداشت می‌شود وچنانچه فاصله گمانه‌های اکتشافی مسیر کانال به اندازه کافی نزدیک باشد که وجود مواد مناسب راتضمین کند. برای بررسی مواد قرضه موجود در محدوده کانال به گمانه‌های اکتشافی جدید نیازی نیست. عمق گمانه‌های اکتشافی در نواحی قرضه با توجه به عمق و ضخامت پیش‌بینی شده موادی که باید گودبرداری و به کار رود. کنترل می‌شود. ۲-۸-۴ مصالح سنگی برای حفاظت خاکریزها و یا گودبرداریهای واقع در معرض امواج آب. جریانهای آشفته ویا بارندگیهای سنگین. مصالح سنگی مورد نیاز است. مصالح سنگی که برای حفاظت سازه های خاکی در برابر امواج یا جریان آب به کار می‌روند. ریپ رپ (پوشش محافظ پاره سنگی) نامیده می‌شوند. به مصالح سنگی که برای تامین پایداری سد به کار می‌روند اسنگریزه گفته می‌شود. چنین مصالح سنگی (سنگریزه ها) ممکن است به عنوان پتوی زهکشی یا پتوی زهکش زیر ریپ رپ مورد استفاده قرارگیرند. اصطلاح سنگریز برای توصیف پتوی نازکی از قطعات سنگی که برای حفاظت خاکریزها در برابر اثر فرسایشی بارندگی به کار می‌روند نیز استفاده می‌شود. معادن مصالح سنگی باید دو هدف اصلی زیر را تامین کنند: اول ؛ سنگ معدن باید با قطعات مناسب از نظر اندازه و بر حسب مورد استفاده. استخراج شود. دوم ؛ قطعات سنگ باید محکم و با دوام باشند. بولطمان ۷۷ -1 ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- اندازه قطعات سنگی بسیار مهم است. قطعات تا حدود ۰/۸ متر مکعب برای سدهای با مخازن بزرگ مورد نیاز است و برای سدهای خاکی کوجچک قطعات تاحدود ۰/۴ متر مکعب به کار می‌رود. به کمک فاصله داری درزه ها در رخنمونهای سنگی می‌توان ابعاد قطعات سنگ را پیش بینی کرد. به درزه‌همای قدیمی‌به هم جوش خورده که حین استخراج ممکن است باعث جدا شدن قطعات شود. باید توجه کرد. از آنجاکه شناسایی این صفحات ضعیف مشکل است. انجام یک آزمایش انفجاری که ۸ تا ۱۶ متر مکعب سنگ تولید کند. توصیه می‌شود. وقتی که در محدوده ساختگاه. سنگ مطلوب وجود نداشته باشد. مصالح ریپ رپ را ممکن است بتوان از قطعه سنگهای رودخانه‌ای و مسیلها و هشته های روباره تامین کرد. کیفیت بسیاری از معادن با عمق تغییر می‌کند و در بعضی موارد ضخامت روباره آنچنان زیاد می‌شود که برداشت آن اقتصادی نیست. بنابراین اغلب ضروری است که با حفر گمانه‌هایی. معدن. اکتشاف شود. پیچیدگی و گستردگی بررسیهایی که برای تعیین معدن مناسب ریپ رپ باید انجام شود. به نیازهای پروژه و کمیت و کیفیت مصالح مورد نیاز بستگی دارد. معمولا" این بررسیها در سه مرحله (الف) شناسایی. (ب) توجیهی و (ج) طراحی تفصیلی انجام می‌شود. در مرحله شناسایی. بررسیها. بیشتر سطحی است و با استفاده از نقشه های توپوگرافی. زمین شناسی. خاکشناسی و عکسهای هوایی و در حد تعیین محدوده مصالح سنگی انجام می‌گیرد. اطلاعات جمع آوری شده در مرحله توجیهی برای طراحی تفصیلی و برآورد هزینه های اجرایی مورد نیاز است. در این مرحله باید داده های کافی از معادن بالقوه جمع آوری شود. ممکن است حفاری همراه با مغزه‌گیری یا انفجار آزمایشی برای تعیین اندازه و کیفیت مصالح موجود در معدن ضروری باشد. معادن بالقوه باید برای تعیین اندازه و خصوصیات و به ویژه فاصله درزه ها و شکستگی ها. مقاومت در برابرهوازدگی و تغییرات توده سنگ. مورد آزمون قرار گیرند. فاصله داری درزه ها. شکستگی ها. و سطوح لایه بندی. انداز قطعات سنگ را کنترل می‌کنند. مشاهدات محلی در مورد مقاومت سنگ در برابر هوازدگی نشانه خوبی از دوام سنگ است. موقعیت و توزیع لایه های ضعیف بالایه هایی که نباید استخراج شوند باید مورد توجه قرار گیرند. در بعضی موارد. تهیه نمونه های معرف مصالح سنگی از بالقوه ترین معادن نیز ضروری است. در مرحله طراحی تفصیلی. هدف از بررسیها. فراهم کردن داده های مورد نیاز طراحی و تهیه اسناد مناقصه است. در این مرحله معادنی که در مرحله قبلی شناسایی شده‌اند. باید از نظر کمیت مصالح موجود و همگنی آنها به دقت مورد بررسی قرار گیرند. ۴۱ -------- صفحهٔ بعد -------- در صورتی که شرایط زمین شناسی ایجاب کند. ممکن است حفاری همراه با مغزه گیری ضروری باشد. چنین حفاریهایی باید. به صورت شبکه‌ای انجام شود و شامل حفاریهای قائم و مایل باشد. انفجار آزمایشی در صورتی که در مراحل قبل انجام نشده باشد. باید در این مرحله صورت گیرد. چنانچه در این مرحله معادن دیگری به غیر از معادن تعیین شده در مرحله توجیهی مدنظرباشد. این معادن نیز باید همانند معادنی که قبلا"ً شناسایی شده‌اند. مورد بررسی قرار گیرند. اغلب. نمونه گیری حساس ترین بخش مطالعاتی است. بنابراین باید به دقت و توسط افراد با تجربه انجام شود. وزن نمونه ها باید حداقل حدود ۲۷۰ کیلوگرم و معرف توده سنگ ضعیف. متوسط تا خوب باشد. چنانچه کیفیت مصالح متغیر است. بهتر است که سه نمونه که به ترتیب معرف ضعیف ترین. متوسط و بهترین کیفیت موجودند. تهیه شود. حداقل ابعاد هر یک از قطعات انتخاب شده به عنوان نمونه باید حدود ۰/۰۱۵ متر مکعب باشد. در صورت امکان باید درصد نسبی هر یک از مصالح با کیفیت‌های یاد شده. برآورد شود. بر حسب امکانات نمونه به وسیله یکی از روشهای انفجاری, ترانشه زنی و حفاری تهیه می‌شود. در سنگهای لایه‌ای رسوبی مانند سنگ آهک و ماسه سنگ. همگنی مصالح باید هم در جهت قائم و هم در جهت افقی ارزیابی شود. همچنین باید به ساختار معدن و جهت شیب لایه ها نیز توجه شود. ۴۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ تهیه نمودار کاوسهای زیر سطحی ۱-۵ کلیات در مطالعات ژئوتکنیکی ساختگاه یک سازه. وضعیت پی تا عمق. متناسب با تاثیر سازه مورد بررسی قرار می‌گیرد و اطلاعات ضروری گردآوری می‌شود. به این منظور روشهای گوناگونی معمول است که با توجه به نوع و ابعاد سازه. سیمای طرح و وضعیت زمین شناسی سطحی. برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود. کاوشهای زیرسطحی بخشی از مطالعات ژئو تکنیکی به شمار می ایند که دو روش مستفیم (حفاری) و غیر مستفیم (بررسیهای ژئوفیزیکی) را در برمی‌گیرد. در روش مستقیم با حفرگمانه. چاهک. ترانشه. گالری و غیره ضمن مشاهدات عینی وضعیت زیرزمینی. آزمایشهای صحرایی نیز انجام می‌شود. با توجه به هزینه سنگین این گونه عملیات. ثبت داده ها و دستاورد آزمایشها از اهمیت زیادی برخوردار است. ارایه یکجای اطلاعات و داده ها بسیار مفید است و لذا تهیه نقشه ها و نمودار کاوشهای ۲-۵ تهیه نمودار گمانه ها معمولا" گمانه به چاههایی که با قطر و عمق های مختلف برای شناسایی وضعیت زمین شناسی و انجام آزمایشهای مورد نیاز در لایه های ز پر سطحی و با دستگاههای مخصوص حفاری می‌شوند. گفته می‌شود (نمودارهای شماره ۱و تهیه نمودار گمانه باید موارد زیر را شامل شود: ۱-۳-۵ نمودارها باید دارای مفیاس باشند که مناسبترین مفیاس ۱:۱۰۰ است. در موارد استثنایی و با توجه به میزان فشردگی اطلاعات و دقت مورد نظر می‌توان از مقیاس ۱:۵۰ تا ۱:۲۰۰ نیز استفاده کرد. ۲-۲-۵ تاحد امکان باید سعی شود که اطلاعات ارائه شده به صورت یکپارجه و برروی یک برگ ارایه شود. ۳-۲-۵ اطلاعات کلی ممکن است به صورت بخشی از نمودار در نظر گرفته شود که ذکر موارد زیر در این قسمت ضروری است: - نام کارفرما. پیمانکار و مهندس مشاور. طرح یا پروژه - شماره‌گمانه. موقعیت. روش حفاری. تاریخ شروع و پایان حفاری. نوع دستگاه حفاری. عمق و حداقل قطرگمانه ۴۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- نمودار ۱- فرم پیشنهادی ثبت مشخصات گمانه شماره کمانه پروژه: ساختگاه: کارفرما پیمانکار مشاور: حداقل قطرگمانه طول و قطر لوله جداری عم قگمانه: آزیموت: انحراف از قائم: نوع دستگاه حفاری: تاریخ شروع: تاریخ خاتمه: ا ی شش سا ۴۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- [ سطح ایستابی /پیزومتر ِ اد کی یت # ۶ 3 1 5 ۹ 1 ّ ا 1۹ ٍ 8 ِ کاس ۱ 1 تعداد درزه در متر را ی ]1111 ]1111 ]1 ]۲۱1 ۱0 ۱۱ | ۹ ۱۱11101 ۱ ج‌ ۱۱۲۱1111 وا رل ی للم ۱۳ ۹ رل 2 ٍ ۲00000 ۳ اس کم ری یج اش نا اقا ما : ۱ بویت حهاری ۴۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- - نام تهیه کننده. کنترل کننده و تصویب کننده نمودار - راهنمای علائم فنی و اختصاری ۴-۲-۵ به منظور ثبت داده‌هااطلاعات به دست آمده از گمانه به صورت ستونهایی به شرح زیر ارایه می‌شوند: - عمق: اطلاعات مربوط به عمق گمانه با توجه به مقیاس انتخاب شده مشخص می‌شود. - نوبت حفاری:! عمق بالا و پایین هر نوبت حفاری با ذکر شماره نوبت - قطرگمانه و نوع مته: قطر گمانه در مقاطعی که تغییر می‌یابد به همراه نوع سر مته - بازیابی مغزه (۲. 18): میزان بازیافت مغزه نسبت به هر نوبت به صورت درصد - استون چینه‌شناسی یا زمین‌شناسی: قشرهای مختلف خاک. سنگ از نظر سنگ شناسی - دانه‌بندی با علائم مربوط برای هر واحد سنگ شناسی با توجه به عمق هرلایه نمایش داده شود. نمایش ناپیوستگیها مانند سطح لایه. گسلها و شکستگی ها و درزه‌ها و وجود مواد آلی. گچ و نمک و سایر موارد مهمی‌که در قشرهای زیر پی سازه وحود دارد و به گونه‌ای از نظر مطالعات پی اهمیت دارد. با رنگ یا علائم نمایش داده شود. - مشخصات خاک یا سنگ: مشخصات قشرهای خاک و یا سنگ با توجه به استانداردهای موجود. طبقه بندی خاک و یا سنگ به تفکیک و با دقت مورد نیاز طرح با تعیین عمق قسمت تحتانی و فوقانی هرلایه مشخص شود. در این مشخصات ذکر رنگ. مشخصات سنگ شناسی. بافت. مقاومت. میزان هوازدگی براساس تشریح نظری ذکر می‌شود. وجود موارد مهم نظیر املاح محلول یا مواد آلی. فسیلهای موجود در سنگ و حفرات انحلالی و غارها با میزان پراکندگی آنها و عمق برخورد به سنگ کف با حروف درشت تر مشخص می‌شود و جنانجه براثر عملیات حفاری تغییراتی در خاک و با سنگ ایجاد شده باشد. توضیح داده می‌شود. - کیفیت سنگ: کیفیت سنگ با شاخص کیفی سنگ (0.10.) او به صورت درصد بیان می‌شود (جدول شماره ۴). - میزان شکستگی در هر مترطول سنگک با تعداد شکستگی در هر متر مغزه حفاری - ناپیوستگیها: در ستون جداگانه ای مشخصات ناپیوستگیهای سنگ از قبیل سطوح لایه بندی. درزه ها. گسلها و غیره توصیف می‌شود. لازم است زاویه ناپیوستگی با محور افقی مغزه. نوع مواد پرکننده و زبری سطح لایه. در توصیف - ثبت نتایج آزمایشات برجا که د رگمانه انجام شده است نظیر: ۰ آزمایش ضربه و نفوذ استاندارد 5.۳.7 و .2ج ۵ ۰ آزمایش برش پره‌ای " ۱ ۲0۲6 - 2 7 - |[ 1 211000 000۵1۳ 51۵۵۲ -4 0 ال زان ۸0 -3 07 1 00۵17۵110 ۵۵ -5 ۴۶ -------- صفحهٔ بعد -------- حدول ۴- کیفیت سنگ ۱۰۰ قطعات با طول بیش از ۱۰ سانه گر - 3.0.0 رده‌بندی سنگ بکر بر پای شاخص کیفی 0.0 ۲ خیلی خوب ۰ ه ۱ 7/4۰ : ۳ : خوب ۰ - ۷۵/ ۴ متو سط ۵- ۵۰/ ضعیف ۰ - ۲۵/ ۶ : خیلی ضعیف ۵ - ۰./ : ۷ :۱ طول کا مغزه به دست آمده 0 طول حفاری شده : : ۸ حفرات انحلالی حفره‌های کمیاب * (حفره‌ها. کمتر از ۲ - حفره‌های پراکنده "! (حفره‌ها بین ۲ تا ۵/ حجم .....) : ۱ : - حفره‌دار ‏ (حفره‌ها بین ۵ تا ۱۰/ حجم ۲( : ۱ - به شدت حفره‌دار 0 (حفره‌ها. بیش از .....) ۳۲۵۵|۱1 - 2 10 بازا0) ۲۵۵ - | 7۲ - 4 40 - 3 7 ۷/۵۲۷ - 6 07۳ - 5 )6 50۵1010 - 8 7-0۲66 ۷۵ 5001106 - 10 ۵5 [002210۵ - 9 (۵ ۷۵ ۷۵۲۷ -۱2 ۵۱۷ - ۱۱| ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- * آزمایش نفودسنج جیبی " ۰ آزمایش بار نقطه‌ای سنگ ۰ آزمایش تراوایی در خاک: نتایج آزمایش فوق با توجه به مشخص کردن روش آزمایش به صورت ضریب تراوایی در مقابل عمق آزمایش ثبت می‌شود. - نمونه گیری: نمونه‌های برداشت شده از خاک. سنگ و آب به همراه شماره و نوع نمونه در مقابل عمق نمونه‌برداری ثبت می‌شود. - آزمایش تراوایی در سنگت: ثبت نتایج آزمایش تراوایی‌در سنگ شامل منحنی‌فشار و شدت جریان 0 و میزان تراوایی توده سنگ بر حسب واحد تراوایی در مقابل عمق قطعه مورد آزمایش. در منحنی فشار و شدت حریان از فشار موثر بر قطعه استفاده می‌شود. در این قسمت ثبت اطلاعاتی نظیر ماکزیمم فشار وارده به قطعه. نوع پکر 9 - سطح آب زیرزمینی: در این قسمت از لوگ حفاری. سطح آب زیرزمینی در داخل گمانه به همراه تاریخ اندازهگیری ثبت می‌شود. نمایش طول پیزومتر نصب شده با توجه به قسمت مشبک آن ضروری است. اطلاعاتی نظیرگم شدن آب حفاری در لایه ها و تغییر ناگهانی سطح آب زیرزمینی در حین حفاری را نیز می‌توان در این قسمت از لوگ حفاری گنجاند. - ملاحظات: معمولا" در لوگ حفاری قسمت پایین را باید به موارد پیش بینی نشده در حین حفاری اختصاص داد که در این قسمت موارد زیر ثبت می‌ شود: ۰ سقوط ناگهانی ابزار درون چاهی در حین حفاری ۰ برخورد به آب تحت فشار. تغییر دمای آب گمانه. تغییر رنگ آب. صدای ریزش آب داخل گمانه ۰ خروج گاز از دهانه چاه ۰ هرنوع اتفاقی که غیرمتعارف است. ۳-۵ تهیه نمودار چاهکها چاهک معمولا" به چاههایی گفته می‌شود که قطر نسبتاً بزرگی دارند و به وسیله ابزار دستی نظیر بیل و کلنگ و با وسایل مکانیکی حفر می‌شوند. از ویژگیهای این نوع چاهکها امکان مشاهده عینی و شرایط طبیعی لایه های زمین است. چاهکها اغلب عمق کم و محدودی دارند. حفر چاهک عمدتاً به منظور بررسی و مطالعه قشرهای با اجزای ناپیوسته (آبرفت. خاک برجا. واریزه و غیره) توصیه می‌شود. برای ثبت داده های حاصل از حفاری چاهکها. تهیه 11 ۳۳۵۵۹۳۵ -2 1 ۱-۳۵۵۲ 7 -3 ۴۸ -------- صفحهٔ بعد -------- نمودار جچاهک به همراه کلیه اطلاعات الزامی‌است (نمودار شماره ۳). موارد زیر در تهیه نمودار چاهکها باید رعایت شود: ۱-۳-۵ وجود مقیاس مناسب که معمولا" ۱:۱۰:۰۰ است. ۲-۳-۵ نظر به کم عمق بودن چاهکها می‌توان نمودارهای آنها را برروی برگه های به اندازه ۸4 ارایه کرد. ۳-۳-۵ اطلاعات کلی الف - ثبت مشخصات پروژه شامل نام ساختگاه. کارفرما. مشاور. پیمانکار ب - ثبت شماره چاهک. مختصات. روش حفاری. قطر حفاری. عمق نهایی و سطح آب زیرزمینی ج- تاریخ شروع و پایان عملیات حفاری چاهک د - نام تهیه کننده. ترسیم کننده. کنترل کننده و تصویب کننده ۴-۳-۵ ثت داده ها الف -عمق: اطلاعات مربوط به عمق چاهک با توجه به مقیاس منتخب ب - ستون چینه شناسی, زمین شناسی: قشرهای مختلف خاک با توجه به دانه بندی و سنگ شناسی مربوط به هرلایه با مشخص کردن عمق بالاو پایین هر لایه با علائم نمایش داده می‌شود. ج - مشخصات خاکت: تشریح نظری خاک با توجه به رنگ. بافت. سنگ شناسی. مقّاومت و وجود مواردی نظیر املاح محلول و مواد آلی و د -نمونه‌گیری و آزمابشات برجا - ثبت نمونه‌های گرفته شده به همراه شماره و نوع نمونه در مقابل عمق نمونه گیری شده - ثبت تعداد ضربات آزمایش ضربه و نفوذ استاندارد. 5.۳.7 و ]۲.۳. 7 - ثبت نتایج آزمایش نفوذسنج جیبی - ثبت نتایج آزمایش چگالی صحرایی - ثبت نتایج آزمایش تراوایی به همراه ذکر روش آزمایش - ثبت سطح آب زیرزمینی با تاریخ اندازه گیری ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- چم حَ ح 1 ی ۱ 1 : -------- صفحهٔ بعد -------- ه- آزمایشهای آزمایشگاهی برای تکمیل اطلاعات صحرایی و تلفیق نتایج آن با آزمایشهای آزمایشگاهی می‌توان بعضی از نتایج آزمایشهای را نیز در نمودار چاهک ثبت کرد. نظیر: - وزن مخصوص - حدود اتربرگ - طبقه بندی خاک ۴-۵ تهیه نمودار گالر یهاو شافت ها در مطالعات ژئوتکنیکی یکی از روشهای مستقیم کاوشهای تحت الارضی حفر گالری و یا شافت در آبرفت و سنگ است. مزیت این روش. ضمن تعیین شرایط عینی وضعیت زمین شناسی. امکان انجام آزمایشهای برجا در داخل این گالریها و شافت‌ها است. ثبت اطلاعات این گونه کاوشها به شرح زیر انجام می‌گیرد: ۱-۴-۵ صفحات سقف و دیواره های جانبی گالری و شافت برروی نقشه ای با مقیاس مشخص که تر جیحاً به مقیاس ۱/۱۰۰ تصویر می‌شود. برروی نقشه مذکور مختصات ابتدا و انتهای گالری و شافت راستای آن نسبت به شمال ثبت می‌شود. ۲-۴-۵ وضعیت لایه های خاک یا سنگ برروی تصویر صفحات سقف و دیواره ها با علائم و یا رنگ آمیزی مشخص می‌شود. ۳-۴-۵ ترسیم موقعیت ناپیوستگیها اعم از درزه. شکستگی. گسل. منطقه‌های خرد شده و ثبت آزیموت بزرگترین شیب و شیب این ناپیوستگیها در کنار هر کدام ۴-۳-۵ نوع پرشدگی ناپیوستگیها ۵-۴-۵ مشخص کردن مواردی نظیر رگه های گچ. نمک. حفره‌های انحلالی به همراه نوع پرشدگی و غیره ۶-۳-۵ چنانچه در حین حفاری از مهارکننده ها نظیر چوب بست. قاب. شاتکریت استفاده شده. محل استفاده و مشخصات مهارکننده ها ۷-۴-۵ مشخص کردن محل نشت آبها به همراه میزان نشت و دمای آب و تاریخ اندازه گیری ۸-۳-۵ مشخص کردن محل آزمایشهای برجا مانند: آزمایشات. بارگذاری صفحه ای ! جک مسطح. برش مستقیم و مغزه گیری از سطوح ناپیوستگیها و غیره ۹-۴-۵ اطلاعات کلی در مورد نحوه حفاری مانند: روش حفاری. تعداد چالها در مقطع گالری. عمق چالها. میزان مواد ناریه مصرف شده در هر چال ۱- 8 ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ح برداست ناپیوستگیها در توده های سنگی هه ۱ هر نوع بازشدگی یا جداشدگی اولیه یا ثانویه در توده های سنگی را ناپیوستگی می‌گویند. ضروری است یادآوری شود که در زمین شناسی به ویژه جینه شناسی به همبری های فرسایشی میان دو واحد نیز ناییوستگی گفته شده که ۰ ۰ :2 . ۲ ۰ برابر فارسی وازه انگلیسی ان است. بنابر تعریف یاد شده. این همبری ها نیز نوعی از ناپیوستگیها است. ۱-۲-۶ درده به بازشدگی در توده سنگ گفته می شود که در راستای آن. جابه جایی قابل دید رخ نداده است. ۴ درزه های کم و بیش موازی با شیب و سوی شیب همانند. یک دسته درزه را تشکیل می‌دهند. چند دسته درزه را یک اس ۳۹ ۵ام درزه های به وجود آمده در سنگ را بسته به اینکه موازی کدام واحد ساختاری باشند به نام آن ساختار معرفی . . . ۹ سا ۶ ۲-۲-۶ گسل " نوعی سطح جداشدگی در توده سنگ است که در راستای آن جابه جایی قابل بازشناسی از چند سانتیمتر تا جند کیلومتر رخ داده است. سطح گسل در بیشتر جاها دارای نشانه های جنبش سنگها به صورت خشهای موازی است. در 2-0 ای ۱۳۳ 4-1 1 3 501110 - 6 5 ۳۵۱۱ - 7 ۹۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ثر گسلش. توده سنگ ممکن است دچار خردشدگی, دگرسانی " هوازدگی. کانی سازی و... شده باشد که در پهنای چند میلیمتر تا چند صد متر و به صورت یک منطقه قابل بازشناسی است. بنابر ماهیت و چگونگی تغییر توده سنگ. آنرا به نام منطقه گسله. منطقه برشی. منطقه دگرسان. منطقه هوازده و... معرفی می‌کنند. چنانچه خردشدگی سنگ بسیار شدید و به حالت پودر و خاک درآمده باشد. آن راگوژ ا گویند. ۳-۲-۴۶ لابه‌هاو ناهمسازی ها مرز لایه ها با یکدیگر و همچنین همبریهای فرسایشی میان واحدهای چینه شناسی را ناپیوستگهای اولیه می‌گویند که گاهی و به ویژه در سنگهای سخت اهمیت زیادی دارند. در این حالت ناپیوستگیها گسترش بسیار زیادی دارند. ناپیوستگیها در توده سنگ موجب کاهش بسیار شدید مقاومت کششی آنها می‌شوند به طوری که گاهی این مقاومت به صفر می‌رسد. نفوذ مایع وگاز به درون توده سنگ. از راه این ناپیوستگیها به آسانی صورت می‌گیرد و خاصیت مکانیکی آنها را تغییر می‌دهد. برخی از ویژگیهای ناپیوستگیها مانند بازشدگی و آکندگی آنها برمقاومت و تغییر شکل پذیری توده سنگ و همچنین مقدار نشت آب از سنگ تاثیر بسیار زیادی دارند. ۴-۶ برداشت ناییوستگیها در برداشتهای صحرایی ناپیوستگیها. ضروری است موردهای زیر مشخص و اندازه گیری شود (نمودار شماره ۴): ۱۳ 2 - 00 ۵5۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ز ۰ ‌ ۰ 2 نمودار ۵- فرم پیشنهادی برای برداشت ناپیوستگیها نمودار ۴: : دی سم هو هو از را را ی ار ۳- محل : ۴ - برداشت‌کننده : ۵ تاریخ آل ال 1 ۳ فا 2 ار , : 1 ۰ ار 1 ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱۱ (آز بموت) ۵ |۲۳ ۳۱۲ وا 1۹۷ ۱۱۵۱۱۶ ۱۴ ۱ ۹۳ ۱۱۳ ۱۹ << بس 1 سس مس ی ات یر ی ی او اخر 0 0 یا 0 0 1 با ۱ ! ۲ : ا ۱ ا ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ٍ 1 ۱ لت : أ [ 1 ۱ : سیم آَ / ۱ ماوت | ۲۰- پرشدگی ا ۹- بازشدگی , ۱۸-مقاومت‌دنواره ۱۷ ناهمواری |۱۶- فاصله(متر)|۱۵- ندارم(متر) ۱۷ نیع ۱ | | مسانه سد۱۹ 1 تمیز 6/۱۱ | تازه |۱- یله‌ای ا۲< > ۱ نامشخص ۱ ۱ نگ برگشنگی؛ ۲- ۰/۱-۰/۵ ۲ - کمی هوازده ۱ مواح ۲ ۷" :۳ ۱۳ ۷ ون گسله 7 دس ات۲۲ زسصض |۳- ۰۵-۵ (-نستاً هوازه» ۳ سطعح ۳۴ ور و۰7۲ ۱ ۳ 1 1 ۱ خنکی ۳۱ لای ۲/۵۱۰۲ ۴- به شدت هوازده 0 زیر ۴ ۲ ]مغر ۱۰۲۰۰۴ ۱ درز ۱ ۱ : ۷ سواندخربان! ۴ -کنسیت ۵ ۱۰< ۵ کاملاً هوارده ۳ نرم اد رم اه << رخ ۱ ا وس اج ۳ در صوت ۱۶ کسندها | حدول ۸( ۴ با ۵ با شماره‌های ۳۳ 5 تخاف ۲ حربان‌کنداب| ۷- گوز ِ ۱الی ۱۳ از روی ۷۱ ترک کششی اد حران دبا ۸ ماد گرمامی | حدول ۶) ا ۸۱ فولیاسیون در وه . (درح‌اطلاعات ْ ا ۰ لا به‌بندی امرسای د خر ند درملاحظقات)" ۱ ! ۹5۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴-۶ وضع فضایی سطح ناپیوستگی با اندازه گیری جهت بزرگترین شیب آن از شمال (گرا) و مقدار زاویه شیب مشخص می‌شود. اندازه‌گیری جهت و شیب ناپیوستگها به وسیله قطب نمای زمین شناسی (کمپاس) انجام می‌شود. جهت بزرگترین شیب. نسبت به شمال حقیقی و یا مغناطیسی تعیین و با رقم صفر تا ۳۶۰ درجه نشان داده می‌شود. مقدار زاویه شیب با دو رقم از صفر تا ۹۰ درجه بیان می‌شود. برای مثال چنانچه شیب سطح ناپیوستگی به سوی شمال خاوری و ۶۰ درجه باشد. به صورت زیر نشان داده می‌شود: ۰ «صورت کسر. جهت بزرگترین شیب و مخرج کسر. مقدار زاویه شیب) برای تعیین دسته ناپیوستگیهای اصلی با توجه به ویژگیهای ساختاری هر ناحیه. فراوانی و جندگانگی درزه ها و سر انجام هدف بررسیها. تعدادی از آنها مورد اندازه گیری قرار می‌گیرد که از ۰ تا ۰ درزه پیشنهاد می‌شود. ۲-۴-۶ بازشدگی ! الف - تعریف بازشدگی در ناپیوستگیها عبارت است از فاصله میان دو دیواره ناپیوستگی که با هوا. آب. خرده سنگ. خاک و یا کانیهای گوناگون پرشده است. ب - انواع بازشدگیها برپایه مقدار بازشدگی یا پهنای آن. ناپیوستگیها دسته بندی و توصیف می‌شوند. دسته بندی کلی آنها به صورت گروههای بسته. باز و بسیار باز پیشنهاد می‌شود که مقدار بازشدگی آنها به شرح زیر است: بسیار بسته - کمتر از ۰/۱ میلیمتر نیمه بسته -<- ۲ تا ۵ میلیمتر ناپیوستگیهای باز - ۰/۵ تا ۱۰ میلیمتر نسبتاً باز - ۰/۵ تا ۲/۵ میلیمتر باز - ۲/۵ تا ۱۰ میلیمتر ناپیوستگیهای بسیار باز -بیشتر از ۱ سانتیمتر بسیار باز - ۱ تا ۱۰ سانتیمتر بسیار بسیار باز - ۱۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر کاواکی (بی اندازه باز) < بیشتر از یک متر 1 م1 ۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۴۴ آکندگی ا ناپیوستگیهای به وجود آمده در توده سنگها. در بیشتر موارد با موادی پرشده اند که بخشی از توده سنگ به شمار می‌آید. این مواد پرشده در فضای میان دیواره های ناپیوستگی راء آکنه گویند. آکنه‌ها در بیشتر حالتها ریز دانه هستند مانند خاک رس یافورش (سیلت) و گاهی هم شامل کانیهایی چون کلسیت و آراگونیت و یا کوارتز و... هستند که در این حالت معمولا" ناپیوستگیها جوش خورده اند. در بررسی آکنه ها ضروری است به کانی شناسی, دانه بندی. تراوایی آبدار بودن آن و همچنین به جابجایی‌های پیش از آکندگی و خردشدگی سنگها توجه شود. چنانچه ناپیوستگیها از نوع کاواکی باشند. برای تعیین خواص فیزیکی و مکانیکی آکنه ها باید نمونه برداری شود. - ۲ ۴-۴-۶ تداوم اف - تعریف گسترش طولی یک ناپیوستگی را تداوم آن گویند که با پیگیری اثر آن در برونزد. به طور تقریبی برآورد می‌شود. تداوم ناپیوستگی در راستای سطح آن و در سوی شیب آن اندازه گیری می‌شود و ضروری است چگونگی به پایان رسیدن ب - انواع و مقدار تداوم بپیوندد و یا اینکه سراسر بیرونزدگی را پیموده و از آن خارج شود. در هر صورت ضروری است درازای آن براورد و در گزارشها نوشته شود. به کارگیری واژه های زیر نیز برای بیان گسترش طولی ناپیوستگی ها پیشنهاد شده است: - تداوم خیلی کم: درازای ناپیوستگی کمتر از ۱ متر است 5 تداوم کم: ۱ا ۳ متر تداوم متوسط: ۳ تا ۰ متر تداوم زیاد: ۰ تا ۲۰ متر [| - 8 2 ۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۴-۶ زبری! ناصافی و ناهمواریهای به وجود آمده در سطح ناپیوستگی را زبری آن گویند. زبری در سطح یک ناپیوستگی دارای سه حالت کلی است: الف - پله‌ای ا: دارای پله های کوچک با درازای کم و محدود است. ب- موج دار ؟: حالت موج با دامنه کم و طول زیاد است. - صفحه ای ؟: کم و بیش هموار و به صورت یک صفحه می‌نماید. در هریک از حالتهای سه گانه. سطح ناپیوستگی ممکن است صاف یا خیلی چغر و با اینکه دارای خش لغزهای موازی باشد. بنابراین حداقل ‎٩‏ حالت وجود دارد که سطح ناپیوستگی را می‌توان وصف کرد: آلف - پله‌ای: صاف. زبر. خش دار ب - موج دار: صاف. زبر. خش دار ج - صفحه‌ای: صاف. زبر. خش دار (در این حالتها اختلاف برامدگیها و گودیها خیلی کم است) ناپیوستگیها بدون تردید موحب سرعت نفوذ آب در توده سنگ می‌شوند. در برداشت ناپیوستگها ضروری است اثر آنها را در نشت پذیری توده سنگ مشخص کرد. نشت پذیری را با یکی از چهار حالت زیر می‌توان بازگو کرد: الف - خشکت: هیچ نشانه ای از نشت آب دیده نمی‌ شود و به ویژه درزه ها. خشک هستند. | - ۳۵۵۵۵۵ 2 - 5۱۵ 3 - 1۵۱40 4 - 7 ۹۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ب - تر: چ - خیس: سنگ باآب خیس شده‌وقطره‌های آب در سطح سنگ آشکار است ولی هنوزآب جریان نیافته است. د - تراونده: از ناپیوستگی. جریان آب برون می‌تراود و روان می‌شود. در این حالت ضروری است آبدهی ناپیوستگی و یا فشار ۷-۴-۴ فاصله داری ۱ الف - تعریف فاصله یا دوری دو ناپیوستگی همسایه را فاصله‌داری آنها می‌گویند که در مورد هر دسته درزه یک ممّدار میانگین را باید تعیین کرد. برای تعیین میانگین می‌توان پس از برآورد تقریبی آن با چشم. تعداد ناپیوستگها را در طول حدود ۱۰ متر (برآورد تقریبی) شمارش کرد و میانگین مناسب تعیین کرد. برای مثال جنانجه در طول ۲۰ متر. تعداد درزه های شمارش شده برابر ۱۸ باشد. فاصله داری درزه ها در این توده سنگ ۱۱۰ سانتیمتر خواهد بود. ب - بیان و توصیف فاصله داری در هر حالت ضروری است مقدار فاصله داری با عدد بیان شود ولی با توجه به مقدار آن. صفتهای زیر را نیز به کار می‌برند: بیان فاصله داری مقدار میانگین خیلی کم ۲ تا ۶ سانتیمتر کم ۶ تا ۲۰ سانتیمتر متو سط ۰ تا ۶۰ سانتیمتر زیاد ۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر خیلی زیاد ۲ تا ۶ متر بسیاربسیار زیاد ۶ متریا بیشتر 1-8 ۵۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ 0 67 ۵۱6۲۱۵ 0۲۳ کما 1976۳۲۵0 ۸۵۵۳۲۵ 1۷۷/۲ 300 ۳۰۹ ۸11۳۷۷۲۳ -ا-7 .[[۲1۵ 300 ۲۳۱۵۳۵۳۲ 8 ۳016 1۵ 118101165 ]-ع 02 . ۱976 م0 1۸۱00 800 0.ل ,لا ۹0 ۸ ۸0۲ -7-2 ۰ ,۹0۱066 ملعاطا هام0 ۳6 11۵۵0006 ۳۵۱۵۵ اهعنمطامع0 . ۱983 ما لا اه -دل م0۶ ۹۵لا .1974 (0ع 5000 . باه۸لا/۱۷۸۸ ]۲۸۲۲ -74 |5۵ 01 نرعز5ع 10 :1۵ ۱۵16۳1۵5 61100 60051۳ 300 ۰۳۵۵۵۵۵1100 ۱960 ,7.۷ تا |11 -ک5ل ب ۲ ۳۵ 1۵۵0۳ ۳۵ ۵۲ 002 کنا بیس 0 ,۳100ع ۱۷ 1۰عع[0۳۵ 20803107۵ 1۵ 1۵۲ کع01 5 160168 0ع 0 ۱974 بلج ۵۸۲۹۸ -7-6 5 0۸0/5 ۲۵۳ ۲۵۱۳۷۱۸10۵5 17 م(۳ .۳ لب ۵6 ها ۶ص لمعاداک) جعوام۵ ۱1۵۳۵ اکهطا .198 ۲۲ ۸۹۵0۷۵ا۷۱ 7-7 و 7 موعازگ 18010 200 ,۵۵۵0۹ 0۵00 ,02086 . 1974 باب 51800 با[ ۷/۸۱ -7-8 ۰ ۵۲۵۵۷ 18 کزاطاام 500011116 7 ۳۵۵/۳۵۵ ۲۳۵۱۵۰ ما 1۵۳ 0006 ماما ۱976 ۷۷ ۲۲ ۷/۳۸۵۷ -7-9 ۳۵10۲1۵۰ ۸۵۵ 1۵۲ ۳۵0۳۵0۵ ۵۵ حصاند و۹۶ ع۵) ۱۰-۷ کمیته ملی سدهای بزرگ ژاپن (کمیسیون بین‌المللی) "استاندارد بررسیهای زمین‌شناسی پی سدهاً ۷ (ترجمه فریدون بهرامی سامانی). اکتبر ۱۹۷۸. ۱۱-۷ معماریان. حسین. ۱۳۶۴. روشهای اکتشاف زمین‌شناسی مسیر تونلها. مجموعه سخنرانیهای دومین سمینار تونل سازی. وزارت برنامه و بودجه - دفتر تحفیفات و معیارهای فنی. ۱۲-۷ پونسکو ۸ رراهنمای تهیه نقشه‌های زمین شناسی مهندسی ( ترحمه ابوالحسن رده) ۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 0 0۲ ۲۵۲۱۱۲ 15101۳16 ۷( 0۴ ۱1۱۱۹1۲۷ - 0786201721101 30201 200 ۲1۵۵ 86 0۳ 60810161186 1 13۷۵۹11822110 | 060010۶1۵ 56 36903۳۶۶ ۷۷2167 نت (۱ ۱ 160 :۲0 3 1۵011۵21 ۱۵۳ را160 1۵ 0 0 51۵003 30 د۵۲ ]۸ م60 1 ان با۵ع 00۳ 13/0 ۶۰ -------- صفحهٔ بعد -------- 1 ۰ ۸ وا وا ای مس و هو وا و ی 2 ده من رو وه مد ها ی ی ید گو ور ی ی روت روا م۸ ۵ 2 1 1 فا و ی 5 ی مر هه و ار را از ی و ی را و ی ما 1 ی و ار ها ۳۹ اس ور ی ی هر یا ی در ی و هر ره 1 و ی اب ما و۳ ی و ی ی کت ی ی نا 3 وی ها با ۹ ازج 2 رن ور ان کر شیم ِ تا اش 2 اه ی 0 3 و هو و ی ی ی ی ات ی ی و وی یاو << جح رس تص ل ۰ 7 سود یا ز مه ۳ ۳۵ اس زو چ ن ۹ اورا ۱ ۲ ۹ 5 ۰ ۹ ۸ - مرکزمدازک 1 ی اعی و انز ۸ ارات 25 با - ۷ : ۹ را ٍ ۱ ۱ ۰ ۱ ِ ا ۱ ۱ ۱