سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور راهنمای سامانه ها ی تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ضابطه شماره809 آخر و ین یرایش : 12 - 00 - 1101 معاونت فنی، زیربنایی و تولیدی وزارت نیرو امور نظام فنی و اجرایی دفترتوسعه نظام های فنی، بهره برداری و دیسپاچینگ برقآبی waterstandard. 4141 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بخشنامه به دستگاههای اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران : شماره 646282 0818/ : تاریخ 0818/12/06 صفحه 1 از 1 :ش ش7977788 سازمان ربانمه و بودجه کشور ریاست جمهوری رئیس ساز مان به (استناد ماده43) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و تبصره (ذیل بند4 - 1 )ه ماد(3) « سنند نظنام ننی واجراینی یکپارچه کشور»، موضوع تصویب نامه شماره34533/ت94716ه منور49 / 44 / 1343 هیئن ویینران ؛ ضنابهه پیوسن بنا مشخصات ییر ابالغ در و«سامانه نظام ننی و اجرا یی کشور» به نشانی منتشر می شود: :عنوان راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی :شماره ضابطه 809 :نوع ابالغ راهنما :حوزه شمول هم ه قراردادهای جدیدی که ای محل وجوه عمومی ویا به صورت مشارک عمومی- خصوصی منعقد می.شوند :تاریخ اجرا 41 / 14 / 1343 :متولی تهیه، اخذ بازخورد و اصالح ویارت نیرو- دبیرخانه«طرح تهیه ضوابط و معیارهای ننی صنع آب کشور» :مرجع اعالم اصالحات امور نظام ننی واجرایی سا یمان برنامه و بودجه کشور -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مدارک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی معاونت فن ی، زی ربنا یی و تول یدی سازمان برنامه و بودجه کشور ، با همکاری دفتر توسعه نظا م های فنی، بهره برداری و دیسپاچینگ برقابی– شرکت مدیریت منابع آب ایران– وزارت نیرو و با استفاده از نظر کارشناسان برجسته در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور مبادرت به تهیه این ضابطه کرده و آن را برای استفاده به جامعه.ی مهندسی کشور عرضه نموده است ،نظر به تهیه این ضابطه به وسیله وزارت نیرو، مسئولیت مطالب تهیه شده تفسیر و اصالح آن با مجموعه مرتبط در آن وزارتخانه می باشد. دبیرخانه«طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور » مستقر در وزارت نیرو، دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصالحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصالحات الزم را امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و .بودجه کشور اعالم خواهد کرد با وجود تالش فراوان، این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط های مفهومی، فنی، ابهام، ایهام و اشکاالت موضوعی نیست از این رو، از شما خواننده ی گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی، مراتب را منعکس .فرمایید کارشناسان مربوط نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می.شود نشانی برای مکاتبه تهران، میدان بهارستان، خیابان صفی علی شاه- مرکز تلفن77233 سازمان برنامه و بودجه کشور، امور ن ظام فنی و اجرایی Email: web: طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور تهران، خیابان فلسطین شمالی، پایین تر از زرتشت، کوچه پرویز روشن، پالک23 – شرکت مدیریت منابع آب ایران – دفت ر توسعه نظام های فنی، بهره برداری و دیسپاچینگ برقابی– :تلفن42307234223 و42307234230 Email: web: waterstandard. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ب با سمه تعالی پیشگفتار براساس سالنامه آماری شرکت مهندسی آب و فاضالب کشور، تا انتهای سال3042 در بخش شهری حدود62 درصد از جمعیت، تحت پوششش خدمات فاضشالب قرار گرفته اند و این در حالی اسشت که در بخش روسشتایی تنها4623 درصشد یعنی کمتر از3 درصد از جمعیت روستایی از خدمات فاضالب بهداشتی بهره مند شده اند. از آنجایی که مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و رو ستایی به عنوان یکی از ارکان تو سعه پایدار در این مناطق می با شد و ارتقاء کیفیت زندگی در این ،جوامع با افزایش تقاضا جهت استفاده از خدمات عمومی افزایش یافته است، ضروری است همراه با توسعه مناطق شهری توسشعه زیرسشاخت ها در این جوامع نیز مورد توجه قرا ر گیرد. از سشوی دی ر با توجه به کمبود امکانات موجود در محو و استفاده از روش های قدیمی دفع فاضالب در این جوامع که گاه ی تهدیدکننده منابع آبی می باشند، الزم است با توجه به شرایط خاص هر جامعه از جمله شرایط اجتماعی، اقتصادی، اقلیمی و همچنین دانش فنی، سامانه ای متناسب با شرایط این گونه اجتماعات جهت مدیریت فاضالب ب ه .کار گرفته شود با توجه به اهمیت مبحث فوق، امور آب و آبفای وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور، تهیه« راهنمای سامانه ها ی تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی » را با هماهن ی امور نظام فنی و اجرایی سازم ان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرارداد و پس از ته ی،ه آن را برای تا د یی و ابالغ به عوامو ذ نفع ی نظام فن یو اجرا یی کش ور نی به ا سازمان ارسال نمود. ا نی ضابطه پس از بررس ی در چارچوب نظام فنی و اجرایی یکپارچه، موضوع ماده70 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور ، سند و آیین نامه اجرایی آن تصو بی و ابالغ گرد ید. رغم ی عل تالش، دقت و وقت ز ادی ی که برای ته هی نیا مجموعه صرف گرد ی،د این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن ست ین . لذا در راستای تکم وی و پربار شدن ا نی ضابطه از کارشناسان محترم درخواست م ی شود مو ارد اصالح ی را منعکس فرمایند. نظرات و پیشنهادهای اصالحی در ی افت شده مورد بررسی قرار گرفته و در صورت ن از ی ب ه اصالح در متن ضابطه، با همفکری نما ی ندگان جامعه فن ی کشور و کارشناسان مجرب ا نی حوزه، نسبت به ته هی متن اصالح ی، اقدام و از طر قی اه ی پا اطالع رسان ی نظام فن ی و اجرا یی کشور برای بهر ه برداری عموم، اعالم خواهد شد. به نی هم منظور و برای تسه وی دا ی در پ کردن آخر نی یی تغ رات معتبر، در باالی صفحات ضابطه، تار خی نی تدو مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغ ر یی در مطالب هر کی از صفحات، تار خی آن صفحه ن زی اصالح خواهد شد. از ا رو نی همواره مطالب صفحات دارای تار خی دتر ی جد معتبر خ واهد .بود حمید امانی همدانی معاون ی فن، یز ربنا یی و تول یدی تابستان 4141 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «راهنمای سامانه‌های تصفیه فاضلاب جوامع کوچک و روستایی» [ضابطه شماره ۹۰۸] مجری: دانشگاه علم و صنعت ایران مجید حسین‌زاده دانشگاه علم و صنعت ایران دکتری مهندسی محیط زیست - آب و اعضای گروه تهیه کننده: علی پورکریمی دانشگاه فسا دکتری مهندسی عمران- محیط زیست مجید حسین‌زاده دانشگاه علم و صنعت ایران دکتری مهندسی محیط زیست - آب و کارآور فاضلاب محمدرضا فدایی تهرانی ‏ پژوهشگاه نیرو دکتری مهندسی عمران- منابع آب اعضای گروه نظارت: امیررضا احمدی‌مطلق شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب شهیر کنعانی شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی عمرآن - اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی فاضلاب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): امیررضا احمدی‌مطلق شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب -------- صفحهٔ بعد -------- عبدالله رشیدی مهرآبادی طلایه رهسپار طلوعی مجید صابری دادمهر فائزی رازی مسعود محمدزاده بنائی محمد ناظم‌زاده نراقی سازمان برنامه و بودجه کشور شرکت فناوران عرصه آبفا شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور شرکت مهندسی موجان فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب فوق‌لیسانس مهندسی عمرآن - محیط فوق‌لیسانس مهندسی بهداشت محیط فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک فوق‌لیسانس مهندسی عمران - لیسانس مهندسی راه و ساختمان -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان صفحه مقدمه 4 فصل اول- اصطالحات و تعار یف 5 3 - 3 - جوامع کوچک 3 3 - 2 - دوره طرح 3 3 - 7 - سامانه های تصفیه فاضالب 3 3 - 0 - شبکه فاضالب ثقلی 3 3 - 6 - سام انه جمع آوری فاضالب خوشه ای 3 3 - 2 - شبکه های جمع)آوری فاضالب متعارف و جای زین (غیرمتعارف 3 3 - 3 - فاضالب 0 3 - 3 - محیط زیست 34 3 - 0 - مصارف مجدد 34 3 - 34 - ن هداری 34 فصل دوم- تیری مد فاضالب در جوامع کوچک و روستا یی 44 2 - 3 - کلیات 37 2 - 2 - جوامع کوچک و روستایی 37 2 - 7 - مسائو و چالش های اصلی مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 30 2 - 0 - قوانین و استانداردهای بین المللی و تجارب سایر کشورها درخصوص تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 32 2 - 6 - دفع فاضالب در جوامع روستایی ایران 30 2 - 6 - 3 - شرایط موجود دفع بهداشتی فاضالب در روستاهای کشور 24 2 - 2 - برنامه ریزی جامع برای مدیریت فاضالب جوامع کوچک و روستایی 23 2 - 2 - 3 - مطالعات اولیه و ارزیابی محو 23 2 - 2 - 2 - نیازسنجی و اولویت بندی 22 فصل سوم- مشخصات کم ی یفی و ک فاضالب جوامع کوچک و روستا یی 55 7 - 3 - کلیات 23 7 - 2 - ترکیب فاضالب 23 7 - 7 - ویژگی های کمی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 23 -------- صفحهٔ بعد -------- ح فهرست مطالب عنوان صفحه 7 - 7 - 3 - میزان جریان فاضالب 23 7 - 7 - 2 - روش های برآورد کمیت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 73 7 - 0 - ویژگی های کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 73 7 - 0 - 3 - ویژگی های فیزیکی فاضالب 73 7 - 0 - 2 - ویژگی های شیمیایی فاضالب 77 7 - 0 - 7 - ویژگی های بیولوژیکی فاضالب 72 7 - 0 - 0 - شدت آلودگی فاضالب 72 7 - 6 - کمیت و کیفیت فاضالب جوامع کوچک و روستایی در ایران و سایر کشورها 73 7 - 6 - 3 - مقدار سرانه آالینده های فاضالب 73 7 - 6 - 2 - روش های تعیین کیفیت فاضالب روستایی 70 7 - 6 - 7 - چک لیست تعیین مشخصه های کمی و کیفی فاضالب 70 فصل چهارم- انتخاب الگو مناسب مد تیری فاضالب در جوامع کوچک و روستا یی 14 0 - 3 - کلیات 07 0 - 2 - انواع سامانه های مدیریت فاضالب 07 0 - 2 - 3 - سامانه فاضالب غیرمتمرکز 07 0 - 2 - 2 - سامانه های فاضالب متمرکز 06 0 - 2 - 7 - سامانه های فاضالب ترکیبی (متمرکز– )غیرمتمرکز 02 0 - 7 - انتخاب نوع سامانه مدیریت فاضالب 02 فصل پنجم- انتخاب روش مد تیری فاضالب به صورت متمرکز در جوامع کوچک و روستا یی 54 6 - 3 - کلیات 67 6 - 2 - روش های جمع آوری فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 67 6 - 2 - 3 - سامانه فاضالبروی تحت فشار 60 6 - 2 - 2 - )سامانه فاضالبروی مکشی (تحت خالء 60 6 - 2 - 7 - فاضالبروهای ثقلی با قطر کم 60 6 - 2 - 0 - سامانه فاضالبروی ساده شده 66 6 - 7 - انتخاب نوع شبکه جمع آوری فاضالب غیرمتعارف و جای زین برای جوامع کوچک و روستایی 66 فصل ششم- انتخاب روش مناسب تصف هی فاضالب برا ی جوامع کوچک و روستا یی 58 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان صفحه 2 - 3 - کلیات 23 2 - 2 - انواع سیستم های تصفیه فاضالب 23 2 - 7 - سطوح تصفیه فاضالب 23 2 - 0 - گزینه های پیش تصفیه و مالحظات فرایندی برای جوامع کوچک و روستایی 22 2 - 6 - پیش انتخاب روش مناسب تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک 20 2 - 2 - انتخاب اولیه مناسب ترین روش و چیدمان برای تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 23 2 - 3 - شاخص های انتخاب نوع سامانه تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 34 فصل هفتم- روش ی ها تصف هی فاضالب در جوامع کوچک و روستا یی 37 3 - 3 - کلیات 36 3 - 2 - روش های تصفیه مناسب برای جوامع کوچک و مناطق روستایی 36 3 - 2 - 3 - ( سپتیک تانکSeptic Tank - ST ) 36 3 - 2 - 2 - ( هاضم بیوگازBiogas Digester - BS ) 33 3 - 2 - 7 - ( ایمهاف تانکImhoff Tank - IMH ) 33 3 - 2 - 0 - رآکتور بافو دار (مانع دار) بی هوازیAnaerobic Baffled Reactor (ABR ) 34 3 - 2 - 6 - فیلترهای بی هوازی)( Anaerobic Filter (ANF ) 33 3 - 2 - 2 - برکه های تثبیت فاضالب)( Waste Stabilization Ponds (WSP ) 37 3 - 2 - 3 - الگون های هوادهیAerated Lagoons (AL) 32 3 - 2 - 3 - وتلندهای ساخته شده یک مرحله( ایSingle-Stage Constructed Wetlands ( CW 1-stage )) 33 3 - 2 - 0 - )وتلندهای ساخته شده چندگانه (هیبریدیHybrid Constructed Wetlands ( CW-Hybrid ) 04 3 - 2 - 34 - رآکتور بستر بی هوازی لجن با جریان رو به باالUpstream Anaerobic Sludge Blanket reactor (UASB) 02 3 - 2 - 33 - لجن فعال– هوادهی گستردهExtended Aeration Activated Sludge Type (EA) 07 3 - 2 - 32 - رآکتور ناپیوسته متوالی- Extended Aeration Sequencing Batch Reactor Type (SBR-EA) 06 3 - 2 - 37 - صافی چکندهTrickling Filter (TF) 03 3 - 2 - 30 - تماس دهنده های بیولوژیکی چرخانRotating Biological Contactor (RBC) 03 3 - 2 - 36 - سامانهUASB به همراه برکه تثبیت فاضالبUASB Followed by WSP (UASB-WSP) 00 3 - 2 - 32 - سامانهUASB به همراه صافی چکنده) TF - UASB Followed by TF (UASB 343 -------- صفحهٔ بعد -------- د فهرست مطالب عنوان صفحه 3 - 2 - 33 - گندزدایی با پرتو فرابنفشDisinfection with Ultraviolet System (UV) 347 3 - 2 - 33 - گندزدایی با کلرDisinfection with Chlorine (Cl) 340 3 - 2 - 30 - برکه( های تکمیلیPolishing Pond - PP ) 342 3 - 2 - 24 - فیلتر سن یRock Filter (RF) 342 3 - 2 - 23 - فیلتر چرخان دیسکیRotary Disc Filter (RDF) 343 فصل هشتم- انتخاب روش و چ ی دمان مناسب برا ی تصف هی فاضالب در جوامع کوچک و روستا یی 448 3 - 3 - ال وی انتخاب روش مناسب 333 3 - 3 - 3 - شاخص پروژه 332 3 - 3 - 2 - شاخص فناوری 337 فصل نهم- انتخاب روش دفع پساب در سامانه ی ها تصف هی در محل 443 0 - 3 - کلیات 330 0 - 2 - دفع در زمین- دفع در ترانشه 330 0 - 7 - بسترهای دفع یا گودال ها 324 0 - 0 - فیلترهای ماسه ای متناوب– نوبه ای 323 0 - 6 - فیلترهای ماسه ای بازچرخان 322 0 - 2 - فیلترهای شنی 327 0 - 3 - سامانه کم عمق ماسه ای توأم با فشار 327 0 - 3 - سامانه پشته ای 320 فصل دهم- تصف هی لجن سامانه ی ها فاضالب در جوامع کوچک و روستا یی 455 34 - 3 - کلیات 323 34 - 2 - مشخصات لجن ناشی از فاضالب در مناطق روستایی 323 34 - 7 - انتخاب مناسب ترین روش تصفیه، عملیات تصفیه و دفع لجن 323 فصل یازدهم- استفاده مجدد از پساب و لجن تصف یه شده فاضالب 474 33 - 3 - کلیات 377 33 - 2 - مصارف مختلف استفاده از پساب در جوامع کوچک 377 33 - 7 - استفاده مجدد از لجن در جوامع کوچک و روستایی 370 33 - 7 - 3 - خصوصیات لجن 370 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان صفحه 33 - 7 - 2 - استفاده از لجن خشک در کشاورزی 376 33 - 7 - 7 - استفاده از لجن تر در کشاورزی 376 33 - 7 - 0 - استفاده از لجن تر و مواد زائد جامد 376 33 - 7 - 6 - استفاده از لجن برای تهیه کود 376 33 - 0 - روند استفاده مجدد از پساب و لجن فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 376 33 - 0 - 3 - ارزیابی و انتخاب محو برای دفع لجن 372 33 - 0 - 2 - انتخاب روش مناسب برای تصفیه و دفع لجن 372 33 - 0 - 7 - موارد قابو توجه برای استفاده مجدد از پساب و لجن 373 فصل دوازدهم- آموزش عموم ی 414 32 - 3 - کلیات 307 منابع و مراجع 415 فهرست جدول ها عنوان صفحه جدول2 - 3 - حدود تعر فی شده برا ی تی جمع جوامع کوچک در برخ ی کشورها ی جهان 30 جدول2 - 2 - تجرب ات ی کشورها ی جهان در زم نه ی تیری مد فاضالب جوامع روستا یی 32 جدول2 - 7 - روش ی ها کنون ی جمع آوری و دفع فاضالب ی ها بهداشت ی (انسان ی ) در مناطق روستا یی 24 جدول2 - 0 - روش ی ها کنون ی جمع آوری و دفع فاضالب ی ها بهداشت ی (خاکستر ی ) در مناطق روستا یی 24 جدول2 - 6 - شاخص ی ها ین ازسنج ی و اولویت بندی جوامع کوچک و روستا یی ی برا احداث سامانه ی ها فاضالب 20 جدول7 - 3 - پیش بینی مقاد ری متداول فاضالب منازل تک خانوار ی در مناطق روستا یی ران یا 74 جدول7 - 2 - طبقه ی بند فاضالب خان ی خام براساس خصوص ات ی یکیزیف، یی ایمیش ی و ب ولوژ یکی 72 جدول7 - 7 - مقدار سرانه فضوالت دفع ی در جوامع کوچک و روستا یی کشور آمر کا ی )(گرم در روز 73 جدول7 - 0 - سرانه5 BOD و مواد معلق در تعداد ی از کشورها ی )جهان (گرم در روز 73 جدول7 - 6 - مقدارBOD5 ، TSS وTDS فاضالب جوامع کوچک و روستا یی تعداد ی از کشورها ی جهان (میلی گرم در ل تر ی) 73 جدول7 - 2 - زان یم فاضالب غ ی رخان ی یدی تول در جوامع کوچک و روستا یی در کشور 73 جدول7 - 3 - مقدار سرانه آال نده ی ی ها ی اصل فاضالب پ ی شنهاد شده برا ی مناطق روستا یی کشور (گرم- )روز 73 -------- صفحهٔ بعد -------- ر فهرست جدول ها عنوان صفحه جدول0 - 3 - ویژگی ی ها ی اصل سامانه ی ها فاضالب متمرکز و غ ی رمتمرکز 02 جدول0 - 2 - انتخاب نوع سامانه مد تیری فاضالب در جوامع کوچک و روستا یی 03 جدول6 - 3 - مزایا، معایب و کاربرد سیستم های جمع آوری فاضالب جا نی ز ی 66 جدول6 - 2 - مقایسه سیستم های جای زین جمع آوری فاضالب 63 جدول6 - 7 - ویژگی ی ها سامانه ی ها جمع آوری فاضالب جا نی ز ی 63 جدول2 - 3 - سطوح تصف هی فاضالب 22 جدول2 - 2 - نه ی گز ی ها شیپ تصف هی متداول و مالحظات فرا ی ند ی ی برا تصف هی فاضالب جوامع کوچک 27 جدول2 - 7 – ست یل ی کل روش ی ها تصف هی شی و پ انتخاب روش مناسب برا ی جوامع کوچک و مناطق روستا یی 26 جدول2 - 0 – ست یل کوتاه روش ی ها تصف هی مناسب برا ی جوامع کوچک و مناطق روستا یی 22 جدول2 - 6 – ره ی زنج تصف هی فاضالب پ ی شنهاد ی ی برا روش ی ها شیپ انتخاب شده برا ی جوامع کوچک و روستا یی 23 جدول2 - 2 - ره ی زنج تصف هی لجن پ ی شنهاد ی ی برا روش ی ها شیپ انتخاب شده برا ی جوامع کوچک و روستا یی 20 جدول2 - 3 - تی قابل کاربرد سامانه ی ها یغ رمتمرکز تصف هی و دفع در مناطق با شرا طی خاص 32 جدول3 - 3 – نمونه ا ی از ترک بی روش ی ها مختلف تصف هی ی برا اهداف مختلف استفاده مجدد 333 جدول3 - 2 - راندمان روش ی ها مختلف تصف یه 337 جدول3 - 7 - امکان ارتقای روش ی ها مختلف تصف هی ی برا حذف ن ی تروژن و فسفر 337 جدول3 - 0 - نی زم مورد ن از ی ی برا روش ی ها مختلف فرا ی ند ی 337 جدول3 - 6 - از ین به پرسنو متخصص و دارا ی مهارت برا ی روش ی ها مختلف تصف یه 330 جدول3 - 2 - از ین به عمل ات ی بهره بردار ی و ن هدار ی ی برا روش ی ها مختلف تصف یه 330 جدول3 - 3 - زان یم یبی تقر لجن تول یدی ی برا روش ی ها مختلف تصف یه 330 جدول3 - 3 - زان یم یبی تقر این ز به انرژ ی برق برا ی روش ی ها مختلف تصف یه 330 جدول3 - 0 - مصرف انرژ ی و راندمان تصف یه 336 جدول3 - 34 - متوسط دامنه هزینه ی ها مربوط به بهره بردار ی و ن هدار ی 336 جدول3 - 33 - متوسط هزینه ی ها سرمایه گذاری اول هی روش ی ها مختلف تصف یه 336 جدول3 - 32 - ی مع ارها ی مرتبط با تکنولوژ ی (روش) تصف هی فاضالب در جوامع کوچک و روستا یی 336 جدول3 - 37 – ی امت ازده ی پی شنهاد ی ی برا روش ی ها تصف یه 332 جدول34 - 3 - مشخصات انواع مختلف لجن 323 جدول33 - 3 - ای مزا و معا بی استفاده مجدد از پساب برا ی مصارف مختلف 377 -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل ۲-۷- هاضم بیوگاز شکل ۳-۷- ایمهاف تانک شکل ۴-۷- رآکتور بافل‌دار (مانع‌دار) بی‌هوازی شکل ۵-۷- فیلترهای بی‌هوازی شکل ۶-۷ - برکه‌های تثبیت فاضلاب شکل ۷-۷- لاگون‌های هوادهی شکل ۸-۷- طرح‌های مختلف برکه و لاگون شکل ۹-۷- وتلندهای ساخته شده یک مرحله‌ای شکل ۱۰-۷- وتلندهای ساخته شده چندگانه (هیبریدی) شکل ۱۱-۷- رآکتور بستر بی‌هوازی لجن با جریان رو به بالا شکل ۱۲-۸- لجن فعال - هوادهی گسترده شکل ۱۳-۷- رآکتور ناپیوسته متوالی شکل ۱۴-۷- صافی چکنده شکل ۱۵-۷- تماس دهنده‌های بیولوژیکی چرخان شکل ۱۶-۷- سامانه 1۸53] به همراه بر که تثبیت فاضلاب شکل ۱۷-۷- سامانه 1۸513] به همراه صافی چکنده شکل ۱۸-۷- گندزدایی با پرتو فرابنفش شکل ۱۹-۷- گندزدایی با کلر شکل ۲۰-۷- برکه‌های تکمیلی شکل ۲۱-۷- فیلتر سنگی شکل ۲۲-۷- فیلتر چرخان دیسکی شکل ۱-۹- نمای شماتیک سامانه‌های دفع پلکانی شکل ‎۲-٩‏ نمای شماتیک فیلتر ماسه‌ای متناوب << نوبه‌ای شکل ۳-۹- شمای فیلترماسه‌ای متوالی با بازچرخش شکل ۴-۹- سامانه تصفیه فاضلاب به روش پشته‌ای ۷۶ ۷۸ ۷۹ ۸۱ ۸۲ ۸۵ ۸۷ ۸۸ ۹ ۹۱ ۹۲ ۹۵ ۹۶ ۹۷ ۹۹ ۱۹۱ ۱۰۴ ۱۹۵ ۱۰۶ ۱۹۷ ۱۹۸ ۱۳۰ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۲۳۴۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه 49 / 40 / 4141 4 مقدمه مقدمه حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از آلودگی و تخریب آن از مهم تر ین عوامو دستیابی به توسعه پایدار محسوب می شود و دستیابی به چنین امری نیازمند پیش نیازهایی از پژوهش، آموزش و دسترسی به اطالعات دقیق و به روز می باشد . همانند جوامع بزرگ و شهری، در جوامع کوچک و رو ستا یی به ویژه مناطقی که سامانه ای برای دفع فا ضالب وجود ندارد و یا سامانه موجود از کارایی الزم برخوردار نی ست، دفع و ،تخلیه فا ضالب ت صفیه ن شده به محیط می توان د آلو دگی منابع آب و خاک و همچنین شیوع بیماری های مختلف را به دنبال داشته باشد که در برخی موارد اثرات و پ یامدهای آن حتی فراتر از محدوده جغرافیایی آن جامعه خواهد بود. در این بین جوامع روستایی و به طور کلی جوامع کوچک به دلیو ساختار اجتماعی و استفاده بیش تر از محیط طبیعی از لحاظ بهداشتی و کنترل فاضالب از حساسیت بیش ی تر ب رخوردار می باشند . از جمله موضوعات اصلی ناشی از مشکالت آب در جوامع کوچک و روستایی می توان به کمبودهای مکانی و زمانی منابع آب، آلودگی منابع آب و افزایش بیماری های قابو انتقال، مدیریت نامناسب منابع آب و ًعمدتا نبود روش ها ی مناسب و .پایدار برای مدیریت فاضالب اشاره نمود با توجه به تعداد قابو توجه جوامع کوچک و روستایی در کشور و نیز ضرورت دسترسی آن ها به آب کافی و با کیفیت مناسب، توجه ویژه به موضوعات آب و فاضالب در این جوامع از اهمیت باالیی برخوردار می باشد و بر این اساس مدیریت کیفی و کمی فاضالب تولید شده در این جوامع را در اولویت دیدگاه .های حاکمیتی و مدیریتی کشور قرار داده است در حال حا ضر در سطح جهان تخلیه کنترل ن شده فا ضالب ها م شکالت عدیده ای از جمله آلودگی منابع آب، خاک و هوا، مشکالت بهداشتی، اختالل در اکوسیستم منطقه، تغییرات تراز آب زیرزمینی و آثار نامطلوب روی کیفیت منابع آب آش امیدنی را باعث گردیده که جبران آثار زیانبار و خسارت های سن ین مالی و اقتصادی آن، مستلزم صرف هزینه ی ها باال می باشد . از طرف دی ر جمع آوری ، انتقال و تصفیه فاضالب به شکو مناسب نه تنها می توان د به رفع مشکالت فوق کمک ،نماید، بلکه به دلیو کم بودن منابع آب شیرین می توان از پساب تصفیه شده در کشاورزی و صنعت بهره گرفت ک ه از این نظر تصفیه فاضالب و استفاده مجدد از آن حائز اهمیت می باشد . با توجه به موارد فوق، تفاوت های اسشاسشی بین جوامع روسشتایی و ششهری به ویژه در جنبه های اجتماعی، فرهن ی و اقتصششادی موجب شششده تا انتخاب ، طراح ی، اجرا و بهره بردار ی از گزینه مناسششب هم در بخش جمع آوری و هم در بخش تصفیه با مسائو مختلفی روبرو باشد. استفاده از دانش و تجربه کشورهای دی ر به همراه تجربیات دردسترس و موجود از اجرای سامانه ها ی مختلف جمع آوری و تصفیه فاضالب در کشور و هم چنین راهکارها و فناوری های نوین ،می توان د به حو مشکالت موجود در این زمینه به خصوص در جوامع کوچک و روستایی کمک قابو توجهی نماید. در انتخاب روش مناسب دفع فاضالب، ارزیابی های فنی قبو از انتخاب روش تصفیه و دفع بهداشتی در این جوامع اولین و مهم تر ین گام ه بود و چه ب سا یک ارزیابی نادر ست سبب ناکارآمدی سامانه به علت عدم مقبولیت در جامعه می شود و بهره گیری از آن روش را ب ا شکست روبرو می کند . بنابراین ارزیابی ها می بایست به صورت کامالً فنی و تخصصی با ذکر جزئیات صورت پذیرد تا کلیه -------- صفحهٔ بعد -------- 5 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ،عوامو تأثیرگذار بر روند انتخاب بهره بردار ی و راهبری سا مانه مورد توجه قرار گرفته و در ادامه از بروز وضعیت ناخواسته .و شکست طرح جلوگیری به عمو آید ،براساس مطالب بیان شده و همان ونه که اشاره شد با وجود پر تعداد جوامع کوچک و روستایی در کشور و لزوم توجه به دفع مؤثر و بهداشششتی فاضششالب در این مناطق، ضششرورت تدوین ضششابطه ای برای معرفی و انتخاب روش مناسششب برای مدیریت فاضالب در این مناطق احساس می شود . ،مجموعه حاضر ضابطه ای برای بررسی ضرورت و اولویت جوامع کوچک برای پیاده سازی روش ها ی مدیریت فاضالب در آن ها و در ادامه انتخاب روش منا سب و مؤثر برای د ستیابی به این هدف می با شد . ب اید توجه دا شت که هر چند این ضششابطه در مواردی به بیان برخی جزئیات مهم و الزامی در زمینه طراحی می پردازد، لیکن پوشششش کامو اسششتانداردهای تفصیلی در دامنه این ضابطه می ن باشد. - هدف و دامنه کاربرد حدود این ضابطه فراهم کردن معیارهای رو شن و قابو درک درخ صوص ت صمیم گیری در مورد روند مدیریت فا ضالب در جوامع کوچک و رو ستایی و کمک ب ه مهند سان و مدیران جهت شناخت راه حو های ممکن از نظر فنی و در تطابق با اولویت های جامعه می باشد . اهداف ویژه این ضابطه :عبارتند از  آشنایی با جوانب مدیریت فاضالب روستایی و جوامع کوچک و روست ایی براساس تجربیات موجود در کشور و جهان  آشنایی با انواع سامانه ها(ی مختلف تصفیه فاضالب روستایی و جوامع کوچک و روستایی سامانه ها ی متمرک ز و غیرمتمرکز) و معرفی گزینه های مناسب و مقرون به صرفه برای مدیریت فاضالب برای اجتماعات کوچک  ارائه معیارها و شاخص هایی برای ت صمیم گیری در مورد سامانه منا سب ت صفیه فا ضالب با توجه به شرایط مختلف هر ناحیه و معرفی مزایا و معایب هر روش  آ شنایی با فرایندها و روش ها ی ت صفیه فا ضالب جوامع کوچک و رو ستایی در هر کدام از سامانه ها با توجه به ویژگی ها ی هر روش و انتخاب روش مناسب با توجه به شرایط محلی  آشنایی با مدیریت لجن، انتخاب روش و دفع نهایی لجن در جوامع کوچک  آشنایی با روند استفاده مجدد از پساب و لجن در جوامع روستایی در این ضششابطه با بهره گیری از تجربیات برخی از کشششورها در پیاده سششازی روش ها ی مختلف، این روش ها معرفی و شاخص های انتخاب هر یک از آن ها در راستای صرفه جویی در هزینه ها ی اجرایی و بهره بردار ی ارائه می گردد . -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه 49 / 40 / 4141 7 دامنه کاربرد این ضشابطه برای جوامع کوچک و روسشتایی مانند ،روسشتاها ششهرک ها ی مسشکونی و مششابه آن ها قابو توصیه می باشد . موارد مطرح شده در این ضابطه برای طراحی جزئیات سامانه ها ی مورد اشاره تدوین ن ردیده و همچنین جزئیات طراحی و مصالح و قطعات مورد نیاز سامانه را مشخص نمی.نماید الزم به یادآوری می باششد اگرچه این ضشابطه روششی را برای تعیین یند ا فر های تصشفیه فاضشالب مناسشب برای جوامع کوچک توضششیح می دهد، اما هدف آن ارائه پاسششخ قطعی در مورد اینکه کدا م روش تصششفیه فاضششالب برای جامعه هدف «بهینه» است، ن می باشد . از این رو کاربر باید در مورد شرایط مختلف و تفسیر جنبه های مختلف بررسی شده توجه داشته باشد. همچنین ممکن است پس از بررسی روش پیشنهادی در این ضابطه، بیش از یک راه حو مناسب شناسایی شود و تحلیو دقیق تری(ب ه ویژه در مورد هزینه ها.) برای انتخاب نهایی ضروری باشد درنهایت در صورت نیاز به اضافه نمودن روشی عالوه بر روش ها ی درج شده در این مجموعه، کاربر باید این روش ها ی اضافی را با معیارهایی که در این ضابطه اعمال می شود ارزیابی نماید تا بتواند آن ها را با روش ها ی از پیش معرفی ش ده در این مجموعه .مقایسه نماید - مراجع الزامی این ضابط ه شامو ارجاعات به مفاد سایر ضوابط با ذکر تاریخ انتشار یا بدون ذکر تاریخ انتشار می باشد . ضواب ط مرجع مذکور در محو ها ی مناسب متن مورد استفاده قرار گرفته و لیست آن ها در ادامه این مطلب درج شده است. اصالحات یا ویرایش های بعدی ضوابط دارای تاریخ انت شار، فقط در صورتی که همراه با انت شار ا صالحیه و یا درج درچاپ تجدیدنظر شده این ضابطه .باشد کاربرد دارد در خصوص ارجاعات انجام شده به استانداردها و ضوابط بدون تاریخ انتشار، آخرین .چاپ آن به کارگرفته شود 3 - ضابطه شماره333 مبانی و ضوابط طراحی شبکه های فاضالب و آب های سطحی (بازن ری نشریه ها ی7 - 333 و327 ) 2 - ضابطه شماره333 راهنمای طراحی سامانه ها ی انتقال و توزیع آب شهری و روستایی (بازن ری دوم ) 7 - ،راهنمای مدیریت فاضالب در مناطق روستایی چین ،شرکت مهندسی آب و فاضالب کشور3706 0 - مجموعه وض ابط شماره343 سامانه ها ی جمع آوری فاضالب جای زین شبکه ها ی ثقلی 6 - نشریه شماره070 - راهنمای مطالعات طرح ها ی استفاده از فاضالب ها ی تصفیه شده شهری و روستایی 6- Wastewater Treatment and Reuse, A Guide to Help Small Towns Select Appropriate Options. World Bank Group’s Water Global Practice, 2022 7- State of Kansas Department of Health and Environment, Minimum Standards for Design and Construction of Onsite Wastewater Systems, Bulletin 4-2, March 1997 8- Claudia Wendland, Andrea Albold, Sustainable and cost-effective wastewater systems for rural and peri-urban communities up to 10,000 PE, WECF, 2010 9- EPA, A guidebook for local officials on small community wastewater management options, 1987 10- Laco, Decentralized wastewater treatment system planning , 2016 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۸ مرراهنمای سامانه‌های نصفیه فاضلاب جوامع کوچک و روستایی چکچچچچچ<<چجچجزگهدهدهدهگه«هگه<گ>+ص++>>ه>ه>>>>--جحجحجحجحجحجحجحجحجحججججهههههههههههههههههمممممممممممهمهمهمهمهمهمهمهمهمهمهمهمهمهمهمچششهههه_>_-«<«<«<ه<«<ه<<<گحححححتح ۰ ]1۳62116۲ :۷۷۵۵10۵10 (1700 60۵1 10) 0ععا ان 200 عازحده ۵2212 10۶ ۲1۵۵00006 ۳۳۸۰ -ا۱ | 2005 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - اصطالحات و تعاریف 49 / 40 / 4141 3 فصو اول - اصطالحات و تعاریف در این ضابطه ، تعاریف و اص ط الحات زیر به کار می:رود 4 - 4 - جوامع کوچک4 جوامع با جمعیت کم که عموماً شامو مناطق روستایی و شهرک ها می شود . 4 - 5 - دوره طرح5 فاصله زمانی بین سال مبدأ(سال شروع بهره بردار ی) و سال مقصد(سال انتهای طرح)، دوره طرح نامیده می شود . 4 - 7 - سامانه ها ی تصفیه فاضالب مجموعه تأ سی سات و تجهیزات جهت جمع آوری ، انتقال، ت صفیه و دفع فا ضالب که برا ساس روش مدیریت فا ضالب :تولیدی عبارتند از - سامانه ها ی تصفیه در محل7 سامانه ی ها ًگاها چند مرحله ای که فاضالب تولید شده توسط یک یا چند ساختمان مجاور را جمع آوری ، تصفیه و دفع می .کنند در این سامانه ها فاضالب به جای جمع آوری و انتقال به تصفیه خانه جهت تصفیه، در همان محو تصفیه و ع ًموما در خاک دفع می شود . - سامانه ها ی تصفیه فاضالب متمرکز1 سامانه ها یی که فاضالب از محدوده تحت پوشش جمع آوری و برای تصفیه به تصفیه خانه مرکزی منتقو می شود. - سامانه ها ی تصفیه فاضالب غیرمتمرکز5 3- Small Communities 2- Project Horizon 7- On-site Wastewater Treatment System 0- Centralized Wastewater Treatment Systems 6- Decentralized Wastewater Treatment Systems -------- صفحهٔ بعد -------- 9 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی سشامانه یی ها که برای جمع آوری ، تصشفیه و دفع(یا اسشتفاده مجدد) حجم نسشبتاً کم فاضشالب در محو یا در نزدیکی محدوده تولید)( شامو یک یا چند ساختمان، یک یا چندین محله و یا تأ سی سات یا منطقه صنعتی مورد ا ستفاده قرار می .گیرند 4 - 1 - شبکه فاضالب ثقلی4 نوعی از ششبکه زهکششی یا فاضشال ب اسشت که در آن نیروی جاذبه زمین باعث حرکت فاضشالب در ششبکه می گردد و خطوط این شبکه ب ه گونه ای طراحی شده است که به جز در شبکه های جمع آوری فاضالب با قطر کم، به صورت غیر پ ر عمو می نمایند. (در ششبکه جمع آوری فاضشالب با قطر کم که نوعی از ششبکه های فاضشالب جای زین می باششد در برخی قسمت ها شبکه ممکن است به صورت پر عمو نماید.) 4 - 5 - سامانه جمع آوری فاضالب خوشه ای5 سامانه ها یی که فاضالب مجموعه ای از ساختمان ها را برای تصفیه در محو و یا انتقال به تصفیه ،خانه جمع آوری می نماید . 4 - 0 - شبکه ها ی جمع آوری فاضالب متعارف و جایگزین(غیرمتع)ارف7 شبکه ها ی جمع آوری فاضالب که عمو انتقال جریان را با استفاده از نیروی ثقو انجام می دهند، شبکه ها ی جمع آوری متعارف و سایر انواع شبکه ها )را جای زین(غیرمتعارف می نامند . - شبکه جمع آوری فاضالب با قطر کم1 سامانه ها یی که نسبت به شبکه فاضالب متعارف دارای فاضالبروهایی با قطر کوچک تر می باشد . در این روش ف اضالب ته ن شین شده از یک تانک جداکننده(یا سپتیک تانک) به محو ت صفیه یا ای ست اه پمپاژ برای انتقال به سامانه ا ی دی ر منتقو می شود. در این روش به مسیر و راستای مستقیم و حفار ی و خاکبرداری عمیق نیازمند ن می باشد و ممکن است ب ا شیب ها ی مختلفی که فقط اختالف ارتفاع الزم در جهت مناسب را فراهم می کند .، اجرا گردد - شبکه ها ی جمع آوری فاضالب ساده شده5 3- Gravity Sewer Network 2- Cluster System 7- Conventional and Alternative Sewer Systems 0- Small Diameter Gravity Sewer- SDGS 6- Simplified Wastewater System -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - اصطالحات و تعاریف 49 / 40 / 4141 8 یکی از روش ها ی دفع فا ضالب بهدا شتی خارج از محو ا ست که کلیه فا ضالب ها ی تولیدی از خانه ها را جمع آوری و منتقو می سشازد . از دید مفهومی این فاضشالبروها مششابه فاضشالبروهای متعارف می باششند ، اما ویژگی ها ی طراحی که به صشورت محافظه کارانه برای ششبکه ها ی متعارف در نظر گرفته می ششود ، برای آن ها لحاظ ن می ششود و طراحی متناسشب با شرایط محلی انجام می گیرد . - شبکه جمع آوری فاضالب تحت فشار4 در این روش، فاضالب با استفاده از نیروی ایجاد شده توسط پمپ ها به سمت محو جمع آوری هدایت می شود . - شبکه جمع آوری فاضالب مکشی5 در این روش فاضالب با استفاده از نیروی خالء ایجاد شده در ایست اه مرکزی، به سمت محو جمع آوری مکیده می شود . 4 - 3 - فاضالب ترکیبی است از فاضالب خام به عالوه هر نوع نشتاب و آب های نفوذی که به صورت اتفاقی وارد شبکه شده باشد. - فاضالب خانگی7 پساب تولید شده در آشپزخانه، رخت شوی خانه، دستشویی و توالت، حمام و سایر تجهیزات مشابه مجموعاً فاضالب خان ی خام را تشکیو می .دهند - فاضالب کشاورزی1 هر نوع ماده زائد و مایع حاصو از فعالیت های کشاورزی، دامداری و آبزی پروری - فاضالب صنعتی5 هر نوع ماده زائد و مایع حاصو از فعالیت های صنعتی 3- Pressure Sewer System 2- Vacuum Sewer System 7- Domestic Sewage 0- Agricultural Wastewater 6- Industrial Wastewater -------- صفحهٔ بعد -------- 44 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 4 - 9 - محیط زیست4 محیطی که فرایند حیات را در بر گرفته و با آن بر هم کنش دارد. محیط زیست از طبیعت، جوامع انس انی و نیز فضاه ایی که با فکر و به دست انسان ساخته شده .اند، تشکیو یافته است 4 - 8 - مصارف مجدد5 هر نوع مصارف مرسوم که از پساب ها و آب های برگشتی به عمو می آید و شامو مصارف آبیاری، صنعتی، شیالت و آبزی پروری ، مصارف دام و تغذیه سفره های آب زیرزمینی، تفریحی، محیط زیست و حیات وحش می باشد . 4 - 44 - نگهداری7 مجموعه اقدامات و فعالیت هایی که به صورت منظم و دوره ای انجام می پذیرند تا شبکه ها ی جمع آوری و ت صفیه خانه .فاضالب عملکرد مطلوب خود را به صورت مستمر و پیوسته حفظ نمایند 3- Environment 2- Reuse 7- Maintenance -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ مد ب ۸ه + بریت فاضلاب در جوامع کوجچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 47 فصو دوم- مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 5 - 4 - کلیات مدیریت فا ضالب به کار گیری روش ها ی منا سب جهت جمع آوری ، ت صفیه و ا ستفاده مجدد از فا ضالب در یک جامعه را شامو می شود . بررسی مستندات و من ابع علمی در کنار تجربیات سایر کشورهای جهان نشان می دهد که اکثر کشورهای جهان، حتی برخی کششورهای توسشعه یافته در مدیریت فاضشالب در مناطق روسشتایی نسشبت به مدیریت فاضشالب ششهری موفقیت تر کم ی داشته اند. انتخاب صحیح و مناسب سامانه تصفیه فاضالب در یک جامعه روستایی مستل زم آگاهی از جوانب خاص محلی مانند شرایط جغرافیایی، فرهن ی، اقتصادی، فنی و ... و همچنین شناخت کافی از سامانه ها ی بهداشتی ت جه دفع فاضشالب در این گونه جوامع می باششد . این آگاهی و ششناخت باعث می ششود که بررسشی جامع ،ششرایط خاص هر محو .سامانه مناسب انتخاب و اجرا گردد در این بخش، عالوه بر تجارب ،موجود به طور خالصه به قوانین و استانداردهای بین المللی .پرداخته خواهد شد 5 - 5 - جوامع کوچک و روستایی براساس تعریف ارائه شده از سویEPA ، جوامعی که جمعیتی تر کم از34 ،هزار نفر داشته باشند به طوری که میزان فا ضالب تولیدی آن ها در روز تر کم از7336 مترمکعب(3 میلیون گالن) با شد را می توان جزو جوامع کوچک و رو ستایی طبقه بندی نمود. در برخی کشششورها مانند اتریش و همچنین مجارسششتان، جوامع با جمعیت تر کم از2444 نفر به عنوان جوامع کوچک در نظر گرفته می شوند . این در حالی ا ست که در ک شور ایران و برا ساس قانون"تعاریف و ضوابط تق سیمات ک شوری" ، رو ستا از حداقو24 خانوار یا344 نفر ساکن متمرکز یا پراکنده ت شکیو می شود. در مورد حداکثر جمعیت در جوامع رو ستایی معیارها برای تعیین یک سکونت اه به عنوان شهر قبو از انقالب اسالمی6 هزار نفر جمعیت ب وده، تا اینکه در سال22 این معیار به34 هزار نفر تغییر کرد. این معیار تا زمان سر شماری سال26 مورد توجه بود و بعد از آن با تغییر مجدد به0 هزار تا2 هزار نفر تقلیو پیدا کرد؛ رو ستاها در ا ستان های پرتراکم در صورتی که شش هزار نفر جمعیت دا شته با شند به شهر تبدیو می شوند و روستاها در استان های کم تراکم مثو کرمان نیز در صورتی که چهار هزار نفر جمعیت داشته باشند تبدیو به ششهر خواهند ششد. اواخر سشال30 مجدداً معیار تبدیو روسشتا به ششهر به سشه هزار و644 نفر تغییر پیدا نمود . بنابراین محدوده جمعیتی روستا در این ضابطه344 تا7644 نفر تعریف می شود . اما در مورد جوامع کوچک ب ا وجود آنکه تعریف جامع و مورد پذیرش کلیه کشورها در مورد میزان جمعیت جوامع کوچک وجود ندارد، اما الزم است بسته به میزان جمعیت و تراکم جمعیتی در سطح کشور، تعریفی برای طبقه بندی این نوع جوامع در نظر گرفته شود که به طور معمول در اکثر کشور ها دامنه2444 تا6444 نفر برای جو امع کوچک در نظر .گرفته شده است -------- صفحهٔ بعد -------- 41 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی جدول5 - 4 - حدود تعریف شده برای جمعیت جوامع کوچک در برخی کشورهای جهان منطقه کشور جمعیت آفریقا بنین اتیوپی موزامبیک اوگاندا 2،444 – 24،444 2،444 – 24،444 2،444 – 344،444 6،444 - 26،444 آسیا بن الدش هند اندونزی فیلیپین 26،444 – 244،444 34،444 - 64،444 34،444 - 344،444 34،444 - 344،444 اروپا اروپای شرقی 2،444 - 34،444 آمریکای مرکزی و جنوبی بولیوی اکوادور هائیتی هندوراس نیکاراگوئه پرو 2،444 - 24،444 32،444 - 64،444 7،444 - 34،444 6،444 – 74،444 2،444 - 64،444 2،444 - 74،444 آفریقای شمالی مراکش تونس 34،444 - 64،444 2،444 - 64،444 البته الزم به ذکر است که در مورد جوامع کوچک شاخص های دی ری نظیر داشتن زیرساخت ها و یا نزدیکی به مراکز استانی و دسترسی به راه های ارتباطی نیز مؤثر می باشند .که باید در نظر گرفته شوند جوامع کوچک مورد نظر در این ضابطه آن هایی می باشند که از نظر تعریف بیش تر به روستا نزدیک هستند تا ن سبت به شهر و جوامع شهری. همچنین این جوامع، مناطق حاشیه شهر و شهرک هایی که دارای جمعیتی در محدوده جمعیت روستایی می باشند را نیز شامو می شوند و همان طور که بیان شد باید در محدوده جمعیتی344 تا7644 نفر قرار داشته .باشند 5 - 7 - مسائل و چالش ها ی اصلی مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی برر سی و ضعیت مناطق شهری و رو ستایی ن شان می دهد در بیش تر نقاط جهان، مناطق شهری سریع تر از مناطق رو ستایی در حال ر شد ه ستند. این نرخ ر شد سریع در جوامع شهری نیاز به برنامه ریزی منعطف تر و انطباق پذیرتر بر ای گسترش مداوم جمعیت و شهر را ایج اد می کند. این رویکرد تطبیقی برای برنامه ریزی می توان د در جوامع کوچک که تر کم توسعه یافته اند، چالش بران یز باشد. د ر این مناطق، خدمات آب و فاضشالب در برخی موارد توسشط افراد محلی مدیریت ششود که این روند می توان د در سشال های آتی م شکالتی را ایجاد ًنماید. در جوامع کوچکی که قبال ر شد صنعتی را تجربه کرده اند یا صنعت خا صی در آنجا قرار گرفته است، انتخاب تکنولوژی ت صفیه متاثر از نوع صنایع خواهد بود. عالوه بر این، نوع صنعت در یک جامعه کوچک نه تنها بر روش ت صفیه، بلکه بر نوع ا ستفاده مجدد از پ ساب ت صفیه شده نیز تأثیر می گذارد . به عنوان مثال، هر دو بخش معدن و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 45 کشاورزی ممکن است از فاضالب تصفیه شده استفاده کنند، اما استانداردهای کیفیت پساب برای هر کدام متفاوت خواهد .بود سایر چالش ها ی مهم موجود در این زمینه که باید در مدیریت فاضالب این جوامع مورد توجه قرار گیرند عبار :ت است از  مشکالت ناشی از عوامو ساختاری روستاها شامو: تعداد زیاد روستاهای کشور، پراکندگی آن ها، تعداد و تراکم نامناسب جمعیت و تفاوت زیاد در توسعه یافت ی روستاها که اجرای طرح ها به خصوص طرح ها ی فاضالب را با مشکو روبرو می کند .  درجه تصفیه: همانند جوامع شهری برای دفع پساب در آب های سطحی درجه تصفیه باید مشخص باشد . یعنی به همان میزانی که در جوامع شهری فاضالب تصفیه می شود ، در جوامع کوچک و روستایی نیز باید تصفیه .فاضالب با همان درجه باشد  نبود یا ناکافی بودن ارزیابی سامانه فاضالب به خصوص سامانه ها ی تصفیه در محو و یا پساب خروجی از سامانه  محدودیت های مالی شامو کمبود اعتبارات اختصاص یافته، درآمد پایین ،جامعه، کسب درآمدهای مالیاتی صنعتی و تجاری تر کم و عدم اطمینان از سرمایه گذاری در این مناطق  باال بودن هزینه ها ی بهره بردار ی و ن هداری تأسیسات فاضالب در جوامع کوچک و روست ایی و همچنین محدودیت در امکانات و تجهیزات تخصصی بهره بردار ی و ن هداری در این مناطق  مشکالت موجود در زمینه نظارت و ارزیابی های الزم به دلیو تعداد زیاد روستاها، بعد مسافت زیاد و عدم دسترسی سریع  شرایط خاص فرهن ی و اجتماعی در برخی روستاها  ضشعف در برنامه های اجرا یی و مدیریتی از جمله عدم توجه به ششرایط محیطی و انتخاب روش نامناسشب، عدم وجود برنامه های آموزشی هم انی و عمومی در استفاده از سامانه فاضالب، عدم آموزش های کافی و مناسب در زمینه لزوم صرفه جویی در م صرف آب و امکان ا ستفاده مجدد از آب برای برخی م صارف، کنترل های نا کارآمد سامانه ها ی بهره بردار ی و ن هداری  کمبود مستندات قانونی  کمبود پرسنو آموزش دیده و دارای مهارت  عدم تطبیق د ستورالعمو ها و ا ستانداردها با شرایط محلی و یا عدم وجود ا ستانداردها و د ستورالعمو ها برای برخی فعالیت ها مانند دفع لجن -------- صفحهٔ بعد -------- 40 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 5 - 1 - قوانین و ا ستانداردهای بین ال مللی و تجارب سایر ک شورها درخ صوص ت صفیه فا ضالب جوامع کوچک و روستایی پیاده سازی روش ها ی مختلف مدیریت ف اضالب در جوامع کوچک و روستایی شامو روش ها ی مختلف جمع آوری و تصفیه فاضالب نشان داده است که هر کدام از آن ها شرایط به کار گیری و الزامات ویژه ای را دارد و انتخاب مناسب تری ن ... روش نیازمند توجه به شرایط جغرافیایی منطقه، میزان جمعیت، حجم فاضالب تولیدی، سطح آگاهی مردم جامعه و می باشد تا سامانه به خوبی عمو نموده و پروژه با شکست مواجه نشود. همواره باید در نظر داشت که یک سامانه موفق و پایدار، گستره و سیعی از معیارهای زیست محیطی، فنی و اجتماعی را پوشش می دهد و به همین دلیو است که برخی تجربیات ال و برداری .شده از دی ر کشورها با شرایط کشور دی ر سازگاری ندارد در این بین بدون شک آشنایی با تحقیقات و فعالیت های انجام شده و روش ها ی پیاده سازی شده برای جمع ی آور ، تصفیه و دفع فاضالب در جوامع کوچک و مناطق روستایی در کشورهای مختلف می توان د در تصمیم گیری و انتخاب روش صحیح و مناسب مدیریت فاضالب برای چنین مناطقی مفید باشد. از این رو در این فصو روند و روش ها ی مختلف مورد استفاده برای جمع آوری ، تصفیه و دفع فاضالب در جوام ع کوچک و روستایی در برخی کشورها ارائه خواهد شد. نکته قابو توجه در این میان این است که طی سال ها ی اخیر در اکثر کشورها تمایو به استفاده از روش ها ی ساده و ارزان قیمت برای جمع آوری و سامانه ها.ی طبیعی برای تصفیه فاضالب مناطق روستایی افزایش پیدا کرده است جدول5 - 5 - تجربیات کشورهای جهان در زمینه مدیریت فاضالب جوامع روستایی کشور سال اقدامات انجام گرفته جهت مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی آمریکا اواسط قرن30 از اواسششط قرن نوزدهم کشششور آمریکا شششروع به رسششیدگی ب ه مشششکو تصششفیه فاضششالب خان ی روسششتایی و بعدها احداث تصفیه خانه های فاضالب خان ی کرد. در ابتدا در مناطق روستایی روش توالت های بیرون از خانه مورد استفاده قرار گرفت و در سال های بعد از آن چاله های فضوالت، سپتیک تانک ها و تأسیسات تصفیه خانه ای غیرمتمرکز ب ه .کار گرفته شد در دهه3024 میالدی تقریباً روش های مدیریت فا ضال ب به صورت خان ی در مناطق رو ستایی عمومیت پیدا کرد و تا دهه 3034 میالدی به تدریج خانه .های روستایی دارای سیستم دفع فاضالب شدند از اوایو دهه3034 ،میالدی برای ت صفیه فا ضالب در اکثر مناطق رو ستایی از سپتیک تانک ها و برکه های تثبیت ا ستف اده شده است. اما با عمومی ت سیستم های دفع فاضالب بخصوص سپتیک تانک ،ها از اواخر دهه3034 به دلیو نشت فاضالب از آن ها به سفره های آب زیرزمینی، چالش.های جدی برای استفاده از این روش برای دفع فاضالب مطرح گردید ژاپن 3024 با توجه به وسعت کم ،، جمعیت زیاد و کمبود منابع آب ِاز همان ابتدای رواج سیستم ،های فاضالب در کشور ژاپن تقاضای قابو توجهی برای ت صفیه فا ضالب خان ی رو ستایی .وجود دا شت از اواخر دهه3024 در این ک شور سی ستمJohkasou که نوعی سیستم تصفیه فاضالب غیرمتمرکز برای تصفیه و بازیابی فاضالب خان ی و صنعتی بود، مورد استفاده قرار .گرفت هند 3034 از جمله معیارهای اصلی در انتخاب نوع روش دفع فاضالب در کشور هند سطح آب زیرزمینی می .باشد درصورتی که سطح آب زیرزمینی پایین باشد عمدتاً از روش چاه جذبی، توالت های چاهکی و گودالی و همچنین سپتیک تانک های همراه با چاه جذبی یا تران شه ها ی جذبی ا ستفاده می.شود همچنین در مناطقی که زمین کافی در د سترس با شد از برکه های تثبیت ک ه پساب آن ها در تغذیه مصنوعی آب های زیرزمینی، مصارف کشاورزی، پرورش ماهی و تولید جلبک به کار می رود ، بهره گرفت ه می ششود. در این کششور در بسشیاری موارد از فاضشالب انسشانی به همراه فضشوالت حیوانی برای تولید بیوگاز و کود با هدف به کارگیری در کشاورزی استفاده می شود. براساس تحقیقاتی که در این کشور انجام گرفته، مشخص شده است که هزینه احداث تصفیه خانه های لجن فعال متعارف6 برابر هزینه های مورد نیاز برای برکه تثبیت می.باشد فنالند 3064 در ابتدا بیش تر از نیزا رهای م صنوعی برای ت صفیه فا ضالب ا ستفاده می شد. اما در ادامه به تدریج روش های دی ری مانند حوضچه های اکسیداسیون و سامانه ها.ی مختلف لجن فعال مورد استفاده قرار گرفتند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 43 ادامه جدول5 - 5 - تجربیات کشورهای جهان در زمینه مدیریت فاضالب جوامع روستایی کشور سال اقدامات انجام گرفته جهت مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی کره جنوبی 3034 در این کشور برای تصفیه فاضالب انسانی در روستاها، عمدتاً از چاه ها ی جذبی و سپتیک تانک ها استفاده می.شود گواتماال 3032 پس از زلزله در این سال، از روش های ساده و اصالح شده توالت های2 چاهه برای دفع فاضالب مناطق کم جمعیت بهره.گیری شد نروژ 3034 برای تصفیه فاضالب مناطق روستایی عمدتاً از سپتیک تانک ها و برکه های تثبیت استفاده می شد. اما پس از آن برنام ه های وسیعی برای امکان استفاده از سایر روش ها اجرا شد. علیرغم اجرای تصفیه خانه هایی از نوع سامانه لجن فعال، دیسک های بیولوژیکی چرخان و ... در این کششور ، توجه به سشامانه ها ی طبیعی تصشفیه فاضشالب مورد توجه قرار گرفت و به اسشتفاده از نیزارهای مصنوعی و برکه های تثبیت توجه بیش تر.ی شد فرانسه 3034 از حدود3044 برکه برای ت صفیه فا ضالب که عمدتاً در مناطق رو ستایی احداث شده بودند، بهره گیری می شد که متو سط مساحت هر یک از آن ها در حدود6644 مترمربع .بوده است آلمان 3034 در این ک شور برر سی صورت گرفته در اواخر دهه میالدی ن شان داد که از برکه های تثبیت(برکه های اختیاری3444 ،عدد برکه های هوادهی شده744 عدد و ترکیب برکه تثبیت با صافی چکنده یا دی سک های بیولوژیکی چرخان344 )عدد برای تصفیه فاضالب مناطق روستایی استفاده می.شد کشورهای جنوبی قاره آفریقا 3034 در روستاهای ی که مشکالت ناشی از عدم دفع بهداشتی فاضالب به صورت حاد وجود داشته است، در اواخر دهه میالدی به منظور حفاظت از منابع آب و د ستیابی به ا ستانداردهای کیفیت دفع پ ساب، عمدتاً از برکه های تثبیت و نیزارهای م صنوعی به عنوان روش.های طبیعی استفاده شده است زالندنو دهه 3004 به بعد برای دفع فاضالب مناطق روستایی عمدتاً از سپتیک تانک به همراه ترانشه، بسترهای جذبی و سامانه ها ی تبخیری استفاده م ی.شود چین دهه 3004 به بعد از مواد زائد آلی طبیعی برای حاصلخیز نمودن خاک به طور گسترده استفاده می شود. معموالً در این کشور فضوالت را پ س از0 هفته ن هداری مصشرف می کنند تا تخم کرم.ها از بین رفته باششد اما برخالف سشایر کششورها، در کششور چین توجه به فاضشالب مناطق روسشتایی و پیاده سشازی راهکارهایی برای تصشفیه یا دفع بهداششتی آن ها از اوایو قرن23 مورد توجه قرار .گرفت ترکیه دهه 3004 به بعد از فاضال ب تصفیه شده برای اهداف کشاورزی و تفریحی خصوصاً در فصول گرم سال مورد استفاده قرار می گیرد. در مناطق روستایی این کشور از روش های برکه تثبیت و لجن فعال برای تصفیه فاضالب استفاده می.گردد آفریقای جنوبی دهه 3004 به بعد از روش نیزارهای مصنوعی برای تصفیه فاضالب در مناطق روستایی به عنوان یک روش ارزان قیمت استفاده می.گردد فرانسه دهه 3004 به بعد در تعدادی از روسشتاها که مششکو زمین وجود داششت و همچنین فاصشله خانه ها از هم زیاد بود، برای تصشفیه فاضشالب از سپتیک تانک به همراه فیلتر ماسه ای استفاده می شد. بررسی های صورت گرفته در مورد میزان اثربخشی این روش نشان دادند که راندمان حذف مواد آلی در این روش ترکیبی، بیش از04 در صد بوده ا ست که این ن شان از کارایی باالی روش در .پیش گرفته شده در این مناطق بود دانمارک دهه 3004 به بعد در این کشور عمده ترین روش مورد استفاده برای مدیریت فاضال(ب در مناطق روستایی و کم جمعیت با جمعیت حدود344 تا2444 نفر) برکه های تثبیت، صشافی های ششنی بیولوژیک و نیزارهای مصشنوعی می باششد که البته صشافی های ششنی بر ای جمعیت های زیر644 نفر به کار گرفته می شد. در همین برهه در ک شور فران سه حدود7 میلیون واحد سپتیک تان ک برای تصفیه فاضالب حدود34 میلیون نفر در جوامع کوچک و روستایی مورد بهره.برداری قرار داشت مصر دهه 3004 به بعد تحقیقاتی با هدف ششناسشایی راهکارهایی مناسشب برای دفع فاضشالب مناطق روسشتایی انجام گرفت که نتایج نششان دادند روش های برکه تثبیت، الگون هوادهی شده، کانال اکسیداسیون، رآکتور با فیلم چسبیده مستغرق و سامانه ها ی پیش ساخته هوادهی گ سترده برای این مناطق منا سب می با شند. د ر ادامه این تحقیق، این روش ها در20 رو ستا پیاده سازی گردید و سششامانه ها،ی فوق از نظر زمین موردنیاز امکان اسششتفاده از امکانات محلی، هزینه های طراحی و اجرا و همچنین مشششکالت راهبری و ن هداری مورد مقایسششه قرار گرفتند. مقایسششه برتری برکه تثبیت و به دنبال آن الگون هوادهی شششده نسششبت به رآکتور مستغرق، کانال اکسیداسیون و سامانه هوادهی گسترده را در زمینه ها ی هزینه های طراحی، بهره برداری و ن هداری و همچنین نیازهای آموزشی نشان داد و همان گونه که انتظار می رفت از نظر زمین مورد نیاز و هزینه های مربوط به تأمین آن برکه تثبیت بیش تر ین سرمایه گذاری را طلب می.کرد ژاپن 3006 استفاده از فناوری های جدید از جمله فرایندهای یکپارچه و پیش ساخته لجن فعال برای تصفیه فاضالب در مناطق روستایی .رواج گرفت -------- صفحهٔ بعد -------- 49 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ادامه جدول5 - 5 - تجربیات کشورهای جهان در زمینه مدیریت فاضالب جوامع روستایی کشور سال اقدامات انجام گرفته جهت مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی زیمباوه اواخر قرن بیستم عمده روش های مورد استفاده برای دفع فاضالب در مناطق روستایی تصفیه فاضالب در محو با استفاده از توالت های گود الی و تصفیه فاضالب دور از محو به صورت جمع آوری پساب حاصو از سپتیک تانک ها با استفاده از شبکه های کم عمق و با قطر کوچک و در نهایت تصفیه با ترانشه ها ی ج ذبی و سایر روش های طبیعی انجام می.گیرد ایتالیا اواخر قرن بیستم آمار منتشر شده در این کشور در نشان داد که بیش از0 هزار تصفیه خانه با ظرفیت تحت پوشش هر کدام تر کم از6 هزار نفر وجود دارد که2264 واحد از آن ها دارای جمعیت تحت پوششش تر کم از هزار نفر می باششند. به دلیو کم بودن زمین در دسشترس برای احداث تصشفیه خانه، برکه های تثبیت در این کششور از مقبولیت چندانی برخوردار نمی باششد و تصشفیه خانه ها عموماً با روش های بیولوژیکی به خصشوص لجن فعال با هوادهی گسشترده مورد بهره برداری قرار دارند. همچنین دیسش ک های بیولوژیکی چرخان نیز در این کشور به دلیو نیاز به انرژی، زمین و ن هداری کم مورد توجه می.باشد مجارستان اواخر قرن بیستم تعداد زیادی از سشاکنین مناطق روسشتایی برای دفع فاضشالب از سشامانه ها ی سشپتیک تانک ها و توالت های گودالی اسشتفاده می کنند. همچنین ا ستفاده از صافی های چکنده و حو ضچه های اک سیدا سیون برای برخی مناطق مورد ا ستفاده قرار گرفته است. در این کشور با توجه به شرایط آب و هوایی استفاده از برکه های تثبیت برای تصفیه فاضالب مناسب نمی ب.اشد پرتغال اواخر قرن بیستم در این ک شور درخ صوص ا ستفاده از برکه های تثبیت، حو ضچه های اک سیدا سیون و سامانه ها ی ت صفیه با ا ستفاده از زمین مطالعاتی صورت گرفت و این سامانه ها مورد استفاده قرار می.گیرند لهستان 2437 به بعد در این کشششور واحدهای تصششفیه ای با دبی کمتر از644 متر مکعب در روز جزو تصششفیه انه خ های جوامع کوچک طبقه بندی می شود. در این واحدهای تصفیه، در جریان های کمتر از6 متر مکعب در روز صرفاً از سپتیک تانک و در ادامه بهره گیری از سیستم های زهکش و دفع در خاک استفاده می شود. در صورت جمع آوری فاضالب بعد از ستپیک تانک جهت تغذیه مجاری سطحی، سایر س ی ستم های ت صفیه ،ای مانند ا ستفاده از روش های برکهMBBR و لجن فعال به صورت متمرکز اجرا شده اسشششت. در جریان های بیششششتر از6 متر مکعب در روز و کمتر از644 ،متر مکعب در روز پس از سشششپتیک یا ایمهاف تانک سیستم ،های بیولوژیکی از جمله وتلندMBBR، لجن فعال و روش های ترکی بی به صورت متمرکز مورد استفاده می .باشد ترکیه 2430 به بعد در این ک شور سی ستم های غیرمتمرکز نقش بزرگی در ت صفیه فا ضالب در مناطق رو ستایی دارند. ارزیابی کامو بر ا ساس ظرفیت و عملکرد سی ستم های ت صفیه فا ضالب موجود در مناطق رو ستایی ن شان داد که تعدادی از این سی ستم ها در حد مطلوب خود کار نمی(کنند. در این ونه جوامع یک سی ستم راکتور متوالیSBR ) تا جمعیت2644 نفر را تحت پو شش قرار می دهد. همچنین در تعدادی از مطالعات موردی سی ستم ت صفیه نی زار ترکیبی با ظرفیت جمعیت تحت پو شش644 نفر طراحی شده است. نتایج مطالعات نشان داد که در ترکیه سیستم های تصفیه طبیعی همانند نی زار برای جمعیت های تر مک از644 نفر بسیار مناسب می.باشد اردن 2424 به بعد کشور اردن یک کشور کوچک با مساحت04444 کیلو مترمربع می باشد. در این کشور33 درصد جمعیت کو در شهرها و 22 درصد جمعیت کو در روستاها زندگی می کنند. در این کشور سیستم مدرن جمع آوری فاضالب از سال3074 میالدی شروع به کار کرده است. در این سیستم قبو از تخلیه فاضالب به باغ ها از مخازن سپتیک استفاده می شده است. در سا ل 2424 میالدی اردن دارای32 جامعه روستایی با جمعیت24444 تا327444 نفر تحت پوشش سیستم های فاضالب بوده است. در این جوامع سرانه آب مصرفی04 لیتر در شبانه روز بازای هر نفر بوده است. مجارستان 2424 به بعد در این کشششور33 درصششد جمعیت در جوامع زیر دو هزار نفر و37 درصششد جمعیت این کشششور در جوامع باالی دو هزار نفر زندگی می کنند. همچنین3/ 32 درصد سکونت اه های زیر دو هزار نفر و7/ 27 درصد مربوط به سکونت اه های باالی دو هزار نفر می باشد. تعداد3334202 نفر در جوامع باال ی دو هزار نفر و3222420 .نفر در جوامع زیر دو هزار نفر سکونت دارند اتریش 2423 به بعد در این کشششور از20720 واحد تصششفیه ای، فقط277 واحد برای جمعیت باالی2444 نفر طراحی و اجرا شششده اند و مابقی جمعیتی کمتر از2444 .نفر را تحت پوشش دارند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 48 5 - 5 - دفع فاضالب در جوامع روستایی ایران براساس آمارگیری سراسری سال3706 از جمعیت حدود34 میلیون نفری کشور، حدود23 میلیون نفر معادل22 درصد در حدود22 هزار آبادی سکونت دارند که از این تعداد تا انتهای سال3700 ، تعداد34 روستا با جمعیت بالغ بر03 هزار نفر تحت پوشش سامانه ها ی دفع بهدا شتی فاضالب قرار داشتند که این میزان حدود03 /4 درصد جمعیت کو روستایی کشور را شامو می شد. در این34 روستا در مجموع حدود23 هزار انشعاب فاضالب واگذار و فاضالب تولیدی آن ها با 3344 کیلومتر شبکه و364 ،کیلومتر خط انتقال جمع آوری و منتقو می .گردید براساس برنامه های توسعه چهارم و چشم انداز24 ساله کشور مقرر بود درصد تحت پوشش جمعیت روستایی کشور از تأسیسات فاضالب به3 درصد در انتهای برنامه چهارم و74 درصد در سال3040 افزایش یابد که درصد کنونی پوشش سامانه ها ی دفع فاضالب نشان دهنده عقب بودن توسعه سامانه ها ی فاضالب در این جوامع می باشد . بررسی روند توسعه سامانه ها ی فاضالب در جوامع روستایی نشان می دهد طی سال ها ی گذشته، تعداد روستاهای تحت پوشش فاضالب از02 روستا و جمعیت22 هزار نفر در سال3702 به34 روستا با جمعیت03 هزار نفر تا انتهای سال 3700 و376 هزار نف ر تا پایان سال3042 .رسیده است در میان استان ها ی کشور، استان های،آذربایجان غربی، کردستان همدان، کرمانشاه و اصفهان دارای بیش تر ین جمعیت تحت پوشش فاضالب در جوامع روستایی و3 استان فاقد هرگونه انشعاب فاضالب در بخش روستایی می باشند . در راستای اجرای قانون بر نامه ششم و افزایش شاخص بهره مندی جمعیت روستایی کشور از سامانه ها ی جمع آوری و ،تصفیه فاضالب اجرای پروژه فاضالب روستایی به صورت پایلوت با استفاده از تسهیالت بانک توسعه اسالمی در دستور کار قرار گرفت و مجوز شورای اقتصاد در سال3730 .اخذ گردید بر اساس نتایج مطا لعات اولویت بندی روستاهای کشور بر مبنای نیاز آن ها به تاسیسات فاضالب که توسط شرکت مهندسی آب و فاضالب کشور انجام گرفت ، بالغ بر344 روستا با مسائو حاد محیط زیستی و بهداشتی شناسایی شد که نیاز به اقدام سریع برای جمع آوری و دفع بهداشتی فاضالب دا شتند . این روستاها اکثراً یا در باالدست منابع تأمین آب شهرها و یا مجاورت رودخانه ها ی اصلی کشور قرار دا شتند و یا به دلیو سطح باالی آب های زیرزمینی و بافت سن ی زمین امکان دفع فاضالب در چاه ها ی جذبی وجود نداشت که باعث می شد فاضالب در سطح روستا رها سازی شود . با توجه به محدودیت منابع مالی، تعداد332 روستا از344 روستای مذکور برای اجرای طرح فاضالب روستایی بر مبنای معیارهای شمول در بین دهک اول طرح اولویت بندی ، نبود هر گونه محدودیت تملک اراضی جهت احداث تاسیسات فاضالب و دارا بودن مطالعات فاز3 انتخاب شدند که پیش بینی ود ش می با اجرای کامو این طرح ها 6/2 درصد به شاخص بهره مندی .روستایی کشور از خدمات فاضالب افزوده شود -------- صفحهٔ بعد -------- 54 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 5 - 5 - 4 - شرایط موجود دفع بهداشتی فاضالب در روستاهای کشور براساس آخرین ارزیابی جامعی که در اواخر دهه3734 در مورد روش دفع فاضالب در حدود0244 ،روستا صورت گرفت مشخص شد که در این جوامع و به خصوص برای دفع فاضالب ها ی بهداشتی، استفاده از چاه ها ی جذبی، گسترده ترین روش دف ع فاضالب بوده که در برخی موارد به شدت تهدیدکننده منابع آبی از لحاظ پتانسیو آلودگی بوده است. این روش در کشور به طور سنتی و برای سال های متمادی نه تنها در روستاها، بلکه در شهرها به عنوان متداول ترین روش مورد استفاده قرار می گرفت .ه است عالوه بر چاه ها ی جذبی، استفاده از انباره نیز در برخی جوامع رواج داشته و درصد کمی از روستاها نیز از روش ها ی دفع بهداشتی مانند شبکه و سپتیک برای جمع آوری فاضالب بهداشتی بهره می.گرفتند جدول5 - 7 - روش ها ی کنونی جمع آوری و دفع فاضالب ها ی بهداشتی (انسانی) در مناطق روستایی ردیف نوع روش درصد 3 چاه جاذب 23 درصد روستاها به طور کامو 26 درصد روستاها به صورت جزئی 2 انباره 0 درصد روستاها به طور کامو 22 درصد روستاها به صورت جزئی 7 شبکه جمع آوری 3 درصد روستاها به طور کامو 7 درصد روستاها به صورت جزئی 0 سایر موارد 3 درصد روستاها به طور کامو 37 درصد روستاها به صورت جزئی فاضالب ها ی خاکستری تولیدی جوامع روستایی کشور نیز عالوه بر چاه جاذب، انباره و شبکه ها ی جمع آوری ، در رهاسازی در معابر، فضاهای سبز و باغات دفع می شوند . جدول5 - 1 - روش ها ی کنونی جمع آوری و دفع فاضالب ها ی بهداشتی (خاکستری) در مناطق روستایی ردیف نوع روش درصد 3 چاه جاذب 24 درصد روستاها به طور کامو 67 درصد روستاها به صورت جزئی 2 انباره 3 درصد روستاها به طور کامو 2 درصد روستاها به صورت جزئی 7 شبکه جمع آوری 3 درصد روستاها به طور کامو 6 درصد روستاها به صورت جزئی 0 معابر با کانال های مناسب 7 درصد روستاها به طور کامو 74 درصد روستاها به صورت جزئی 6 معابر بدون کانال های مناسب 6 درصد روستاها به طور کامو 02 درصد روستاها به صورت جزئی 2 فضای سبز و باغات در محدوده منازل 6 درصد روستاها به طور کامو 74 درصد روستاها به صورت جزئی 3 سایر موارد 3 درصد روستاها به طور کامو 3 درصد روستاها به صورت جزئی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 54 براساس مطالعات صورت گرفته، عمده ترین مشکالت بهداشتی و زیست محیطی روش ها ی کنونی دفع فاضالب، آلودگی منابع آب های سطحی، آسیب به جنبه زیبایی محیط، آلودگی چشمه و قنات های واقع شده در محدوده روستا، آلودگی آب های زیرزمینی، آلودگی سایر منابع تأمین کننده آب روستا و شیوع بی اری م های منتقله از طریق آب و فاضالب می باشند. 5 - 0 - برنامه ریزی جامع برای مدیریت فاضالب جوامع کوچک و روستایی روش ها ی مناسب در مدیریت فاضالب، شیوه هایی هستند که از سالمت و بهداشت عمومی و محیط زیست حفاظت می کنند. مبنای انتخاب نوع سامانه جمع آوری و تصفیه ن هایتاً حذف آالینده ها و عوامو بیماریزا از فاضالب می باشد . د ر روند برنامه ریزی برای اجرای سامانه فاضالب در جوامع روستایی مراحو مطالعات اولیه، انتخاب روش و فرایند، طراحی، اجرا و بهره بردار.ی سامانه باید مورد توجه قرار گیرد در یک جامعه کوچک یا روستایی گزینه ه ای اولیه مختلفی برای ارزیابی و انتخاب جهت )سامانه(شبکه جمع آوری و تصفیه فاضالب وجود دارد. این انتخاب از یک مخزن سپتیک یا بستر جاذب برای هر واحد مسکونی تا سیستم ع جم آوری ثقلی و تصفیه خانه همانند جوامع بزرگ را شامو می شود . در جوامع کوچک همچنین می توان ترکیبی از چند روش را در .نظر گرفت در راستای برنامه ریزی جامع برای مدیریت فاضالب در جوامع کوچک، ضروری است اجتماعات موجود در هر منطقه یا استان که نیاز به سامانه ها ،ی مدیریت فاضالب دارند اولویت بندی گردند تا ضمن تأمین اهداف پیش ی بین ،شده منابع موجود اعم از م نابع مالی و انسانی بهینه هزینه شوند. معیارهای اولیه جهت اولویت بندی و نیازسنجی این جوامع به شرح ذیو می باشند: 5 - 0 - 4 - مطالعات اولیه و ارزیابی محل این مرحله برای کسب اطالعات و ارزیابی مبانی الزم جهت اولویت بندی و اجرای سامانه ها ی جمع آوری و تصفیه فاضالب می باشد و ب :اید اطالعات زیر تأمین گردد  جمعیت: جمعیت فعلی، آتی و تراکم جمعیت، جمعیت ساکن در فصول مختلف به خصوص در جوامعی که مهاجر و گردش ر پذیر .هستند  ویژگی ها ی اجتماعی، اقتصادی و فرهن ی: سطح سواد و آگاهی، شغو و میزان درآمد و سطح بهداشت افراد جامعه، سطح دسترسی به خدمات عمو می مانند برق، آب، مخابرات، وجود مراکز عمومی، ورزشی و درمانی، آداب .و رسوم و فرهنگ مردم  آب مصرفی: منبع تأمین آب، کیفیت آب مصرفی، نوع مصارف آب، سرانه آب مصرفی، تغییرات کمی و کیفی آب در ماه.ها و فصول مختلف  فاضالب: منابع تولیدکننده فاضالب، اجزای تشکی و ،دهنده فاضالب، سرانه تولید فاضالب، روند فعلی دفع فاضالب نوسان تولید فاضالب در طول شبانه)روز، دبی فاضالب تولیدی(میان ین روزانه، حداکثر و حداقو روزانه و ساعتی -------- صفحهٔ بعد -------- 55 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی  نقشه و هندسه جامعه: نقشه پالن روستا، عکس هوایی و ... که دارای رقوم و وضعیت معابر با مقیاس مناسب باش.د  ،هیدرولوژی و شرایط آب و هوایی: نوع اقلیم آب و هوایی، متوسط دما، میزان بارندگی حوضه ها ی آبریز، شرایط آب... های سطحی و  نوع خاک و زمین: جنس زمین، الیه های مختلف و ساختار خاک، بافت خاک، میزان نفوذپذیری، پستی و بلندی زمین، شیب و رقوم ارتفاعی  کاربری: اطال عات مربوط به کاربری زمین در سطح جامعه و محدوده موردنظر  موقعیت و شرایط خاص جامعه: نزدیکی به شهرها، مسیرهای اصلی و جاده ،های دسترسی، اماکن خاص جاذبه های گردش ری و فرهن ی  شرایط صنعتی: وجود صنایع خاص در سطح جامعه  شرایط زیست محیطی: اطالعات زیست محیطی جامعه از قبیو منابع آب سطحی، زیرزمینی، حوضه ،های آبریز مناطق حفاظت شده مانند تاالب ها، زیست گاه... های طبیعی شناسایی شده و  سوابق حوادث: اطالعات مربوط به سوابق رخدادهای قبلی مانند سیو، رانش و لغزش زمین، یخبندان و سرمازدگی ... و  دفع فاضالب تصفیه شده و استفاده مجدد از پساب و لجن: دفع در زمین، در آب ،های پذیرنده چاه ها ،جاذب آبیاری فضای سبز، باغات و زمین ها... ی کشاورزی و 5 - 0 - 5 - نیازسنجی و اولویت بندی با توجه به تعداد زیاد جوامع کوچک و روستایی در سطح یک استان و محدودیت های مربوط به منابع مالی و سوابق در دسترس محدود در مورد ا جرای سامانه ها ی فاضالب در سطح جوامع کوچک در سطح استان ها و کشور از یک سو و چالش ها ی موجود و پیش بینی نشده در مدیریت فاضالب در جوامع کوچک، نیازسنجی و اولویت بندی برای اجرای طرح ها ی فاضالب با هدف استفاده بهینه از امکانات و منابع محدود موجود ضروری بوده و توجه ویژه ای را طلب می کند . عوامو مهمی که باید در نیازسنجی و اولویت بندی طرح ها ی مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی مورد توجه :قرار گیرند عبارتند از  جمعیت و تراکم جمعیتی: تعداد جمعیت و تراکم آن در سطح جامعه دارای اهمیت باالیی در اولویت بندی و اجرای طرح ی ها .فاضالب در آن دارد به طوری که روستاهای دارای جمعیت بیش تر و با تراکم جمعیتی باالتر از اولویت باالتری برخوردار می باشند .  شرایط موجود دفع فاضالب و وضعیت بهداشتی و زیست محیطی: مقایسه روستاها از نظر نحوه کنونی دفع فاضالب و تبعات زیست محیطی و بهداشتی در روند اولویت بندی و نیازسنجی نقش دارند. عدم کارایی روش فعلی از نظر معیارهای فنی، بهداشتی و زیست محیطی برای اجرای سامانه ها ی فاضالب از اولویت باالتری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 57 برخوردار می باشند . همچنین وجود منابع آبی به خصوص منابعی که جهت آشامیدن در جوامع پایین دست مور د استفاده قرار می گیرند، سطح باالی آب زیرزمینی و زمین ها ی دارای نفوذپذیری پایین از جمله مواردی ب می اشند که اجرای طرح ها ی فاضالب را در یک جامعه در اولویت قرار می دهند .  میزان سرانه تولید فاضالب: در جوامعی که به دالیو مختلف از جمله کیفیت آب مصرفی، شرایط آب و هوای ،ی شرایط فرهن ی و اجتماعی میزان مصرف آب بیش تر و به دنبال آن تولید فاضالب بیش تر می باشد ، از او لویت باالتری برای اجرای طرح ها ی فاضالب برخوردار می باشند .  قابلیت استفاده مجدد از فاضالب تصفیه شده و لجن تولیدی: هر چه امکان بیش تر ی برای استفاده مجدد ا ز فاضالب تصفیه شده و لجن تولیدی فراهم باشد، اولویت های باالتری برای پیاده سازی طرح ها ی فاضالب در آ ن .جامعه وجود دارد  پذیرش و میزان مشارکت مردمی در طرح ها ی فاضالب: میزان مشارکت مردم در اجرای طرح ها ی فاضالب از جمله مشارکت در تأمین منابع مالی اجرای طرح، احد اث، مشارکت در بهره بردار ی و ن هداری به خصوص در مورد سامانه ها ی تصفیه در محو در اولویت بندی .جوامع کوچک و روستایی باید مورد توجه قرار گیرد  هزینه ها ی الزم برای احداث سامانه فاضالب: سرمایه گذاری اولیه جهت احداث سامانه ها ی فاضالب برای مناطق روستایی از اصلی تر ین و کلیدی .ترین پارامترهایی است که الزم است قبو از هر اقدامی مورد توجه قرار گیرد هر چه میزان هزینه موردنیاز تر کم .باشد، اولویت اجرا باالتر خواهد بود  استفاده از تجهیزات برقی و مکانیکی: در جوامع کوچک و روستایی پیاده سازی روش ها یی که در آن ها حداقو وابست ی به تجهیزات الکترومکانیکال و به تبع آن انرژی وجود داشته باشد، دارای اولویت باالتری می باشند . کاهش واب ست ی به این قبیو تجهیزات .، تعمیر، ن هداری و راهبری آسان و ارزان تأسیسات را به دنبال خواهد داشت  ویژگی ها و شرایط خاص هر جامعه: جوامع با شرا یط خاص از جمله شرایط توسعه یافت ی، گردش ری، نزدیکی به جوامع شهری، پتانسیو رشد و توسعه یافت ی از موارد مهم در راستای اولویت بندی جوامع می باشد . همچن ین وجود و استفاده از امکانات محلی و منطقه ای جامعه را در اولویت باالتری قرار می.دهد -------- صفحهٔ بعد -------- 51 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی جدول5 - 5 - شاخص های نیازسنجی و اولویت بندی جوامع کوچک و روستایی برای احداث سامانه ها ی فاضالب معیار شاخص اصلی برای اولویت باالتر جمعیت و تراکم جمعیتی  جمعیت بیش تر ،وضع موجود دفع فاضالب شرایط بهداشتی و زیست محیطی  ریسک ها ی بهداشتی ناشی از دفع فاضالب  واقع شدن در باالدست منابع تأمین کننده آب شرب  سطح باالی آب زیرزمینی  مشکالت زیست محیطی سرانه تولید فاضالب  تولید فاضالب بیش تر تجهیزات برقی و مکانیکی  حداقو وابست ی به تجهیزات الکترومکانیکال استفاده مجدد از پساب  کمبود آب در منطقه و پتانسیو استفاده مجدد برای صنایع و کشاورزی استفاده مجدد از لجن  استفاده مجدد در کشاورزی پذیرش و میزان مشارکت مردمی  اتصال فاضالب منازل به شبکه از سوی مردم  مشارکت عمومی در ساخت هزینه ها ی احداث  نیاز به سرمایه گذاری تر کم ویژگی ها و شرایط خاص  نزدیکی به جوامع شهری برای اتصال به سیستم شهری  میزان توسعه جامعه و پتانسیو رشد و توسعه سایر موارد  سایر شاخص ها با نظر مسئولین م حلی(مانند شرایط تملک زمین در برخی روش)های تصفیه یا دفع فاضالب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ مشخصلت کمی و کشی فاضلاب جوامع کوجچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 53 فصو سوم- مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 7 - 4 - کلیات آگاهی از مششخصشات کمی و کیفی فاضشالب هر اجتماع، برای انتخاب نوع)سشامانه(متمرکز یا غیرمتمرکز ، نوع فرایند تصفیه، روش و روند استفاده مجدد از پساب و یا دفع نهایی آن ضروری و در پیشبرد موفق روند طراحی و مدیریت س امانه جمع آوری ، تصفیه و استفاده مجدد و دفع نهایی فاضالب نقش ب ه .سزایی دارد این موضوع به خصوص در مناطق روستایی کشور که در اکثر آن ها هیچ گونه اطالعاتی درخصوص مشخصات فاضالب وجود ندا شته و با توجه به اینکه میزان و منابع تولید فا ضالب و ماهیت آن دائماً در حال تغییر می توان د با شد، از اهمیت باالیی برخوردار است. اصوالً بدون در دست داشتن داده های قابو اعتماد و صحیح در مورد مشخصات فاضالب تولیدی در یک اجتم اع، اجرای طرح ها ی فاضالب در آن با مشکالت زیادی نظیر افزایش هزینه ها ، مشکالت بهره بردار ی و ن هداری و عدم د ستیابی به اهداف مورد نظر طرح مواجه خواهد شد. از این رو شناخت دقیق م شخ صات فا ضالب از ضروریات امر محسوب می شود . تعیین مشخصات کمی و کیفی فاضالب در موارد ز:یر کاربرد دارد  تعیین پتانسیو و آلودگی فاضالب و اثرات زیست محیطی آن  تعیین میزان یا درجه الزم برای تصفیه آن  تعیین سامانه ها ی موردنیاز برای تصفیه و انتخاب نوع فرایند  اطالعات موردنیاز برای انتخاب و طراحی سامانه جمع آوری فاضالب و واحدهای مختلف تصفیه  پایش و کن ترل کیفی پساب خروجی از یک سامانه تصفیه فاضالب  بررسی و تعیین میزان عملکرد یک واحد یا سامانه تصفیه  به عنوان پارامترهای مهم در بهره بردار ی و کنترل سامانه تصفیه 7 - 5 - ترکیب فاضالب ،فاضالب تولیدی در جوامع کوچک و روستایی شامو فاضالب خان ی و فاضالب غیرخان ی(فاضالب اماکن عمومی فاضالب ها ی صنعتی و تجاری، نشتاب و آب )های نفوذی می باشد . همچنین فاضالب ناشی از فعالیت های دامداری و کشاورزی در محدوده منازل و سایر فاضالب ها یی که در منازل تولید می شود نیز بسته به ش.رایط باید مورد توجه قرار گیرد ویژگی ها ی اصلی فاضالب ها ی جوامع کوچک و روستایی که آن را از فاضالب جوامع بزرگ و شهرها متمایز می سازند :عبارت است از  سرانه تولید فاضالب و به دنبال آن دبی فاضالب تولیدی تر کم .است  کمیت فاضالب تولیدی دارای نوسا.نات شدید هیدرولیکی بوده و تفاوت بین حداقو و حداکثر جریان زیاد است  کیفیت فاضالب نیز به دلیو نوسانات کمیت دارای کیفیت نسبتاً ثابت نبوده و می توان د تغییرات شدی.دی داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 59 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی  مقاطع زمانی .وقوع حداقو و حداکثر جریان در مقایسه با شهرها و جوامع بزرگ متفاوت است  .کیفیت فاضالب تولیدی متأثر از فاضالب تولیدی خان ی است درصورتی که در جوامع شهری احتمال ورود فاضالب تولیدی کارگاه .ها و واحدهای صنعتی به شبکه شهری وجود دارد  با توجه به ویژگی ها ی فرهن ی، اقتصادی و اجتماعی حاکم در جوامع کوچک و روستایی، میزان سرانه آالینده های فاضالب(بدون در نظر گرفتن فاضالب ناشی از فعالیت )های دامپروری و کشاورزی تر کم می باشد ، اما با توج ه به پایین بودن سرانه آب، معموالً غلظت آن ها بیش تر می باشد .  انجام فعالیت های دامداری در منازل و در محدوده روستاها نظیر پرورش دام و طیور و فعالیت های جنبی آن مانند تولید لبنیات و ... و به دنبال آن تخلیه فاضالب ناشی از این فعالیت ها به شبکه جمع آوری فاضال ب باعث ایجاد تغییرات و نوسانات کیفی در فاضالب تولیدی واحدهای مسکونی و کو فاضالب روستاها شده و در نتی جه باعث متفاوت بودن کیفیت فاضالب تولیدی در روستا با کیفیت فاضالب شهری می شود .  باال بودن میزان مصرف آب در آبیاری فضای سبز و فعالیت های کشاورزی داخو محدوده منازل مسکونی و تأمین آب شرب احشام(در مواقعی که مواد دفعی و فاضالب آن ها وارد شبک ه فاضالب ن می شود ) باعث می شود ضریب .تبدیو آب به فاضالب در این مناطق در مقایسه با شهرها پایین باشد  تأثیرپذیری بیش تر منابع آبی جوامع روستایی از شرایط آب و هوایی  واحدها ی مصرف کننده آب و به تبع آن تولیدکننده فاضالب در مناطق روستایی با مناطق شهری تفاوت ه ای زی .ادی دارد 7 - 7 - ویژگی ها ی کمی فاضالب جوامع کوچک و روستایی .تولید فاضالب در هر جامعه ارتباط نزدیکی با مصرف آب در آن جامعه دارد ویژگی ها ی کمی فاضالب، مقدار دبی فاضالب و تغییرات آن را در اوقات مختلف شبانه روز در طول سال تعیین می کند . اصوالً برای تعیین مشخصات کمی ف اضالب برای یک اجتماع الزم است در ابتدا محو ها ی تولید فاضالب شناسایی شوند. به عبارت دی ر منشاء تولیدکننده فاض الب مشخص شده و اطالعات حاصو از تجهیزات اندازه گیری .کننده میزان آب مصرفی مورد ارزیابی قرار داده شود مهم تر ین پارامترهای کمی که عالوه بر میزان جمعیت حال و آتی جامعه در طراحی تأسیسات فاضالب روستایی باید مورد توجه قرار :گیرد عبارت است از 7 - 7 - 4 - میزان جریان فاضالب اطالع از میزان جریان فاضالب برای طراحی بخش های مختلف سامانه فاضالب ضرورت دارد. برای این منظور موارد زیر باید در نظر گرفته شوند . -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 58 الف- استفاده از اطال:عات آب مصرفی با در نظر گرفتن میزان کو آب مصرفی در جامعه، میزان سرانه مصرفی آب هر فرد، تخمین زده می شود:. عواملی که بر میزان آب مصرفی نقش دارند عبارتند از  آب و هوا: عواملی مانند دما و بارش تأثیر زیادی بر میزان آب مصرفی در هر جامعه دارد که در حالت کلی میزان مصرف آب در فصول گرم بیش تر از فصول سرد می باشد .  اندازه جامعه: بزرگی و کوچکی جامعه عالوه بر تأثیر روی ال و و میان ین مصرف آب، عمدتاً روی دامنه نوسان .در مصرف آب مؤثر است به طوری که در جوامع با جمعیت پایین تر ، مصرف آب و به دنبال آن تولید فاضالب در محدوده و سیع .تری نوسان دارد  شرایط فرهن ی، اقتصادی، اجتماعی و ... (میزان توسعه یافت ی): هر چه میزان توسعه یافت ی جامعه باالتر .باشد، به دلیو دسترسی به امکانات و تسهیالت بهداشتی و رفاهی، عموماً مصرف آب نیز باالتر خواهد بود  ویژگی ها ی خاص: برخی جوامع به دلیو دارا بو دن برخی شرایط مانند جاذبه ،های گردش ری و توریستی بودن مصرف آب باالتری خواهند داشت. همچنین وجود برخی شرایط باعث شکو گیری مشاغو خاصی می شود که روی کمیت و کیفیت فاضالب تأثیر می .گذارد  ،کیفیت منبع تأمین کننده آب: باال بودن کیفیت آب منبع تأمین کننده آن می توان د باعث افزایش م یزان آب .مصرفی در جامعه گردد  جیره بندی و الزامات کاهش مصرف آب: پیاده سازی سیاست ها و الزامات صرفه جویی در مصرف آب می توان د باعث نصب دست اه ها و تجهیزات کاهنده مصرف در ساختمان .ها گردد  میزان آب بهاء: در صورت وجود کنتور و محاسبه هزینه آب مصر فی براساس کنتور، هزینه آب مصرفی وان ت می د .بر میزان مصرف آب نقش داشته باشد ب- :استفاده از آمار و ارقام مربوط به مصارف آب روستایی در سطح کشور با وجود اینکه بین روستاهای کشور از لحاظ شرایط اقلیمی، اقتصادی، فرهن ی، اجتماعی و ... تفاوت های زیادی وجود دارد، ام ا در حالت کلی می توان با .بررسی آمار و اطالعات موجود مصارف آب در جوامع کوچک دید کلی نسبت به این موضوع پیدا نمود پ- :مشخصات کمی اجزای فاضالب غیرخانگی ،میزان فاضالب غیرخان ی وابسته به نوع و تعداد واحدهای تجاری صنعتی و ... است که ضروری است در ابتدا نوع و تعد اد این واحدها برای روستای مورد نظر مشخص گردد . برای این منظور بازدیدهای محلی، تهیه پرسشنامه و همچنین بررسی طرح ها ی جامع و هادی روستا قابو استفاده می باشند . اصلی ترین واحدهای تولیدکننده فاضالب غیرخان ی در این جوامع عبارتند از واحدهای تجاری مانند مغازه ها، وا حدهای خدماتی و اماکن عمو می مانند مساجد، رستوران ،های محلی خانه ها ی بهداشت مانند آن ها و واحدهای صنعتی ت- :ضریب تبدیل آب به فاضالب این ضریب نشان دهنده میزان آبی است که به فاضالب تبدیو می شود . به طور متوسط34 تا34 درصد مصرف سرانه آب به فاضالب تبدیو می شود ،. با توجه به میزان آب مصرفی و این ضریب -------- صفحهٔ بعد -------- 74 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی میزان تولید فاضالب قابو تخمین خواهد بود که البته عواملی مانند تعداد دام و میزان فضای سبز نیز در مقدار این ضریب مؤثر هستند و باعث می شوند ضریب مذکور برای نواحی مختلف یکسان نباشد. از این رو الزم است برای تعیین این ضریب مواردی از مصرف آب که تبدیو به فاضالب ن می شوند تعیین و از مقدار آب مصرفی کاست ه .شود ث- :رواناب و نشتاب میزان آب های نفوذی به سامانه ها ی فاضالب، بر کمیت فاضالب ورودی به تصفیه خانه اثرگذ ار می باشد . رواناب ها عمدتاً از طریق دریچه های آدم روهای فاضالب و نشتاب از طریق اتصاالت معیوب، درزها و ترک لوله های شکسته، دیواره های آدم رو و ... به سامانه فاضالب وارد خواهند شد و می بایست قبو از طراحی شبکه و تصفیه خانه، حجمی برای آن .ها در نظر گرفته شود ج- :ضرایب حداکثر و حداقل جریان فاضالب مشابه نوسان در مصرف آب در یک جام عه، تولید فاضالب نیز دارای نوسان می باشد و هر چه جامعه بزرگ تر باشد، این نوسان تر کم می باشد . چ- :سرانه تولید فاضالب سرانه تولید فاضالب، مقدار متوسط فاضالب تولیدی روزانه به ازای هر نفر در طول شبانه روز می باشد . با استفاده از ضریب تبدیو آب به فاضالب و همچن ین سرانه آب مصرفی، سرانه تولید فاضالب قابو محاسبه خواهد بود. براساس اطالعات و سوابق و با توجه به شرایط موجود در روستاهای کشور می توان از مقادیر ارائه شده در جدول(7 - 3) :به عنوان راهنمایی برای تعیین میزان جریان فاضالب بهره گرفت جدول7 - 4 - پیش بینی مقادیر متداول فاضالب منازل تک خانواری در مناطق روستایی ایران نوع میزان فاضالب (لیتر به ازای هر نفر در شبانه)روز محدوده معمول درآمد کم 64 – 34 34 درآمد متوسط 344 – 364 324 درآمد باال 324 - 334 364 ح- :تغییرات میزان جریان فاضالب میزان جریان فاضالب تولیدی در یک جامعه کوچک می توان د تغییرات کوتاه مد ت ساعتی، روزانه و تغییرات فصلی داشته باشد. میران تغییرات ساعتی تولید فاضالب تابعی از تغییرات آب مصرفی در طول شبانه روز می باشد . تغییرات فصلی جریان فاضالب خان ی در این جوامع نسبت به جوامع شهری و بزر گ عموماً در گستره وسیع تری قرار دارد. به عبارت دی ر سکونت دائمی و یا فصلی منازل تأثیر زیادی در نوسانات .فاضالب تولیدی در این جوامع دارد خ- جریان:های (دبی) مهم جریان های مهمی که باید در انتخاب و طراحی سامانه فاضالب در یک جامعه کوچک مورد توجه قرار ،گیرد جریان طراحی، متوسط سرانه فاضالب، متوسط جریان فاضالب، حداکثر جریان روزانه حداکثر جریان در ابتدای دوره طرح، حداکثر جریان فاضالب در انتهای دوره طرح، جریان حداقو روزانه و جریان حداقو ساعتی می باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 74 7 - 7 - 5 - روش ها ی برآورد کمیت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی از روش ها ی زیر می توان :برای تعیین مقدار کمی فاضالب در جوامع کوچک و روستایی بهره گرفت 3 - جمع آوری و آنالیز آمار موجود درخصوص مصارف آب گذشته(شامو آمار مصرف مشترکین یا کنتور خوانی، آمار )تولید و توزیع آب و اعمال ضریب مناسب برای تبدیو آب به فاضالب 2 - شناسایی واحدها ی تولیدکننده فاضالب و تعیین میزان دبی فاضالب هر یک از آن ها و نهایتاً جمع میزان جریان های به دست آمده 7 - استفاده از آمار جوامع و روستاهای مشابه و لحاظ کردن تفاوت ها به صورت ضریب 0 - استفاده از آمارهای منتشره از سایر کشورها 6 - استفاده از روشی ترکیبی از روش ها ی فوق 7 - 1 - ویژ گی ها ی کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی برای انتخاب روش، طراحی و بهره بردار ی از سامانه فاضالب و همچنین برای مدیریت کیفیت زیست محیطی، آگاهی از خصوصیات و مشخصه های کیفی فاضالب ضروری می باشد . عالوه بر نوع تأسیسات مورد استفاده، نحوه اختالط فاضالب تولیدی از بخش های مختلف بر کیفیت فاضالب تولیدی تأثیر می .گذارد ویژگی ها ی کیفی فاضالب، نوع آالینده ها، غلظت آن ها و درجه تصفیه پذیری فاضالب در شرایط مختلف محیطی را نشان می دهد که در هر منطقه به میزان س رانه فاضالب تولیدی، سرانه آالینده ها و کیفیت فاضالب ها ی غیرخان ی مخلوط شده با فاضالب خان ی وابسته می باشد . 7 - 1 - 4 - ویژگی ها ی فیزیکی فاضالب مهم تر ین ویژگی ها ی فیزیکی جامدات (کو، معلق، محلول فرار و ثابت)، بو، دما، چ الی، رنگ و کدورت می باشد . در ،کنار این پارامترها ویژگی ها .ی فیزیکی دی ری نیز وجود دارند که در تعیین کیفیت فاضالب نقش دارند مهم رت ین پارامترها عبارت :اند از 7 - 1 - 4 - 4 - جامدات مقایسه غلظت مواد جامد معلق در فاضالب ورودی و خروجی از واحدهای ته نشینی و پساب های حاصو از تصفیه به ترتیب نمایان ر بازدهی حوضچه های ته نشینی و بازدهی تصفیه خانه از نظر کاهش مواد جامد معلق می باشد . این پارام تر شامو موارد زیر می شود:  جامدات کو3: ناخالصی های موجود در فاضالب، کو جامدات فاضالب می باشند . این جامدات به شکو باقیمانده تبخیر در دمای347 تا346 درجه سانتی گراد بعد از مدت زمان یک ساعت به دس ت می .آیند 3- Total Solids -------- صفحهٔ بعد -------- 75 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی  جامدات معلق3 و جامدات محلول2: بخش صافی ناپذیر جامدات معلق و بخش صافی پذیر محلول و کلوئیدی می باشد .  جامدات فرار7 و ثابت0 : هر دسته از جامدات را می توان براساس کوره گذار ی(در دمای664 درجه سانتی گراد ) به بخش های فرار و ثابت تقسیم بندی نمود. آن بخش از جامدات که در این دما به شکو گاز خارج می شوند تحت عنوان فرار و بخشی که در این دما از بین نمی رود، بخش ثابت می باشد .  جامدات معلق قابو ته نشینی6: جامداتی که در مدت زمان یک ساعت بر اثر نیروی ثقو از فاضالب جد ا و ته نشین می شوند . این ویژگی نمایان ر قابلیت ته نشینی مواد معلق موجود در فاضالب و میزان لجن تولیدی می باشد . 7 - 1 - 4 - 5 - بو .بو در فاضالب ناشی از گازهای تولید شده در اثر تجزیه مواد آلی و یا از مواد اضافه شده به فاضالب است مهم ی تر ن بوی تولیدی در فاضالب به دلیو هیدروژ ن سولفید است که حاصو تبدیو سولفات به سولفیت توسط میکروارگانیسم های بی هوازی است. انتشار بوی نامطبوع، راهبری تصفیه خانه را به ضرورت باال بردن مقدار اکسیژن محلول در فاضالب آگاهی می دهد. همچنین عالوه بر گاز هیدروژن سولفید، گاز متان نیز می توان د از فاضالب آزاد .شود 7 - 1 - 4 - 7 - دما دمای فاضالب نشان دهنده انرژی حرارتی است که در آن وجود دارد. معموالً دمای فاضالب بیش تر از آب سردی است که از شیر در منازل به مصرف می رسد. دمای فاضالب یک عامو مهم در روند فعالیت میکروارگانیسم ها برای تصفیه فاض الب .است 7 - 1 - 4 - 1 - چگالی این پارامتر جرم واحد ح جم فاضالب است که بر حسب کیلوگرم بر مترمکعب بیان می شود . چ الی فاضالب به دما بست ی دارد و با غلظت کو جامدات در فاضالب تغییر می کند . این ویژگی به خصوص در مورد لجن در تعیین حجم لجن .کاربرد دارد 3- Total Suspended Solids 2-Total DissolvedSolids 7- Volatile Solids 0- Fixed Solids 6- Settleable Suspended Solids -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 77 7 - 1 - 4 - 5 - رنگ رنگ فاضالب به نوع و مقدار مواد محلول، مواد معلق و کلوئیدی همراه فاضالب ، بست ی دارد. معموالً فاضالب تازه به رنگ خاکستری مایو به قهوه ای روشن است. اما با گذشت زمان و ایجاد شرایط بی هوازی رنگ آن به خاکستری تیره و نهایتاً سیاه تبدیو می شود . البته رنگ فاضالب می توان د به دلیو ورود فاضالب ها ی صنعتی تغییر پیدا کند. رنگ فاض الب در سامانه ها ی تصفیه فاضالب مانند تصفیه بیولوژیکی به روش فعال می توان د به عنوان شاخصی برای اطالع از تغییرات احت مالی در سامانه تصفیه کمک می کند . رنگ های تیره تر ممکن است به دلیو پایین بودن اکسیژن محلول در فاضالب باشد که در .آن صورت نیاز به هوادهی دارد 7 - 1 - 4 - 0 - کدورت این پارامتر بیان ساده ای از شفاف بودن فاضالب است. کدورت به واسطه حضور ذرات معلق مانند گو و الی مواد معدنی یا آلی نامحلول و ارگانیسم های میکروسکوپی نظیر جلبک می ها باشد . این پارامتر یکی از اصلی ترین شاخص ها ب رای سنجش کیفی ت پساب خروجی از تصفیه خانه می باشد . 7 - 1 - 5 - ویژگی ها ی شیمیایی فاضالب کیفیت شیمیایی فاضالب در سه دسته مورد بررسی قرار داده می شود: 7 - 1 - 5 - 4 - مواد آلی مهم تر ین مشخصه کیفی فاضالب محتویات مواد آلی آن است. گروه های اصلی مواد آلی موجود در فاضالب پروتئین ،ها کربوهیدرات ،ها، چربی ... روغن، اوره و می باشند . این مواد آلی موجود در فاضالب، براساس کیفیت و مشخصه به دو دسته قابو تجزیه بیولوژیکی و غیرقابو تجزیه بیولوژیکی تقسیم بندی می شوند . سنجش مواد آلی در فاضالب معموالً با اس تفاده از آزمایش ها یBOD ، COD ، TOC ، THOD صورت می گیرد . یکی از پا رامترهای قابو توجه در این گروه روغن، چربی و گریس .ها هستند اندازه گیری این مواد در فاضالب برای تعیین راندمان تصفیه و تشخیص مشکالتی از قبیو هضم یا آب یری لجن مفید می باشد و باال بودن میزان این مواد در جریان فاضالب باعث بروز مشکالت مختلفی از جمله گرفت ی و ان س داد و در نتیجه کاهش ظرفیت ه یدر ولیکی در شبکه جمع آوری و انتقال فاضالب می شود . همچنین ورود بیش از حد این مواد به مرحله ثانویه تصفیه فاضالب درصورتی که در مرحله مقدماتی از جریان فاضالب حذف نشده باشند، باعث اختالل در ته نشینی لجن بیولوژیک به دلیو چسبیدن چربی و روغن به توده ها و خروج بیش از حد مواد جامد از روند تصفیه به دلیو چ الی کم چربی .ها خواهد شد -------- صفحهٔ بعد -------- 71 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 7 - 1 - 5 - 5 - مواد و پارامترهای غیر آلی عالوه بر مواد آلی و پارامترهای مربوط به آن ها، مواد غیرآلی مختلفی در فاضالب وجود دارند که برخی از آن ها و پارامترهای مربوط به آن ها در تثبیت و کنترل سامانه حائز اهمیت می باشند . غلظت این مواد در فاضالب بست ی به مواد .موجود در آب مصرفی و همچنین مواد اضافه شده در حین مصرف آب طی مصارف مختلف دارد مهم تر ین این مواد و :پارامترها عبارت است از الف- مواد غیرآلی  نیتروژن و فسفر: ترکیبات قابو ت جزیه بیولوژیک نیتروژن یا فسفر اصطالحاً مواد مغذی نامیده وند ش می . تخلیه این مواد به آب های سطحی زمینه رشد بیش از اندازه جلبک ها را فراهم می کند که در نهایت می تواند باعث نابودی اکوسیستم های طبیعی آب های سطحی(پدیده یوتریفیکاسیون) شود. آمونیاک، ازت آلی، نیتری ت و نیترات مهم تر ین اشکال ترکیبات ازته در فاضالب هستند. بخش عمده ترکیبات نیتروژن ورودی به تصفیه ها ه خان ی فاضالب به صورت آمونیاک و نیتروژن آلی می باشد . فسفر نیز به صورت های ارتوفسفات، فسفات آلی و پلی فسفات در فاضالب وجود دارد که مجموع آن فسفرکو می باشد . عمد ه ترین منبع فسفر در فاضالب خان ی دترجنت ها می باشند .درصورتی که پساب حاصو از تصفیه برای تغذیه آب های زیرزمینی و یا تخلیه به م ج اری سطحی در نظر گرفته شده ، میزان نیتروژن آن باید مورد توجه ویژه قرار گرفته .و در محدوده مجاز باشد  مواد سمی و بازدارنده: معموالً غل ظت این مواد در فاضالب ها ی خان ی به حدی نیست که برای روند تصفیه مشکلی را ایجاد نماید. اما درصورتی که فاضالب صنعتی نیز به سامانه وارد شود، ممکن است غلظت این مواد در جریان فاضالب بیش تر از حد معمول و در نتیجه فرایند تصفیه با اختالل روبرو .شود  سولفیدها: از آنجایی که وجود هیدروژن سولفید در جریان فاضالب باعث خوردگی شبکه جمع آوری فاضالب و تأسیسات و تجهیزات موجود در تصفیه خانه می شود ، این پارامتر نیازمند کنترل می باشد .  کلرور: غلظت این پارامتر در فاضالب که منشاء آن آب مصرفی می باشد ًدارای اهمیت زیادی است. عمدتا غلظ ت این پارامتر به دلیو وجود کلرور در فاضالب انسانی افزایش می .یابد  گوگرد: سولفات یکی از کاتیون ی ها اصلی در آب می باشد که به دنبال آن در فاضالب هم وجود دارند. گوگرد برای سنتز پروتئین ها الزم بوده و بر اثر تجزیه آن ها نیز گوگرد آ زاد می شود . در فرایند ه بی وازی سولفات ب ه روش بیولوژیکی به سولفید احیاء می شود و سولفید نیز به نوبه خود با هیدروژن ترکیب و سولفید هیدروژن تولید می شود و این گاز عامو اصلی خوردگی در لوله ها به خصوص لوله های بتنی می باشد.  فلزات سن ین: برخی از فلزات مانند من نز، سرب، کادمیوم، کروم، روی ، مس، آهن، جیوه و نیکو از جمله آالینده های قابو توجه در محیط فاضالبی می باشند . با وجود اینکه برخی از این فلزات برای رشد بیولوژیکی الزم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 75 می باشد ، اما حضور این فلزات به خصوص در مقادیر باال به لحاظ سمی بودن در روند تصفیه اختالل ایجاد می نماید. همچنین در صورت ک اربرد لجن تصفیه خانه در مصارف کشاورزی، باید توجه ویژه ای به آن.ها شود ب- پارامترهای غیرآلی  pH : قدرت اسیدی یا بازی بودن فاضالب به وسیله این پارامتر بیان می شود . مراحو مختلفی از روند تصفیه فاضالب از جمله ته ،نشینی، گندزدایی خنثی سازی و ... به این پارامتر وا بسته می باشد . pH فاضالب خان ی معموالً در محدوده آب مصرفی و ممکن است با اضافه شدن برخی ترکیبات و مواد آلی و یا تجزیه آن ها، تغییر نماید. معموالً مناسب ترینpH برای فعالیت میکروارگانیسم ها در دامنه6/2 تا3 .قرار دارد ف رایند نیترات سازی بهpH محیط حساسیت دارد و در صورت کاهش این پارامتر به زیر2 در محیط، فعالیت میکروارگانیسم ها به طرز محسوسی کاهش پیدا می کند . همچنین در صورت تخلیه فاضالب صنعتی و تجاری بدون عملیات پیش تصفیه به شبکه فاضالب، امکان نوسانpH و در نتیجه اختالل در روند تصفیه خانه فاضال ب وجود خواهد داشت. فعالیت های بی هوازی باعث تقلیوpH در سامانه می شوند . از این رو افت این پارامتر در سامانه به همراه مشاهده رنگ تیره و بوی هیدروژن سولفید ممکن است نشانی از گندیدگی در سامانه جمع آوری و یا تصفیه .باشد بنابراین در بررسی کیفیت پساب برای تخلیه به محیط های پذیرنده، این پارامتر از اهمیت باالیی بر خوردار .است  ( اکسیژن محلولDO): میزان اکسیژن محلول در آب بست ی به فعالیت های بیوشیمیایی، شیمیایی و فیزیکی .محیط آبی دارد  هدایت الکتریکی: این پارامتر در واقع توانایی فاضالب در هدایت و انتقال جریان الکتریسی ته می باشد و میزان آن به مقدار مواد محلول و درجه حرارت فاضالب وابسته می باشد . هدایت الکتریکی فاضالب از خصوصیات آب مصرفی و میزان تخلیه فاضالب ها ی صنعتی به سامانه فاضالب نیز تأثیر می پذیرد . میزان این پارامتر به ع نوان معیاری برای تعیین نوع مصرف پساب به خصوص د ر کشاورزی محسوب می شود .  قلیائیت: قلیائیت ناشی از حضور هیدرواکسیدها، کربنات ها و بی کربنات های عناصری مانند کلسیم، منیزیم، سدی ،م پتاسیم و یا آمونیاک است. البته ممکن است عوامو دی ری مانند بورات ها، سیلیکات ها و فسفات ها نیز باعث اف زایش قلیائیت در فاضالب شون د. قلیائیت یکی از عوامو کنترل .کننده فرایندهای تصفیه فاضالب و لجن است  سایر خصوصیات شیمیایی فاضالب: از سایر خصوصیات شیمیایی فاضالب که در بهره بردار ی و کنترل عم لکرد تأسیسات جمع آوری و دفع فاضالب و لجن و همچنین استفاده مجدد از پساب و لجن قابو توجه می باشند توان یم به اسیدیته، گازهای محلول از جمله دی اکسید کربن و آنیون هایی مانند کلراید، سولفات و کاتیون هایی از جمله کلسیم، منیزیم، کلر باقیمانده و آزمون .های لجن اشاره نمود -------- صفحهٔ بعد -------- 70 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 7 - 1 - 5 - 7 - گازها گازهایی که عالوه بر گازهای موجود در اتمسفر(نیتروژن، اکسیژن و دی اکسیدکربن) عمدتاً در فاضالب تصفیه نشده ممکن است وجود داشته باشند، سولفید هیدروژن، آمونیاک و متان می باشند که از تجزیه مواد آلی موجود در فاضالب ایجاد می شوند . 7 - 1 - 7 - ویژگی ها ی بیولوژیکی فاضالب میکروا رگانیسم های زیادی در فاضالب وجود دارند که برخی از آن ها می توان ند در تصفیه بیولوژیکی فاضالب مورد .استفاده قرار گیرند و نقش اصلی را در تجزیه مواد آلی قابو تجزیه بیولوژیکی ایفا نمایند وجود میکروارگانیسم ها از جوانب زیر دارای اهمیت می باشد:  میکروارگانیسم های بیماری زا موجود در فاضالب  میکروارگانیسم های تجزیه و تصفیه کننده مواد آلی فاضالب  میکروارگانیسم های شاخص آلودگی میکروبی فاضالب به دلیو اینکه جداسازی و شناسایی ارگانیسم ها ی بیماری زا در فاضالب مشکو و وقت گیر می باشد و از سوی دی ر تعداد برخی آن ها در فاضالب ها زیاد می باشد ، از میکروارگانیسم های شاخص بهره گیری می شود . باکتری های گروه کلیفرم مهم تر ین میکروارگانیسم ها می باشند که به عنوان شاخص میکروبی در نظر گرفته می شوند. 7 - 1 - 1 - شدت آلودگی فاضالب کیفیت فاضالب با توجه به ویژگی ها ی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی آن تعیین می شود .فاضالب ها ب راساس خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی به سه گروه ضعیف، متوسط و قوی تقسیم می شوند . جدول(7 - 2) این تقسیم بندی را نشان می.دهد جدول7 - 5 - طبقه بندی فاضالب خانگی خام براساس خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی پارامتر واحد غلظت ضعیف متوسط قوی (جامدات کوTS ) mg/L 764 324 3244 (جامدات محلول کوTDS ) mg/L 264 644 364 )جامدات محلول(ثابت mg/L 306 744 626 )جامدات محلول(فرار mg/L 346 244 726 )جامدات معلق(کو mg/L 344 224 764 )جامدات معلق(ثابت mg/L 24 66 36 )جامدات معلق(فرار mg/L 34 326 236 جامدات قابو ته نشینی mg/L 6 34 24 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 73 پارامتر واحد غلظت ضعیف متوسط قوی BOD5 mg/L 334 224 044 TOC mg/L 34 324 204 COD mg/L 264 644 3444 (نیتروژن کو بر حسبN ) mg/L 24 04 36 نیتروژن آلی mg/L 3 36 76 آمونیاک آزاد mg/L 32 26 64 نیتریت ها mg/L 4 4 4 نیترات ها mg/L 4 4 4 فسفر کو(بر حسبP) mg/L 0 3 36 فسفر آلی mg/L 3 7 6 فسفر معدنی mg/L 7 6 34 کلرورها mg/L 74 64 344 سولفات ها mg/L 24 74 64 )قلیائیت(برحسب کربنات کلسیم mg/L 64 344 244 چربی mg/L 64 344 364 ترکیبات آلی فرار mg/L 344 > 344 - 044 < 7 - 5 - کمیت و کیفیت فاضالب جوامع کوچک و روستایی در ایران و سایر کشورها 7 - 5 - 4 - مقدار سرانه آالینده های فاضالب میزان سرانه آالینده های فاضالب بست ی به نوع تغذیه، فرهنگ و شرایط اقتصادی افراد تحت پوشش و مقدار و مشخصات فاضالب ها ی غیرخان ی ورودی به شبکه جمع آوری فاضالب و عوامو خاصی از جمله وجود یا عدم وجود دام و طیور در روستا دارد. از بین پارامترهای کیفی چند پارامتر زیر از لحاظ زیست محیطی و بهداشتی دارای اهمیت می باشند و ب اید در مدیریت فاضالب توجه ویژه ای به آن:ها گردد. این پارامترها عبارتند از  کو جامدات  جامدات معلق  (اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی و شیمیاییBOD5 , COD )  )مواد مغذی(نیتروژن و فسفر  عوامو بیماری زا (مانند کو کلیفرم ها) در جداول(7 - 7) تا(7 - 2) :بخشی از مشخصات فاضالب جوامع کوچک و روستایی برخی از کشورها ارائه شده است جدول7 - 7 - مقدار سرانه فضوالت دفعی در جوا)مع کوچک و روستایی کشور آمریکا (گرم در روز -------- صفحهٔ بعد -------- 79 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی پارامتر محدوده پارامتر محدوده 5 BOD 64 – 324 TKN (برحسبN ) 0 – 23 COD 334 – 206 فسفر آلی (برحسبP) 0/4 – 3/3 TSS 24 – 364 فسفر غیرآلی (برحسبP) 3/3 – 3/2 3 NH (برحسبN ) 6 – 32 فسفر کو (برحسبP) 3/2 – 6/0 ازت آلی (بر حسبN ) 0 - 34 روغن و گریس 34 – 04 جدول7 - 1 - سرانه5 BOD )و مواد معلق در تعدادی از کشورهای جهان (گرم در روز نام کشور سرانه5 BOD سرانه مواد معلق برزیو 64 64 هند 74 – 06 04 – 64 کنیا 26 – 76 - زامبیا 72 04 کانادا 34 - 344 344 - 324 جدول7 - 5 - مقدارBOD5 ، TSS وTDS ( فاضالب جوامع کوچک و روستایی تعدادی از کشورهای جهان میلی گرم )در لیتر نام کشور BOD5 TSS TDS ان لیس 720 723 - هند 232 042 3424 کنیا 003 664 647 جدول7 - 0 - میزان فاضالب غیرخانگی تولیدی در جوامع کوچک و روستایی در کشور منابع واحد )میزان فاضالب تولیدی به ازای هر واحد (لیتر در روز محدوده حد متعارف بیمارستان یا درمان اه به ازای هر تخت 644 – 064 264 به ازای هر بیمار 24 – 24 04 مدرسه به ازای هر دانش آموز 24 – 26 04 ادارات به ازای هر کارمند 74 – 26 66 مغازه به ازای هر فروشنده 74 - 64 00 در جدول(7 - 3) مقدار سرانه آالینده .های اصلی فاضالب برای مناطق روستایی کشور به صورت نمونه ارائه شده است جدول7 - 3 - مقدار سرانه آالینده های اصلی فاضالب پیشنهاد شده برای مناطق روستایی کشور (گرم- )روز پارامتر کیفی محدوده BOD5 76 – 64 COD 34 – 344 مواد معلق 64 – 34 کو نیتروژن 3 – 34 کو فسفر 6/3 – 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - مشخصات کمی و کیفی فاضالب جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 78 7 - 5 - 5 - روش ها ی تعیین کیفیت فاضالب روستایی شناخت نوع آالیندها و غلظت آن ها در فا ضالب نقش ا سا سی در انتخاب روش جمع آوری و فرایند ت صفیه فا ضالب دارد. مناسشب ترین روش برای تعیین ویژگی ها ی کیفی فاضشالب در یک روسشتا یا جامعه کوچک نمونه گیری از فاضشالب تولیدی در آنجا و آزمایش آن است. در صورت عدم وجود شبکه و یا عدم امکان نمونه ،برداری از فاضالب تولیدی می توان از اطالعات کیفی در د سترس از سایر رو ستاهای م شابه، یا رو ستاهای ک شورهای م شابه با شرایط ک شو ر ما و یا کیفیت فاضالب شهری کشور و با در نظر گرفتن شرایط روستاهای کشور در آن .ها از جوانب مختلف استفاده نمود 7 - 5 - 7 - چک لیست تعیین مشخصه های کمی و کیفی فاضالب الف- اطالعات الزم برای تعیین مشخصات کمی فاضالب  مشخصات جامعه کوچک  موقعیت و اندازه  ،جمعیت(فعلی و آتی)تغییرات فصلی  ویژگی ها(ی خاص گردش ر پذیر)... ، زیارتی و  شرایط فرهن ی و رسوم  )... شرایط آب و هوایی و اقلیم(دما، بارش و  سطح آب های زیرزمینی  )منابع تولیدکننده فاضالب(اجزای تشکیو دهنده  منبع آب مصرفی و نوع سامانه آبرسانی  سرانه آب مصرفی  نوسانات ساعتی میزان مصرف آ ب  تخمین ضریب تبدیو آب به فاضالب  کیفیت و مطلوبیت آب مصرفی  میزان آب بهاء و نحوه محاسبه هزینه آب مصرفی برای جامعه  وجود یا عدم وجود شبکه فاضالب قبلی  اطالعات در دسترس از سایر جوامع با شرایط مشابه :پارامترهایی که در این زمینه باید تعیین شوند عبارتند از  سرانه مصر ف آب برای مصارف مختلف  سرانه تولید فاضالب -------- صفحهٔ بعد -------- 14 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی  میزان رواناب و نشتاب  ضریب حداقو و حداکثر جریان فاضالب  جریان)... های مهم برای طراحی (متوسط روزانه، حداقو و حداکثر روزانه و ب- اطالعات الزم برای تعیین مشخصات کیفی فاضالب  محو ها ی تولید فاضالب  مشخصه های کمی فاضالب  کیفیت آب مصرفی  نوع و محو تولید فاضالب ها ی خاص  اطالعات حاصو از نمونه برداری های صورت گرفته :پارامترهایی که در این زمینه باید تعیین شوند عبارتند از  پارامترهای فیزیکی (جامدات کو، محلول و معلق، معلق قابو ته)... نشینی، کدورت، دما و  ،مشخصات شیمیایی (قلیائیتpH ، BOD ، COD )... ، ازت، فسفر، سولفات، کلرور، فلزات سن ین و  مشخصات میکروبی  امکان تغییر در مشخصه)های کیفی فاضالب (ساعتی،روزانه و فصلی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ انتخاب الگو مناسب مدیریت فاضلاب در جوامع کوچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - انتخاب الگو مناسب مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 17 فصو چهارم- انتخاب ال و مناسب مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 1 - 4 - کلیات در جوامع کوچک و روستایی به دلیو پراکندگی ساختمان ،ها، پایین بودن حجم فاضالب تولیدی و مسائلی از این قبیو روش ها یی که برای جمع آوری و دفع فاضالب مورد استفاده قرار می گیرند، عموماً به دو روش کلی جمع آوری و تصفیه در محو3 یا غیرمتمرکز (فاقد شبکه جمع آوری ) و دور از محو یا متمرکز(دارای شبکه جمع آوری ) تقسیم بندی می شود . از روش ها ی تصفیه در محو می توان به روش ها ی چاه جذبی و سپتیک تانک اشاره نمود که در این روش ها نیاز چندانی به شبکه ها ی جمع آوری می ن باشد . در روش ها ی دور از محو یا متمرکز فاضالب پس از جمع آوری توسط یکی از شبکه ها ی متعارف و یا غیرمتعارف که می توان ،د مجزا و یا مختلط باشد فاضالب برای تصفیه و دفع به محو تصفیه خانه منتق می و شود . در این روش ها ، اعم از متمرکز و غیرمتمرکز، تصفیه فاضالب با استفاده از روش ها ی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک و یا تلفیق این روش ها قابو انجام می باشد . 1 - 5 - انواع سامانه ها ی مدیریت فاضالب 1 - 5 - 4 - سامانه فاضالب غیرمتمرکز این مفهوم عموماً بر سامانه ها ی تک و مجزای تصفیه فاضالب در محو و یا سامانه ها ی چندگانه تصفیه در محو برای یک تولیدکننده فاضالب یا مجموعه ای از تولید کنندگان(مانند سامانه ها ی جمع آوری و تصفیه فاضالب خوشه ای2 ) داللت دارد، یعنی فاضالب به صورت محلی جمع آوری ، تصفیه و دفع می شود و یا مورد استفاده مجدد قرار می گیرد . به عبارت دی ر برای تصفیه فاضالب تولید شده شهرهای کوچک، روستاها یا مناطق دور افتاده که احداث سامانه ها ی متمرکز تص فیه فاضالب از نظر فنی، زیست محیطی و اقتصادی به صرفه نیست، قابو استفاده می باشند. در مناطقی که به دالیو مختلف اعم از پایین بودن جمعیت، پراکندگی ساختمان ها، توپوگرافی منطقه، بافت و نوع خاک، فصلی بودن سکونت و ... احداث شبکه برای جمع آوری و انتقال فاضالب از لحاظ فنی یا اقتصادی قابو انجام ن می باشد ، از روش ها ی تصفیه در محو می توان بهره گرفت. در این روش به سبب عدم احداث شبکه ها ی جمع آوری ،و انتقال هزینه ی ها مربوط به شبکه به طور قابو مالحظه ای کاهش پیدا می کند . سامانه ها ،ی فاضالب غیرمتمرکز سامانه ها یی می باشند که به طور معمول در محو(خانه) نصب و مدیریت می شوند و می توان د شامو اجزایی برای تحت پوشش قرار دادن یک یا چند خانه را به طور هم زمان باشند . در این روش ممکن است مانند چاه ها ی جذبی و سپتیک تانک ها دفع در همان محو صورت گیرد و یا ممکن است به صورت منطقه ای و در چ ند .نقطه از یک اجتماع این موضوع صورت پذیرد 3- Onsite 2- Cluster Systems -------- صفحهٔ بعد -------- 11 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی مدیریت فاضالب با این شیوه، امکان استفاده گسترده از روش ها ی مقرون به صرفه، مانند استفاده از سامانه ها ی د فع در محو و جمع آوری فاضالب به صورت محلی را فراهم می آورد و نیاز به سرمایه گذاری برای احداث مجاری فاضالب گستر ده و ایست اه ها ی پمپاژ برای انتقال فاضالب از جوامع به سوی تصفیه خانه را حذف و این امکان را دارند که بطور متعدد اجزای بیش تر (مدول های اضافی) جهت توسعه آتی به آن ها اضافه و مورد بهره بردار .ی قرار گیرند اصلی ترین عوامو در انتخاب نوع روش در محو یا غیرمتمرکز برای تصفیه و دفع فاضالب، مشخصات فاضالب و انتخاب محو مناسب برای استقرار سامانه مورد نظر می باشد . در مورد این سامانه ها باید به این نکته توجه شود که ممکن است فقط فاضالب بخشی از ناحیه مورد مطالعه به صورت غ یرمتمرکز مدیریت و در سوی دی ر مدیریت فاضالب جامعه به صورت متمرکز(شامو سامانه جمع آوری فاضالب، تصفیه .خانه و سامانه دفع مرکزی) صورت پذیرد محدودیت هایی که برای سامانه ها ی در محو وجود دارند شامو نیاز به پرسنو بیش تر برای بهره بردار ی از سامانه، متعد د بودن محو ها ی دفع فاضالب، محدودیت و صعوبت در نظارت و ارزیابی عملکرد سامانه، وابسته بودن به مشارکت های عم ومی و مردمی به خصوص در زمینه بهره بردار ی و ن هداری، نیاز به تدوین توافقنامه ها و وضع قوانین، محدودیت زمین، محدودیت در دفع پساب نهایی در برخی محو ها ... و می باشد . سامانه ها ی غیرمتمرکز تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک و روستایی مشتمو بر2 نوع سامانه ها ی در محو و خوشه ای می باشند : 1 - 5 - 4 - 4 - سامانه ها ی در محل این سامانه ها یکی از فناوری هایی هستند که فاضالب در آن تصفیه شده و در همان محو ، بدون استفاده از مجراهای فاضالب و تصفیه متمرکز به محیط زیست باز می گردد . نمونه ای از این سیستم ،تصفیه سیستم سپتیک تانک است که ً معموال برای خانه ی ها منفرد استفاده می .شود 1 - 5 - 4 - 5 - سامانه ها ی فاضالب خوشه ای سیستم ی ها کوچکی هستند که محله های ًکوچک(مجموعا تر کم از344 خانه– ًعموما2 تا34 خانه در یک شاخه) را به یکدی ر متصو می کنند. در این سامانه عموماً از روش ها ی جمع آوری فاضالب جای زین(تحت فشار، مکشی، ساده شده و با قطر کم) برای جمع آوری و انتقال فاضالب به تأسیسات تصفیه و دفع لجن که تأسیساتی نسبتاً کم هزینه می باشند ، بهره ری گی می شود که به دلیو همین استفاده از لوله ًهای با قطر کم و عمدتا انعطاف پذیر ، سهولت اجرا و صرفه جویی در هزینه ها ی مربوط به عملیات اجرایی را به دنبال خواهد داشت. در این سامانه ها ، فاضالب تولیدی به وسیله فاضالبروها به تصفیه خانه ها ی متداول محلی فاضالب یا وا حدهای پیش تصفیه و در نهایت فاضالب تصفیه شده دفع یا توسط س امانه ها ی جذب در خاک، در زمین دفع می شود . از این رو اجزای این سامانه ها می را توان به بخش های جمع آوری ، پیش تصفیه و دفع نهایی تقسیم ،بندی کرد. تأسیسات تصفیه در این رویکرد می توان د همان سامانه تصفیه د ر محو ولی با ابعاد زرگ ب تر .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - انتخاب الگو مناسب مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 15 مزیت مهم بهره گیری از سامانه ها ی جمع آوری جای زین، پایین بودن امکان نشت و نفوذ آب به دلیو استفاده از لوله های با قطر پایین تر می باشد و به دنبال آن احتمال ورود بارهای ورودی باال به واحدهای تصفیه تر کم می شود .در نهایت مو جب افزایش درجه تصفیه، عمر سامانه و در نهایت آلودگی تر کم محیط زیست می باشد . در مورد شبکه ها ی جمع آوری مورد استفاده برای این سامانه ها و انتخاب نوع آن، کلیه موارد مربوطه در بخش6 - 7 ارائه .خواهد شد جهت دفع نهایی، در این سامانه فاضالب جمع آوری شد ه به شبکه ها ی جمع آوری متعارف تخلیه تا در نهایت فاضالب تولیدی به تصفیه خانه متمرکز شهری هدایت شود. بسته به شرایط موجود، این گزینه در برخی از جوامع کوچک مقرون ب ه صرفه می باشد . در صورت عدم وجود تصفیه خانه فاضالب شهری در نزدیکی سامانه خوشه ای و یا عدم امکان و رود جریان اضافی به تصفیه خانه فاضالب شهری می توان از سایر گزینه های موجود و در دسترس برای تصفیه و دفع فاضالب بهره گرفت. اگر محو مناسب یا خاک مناسب در نزدیکی این سامانه وجود داشته باشد، پساب خروجی از مخازن سپتیک در سامانه ها ی تحت فشار و یا خروجی از مخازن سپ تیک در سامانه ها ی ثقلی با قطر کم را می توان به این نواحی و در نهایت جذب سطحی خاک هدایت کرد. این ونه پساب ها ًمعموال ابتدا در یک واحد پیش تصفیه همان طور که در باال توضیح داده شد تصفیه می شوند .تا عملکرد و راندمان سامانه خاک بهبود یابد 1 - 5 - 5 - سامانه ها ی فاضالب متمرکز این مفهوم عموماً بر سامانه ها ی دارای بخش های جمع آوری و تصفیه فاضالب به صورت متمرکز و گاهاً در مورد شبکه ها ی مرکب همراه با جمع آوری آب های سطحی داللت دارد. به عبارت دی ر کلیه فاضالب تولید شده در جامعه به وسیله یکی از شبکه ها ی متعارف و یا غیرمتعارف ب ه یکی از حالت های مجزا یا مختلط جمع آوری و سپس با استفاده از خطوط انتقال به یک تصفیه خانه مرکزی هدایت و در نهایت تصفیه و دفع می گردد . الزم به ذکر است در برخی شرایط ممکن است فاضالب به صورت خوشه ای جمع آوری و سپس به صورت متمرکز به تصفیه .خانه منتقو شود این سامانه ها به خصوص برای مناطق با جمعیت و تراکم باال مورد استفاده قرار می گیرند. اما در مناطقی که از لحاظ منابع آب محدودیت و سرانه مصرف آب در آن ها بسیار پایین است پیشنهاد نمی شود . با استفاده از سامانه ها ی متمرکز فاضالب، با انتقال فاضالب به خارج از جوامع تول یدکننده آن، استفاده از پساب محدود می گردد . در یک سامانه متمرکز استفاده از پساب خروجی تصفیه خانه نیازمند صرف هزینه ها یی می باشد که از جمله آن ها سامانه ها و تجهیزات مربوط به ایست اه ها ی پمپاژ، خطوط انتقال، مخازن ذخیره و ... جهت استفاده مجدد از آن می باشد . این سامانه ها معموالً جهت استفاده در محدوه های زمانی24 تا64 سال آینده(افق طرح) طراحی می شوند و این موضوع ًگاها سبب بسیار بزرگ بودن تأسیسات در سال ها ی ابتدایی بهره بردار ی و محدود بودن اندازه در سال های انتهایی می .گردد عالوه بر این می بایست دارای کارایی باالیی باشند تا بتوانند هم قابلیت تطبیق در محو را داشته باشند و هم بتوانند فاضالب .را با کیفیت مورد انتظار تصفیه کنند -------- صفحهٔ بعد -------- 10 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی در سامانه ها ی متمرکز که دارای7 جزء اصلی جمع آوری ، تصفیه و دفع نهایی می باشند ، شبکه جمع آوری ًفاضالب عموما حدود24 % تا36 % از کو هزینه الزم برای سرمایه گذاری را به خود اختصاص می دهد و این در حالی است که در سامانه ها ی غیرمتمرکز که حتی االمکان فاضالب تولید شده در نزدیکی محو تولید، تصفیه می شود ، این اجزا فقط تصفیه و دفع را شامو می شود و از این حیث ه زینه ها .کاهش می یابد 1 - 5 - 7 - سامانه ها ی فاضالب ترکیبی (متمرکز– )غیرمتمرکز در برخی شرایط ترکیبی از روش ها ی متمرکز و غیرمتمرکز اغلب به عنوان عملی ترین راه حو شناخته می شود . در ا ین حالت ممکن است برخی نواحی دارای سامانه غیرمتمرکز و کو منطقه دارای یک سامانه متمرکز ب اشد و یا کو محدوده به صورت چندین ناحیه جمع آوری .و تصفیه شود جدول1 - 4 - ویژگی ها ی اصلی سامانه ها ی فاضالب متمرکز و غیرمتمرکز راهکار مزایا معایب سامانه ها ی متمرکز  جمع آوری کلیه فاضالب ها در یک نقطه  کنترل و بهره بردار ی آسان تر  طوالنی شدن مدت زمان اجرا  باال بودن سرمایه گذاری موردنیاز  عدم مشارکت مردم در اجرا و بهره بردار ی  نیاز به نیروی متخصص سامانه ها ی غیرمتمرکز  راهبری و ن هداری ساده  عدم نیاز به اجرای شبکه جمع آوری فاضالب به صورت کامو  پایین بودن هزینه ها ی سرمایه گذاری اولیه  تر کم بودن مدت زمان اجرا  باال بودن میزان مشارکت ها ی مردمی  نیاز تر کم به نیروی متخصص  استفاده مجدد از فاضالب تصفیه شده در محو  متعدد بودن مکان های تصفیه فاضالب  نیاز به پرسنو بیش تر برای بهره بردار ی سامانه ها  امکان آلودگی زیست محیطی در برخی روش ها 1 - 7 - انتخاب نوع سامانه مدیریت فاضالب گام بعدی پس از مطالعات اولیه و تعیین نیاز یک جامعه برای اجرای سامانه فاضالب، انتخاب نحوه کلی دفع فاضالب (در آن اجتماع به صورت متمرکز و غیرمتمرکز یا سامانه ها )ی فاضالب در محو می باشد . همان گونه که در قبو به آن اشاره شد، انتخاب هر کدام از این روش ها (متمرکز و غی رمتمرکز) باید با توجه به نتایج ارزیابی های صورت گرفته باشد که شاخص:های اصلی در این زمینه عبارتند از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - انتخاب الگو مناسب مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 13 جدول1 - 5 - انتخاب نوع سامانه مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی شاخص ساختار کلی سامانه متمرکز غیرمتمرکز روش ها ی فعلی تصفیه فاضالب وجود شبکه ها ی سنتی * (امکان ارتقای سامانه موجود بسته به )تجربیات در دسترس * (عدم کارایی سامانه موجود بسته به )تجربیات در دسترس وجود سپتیک تانک ها * (عدم کارایی سامانه موجود بسته به )تجربیات در دسترس * (امکان ارتقای سامانه موجود و گسترش آن در سطح جامعه بسته به تجربیات در )دسترس شرایط جوامع مجاور وجود تصفیه خانه در جوامع مجاور * (در صورت امکان اتصال شبکه به )سامانه جامعه مجاور جمعیت، تراکم جمعیتی و پراکندگی ساختمان ها جمعیت کم و تراکم جمعیتی پایین * (در مناطق با جمعیت کم ولی تراکم بیش تر نسبت به روش در محو، اجرا ب ه صورت خوشه)ای پراکندگی باالی ساختمان ها (در صورت نیاز به سیستم های خوشه ای چندگانه در شرایط عدم امکان استفاده از سیستم های در )محو * (در صورت کم بودن ساختمان های مجاور هم به نحوی که نتوان سیستم های در محو اجرا نمود اجرا به صورت خوشه)ای تراکم باال * رشد جمعیت بسیار باال در آینده * در دسترس بودن زمین زمین کافی در محدوه ساختمان ها * عدم در دسترس بودن زمین در محدوده ساختمان ها و وجود زمین کافی در پایین دست * هزینه ها ی اجرا عدم تأمین منابع مالی مناسب برای احداث تصفیه خانه متمرکز (با در نظر گرفتن عدم فراهم بودن سایر )شرایط (در صورت عدم صرفه اقتصادی برای )جوامع کوچک و روستایی * نوع خاک ظرفیت جذب پایین * * (در صورت وجود برنامه استفاده مجدد )از پساب تصفیه شده (در صورت وجود محدودیت های حاکم بر سیستم های درمحو به خصوص شرایط خاک، اجرا به صورت خوشه)ای سطح آب زیرزمینی سطح باالی آب * (عدم بهره گیری )از روش الگونی * (عدم بهره گیری از روش دفع درون الیه های )زمین -------- صفحهٔ بعد -------- 19 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ادامه جدول1 - 5 - انتخاب نوع سامانه مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی شاخص ساختار کلی سامانه متمرکز غیرمتمرکز توپوگرافی وجود پستی و بلندی ها ی زیاد (عدم امکان استفاده از روش ها ی )ثقلی * شیب بسیار زیاد * (بهره گیری از روش ها ی جمع آوری )جای زین * مشارکت ها ی عمومی ،فراهم نمودن زمین، مشارکت در احداث بهره بردار ی و ن هداری * پذیرش عمومی * زیرساخت ها در دسترس بودن زیرساخت ها مانند برق (هم برای سامانه ها ی در محو و هم برای تصفیه)خانه * * کاربرد مجدد پساب تصفیه شده و لجن امکان استفاده مجدد در محو * عدم امکان استفاده مجدد * محدودیت منابع آب و سرانه مصرفی آب مناطق با محدودیت منابع تأمین آب و سرانه مصرف پایین (احداث سامانه متمرکز در این حالت با توجه به دبی کم منجر به انسداد )شبکه خواهد شد * سرانه باالی مصرف * نیروی متخصص و ماهر عدم امکان دسترسی به نیروی متخصص برای راهبری تصفیه خانه * تجربیات و سوابق وجود تجربیات و سوابق در مورد جوامع و شرایط مشابه * * قوانین و مقررات طرح جامع کاربری اراضی و حفاظت از منابع )(جمعیت، تراکم و رشد جمعیت آینده * )(بسته به قوانین * )(بسته به قوانین قوانین محدود کننده (عدم امکان )احداث سازه در معابر عمومی * ممنوعیت انتقال آب از یک حوضه به حوضه دی ر * * ،قوانین نواحی باالدست سدها ساحلی و دریاچه ها و رودخانه ها * * (عدم امکان دستیابی به استانداردهای وضع شده جهت تخلیه پساب سیستم )متمرکز سایر قوانین محدودکننده * * در مورد انتخاب سامانه ها ی غیرمتمرکز باید به این موضوع توجه داشت که با توجه به تجربیات نسبتاً کمی هک در زمینه اجرای چنین سامانه ها یی وجود دارد، پیاده سازی چنین سامانه ها یی چالش ها یی از جمله موارد زیر را پیش رو خواهد داشت و این مستلزم این است که از قبو در مو رد آن .ها اندیشیده شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - انتخاب الگو مناسب مدیریت فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 18  نبود آگاهی و درک عمومی نسبت به این موضوع که تصفیه خانه ها ،ی فاضالب متمرکز عملکرد بهتری دارند سرمایه گذاری صورت گرفته را حفظ می کنند و نسبت به سامانه ها ی غیرمتمرکز و تصفیه در محو مقبولیت بیش تر .ی دارند  محدودیت یا ضعف های قانونی به خ صوص در حوزه های محلی نسبت به اجرا و بهره بردار ی از سامانه ها ی در محو  نبود ان یزه های تشویقی در مورد اجرای سامانه ها ی تصفیه در محو و همچنین نیاز به سرمایه گذاری در بخش دانش مهندسی  عدم سرمایه گذاری در بخش فاضالب روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ انتخاب روش مدبریت فاصلاب به صورت متمرکز در جوامع کوجچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - انتخاب روش مدیریت فاضالب به صورت متمرکز در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 57 فصو پنجم- انتخاب روش مدیریت فاضالب به صورت متمرکز در جوامع کوچک و روستایی 5 - 4 - کلیات سامانه ی ها متمرکز سامانه یی ها هستند که به صورت یک سایت مرکزی شامو تصفیه خانه ،مرکزی تجهیزاتی برای جمع آوری، دفع یا انتقال فاضالب برای کو منطقه پیش بینی و شامو شبکه جمع آوری ،فاضالب سامانه ،تصفیه سامانه استفاده مجدد از پساب و سامانه دفع لجن می باشند . در سامانه متمرکز جمع آوری کلیه فاضالب ها توسط شبکه جمع آوری صورت گیرد و انتقال آن به یک نقطه در خارج از روستا انجام خواهد شد. ًعموما شبکه ی ها متعارف جمع آوری فاضالب با به کارگیری روش ی ها مرسوم لوله کشی که در اکثر نقاط کشور کاربرد دارند برای انتقال فاضالب به تصفیه خانه به کار گرفته می شوند . اما در جوامع کوچک و مناطق روستایی که اجرای شبکه ها ی متعارف مقرون به صرفه ن می باشد ،، در صورت انتخاب روش متمرکز می توان از شبکه ها ی جای زین ی ا غیرمتعارف بهره گیری کرد که شامو روش ی ها شبکه جمع آوری فاضالب تحت ،فشار شبکه جمع آوری فاضالب تحت ،خالء شبکه ثقلی با قطر کوچک و شبکه متعارف ساده شده می باشد . استفاده از هر یک از روش ی ها برشمرده به جوانب مختلفی وابسته می باشد و نظر کارشناسان منطقه ای به موفقیت این امر کمک شایانی می نماید. (به مجموعه ضوابط343 - سامانه ها ی جمع آوری فاضالب جای زین شبکه ها ی ثقلی رجوع گردد.) در روستاهایی که خانه ها نزدیک به یکدی ر و در برخی موارد با زمین ی ها کشاورزی احاطه شده،اند به خصوص در مناطقی که میزان روان آب های سطحی زیاد است و فضای کافی برای نصب سامانه فاضالب در محو وجود ،ندارد استفاده از سامانه ی ها متمرکز مناسب تر می باشد. 5 - 5 - روش ها ی جمع آوری فاضالب در جوامع کوچک و روستایی روش ها ی جمع آوری فاضالب به2 دسته کلی روش ها ی متعارف و روش ها ی غیرمتعارف یا جای زین طبقه بندی می شود که روش ها ی متعارف در شهرها و جوامع بزرگ و روش ها ی جای زین در جوامع کوچک و یا مناطقی که شبکه ها ی متعارف به علو مختلف قابو اجرا نیستند و یا مقرون به صرفه ن می باشند، کاربرد دارد. در جوامع کوچک و روستایی با توجه به دبی پایین فاضالب، کوچک بودن طول شبکه جمع آوری ، پراکندگی منازل در برخی مناطق و سایر شرایط خاص حاکم در برخی جوامع استفاده از شبکه ها ی متعارف برای آن ها مناسب و مق رون به صرفه ن می باشد . به ویژه در مناطقی با سطح آب زیرزمینی باال، نامناسب بودن بافت خاک، نبود شیب مناسب، گردش ر پذیر بودن، عدم دسترسی به نیروی ه بهر بردار متخصص، کم عرض بودن معابر و عدم امکان گودبرداری های عمیق، کم بودن میزان جریان فاضالب و یا سایر محدودیت ه ای فنی و هیدرولیکی، پراکندگی منازل که اجرا و یا ن هداری از شبکه ها ی متعارف هزینه بر می باشد ، از شبکه ها ی جای زین ، می توان .بهره گرفت -------- صفحهٔ بعد -------- 51 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 5 - 5 - 4 - سامانه فاضالبروی تحت فشار سی ستم ها ی فا ضالبروی تحت ف شار، راهکاری جای زین برای سی ستم ها ی فا ضالب متعارف برای جوامع کوچک و روست ایی می باشد . این روش به خصوص در محو ها یی که تراکم خانه ها کم و زمین نسبتاً هموار می باشد ، مقرون به صرفه می باششد . این روش در محو ها یی که زمین بسشیار صشاف و به اصشطالح فلت3، بسشتر سشن ی و یا صشخره ای و سشطح آب زیرزمینی باال است نیز مؤثر می باشد . 5 - 5 - 5 - سامانه فاضالبروی)مکشی (تحت خالء در سامانه ها ی فا ضالب مک شی که می توان ند جای زینی برای فا ضالبروهای ثقلی متعارف با شند، فا ضالب از محو تولید به یک مخزن ن هدارنده فاضالب وارد و پس از رسیدن به حجم معینی به واسطه ایجاد خالء، به شبکه جمع آوری تخلیه ود ش می . در این نوع شبکه برخالف بکه ش ها ی ثقلی متعارف، جهت حرکت و انتقال فا ضالب، از اختالف ف شار در نقاط مختلف شبکه ا ستفاده می شود . این سامانه به دلیو دا شتن قابلیت انتقال فا ضالب تا حداکثر6/0 تا2 متر و همچنین ا ستفاده از لوله های با قطر کم در تران شه ها ،ی کم عمق به خ صوص در توپوگرافی م سطح یا زمین ها ی هموار با تغییرات کم در رقوم ارتفاعی، سطح آب زیرزمینی باال، تراکم جمعیتی کم و وجود بسشتر سشن ی در عمق ها ی کم و در محو ها یی که امکان برخورد با موانع اجرایی زیرزمینی باال باشد، قابلیت کاربرد دارد و برخالف سامانه ها ی متعارف در قطرهای کوچک مشکالت بو و خو.ردگی را ندارند 5 - 5 - 7 - فاضالبروهای ثقلی با قطر کم5 ( فاضششالبروهای ثقلی با قطر کمSDGS) برای مناطق مسششکونی با تراکم پایین و اماکن تجاری مناسششب می .باشششند برخالف سششیسششتم ها ی متعارف فاضششالب که قطرهای بزرگی دارند، این روش به مسششیر و راسششتای مسششتقیم و حفاری و خاکبرداری عمیق نیازمند ن می باشششد و ممکن اسششت با شششیب ها ی مختلفی که فقط هد7 الزم در جهت مناسششب را فراهم می کند ، اجرا گردد. در این نوع شبکه، امکان رسوب مواد جامد فاضالبروهای جمع آوری محدود است و الزم نیست سرعت حرکت فاضشالب در لوله زیاد باششد. در نتیجه قطر و ششیب لوله های جمع آوری و انتقال فاضشالب در مقایسشه با لوله های مشابه شبکه ها ی متعارف جمع آوری فاضالب، بسیار کوچک است. در این نوع شبکه تعداد آدم روها بسیار کم و می ن توا د در محو ها یی که توپوگرافی زمین برای فاضشالبروهای متعارف ثقلی بسشیار صشاف و کم ششیب و یا مناطق دارای سشطح آب زیرزمینی باال که اجرای شبکه ها ی متعارف پرهزینه می باشد .، اجرا گردد 3- Flat 2- Small Diameter Gravity Sewers (SDGS) 7- Head -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - انتخاب روش مدیریت فاضالب به صورت متمرکز در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 55 5 - 5 - 1 - سامانه فاضالبروی ساده شده شبکه جمع آوری فاضالب ساده شده مشابه شبکه فاضالبرو ثقلی متعارف است، اما از لحاظ روش و مبانی و معیارهای طراحی و متعلقات تفاوت هایی با آن دارد. از این روش بیش تر برای جمع ی آور فاضالب در مناطقی که به دلیو وجود شرایط خاص توپوگرافی، زمین شناسی، مکانیک خاک، سطح آب های زیرزمینی، تراکم جمعیت، ال و و نوع معابر و گذرگاه ها، م ناطق حاشیه نشین شهری، بافت های فرسوده و یا جوامع روستایی و کوچک که پیاده سازی شبکه جمع آوری فاضالب متعارف با مش کالت و هزینه های باالیی همراه می باشد ، استفاده می شود . تعدیو پارامترهای مختلف طراحی از جمله حداقو قطر لوله ها، حداقو شیب، حداقو عمق کارگذاری لوله ها، فواصو بین آدم روها و یا استفاده از واحدهای ساده بازرسی و شستشو به جای آدم رو ها و کاهش سرعت خود شستشویی ت ا حد 6/4 متر بر ثانیه از دالیو اصلی کاهش هزینه ها ی اجرایی این سامانه در مقایسه با سامانه جمع آوری .متعارف است 5 - 7 - انتخاب نوع شبکه جمع آوری فاضالب غیرمتعارف و جایگزین برای جوامع کوچک و روستایی برای جمع آوری و انتقال فاضششالب در یک اجتماع کوچک به روش متمرکز، عالوه بر روش متعارف و ثقلی، گزینه های جای زین دی ری مانند شبکه تحت فشار، مکشی(خالء)، ساده شده و با قطر کم در دسترس می باشد که با توجه به ش رایط موجود، باید بهترین و مناسب ترین گزینه را از میان آن ها انتخاب ن مود. (به مجموعه ضوابط343 -سامانه ها ی جمع آوری فا ضالب جای زین شبکه ها ی ثقلی- )رجوع گردد مزایا، معایب و موارد کاربرد هر یک از سامانه ها ی جمع آوری فا ضالب غیر متعارف و جای زین در جدول(6 - 3) و مقایسه روش ها ی جای زین در جدول(6 - 2) :ارائه شده است جدول5 - 4 - مزای ا، معایب و کاربرد سیستم ها ی جمع آوری فاضالب جایگزین نوع سامانه مزایا معایب موارد کاربرد هزینه ها نسبت به روش متعارف سیستم جمع آوری فاضالب تحت فشار  عدم نیاز به شیب بندی  کاهش هزی نه های ا حداث شششب که (کشاهش قطر– کشاهش حفشاری و آدم)رو  عدم نیاز به ساخت آدم رو و جلوگیری از نفوذ نشتاب و آب های نفوذی  عدم نیاز به نیروی ثقو به عنوان نیروی محرک فاضالب  کشاهش بشار آلی و هیشدرولیکی ظرفیت تصشششفیه خانه فاضشششالب به علت اسشششتفاده از پمپاژ پسشششاب سپتیک تانک  عدم ورود نشتاب به این سیستم  در اطراف سشششاخت مان ها و حتی .درختان قابو اجرا است  در حا لت اسشششتفاده از پمپ خرد .کننده نیاز به سپتیک تانک ندارد  .دانش فنی آن در دسترس است  نیشاز بشه تجهیزات برقی و م کانیکی و در نتی جه افزایش مقدار مصرف انرژی  عدم کارایی سشامانه در ششرایط قطع برق  سششپتیک شششدن فاضششالب در ششششبکه و ایجاد بوهای زننده و خوردگی  نیاز به پرسششنو متخصششص و ب ا تجربه جهت بهره بردار ی  افزایش هزینه های بهره بردار ی و ن هداری  ضرورت آموزش افراد جامعه  برای هر واحد سششاختمانی نیاز .به پمپاژ است  در حالت اسشتفاده از پمپ خرد کننده فاضالب نسبتاً قوی وارد .شبکه خواهد شد  مناطق با زمین سن ی  مناطق با سشششطح باالی آب زیرزمینی  منشاطق دارای پسشششتی و بلندی زیاد  نواحی با تراز سششنگ بسششتر باال  مناطق با سشششاختمان های پراکنده و تراکم کم  نواحی مسششطح و صششاف و زمین ها ی با شیب رو به باال  مناطق دارای ساختمان هایی با تعداد طبقات زیرزمین  هزینه ها ی اولیه و سشششر ما یه :گذاری متوسط تا زیاد  هششزیششنششه هششا ی بششهششره بششردار ی و ن هداری: متوسط -------- صفحهٔ بعد -------- 50 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ادامه جدول5 - 4 - مزایا، معایب و کاربرد سیستم های جمع آوری فاضالب جایگزین نوع سامانه مزایا معایب موارد کاربرد هزینه ها نسبت به روش متعارف سیستم جمع آوری فاضالب مکشی  عدم نیاز به شیب بندی  عدم نیاز به سشششاخت آدم رو و کاهش میزان نفوذ نشششش تاب و آب های نفوذی  کاهش هزینه های احداث شبکه  کشاهش قطر لولشه اصشششلی و همچنین هزینه تهیه و نصشششب فاضالبروی اصلی  عملکرد مناسب در مناطق صاف و بدون شششش یب، م ناطق ت په ماهوری، کاهش عمق خط پروژه  سرویس رسانی به چند ساختمان توسط یک شیر خالء  سشهولت نصشب با توجه به موانع زیرزمینی  لزوم استفاده از یک سیستم نیرو در ایست اه مکش  تر کم ین مششششکشو تولیشد بو و خوردگی  .دانش فنی آن در دسترس است  نیشاز بشه تجهیزات برقی و م کانیکی و در نتی جه افزایش مقدار مصرف انرژی  افزایش وابسشششت ی تشامین هز ینشه هشا از طر یق ق ب مشترکین(بیش از36 % از کو هزینه)ها  نیاز به پرسشش نو متخصششص و باتجربه جهت بهره بردار ی  افزایش هزینه های بهره بردار ی و ن هداری به ع لت ن یاز به نیروی امشدادی جهشت رفع نواقص و خرابی های سیستم  مششکو تر بودن نصشب ششبکه فاضشالبرو اصشلی در این روش نسبت به سایر روش ها  غیرقابو اسشششتفاده بودن برای شرایط روستایی ایران  م حدود یت د ر اتصششششال به ایسشششششتشش ششاه مششرکششزی مکش(حداکثر64 )خانه  زمین ها ی مسطح  مناطق با سششطح باالی آب زیرزمینی  م ناطق دارای خاک های سست و زمین ها ی سن ی  منشاطق تپشه مشاهوری بشا تغییرات بسشششیار کم رقوم ارتفاعی  نواحی متراکم  نواحی دارای تراز سشششنگ بستر باال  هز ینشه هشا ی او لیشه و سرمایه :گذاری متو سط تا زیاد  هزی نه ها ی بهره بردار ی و ن هداری: متوسششط تا زیاد سیستم جمع آوری فاضالب ساده شده  قابل یت اسشششت فاده در جوامع با تراکم زیاد  اسشتفاده از فاضشالبروهای با قطر کوچک  اسششتفاده از ترانشششه ها ی با عمق کم  استفاده از آدم روهای ساده تر  ساخت و اجرای سریع  سادگی سامانه از نظر اتصاالت و انشعابات  عدم ن یاز به پرسششش نو فنی و متخ صص برای مراحو ساخت و راهبری و ن هداری آن  پایین بودن میزان نشششش تاب و آب های نفوذی به دلیو ا ستفاده از لوله های پالستیکی با قطر کم و دریچه های ش ست شو ب ه جای آدم رو  نیشاز بشه آششششغشال یری در ورودی ها و تخلیه مواد تجمع یافته به صورت دوره ای  م شکو در تخلیه مواد زائد در صورت ورود آن ها به شبکه  باال بودن احت مال گرفت ی و مسدود شدن فاضالبروها  عدم وجود تجربیات کافی در مششورد طششراحششی، اجششرا و بهره بردار ی از آن  مناطق شهری و یا حاشیه شششهری با تراکم جمعیتی باال و کم درآمد  در مناطقی که اسششتفاده از سشششپتیک تانک برای دفع فاضالب امکان.پذیر نباشد  هز ینشه هشا ی او لیشه و سرمایه گذاری: کم  هزی نه ها ی بهره بردار ی و ن هداری: کم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - انتخاب روش مدیریت فاضالب به صورت متمرکز در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 53 ادامه جدول5 - 4 - مزایا، معایب و کاربرد سیستم های جمع آوری فاضالب جایگزین نوع سامانه مزایا معایب موارد کاربرد هزینه ها نسبت به روش متعارف سامانه جمع آوری فاضالب با قطر کم  کشاهش زمشان و هزینشه برای احداث این نوع سامانه  حداقو نیاز به آدم رو و در نتیجه کاهش هزینه ها  حدا قو ن یاز به پرسششش نو برای بهره بردار ی و ن هداری  وابست ی پایین به انرژی  حداقو نیاز به ایست اه پمپاژ  کاهش مقدار نششششتاب و رواناب ورودی به سامانه  ضرورت احداث سپتیک تانک  نیاز به تخلیه دوره ای لجن  پتانسیو باالی تولید بو  افزایش عمق کار گذاری لو له بشه خصشششوص در منشا طق سششردسششیر(با توجه به سششرد شششدن فاضششالب در سششپتیک )تانک  در برخی ششششرایط توپوگرافی ممکن اسشششت ن یاز به پم پاژ .باشد  مناطق روست ایی  دارای سطح آب زیرزمینی باال  منشاطق دارای پسشششتی و بلندی ها ی زیاد  مناطق دارای شیب کم  مناطق دارای جنس زمین ناپایدار، زمین سن ی  معابر دارای عرض کم  هز ینشه هشا ی او لیشه و سرمایه گذاری: کم  هزی نه ها ی بهره بردار ی و ن هداری: کم جدول5 - 5 - مقایسه سیستم ها ی جایگزین جمع آوری فاضالب نوع فاضالبرو توپوگرافی مناسب هزینه ساخت در نواحی صخره ای، آب زیرزمینی باال پتانسیل سولفید حداقل شیب با سرعت موردنیاز نیازهای بهره بردار ی نگهداری نیاز به نیروی برق تحت فشار سرباالیی پایین متوسط- باال بله متوسط- باال متوسط مکشی مسطح پایین پایین بله باال باال ساده شده سرازیری پایین متوسط بله پایین ندارد با قطر کم سرازیری پایین متوسط بله پایین ندارد جدول5 - 7 - ویژگی ها ی سامانه ها ی جمع آوری فاضالب جایگزین پارامترها دانش فنی طراحی هزینه ها ی اجرایی سهولت اجرا نیاز به آدم رو امکان سرویس رسانی به چند ساختمان پیچیدگی تأسیسات و متعلقات هزینه ها ی بهره بردار ی و نگهداری نیاز به نیروی متخصص و فنی مشکل تولید بو نیاز به تجهیزات برقی و مکانیکی نیاز به پمپاژ فاضالب قابلیت حذف بخشی از آالینده های فاضالب نیاز به افراد جامعه برای راهبری و آموزش آ ها ن ویژگی ها نوع روش جمع آوری فاضالب تحت فشار زیاد باال دشوار ندارد دارد زیاد زیاد دارد دارد دارد دارد دارد زیاد :کارایی در  مناطق مرتفع، دارای شیب کم و تپه ماهوری  سخت و سن ی، سطح آب زیرزمینی باال سپتیک شدن فاضالب در شبکه توقف سامانه در صورت خرابی پمپ یا قطع برق مک شی زیاد باال دشوار ندارد دارد زیاد زیاد دارد دارد دارد دارد دارد زیاد :کارایی در  زمین ها ی ناپایدار، شیب کم و سن ی  دارای موانع اجرایی زیرزمینی عدم تماس با گاز هیدروژن سولفید -------- صفحهٔ بعد -------- 59 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ادامه جدول5 - 7 - ویژگی ها ی سامانه ها ی جمع آوری فاضالب جایگزین پارامترها دانش فنی طراحی هزینه های اجرایی سهولت اجرا نیاز به آدم رو امکان سرویس رسانی به چند ساختمان پیچیدگی تأسیسات و متعلقات هزینه های بهره برداری و نگهداری نیاز به نیروی متخصص و فنی مشکل تولید بو نیاز به تجهیزات برقی و مکانیکی نیاز به پمپاژ فاضالب قابلیت حذف بخشی از آالینده های فاضالب نیاز به افراد جامعه برای راهبری و آموزش آ ها ن ویژگی ها با قطر کم متوسط متوسط ساده دارد دارد متوسط متوسط دارد دارد ندارد ندارد دارد متوسط :کارایی در  زمین ها ی ناپایدار، سن ی، شیب کم، عرض معابر کم، سطح آب زیرزمینی باال پایین تر بودن میزان نشتاب ساده شده متوسط کم ساده دارد ندارد کم کم ندارد ندارد ندارد ندارد ندارد کم :کارایی در  مناطق با تراکم باال و درآمد پایین پایین تر بودن میزان نشتاب چک لیست اطالعات مورد نیاز جهت انتخاب، طراحی، اجرا و بهره بردار ی انواع شبکه ها ی جمع آوری فاضالب در جوامع کوچک و روستایی الف- :انتخاب نوع شبکه  جمعیت تحت پو شش شبکه در ابتدا و انتهای دوره طرح- تراکم جمعیت و پراکندگی منازل  میزان فاضالب تولیدی  وضعیت معابر و شرایط و امکانات محلی  نوع، بافت و نفوذپذیری خاک  توپوگرافی و شیب زمین  عمق آب های زیرزمینی  ش رایط زیست محیطی و شرایط اقلیمی  شرایط اجتماعی، فرهن ی و اقتصادی  سامانه موجود برای دفع فاضالب ب- :طراحی  مشخصه ها ی کمی فاضالب  مشخصه ها ی کیفی فاضالب  مبانی طراحی پ- :اجرا  نقشه ها ی اجرایی و مشخصات فاضالبروها  مشخصات و محو اجرای اجزای مختلف شبکه  مطالعات زمین شناسی و ژئوتکنیک  آ بر ورد اقتصادی  سازمان و روش اجرا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ برای جوامع کوچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - انتخاب روش مناسب تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 04 فصو ششم- انتخاب روش مناسب تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک و روستایی 0 - 4 - کلیات تصفیه فاضالب طی مجموعه ای از مراحو انجام می شود که بسته به شرایط و منابع در دسترس برای بهره بردار توان یم ی د اثربخشی و پیچیدگی فزاینده ای داشته باشد. با هدف ارائه راهنماهایی به خصوص در زمینه ها ی فنی، فیزیکی و تا حدی اقتصادی، در این بخش فهرستی از معیارها ارائه خواهد شد که می توان د به شناسایی زیرمجموعه ای از روش ها و فناوری ها ی «مناسب » تصفیه فاضالب کمک کند. بنابراین، این بخش بر معرفی روش ها ی تصفیه فاضالب که برای جوامع کوچک .مناسب است، تمرکز دارد 0 - 5 - انواع سیستم های تصفیه فاضالب سیستم های تصفیه فاضالب می توان ند سیستم های طبیعی (یا گسترده ) و مکانیکیً(یا عمدتا متراکم ) باشن د. در سیستم های گسترده، مانند برکه های بی هوازی و اختیاری، نرخ تصفیه معموالً نسبتاً آهسته و برای دستیابی به سطوح تصفیه قابو قبول، به زمان های ماند و زمین زیاد نیاز دارند. سیستم های متراکم مانند الگون های هوادهی، بر اساس نرخ های واکنش باالتر طراحی می شوند ، که منجر به حجم تر کم حوض ها و مساحت کوچک تر برای تصفیه خانه می شود ، اما از لحاظ فنی پیچیده تر و بنابراین معموالً نیاز به پرسنو ماهر، تعمیر و ن هداری منظم و انرژی جهت مصرف واحدها .دارند سیستم های تصفیه طبیعی یا گسترده با توجه به نیاز انرژی تر کم تا حد امکان برای جوامع کوچک در اولویت قرار می ،گیرند. اما در شرایط وجود محدودیت در زمین روش ها ی دی ری در دسترس هستند که دارای فناوری پیچیده تر اما نرخ تصفیه باالتر با استف اده از یک طرح کوچک تر می باشند. 0 - 7 - سطوح تصفیه فاضالب تصفیه خانه ها ی فاضالب به طور معمول به سطوح مختلف تصفیه گروه بندی می شوند که معموالً به عنوان تصفیه اول ،یه ثانویه و ثالثیه شناخته می شوند ،. مراحو تصفیه اضافی شامو تصفیه پیشرفته و تصفیه لجن است. این سطوح تصفیه گروه بندی اولیه واحدهای فرایندی برای دستیابی به اهداف پیش بینی شده را همانند جدول(2 - 3) ارائه می دهد. معرفی روش ها ی تصفیه ارائه شده در این راهنما بر سطوح اولیه، ثانویه و ث الثیه تصفیه ف اضالب تمرکز دارند و برای پیش تصفیه یا تصفیه لجن به صورت کلی تر ارائه می شود . توالی که معموالً در تأسیسات تصفیه مورد توجه قرار می گیرد ، شامو م راحو تصفیه اولیه، ثانویه و ثالثیه است که به عنوان زنجیره تصفیه فاضالب شناخته می شود . به طور مشابه، زنجیره تص فیه لجن مراحو متعددی را که برای تصفیه لجن تولید شده از زنجیره تصفیه فاضالب موردنیاز است، توصیف می کنند. زن جیره تصفیه فاضالب و تصفیه لجن مناسب در بخش .های آتی ارائه شده است -------- صفحهٔ بعد -------- 05 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی جدول0 - 4 - سطوح تصفیه فاضالب شرح سطح تصفیه پیش تصفیه و یا تصفیه اولیه برای جوامع کوچک و روستایی از اهمیت بسیار باالیی برخوردار است. فرایندهای پیش تصفیه از واحدها و تأسیساتی که در پایین دست برای تصفیه فاضالب در نظر گرفته شده اند محافظت می کند، سطح عملکر دی و راندمان آن ها را افزایش می دهد و نیاز آن ه ا به عملیات مربوط به ن هداری را کم تر می .نماید پیش تصفیه می تواند راهکارهای مناسب و مقرون به صرفه ای را برای تصفیه فاضالب جوامع کوچک فراهم آورد. بسته به کیفیت فاضالبی که قرار است تصفیه شود ممکن است چندین فرایند به عنوان پیش .تصفیه نیاز باشد پیش( تصفیه تصفیه اولیه) تصفیه اولیه شامو حذف جزئی مواد جامد معلق، مواد آلی و مواد مغذی از جریان فاضالب می باشد. خروجی این فرایندها جریان فاضالبی است که برای تصفیه در واحدهای بیولوژیکی پایین دست مناسب می .باشد معموالً فرایندهای اولیه برای تصفیه فاضالب فرایندهایی فیزیکی مانند ته نشینی هستند. البته سایر انواع واحدهای تص فیه از جمله سپتیک تانک یا ایمهاف تانک می توانند به صورت مستقو درجه .ای از تصفیه اولیه را داشته باشند تصفیه اولیه می تواند به کاهش کلیفرم های مدفوع ی کمک نماید. اما تصفیه ثانویه و گاهاً ثالثیه برای استفاده از پساب در مصارف کشاورزی ضروری می.باشد اولیه هدف از تصفیه ثانویه حذف مواد آلی محلول و کلوئیدی و جامدات معلق باقیمانده در جریان فاضالب است. طی این روند مواد آلی قابو تجزیه بیولوژیکی به بیومس یا لجن تبدیو می شوند:. تصفیه مؤثر در این مرحله فرایندهای هوازی که غالباً از طریق هواده های مکانیکی به فاضالب تزریق می.شود فرایندهای اختیاری که در آن اکسشیژن از طریق تنفس اتمسشفری و تنفس جلبک ها در الیه سشطحی در اختیار باکتری ها قرار می.گیرد فرایند های بی هوازی که طی آن از باکتری های بی هوازی برای تبدیو مواد آلی به بیوگاز بهره گیری می .شود با اینکه ت صفیه ثانویه به حذف کلیفرم های مدفوعی کمک می نمایند، اما برای کاربرد پ ساب برای م صارف ک شاورزی الزم .است عملیات دی ری روی آن صورت گیرد ثانویه * تصفیه ثال ثیه باعث ارتقای سطحی کیفی پساب نسبت به تصفیه ثاتویه از لحاظ سطح نیتروژن، فسفر و مواد جامد معلق می ششششود و پسشششاب بعد از طی این فرایند از لحاظ بهداششششتی نیز از درجه باالیی برخوردار خواهد بود.(حذف باکتری ،ها ویروس ها و پاتوژن )ها متداول ترین فرایندهای مورد استفاد ه طی این روند گندزدایی نهایی می .باشد سایر فرایندها مانند فیلترهای سن ی و فیلتراسیون می باشد که برای دستیابی به کیفیتی خاص ممکن است مورد استفاده .قرار گیرند ثالثیه در کلیه ت صفیه خانه های فاضالب لجن یا بیوس الید به عنوان یک محصول جانبی تولید می شود که در جوامع کوچک الزم .است قبو از دفع یا استفاده مجدد از آن کاهش حجم داده شوند بسترهای ساده خشک کردن لجن متداول ترین راهکار هستند که باعث آب یری لجن و کاهش پاتوژن های آن می .شود قبو از استفاده این لجن در مصارف کشاورزی الزم است میزان پاتوژن های آن از طریق روش ه .ای دی ر کاهش داده شود لجن * با توجه به لزوم حذف عوامو میکروبی و بیماری زا، گندزدایی از الزامات تصفیه ثانویه می .باشد 0 - 1 - گزینه های پیش تصفیه و مالحظات فرایندی برای جوامع کوچک و روستایی همان طور که در جدول(2 - 3) ذکر شد، پیش تصفیه برای محافظت از واحدها و تجهیزات فرایند ی تصفیه در پایین دست در برابر اده م یا موادی که می توان د عملکرد و یا شرایط تعمیر و ن هداری آن ها را مختو کند، ضروری است. نمونه هایی ا ز محتویات یا خواص فاضالب که می توان د شرایط تعمیر و ن هداری را بیش ا ،ز حد تغییر دهد شامو مواد درشت، سنگ ریزه روغن و گریس و همچنین تغییرات شدید در غلظت فاضالب و حجم جریان ورودی است. حفاظت از سیستم های تصفیه فاضالب به واسطه پیش بینی واحد پیش تصفیه به ویژه در جوامع کوچک به پایدار بودن روند تصفیه فاضالب و م قرون به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - انتخاب روش مناسب تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 07 ص رفه بودن آن ها کمک می کند . جدول(2 - 2) گزینه های معمول پیش تصفیه و مالحظات فرآیند را برای تصفیه خانه ها ی فاضالب جوامع کوچک نشان می .دهد جدول0 - 5 - گزینه های پیش تصفیه متداول و مالحظات فرایندی برای تصفیه فاضالب جوامع کوچک شرح گزینه پیش تصفیه ی ا مالحظات فرایند هدف پیش تصفیه آشغال یرهای میله ای قادر به حذف ذرات درشت از جریان فاضالب که ممکن است باعث آسیب رساندن به پمپ ها ،و اختالل در روند فرایندی شوند می باشند . بسششته به نیاز پایین دسششت آشششغال یرها ب ا دهانه ها ی مختلف و مکانیزم ها ی مختلف برای پاکسازی در دسترس می باشد. اهمیت این فرایند به حدی است که به عنوان نمونه در تصفیه به روشUASB با این کار می توان شکو گیری .کفاب را به حداقو رساند آشغال یری حذف ذرات درشت(سنگ، تکه چوب، زباله، برگ و ...) که می توان ند به پمپ ها و سایر تجهیزات آسیب برساند و یا باعث اختالل در روند تصفیه شوند دانه ها مواد جامدی در جریان فاضششالب هسششتند که از جامدات قابو تجزیه بیولوژیکی آلی سششن ین تر می باشششند ،. اگر این جامدات حذف نشششوند دانه ها ممکن اسششت باعث گرفت ی در پایین د ست ، کاهش راندمان سی ستم به وا سطه ا شغال ف ضای مفید سی ستم و ساییدگی د ر بخش های مختلف شوند. دانه .گیری باید بعد از آشغال یری و قبو از تصفیه مقدماتی انجام گیرد انواع مختلف دانه گیرها کانال دانه گیری با جریان افقی، دانه گیر با جریان گردابی(ورتکس ) و دانه گیری با استفاده از هوادهی می باشد. دانه گیر- تجهیزات حذف دانه حذف دانه ها که پتانسیو ایجاد گرفت ی، وارد شدن خسارت به تجهیزات و کاهش راندمان را به دنبال دارند حذف روغن و گریس از فا ضالب شامو جدا سازی مواد یا ترکیباتی از فا ضالب ا ست که دانسششیته تر کم دارند و معموالً از طریق جداسششازی گرانشششی، شششناورسششازی یا عملیات شیمیایی قابو حذف می باشند . واحدهایی که برای حذف گریس و روغن به کار گرفته می شوند همچنین می توان ند برخی مواد مانند کف، زباله ها، دترجنت ها، پالستیک ها و مانند آن .ها را حذف نمایند حذف روغن و گریس وجود سطوح مختلف ویسکوزیته و دانسیته فرایندهای تصفیه فاضالب به خصوص فرایندها یی که به صورت بیولوژیکی ب می اشند ، باید دارای شرایط یکنواختی باشند و هرگونه شوک و تغییر ناگهانی در شرایط جریان و غلظت مواد موجود در فاضالب مثالً غلظت مواد آلی می توان .د منجر به پایین آمدن راندمان شود یک سان سازی می توان د برای حذف یا کاهش تغییرات جریان فا ضالب که ممکن ا ست در طول روز ایجاد شود(متعادل سازی جریان) و کاهش تغییرات غلظت در فا ضالب(متعادل )سازی غلظتی به کار گرفته شود. :هدف از استفاده از این واحد عبارت است از  فراهم سشششازی جریان ثابت فاضشششالب و جلوگیری از اثرگذاری جریان های پیک روی فرایندهای بیولوژیکی. این روند باعث کاهش مصرف مواد شیمیایی و افزایش پایداری سیستم می شود.  پیشششش یری از بای پس جریان به خصشششوص در زمان بروز بارش و ورود رواناب به تصفیه خانه  تخلیه پساب با کیفیت ثابت تر در محیط دریافت کننده، در نتیجه خطر عدم انطباق با استانداردهای پساب کاهش می یابد. متعادل سازی وجود شرایط متغیر، مانند غلظت یا جریان غیریکنواخت کلیه تصششفیه خانه ها ی فاضششالب حداقو برای جریان های ورودی و خروجی نیاز به ابزار و تجهیزات اندازه گیری جریان دارند. (پارشال فلوم و دبی سنج ها)ی مختلف تجهیزات توزیع ج ریان مانند حوضچه ،های توزیع مقسم ها و مانند آن ها اجزای کلیدی در یک تصشفیه خانه فاضشالب هسشتند وظیفه توزیع متناسشب جریان فاضشالب در بخش ها ی .مختلف را دارند دست اه های اندازه گیری و توزیع جریان نیاز به نظارت/کنترل پیوسته جریان در سیستم برای بهبود پایداری تصفیه فاضالب -------- صفحهٔ بعد -------- 01 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 0 - 5 - پیش انتخاب روش مناسب تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک اگرچه طیف گسشششترده ای از روش ها برای تصشششفیه فاضشششالب وجود دارد، اما همه آن ها برای نیازهای مرتبط با تصفیه خانه ها ی فاضالب در جوامع کوچک مناسب نیستند. بنابراین، برای محدود کردن گزینه های موجود در این راهنما به عنوان مناسب ،ترین گزینه روش( های لیست شده در جدول2 - 7) با استفاده از معیارهای پیش انتخاب در فهرست کوتاه قرار گرفته اند و تمرکز این راهنما بر این روش ها ی از پیش انتخاب شده می باشد. :این فهرست کوتاه در دو مرحله ایجاد شده است 3 - ابتدا فهرست بلندی از روش ها تهیه شده است: برای تهیه این فهرست معیارهای زیر در نظر گرفته شده اند:  روش ها یی که به خوبی شششناخته شششده می باشششند در این فهرسششت قرار گرفته اند و روش ها یی که فقط و به صورت موردی در برخی تصفیه خانه ها اجرا شده اند، در این فهرست قرار داده نشده اند .  .به صورت پیش فرض، جدیدترین نوع یک فرایند در لیست گنجانده شده است  روش ها ی جدید فقط در صورتی در این لیست گنجانده شده اند که کارامدی خود را نشان داده و از راندمان مناسبی برخوردار.باشند  لزوماً همه گونه های مختلف یک فرایند برای جوامع کوچک مناسب ن می باشند و از این رو در این لیست جای ن رفته .اند با توجه به موارد فوق، لیستی از روش ها و فرایندهای ممکن برای تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی در جدول(2 - 7) .ارائه شده است 2 - سششپس، فهرسششت ط والنی برمبنای معیارهای از پیش انتخاب شششده، ارزیابی و منجر به حذف برخی روش ها در صورت نامنا سب بودن برای ت صفیه فا ضالب جوامع کوچک شد. در ادامه فقط روش ها ی باقی مانده بیش تر به عنوان بخشی از این راهنما توسعه داده می شوند. فهرست بلند تهیه شده در مرحله قبو با استفاده از سه معیار خاص زیر به منظور شناسایی لیست کوتاهی از گزینه:های مناسب برای جوامع کوچک محدود شد  .ظرفیت روش موردنظر باید مناسب برای جوامع کوچک باشد  روش موردنظر باید بهره بردار ی ساده و ریسک ها ی بهره بردار .ی پایینی داشته باشد  هزینه ها ی سشرمایه گذاری و هزینه ها ی عملیاتی و بهره بردار ی مرتبط با روش موردنظر باید مقرون به صشرفه .باشند -------- صفحهٔ بعد -------- 9 5 صل ششسم - انتخاب روش مناسب نصفیه فاضلاب برای جوامع کوچک و روستایی ۱۴۰۴/۰۶/۰۸ ۵ طخ۳ جدول ۳-۶- لیست کلی روش‌های تصفیه و پیش انتخاب روش مناسب برای جوامع کوچک و مناطق روستایی روش علامت قابلیت کاربرد برای جوامع بهره‌برداری سرمایه‌گذاری کم و اختصاری | با جمعیت معادل تولید ۱ آسان با کم‌ترین | متناسب با شرایط جوامع 4 ع)ا 3000 و کم‌تر ریسک کوچک تا متوسط ۱ و سامانه خوشه‌ای س اه ماش سک مافیچکناه را اف لا بل ها ها ۱ ۸1 خیر خیر خیر -------- صفحهٔ بعد -------- 00 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی برخی از روش ها به دلیو نامناسب بودن برای جوامع کوچک در صورتی که هر سه معیار فوق الذکر را برآورده نمی ک ،ردند .حذف شدند در جدول(2 - 7) روش ها ی ت صفیه فا ضالب که تمام معیارهای پیش انتخاب را برآورده می کنند و برای جوامع کوچک و رو ستایی منا سب تلقی می شوند ، انتخاب و روش ها ی حذف شده برا ساس این واقعیت که معیارهای پیش انتخابی برای جوامع کوچک را ندارند، در جدول با رنگ قرمز نشان داده شده .اند گزینه های ب اقیمانده مطابق با معیارهای پیش انتخاب منا سب برای جوامع کوچک، در جدول(2 - 0) .ارائه شده ا ست در صشورت نیاز به اضشافه نمودن سشایر روش ها به عنوان گزینه ،های بالقوه می توان از معیارهای ارائه ششده در این جدول استفاده نمود. برای هر یک از این گزینه های انتخاب شده، مشخ .صات و جوانب آن در فصول آتی ارائه خواهد شد جدول0 - 1 – لیست کوتاه روش ها ی تصفیه مناسب برای جوامع کوچک و مناطق روستایی روش ها ی تصفیه مناسب برای جوامع کوچک و روستایی )تصفیه اولیه (فقط اولیه سپتیک تانک هاضم بیوگاز ایمهاف تانک تصفیه اولیه به همراه ثانویه رآکتور بافو دار بی هوازی فیلتر بی هوازی برکه تثبیت فاضالب الگون هوادهی وتلند ساخته شده تک مرحله ای وتلند ساخته شده هیبریدی رآکتور بستر بی هوازی لجن با جریان رو به باال رآکتور بافو دار بی هوازی فیلتر بی هوازی برکه تثبیت فاضالب الگون هوادهی وتلند ساخته شده تک مرحله ای وتلند ساخته شده هیبریدی )هوادهی گسترده (نوع لجن فعال هوادهی گسترده (نوعSBR ) صافی چکنده تماس دهنده ها ی بیولوژیکی چرخان UASB-WSP UASB-TF )تصفیه ثالثیه (اضافی گندزدایی باUV گندزدایی با کلر برکه تکمیلی فیلتر سن ی فیلتر دیسکی چرخان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - انتخاب روش مناسب تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 03 0 - 0 - انتخاب اولیه مناسب ترین روش و چیدمان برای تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی روش ها و گزینه های مختلفی برای تصفیه فاضالب در دسترس می باشند که برخی از آن ها به تنهایی و برخی دی ر ب ه صشورت ترکیبی با روششی دی ر(که به زنجیره تصشفیه می توان )تعبیر کرد می توان ند اثربخششی باالیی برای اهداف تصش فیه فا ضالب را تأمین نمایند. با این تو ضیح، در این ضابطه برخی از روش ها و زنجیره های ت صفیه به همراه اجزای مربوط به آن ها ارائه شده.اند در جداول(2 - 6) و(2 - 2) روش ها و زنجیره های تصفیه متداول برای جوامع کوچک و مناطق روستایی ارائه شده است که جدول(2 - 6) مربوط به روش ها ی تصفیه فاضالب و جدول(2 - 2) روش ها ی تصفیه لجن را پوشش می دهند . رایج ترین ال و برای تصششفیه فاضششالب، در برگیرنده هم تصششفیه اولیه و هم تصششفیه ثانویه می باشششد . در جدول مرب و طه روش ها یی که پتانسیو این را دارند که در ترکیب با روش ها ی اصلی انتخابی در زنجیره فرایندی قرار گیرند، بیان شده .اند در روند ت صفیه لجن، متداول ترین ال و تغلیظ و آب یری می با شد که هر دوی آن ها در جهت کاهش محتویات آب موجود در لجن به کار گرفته می شوند. برای ان تخاب روش یا ترکیب روش ها:، موارد زیر باید در نظر گرفته شوند  به غیر از چند روش تصشفیه اولیه(اصشلی)، پیش تصشفیه برای تقریباً اکثر روش ها یا ترکیب روش ها ضشرور ی و .اجتناب ناپذیر است  گزینه )های تصششفیه اولیه(اصششلی می توان ند به تنهایی به عنوان روش تصششفیه به کار گرفته شششوند، اما راند مان تر کم .ی خواهند داشت  روش ها ی ت صفیه ثالثیه، برای ارتقای راندمان و یا عملکرد ت صفیه اولیه و ثانویه به کار گرفته می شود . اما نباید .پس از تصفیه اولیه قرار گیرند -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ چ__ تانک هاضم بیوگاز ایمهاف را کتور بافل دار بی‌هوازی بی‌هوازی بر که فاضلاب لاگون هوآدهی وتلند مرحله‌ای وتلند شده رآ کتور بی‌هوازی جریان رو به بالا هوادهی گسترده (نوع لجن فعال) -------- صفحهٔ بعد -------- 71 توا اش شا ۹ وا :7 هم + 5 + + ها 5 امه دانه‌گیری / چربی گیری متعادل سازی دی هاضم بیوگاز ایمهاف تانک جداسازی مایع / جامد ۸ 1.۹ ۸7 5 صافی چکنده با بستر سنگی صافی چکنده با بستر مواد پلاستیکی گ ۳۹7 لاگون هوادهی بر که بی‌هوازی بر که اختیاری بر که تکمیلی فیلتر بی‌هوازی گندزدابی - 11۷ گندزدایی - کلر بر که تکمیلی ۱ [ و ره ۵ 5 1 3 9 5 1 :4 | 7 3 ۸ مه 19 ۸ رل 1 9 -------- صفحهٔ بعد -------- 34 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ادامه جدول0 - 0 - زنجیره تصفیه لجن پیشنهادی برای روش های پیش انتخاب شده برای جوامع کوچک و روستایی روش عالمت اختصاری زنجیره تصفیه لجن UASB تانک ته نشینی تغلیظ کننده ثقلی تغلیظ کننده مکانیکی هاضم بی هوازی تثبیت کننده هوازی تغلیظ کننده پیشرفته آبگیری مکانیکی بستر لجن خشک کن خشک کردن با نور خورشید وتلند کمپوست کردن تصفیه سپتاژ استفاده مجدد مستقیم برکه تثبیت فاضالب WSP * ++ الگون هوادهی AL * ++ وتلند ساخته شده تک مرحله ای CW (1-st) * ++ ++ وتلند ساخته شده هیبریدی CW (Hybrid) * ++ ++ رآکتور بستر بی هوازی لجن با جریان رو به باال UASB * * ++ ++ هوادهی گسترده )(نوع لجن فعال EA * ++ * ++ ++ ++ هوادهی گسترده (نوعSBR ) SBR (EA) * ++ * ++ ++ ++ صافی چکنده TF * ++ ++ ++ * * ++ ++ ++ تماس دهنده ها ی بیولوژیکی چرخان RBC * ++ ++ * * ++ * UASB-WSP UASB- WSP * * ++ ++ UASB-TF UASB- TF * ++ ++ * ++ ++ * اجزای معمول و متعارف ( اجزای اختیاری++می توان)ند به سیستم اضافه و یا با اجزای دی ر جای زین شوند 0 - 3 - شاخص های انتخاب نوع سامانه تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی جهت ارزیابی و انتخاب سامانه مناسب برای تصفیه فاضالب:الزم است، اطالعات الزم زیر مورد توجه قرار گیرند 3 - ارزیابی محو  جمعیت از جمله جمعیت حال، آینده، تراکم جمعیت، جمعیت ساکن در فصول مختلف  محو ها ی تولید فاضالب و اجزای تشکیو دهنده فاضالب  سرانه تولید فاضالب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - انتخاب روش مناسب تصفیه فاضالب برای جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 34  وضعیت موجود دفع فاضالب  ،هیدرولوژی و وضعیت آب و هوا(دما)بارش و وضعیت جوی  دمای خاک/ عمق یخیندان/ میزان پوشش برف  سطح آب های زیرزمینی  زمین و جنس خاک شامو شناخت الیه ها ی مختلف آن، بافت و ساختار خاک، میزان نفوذپذیری، توپوگرافی  موقعیت و شرایط خاص جامعه مانند جاده های دسترسی، نزدیکی به شهرها، وجود اماکن و صنایع خاص  و یژگی ها ی زیست محیطی اجتماع  حوادث غیر مترقبه و سابقه حوادث رخ داده  قابلیت نحوه دفع فاضالب تصفیه شده و استفاده مجدد از پساب و لجن  سایر ویژگی ها ... از جمله شرایط فرهن ی، اجتماعی، اقتصادی و  تصفیه خانه ها ی فاضالب در جوامع مجاور 2 - درجه تصفیه موردنیاز  روش نهایی دفع پساب براساس شرایط موجود  استانداردها و قوانین بهداشتی و زیست محیطی  استانداردهای تخلیه و دفع پساب  استفاده مجدد از پساب و لجن  مالحظات اقتصادی 7 - شناخت فرایندها و سامانه ها ی مختلف تصفیه  فرایندهای مختلف برای حذف آالینده ها از فاضالب  تجهیزات الکترومکانیکال مورد نیاز  میزان انرژی در دسترس  میزان کارایی و راندمان هر فرایند برای حذف آالینده ها از فاضالب  دسترسی به معیارها و ضوابط طراحی و بهره بردار ی از سامانه و نیروی متخصص  قابلیت کاربرد سامانه ها ی تصفیه با توجه به مشخصه ها ی کمی و کیفی فاضالب موجود  میزان و کیفیت لجن تولیدی در روش غیرمتمرکز تصفیه فاضالب، عالوه بر موضوع تصفیه، دفع پساب نیز مورد توجه می باشد . انتخاب روش من اسب برای تصفیه به صورت غیرمتمرکز تابع نتایج حاصو از ارزیابی های صورت گرفته می باشد . رایج ترین سامانه در این روش ، سپتیک تانک و محلی برای دفع می با شد . در صورت طراحی منا سب این سامانه، انتخاب منا سبی برای ت صفیه در محو می باشد . دلیو این امر عدم نیاز به آموزش خاص و ویژه برای بهره بردار ی و ن هداری از آن می باشد و با توجه به سادگی و -------- صفحهٔ بعد -------- 35 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی هزینه سرمایه گذاری صورت گرفته، راندمان نسبتاً خوبی برای حذف آالیند ه ها از فاضالب دارد. در صورت عدم انتخاب این روش برای تصفیه در محو فاضالب، بسته به قرار گرفتن در منطقه موردنظر و شرایط خاک، پساب را می توان به ص ورت .ثقلی و یا با استفاده از پمپ در محو دفع تزریق کرد شششرایطی مانند نفوذپذیر ی کم خاک، عمق کم و یا نفوذناپذیر الیه زیرسششطحی، تراوایی باالی خاک، شششیب تند، نبود زمین کافی و در د سترس، سطح باالی آب زیرزمینی و یا وجود منابع آبی سطحی یا زیرزمینی ح ساس، باعث می شود شرایط برای ا ستفاده از روش ها ی رایج در محو فراهم نبا شد و از این رو ممکن ا ست قابلیت ا ستفاده از برخی روش ها ی غیرمتمرکز برای تصفیه فاضالب براساس مواردی که در جدول(2 - 3) ارائه شده .اند تحت الشعاع قرار گیرد جدول0 - 3 - قابلیت کاربرد سامانه ها ی غیرمتمرکز تصفیه و دفع در مناطق با شرایط خاص روش کاربرد برای شرایط عادی نفوذپذیری کم خاک کم عمق روی الیه نفوذناپذیر نفوذپذیر زیاد سطح آ ب زیرزمینی باال سپتیک تانک با محو دفع سنتی √ √ × × × سپتیک تانک با ترانشه ها ی دفع مدفون √ √ × × × سپتیک تانک و توزیع پساب تحت فشار √ √ √ √ √ سپتیک تانک و فیلتر ماسه ای متناوب √ √ √ √ √ سپتیک تانک و فیلتر ماسه ای متناوب تحت فشار √ √ √ √ √ سپتیک تانک و فیلتر ماسه ای متناوب با ترانشه ها ی ک م عمق√ × × √ √ سپتیک تانک و سامانه پشته ای برای دفع √ × × √ √ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ روش‌های تصفبه فاضلاب در جوا : هو آ مخ کوجچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 35 فصو هفتم- روش ها ی تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 3 - 4 - کلیات ،در این بخش روش ها ی مختلف تصشفیه فاضشالب برای جوامع کوچک و روسشتایی که در بخش قبو در لیسشت پیش انتخابی قرار گرفتند، معرفی می گردد. 3 - 5 - روش ها ی تصفیه مناسب برای جوامع کوچک و مناطق روستایی 3 - 5 - 4 - ( سپتیک تانکSeptic Tank - ST ) 3 - 5 - 4 - 4 - شرح فرایند - تصفیه اولیه بی هوازی سپتیک تانک رایج ترین و ساده ترین روش تصفیه ای با اندازه کوچک و به صورت غیرمتمرکز در سطح جهان می باشد . سپتیک تانک یک محفظه آب بند ا ست که ت صفیه مقدماتی را از طریق ته ن شینی و ه ضم بی هوازی به انجام می ر .ساند ت صفیه فیزیکی به وا سطه دادن زمان ماند به جامدات برای ته ن شینی حا صو می شود . بر اثر ماند فا ضالب در این محفظه ذرات جامد به واسشطه ایجاد کفاب روی سشطح و ته نششین ششدن لجن در کف مخزن از فاضشالب جدا می ششوند . تصشفیه بیولوژیکی هم به واسششطه هضششم بی هوازی حاصششو و بر اثر آن مق داری بیوگاز تولید می شششود . این تانک از یک مخزن سرپوشیده بتنی یا پالستیکی و مسیری برای دفع پساب خروجی تشکیو شده است. در صورت پیش بینی حجم تر ش بی برای مخزن و آ شغال یر در ورودی و خروجی، میزان جدا سازی چربی و روغن افزایش می یابد و همچنین با شناور سازی چربی به عنو ،ان مثال در یک واحد جنبی مخزن می توان نسششبت به جداسششازی آن اقدام نمود. این روش به خصششوص در مناطق دارای خاک نفوذپذیر توصیه می شود . - پساب پساب نهایی از سپتیک تانک را می توان در همان محو و به صورت پخش یا تزریق در زمین با هدف استفاده از زمین .جهت فیلتراسیون آن دفع نمود - راندمان راندمان این سامانه تا حد زیادی به شرایط بهره بردار ی و ن هداری و شرایط آب و هوایی وابسته می باشد. 3 - 5 - 4 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب حاصو از این روش برای استفاده مجدد مناسب ن می باشد .  بیوگاز تولیدی از این روش به اندازه ای نیست که قابو سرمایه.گذاری و استفاده مجدد باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 30 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی شکل3 - 4 - سپتیک تانک مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  خانه ها ی منفرد  چندین خانه (سامانه خوشه)ای  رشد جمعیت می توان د در محاسشششبه اندازه آن پیش بینی شود. این سیستم ن های تاً تا244 نفر یا م عادل آن را می توان .د پوشش دهد  برای دفع و تصشششفیه لجن می توان از سشششیسشششتم های موجود در منط قه بهره گیری .کرد  در این سی ستم مخلوط کردن مجدد لجن با جریان فاضشش الب ورودی مجاز می ن باشد .  برای تصششفیه مقدماتی فاضششالب ها ی حاوی چربی، روغن و مواد ششششوینده می توان د به عنوان یک جدا ساز ب سیار .مؤثر باشد  درجه آلودگی فاضششالبی که از تانک بیرون رود یم ًتقریبشا معشادل درجشه آلودگی فاضشششالب خارج ششششده از تانک های ته نشینی اولیه می باشد .  روشی ساده با طول عمر مفید باال  محا سبه اندازه و ساخت آن به تخ صص خاص و پیچیده.ای نیاز ندارد  زمین کمی موردنیاز اسششت و می توان د به صششورت .زیرزمینی ساخته شود  پساب تصفیه شده می توان د به صورت در محو در .زمین جهت زهکش شدن پخش یا تزریق شود  در صورت استفاده از این ر وش در مناطق با تراکم باال، پخش و تزریق آن در زمین مجاز ن می باشششد . (با توجه به دبی خاک اشششباع و آلوده می شششود و باال آمدن آن تا سطح زمین می توان د ری سک ی ها .بهداشتی زیادی را ایجاد نماید)  با وجود اینکه به صورت آب بند اجرا می شوند ول ی توصیه می شود در زمین ها یی که دارای سطح آب زیرزمینی باال و یا در معرض سیالب های متناوب می باشند .، ساخته نشوند  این سشششامانه ها ب ه گونه ای طراحی می ششششوند که قابلیت ن هداری فاضشالب به همراه لجن و کف را برای مدت حداقو20 ساعت دارا باشند. (توصیه می شود 2 تا7 )برابر کو جریان فاضالب روزانه  فا صله مخازن نباید از هیچ منبع آبی اطراف خود تر کم از36 متر باشد.  عمق مایع در مخازن حداقو3 متر باشد.  لجن زدایی به صورت منظم و دوره ای(بسته به )حجم لجن تولید شده  سششپتیک تانک در محلی مناسششب اسششت که راهی برای پراکندگی یا انتقال پسشششاب وجود داشته باشد.  در صشششورت جان مایی این تا نک در ح یاط ساختمان ،ها ریسک ها ی بهداشتی به خصوص در ششششرایط عدم بهره بردار ی مناسشششب وجود .دارد  آموزش و آگاهی به مردم برای مششششارکت در بهره بردار ی و ن هداری از این سامانه ها توصیه می شود .  انجام به موقع تعمیرات و بهسششازی های مورد نیاز دریچه های دسترسی کفاب ورودی خروجی تهویه هوا ناحیه ته نشینی لجن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 33 3 - 5 - 5 - ( هاضم بیوگازBiogas Digester - BS ) 3 - 5 - 5 - 4 - شرح فرایند - تصفیه اولیه، فرایند بی هوازی ، تصفیه لجن هاضم بیوگاز از محفظه ای تشکیو شده است که در آن فاضالب، لجن و یا جامدات قابو تجزیه بیولوژیکی در معرض شرایط بدون هوادهی با هدف فعال شدن باکتری های بی هوازی قرار می گیرند تا مولکول مواد آلی شک سته و به ترکیبات ساده تری تبدیو شوند. هضم بی هوازی فرایندی است که در شرایط کمبود اکسیژن یا محیط آنوکسیک رخ می دهد . در این شرایط باکتری های بی هوازی فعال و کربن های آلی را به بیوگاز(متان و کربن دی اک سید) تبدیو و یک جریان پ ساب دوغابی شکو که سر شار از مواد مغذی و آلی ا ست را تولید می نماید. این پ ساب عموماً بدون بو ا ست که پاتوژن های آن عمدتاً غیرفعال شده .اند با توجه به اینکه این هاضششم عموماً برای فاضششالب ها ی قوی به کار گرفته می شششود ، حجم بایوگاز تولیدی آن نیز زیاد ا ست. این فراین د می توان ،د برای ت صفیه مواد زائد ارگانیک مانند لجن فا ضالب، مواد حا صو از ک شاورزی زباله ها ی جام د .شهری، گیاهان و مواد آلی صنعتی بسیار مفید باشد 3 - 5 - 5 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب حاصو از این روش برای استفاده مجدد مناسب نمی .باشد  بیوگاز و لجن تولیدی از این روش قابو س رمایه .گذاری و استفاده مجدد باشد  .میزان گاز تولیدی رابطه مستقیم با درصد مواد آلی موجود در فاضالب دارد  مواد حاصو از هضم سرشار از مواد آلی تثبیت شده و مواد مغذی است و می تواند به عنوان کود مورد استفاده .مجدد قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 39 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی شکل3 - 5 - هاضم بیوگاز مشخصات طراحی بهره بردار ی  :جمعیت قابو اتصال  خانه ها ی منفرد  سامانه ها ی خوشه ای  :انرژی و آب موردنیاز  .نیاز به تأمین دائمی اترژی (برق) و آب ندارد فقط برای تصشششفیه فاضشششالب به کار گرفته می ن شششود و برای دفع و هضششم مواد زائد جامد حا صو از فعالیت های ک شاورزی و دامپروری و همچنین فعالیت های صشششنعتی نیز مناسشششب می باشد .  ترکیب فاضششالب با جامدات زائد آلی برای این روش مجاز اسشششت. با این تفاوت که جریان ورودی به آن باید غنی ن ه داششششته ششششود و رقیق سششازی در این روش باعث کاهش راندمان .خواهد شد  معموالً رآکتور بیوگاز به طور مسشششتقیم به توالت متصششو و نقاطی برای اضششافه کردن مواد آلی در نظر گرفته می شود.  بنا به دالیو اقتصشادی این سشیسشتم برای فاضالب ها ی رقیق و فاضالب ها ی ضعیف از نظر مقدار مواد آلی مناسب ن می باشد .  در صورت در دسترس بودن فضای کافی و منا سب بودن شرایط خاک، این سی ستم می توان د به صورت .مدفون اجرا گردد  سششاخت این هاضششم نیاز به دانش کافی در .زمینه مصالح بنایی دارد  با توجه به انتشششار بیوگاز تولید شششده، این سی ستم باید حتی االمکان نزدیک به محو مصرف گاز ساخته ش .ود  پارامتر اصشلی در این سشیسشتم زمان ماند هیدرولیکی می باششششد که نباید از36 روز در مناطق گرم و26 ًروز در مناطق نسشبتا گرم تر کم .باشد  این سی ستم برای مناطق با دمای تر کم ا ز 36 درجه به دلیو کند شششدن نرخ تبدیو مواد آلی به بیوگاز مناسب ن می باشد . 3 - 5 - 7 - ( ایمهاف تانکImhoff Tank - IMH ) 3 - 5 - 7 - 4 - شرح فرایند - تصفیه اولیه بی هوازی ایمهاف تانک یک مخزن ته ن شینی ا شتراکی ا ست که فا ضالب خام را به وا سطه جدا سازی جامدات و مایع ت صفیه می کند . جامدات ته نشین شده در ادامه در قسمت پایینی سیستم و به صورت بی هوازی هضم و تثبیت می شوند . ش کوV ورودی خروجی خروجی گاز سرریز بیوگاز مخلوط فاضالب و لجن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 38 اجازه می دهد تا مواد جامد به داخو قسششمت هضششم بروند و در عین حال از باال آمدن گاز و اختالل در روند ته نشششینی جلوگیری می کند . وجود دریچه های خروج گاز در طرفین سیستم باعث حرکت گازهای تولید شده به آن سمت می شود و این حرکت گازها سشبب ایجاد الیه کفاب در این بخش یم ها ششود . قسشمت فوقانی برای ته نششینی، قسشمت تحتانی برای هضم بی هوازی لجن و قسمت کناری نیز برای گازهای جمع شده از هضم بی هوازی می.باشد این سیستم برای فاضالب خان ی و فاضالب مخلوط مناسب می باشد و الزم است عملیات تصفیه بیش تر ی ر وی پساب .آن صورت پذیرد مزیت ا صلی این سامانه ترکیب جدا سازی جامد– مایع و تثبیت لجن در یک واحد می با شد . با توجه به نوع طراحی این سامانه، گازها و ذرات لجن ن می توان ند به قسمت ته نشینی وارد شوند. ایمهاف ها در جداسازی منطقه ته نشینی از منطقه هضم با سپتیک تانک تفاوت دارد. 3 - 5 - 7 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب حاصو از این روش برای استفاده مجدد مناسب نمی .باشد  پساب تصفیه شده می تواند فقط به دریا و یا رودخانه ها .تخلیه شود  بیوگاز تولیدی از این روش به اندازه ای نیست که قابو سرمایه.گذاری و استفاده مجدد باشد شکل3 - 7 - ایمهاف تانک کفاب خروجی لجن دریچه بازدید/ شستشو تهویه گاز /مخزن جریان بخش ته نشینی حباب های گاز ناحیه هضم لجن -------- صفحهٔ بعد -------- 94 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  خانه ها ی منفرد  چندین خانه (سامانه خوشه)ای  برای دفع و تصشششفیشه لجن می توان از سششیسششتم های موجود در منطقه بهره گیری .کرد  وارد کردن فاضششالب مخلوط به این سششامانه مجاز است. این سیستم در مقابو شوک بار آلی مقاوم اسششت. اما تحمو اضششافه بارهای .هیدرولیکی را ندارد  با توجه به ارتفاع تانک ایمهاف، باید سششطح آب .های زیرزمینی در نظر گرفته شود  برای احداث این سیستم زمینی با مساحت .نسبتاً متوسطی موردنیاز است  مدت ز مان الزم برای توقف فاضشششالب در قسشششمت ها بین یک و نیم تا دو سشششاعت می باشد.  این سشششامانه به عملیات گسشششترده از جمله ... تا سی سات برق و تا سی سات ساختمانی و .نیاز ندارد  این سششامانه قابلیت پیاده سششازی د ر مناطق غرقابی می باششششد که البته باید مالحظات مربوط به عدم غو طه ور ی مورد تو جه قرار گیرد  بهره بردار ی خاصی در مورد این سیستم نیاز می ن با شد . فقط الزم ا ست در فوا صو3 تا7 سششال لجن تجمع یافته در انتهای آن تخلیه .شود  تولید بوی کم  عملکرد آن وابسشششته به دما می باششششد . د ر مناطق سردتر، از تانک بزرگ تر ی برای ایجاد زمان ماند بیش تر .باید استفاده شود  در بسششش یاری از مواقع به دل یو حجم گاز تول یدی کم در این سشششیسشششتم، این گاز جمع آوری می ن گردد . 3 - 5 - 1 - رآکتور بافل دار (مانع )دار بی هوازی Anaerobic Baffled Reactor (ABR) 3 - 5 - 1 - 4 - شرح فرایند - تصفیه اولیه بی هوازی یک رآکتور بافو دار بی هوازی یک سپتیک تانک ارتقاء یافته با مجموعه ای از بافو ها می باشد که این بافو ها، ف اضالب را مجبور به گذر از چندین بخش مجزا می نماید. هر بخش از دو قسمت پایین رونده و باالرونده تشکیو شده که ًمعموال حجم و عرض بخش باال رونده سه برابر بخش پایین رونده منظور می گردد . این رآکتور همچنین جامدات ته نشین نشده و محلول در جریان فاضشششالب را به واسشششطه عبور دادن آن ها از مجاورت سشششطوح و دیواره ها ی رآکتور که توده ها ی بیولوژیکی و باکتری های فعال در آنجا وجود دارد، تصشفیه می نماید. افزایش این زمان تماس و وجود حفره(محفظه) با جریان رو به باال میزان حذف و هضم مواد آلی را ارتقاء می.دهد به دلیو مزایای زیاد و قابلیت های این راکتور از جمله بهبود سشششینتیک فرایند با توجه به جداسشششازی فازهای تجزیه بی هوازی ، بازیافت گاز متان، امکان ارتقای آن در افزایش توان تصفیه از جهت حذف مواد آلی و مغذی و رفع محدودیت ها کاربرد آن مورد توجه قرار گرفته اسشت. از سشوی دی ر به دلیو ویژگی های هیدرولیکی خاص این نوع ،راکتور زمان ماند جامدات در راکتور بیش تر از زمان ماند هیدرولیکی آن است. 3 - 5 - 1 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب خروجی از این رآکتور برای استفاده مجدد مناسب نمی.باشد  پساب خروجی فقط قابلیت تخلیه به مجاری پذیرنده، دریا و رودخانه ها .را دارد  بیوگاز تولیدی از این روش به اندازه ای نیست که قابلیت سرمایه .گذاری داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 94 شکل3 - 1 - رآکتور بافل دار (مانع )دار بی هوازی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  در نظر گرفتن سشششا ما نه ها ی م جاور برای تصفیه لجن  ورود فاضششالب مخلوط به این سششامانه مجاز می باشد.  مناسب برای فاضالب ها ی شهری و ،انسانی فا ضالب جوامع ،کوچک و فا ضالب مناظقی که با م شکو وجود برق مواجه ه ستند و نیز به عنوان پیش تصشفیه برای دی ر واحدهای فرایندی  این سیستم نیاز به زمین زیادی ندارد و نیاز آن در حد متوسط است و می توان د به صورت .مدفون و زیرزمینی احداث شود  در تصششفیه انواع فاضششالب ی ها ،صششنعتی فاضالب صنایعی که با تغییرات احتمالی در میزان دبی یا آلودگی فاضالب همراه هستند  این سششیسششتم نیاز به عملیات خاصششی برای ب ه ره بردار ی و ن هشداری نشدارد و ف قط جمع آوری و دفع لجن ها ی تجمع یافته در کف و کفاب های سششطحی هر3 تا7 سششال .الزم است  لجن تولیدی این رآکتور کم و تثبیت شششده .است 3 - 5 - 5 - فیلترهای بی هوازی ( Anaerobic Filter (ANF) ) 3 - 5 - 5 - 4 - شرح فرایند - تصفیه بی هوازی اولیه فیلتر بی هوازی ، که با عنوان رآکتور با بستر ثابت و یا رآکتور با فیلم ثابت نیز شناخته می شود از یک س اختار بافو دار بی ز هوا ی تجهیز شده با مواد ا ضافی ت شکیو شده ا ست که این مواد ا ضافی مانند ب ستری برای ر شد باکتری ها عمو می کنند. این ب سترها سطوحی می با شند که روی آن ها فا ضالب در تماس با بیومس فعال قرار دارد و به وا سطه آن روند کفاب خروجی دریچه بازرسی تهویه ناحیه ته نشینی ل ورودی ته نشین کننده مانع- بافو رآکتور بافو دار (مانع دار) بی هوازی -------- صفحهٔ بعد -------- 95 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی ت صفیه بهبود خواهد یافت. ت صفیه جامدات غیرقابو ته ن شینی و غیر محلول به وا سطه تماس با این توده باکتریایی فعال اضافی صورت می پذیرد . به این صورت که باکتری ها خودشان را روی ذرات جامد و دیواره ها ی رآکتور می چسبانند . در این رآکتور موادی مانند شن، سنگ و یا قطعات پال ستیکی که به عنوان ب ستر در این فیلتر به کار گرفته می شود در واقع سطوح بیش تر ی را برای نشست باکتری ها فراهم می آورند . 3 - 5 - 5 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده برای استفاده مجدد مناسب نمی .باشد  پساب تصفیه شده قابلیت تخلیه به دریا و یا رودخانه ها .را دارد  میزان بیوگاز تولیدی برای استفاده کافی نمی .باشد شکل3 - 5 - فیلترهای بی هوازی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه(سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  در نظر گرفتن سشششامانه ها ی مجاور برای تصفیه لجن  ورود فاضشالب مخلوط به این سشامانه مجاز می باشد .  زمان ماند هیدرولیکی مهم تر ین پارامتر طراحی این سامانه می باشد که روی عملکرد فیلتر اثر گ می ذارد .  زمان ماند هیدرولیکی در این سششامانه باید بین6/3 تا2 .روز باشد  برای فا ضالب خان ی، حجم ناخالص ها ضم ساخته شده حدود6/4 مترمکعب به ازای هر نفر می باشد.  این سیستم نیاز به زمین زیادی ن دارد و نیاز آن در حد متوسششط اسششت و می توان د به صششورت مدفون و .زیرزمینی احداث شود  ریسششک انسششداد بسششتر به فرایندهای پیش ت صفیه پیش بینی شده برای این .سامانه بست ی دارد کفاب خروجی دریچه های دسترسی تهویه ناحیه ته نشینی ل ورودی ته نشین کننده بافو/ مانع فیلتر ن ه دارنده فیلتر نواحی فیلتر بی هوازی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 97 3 - 5 - 0 - برکه( های تثبیت فاضالبWaste Stabilization Ponds (WSP) ) 3 - 5 - 0 - 4 - شرح فرایند - تصفیه بی هوازی اولیه، ثانویه و ثالثیه - تصفیه هوازی ثانویه و ثالثیه این سامانه، برکه های مصنوعی می باشند می و توان ند برای کلیه مراحو تصفیه فاضالب هم به صورت انفرادی و هم به صورت مجموعه(ای به صورت .سری) به کار گرفته شوند این برکه ها جزو ساده ترین روش ها ی تصفیه فاضالب د ر جوامع کوچک و روستایی می باشند که در آن ها فاضالب به و سیله عوامو طبیعی ت صفیه می شود . این برکه ها برای شرایط آب و هوایی گرم، معتدل و در مناطقی که زمین کافی و ارزان در دسترس می باشد و یا در جاهایی که شرایط خاک دارای محدودیت های شدید به لحاظ میزان جذب باشد ت وصیه .شده است عوامو ا صلی و مؤثر در اکو سی ستم برکه ها عالوه بر میکروارگانی سم( ها جلبک ها ، باکتریها، پروتوزوآ و ...)، دی اک سید کربن، اکسیژن، آب، نور و مواد مغذی می باشند . - به عنوان تصفیه بی هوازی اولیه برکه ها یا الگون های بی هوازی بسیار شبیه سپتیک تانک ها ی روباز عمو می کنند و به عنوان اولین مرحله برای تصفیه فاضالب ها ی قوی و کاهش بار آلی به کار می روند . عمق این برکه های بی هوازی بر ته نشینی و میزان آن اثرگذار است و با ته ن شین شدن جامدات الیه لجن ت شکیو و در آن ه ضم بی هوازی به وقوع می پیوندد . در این روش میکرو ارگانی سم های بی هوازی و هوازی اختیاری از اکسشیژن موجود در ترکیباتی مانند نیترات ها و سشولفات ها اسشتفاده می کنند و متان و دی اکسید کربن تولید می.کنند باکتری های بی هوازی در دمای باالتر از° 36 سشششانتی گراد عملکرد بهتری دارند. کربن آلی در مواد جامد را به بیوگاز تبدیو و لجن غنی از مواد مغذی را باقی می گذارند. در این برکه نیازی به جمع آوری الیه کفاب که روی سطح برکه شکو می گیرد، نمی باشد. برکه های بی هوازی خصوصاً برای مناطق گرمسیر بسیار مناسب می .باشند تخلیه پساب این برکه ها به محیط های پذیرنده مناسب نمی باش د و توصیه می شود این برکه ها اغلب با برکه های هوازی اختیاری به صورت سری مورد بهره .برداری قرار گیرند 3 - 5 - 0 - 5 - به عنوان تصفیه ثانویه برکه های اختیاری هم به فرایندهای بی هوازی و هم به فرایندهای هوازی متکی می با شند . این برکه ها با عملکرد در2 سششطح، جریان ورودی را طبقه بندی می کنند. الیه باالیی به دلیو مجاورت با اتمسششفر و فعالیت تنفسششی جلبک ها، حاوی -------- صفحهٔ بعد -------- 91 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی اکسیژن محلول است و لجن تشکیو شده در کف برکه محیط بی هوازی دارد و این لجن متراکم باید به صورت دوره ای و منظم از برکه خارج شود. در برخی شرایط از یک برکه بی هوازی دی ر پساب ته نش ین شده به برکه اختیاری وارد می شود تا با این کار این برکه تحت بار آلی سبک تر نسبت به برکه بی هوازی .عمو کند جریان ورودی به این برکه پیو سته و پایدار ا ست. برکه های اختیاری برای ت صفیه فا ضالب بهدا شتی خام در جوامع کوچک و ت صفیه اولیه و ثانویه فا ضالب در شهرک ها و شهرهای کوچک قابو به کار گیری می با شد . این برکه ها در زمان تابش خورشششید و همچنین برای چندین سششاعت اولیه شششب، هوازی بوده و در سششاعات باقیمانده در کف برکه شششرایط بی هوازی حاکم می شود. 3 - 5 - 0 - 7 - به عنوان تصفیه ثالثیه برکه های بی هوازی برای تصفیه فاضالب به هوادهی طبیعی، ته ن شینی و گندزدایی وابسته می باشند . این رون د مشابه همان چیزی ا ست که در رودخانه ها به وقوع می پیوندد . هوادهی و اک سیژن دهی به وا سطه اندرکنش با اتم سفر و تنفس جلبک ها روی می دهد و تجزیه مواد آلی و حذف مواد مغذی را افزایش می دهد. در این برکه ها نیز جریان فاضشششالب به صورت پیوسته می باشد و عمق کم این برکه ها باعث نفوذ تابش خورشید تا اعماق برکه می شود و به همراه اکسیژن حذف بیش تر پاتوژن ها را به همراه خواهد داششششت. همه این فرایندها به حذف مؤثر باکتری .های مدفوعی کمک خواهد کرد فتو سنتزی که تو سط جلبک ها انجام می گیرد باعث ره ا سازی اک سیژن در آب و م صرف دی اک سیدکربن تولید شده از فعالیت های باکتریایی می شود . این برکه ها همچنین می تواند به عنوان مرحله تکمیلی بعد از یک سیستم بی هوازی مانندUASB .به کار گرفته شود جمعیت جلبک ها در این نوع برکه ها متنوع تر از برکه های اختیاری می.باشد 3 - 5 - 0 - 1 - چیدمان برکه های تثبیت فاضالب برکه های تثبیت فا ضالب هم به صورت سری و هم موازی اجرا می شوند . 7 چیدمان برای برکه های تثبیت بیش تر ین کاربرد را در پروژه ها ی اجرا ششده دارند که موارد زیر می باششد . کلرزنی پسشاب خروجی از برکه ها اختیاری می باششد . ولی توصیه می شود ک .ه گندزدایی صورت پذیرد  برکه اختیاری  برکه بی هوازی و به دنبال آن برکه اختیاری  برکه اختیاری و به دنبال آن برکه تکمیلی 3 - 5 - 0 - 5 - استفاده مجدد از پساب  ،در صورت اجرای پوشش روی برکه می توان بیوگاز تولید شده را جمع آوری .و استفاده کرد  از پساب خروجی برکه های هوازی(الگون )های هوازی می توان .در آبیاری گیاهان غیر مثمر استفاده کرد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 95  به علت تولید جلبک در این روش، قبو از ا ستفاده پ ساب در سی ستم های آبیاری قطره ای، فیلترا سیون برای حذف مواد جامد معلق نیاز می باشد . شکل3 - 0 - برکه های تثبیت فاضالب مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و شهرهای کوچک  دارای قابلیت بارگذاری باالی مواد آلی  ورود فا ضالب مخلوط به این سی ستم مجاز می باشد.  هزینه احداث پایین  عدم نیاز به تجهیزات برقی و مکانیکی  عدم ن یاز به پرسششش نو متخصشششص برای بهره بردار ی و ن هداری  بهره بردار ی از این بر که های به صشششورت متوالی و سشششری راندمان و عملکرد بهتری .دارد  به زمین ز یادی ن یاز دارد و از این رو برای مناطق حاشششیه شششهر و مناطق روسششتایی مناسب می باشد.  اف ت راندمان به خصوص در هوای سرد  الگون هشای بی هوازی ًمعموال2 تشا6 متر عمق دارند(در برخی مراجع7 تا0 متر) که از این رو سشششطح آب های زیرزمینی باید به دقشت مورد توجشه قرار گیرنشد. برکشه هشای اختیاری3 تا2 ًمتر عمق دارندکه معموال 6/3 متر برای آن ها در نظر گرفته می شششود . در صشورت احداث این برکه ها به عمق تر کم از0/4 متر، امکان رششد گیاهان ریششه دار و جمع ششششدن پششششه ها در آن ها دور از ذهن می ن باشد .  الگون های بی هوازی توانایی دریافت فاضالب خام با بار آلی باال را دارا می باشند .  الگون های هوازی برای کارایی بهتر و حذف بیش تر پاتوژن ها می توان ند به صشورت سشری .اجرا شوند  بشا وجود آنکشه بشاکتری هشای مشدفوعی در برکه های اختیاری نسششبتاً حذف می شششوند ، اندازه و تعداد برکه های هوازی تعیین کننده میزان این باکتری ها در پسششششاب ن هایی می باشد.  اصشششول و مع یار انت خاب بر که های تثب یت فاضشششالب براسشششاس ارزیابی محو، تعیین مسشششاحت مورد نیاز، معیارهای سشششازه ای و ساختمانی و درجه تصفیه موردنیاز می د باش .  تولید و انتششششار بو یکی از معایب برکه ها ی بی هوازی می باشد .  تصشششفیه بی هوازی نیازمند مدت زمان کافی برای راه اندازی و عملکرد مناسششب و اضششافه کردن قلیا می باشد و میکرو ب های دخیو در این فرایند نسششبت به مواد سششمی بسششیار حساس می باشد .  چیشدمشان کالسشششیشک برکشه(هشا بی هوازی ، اختیشاری و هوازی) معموالً حشذف کشافی سششیسششت ها و پروتوزوآ و تخم ان و ها را به .همراه دارند  اگر رششششد گیاهان در این برکه ها کنترل نشود، پشه ها و سایر موجودات موذی به یک .مشکو قابو توجه تبدیو خواهند شد  برکه های اختیاری نسشبت به اضشافه بارهای .آلی موقتی مقاوم هستند  در صورت کنترل رشد جلبک ها در برکه های تکمیلی ،، کاهش جامداتBOD و پاتوژن ها و همچنین مواد مغشذی و کلی فرم هشا در آن ها قا.بو دستیابی است  هزی نه ها ی بهره بردار ی و ن هداری از این سیستم ها کم تا متوسط می باشد. تکمیلی اختیاری بی هوازی -------- صفحهٔ بعد -------- 90 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 3 - 5 - 3 - الگون های هوادهیAerated Lagoons (AL) 3 - 5 - 3 - 4 - شرح فرایند - تصفیه ثانویه الگون های هوادهی که به برکه های هوازی نیز شناخته می شوند ، برکه های ساخته شده ای می با شند که هوادهی در آن ها به صورت مکانیکی صورت می گیرد . این فرایند م شابه ت صفیه طبیعی ای ا ست که در رودخانه به وقوع می پی وندد . با این تفاوت که هوادهی به صورت مکانیکی و یا تو سط دیفیوزرها انجام می گیرد . تزریق اک سیژن تجزیه مواد آلی و حذف مواد مغذی را ارتقاء می .دهد در این سی ستم فا ضالب به صورت پیو سته به الگون وارد می شود و جامدات را به وا سطه هوادهی در محیط معلق می نماید. همچنین اختالط در این الگون ب ه گونه ای می باشششد که سششطح اکسششیژن محلول و جامدات معلق در همه جای الگون م شابه ا ست. اگر هوادهی فقط در الیه باالیی الگون انجام شود، الگون به یک الگون اختیاری تبدیو می . در د شو این حالت بخشی از جامدات معلق در کف الگون تجمع پیدا می کنند و شرایط بی هوازی در آنجا ایجاد می شود . با ته نش ین شدن جامدات بیش تر ، لجن مترا تر کم ی حاصو می شود که باید به صورت دوره .ای تخلیه شود برای اثربخشی بیش تر ، الگون های هوادهی می توان ند به صورت سری ساخت ه شوند. همچنین در این سامانه فاضالب می توان د ابتدا به یک الگون اختیاری وارد و در ادامه به یک الگون هوادهی و سشششپس یک الگون فوق هوادهی(هوادهی با راندمان و عملکرد باال) وارد ششششود. در این حالت الگون اختیاری، با ابعاد بزرگ تر ، عمق تر کم و با میزان هوادهی ی تر کم نسبت به الگون های هوادهی ساخته می شود . سامانه ها ی الگون هوادهی خصوصاً برای جوامعی که فعالیت های صنعتی در آن ها انجام می شود ، مناسب می باشند . با توجه به حجم و زمان ماند باالی این سامانه، قابلیت پذیرش شوک های هیدرولیکی و شوک های بار آلودگی در این سیستم و .جود دارد 3 - 5 - 3 - 5 - انواع الگون های هوادهی ب سته به انرژی ورودی در واحد حجم ا ستخر و ترتیب برگ شت لجن و برا ساس روش کنترل جامدات، این الگون ها به گروه های زیر تقسیم بندی می گردد:  اختیاری  هوازی- بدون برگشت لجن  هوازی- با برگشت لجن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 93 3 - 5 - 3 - 7 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده می توان د برای مصارف آبیاری محدود شده(درختان میوه و محصوالت زراعی صنعتی) مورد .استفاده قرار گیرد  برای کاربرد پساب تصفیه شده برای مصارف محدود شده نیاز به فرایند گندزدایی می باشد . شکل3 - 3 - الگون های هوادهی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  این سامانه نیازی به تأمین پیوسته فاضالب ورودی ندارد. ولی برای عملکرد هواده ها نیاز .به تأمین مستمر نیروی برق دارد  این سشششامانه قابلیت پذیرش فاضشششالب ها ی مخلوط با فاضشالب صشنعتی را دارد. (پذیرش شوک )های هیدرولیکی و آلی  ،با توجه به سشششهولت سشششاخت بهره بردار ی و ن هداری از این سشششامانه ها و کارایی آن ها در تصششفیه فاضششالب، این روش گزینه مناسششبی برای جوامع کوچک و روستایی می باشد .  در صششورت طراحی این سششامانه به صششورت .سری عملکرد بهتری دارد  ن یاز به زمین ز یادی دارد و از این رو برای مناطق حاشششیه شششهر و روسششتاهای بزرگ مناسب می باشد .  با تو جه به قابل یت پذیرش ششششوک های هیدرولیکی و آلی، نیاز به واحد متعادل سا ز می ن باشد.  عموماً بین6/2 تا6 متر عمق دارند  پیش ت صفیه به و سیله آ شغال یری ضروری .است  میزان انرژی موردنیاز برای اختالط الگون و ثابت ن ه دا شتن میزان اک سیژن محلول در آن (و یا الیه باالیی در الگون اختیاری) به تجهیزات هوادهی و کیفیت فاضالب ورودی وابسته می باشد .  میزان انرژی موردن یاز برای الگون هوادهی نسبت به الگون های اختیاری بیش تر اس.ت  ب سته ب ه نوع الگون و وجود واحد ته ن شینی بعد از آن ها، تخلیه لجن الزم می باشد . 3 - 5 - 3 - 1 - ترکیب الگون های هوادهی و برکه های تثبیت با هدف بهینه سششازی انرژی و زمین موردنیاز، تسششهیو در روند بهره برداری و بهبود عملیات تصششفیه، ترکیبی از انواع الگون ها و برکه های تثبیت می تواند ب( ه کار گرفته شششود. در شششکو3 - 3) ترکیب های مختلف الگون های هوادهی و برکه .ارائه شده است خروجی لجن هواده ورودی -------- صفحهٔ بعد -------- 99 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی شکل3 - 9 - طرح ها ی مختلف برکه و الگون 3 - 5 - 9 - وتلندهای ساخته شده یک مرحله( ایSingle-Stage Constructed Wetlands (CW 1-stage) ) 3 - 5 - 9 - 4 - شرح فرایند - تصفیه ثانویه وتلندهای سشاخته ششده، مناطقی هسشتند که سشاختاری ششبیه وتلندهای طبیعی دارند و مششابه آن ها از فرایندهای طبیعی برای تصفیه فاضالب بهره گیری می نمایند. این سامانه از یک الیه متخلخو سنگ، شن و یا ماسه و یک بستر برای کا شتن گیاهان ت شکیو شده ا ست. این الیه متخلخو عملکردی شبیه فیلتر دارد و برخی از جامدات معلق را از جریان فا ضالب حذف می نماید. ب ستر کا شته شده(با گیاه) برخی از آالینده ها را جذب و به محلی برای ر شد میکرو اورگانی س ها م تبدیو می شود . در ادامه این میکرو اورگانیسم ها با جذب و حذف مواد آلی فاضالب را تصفیه می کنند. مواد مغذی نیز هم توسط میکرو اورگانیسم ها و هم توسط گیاه جذب و از جریان فاضالب حذف می شود . قسمت پایین وتلند با هدف کنترل .جریان فاضالب و حفاظت از مناطق مجاور به وسیله یک الیه غیر قابو نفوذ پوشانده شده است وتلندهای سششاخته شششده براسششاس معیارهایی از جمله هیدرولوژی(جریان های سششطحی و زیرسششطحی)، فرم رشششد ماکروفیت ها(گیاهان برگ ،دار نوظهور غوطه ور )و شناور آزاد) و جهت جریان(عمودی و افقی دسته بندی می شوند . الگون های هوادهی اختیاری الگون های هوادهی اختیاری )(الف الگون های هوادهی اختیاری برکه های تثبیت فاضالب (ب الگون های هوادهی بدون برگشت لجن برکه های تثبیت فاضالب (پ الگون های هوادهی بدون برگشت لجن الگون های هوادهی اختیاری (ت الگون های هوادهی ممتد ته نشینی (ث الگون لجن الگون های بی هوازی الگون هوادهی اختیاری )(ج الگون های هوادهی اختیاری گندزدایی )(چ دفع در زمین -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 98 الزم به ذکر است در برخی شرایط قبو از این سامانه، واحد ته نشینی اولیه قرار داده می شود . 3 - 5 - 9 - 5 - وتلندهای ساخته شده با جریان عمودی این نوع وتلندها در مقایسششه با وتلندهای جریان افقی نیاز به زمین کم تری دارند و فاضششالب به صششورت یکنواخت از ق سمت باالیی به این سامانه وارد می شود تا اک سیژن ر سانی صورت پذیرد. باگذاری نوبه ای با ا ستفاده از پمپ یا سیفون شرایط اکسیژن رسانی و فاز هوازی را بهبود می .بخشد با وارد شدن فاضالب به بخش متخلخو تا زمانی که فاضالب از قسمت انتهایی وتلند تخلیه می شود ، شرایط بی هوازی حاکم .خواهد بود 3 - 5 - 9 - 7 - وتلندهای ساخته شده با جریان افقی در این وتلندها جریان به صورت افقی از یک سمت برکه وارد و به واسطه ورود جریان فاضالب ورودی به سمت الیه متخلخو رانده و در این الیه فیلتر می شود و از سمت دی ر خارج می شود. گیاه مقدار کمی اکسیژن را به ریشه ها منت قو می کند تا باکتری های هوازی بتوانند در آن ناحیه نیز فعالیت داشته باشند. در این وتلندها خاک موجود در آن به صورت اشباع ن ه داشته می شوند که در این شرایط نسبت به وتلندهای با جریان عمودی حذف نیتروژن مختصری از این طریق .صورت پذیرد به دلیو ورود آسان تر فاضالب در .وتلندهای با جریان افقی، این روش نسبت به وتلندهای با جریان عمودی ارجحیت دارد 3 - 5 - 9 - 1 - وتلندهای ساخته شده با سطح آزاد آب در این وتلندها، آب در باالی سطح کا شت گیاهان قرار دارد و گیاهان در یک الیه رسوبی در پایین برکه(و یا حتی ب ه صورت غوطه ور ) کاشته می شوند . نسبت به و تلندهای زیرسطحی(با جریان افقی و عمودی) این نوع وتلندها هم می ان تو ند با گیاهانی جدید و نوظهور و هم با گیاهان غوطه ور و شششناور ایجاد گردد. در این نوع وتلندها به علت سششطح آزاد آب در برکه که با هوا در تماس است، اکسیژن رسانی به آب و گندزدایی با اشعهUV خورشید صور می ت گیرد. 3 - 5 - 9 - 5 - استفاده مجدد از پساب  برای ا ستفاده مجدد برای م صارف بدون محدودیت پی شنهاد ن می شود . اما برای ا ستفاده برای م صارف محدود شده(درختان و محصوالتی که به صورت پخته شده مصرف می شوند.) قابو استفاده است  پساب تصفیه شده قابلیت تخ لیه به جریان.های سطحی را دارد -------- صفحهٔ بعد -------- 84 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی شکل3 - 8 - وتلندهای ساخته شده یک مرحله ای مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه (سامانه شاخه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  در صورت ا ستفاده از پمپ برای انتقال فا ضالب به داخو وتلند، نیاز به تأمین انرژی می باشد .  وارد کردن فاضشششالب مخلوط به این سشششامانه مجاز می ن باشد .  :وتلندهای با جریان افقی 0.5 – 1 m  :وتلندهای با جریان عمودی 0.8 – 1.4 m  :وتلندهای با سطح آزاد 0.15 – 0.6 m  ،ورود فاضششالب به وتلندهای با جریان عمودی به صشششورت نوبه ای و0 تا34 بار در روز می باششششد . درصورتی که ورود فاضالب به وتلندهای با جریان افقی به صورت پیوسته می باشد .  در وتلندهای با جریان افقی برای اطمینان از عدم تولید بو، تراز آب6 تا36 سشششانتی متر پایین تر از سط پیش ح بینی شده می باشد . 3 - 5 - 8 - )وتلندهای ساخته شده چندگانه (هیبریدیHybrid Constructed Wetlands (CW-Hybrid) 3 - 5 - 8 - 4 - شرح فرایند - تصفیه هوازی ثانویه وتلندهای چندگانه(هیبریدی) دارای همان اجزای وتلندهای تک مرحله ای جریان افقی و عمودی می باشند . اما در این سشامانه دسشت کم2 یا تعداد بیش تر ی از این نوع وتلندها با هم در مدار بهره بردار ی قرار داده می ششوند . مزایای اسشتفاده هم زمان :و سری این وتلندها عبارتند از وتلندهای ساخته شده با جریان عمودی شبکه لوله های توزیع پوشش/ الیه نفوذناپذیر خروجی ورودی الیه های ماسه / شن لوله زهکش وتلندهای ساخته شده با جریان افقی وتلندهای ساخته شده با سطح آزاد آب ورودی خروجی سطح آب کنترل سطح آب / الیه ماسه شن ریز درشت دانه ورودی خروجی پوشش/ الیه نفوذ ناپذیر لجن پوشش/ الیه نفوذ ناپذیر sediment layer -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 84  کاهش زمین مورد نیاز (تا64 % ). در ششششرایط آب و هوایی معتدل میزان زمین مورد نیاز2 تا6/2 مترمربع به ازای هر نفر می .باشد  .راندمان سیستم پایدارتر و در برخی مواقع افزایش می یابد  از این روش برای حذف مواد مغذی از جریان فا ضالب می توان ا ستفاده کرد. از وتلندهای جریان عمودی برای نیتریفیکاسیون و جریان افقی برای دنیتریفیکاسیون می .توان بهره گرفت 3 - 5 - 8 - 5 - استفاده مجد د از پساب  برای ا ستفاده مجدد برای م صارف بدون محدودیت پی شنهاد ن می شود . اما برای ا ستفاده برای م صارف محدود شده (درختان و محصوالتی که به صورت پخته شده مصرف می شوند.) قابو استفاده است  پساب تصفیه شده قابلیت تخل یه به جریان.های سطحی را دارد شکل3 - 44 - )وتلندهای ساخته شده چندگانه(هیبریدی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه (سامانه شاخه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  این سشیسشتم قابلیت کاربرد به عنوان تغلیظ کننده .لجن را ندارد  پسششاب حاصششو از این سششامانه سششطح قابو قبول و مناسبی از تصفیه ثانویه را دارا می باشد و نسبت به سایر روش ها .شرایط بهتری از لحاظ گندزدایی دارد  .نسبتاً سطح مورد نیاز آن باالست  در صورت استفاده از پمپ نی از به تأمین نیروی برق دارد. اما توصششیه می شششود طراحی ب ه گونه ای انجام شود که فاضالب به صورت .ثقلی وارد وتلند شود  رو ند طراحی این وتل ند ها مششششا به وتلندهای تک مرحله ای می باشد .  در ز مان طراحی باید حداکثر میزان بار گذاری ه یدرولیکی و آلی مد نظر .قرار گیرد  بهره برد ار ی و ن هداری از این نوع وتلندها مشششابه وتلندهای تک مرحله ای می باشششد . بهره بردار ی از این برکه ها بسششیار سششاده و .نیاز به مهارت خاصی ندارد ورودی خروجی پیش تصفی ه مرحله دوم جریان عمودی مرحله اول جریان افقی سیستم خوراک دهی ناپیوسته متوالی -------- صفحهٔ بعد -------- 85 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 3 - 5 - 44 - رآکتور بستر بی هوازی لجن با جریان رو به باالUpstream Anaerobic Sludge Blanket reactor (UASB) 3 - 5 - 44 - 4 - شرح فرایند - تصفیه بی هوازی اولیه رآکتور بستر بی هوازی لجن با جریان رو به باال شامو یک تانک است که در قسمت پایینی آن بستر لجن شکو می گیرد و در آن هضم بی هوازی انجام می شود. فاضالب به صورت یکنواخت از قسمت تحتانی آن وارد تانک می شود و از بستر لجن عبور می کند و به زون ته ن شینی یعنی محلی که در ادامه فرایند جامدات در آنجا ته ن شین می شوند ، وارد می گردد. در این سی ستم لجن فعال در بخش تحتانی به صشورت معلق می باششد و مسشتقیماً نقش یک بسشتر فیلتری را بازی می کند. این بسشتر از لجن دانه ای تشکیو یافته است و در آن باکتری های بی هوازی رشد و در ه ن ام عبور فاضالب از آن، باعث تصفیه آن می .شود اصشلی(ترین جزء این سشامانه جداکننده فازهاPhase Separator )می باششد . محو قرارگیری این جزء در باالی رآکتور است و رآکتور را به بخش تحتانی، ناحیه هضم، بخش باالیی و بخش ته نشینی تقسیم می کند . فاضالب از بخش ت ه نشینی و ارد رآکتور می شود و سپس به سمت باال حرکت می کند . سرعت حرکت رو به باال و سرعت ته )نشینی لجن در این رآکتور در تعادل هستند و یک بستر لجن معلق(پتوی لجن را شکو می دهند . بعد از چند هفته پس از راه اندازی رآکتور این بستر شکو می گیرد و مانند یک فیلتر برای فاضالب ع م و می کند . 3 - 5 - 44 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده حاصو از این روش، فقط قابل یت تخلیه به دریا و یا رودخانه ها.ی بزرگ را دارد  از بیوگاز تولید شده در این روش می.توان استفاده کرد شکل3 - 44 - رآکتور بستر بی هوازی لجن با جریان رو به باال ورودی خروجی گاز خروجی لجن بستر جمع کننده گاز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاض الب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 87 مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه (سامانه شاخه)ای  شهرک های کوچک  برای دفع لجن این سششامانه باید از امکانات سایر سامانه ها ی مجاور بهره گیری .کرد  این روش برای روسشششتاها و جوامع کوچکی که جریان پیوسته فاضالب ندارند، و یا حتی قادر به تأمین مسششتمر برق برای این رآکتور نیستند پیشنهاد ن می شود .  تکنولوژی طراحی و ساخت این سامانه آسان و سشششاده می باششششد . اما راه اندازی اولیه آن ممکن است چندین ماه به طول بی.انجامد  نیاز به واحد ته.نشینی اولیه ندارد  اگر جمع آوری و اسشششتفاده از بیوگاز تولیدی اولویت ن می باششششد ، جهت بهینه سشششازی آن می توان آن را به صشششورت زیرزمینی احداث .نمود  برای پایدارسششازی بسششتر لجن، دبی جریان فاضششالب ورودی باید کنترل شششده باشششد و میزان بار آلی نیز برر سی و کنترل شود. در واحدهای کوچک تثبیت فرایند به و اسشششطه افزایش زمان ماند بدون کاهش سشششرعت حرکت جریان به سشششمت باال امکان پذیر می ن باشد .  از وا حد هایUASB ت مام کنترل ششششده می توان برای تصششفیه پسششاب های صششنعتی بهره گیری .کرد  روشUASB نسشبت به سشپتیک تانک، هم پسشششاب با کیفیت تری تولید می کند و هم حجم تر کم ی را اشغال می نم.اید  حجم لجن تولیدی از این روش بسشششیار کم می باشد. 3 - 5 - 44 - لجن فعال– هوادهی گستردهExtended Aeration Activated Sludge Type (EA) 3 - 5 - 44 - 4 - شرح فرایند - تصفیه هوازی ثانویه روش هوادهی گسترده یکی از شناخته شده ترین زیرمجموعه های فرایند لجن فعال است. در این روش واحد ته نشینی اولیه وجود ندارد و زمان ماند در تانک هوادهی بیش تر می باشد . از این رو نیازی به هاضم و تثبیت کننده لجن ن می د باش . این بدان معنی است که لجنی که از کف تانک ها برداشته می شود تغلیظ و آب یری شده می باشد . گونه های مختلفی از این روش قابو اجرا می باشد که مشخصات آن ها به شرح زیر می باشد: 3 - 5 - 44 - 5 - ( حوضچه اکسیداسیون به روش هوادهی گستردهOxidation Ditch – Extended Aeration ) در این چیدمان پس از واحد آشغال یری و دانه گیری، تانک هوادهی به صورت یک کانال بسته ساخته می شود و ش رایط در آ ن اختالط کامو می باشد . نوعاً عمق در این کانال2 متر می باشد و از این رو از هواده های مکانیکی، شفت های افقی یا مشابه آن ها برای هوادهی استفاده می شود . البته از هواده های با شفت های عمودی نیز در منتهی الیهU شکو این حوضچه ها برای هوادهی می توان بهره گرفت. هو اده ها عالوه بر هوادهی در این روش، اختالط را نیز بر عهده دارند. به دنبال این حوضچه، تانک ته نشینی باید قرار گیرد و سپس لجن ته نشین شده در آن مجدداً به حوضچه بازگردانده می شود . در این روش پایداری عملکرد در شرایط جریان پیوسته و یکنواخت وجود دارد و پساب با کیفیت باالتری تولید می شود . .همچنین حجم لجن تولیدی در این روش نسبتاً باالست -------- صفحهٔ بعد -------- 81 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 3 - 5 - 44 - 7 - ( نوع کاروسل هوادهی گستردهCarrousel Type – Extended Aeration ) این روش مشابه حوضچه اکسیداسیون است. با این تفاوت که از تعداد بیش تر ی قوسU شکو تشکیو شده است و عموماً دارای0 خط جریان می با شد . عمق حو ضچه در این روش به6 متر افزایش داده می شود . در این نوع حو ضچه در این عمق راندمان انرژی الزم برای هوادهی بهینه تر می باشد . 3 - 5 - 44 - 1 - ( جریان نهرگونه هوادهی گستردهPlug flow – Extended Aeration ) تانک هوادهی در این روش ب ه گونه ای ا ست که جریان از یک طرف وارد و از طرف دی ر کانال خارج می شود . (جریان طولی) در این روش راندمان افزایش پ یدا کرده است و باید از هواده ها ی تحت فشار استفاده کرد. عمق تانک در این روش نسششبت به روش ها ی قبلی بیش تر و در حدود6 تا2 متر می باشششد . روند هوادهی در این تانک ب ه گونه ای اسششت که ناحیه هوادهی و ناحیه غیرهوادهی به صورت نوبه ای پیش بینی می شوند . 3 - 5 - 44 - 5 - ( رآکتور ناپیوسته متوالی هوادهی گستردهSBR – Extended Aeration ) با توجه به متفاوت بودن شرایط جریان در این رآکتور، مش خصات این روش به صورت .جداگانه ارائه خواهد شد از جمله مزایای هوادهی گسترده قابلیت مواجهه با شوک های هیدرولیکی و آلی مختصر می باشد . از این روش می توان در هر ششرایط آب و هوایی اسشتفاده کرد و برای هر سشطح تصشفیه ثانویه از آن بهره گرفت. با توجه به صشرفه اقتصشادی است فاده از این روش برای تأسیسات بسیار کوچک توصیه ن می شود . از معایب این روش می توان به نیاز اپراتور به دانش و مهارت فنی بهره بردار ی از این سشیسشتم، انجام اقدامات ن هداری م ستمر، نیاز به انرژی برای انجام عملیات هوادهی، ری سک شکو گیری باکتری های فیالمنتوس(ر شته )ای ا شاره نمود ک ه روی روند ته.نشینی و راندمان تصفیه اثرگذار خواهند بود 3 - 5 - 44 - 0 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده برای مصارف آبیاری مناسب نمی.باشد  پساب تصفیه شده با این روش را می توان در جریان های رودخانه .ای تخلیه نمود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 85 شکل9 - 45 - لجن فعال– هوادهی گسترده مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  شهرک ها و جوامع کوچک  نیاز به ورود جریان پیوسته فاضالب دارد.  با این روش می توان به سشششطوح باالیی از تصفیه ثانویه دست یافت.  زمین موردنیاز چندان زیاد ن می باشد.  نیاز به تأمین برق برای هواده ها و پمپ ها .دارد  اندازه و حجم تانک هوادهی باید ب ه گونه ای باششششد که مقدار کافی لجن و با زمان ماند کافی در تانک باقی بماند. در این ششششرایط .لجن تثبیت شده حاصو خواهد شد  سشششن لجن برای این روش36 تا26 روز می باششد که در شش رایط آب و هوایی سشرد این محدوده بیش تر باید باشد. (برای آب و )هوای گرم بالعکس  ب عد از تانک هوادهی الزم اسشششت تا نک ته نشینی پیش بینی .شود  عملیات بهره بردار ی و ن هداری از این سشششامانه باید توسشط پرسشنو آموزش دیده و ماهر انجام ششششود. این مهارت ششششامو پیدا کردن باالنس منا سب بین بار آلودگی ورودی و بیومس کافی و همچنین زمان ماند مناسشششب برای تثبیت شدن لجن می باشد .  کنترل مناسب عمق لجن در مرحله ته نشینی و رفع سششریع مشششکالت مربوط به لجن در تانک ته نشینی الزم و ضروری می باشد .  ن هداری مسشششتمر و دوره ای پمپ ها و هواده ها .الزم است  هزینه ها ی بهره بردار ی و ن هداری ن سبتاً باالیی .دارند 3 - 5 - 45 - رآکتور ناپیوسته متوالی- Extended Aeration Sequencing Batch Reactor Type (SBR-EA) 3 - 5 - 45 - 4 - شرح فرایند - تصفیه هوازی ثانویه رآکتور ناپیوسششته متوالی، یکی از گونه های فرایند لجن فعال می باشششد و اسششتفاده از آن برای جو امع کوچک از جمله رایج ترین و متداول ترین روش ها به خصوص در حالت هوادهی گسترده می باشد. روشSBR به خصوص برای جوامعی که میزان تولید فا ضالب آن ها کم ا ست منا سب می با شد. در این روش ن سبتاً زمان بیش تری برای اختالط صرف و مراحو ورودی خروجی لجن خروجی لجن بازچرخش هوای متراکم زالل ساز -------- صفحهٔ بعد -------- 80 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی مخلوط کردن لجن و تخلیه آن، همه در یک تانک انجام می شود و همین موضوع باالتر بودن سن لجن را سبب می .شود در برخی شرایط یک تانک و در برخی شرایط از چندین تانک بهره گیری می .شود در یک سشیسشتمSBR همان اصشول حاکم بر فرایند لجن فعال حاکم اسشت. فقط ویژگی متمایز آن نسشبت به سشایر روش ها این است که ته نشینی جامدات ب ه جای یک تانک مستقو، مستقیماً در همان تانک هوادهی انجام می گیرد. فراین د به صورت ناپیوسته و مراحو پر شدن، واکنش(هوادهی و اختالط)، ته نشینی و تخلیه به صورت متوالی در یک تانک انجام می شود. این روش یکی از منعطف ترین روش های بیولوژیکی ت صفیه فا ضالب می ب ا شد که قادر به حذف نیتروژن و ف سفر می با شد و پ ساب با کیفیت مطلوبی تولید می نماید. ن سبت به فرایند حو ضچه اک سیدا سیون، این روش به ف ضای کم تری .نیاز دارد 3 - 5 - 45 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده را می توان .برای مصارف محدود شده(درختان میوه و غالت) استفاده نمود  برای کاربرد پسششاب برای مصششارف محدود نشششده، عملیات گندزدایی باید انجام شششود و قبو از کاربرد توسششط سیستم های آبیاری قطره .ای فیلتراسیون و گندزدایی باید صورت پذیرد .استفاده مجدد از لجن حاصو از این روش نیاز به هضم دارد شکل3 - 47 - رآکتور ناپیوسته متوالی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  مجموعه چندین خانه (سامانه شاخه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  این روش نیاز به تأمین انرژی به صشششورت .پیوسته دارد  اختالط فاضشالب ورودی به این سشیسشتم با فا ضالب صنعتی بر عملکرد ت صفیه اثرگذار اسشششت. این روش نسشششبت به ششششوک های .هیدرولیکی و آلی مقاومت کمی دارد  برای بهینه سششازی عملکرد این سششیسششتم می توان از2 تشانشک مجزا و بشه تنشاوب بهره گیری .کرد  ممکن است نیاز به مخ زن متعادل ساز وجود .داشته باشد  برای کاربرد این روش برای روستاها و جوامع کوچک ظرفیت تصشششفیه هر واحد حداکثر می توان د8000 m3/d .باشد  در محو ها یی که فاضشششالب بسشششیار رقیق می باشششد ، اسششتفاده از این روش پیشششنهاد می ن شود .  احت مال گرفت ی اجزای مربوط به هوادهی در زمان س یکو ته .نشینی وجود دارد  هزینشه هشا ی بهره بردار ی و ن هشداری این سامانه متوسط می باشد . مرحله چهارم برداشت پساب از سطح مرحله سوم ته نشینی مرحله دوم اختالط+ هوادهی مرحله اول پرشدن با جریان ورودی دفع لجن مازاد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 83 3 - 5 - 47 - صافی چکندهTrickling Filter (TF) 3 - 5 - 47 - 4 - شرح فرایند - تصفیه هوازی ثانویه صافی چکنده از سازه ای ت شکیو یافته که شامو ب سترهایی از جنس قلوه ،سنگ شن ها ی در شت، لوله هایPVC ، ... پوزوالن و می با شد که این ب سترها در واقع محلی برای ر شد و تکثیر میکرو اورگانی سم ها می با شند . روی این ب ستر ها فیلم ها ی بیولوژیکی ت شکیو می شود که محو فعالیت باکتری های هوازی در سطح و الیه باالیی و باکتری های بی هوازی در الیه ها ی پایینی می با شد . فا ضالب خام پس از گذراندن ته ن شینی اولیه از باالی صافی چکنده روی ب سترها پا شیده می شود و با عبور از بستر عملیات تصفیه روی آن انجام می گیرد . با رشد باکتری ها و افزایش ضخامت الیه بیوفیلم، در اث ر عبور فاضالب این الیه از سطح بسترها جدا می شوند و از این رو الزم است بعد از ا ین واحد، یک واحد ته نشینی پیش بینی گردد. گاه ی بخشی از پساب تصفیه شده که از مخزن ته نشینی حاصو می شود ، با هدف افزایش عملکرد و حفظ رطوبت ب ستر به صافی چکنده بازگردانده می شود . پ ساب خروجی از این سی ستم ا ستانداردهای پ ساب ثانویه را دارد اما راندمان حذف مواد سمی و فلزات سمی در این سیستم پایین می باشد . 3 - 5 - 47 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده را می توان .برای مصارف محدود شده(درختان میوه و غالت) استفاده نمود  .برای کاربرد پساب برای مصارف محدود نشده، عملیات گندزدایی باید انجام گیرد شکل3 - 41 - صافی چکنده توزیع کننده های چرخشی جریان آب ها ش پا بستر فیلتر ورودی ن ه دارنده فیلتر جمع آوری خروجی ا -------- صفحهٔ بعد -------- 89 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  ( چندین خانه به صورت شاخه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  ن یاز به برقرار بودن جر یان پیوسششش ته برای جلوگیری از خ شک شدن سطح ب ستر و از بین رفتن بیو فیلم ها . تأمین پیوسشششته انرژی برق در صشورت اسشتفاده از پمپ برای انتقال .فاضالب به محو صافی چکنده  این سشششیسشششتم توانایی محدودی در پذیرش .فاضالب مخلوط دارد  میزان افزایش بار آلی نسشششبت به ششششرایط طراحی عمدتاً تا میزان64 % .است  برای مناطق حاششیه ششهر و روسش تاهای بزرگ، این سی ستم یکی از منا سب تری ن گزینه ها می باشد.  برای پیش یری بیش تر از انسداد سیس تم پاشششش فاضششالب، واحد ته نشششینی اولیه توصیه می شود.  بعد از صشششافی چکنده، اسشششت قرار واحد ته.نشینی ضروری است  در شرایط آب و هوایی سرد آ سیب پذیر .است  .حجم لجن تولیدی باالست  توزیع فاضشالب روی بسشتر صشافی باید ب ه صورت .یکنواخت باشد  .جریان فاضالب ورودی نباید قطع شود 3 - 5 - 41 - تماس دهنده ها ی بیولوژیکی چرخانRotating Biological Contactor (RBC) 3 - 5 - 41 - 4 - شرح فرایند - تصفیه هوازی ثانویه یک تما س دهنده بیولوژیکی چرخان یک فرایند بیولوژیکی هوازی است. بخشی از دیسک های موجود در این سیستم که به عنوان ب ستر برای ر شد میکرواورگانی سم ها می با شند در فا ضالب قرار دارند و تو سط یک موتور حول محور مرکزی چرخانده می شششوند . با این عمو هم اختالط و هم هوادهی صششورت می پذیرد. در این سششیسششتم میکرواورگانیسششم ها روی دیسک ها رشد و تولید بیوفیلم می نمایند. چرخیدن دیسک ها این امکان را فراهم می آورد که بیوفیلم های رشد کرده رو ی دی سک ها عالوه بر تجزیه مواد آلی، هم زمان اک سیژن گیری نیز می کنند. با تغییر سرعت چرخش دی سک ها، نرخ هواد هی قابو کنترل می باشد که این تغییر سرعت با شدت بار آلی فاضالب وابسته می .باشد با افزایش ضشخامت بیوفیلم رششد کرده روی دیسشک ها تا میزان6 میلی متر، به تدریج آن ها از سشطح دیسشک ها جدا می شوند و در کف حو ضچه جمع می شوند . برخی از این توده ها در پ ساب غوطه ور می مان ند که باید از طریق ته ن شینی .نهایی از جریان خروجی حذف شوند عملکرد این روش بسیار شبیه روش لجن فعال وSBR می باشد و در حذف باکتری های بیماری زا بسیار مؤثر می .باشد 3 - 5 - 41 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده را می .توان برای مصارف محدود شده(درختان میوه و غالت) استفاده نمود  .برای کاربرد پساب برای مصارف محدود نشده، عملیات گندزدایی باید انجام گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 88 شکل 3 - 45 - تماس دهنده های بیولوژیکی چرخان مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  ( چندین خانه به صورت شاخه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  این سششیسششتم نیاز به تأمین پیوسششته نیروی برق دارد.  فراینشد این روش از پشایشداری بشاالیی برخوردار اسشت و نسشبت به ششوک های .هیدرولیکی و آلی مقاومت دارد  نیاز به واحد ته نششششینی بعد از واحد اصشششلی .فرایندی دارد  در حالت پیشششرفته، چیدمان فاز تصششفیه ثانویه شامو7 تا0 مرحله می با شد که تو سط بافو از هم جدا شده اند. اما در جوامع کوچک می توان از یک واحد دیسشششک دوار برای همه این مراحو استفاده و یا تعداد آن ها را تر کم .کرد  می توان در تانک اصشششلی فرایندی، از تزریق هوا .برای کمک به بهبود فرایند بهره گرفت  درصشششورتی که میزان بار آلی جریان فاضشششالب ورودی متغیر باششششد، باید از یک تانک متعادل ساز مجهز به سیستم هوادهی قبو از آن استفاده .گردد  پرسششنو بهره بردار از این سششیسششتم باید با سیستم .های الکتریکی آشنایی داشته باشند  در ز مان افزایش بار آلودگی در فاضشششالب ورودی، هوادهی اضشافی برای بهبود عملکرد سیستم سودمند می باشد.  لجن حاصشششو از ته نششششینی نهایی باید به صورت روزانه از سیستم خارج شود تا سامانه .دچار مشکو نشود  ،این سامانه باید از تابش م ستقیم خور شید باد و باران و همچنین یخ زدگی م حاف ظت .شود 3 - 5 - 45 - سامانهUASB به همراه برکه تثبیت فاضالبUASB Followed by WSP (UASB-WSP) 3 - 5 - 45 - 4 - شرح فرایند - تصفیه هوازی ثانویه در این روش در ابتد ا یک رآکتورUASB قسمت عمده بار آلودگی آلی فاضالب را حذف می نماید. لجن حاصو شده از این مرحله به خوبی هضششم شششده اسششت. ترکیب این روش با برکه برای گندزدایی و ارتقای عملکرد و راندمان، یک ایده مناسب برای حذف مواد آلی و گندزدایی به صورت هم زمان می.باشد مزایای ترکیب این2 :روش عبارتند از  بازده لجن بی هوازی پایین اسشت. ولی زمانی که در رآکتورUASB به خوبی تثبیت و تغلیظ ششود، به صشورت مستقیم و به صرف قابو آب یری می .باشد ورودی خروجی دیسک چرخان زالل ساز نهایی زالل ساز اولیه حوضچه لجن سطح آب لوله هوادهی اختیاری به سمت تصفیه لجن -------- صفحهٔ بعد -------- 444 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی  ( لجن مدفوعیFecal Sludge ) به طور مؤثر در رآکتورUASB قابو هضم شدن می .باشد  حذف قسمت عمده بار آلی درUASB این امکان را فراهم می آورد تا برکه ها بر مبنای گندزدایی پساب طراحی شششوند. (عمق بهینه آب در برکه) در این شششرایط میزان گندزدایی بسششیار مطلوب خواهد بود و نوعاً نیازی به مرحله گندزدایی دی ری برای کاربرد مستقیم پساب تصفیه شده در آبیاری های محدود نشده وجود ند ارد .  خارج کردن لجن از برکه ها حتی می تواند تا34 .سال انجام نشود  از بیوگاز تولیدیUASB می .توان برای تولید انرژی استفاده نمود  با توجه به مصرف کم انرژی و قابلیت تولید بیوگاز برای تولید انرژی، این سیستم می تواند به صورت م ستقو از شبکه برق سراسری فعالیت داش .ته باشد معایب ترکیب این روش ها :عبارتند از  بیوگاز تولیدی رآکتورUASB عمدتاً متان اسششت و برای پیششش یری از انفجار باید به خوبی و به نحو مناسششب .مدیریت شود. بنابراین نیاز به پرسنو آموزش دیده و ماهر دارد  اگر اقدامات و فعالیت های مربوط به ت صفیه مقدماتی قبو از ورود فا ضالب به این سی ستم انجام ن یرد، حجم کفاب روی سشیسشتم قابو توجه خواهد بود و جمع آوری آن از روی مایع از آنجایی ،که بخششی از آن گاز اسشت بسششیار چالش بران یز خواهد بود. درصششورتی که این کفاب جمع آوری نشششود به مرور زمان جامد و حذف آن مشکو .تر خواهد شد  از آنجایی که همواره مقداری از این بیوگاز تولیدی به صشورت محلول در پسشاب باقی می ماند، وارد ششدن این پسشاب به برکه امکان آزاد ششدن آن را در اتمسشفر محیط افزایش می دهد که این موضشوع مخاطرات زیسشت .محیطی را به دنبال دارد  ارتقای این سیستم برای حذف مواد مغذی امکان پذیر است. اما الزم است مراحو اضافی برای نیتریفیکاسیون پیش .بینی شود  .این چیدمان نیاز به زمین زیادی دارد 3 - 5 - 45 - 5 - استفاده مجدد از پساب  .پساب تولیدی قابلیت کاربرد برای مصارف آبیاری غیرمحدود شده را دارد  با توجه به پتانسیو باالی تولید جلبک، در صورت استفاده در سیستم های آبیاری ق طره ای الزم است قبو از آن .فیلتراسیون انجام گیرد  .پساب تصفیه شده قابلیت تخلیه مستقیم به مجاری سطحی را دارد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 444 شکل3 - 40 - سامانهUASB به همراه برکه تثبیت فاضالب مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  لجن مدفوعی در رآکتورUASB قابو تصفیه می باشد .  این سی ستم سطوح ت صفیه ثانویه را فراهم می آورد. اما با توجه به شکو گیری جلبک در برکه ها، میزان بار آلی در پسشششاب خروجی .ممکن اسششت کمی افزایش داشششته باشششد میزان حذف مواد مغذی توسشششط این روش بسیار محدود می باشد.  این روش به زمین ن سبتاً زیادی به خ صوص برای برکه .ها نیاز دارد  از بیوگاز تولیدی می توان برای تولید انرژی .بهره گرفت  موارد مربوط بهUASB در این سشششا ما نه ترکیبی ه مان موارد درج ششششده در بخش UASB می باشد .  برای زمان ماند2 تا32 ًسششاعت، عموما0 تا 2 متر عمق برای آب در نظر گرفته می شود.  در این روش حوضشششچه های بلوغ در مرحله نهایی و با عمق3 متر و زمان ماند7 تا 0 روز در نظر گرفته می شوند.  بهره بردار ی و ن هداری از سششی سششت مUASB ن یاز به تو جه جدی دارد و ا قدا ماتی نظیر حذف کفاب از روی فاضالب و کنترل بیوگاز تولیدی باید به صششورت مسششتمر انجام گیرد که این نیازمند پر سنو آموزش دیده و ماهر .دارد 3 - 5 - 40 - سامانهUASB به همراه صافی چکندهUASB Followed by TF (UASB-TF) 3 - 5 - 40 - 4 - شرح فرایند - تصفیه هوازی ثانویه در این روش در ابتدا یک رآکتورUASB قسشمت عمده بار آلودگی فاضشالب را حذف می کند که لجن حاصشو از این مرحله به خوبی هضشم ششده اسشت. ترکیب این روش با صشافی چکنده باعث ارتقای کیفیت پسشاب نهایی حتی تا میزان شرایط استاندارد حذف(مواد مغذیBNR) می باشد. برای گندزدایی نیاز به یک مرحله دی ر برای این سامانه می .باشد پیش تصفیه خروجی گاز برکه تکمیلی برکه اختیاری برکه بی هوازی جمع کننده گاز بستر لجن لجن /هضم شده به سمت آب یری لجن -------- صفحهٔ بعد -------- 445 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی مزایای ترکیب این2 :روش عبارتند از  بازده لجن بی هوازی پایین اسشت. ولی زمانی که در رآکتورUASB به خوبی تثبیت و تغلیظ ششود، به صشورت مستقیم قابو آب یری می .باشد  لجن حاصو از صافی چکنده می تواند عالوه بر لجن مدفوعی در رآکتورUASB .هضم شود  حذف قسشششمت عمده بار آلی درUASB این امکان را فراهم می آورد حجم صشششافی چکنده را به میزان قابو .توجهی کاهش داد ترکیب این2 روش که هر دو بازده باالیی دارند باعث می شود فضای کم تری نسبت به یک سششامانه لجن فعال متعارف نیاز باشششد. همچنین شششرایط ترکیب این2 روش به گونه ای اسششت که قابلیت دفع شوک های هیدرولیکی و آلی را دارا می.باشند  تولید انرژی از بیوگاز تولیدیUASB می د توان .یک مزیت قابو توجه برای این سامانه باشد  با توجه به مصرف کم انرژی و قابلیت تولید بیوگاز برای تولید انرژی، این سیستم می تواند به صورت م ستقو از .شبکه برق سراسری فعالیت داشته باشد معایب ترکیب این روش ها :عبارتند از  بیوگاز تولیدی رآکتورUASB عمدتاً متان اسششت و برای پیششش یری از انفجار باید به خوبی و به نحو مناسششب مدیریت شود. بنابراین نیاز به پرسنو آموزش .دیده و ماهر دارد  اگر اقدامات و فعالیت های مربوط به ت صفیه مقدماتی قبو از ورود فا ضالب به این سی ستم انجام ن یرد، حجم کفاب روی سشیسشتم قابو توجه خواهد بود و جمع آوری آن از روی مایع از آنجایی ،که بخششی از آن گاز اسشت بسشششیار چالش بران یز خواهد ب ود. درصشششورتی که این کفاب جمع آوری نششششود به مرور زمان جامد و حذف آن مشکو .تر خواهد شد  از آنجایی که همواره مقداری از این بیوگاز تولیدی به صششورت محلول در پسششاب باقی می ماند، وارد شششدن این پسشاب به برکه امکان آزاد ششدن آن را در اتمسشفر محیط افزایش می دهد که این موضشوع مخاطرات زیسشت .محیطی را به دنبال دارد  ارتقای این سیستم برای حذف مواد مغذی امکان پذیر است. اما الزم است مراحو اضافی برای نیتریفیکاسیون در صافی چکنده پیش .بینی شود 3 - 5 - 40 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب خروجی برای آبیاری های محدود شده یا تخلیه به مجاری سطحی مناسب شد با می . -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 447 شکل 3 - 43 - سامانهUASB به همراه صافی چکنده مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  شهرک ها و جوامع کوچک  جریان فاضشششالب ورودی باید مسشششتمر و .پیوسته باشد  این سیستم سطح مناسبی از تصفیه ثانویه را تأمین می ک ند و همچنین حذف مواد مغذی می توان د از طریق این سششامانه انجام .گیرد  .این سامانه نیاز به زمین زیادی ندارد  وابسشششت ی این سشششامانه به نیروی برق کم می باشد .  موارد مربوط بهUASB در این سشششامانه ترکیبی همان موارد درج شششده در بخش UASB می باشد .  حداقو زمان ماند رآکتورUASB در این چیدمان2 تا32 ًسششاعت اسششت که نوعا عمق آب باید0 تا2 .متر باشد  بسته به شرایط، صافی چکنده براساس بار آلی و بار سشششطحی طراحی می ششششود . در صشششافی های چکنده جدید و مدرن ارتفاع ًمعموال7 تا6 متر در نظر گرفته می شود .  بعد از این سیستم نیاز به تانک ته نش ینی نهایی می باشد .  بهره بردار ی و ن هداری رآکتورUASB نیازمند توجه جدی برای انجام تصشفیه مقدماتی، حذف مسشششتمر کفاب و مدیریت بهینه بیوگاز تولید شده می باشد.  بهره بردار ی از این سامانه نیاز به پرسنو ماهر و آموزش دیده دارد. باید به این نکته توجه شششود که بهره بردار ی و ن هداری از تجهیزات الکتریکی و مکانیکی صافی چکنده نباید تو سط پر سن و .غیرمتخصص انجام گیرد 3 - 5 - 43 - گندزدایی با پرتو فرابنفشDisinfection with Ultraviolet System (UV) 3 - 5 - 43 - 4 - شرح فرایند - تصفیه ثالثیه– گندزدایی پساب در این روش گ ندزدایی با پرتوUV، از ال مپ های جیوه برای پرتودهی به پسشششاب بهره گیری می شششود که طی آن میکرواورگانی سم های بیماری زا از بین می روند . این المپ ها در یک محفظه از جنس کوارتز(به جای شی شه) قرار گرفته اند ت ا از اثرات خن ک .کنندگی فاضششالب محافظت شششوند پرتوهای فرابنفش سششلول های میکروبی را غیرفعال می کند و از تکثیر آن ها جلوگیری می کند. با هدف پیششش یری از در معرض پرتو قرار گرفتن اپراتور، این فرایند در یک لوله مات انجام می شششود. م یزان اثربخشی گندزدایی باUV به ویژگی های فاضالب، شدت تشعشع پرتو، مدت زمانی که می کرواورگانیسم ها در معرض پرتو قرار خروجی گازها ته نشین کننده ثانوی ه صافی چکنده توزیع کننده های چرخشی جریان لجن بازچرخانی پساب خروجی بازگرداندن لجن مازاد بستر فیلت ر ن ه دارنده فیلتر بستر لجن آب پاش ه جمع آوری پساب جمع کننده گاز پیش تصفیه لجن هضم شده- به سمت آب یری -------- صفحهٔ بعد -------- 441 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی دارند و پیکربندی رآکتور بست ی دارد. حتی امروزه سامانه ها ی ساده شده برای مصارف خان ی نیز تولید شده است. با توجه به اینکه این روش به صورت فیزیکی انجام و محصوالت جانبی ندارد، به گزینه.ای جذاب به جای کلرزنی تبدیو شده است 3 - 5 - 43 - 5 - استف اده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده برای آبیاری های محدود نشده مناسب می باشد. شکل 3 - 49 - گندزدایی با پرتو فرابنفش مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  خانه ها ی منفرد  چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  نیاز به تأمین دائم نیروی برق دارد  این روش در مقای سه با سایر روش ها به فضای تر کم.ی نیاز دارد  این روش برخالف سشششایر روش ها ًی گندزدایی که عموما شیمیایی هستند، فیزیکی می باشد و از این رو ریسک ها ی ،مربوط به تولید، کنترل، حمو و نقو ذخیره سشششازی و خورند گی آن .ها را ندارد  برخی د و زهشای کم آن برای غیرفعشال سششششازی اکثر اورگانیسم های بیولوژیکی کافی ن می باشد.  ،در برخی ششششرایط ارگانیسشششم ها می توان د خود را ترمیم .کنند و اثربخشی این روش را در گندزدایی پایین بیاورند  کدورت و وجود جامدات معلق می توان د اثربخششششی این .روش را تحت الشعاع قرار دهند  المپ ها ب اید هر2 تا32 .ماه تعوی شوند 3 - 5 - 49 - گندزدایی با کلرDisinfection with Chlorine (Cl) 3 - 5 - 49 - 4 - شرح فرایند - تصفیه ثالثیه– گندزدایی پساب کلر اکثر باکتری ها، ویروس ها و سششایر میکرو اورگانیسششم ها یی که بیماری زا هسششتند را از بین می برد . برای گندزدایی تو سط کلر، ابتدا فا ضالب با کلر آمیخته و سپس این مخلوط وارد حو ضچه تماس بافو دار شده تا زمان ماند کافی برای خروجی ورودی ماژول المپ اشعه فرابنفش -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 445 .تأثیر گندزدایی کلر به پسشششاب داده ششششود زمانی که کلر در آب حو می ششششود ، رادیکال ی ها ی ششششکو می گیرند و به میکرو اورگانیسشم ها و پاتوژن ها حمله و پیوندهای مولکولی و سشلول ها می را ششکنند و از بین می برند. بعد از آن پسشاب به مجاری پذیرنده تخلیه و یا به اسشتفاده مجدد می رسشد. با توجه به اینکه پسشاب حاوی کلر باقیمانده اسشت، این اطمینان .وجود دارد که تا مدتی آلودگی در آن وجود نخواهد داششت ،گندزدایی با کلر معموالً با کلر مایع(کلریت سشدیم)، گاز کلر کلسششیم هیپوکلریت یا دی اکسششید کلر انجام می گیرد . نوع و میزان ماده شششیمیایی با در نظر گرفتن دبی جریان، کاربرد ،پساب و میزان تقاضا برای آنpH و در دسترس بودن ماده شیمیایی انتخاب می شود . 3 - 5 - 49 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده برای آبیاری های محدود نشده مناسب می.باشد شکل3 - 48 - گندزدایی با کلر مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  خانه ها ی منفرد  چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  شکو کلر م صرفی به در د سترس بودن آن نوع از ماده شششیمیایی و روند تأمین .آن وابسته است  کلرزنی روش ششناخته ششده ای می باششد که .کاربرد ساده دارد و در آب محلول است  در حال حاضشششر روش کلرزنی مقرون بشه صشرفه ترین روش گندزدایی نسشبت به سشایر روش ها می باشد .  میزان کلر باقیمانده در پسشاب، زمان گندزدایی را تحت الشعاع قرار می دهد و باعث افزایش آن می گردد.  ترکیب کلر با برخی مواد آلی طبیعی پتانسشیو شکو گیری مح صوالت جانبی را به شدت باال می برد که این محصوالت ریسک ها یی را متوجه سالمت انسان می.نمایند  کلیه گونه های در دسترس کلر خورنده و سمی می باششششند ،. بنابراین در تمامی مراحو تهیه .حمو و مصرف باید شرایط ایمنی رعایت گردد  در صورت پایین بودنpH تر کم از3 ، خورندگی و ششکنندگی قطعات پالسشتیکی و حتی برخی فلزات دور از ذهن ن می باشد . خروجی ورودی اضافه کردن کلر حوضچه تماس واحد اختالط -------- صفحهٔ بعد -------- 440 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 3 - 5 - 48 - برکه( های تکمیلیPolishing Pond - PP ) 3 - 5 - 48 - 4 - شرح فرایند - تصفیه ثالثیه برای حذف مواد جامد معلق از پساب برکه های تکمیلی(که گاهاً با نام برکه های ته نششششینی نامیده می ششششوند ) واحدهایی می باششششند که پس از الگون های هوادهی قرار می گیرند تا میزان جامدات معلق در پساب خروجی به حداقو برسد. کاهش جامدات معلق از جریا ن پساب با هدف باال بردن کیفیت و بهبود پارامترهایSS ، BOD5 ، COD ، TN ، TP و حتی اثربخشی گندزدایی می.باشد وجود این برکه ها باعث می شود میزان جامدات معلق در دامنه20 – 60 mg/l .قرار گیرد شکل3 - 54 - برکه های تکمیلی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  میزان زمین موردنیشاز در این روش کم تشا متوسط می باشد .  .این روش به نیروی برق نیاز ندارد  زمان ماند هیدرولیکی در این روش3 تا 2 روز می باشد . در نظر گرفتن زمان ماند در این دام نه با عث می ششششود رششششد جلبک ها در این برکه به حداقو بر سد و .از افزایش مساحت آن جلوگیری شود  عمق متداول آب در این برکه6/3 متر می باشد .  ششیب دیواره ها باید به صشورت دوره ای برای .پیش یری از رشد هرگونه گیاه بررسی شود  لجن ها ی تجمع یافته در کف باید به صشششورت دوره .ای تخلیه شوند  تجمع بیش از حد لجن در کف برکه سشششبب تولید بو و م شکالت مربوط به آن می شود (ب ه عنوان مثال در برکه با عمق6/3 تم ر، ارتفاع لجن در کف نباید بیش از6/4 .متر باشد) 3 - 5 - 54 - فیلتر سنگیRock Filter (RF) 3 - 5 - 54 - 4 - شرح فرایند - تصفیه ثالثیه برای حذف جلبک فیلترهای سشن ی روششی مقرون به صشرفه و با هزینه ن هداری پایین می باششد که هدف اصشلی آن کاهش جلبک ی ها معلق موجود در پ ساب می با شد . این سی ستم شامو ب ستری از سنگ ها به صورت معلق می با شد . این فیلترهای سن ی می توان د هم در ناحیه خروجی الگون/ برکه و هم به عنوان واحدی جداگانه در پایین دست .الگون / برکه قرار داده شوند جلبک ها ی معلق روی بستر سن ی می چسبند و توسط باکتری ها تجزیه می شوند . ورودی خروجی خروجی الگون الگون هوادهی برکه تکمیلی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش های تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 443 در این روش میزان حذفSS حدود04 تا24 درصشد می باششد . از این رو با طراحی مناسشب این فیلتر میزان جامدات معلق در پساب خروج ی را می توان تا میزان30 mg/l و یا تر کم .کاهش داد 3 - 5 - 54 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب تصفیه شده برای مصارف آبیاری محدود نشده مناسب می باشد . شکل3 - 54 - فیلتر سنگی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  چندین خانه (سامانه خوشه)ای  شهرک ها و جوامع کوچک  فضشششای موردنیاز این روش کم تا متوسشششط می باشد .  طراحی این وا حد ها براسشششاس نرخ بار هیدرولیکی می باشد .  این سامانه شامو سنگ ها یی با اندازه36 تا 344 میلی متر (در برخی مراجع64 تا244 میلی متر ) و عمق بسشششتر6/3 تشا2 متر می باشند و جریان فاضالب به صورت افقی از میان آن ها عبور داده می شود .  سنگ ها باید حداقو344 میلی متر باالتر از سششطح آب باشششند تا تولیدمثو پشششه ها و انتشششار بو از سششیانو باکترها(روی سششطوح مرطوب در معرض نور خورششششید رششششد می کنند) به حداقو بر .سد  این سششامانه نیاز به پاکسششازی دوره ای مواد تجمع یافته روی سنگ ها .دارد 3 - 5 - 54 - فیلتر چرخان دیسکیRotary Disc Filter (RDF) 3 - 5 - 54 - 4 - شرح فرایند - تصفیه ثالثیه فیلتر چرخان دیسکی فرایندی فیزیکی مبتنی بر فیلتر کردن فاضالب از طریق فیلترهای دیسکی شکو که در یک درام چرخان برای حذف مواد جامد معلق باقیمانده از پساب های ثانویه جای گرفته اند، می باشند. درام چرخان خود به بخش هایی تقسیم می شود که هر کدام از این بخش ها با فیل تر(بستر فیلتری) پوشانده شده است. فاضالب از طریق لوله تغذیه به مرکز درام وارد می شود و به دلیو وجود اختالف فشار بین کانال فیلتر و منطقه جمع آوری پساب که خارج از درام است، از جداره درام عبور می کند. در ادامه پساب در کانال تحتانی جمع آوری و به بیرون از سیستم فرستاده می .شود برکه تکمیلی برکه اختیاری برکه بی هوازی خروجی ورودی فیلتر سن ی -------- صفحهٔ بعد -------- 449 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی با تجمع لجن روی فیلتر و رسیدن آن به حد مشخص، سیستم شستشو فعال و با آب این لجن ها برطرف و برای دفع از طریق مجرایی دی ر از سامانه خارج می شود. 3 - 5 - 54 - 5 - استفاده مجدد از پساب  پساب برای آبیاری محدود شده مناسب می باشد .  این پساب بعد از گندزدایی برای.مصارف آبیاری محدود نشده مناسب است شکل3 - 55 - فیلتر چرخان دیسکی مشخصات طراحی بهره بردار ی  جمعیت قابو اتصال  چندین خانه (سامانه شاخه)ای  در مقابو تغییر در کیفیت فاضشالب ورودی انعطاف پذیر .ی ندارد  زمانی که از فیلترهای ثالثیه اسشششتفاده می ششششود ، بشه دلیشو احتمشال گرفت ی روزنه های ریز آن، ظرف یت ه یدرولیکی .کاهش خواهد یافت  ش ست شوی فیلتر باید به صورت دوره ای انجام گیرد. در صورت نیاز، شستشو با اسید برای رفع گرفت ی به خصوص گرفت ی های با مواد معدنی .باید انجام پذیرد خروجی ورودی خروجی لجن آب با فشار به بستر فیلتر وارد می شود ورود آب برای شستشوی معکوس -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۸ نتخاب روش و جیدمان مناسب بر یی ۰ ۰ ۷ نتصفبه فاضلاب در جوامع کوجچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - انتخاب روش و چیدمان مناسب برای تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 444 فصو هشتم- انتخاب روش و چیدمان مناسب برای تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 9 - 4 - الگوی انتخاب روش مناسب همان گونه که در بخش2 - 6 ،اشاره شد روش ها و گزینه های مختلفی برای تصفیه فاضالب در دسترس می باشند که برخی از آن ها به تنهایی و برخی دی ر به صورت ترکیبی با روشی دی ر(که به زنجیره تصفیه می توان تعبیر ک )رد می توان ند .اثربخشی باالیی برای اهداف تصفیه فاضالب را تأمین نمایند دستیابی به اهداف پیش بینی شده در قوانین و مقررات و همچنین پتانسیو استفاده مجدد از پساب تصفیه شده ب ر ای مصشارف مختلف از قبیو کششاورزی و صشنعت، فاکتورهای کلیدی در انتخاب نوع فرایند و طراحی تصشفیه خانه می باشش د . همان طور که در ابتدای این ضابطه اشاره شد، جوامع کوچک و روستایی فرصت های مناسبی برای استفاده مجدد از پساب تصفیه شده را به دلیو امکان استفاده از آن ها در همان ناحیه فراهم می .آورند روش ها ی تصفیه اولیه و ثانویه معرفی شده در این ضشابطه که فاضشالب را تا درجات مختلفی تصشفیه می نمایند، با اینکه در حذف مواد جامد معلق و آلی از فاضشالب مؤثر هسشتند، اما معموالً برای حذف میکرواورگانیسشم ها و رسشاندن آن ها به سشطح قابو قبول کافی نیسشتند. با توجه به خطرات بهداشتی مرتبط با استفاده از فاضالب تصفیه شده به صورت مستقیم و غیرمستقیم، حذف پاتوژن ها و ن ظارت بر اقدامات کنترلی باید به عنوان بخشی جدایی .ناپذیر از زنجیره فرایندهای تصفیه در نظر گرفته شوند ترکیب های مختلف از روش ها ی پیششنهادی ششامو گزینه های با زمین موردنیاز کم تا زیاد می توان د برای دسشتیابی به سطوح کیفی پساب جهت استفاده مجدد مورد استفاده و بهره بردار ی قرار گیرند. (جدول3 - 3) جدول9 - 4 – نمونه ای از ترکیب روش ها ی مختلف تصفیه برای اهداف مختلف استفاده مجدد روش ها ی تصفیه با زمین مورد نیاز زیاد مصارف مجدد روش ها ی تصفیه با زمین موردنیاز کم  برکه تثبیت  وتلندهای ساخته شده  آبیاری درختان میوه، جن و ها و مراتع  محصوالت زراعی صنعتی  غالتی که قبو از مصرف باید پخته شوند  هوادهی گسترده  صافی چکنده  RBC  حذف پاتوژن+( تصفیه ثالثیه)ها  برکه های تکمیلی  فیلتراسیون خاکی  آبیاری های محدود نشده  آبیاری فضای سبز پارک ها در شهرک ها  تغذیه آبخوان های زیرزمینی  صنایع  حذف پاتوژن+( تصفیه ثالثیه)ها  گندزدایی  حذف نیتروژن و فسفر قبو از انتخاب روش و یا زنجیره روش ها ی منا سب برای ت صفیه فا ضالب در جوامع کوچک و رو ستایی الزم ا ست2 :مجموعه شاخص مورد توجه قرار گیرد 3 - ششاخص پروژه: این ششاخص مسشتقو از روش و فرایندهای تصشفیه می باششند و ویژگی ها و محیط یک جامعه کوچک یا روستایی را مشخص می کنند و در ادامه بر انتخاب فناوری تأثیر می گذارند. 2 - شاخص فناوری: این شاخص شامو اطالعات خاص روش موردنظر(به عنوان مثال، عملکرد و ویژگی ها )ی فنی است که در نهایت بر تصمیم گیری تأثیر می.گذارد -------- صفحهٔ بعد -------- 445 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 9 - 4 - 4 - شاخص پروژه هدف این شاخص شناسایی ویژگی ها ی جامعه هدف است که بر انتخاب فناوری اثر می گذارد . در این مجموعه شش مع یار اصلی پروژه پیشنهاد می شود که ویژگی ها ی مهم جامعه کوچک یا روستایی را مشخص می کند ، که باید در هن ام انتخاب روش تصفیه فاضالب در نظر گرفته شود. این موارد اهمیت جوانب متفاوتی که تصمیم گیرندگان باید در ارتب اط با جمعیت، رشد، فعالیت های محلی و خدمات و شیوه های موجود در نظر ب یرند را برجسته می:نماید و عبارتند از - امکان سنجی فاضالبروها وجود و کیفیت سایر خدمات در جامعه هدف مانند شرایط تأمین و توزیع آب، بر انتخاب گزینه های تصفیه فاضالب اثرگذار خواهد بود. تراکم ساختمان ها و فاصله آن ها با هم از مهم تر ین مواردی می باشند که در امکان پیاده سازی فاضالبر وها در مقایسه با روش ها ی تصفیه در محو مانند سپتیک تانک نقش دارند. عموماً ساختمان های مترا تر کم و با فواصو کم و نزدیک به هم، شرایط بهتری برای احداث فاضالبروها را ایجاد می .نمایند از دیدگاه دسترسی به شبکه توزیع آب، در صورت عدم وجود شبکه توزیع، وجود شبکه جمع آوری فاضالب گزینه مناسبی ن می باشد . همچنین در صورت سرانه پایین مصرف آب در جامعه و یا تمایو افراد جامعه برای استفاده مجدد فاضالب تولیدی در آبیاری فضای سبز و باغی خود، احداث شبکه ع جم آوری فاضالب ضرورتی نخواهد داشت . عالوه بر این باید به این نکته توجه شود که سرانه پایین مصرف آب در یک جامعه به معنی تولید فاضالب قوی تر و به .تبع آن نیاز به روشی با کارایی باال خواهد داشت - )جمعیت تحت پوشش (مجموع انشعابات مجموع انشششعابات متصششو به یک واحد ت صششفیه که گاهی به صششورت جمعیت معادل در نظر گرفته می شششود ، حداقو ظرفیت موردنیاز برای واحد تصششفیه و نیاز به احداث فاضششالبرو را مشششخص می نماید. همچنین وجود کارگاه ها و صششنایع .کوچک بر انتخاب نوع فرایند تصفیه نقش مؤثری دارد - لجن تولیدی / تصفیه لجن د ستر سی به امکانات الزم برای ت صفیه لجن و یا وجود جوامعی در اطراف برای ا ستفاده از تأ سی سات آن جوامع برای تصفیه لجن باید در انتخاب نوع فرایند تصفیه و اندازه واحد تصفیه خانه .در نظر گرفته شود - مقررات مربوط به تصفیه فاضالب، پساب، تخلیه و استفاده مجدد از لجن - زمین در دسترس برای احداث تصفیه خانه - انرژی (برق) موردنیاز تصفیه خانه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - انتخاب روش و چیدمان مناسب برای تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 447 9 - 4 - 5 - شاخص فناوری شاخص های فناوری که به روش ها ی فرایندی مربوط می با شند شامو33 معیاری می شوند که بر انتخاب نوع روش تصفیه اثرگذار می باشند :  راندمان تصفیه جدول9 - 5 - راندمان روش ها ی مختلف تصفیه راندمان نسبی تصفیه امتیاز غلظت پساب خروجی روش کم 3 120 mgBOD5/L و باالتر  روش ها ی دارای تصفیه اولیه به تنهایی متوسط 2 بین60 تا120 mgBOD5/L  ABR, ANF, WSP, AL, UASB کم 7 تر کم از 60 mgBOD5/L  CWs, EA, SBR(EA), TFs, RBCs, UASB-TF and UASB-WSP  امکان ارتقای فرایند برای حذف نیتروژن و فسفر: امکان ارتقای روش مورد نظر برای حذف نیتروژن و فسفر در آینده و همچنین میزان سهولت یا صعوبت آن، معیار قابو توجه در انتخاب نوع فرایند می باشد . جدول9 - 7 - امکان ارتقای روش ها ی مختلف تصفیه برای حذف نیتروژن و فسفر سهولت ارتقاء برایBNR امتیاز روش ارتقای بسیار مشکو به سطحBNR (بسیار مشکو/ امکان)ناپذیر 3  ST / BD / IMH  ABR/ ANF / WSP  AL, UASB  UASB-WSP ارتقای متوسط به سطحBNR 2  CW (1-st)  TF, RBC  UASB-TF ارتقای آسان به سطحBNR 7  CW (hybrid)  EA, SBR (EA)  زمین در دسترس جدول9 - 1 - زمین موردنیاز برای روش ها ی مختلف فرایندی زمین حدودی مورد نیاز امتیاز روش زیاد 3  انواع برکه ها و الگون ها و وتلندها و همچنین روش ها ی ترکیبی مانندUASB- WSP متوسط 2  به طور کلی فرایندها ی ف شرده نیاز به زمین متو سط دارند وUASB به دلیو نیاز به فرایندها و واحدهای تصفیه تکمیلی  PP وRF .هم جزو فرایندهای با نیاز متوسط به زمین هستند کم 7  روش ها یی که بیش تر مناسب سامانه ها ی شاخه ای می باشند مانندBD ، ANF ، ST . این روش ها به همراهABR قابلیت احداث به صورت .مدفون را دارند  روش ها ی لجن فعال و صافی چکنده  IMH ، RBC وRDF و همچنین روش ها ی گندزدایی  تخصص و مهارت پرسنو بهره بردار ی -------- صفحهٔ بعد -------- 441 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی جدول9 - 5 - نیاز به پرسنل متخصص و دارای مهارت برای روش ها ی مختلف تصفیه نیروی متخصص موردنیاز امتیاز روش نیاز به وجود چندین نیروی آموزش دیده در محو 3  EA ، SBR ، AL وUASB  سیستم ها ی گندزدایی  RDF نیاز به وجود یک نیروی آموزش دیده د ر محو 2  TF  SBR نیاز به بازدید دوره ای توسط نیروی آموزش دیده 7  WSP  کلیه روش ها ی تصفیه اولیه وCW ، PP وRF  در دسترس بودن تجهیزات و لوازم یدکی و نیازهای بهره بردار ی و ن هداری جدول9 - 0 - نیاز به عملیات بهره بردار ی و نگهداری برای روش ها ی مختلف تصفیه تناوب عملیات نگهداری امتیاز روش داشتن برنامه منظم برای جای زینی قطعات و بازدیدهای دوره ای 3  روش ها ی دارای تجهیزات هوادهی مانندEA, SBR, AL  روش ها ی تصفیه ثالثیه به جزPP وRF  روش ها ی نیازمند مواد شیمیایی بازدیدهای دوره ای، جای زینی کم قطعات 2  RBC, TF, UASB-TF بازدیدهای دوره ای و جای زینی کم 7  روش ها ی تصشششفیه اولیه و ثانویه مانندIMH, BD, ST, ABR, ANF, WSP, CW , UASB  PP, RF  میزان لجن تولیدی جدول9 - 3 - میزان تقریبی لجن تولیدی برای روش ها ی مختلف تصفیه تناوب نیاز به دفع لجن امتیاز روش روزانه 3  EA ، SBR ،CW(1-st), TF  RBC وRDF ماهانه 2  ANF  CW (hybrid)  UASB وUASB-WSP ساالنه (یا بیش تر) 7  WSP  کلیه روش ها ی تصفیه اولیه وAL ، PP وRF  نیاز به انرژی جدول9 - 9 - میزان تقریبی نیاز به انرژی برق برای روش ها ی مختلف تصفیه نیاز به انرژی برق امتیاز روش دائمی و براساس زمان بندی مشخص 3  انواع مختلفEA برای تداوم شرایط هوادهی نیاز کم تا متوسط یا غیر پیوسته 2  AL TF ، UASB-TF  RBC  برخی گونه هایCW عدم نیاز 7  WSP UASB ,  برخیCW  روش ها ی تصفیه اولیه مانندABR, ANF, IMH, ST -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - انتخاب روش و چیدمان مناسب برای تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 445 جدول9 - 8 - مصرف انرژی و راندمان تصفیه نیاز به انرژی برق راندمان تصفیه کم متوسط باال مصرف انرژی کم ABR, ANF, WSP, UASB, UASB-WSP - CW(1-st), CW(hybrid), RBC مصرف انرژی متوسط - AL TF, UASB-TF مصرف انرژی باال - - EA, SBR(EA)  هزینه ها ی بهره بردار ی و ن هداری جدول9 - 44 - متوسط دامنه هزینه ها ی مربوط به بهره بردار ی و نگهداری هزینه ها ی بهره بردار ی و نگهداری امتیاز روش هزینه ها ی باال 3 EA, SBR(EA) هزینه ها ی متوسط 2 ALs, TFs, UASBs RBCs هزینه ها ی کم 7 روش ها ی تصفیه اولیه گزینه های تصفیه ثالثیه ABRs, ANFs, WSPs and CWs  سرمایه گذاری اولیه جدول9 - 44 - متوسط هزینه ها ی سرمایه گذاری اولیه روش ها ی مختلف تصفیه هزینه ها ی نسبی سرمایه گذاری امتیاز روش باال 3 EA, SBR(EA) CWs, RBCs, TFs, UASB-TF ,UASB-WSP. متوسط 2 روش ها ی تصفیه اولیه مانندANF, IMH روش ها ی الگونی و UASB کم 7 روش ها ی مرتبط با سامانه خوشه ای مانندST, BD ABR روش ها ی تصفیه ثالثیه  پتانسیو استفاده مجدد  )اثرات بر تغییرات آب و هوایی (تولید گازهای گلخانه ای در نهایت به صورت خالصه می توان معیارهای مربوط به تکنولوژی را مطابق با جدول(3 - 32 ) :بیان نمود جدول9 - 45 - معیارهای مرتبط با تکنولوژی (روش) تصفیه فاضالب در جوامع کوچک و روستایی معیارهای فنی / زیست محیطی معیارهای اقتصادی سایر مالحظات راندمان تصفیه امکان ارتقای فرایند برای حذف نیتروژن و فسفر زمین در دسترس تخصص و مهارت پرسنو بهره بردار ی در دسترس بودن تجهیزات و لوازم یدکی و نیازهای بهره بردار ی و ن هداری میزان لجن تولیدی نیاز به انرژی هزینه ها ی بهره بردار ی و ن هداری سرمایه گذاری اولیه پتانسیو استفاده مجدد اثرات بر تغییرات آب و هوایی(تولید گازهای گلخانه ا)ی -------- صفحهٔ بعد -------- 440 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی جدول9 - 47 – امتیازدهی پیشنهادی برای روش های تصفیه روش عالمت اختصاری راندمان تصفیه (جدول9 - 5 ) امکان ارتقای فرایند برای حذف نیتروژن و فسفر (جدول 9 - 7 ) زمین در دسترس (جدول 9 - 1 ) تخصص و مهارت پرسنل بهره بردار ی (جدول 9 - 5 ) در دسترس بودن تجهیزات و لوازم یدکی و نیازهای بهره بردار ی و نگهداری (جدول 9 - 0 ) میزان لجن تولیدی (جدول 9 - 3 ) نیاز به انرژی (جدول 9 - 9 و 9 - 8 ) هزینه ها ی بهره بردار ی و نگهداری (جدول 9 - 44 ) سرمایه گذاری اولیه (جدول 9 - 44 ) تصفیه اولیه(فقط تصفیه)اولیه سپتیک تانک ST 3 3 7 7 7 7 7 7 7 هاضم بیوگاز BD 3 3 7 7 7 7 7 7 7 ایمهاف تانک IMH 3 3 7 7 7 7 7 7 2 ثانویه+ تصفیه اولیه رآکتور بافو دار بی هوازی ABR 2 3 7 7 7 7 7 7 7 فیلتر بی هوازی ANF 2 3 7 7 7 2 7 7 2 برکه تثبیت فاضالب WSP 2 3 3 7 7 7 7 7 2 الگون هوادهی AL 2 3 3 3 3 7 2 2 2 وتلند ساخته شده تک مرحله ای CW (1-st) 7 2 3 7 7 3 2 7 3 وتلند ساخته شده هیبریدی CW (Hybrid) 7 7 3 7 7 2 7 7 3 رآکتور بستر بی هوازی لجن با جریان رو به باال UASB 2 3 2 3 7 2 7 2 2 )هوادهی گسترده (نوع لجن فعال EA 7 7 7 3 3 3 3 3 3 هوادهی گسترده (نوعSBR ) SBR (EA) 7 7 7 3 3 3 3 3 3 صافی چکنده TF 7 2 7 2 2 3 2 2 3 تماس دهنده ها ی بیولوژیکی چرخان RBC 7 2 7 2 2 3 2 2 3 UASB-WSP UASB- WSP 7 3 3 3 7 2 7 2 3 UASB-TF UASB-TF 7 2 7 3 2 3 2 2 3 ثانویه+ تصفیه اولیه گندزدایی باUV UV - - 7 3 3 - 7 7 7 گندزدایی با کلر Cl - - 7 3 2 - 7 7 7 برکه تکمیلی PP - - 2 7 7 7 7 7 7 فیلتر سن ی RF - - 2 7 7 7 7 7 7 فیلتر دیسکی چرخان RDF - - 7 3 3 3 7 7 7 7 :بیش تر / ین امتیاز2 / : امتیاز متوسط3 :تر کم ین امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ‎٩ انتخاب روش دفع پساب در سامانه‌های تصفیه در محل -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - انتخاب روش دفع پساب در سامانه های تصفیه در محل 49 / 40 / 4141 448 فصو نهم- انتخاب روش دفع پساب در سامانه ها ی تصفیه در محو 8 - 4 - کلیات کارایی منا سب سامانه ها ی غیرمتمرکز ت صفیه و دفع فا ضالب به عواملی از جمله کیفیت پ ساب، میزان جریان، روش تخلیه، نفوذپذیری خاک(جریان هوا برای عملکرد هوازی میکروارگانیسششم ها) و دما وابسششته اسششت. در شششرایطی که از سامانه ها ی خاکی برای دفع پساب بهره گیری می شود موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرند و حتی المقدور باید به ص ورت محافظه:کارانه انتخاب گردند 3 - سطوح نفوذپذیر مورد استفاده در طراحی محو دفع: سطوح نفوذپذیر در ترانشه ها ،ی محو دفع دیواره ها و کف هستند که با توجه به تشکیو الیه زنده در آن ها، سطح آن ها برای نفوذپذیری مورد توجه قرار می گیرد . 2 - می زان بارگذاری: این پارامتر هم براساس نتایج آزمون تراوش و هم براساس مشخصه ها ی خاک تعیین می شود . 7 - جانمایی و تعیین اندازه محو: در تعیین محو جهت آب زیرزمینی و دارا بودن خاک مناسشششب دارای اهمیت می باشد . 0 - اسشتفاده از پمپ و سشامانه ها ی تحت فششار برای توزیع جریان در محو ها ی دفع: در ششرایطی که برای بهینه تر کردن عملکرد سشامانه از پمپ برای توزیع پسشاب اسشتفاده می ششود ، الزم اسشت در انتخاب و طراحی لوله های .انتقال و توزیع کننده پساب دقت شود در این سامانه ها به خصوص سپتیک تانک و مخزن ایمهاف، از روش ها ی جذب زیرسطحی خاک(سامانه د )فع زمینی برای دفع پساب بهره گیری می شود . این روش ها عبارت:اند از  دفع در زمین  بسترهای دفع یا گودال ها  فیلترهای ماسه ای متناوب  فیلترهای ماسه ای بازچرخان  فیلترهای شنی  سامانه ها ی کم عمق ماسه ای همراه با فشار  سامانه پشته ای 8 - 5 - دفع در زمین- دفع در ترانشه این روش شامو مجموعه ای از ترانشه ها(ی باریک با عمق نسبتاً کم2/4 تا6/3 )متر می باشد که با الیه ای متخلخو که عموماً از جنس شن است، پر شده است. در این روند، پساب بعد از تصفیه مقدماتی روی سطح محو دفع تخلیه می د شو و در ادامه از میان دیواره ها ی جانبی ترانشه به داخو خاک نشت می کند . پساب تحت اثر نیروی جاذبه بر روی سطح خاک و در منافذ آن نفوذ می کند که با این روش تا قبو از رسیدن به آب های زیرزمینی، تصفیه نسبی روی آن انجام می گیرد . -------- صفحهٔ بعد -------- 454 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی نحوه توزیع جریان پسششاب خروجی از واحدهایی مانند سششپتیک تانک و مخزن ایمهاف روی بسششترهای مت خلخو به2 صورت ثقلی تناوبی و تزریق تناوبی می باشد . در صورت بهره بردار ی از این روش در شرایط غرقابی پیوسته، این سامانه ب ه صورت یک فیلتر بی هوازی م ستغرق و در شرایط بهره بردار ی به صورت تناوبی، م شابه یک فیلتر چکنده عمو می کند . میزان مساحت موردنیاز در این روش به .دو عامو میزان پساب ورودی و میزان نرخ بارگذاری خاک بست ی دارد ًدر روش ثقلی به علت بار آلی و جامدات نسشبتاً زیاد، ششرایط معموال بی هوازی اسشت. اما در روش تزریق محیط محو دفع هوازی می باشد . تحت شرایط هوازی، تصفیه بیولوژیکی پساب سریع تر از شرایط بی هوازی صورت می گیرد . الزم به ذکر است بررسی مشخصات خاک (حداقو تا فاصله3/3 )متری از سطح به خصوص میزان نفوذپذیری خاک به منظور اطمینان از مناسب بودن منطقه و تعیین میزان بارگ ذ اری ب ه گونه ای که فضای کافی برای جذب در دسترس باشد توصیه می شود . همچنین در محو ها یی با میزان تبخی ر زیاد ،می توان س طح جذب .را کاهش داد نوع دی ری از سامانه ها ی دفع ترانشه ،ای سامانه ها ی پلکانی هستند که به خصوص در زمین ها ی شیب دار قابلیت اج را دارند. (شیب ب شی تر از6/3 )درصد تران شه ها یی که برای فرایند جذب به کار می روند بای ستی حداقو دارای3/3 متر خاک د ست نخورده با شند. حداقو فاصله برای عرض ترانشه ها در این روش از06 سانتی متر تا04 سانتی متر متفاوت می باشد . شکل8 - 4 - نمای شماتیک سامانه ها ی دفع پلکانی 8 - 7 - بسترهای دفع یا گودال ها استفاده از این روش در محو ها یی که سطح آب های زیرزمینی پایین می باشد ،امک ان پذیر است. عالوه بر مناطق با سطح ،آب زیرزمینی باال زمین ها ی دارای خاک با نفوذپذیری کم نیز برای احداث این سامانه مناسب ن می باشد .مشابه روش دف ع در زمین بررسی مشخصات خاک (حداقو تا فاصله3/3 )متری از سطح به خصوص میزان نفوذپذیری خاک به منظور -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - انتخاب روش دفع پساب در سامانه های تصفیه در محل 49 / 40 / 4141 454 اطمینان از مناسب بودن منطقه و تعیین میزان بارگ ذ اری ب ه گونه ای که فضای کافی برای جذب در دسترس باشد ض روری می باشد . 8 - 1 - فیلترهای ماسه ای متناوب– نوبه ای4 در مناطق با عمق محدود خاک، میزا ن ،نفوذ خیلی کم یا خیلی زیاد، سطح باالی آب زیرزمینی شیب ها ی تند و محدودیت در سطح که امکان اس تفاده از محو ها ی دفع مرسوم وجود نداشته باشد، از سامانه ها ی فیلتر ماسه ای متناوب می توان بهره گرفت. فیلترهای ماسه 42قمع اب یا هسام یاهرتسب ،بوانتم یا تا36 سانتی متر می باشند که دارای یک سامانه توزیع سطحی و یک سامانه زهکش می باشد . در این روش پساب فقط یک با ر از فیلتر عبور داده می شود و ب رگشت پسابی انجام ن می شود و خروجی به طور کامو دفع می گردد . در برخی شرایط، قبو از تخلیه پساب عبور داده شده از روی فیلتر، گندزدایی روی آن انجام می شود . این سامانه اغلب برای فراهم کردن تصفیه تکمیلی به دنبال الگون ها یا سپتیک تانک ها آورده می شوند . این فیلترها از2 نوع فرایند تشکیو شده اند: یکبار عبور(که در آن فاضالب فقط برای یکبار از روی فیلتر عبور داده می شود ) و بازگردانی یا بازچرخش(که در آن فاضالب برا ی چندین مرتبه از روی فیلتر عبور داده می شود) اساساً، فیلتر ماسه ای متناوب روباز از یک بستر ماسه ًای که معموال0 تا33 متر ضخامت دارد و روی الیه ای از شن که سامانه ها ی زهکش در آن تعبیه شده، قرار گرفته است. کف فیلتر(که معموالً خاکی می باشد ) دانه بندی شده است و برای فراهم شدن زهکشی مناسب، شیب .بندی نیز شده است دیواره ها ی کناری تقریباً تا6/4 متر باالتر از سطح فیلتر می باشند . سطح بستر معموالً به2 یا تعداد بیش تر ی فیلتر تقسیم می گردد . هر یک از این فیلترهای کوچک تر به تنهایی در یک چرخه توالی استفاده می شود . این کار باعث می شود بعد از هر چرخه زهکشی کامو در فیلتر رخ دهد و شرایط هوازی الزم .در آن تداوم داشته باشد فیلترهای ماسه ای به سادگی و بر اثر بارگذاری هیدرولیکی بیش از حد دچار به هم خوردگی می شوند . آب و هوای سر د روی عملکرد این فیلترها تأثیر منفی می گذارند . برخی اوقات پوشش ها ی قابو جاب ه جایی برای جلوگیری از یخ ی زدگ روی آن ها کشیده می شود ،. میزان نیاز این فیلترها به زمین در حد متوسط است به طوری که از تصفیه با استفاده از زمین فض ای تر کم ی را اشغال می کنند، اما نسبت به تصفیه خانه ها ی مکانیکی زمین بیش تر .ی نیاز دارند 3- Intermittent Sand Filters -------- صفحهٔ بعد -------- 455 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی شکل8 - 5 - نمای شماتیک فیلتر ماسه ای متناوب– نوبه ای عملکرد تناوبی و هواگیری زهکش ها در این سامانه باعث می شود شرایط هوازی در آن حفظ و راندمان حذف کاهش .پیدا نکند مهم تر ین مششششکو در بهره بردار ی و ن هداری از این سشششامانه گرفت ی آن ،ها به دالیو بارگذاری باالی مواد آلی کمبود اکسیژن محلول، عدم بارگذاری مناسب هیدرولیکی و دمای کم محیط می باشد. فیلترهای ماسشششه ای متناوب به دلی و هزینه ها ی پایین و حداقو الزامات بهره بردار ی برای جوامع کوچک و روسشششتایی منا سب و قابو کاربرد ا ست. عمده هزینه ها ی مربوط به این سامانه ها مربوط به بتن، ما سه، شن، سامانه توزیع و پمپ ها می باششد . همچنین به این هزینه ها ،، هزینه مربوط به تملک زمین، خدمات مهندسشی هز ینه ها ی قانونی و سشرمایه ،گذاری پیش .تصفیه و گندزدایی نیز باید اضافه شود هزینه ها ی بهره بردار ی و ن هداری شامو نیروی کار، تأسیسات، مواد مصرفی در موضوع ن هداری و تهیه مواد شیمیایی مربوط می باشد. 8 - 5 - فیلترهای ماسه ای بازچرخان4 فیلترهای ما سه ای بازچرخان ن سخه ا صالح شده فیلترهای ما سه ای باز می با شند . این فیلترها به منظور کاهش بوی متصششاعد شششده از فیلترهای باز طراحی شششدند. بوهای سششمی از طریق بازچرخش تقلیو می یابند. زیرا بازچرخش میزان اک سیژن موجود در فا ضالب خروجی که بر روی ب ستر ما سه ای پخش می شود را افزایش می دهد. فیلترهای ما سه ای بازچرخان اغلب زمانی که شرایط خاک برای روش ی ها متعارف تصفیه و یا دفع فاضالب مساعد نیست و یا خاک کم عمق و 3- Recirculating Sand Filters (RSF) پوشش عایق لوله های توزیع تهویه بستر فیلتر شن شسته شده زهکش های تحتانی دیواره های صلب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - انتخاب روش دفع پساب در سامانه های تصفیه در محل 49 / 40 / 4141 457 نفوذپذیر است به کار می رود . فیلترهای ماسه ای می توانند در مکان یی ها که دارای پوشش نازک ،خاک ،نفوذپذیری ناکافی سطح باالی آب زیرزمینی و زمین محدود می باشند ، مورد استفاده .قرار گیرند فیلترهای ماسشه ای متناوب بازچرخان از یک تانک بازچرخش بهره گیری می کند که در آن اکثر پسشاب خارج ششده از فیلتر برای اختالط با فا ضالب پیش ت صفیه شده مجدداً منتقو می شود تا دوباره از فیلتر عبور کند. در این حالت جریان فاضالب با اختالط با پساب خروجی از فیلتر رقیق می شود که این کار هم عملکرد فیلتر را بهتر و هم احتمال انسداد آن را کاهش می .دهد تجربیات موجود از کاربرد این روش ن شان داده ا ست که این روش، سامان ه ای با نیاز اندک ب ه ن هداری و یک فناوری تقریباً بدون مشکو برای جوامع کوچک و روستایی می باشد . شکل 8 - 7 - شمای فیلترماسه ای متوالی با بازچرخش 8 - 0 - فیلترهای شنی این فیلترها همانند فیلترهای ماسششه ای هسشتند. با این تفاوت که اوالً اندازه مؤثر ذرات در بسشتر فیلتر بزرگ تر اسششت ودوماً میزا ن بارگذاری براسششاس میزان خروجی، از میزان بارگذاری در فیلتر ماسششه ای بیش تر اسششت. از آنجایی که میزان بارگذاری هیدرولیکی در این فیلترها بیش تر ، اندازه ذرات بستر بزرگ تر و کاربرد آن ها برای دبی های نسبتاً زیاد یم باشد ، راندمان تر کم ی نسبت به فیلتر ماسه ای دارد . این فیلترها همانند فیلترهای ماسه ای، از نوع متناوب یا بازچرخان هستند و مشابه فیلترهای ماسه ای هن امی که شرایط ناحیه زهکش مناسب نیست از این فیلترها می توان .بهره گرفت 8 - 3 - سامانه کم عمق ماسه ای توأم با فشار در زمین ها ی با سطح آب زیرزمینی باال، ممکن است الیه زیرین برای دفع متعارف مناسب نباشد که در این شرایط از سامانه دفع کم عمق ماسه ای همراه با فشار استفاده می شود . این سامانه ها از لحاظ بهره بردار ی و ن هداری مانند فیلترهای ماسه ای متناوب می باشند ً. به علت استفاده از ماسه، کیفیت پساب خروجی از این سامانه، نسبتا دارای کیفیت قابو قبول فیلتر ماسه ای بازچرخان محفظه جدا کننده به سمت خروجی تانک بازچرخش سپتیک تانک ورودی فاضالب خام -------- صفحهٔ بعد -------- 451 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی و مناسبی است. استفاده از فشار که سبب توزیع پساب برروی ماسه درون ترانشه می شود ، در کارایی این سامانه نقش .دارد 8 - 9 - سامانه پشته ای در مناطق با سششطح آب زیرزمینی باال، نفوذپذیری کم یا نفوذپذیری خیلی زیاد خاک، عمق کم الیه خاک، وجود الیه متخلخو زیر سطحی خاک و شیب تر کم از32 % می توان از سامانه ها ی پ شته ای برای دفع پ ساب بهره گرفت. ا ستفاده از این روش برای خاک های با نفوذپذیر ی کم به دلیو عدم ا مکان جمع آوری .و انتقال پساب از زیر پشته کارایی الزم را ندارد این روش یک فیلتر ماسه ای متناوب است که در باالی سطح زمین احداث و با خاک پوشانده می شود . پساب به یک سامانه توزیع تحت فشار، تزریق شده و ضمن عبور از بستر قبو از رسیدن به سطح طبیعی زمین تصفیه دوش می . به دلیو میزان خرابی باالی این سامانه ها ، سامانه دفع کم عمق ماسه ای ت .وأم با فشار نسبت به این سامانه ارجحیت دارد شکل8 - 1 - سامانه تصفیه فاضالب به روش پشته ای لوله مشاهده ماسه پرکننده جهت شیب پوشش شن خاک فوقانی خاک تحتانی الیه شخم زده شده سیستم پشته ای پمپ محفظه تزریق سپتیک تانک فاضالب ورودی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۰ +۰ ۰ ۰ ۰ ۸ تصفضه هن سامانه‌های فاضلاب در جوامع کوجچک و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - تصفیه لجن سامانه های فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 453 فصو دهم- تصفیه لجن سامانه ها ی فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 44 - 4 - کلیات در مدیریت فا ضالب به خ صوص در جوامع کوچک و رو ستایی، لجن و مواد باقیمانده تولید شده باید مورد توجه قرار گیرد. دالیلی که باعث می شوند :کنترل و تصفیه لجن در جوامع کوچک و روستایی صورت گیرد عبارتند از  لجن حاوی میکروارگانیسم های زیادی است که ممکن است بیماری زا .باشند  .لجن از موادی تشکیو یافته است که ممکن است مشکو بو ایجاد نمایند  لجن حاوی مواد آلی فراوان است که تجزیه آن ها می توان.ند مشکالتی را به وجود آورد  تنها بخش کوچکی از لجن مواد جامد است و بخش عمده آ.ن آب است  در کاربرد لجن برای مصارف کشاورزی، وجود فلزات سن ین می توان د میزان استفاده از لجن و عمر مف ی د زمی ن .را محدود کند از آنجایی که لجن حاوی ترکیبات و آالینده ها به ویژه در غلظت ها ی باال می باشد ، از این رو برای دفع لجن و یا استفاده مجدد از آن باید اقدام ات خاص برای کاهش خطرات بهداشتی و زیست محیطی آن انجام گیرد. مراحلی که در این زمینه :باید مورد توجه قرار گیرند عبارتند از  تعیین اهداف برای مدیریت لجن: عمدتاً هدف اصلی حفظ محیط زیست و کاهش خطرات بهداشتی ناشی از آن می باشد که باید هم در دفع و هم در استفاده مجد .د از لجن لحاظ شوند  کمیت لجن تولیدی: حجم لجن تولیدی در یک سششامانه به نوع فرایند مورد اسششتفاده و راندمان آن وابسششته می باشد . این عامو همچنین عاملی است که در انتخاب نوع فرایند تصفیه نیز مؤثر می باشد . در جوامع کوچک ًو روسششتایی عمدتا سششامانه ها یی که حجم لجن تولیدی آن ها پایین و دوره تخلیه آن ها طوالنی تر اسششت(مانند سپتیک تانک، ایمهاف تانک، برکه .های تثبیت)، ارجحیت دارند  :م شخ صات کیفی لجن م شخ صه ها ی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک لجن تولید شده، پتان سیو خطرزایی و تصفیه الزم برای آن را منعکس می نماید. عالوه بر این، لجن دارای درصد زیادی آب می باشد که اقدامات الزم .برای کاهش آب لجن باید صورت گیرد  :مالحظات و الزامات زی ست محیطی، بهدا شتی، قانونی و ا ستانداردها درجه ت صفیه الزم برای لجن متنا سب با .استانداردها و الزامات موجود باید تعیین گردد  اسششتفاده مجدد از لجن: لجن حاصششو از فاضششالب دارای مواد مغذی و مفید و دارای فواید زیاد در کاربرد در کشاورزی و حاصلخیزی خاک می باشد . بنابراین حتی .االمکان استفاده مجدد از آن باید مدنظر قرار گیرد  انتخاب فرایند: انتخاب روش تصششفیه با توجه به کمیت و کیفیت لجن، طول دوره دفعی از سششامانه، روش دفع نهایی، استفاده مجدد از لجن، درجه تصفیه الزم، نیاز به انرژی، زمین در دسترس، نیاز به پرسنو متخصص و مشارکت عمومی ان جام می شود . -------- صفحهٔ بعد -------- 459 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی 44 - 5 - مشخصات لجن ناشی از فاضالب در مناطق روستایی سامانه ها ی مورد ا ستفاده در جوامع کوچک شامو سامانه ها ی ت صفیه در محو و سامانه ها ی متمرکز می با شند که بالتبع، شرایط و خصوصیات متفاوتی می توان د داشته باشد. اجزایی از لجن که دارای اهمیت بیش تر می ی باشند وم اد آلی و مغذی، عوامو بیماری زا .، فلزات و مواد سمی است جدول44 - 4 - مشخصات انواع مختلف لجن مواد جامد یا لجن توصیف لجن اولیه .معموالً به رنگ خاکستری و لزج است. بوی ناخوشایندی دارد. در هاضم به راحتی قابو هضم است لجن فعال ظاهر قهوه دراد یا. هتخل و گنر یا روشنی بیش از حد معمول آن ممکن است به علت هوادهی از زیر و رسوب گذاری آرام مواد جامد باشد. لجن فعال اغلب به سرعت سپتیک می شود و بوی گندیدگی پیدا می کند . در حالت اختالط ب ا لجن اولیه و یا به تنهایی به سرعت هضم می شود. لجن سپتیک و لجن ایمهاف تانک رنگ لجن ها ی این2 سامانه سیاه رنگ است. به دلیو وجود سولفید هیدروژن و سایر گازها بوی ناخوشایندی دارد م ر اینکه به خوبی هضم شده باشد. این لجن را می توان با پخش کردن به صورت الیه ها ی نازک بر روی بسترهای متخلخو خششک کرد. در صشورت عدم هضشم کافی در صشورت پخش کردن روی بسشترها ب وی ناخوششایندی تولید می شود. ( لجن هضم شده بی هوازی) رنگ لجن قهوه ای تیر ه و سیاه و گاز زیادی از آن مت صاعد می شود که در صورت ه ضم کافی و منا سب، .بو ندارد همچنین در صورت پخش به صورت ال یه های نازک بر روی بسترهای متخلخو، گازهای موجود در آن، مواد جامد را به سطح می ک شند و یک الیه ن سبتاً زالل آب بر جای می گذارند . این آب زالل به سرعت تخلیه می شود و امکان ته نشششینی آرام مواد جامد را بر روی بسششتر فراهم می آورند .هم زمان با خشششک شششدن لجن، گازهایی از آن خارج و سطحی کامالً ترک خورده را با بویی شبیه بوی باغچه برجای می گذارند. لجن کود شده این لجن دارای رنگ قهوه ای تیره تا سیاه است. در صورت استفاده از کود بازیافتی یا چوب رنگ آن می توان د مت فاوت باشد. در صورت تجمع به صورت .مناسب، بوی ناخوشایند ندارد 44 - 7 - انتخاب مناسب ترین روش تصفیه، عملیات تصفیه و دفع لجن همان گونه که در بخش2 - 6 ا شاره شد، در جدول( 34 - 3) روش ها ی ت صفیه لجن و زنجیره فرایندی برای این منظور .ارائه شده است رایج ترین ال و برای تصششفیه فاضششالب، در برگیرنده هم تصششفیه اولیه و هم تصششفیه ثانویه می باشششد . در جدول مرب وطه روش ها یی که پتانسیو این را دارند که در ترکیب با روش ها ی اصلی انتخابی در زنجیره فرایندی قرار گیرند، بیان شده .اند در روند ت صفیه لجن، متداول ترین ال و تغلیظ و آب یری می با شد که هر دوی آن ها در جهت کاهش محتویات آب موجود در لجن به کار گرفته می شوند و از این رو کاهنده حجم لجن می باشند . تغلیظ اولین مرحله از این روند است که عمدتاً به صورت ثقلی انجام می شود ً. به دلیو اینکه این فرایند عموما هزینه ها ی ب سیار باالیی را به همراه ندارد، در جوامع کوچک تلغیظ لجن باید انجام گیرد. مرحله دوم کاهش میزان آب موج ود در لجن، آب یری می باشد که بسترهای لجن خشک کن از نمونه ها ی متعارف آن می باشد ،. البته در کنار این روش تکنیک ها ی مکانیکی آب یری لجن نیز در د س ترس ب می اشند که هزینه ها ی باالیی دارند. اگر در طول فرایند ت صفیه، لجن به خوبی تثبیت نشده باشد، مشکالت بو را به دنبال د ارد که در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - تصفیه لجن سامانه های فاضالب در جوامع کوچک و روستایی 49 / 40 / 4141 458 این شرایط الزم ا ست مرحله تثبیت لجن نیز صورت پذیرد. ها ضم های بی هوازی و تثبیت کننده های هوازی معمول تری ن آن می ها باشند که ارگانیسم ها ی بیماری زا را در لجن کاهش و مانع از جذب حشرات و جوندگان به لجن می شوند . در جوامع کوچک و روسششتایی و به خصششوص ،در شششرایطی که امکانات محدودی به این منظور در دسششترس باشششد متداول ترین روش مدیریت لجن، پخش لجن تصفیه شده روی زمین برای بهبود شرایط خاک یا دفن آن ها به همراه زباله در محو ها ی جمع آوری زباله می باشد . روند تصفیه و دفع لجن در جوامع کوچک و روستایی شامو مراحو زیر می باشد: 3 - عملیات اولیه: شامو خرد کردن، مخلوط کردن و ذخیره سازی لجن است که هر کدام از این عملیات با توجه به نوع سششامانه و عملیات بعدی که قرار اسششت روی لجن انجام گیرد متفاوت اسششت. در جوامع روسششتایی، مخلوط کردن لجن ها ی تولیدی و ذخیره سازی آن ها از اهمیت بیش تر ی ب .رخوردار است 2 - در سیستم های ت صفیه در محو، عمدتاً لجن داخو سامانه ته نشین و ه ضم می شود و حجم منا سب برای این منظور در طراحی آن.ها لحاظ شده است 7 - در سشایر سشامانه ها که الزم اسشت لجن در خارج از آن ها مورد تصشفیه قرار گیرد، الزم اسشت مالحظاتی در نظر گرفته شود که مهم تر ین آن اختالط و ذخیره سازی لجن است. در این موارد در نظر گرفتن مخزنی که گنجایش ذخیره سازی لجن برای مدت چند روز را دا شته با شد ضروری ا ست. باید به این نکته توجه شود که اگر لجن بیش از2 تا7 روز در مخزن انباشته شود، رو به سپتیک شدن خواهد رفت و آب یری آن مشکو خ واهد شد که برای پیش یری از این حالت می توان .از آهک استفاده نمود 0 - تغلیظ لجن: هدف از این مرحله کاهش حجم لجن برای مراحو بعدی می باشششد .روش ها ی مورد اسششتفاده برای تغلیظ لجن روش ثقلی، شناورسازی با هوا و گریز از مرکز می باشند . از جنبه فنی و اقتصادی روش ثقلی گزین ه مناسشبی برای جوامع کوچک و روسشتایی می باششد . در روش تغلیظ ثقلی، تغلیظ لجن در یک مخزن که ششبیه مخزن ته نششینی معمولی دایره ای اسشت انجام می ششود . لجن به مرکز این تانک وارد و به مرور لجن ته نششین و غلیظ می شود ، در ادامه لجن غلیظ شده از کف مخزن تخلیه می شود . در این تانک ابزاری برای اختالط لجن را به آرامی به هم می زند که این کار مسششیرهایی را برای فرار آب باز می کنند که بر اثر این روند، تغلیظ تسششریع .خواهد شد 6 - تثبیت لجن: هدف از این مرحله کاهش عوامو بیماری زا ، حذف بو و تجزیه مواد آلی می باشد که میزان موفق یت به اثربخشی عم لیات بر بخش فرار یا آلی لجن وابسته است. در جوامع کوچک و روستایی از روش ها ی تثبیت با آهک، هضم بی هوازی لجن و فرایند کودسازی برای تثبیت لجن به این منظور بهره گیری می شو د. در تثبیت با آهک، با افزایشpH محیط، امکان بقای میکروارگانیسششم ها گرفته می شششود . در هضششم بی هوازی که فرایندی با قابلیت بازیافت انرژی می باشششد ، قسششمت فرار جامدات موجود در لجن توسششط باکتری های بی هوازی تجزیه و -------- صفحهٔ بعد -------- 474 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی تثبیت می گردد و در ادامه گازهای متان و دی اک سیدکربن تولید می شود . در فرایند کود سازی نیز مواد آلی با تجزیه بیولوژیکی به یک محصول نهایی پایدار ت بدیو می شوند . 2 - گندزدایی لجن: به دلیو توجه به بهدا شت و سالمت عمومی و محیط زی ست الزم ا ست در صورت ا ستفاده از لجن در زمین، تماس با میکروارگانیسم های بیماری زا کنترل شود. در مورد لجن این روند با روش ها یی از جمله فرایندهای گرمایی، افزایشpH مانند ا ضافه نمودن آهک ، انبا شت درازمدت لجن ه ضم شده مایع، کود سازی مایع در دمای باال، افزودن کلر و سایر مواد شیمیایی صورت می گیرد . 3 - در مورد جوامع کوچک و روسششتایی، ن هداری لجن برای درازمدت می توان د روش مناسششبی باشششد. در این روند معموالً لجن هضششم شششده مایع در تاالب های خاکی ن هداری می ششش ود که از این رو برای این کار نیاز به زمین جداگانه ای می باشد . 3 - ،آب یری لجن: این روند با هدف کاهش مقدار رطوبت به منظور کاهش هزینه حمو لجن به محو دفع نهایی سهولت کار با لجن آب یری شده در مقای سه با لجن تغلیظ شده یا مایع، کاهش نیاز به انرژی برای سوزاندن لجن در روش سوزاندن، کاهش مواد حجیم ساز در فرایند کود سازی، گاهاً برای حذف بوی لجن و کاهش مواد تراوششششی در روش دفن در زمین انجام می گیرد . به طور کلی از روش ها ی مختلفی مانند روش ها ی سشششاده و مکانیکی برای این منظور ا ستفاده می شود . ا ستفاده از روش ها ی مکانیکی مانند د ست اه های گریز از مرکز و ی ا فیلترهای فشاری برای جوامع کوچک و روستایی توصیه ن می شود. 0 - مناسب ترین روش برای آب یری لجن برای جوامع کوچک استفاده از بسترهای لجن خش ک کن می باشد . 34 - دفع لجن: روش انتخابی برای دفع، به م شخ صات فیزیکی لجن(لجن مایع یا آب یری شده)، توپوگرافی محو و نوع گیاه(نوع کاربری برای مصارف کشاورزی و باغی) بست ی دارد. در جوامع کوچک و روستایی کاربرد لجن در زمین منا سب ترین روش برای دفع لجن می باشد که طی آن لجن بر روی خاک سطحی و یا در ست در زیر آن پخش می شود . -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۱ تصفبه شده فاصلاب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - استفاده مجدد از پساب و لجن تصفیه شده فاضالب 49 / 40 / 4141 477 فصو یازدهم- استفاده مجدد از پساب و لجن تصفیه شده فاضالب 44 - 4 - کلیات عالوه بر حفظ محیط زیست و ارتقای سطح بهداشت عمومی، استفاده مجدد از پساب، از جمله اهداف مهم در برنامه ریزی و اجرای پروژه ها ی فاضالب در جوامع کوچک و روستایی می باشد که با توجه به روش ها ی مختلف استفاده مجدد از پساب .و احتمال تماس آن با انسان، کیفیت متفاوتی از پساب موردنیاز خواهد بود با توجه به اینکه در مناطق روستایی کشور اغلب کشاورزی، باغداری و دامپروری رایج می باشد ، پتانسیو استفاده ا ز پساب تصفیه شده و حتی لجن تصفیه شده برای این موارد بیش تر است. از سوی دی ر از آنجایی که اغلب مناطق ک شور با مشکو کم آبی روبرو می باشند ، استفاده مجدد از پساب تصفیه شده به خصوص .در مناطق با تنش آبی باال ضرورت دارد عالوه بر مصارف کشاورز ی، دامپروری و باغداری، تغذیه مصنوعی آب های زیرزمینی، مصارف صنعتی، تفریحی و استفاده مجدد جهت پرورش آبزیان و پرورش حیوانات از دی ر موارد مصرف پساب تصفیه شده می باشد . 44 - 5 - مصارف مختلف استفاده از پساب در جوامع کوچک روش ها ی استفاده مجدد از فاضالب تصفیه شده عبارتند :از  جهت مصارف کشاورزی و آبیاری  تغذیه مصنوعی آب های زیرزمینی  پرورش آبزیان  )سایر مصارف(مصارف صنعتی، مصارف تفریحی مزایا و محدودیت های استفاده مجدد از پساب تصفیه شده برای هر یک از این اهداف در جدول( 33 - 3) .ارائه شده است جدول44 - 4 - مزایا و معایب استفاده مجدد از پساب برای مصارف مختلف روش مزایا معایب و محدودیت ها مالحظات مصارف آبیاری و کشاورزی  افزایش منابع آب در دسترس  استفاده از آب های با کیفیت بهتر برای سایر مص ا رف اولویت دار  جلوگیری از مخاطرات بهداشتی  دسترسی به منبع تأمین آب دائمی  بروز مخاطرات در صورت عدم ت صفیه مناسب و صحیح  امکان آلودگی آب های زیرزمینی  انسشششداد سشششامانه ها ی آبیاری به علت وجود جامدات در پساب  آسشششیب به گیاهان در صشششورت وجود برخی ترکیبات خاص در پساب  نیاز به سرمایه گذاری اولیه  تعیین آب موردنیاز گیاهان  کیفیت شیمیایی پساب برای آبیاری  تجمع نمک ها در خاک  انتقال عوامو بیماری زا  بار آلی خاک  انتقال مواد مضر به زنجیره غذایی  خصوصیات خاک تغذیه آب های زیرزمینی  جلوگیری از ورود آب های شششور و لب شور به آبخوان های آب شیرین  تقویت طبقات آبده  پیش یری از نشست زمین  ام کان تغییر کیف یت ششششیم یایی آب زیرزمینی  پاتوژن ها  مواد معدنی  فلزات سن ین  ترکیبات آلی پایدار پرورش آبزیان  توسعه در مناطق مختلف  دسترسی به منبع دائمی تأمین آب  انتقال مواد مضر به زنجیره غذایی -------- صفحهٔ بعد -------- 471 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی اصولی که باید در روند استفاده مجدد از پساب تصفیه شده مورد توجه قرار گیرند شامو موارد زیر می شود :  ،تعیین و تبیین اهداف: که شامو اهداف بهداشتی و زیست محیطی صرفه جویی در مصرف آب و کود و حفظ منابع، تصفیه و دفع نهایی پساب و لجن، افزایش میزان مشارکت مردمی در طرح ها ی فاضالب می.باشد  مالحظات و الزامات بهدا شتی و زی ست محیطی: ا ستفاده مجدد از پ ساب باید با در نظر گرفتن پی ش یری از آلودگی محیط زیست و جلوگیری از انتقال بیماری ها برنامه ریزی .شود  مالحظات فنی و اقتصادی: مالحظات فنی و اقتصادی روش موردنظر باید متناسب با امکانات و وضعیت موجود باشد .  انتخاب روش منا سب برای ا ستفاده مجدد: انتخاب روش منا سب با توجه به عواملی از جمله کمیت و کیفیت ،پساب و لجن تولیدی پتانسیو ها ،ی موجود در محو برای استفاده مجدد، مالحظات زیست محیطی و بهداشتی مالحظات فنی و اقتصادی و مالحظات بهره بردار ی و نیروی انسانی باید انجا .م گیرد  طراحی و اجرای سشامانه: طراحی براسشاس معیارهای علمی و با مورد توجه قرار دادن وضشعیت و مبانی موجود صورت می گیرد .  بهره بردار ی از سششامانه ها ی اسششتفاده مجدد: با توجه به ه ما یت این قبیو از سششامانه ها ، شششرایط بهره بردار ی و ن هداری از آن ها نیز ممکن ا ست متفاوت از سامانه ها ی جمع آوری و ت صفیه فا ضالب با شد. عموماً م سئولیت استفاده و همچنین نحوه استفاده از پساب و لجن بر عهده استفاده کننده از آن می باشد . 44 - 7 - استفاده مجدد از لجن در جوامع کوچک و روستایی 44 - 7 - 4 - خصوصیات لجن اجزای خاص لجن که برای مصرف در کشاورزی باید مورد توجه قرار گ:یرند عبارتند از  مقدار مواد آلی  مواد مغذی  عوامو بیماری زا  فلزات و مواد آلی سمی در حالت کلی ارزش لجن به عنوان کود و عاملی برای حاصشلخیز ششدن زمین ها ی کششاورزی و باغی در درجه اول به مقدار نیتروژن، فسفر و پتاسیم آن وابسته است که قبو از به کار .گیری آن در زمین باید مورد ارزیابی قرار گیرند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - استفاده مجدد از پساب و لجن تصفیه شده فاضالب 49 / 40 / 4141 475 44 - 7 - 5 - استفاده از لجن خشک در کشاورزی لجن خشک شده باعث حاصلخیز شدن خاک، ن هداری بیش تر رطوبت در آن و ایجاد فعالیت باکتریایی می شود . از نظر وجود عوامو بیماری زا باید به این نکته توجه شود که فقط لجن خشک شده توسط حرارت ا ز این نظر سالم تلقی می شود . 44 - 7 - 7 - استفاده از لجن تر در کشاورزی در کاربرد لجن در زمین، عالوه بر حالت خشک، از لجن تر نیز می توان در زمین استفاده نمود و طی این روند از لجن ت صفیه شده به صورت های هوازی و بی هوازی در زمین بهره گرفت. در این حالت لجن تر به صورت پا ش شی روی زمین پخش می شود . به دلیو امکان وجود عوامو بیماری زا در لجن، در این روش حمو و پا شیدن لجن باید به در ستی و دقت .انجام شود. همچنین الزم است از لجن تر برای گیاهان دارای محصوالت غیرخوراکی استفاده شود 44 - 7 - 1 - استفاده از لجن تر و مواد زائد جامد این روش را می توان ،به منظور تهیه کمپو ست و یا دفن بهدا شتی به کار برد. نکته مهم در مخلوط کردن این دو جزء .دستیابی به نسبت مطلوب کربن به نیتروژن و تأمین رطوبت مناسب برای کمپوست است 44 - 7 - 5 - استفاده از لجن برای تهیه کود این فرایند عبارت اسششت از تجزیه مواد آلی پیچیده به همراه گیاخا ک به عنوان محصششول نهایی تثبیت شششده و پایدار توسط میکروارگانیسم ها. عمدتاً عملیات کودسازی شامو مراحو مخلوط کردن لجن آب یری شده با ماده اصالح کننده یا حجیم سشاز، هوادهی توده کود با وارد کردن هوا یا چرخش مکانیکی، بازیابی عامو حجیم سشاز(در صشورت امکان)، فراوری بیش تر و انباشت و در نهایت دفع می باشد . 44 - 1 - روند استفاده مجدد از پساب و لجن فاضالب در جوامع کوچک و روستایی عالوه بر حفظ محیط زیسششت و ارتقای سششطح بهداشششت عمومی، اسششتفاده مجدد از پسششاب، از جمله اهداف مهم در برنامه ریزی و اجرای پروژه ها ی فاضالب در جوامع کوچک و روستایی می باشد . با توجه به اینکه در مناطق روستایی کشور اغلب کشاورزی، باغداری و دامپروری رایج می باشد ، پتانسیو استفاده از پساب تصفیه شده برای این موارد بیش تر است. از سوی دی ر از آنجایی که اغلب مناطق ک شور با م شکو کم آبی روبرو می با شند ، ا ستفاده مجدد از پ ساب ت صفیه شده ب ه خصششوص در مناطق با تنش آبی باال ضششرورت دارد. عالوه بر مصششارف کشششاورزی، دامپروری و باغداری، تغذیه مصششنوعی آب های زیرزمینی، مصششارف صششنعتی، تفریحی و اسششتفاده مجدد جهت پرورش آبزیان و پرورش حیوانات از دی ر موارد مصرف پساب تصفیه شده می باشد . -------- صفحهٔ بعد -------- 470 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی اصولی که باید در روند استفاده مجدد از پساب تصفیه شده مورد توجه قرار گیرند شامو موارد زیر می شود :  ،تعیین و تبیین اهداف: که شامو اهداف بهداشتی و زیست محیطی صرفه جویی در مصرف آب و کود و حفظ منابع، تصفیه و دفع نهایی پساب و لجن، افزایش میزان مشارکت مردمی در ها ح طر ی فاضالب می.باشد  مالحظات و الزامات بهدا شتی و زی ست محیطی: ا ستفاده مجدد از پ ساب باید با در نظر گرفتن پی ش یری از آلودگی محیط زیست و جلوگیری از انتقال بیماری ها برنامه ریزی .شود  مالحظات فنی و اقتصادی: مالحظات فنی و اقتصادی روش موردنظر باید متناسب با امکا نات و وضعیت موجود .باشد  انتخاب روش منا سب برای ا ستفاده مجدد: انتخاب روش منا سب با توجه به عواملی از جمله کمیت و کیفیت ،پساب و لجن تولیدی پتانسیو ها ،ی موجود در محو برای استفاده مجدد، مالحظات زیست محیطی و بهداشتی مالحظات فنی و اقتصادی و مالحظات بهره بردار ی و .نیروی انسانی باید انجام گیرد  طراحی و اجرای سشامانه: طراحی براسشاس معیارهای علمی و با مورد توجه قرار دادن وضشعیت و مبانی موجود صورت می گیرد .  بهره بردار ی از سششامانه ها ی اسششتفاده مجدد: با توجه به ه ما یت این قبیو از سششامانه ها ، شششرایط بهره بردار ی و ن هداری از آن ها نیز ممکن ا ست متفاوت از سامانه ها ی جمع آوری و ت صفیه فا ضالب با شد. عموماً م سئولیت استفاده و همچنین نحوه استفاده از پساب و لجن بر عهده استفاده کننده از آن می باشد . 44 - 1 - 4 - ارزیابی و انتخاب محل برای دفع لجن ،در انتخاب و ارزیابی محو برای دفع لجن، عالوه بر نوع کاربری روش ها ی بهره بردار ی و آثار بالقوه زی ست محیطی نیز :باید لحاظ شود. در این روند موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرند  توپوگرافی: این پارامتر بر فرسایش بالقوه، جریان سطحی لجن به کار رفته و قابلیت تجهیزات در آن شرایط .اثر دارد  خاک: به طور کلی خاک های منا سب برای این منظور دارای تراوایی ن سبتاً کم، خوب یا ن سبتاً خوب زهک شی شده، قلیایی و یا خنثی و دارای بافت نسبتاً ریز می باشند .  عمق خاک تا سطح آب های زیرزمینی: هر چه فاصله سطح آب زیرزمینی تا عمق کارگذاری لجن یش ب تر ،باشد محو برای دفع مناسب .تر است  نزدیکی به محو ها ی ح ساس: محو دفع لجن باید از مناطق م سکونی، آب ،های سطحی چاه ها ی آب و جاده ها .فاصله مناسب و کافی داشته باشد 44 - 1 - 5 - انتخاب روش مناسب برای تصفیه و دفع لجن انتخاب روش مناسب برای تصفیه و دفع لجن تابع ارزیابی موارد زیر می باشد . -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - استفاده مجدد از پساب و لجن تصفیه شده فاضالب 49 / 40 / 4141 473 الف- اطالعات الزم برای تعیین کمیت لجن  میزان فاضالب مورد تصفیه  غلظت جامدات معلق، مواد آلی قابو تجزیه بیولوژیکی، جامدات موجود در لجن فاضالب  نوع سامانه تصفیه فاضالب و میزان لجن تولیدی آ ن ب- کمیت لجن  کیلوگرم جرم لجن تولیدی  حجم لجن تولیدی  ارتباط بین وزن و حجم  دامنه کمی لجن تولیدی پ- اطالعات مربوط به تعیین مشخصه ها ی کیفی لجن  کیفیت فاضالب مورد تصفیه  فرایندهای تصفیه  راندمان تصفیه فاضالب ت- مشخصه ها ی کیفی لجن  فیزیکی و ظاهری(جامدات فرار، جرم)... مخصوص، بو، میزان رطوبت و  ،شیمیایی (جامدات آلی، نیتروژنpH )... ، اسیدهای آلی و  میکروبی ث- اثرات و مالحظات زیست محیطی و بهداشتی  آلودگی آب، خاک و هوا  انتقال مواد شیمیایی و میکروارگانیسم ها  تولید بو  مقررات زیست محیطی ج- تغلیظ لجن  نیاز مخلوط کردن لجن  دامنه تغییرات جرم و حجم لجن -------- صفحهٔ بعد -------- 479 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی  کیفیت لجن  نیاز به تغلیظ  انتخاب روش تغلیظ چ- تثبیت لجن  دامنه تغییرات جرم و حجم لجن  کیفیت لجن  نیاز به تثبیت  انتخاب روش مناسب  تثبیت با آهک ح- آبگیری از لجن  دامنه تغییرات جرم و حجم لجن  کیفیت لجن  فرایندهای طی شده قبلی  انتخاب روش مناسب  بسترها و الگون های خشک کن لجن خ- دفع نهایی لجن  فرایندهای طی شده قبلی  دامنه تغییرات جرم و حجم لجن دفعی  مشخصه ها ی کیفی لجن  ضوابط و مقر ر ات زیست محیطی  ارزیابی و شرایط محو دفع  نوع لجن دفعی(مایع– )آب یری شده  دفع در زمین ها... ی کشاورزی و 44 - 1 - 7 - موارد قابل توجه برای استفاده مجدد از پساب و لجن :مالحظات کلی در استفاده مجدد از پساب و لجن عبارتند از  ارزیابی محو -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - استفاده مجدد از پساب و لجن تصفیه شده فاضالب 49 / 40 / 4141 478  انتخاب روش استفاده مجدد  مالحظات تصفیه  مالحظات بهداشتی و زیست محیطی  مالحظات انسانی  مالحظات اقتصادی  مالحظات فنی و طراحی  مالحظات بهره بردار ی در زمینه استفاده مج :دد از پساب در آبیاری توجه به موارد زیر ضروری است  پتانسیو استفاده مجدد برای آبیاری  کمیت و کیفیت پساب  روش تصفیه به کار گرفته شده  مالحظات بهداشتی در زمان تماس افراد با آن  نیازهای آبیاری با توجه به پارامترهای مختلف  محدودیت و انتخاب محصوالت و گیاهان برای آبیاری  شرایط زمین و خاک محو  مشخصه ها ی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک  مالحظات زیست محیطی  استانداردها و الزامات موجود  روش ها ی مختلف کاربری در زمین :در زمینه استفاده مجدد برای پرورش آبزیان توجه به موارد زیر ضروری است  پتانسیو استفاده برای آبزیان  مالحظات فرهن ی و م ذهبی  کمیت و کیفیت پساب  عملیات تصفیه صورت گرفته روی فاضالب  تعیین نوع آبزیان  استانداردها و الزامات موجود  نوع مصرف نهایی آبزیان مالحظات مربوط به استفاده مجدد از لجن شامو موارد زیر می شود :  نوع لجن و نوع سامانه تصفیه به کار گرفته شده -------- صفحهٔ بعد -------- 414 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی  دامنه تغییرات جرم و حجم لجن  کیفیت لجن  عملیات انجام شده بر روی لجن  نوع لجن مورد استفاده  استانداردها و الزامات موجود  روش ها ی کاربرد لجن در زمین  آموزش ها ی الزم به کشاورزان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۳۲ آموزش عمومی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوازدهم - آموزش عمومی 49 / 40 / 4141 417 فصو دوازدهم- آموزش عمومی 45 - 4 - کلیات مشششارکت و حمایت عموم جامعه در برنامه ریزی ، طراحی، سششاخت و بهره بردار ی و ن هداری جهت موفقیت یک برنامه مدیریت فا ضالب در جوامع کوچک و رو ستایی ضروری می با شد . برگزاری گردهمایی و جل سات عمومی با ح ضور کلیه م سئولین محلی و مردم که در آن در مورد م شکالت مربوط به دفع فا ضالب و م سائو مربوط به رفع این م شکو بحث شود، روشی مؤثر برای حمایت از برنامه می ها باشد و نتایج حاصو از آن می توان د در پیشبرد برنامه.ها مفید باشد آموزش مالکین منازل و سشاختمان ها در مورد ن هداری و بهره بردار ی مناسشب از اجزای سشامانه فاضشالب به خصشوص سامانه ها ی تصفیه در محو که صاحبان ساختمان ها مسئول انجام بخشی از فعالیت های مربوطه می باشند ، در این زمینه نقش اساسی دارد. در زمینه پایش عملکرد سامانه نیز آموزش عمومی می توان د منجر به افزایش مشارکت جامعه در مورد تأثیر برنامه ها شود. این آموز ها ش باعث می شود تا صاحبان ساختمان ها با مشکالت احتمالی سامانه آشنایی داشته باشند و کوشش بیش تر ی را برای انطباق سامانه خود با الزامات بهره بردار ی انجام می دهند . عموماً در جوامع کوچک و روستایی :جامعه عالقه به اطالع از موارد زیر دارد  هزینه اجرای سامانه(متمرک ز یا غیرمتمرکز) چه میزان است؟  آیا انجام چنین طرح ها یی باعث توسعه منطقه خواهد شد و یا نتیجه عکس خواهد داد؟  آیا پیاده سازی چنین طرح ها یی به حفظ محیط زیست و منابع کمک خواهد کرد؟  گزینه های امکان پذیر برای رسیدن به اهداف ترسیم شده، چه مواردی می باشند ؟ عالوه بر گردهمایی ها و جلسات، مطالب آموزشی برای صاحبان ساختمان ها و دوره ها ،ی آموزشی برای مسئولین محلی ارزیابان محو، بازر سین و پر سنو بهره بردار ی و ن هداری می توان د به کاهش اثرات نا شی از سامانه ها ی فا ضالب یا کاهش نقص در سشششامانه کمک نماید. اثر مهم این امر کاهش پیامدها و مهم تر از همه هزینه ها هم برای افراد جامعه و هم تداوم برنامه های مدیریت فاضالب می باشد . فرصت ها ی مشارکت عمومی در خالل برنامه ریزی و اجرای برنامه ها را می توان :موارد زیر در نظر گرفت  شناسایی نیازهای اساسی جامعه  مشارکت در کمیته ها ی مختلف  شناسایی مشاوران و متخصصان  انتخاب مناسب ترین گزینه برای جمع آوری و یا تصفیه فاضالب  سرمایه گذاری در زمینه سامانه ها ی فاضالب  تشخیص، شناسایی و حو موارد حقوقی و قانونی  مشارکت در عملیات اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- 411 49 / 40 / 4141 راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی الزمه جلب مشارکت ها و اطمینان عمومی، توسعه آموزش ها ی هم انی و دخیو کردن طیف گ س ترده ا ی از افراد جامعه در آن می باششد . الزم به ذکر اسشت افراد مخاطب برای برنامه های آموزششی می ن توان د از گروه ها ی مختلفی مانند صشاحبان ساختمان ها، مسئولین محلی، تولید و تأمین کنندگان، نیروهای کار و پی م انکاران در بخش .های گوناگون باشند اطالعات برنامه های آموزشی و تو سعه عمومی می توان:د شامو موارد زیر باشد  ترویج و ارتقای حفاظت از آب و منابع آبی  جلوگیری از تخلیه مواد زائد به خصوص مواد زائد خظرناک و سمی در محیط زیست و منابع آب  مزایا و دستاوردهای اجرای برنامه های مدیریت فاضالب ابزار الزم برای پیاده سازی این آموزش ها عموماً شامو موارد زیر می باشد:  ارائه برنامه هایی برای افزایش اطالعات و آگاهی های مردم  ا فزایش اطالعات مدیران منطقه در زمینه مسایو مربوط به فاضالب. هرچه آشنایی مدیران و مسئوالن مراکز و ادارات منطقه با مبحث فاضششالب بیش تر باشششد، موانع و محدودیت های تر کم ی در م سششیر اجرای این طرح رخ .خواهد داد  ،برگزاری جلسات همایش ها و سمینارهایی با حضور اقشار مختلف در مساجد و اماکن عمومی  رادیو و تلویزیون در جهت ارتقای سطح آگاهی شهروندان. ساخت برنامه های آموز شی پخش فیلم، تیزرهای تبلیغاتی و انیمی شن ها ی آموزشی  روزنامه و جراید محلی و پوستر  برنامه های مدارس  اعمال طرح ها ی تشویقی از سوی شرکت آب و فاضالب از جمله تشویق مشترکین کم مصرف آب در واگذاری انشعاب با پرداخت هزینه تر کم.  فرهنگ سازی و اطالع رسانی برای افزایش آگاهی عمومی در زمینه صنعت فاضالب و تبعات دفع غیربهداشتی فاضشالب در منابع آبی و محیط زیسشت و جلب همکاری و تمایالت درونی مردم به عنوان ششرط اسشاسشی در مقبولیت پروژه ها ی فاضالب  توزیع کتابچه ها ی آموزشی  درج پیام ها ی آموزشی مرتبط با تاسیسات فاضالب و استفاده بهینه از آن به زبان ساده و روان در قب ی ها آب مشترکین  نصب پالکاردهای تبلیغاتی با درج پیام ها ی آموزشی در سطح جامعه  برگزاری دوره ها ی آموزشی آشنایی شهروندان با تاسیسات فاضالب  تماس مستقیم با مردم -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع 49 / 40 / 4141 415 منابع و مراجع منابع و مراجع 3 - ترکان، محمدر ضا. ریاحی خرم، مهدی. معرفی سامانه ها ی تاالبی برای به کار ،گیری در جوامع کوچک چهارمین کنفرانس و نمایش اه محیط زیست ، 3702 . 2 - خان سفید، را ضیه. ابری شم چی، احمد. برر سی معیارهای انتخاب شبکه ها ی جمع آوری فا ضالب نامتعارف در اجتماعات کوچک(مطالعه موردی بندر طاهری ا ستان بو شهر)، علوم و تکنولوژی محیط ،زی ست، دوره شانزدهم ،شماره چهارم3707 . 7 - خان سفید، راضیه. ابریشم چی، احمد. معرفی موارد استفاده و مقایسه شبکه ها ی جمع آوری فاضالب متعا ر ف و ،نامتعارف در جوامع کوچک پژوهش ها ی محیط زیست، سال پنجم، شماره34 ، 3707 . 0 - علی اکبری، مصطفی. مرسولی، رضا. مقایسه و انتخاب بهینه سامانه ها ی جمع آوری ،فاضالب در اجتماعات کوچک چهارم ،ین کن ره ملی مهندسی عمران3733 . 6 - فهیمی نیا، محمد. راهنمای مهندسی فاضالب در اجتماعات کوچک و مناطق روستایی، شرکت تحقیقات و بهبود بهره ،وری صنعت آب و فاضالب3736 . 2 - فهیمی نیا، محمد. مدیریت فاضششالب اجتماعات کوچک– مطالعه موردی مناطق روسششتایی اسششتان قم، مجموعه ،مقاالت تحقیقاتی استان قم، شماره اول3732 . 3 - :لیلی، م صطفی. سمائی، محمدر ضا. ده ستانی، سعید، مدیریت فا ضالب شهری در ک شورهای در حال تو سعه مبانی و مهند سی، مرکز تحقیقات و خودکفایی صنعتی شرکت مهند سی آب و فا ضالب ک شور و شرک ت آب و ،فاضالب استان خراسان شمالی3730 . 3 - محوی، امیرحسین. عیسی ،لو، منصور. مهندسی بهداشت محیط، دانش اه علوم پزشکی تهران3733 . 0 - نزاکتی، رویا. ،د ستورالعمو مدیریت فا ضالب در جوامع رو ستایی زاگرس مرکزی، طرح حفاظت از تنوع زی ستی ،نشر معارف3700 . 34 - فهیمی نیا، محمد. ناصر .ی، سیمین. محوی، امیرحسین اولویت بندی و نیازسنجی روستاهای کشور برای مطالعه و ،احداث تأسیسات فاضالبی، ششمین همایش کشوری بهداشت محیط3732 . 11- Claudia Wendland, Andrea Albold, Sustainable and cost-effective wastewater systems for rural and peri-urban communities up to 10,000 PE, WECF, 2010. 12- EPA, A Guidebook for Local Officilas on Small Community Wastewater Management Options, 1987. 13- Jean-Martin Brault, Konrad Buchauer, and Martin Gambrill, Wastewater Treatment and Reuse, A Guide to Help Small Towns Select Appropriate Options, World Bank Group, 2022. 14- H.Haase, Peter. Zhao, Joe. Wang, Shenhua. Godavitarne, Chandra, Guide for Wastewater Management in Rural Villages in China, 2011. 15- Laco, Decentralized wastewater treatment system planning, 2016. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۸ راهنمای سامانه‌های نصفیه فاضلاب جوامع کوچک و روستایی 0 ۵۵866 ۷۷۵۵1/۵6۲ هی از عع عمج مداسدنش ۸‏ ۲1۵۵6 مجمعوطاا ۱/۱ -6| ۰ 1 202۷[ .19 ,۷16۵۰ ,10۵۳1۵1 200 ک۵100عا مع ما۸ آ۵ ۹ ۲۳۵۵۱ ۰ ,31۵0۵ کعا 5۹ 1۳۵16 ۷۷۵1۳۵16۳ ع6ازد00 ,115۳۳۸۰ ۱7 01 ۷۷/۵10/۵16 (1700 1۵1 ععع10) #ع ادا 200 عازد00 ۷1۵۵22 1۵۲ ۲۵۵۵0۵ ,5۳۳۸۰ -۱8 5۰ ,5۵1618 40 ع1دع1 1۵۳ د هاگ ۹۵ ۳۵۷۱۳۵۵۵۸۶ هه طاااه۲1 او ص102 خمحم۵گا ام عادا5 -9| ۰ ۷10۵۳0 ,4-2 1 اباظ ,خاک رگ ۷۷۵۵16۳۵16۲ عا 01 اه دمنا ما00 |۳۵۳۵ ۲۵۲ ۵۷۹1۵۲۳۹ ۷۷۵۵16۵16۲ 0۷6 مادم مد عا امد نهاهناگ م۸ ,]۸100 مدالن ها ,۱۵۵0 ۷۷/۵۵ -20 ۰ ,۷۷/۳۲۳ ,۳۳ 10,000 ۵ ددع01 061-۳۵۵ 200 -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی ،سازمان برنامه و بودجه کشور با گذشت بیش از پنجاه سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی ،خود افزون بر هشتصد عنوان نشریه تخصصی - ،فنی در قالب آیین،نامه ،ضابطه ،معیار دستورال،عمو مشخصات فنی عمومی و مقاله، به صورت تالیف و ،ترجمه تهیه و ابالغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای م وارد یاد شده تهیه ،شده تا در راه نیو به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت های عمرانی به کار رده ب .شود فهرست نشریات منتشر شده در سال های اخیر در پای اه اینترنتی قابو دستیابی می باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳]. 1 ۳۱۷1۳۵1۵: ۲۵[ ۳8 6 01 ۱.۹۲1۵ (۲ع۷۷۵1) ۱1.۹51 601۷1 68 )۳۷1۳۵ ۵۲۵] 8 ۱.۹۵۰ ۱۵ ۳۷۱۳۵۲۳۵۲۵۱ [1 ۳8 ۱1.۹5۰ 1 ۱100۳۵1121 ۳8 68 01 ۱.۹۲1 8 |۲۵ ۳۷1۳۵۵) ۲۵8 1۵ بع5.ظ 8 ۲ 1۵ بعک.ظ ۲۹۱۲۷ ۳۳۹۳ 5۳۵۳۵ 0 مععلظ 200 ۲۵۵ 00۵۷ ۸۳۲۵ ۸۹۵ ۳۵۵۷۵۲۵۵ 7 عک ۷۷۵۱۲ [۵ ۲1۵1100 0۵(۷) ۳۵166۲1۵ 1 ۳۳۵۵1۵66 ۷۷/۵۵۲ 16۹۵۳۲۵ 1 0 ۱1۵[۵0 ۳۵1۵۲1۵۶ )-0( ۳۵۲۹-۲0۵۹۵۱۲ 0۹1 ۳۳۵166۲۹ 0۵۷ ۱161۳۵01 12۶101 ۸۵0۱11۵ 10106 1۳۵۳۹۵۵۲ 1213۷6" 67 لزز۱1۵ 1۵0163۳۲ ۳۵671 71 ۹/12۹0 1 51۵31۳ 1 ۱1250 ۱52۱۱3 [ ۱۷10۵۳۵۵۵ [ع ۱۵۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۳2۸۱1 200 1۳۵( ۵۱6۹ ۷۷2۹10۷۷21۵۲ 1۳2۱۵۲۲ ۹۷۹۱۳۶6 [ 908 ع00-)-1]11] [ ۳۷۱۳۵۱۵۳۲۵ از :۳1 1 1۳۱۷۵۳۹[۷] 1۳۵۳ 1210 :۹۱۰ ])م۲۳۵([۵ ۵۱۵۳ ۷۷) ۳۵۱۵۵۲۱۵ بوووامعا 1 امد معصن؟5 ,۳ (۲ع۹۷۷/:۱۹]۵۷/۵۲ (11157) :001۳۱۳۶۲ ک ۸۱0۳۶۹ ۳۷۱۳۵۱۱۲۵۲۲۵ ۱۵ ۱۷.۹۵۰ 7۲ عک ۷۷/۵10۲ 1۵1100۵1 ۸0101 ۸۱۱۳۳7۵ ۳ (-) ۳۵166۲1۵ 8[ ۳۸۰۵ 11۷۵1۱ ۲۳۵۹۵ [۳۵۱۲۳۹۲۵۲۱ ۸۱1 (ع ۳۵1160:11 [۳۱۷1۳۵/۲1۵) [۲۵ ۳۱۷۱1۳۵1۵ 1 .]۳۳۸ 40 50۱6۳06 01 (11۷0۳۵] 1۳۵۵ رد۱ ۶ (ع۷/۵1) ۳۵۱۵۲۱۵ (11151) 1001۵102 ( ۷۷/۹10۷۷۵11 ۳۷۱1۲۵۵۲۵ 10 ]۳۳ 8 6۵۹1 ۳۵۳۵۷۵۲ 10۹66 ۷۵ 1۵7 ۳۵۲۳۵ 120۷0۵۶۵ ۶ (ع۷/۵1) ۳۵۱۵۲۱۵ ۳ ( ۷۷/۹10۷۷۵11 8 6 ا[ 0۷ ۳۳۰۱۵ 6 16۹۵۲۵۱ 111۳۵۵ 61 1011۵131۵07672 ٩5۵۲۵(‏ 12۲ /۷۷) 111[ 1" [۲۵ ۳۱۷۱1۳۵1۵۸ رز .]۳۳۸ ۰ م2۵116] ۸۷1۵۵ ۲10۵۵۵۵1 ۶ ۲ع۷۷/۵1) ۲۳۵10۲1۵ (:۷۷/:۵10۱۷۵10 ۷( 1 .]۳۳ 0 0 ۲7۷۳۹۷ ۳۵11 1۵01 6001۵7۳7۵ (۵ ۳۵11۲1 [۳۱۷1۳۵۱۱/1۵) ٩۹۱۷06۲۷۱۹0۲۷ 0۰: 0۶8 ۱۵ ۱۷.۹۵۰ ۲0۹8 005 0 ۱۷1۵۵ |۱۷0۲ ۸۳۲۳۵۵ 167۵ ۸۱۲ (۷۷/۵101) ۰ ۳۳۵۱۳1۵ [ ۳۵۷1۲۵۱۵ 1۵ .]۲۳۳۸ 1۵۵۲۲1 ۷/۵۱۵۲ [ 0[ داعهد۸ ۳ 0 8 ]02 ۱۷.۹۵۱ ۷/۵۱۵6 ۵۵۱ 5۳۵۱۱۲ (ع ۳۵1611 ۵۲۵ ۳۳۷1۲۵) 002) :0 ۲۵011۳1۵0۱ 0۶8 ۱.۹۵۰1۵ 8 دحلم ای ۱۷1۵۱۵۳ 011 ۸۳۳۵1 67۵ م۸ (7ع۷۷/۵1) ۰ ۳۳۵16۲1۵۶ ۲1220 [ ۳۷1۲۵۲۱۱۵1۵ ۱۵ ۲۳۳۸۵۰ ۷( ۷۷۵۵10۷۵۱۵۳۲ 10۳۲۵۲ 11 11670 ۳ [۵ ۳۳۵۷۱۳۵۱۲۳۳۵ ۳۳۸۰۱۵ 1 1۹۵۳۵ ۷۷/۵۱۵۲ [2 01[ دط ید۸ ۳ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 1: ۳ 12010۳۲8 ۱۵۲۵۵۲ ۵۹۲ 1۳۵ آن 06 کل حمنا |ام داز عدن 0۳۷0 ۵۵۵0 0۷1۳۵۳۵ ۳۵ ودا۳۳۵ 0 ددع20 200 0۵10 ۲۵۵۳۵۰ ان کعاادس و0۲۳ کعصلسو۲ طاعنط ۷ باعل عا امد ماه 201۱08 ۰ ۳-10-0016 200 20007216 60 1513۷ 136۳6 ۷۷۳۵۳۵ ک6 2۳ 1۵ ۵1۷ عم که مکع نان 0 آهی 0ص هد 1۵ حلاصم حه 0 ک۸ 0 6۳۱۷۱۳۵۲۱361۲ 1۳36 110 50۵86 0ع01۵1 آ0 ع 2 ال 136 11116 01 ۵۳6 اراد 2 ۹11 ۷ 1۳۵ 0 عاک یه ۹۵ 6۷۱ دع :ال ۷۵10۵ ان ۲0رد ۳۵ که [۲۵۱ کد حعممم آزمه 200 ۷۷۵100 ان 001121100 ۲۳۵ ۵ 0ها 3 001۳3۳۳۱1168 اأاغ رد 200 کع 000 ده ,۳2۵۳0 دنطا 1۵ ۳۵۲ نموه ۵ آن عمصرمند نام ومع ۳۴ 2 5۲۳۵1۲۵ 002 1361۲ ۵ عبل ا مادم ععد بجع امه نامز ان حص) 1 ع 11۷ ح0عد ۳۵۳۵ ۵۳6 آممممع 1۰ ]331۲۵ ع13 آ0 ۷۵۵ 0 62 ۷۷6 ,001116۵ |۳۵ 200 ال[۵ 5 رز حص لام اد روط تشه هدز ۵۵ ۳۴ عد0 ۸۳ 1 عد1۵۳۵ 3200 1۵0۳۵ ۷۵0۳ ان منامام سوه ۷۷۵ آن واه 00۵ لاصد ناهد ع( ۵ 21اه 200 16 ها باه ان باعوا 200 موه ۷۵0 آن امححع 0 0۳۵16 1۵000 محعکم دنل عا افص 0 11۳10۵٩ 10۳ ۷۷۵۵10۷/۵1 1۰ 0 :۵00 #ععط ده 1۳۸۷ دز حعزا نم 00 اه لقصه امد او ماه امه اعد عط) ع لحم آن دز 00165 ۳6۹6 ۱۵ کعناددز 286 اعد 200 ۵۵۲ ۵ 2110100 امد ما۷ ناهن مومع 0نه 00اه 6 1 ۷۵۵10۷۵16۲ 0۲000000 آ۵ ۵۵21 0۵0111۷ 200 باازاهن کل ۵0 مدا 100۵6۰ 2۲21 ۰ ع6 3 ] آن دع 00011 ۵۵20601 200 0۷۳۵06ع عط) حز 0ع نا منم 0عط حقط حعنا ص00 ,0012 16 ۱ 211۷ مه بخع 1 00 020 ۵ 0جه اه ۵1۳۵۵ ۲۳06۵ نل ده +2006 ۳۵ 2 لکد 0 ب20احعل 001100 200۲00۳1۵16 16 ان ماع ۵طا ما معا ۵۷۵ محا که عن همم قجه لاه 1۰ 21 10110 ]0 ۳۵ 1۵ 01 مدز ۷۵۳108 معا یی کعد اعد ان 006۳۵1100 200 40 ۵0 1۸۸ درز 00۵۱116۵ ۳۵ 200 امه ان مان ععها ان مان ماهاهن0 معاماد ده لعدد5 1 1۵۹۵11۷ 16 21600ع0 ,بخ۵ع2۳ 1۳6۵6 ۱۵ ۷۵۵1/۵10۲ ان امدومحال ۷۵206 200 01۷6 ۵ 211100 دم 1۵ ۰ 1366 10 1۵۵8011 ۷۷۵۵1۵167 1۵۳ 1100 20000۳1۵16 ۳۵ ما ما حعاد عمامماععل0 ٩ ۵[[ 00۱۳۳۳] 0‏ 0 ام ۵00 باندهمم عط) 010108 1۵۳ معا دامع 0ل امعم 1۳6 40 011011۷6 20 200001۵16 عادو ما 0۵۵ مک تجه ط 1 جز 00 ۵۵2۲ :۷۷۵۵1/۵10 11۳166۲ ٩01۲۱6 1‏ خعاهاد خعحن ع 0 10 21100 ا نع کلط) یماد ۳۵۲ معامم 6 اوه ا] همع کنط) مناد ۱۵ 0006 1۳6 ۷111 ۵۲ دز کل ملمداه معا تاغل آن یه الا 0 بل1ع11 دامع حعل ۵ دانماعل واه ۸ 300 11٩ ۳۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 0 ۳۵۵۵1۱۲ 1512۳16 ۳820۲۲3 فده ۲۵۵ ٩17 2[[| 20 1۳۳۵| و وه ۲۵6( :۵1۱:) ۰ 6) ۹۲۹1۱۶ 1۳۵21۵۳ 8 ما 1۳-0 00-03-45 :۳:۵0 1.251 /( 8 0 ۱۷۱۵۹۲۳۷ 131۵۵1۳۵ ۶ ۳۲۵۵۵۲۵۵ 101۵ اه سا وه 4 0067۵1100 یک م1000 ان هس۵۲ ۵ ۳0۲۱۷۵ یک 100 0۲ 0۵۲ 85 110۳0-00۷6۲ 200 12010061 ها نان انس 323333333 2025 -------- صفحهٔ بعد -------- این ضابطه این ضابطه با عنوان "راهنمای سامانه های تصفیه فاضالب جوامع کوچک و روستایی " راهنمایی برای بررسی ضرورت و اولویت جوامع کوچک برای پیاده سازی روش های مدیریت فاضالب در آن ها و در ادامه انتخاب روش مناسب و مؤثر برای دستیابی به این هدف می باشد. هر چند این ضابطه در مواردی به بیان برخی جزئیات مهم و الزامی در زمینه طراحی می پردازد، لیکن پوشش کامو استانداردهای تفصیلی در دامنه این ضابطه نمی.باشد