معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور ضوابط و مصارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زبرزمینی فشریه شماره ۵۷۶ معاونت نظارت راهبردی وزارت نیرو امور نظام فنی دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا 3۳333 مد ۵ ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ریاست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران سس ۸۴۳ ۱ / ۱ 1 تاریخ: ۱۳۹۱۱/۹۱۹ موضوع: ضوابط و معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و ماده (۶) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویبنامه شماره ۹ ت ۷ مورخ ۰ حیاأت محترم وزیران). به پیوست نشریه شماره ۵۷۶ امور نظام فنی. با عنوان « ضوابط و معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی » از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه برای دستگاه‌های اجرابی. مشاوران. پیمانکاران و سایر عوامل ذی‌نفشع نظام فنی و اجرایی در صورت نداشتن ضوابط معتبر بهتر از تاریخ ۱۳۹۲/۰۵/۱ اجباری است. 1 -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی تهیه‌ی این نشریه کرده و آن را برای استفاده به جامعه‌ی مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر از این‌روء از نسما خواننده‌ی گرامی صمیمانه تفاضا دارد در صورت مشاهده‌ی هرگونه ایراد و اسکال فنی مرانب را به صورت زی رگزارس فرمایید: ۱ -تسماره‌ی بند و صفحه‌ی موضوع مورد نظر را مشخ ص کنید. ۳-ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳-در صورت امکان منن اصلاح نسده را برای جایگزین ی ارسال نمایید. 4-نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نضانی برای مکاتیه : تهران, میدان بهارستان, خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء آمور نظام فنی ۱0 ۷۷( 7 -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی در بیش‌تر مناطق کشاورزی ایران» زهکشی زیرزمینی یکی از پیش نیازهای توسعه آبیاری است. در مناطق مرطوب و پرباران که سطح آب زیرزمینی بالاست. زهکشی برای کنترل سطح آب زیرزمینی مورد نیاز است. در مناطق گرم» خشک و نیمه‌خشک. به‌ویژه مناطقی که با منابع آب‌های سطحی آبیاری می‌شوند. شوری آب زیرزمینی و به تبع آن شوری خاک» ساخت شبکه زهکشی زیرزمینی را برای اصلاح خاک و کنترل سطح آب زیرزمینی اجتناب‌ناپذیر می‌سازد. نشریه حاضر به منظور شناخت و تهیه معیارها و ضوابط طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی تهیه شده تا به عنوان راهنمایی برای طراحان و مجریان طرح‌های زهکشی و مبنایی برای کنترل کیفیت طرح‌ها مورد استفاده قرار گیرد. از این رو امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی آب و آبفاء تهیه نشریه «ضوابط و معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی» با هماهنگی امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن‌را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی اجرایی کشور به این معاونت ارسال نمود که پس از بررسی» بر اساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی اجرایی کشور (مصوب شماره ۴۲۳۳۹/ت ۳۳۴۹۷ ه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. بدین‌وسیله معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور از تلاش و جدیت رییس دفتر امور نظام فنی» جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم امور نظام فنی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیرو جناب آقای مهندس محمد ابراهیم‌نیا و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه» تشکر و قدردانی می‌نماید و از ایزد منان توفیق روزافزون آنان را آرزومند می‌باشد. امید است متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این نشریه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. معاون نظارت راهبردی زمستان ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل ضوابط و معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی نشریه شماره ۵۷۶ مجری: معاونت پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس مولف اصلی: احمد لطفی .. شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای گروه ترهیه کننده: امین آقایی شرکت مهندسین مشاور پندام لیسانس مهندسی آبیاری احمد لطفی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اکبر مودت شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای گروه نظارت: محمدحسن عبدا... شمشیرساز ‏ شرکت مهندسین مشاور پژوهاب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور- فوق‌لیسانس مهندسی تاسیسات آبیاری وزارت نیرو محمد باقر نحوی شرکت مهندسین مشاور آب کاوش سرزمین فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی آبیاری و زهکسی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): محمدصادق جعفری شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی مهرداد زریاب شرکت پانیر لیسانس مهندسی عمران سید مجتبی رضوی نبوی ‏ شرکت سهامی مدیریت منابع آب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سیدرحیم سجادی وزارت جهاد کشاورزی لیسانس مهندسی آبیاری محمدکاظم سیاهی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی عمران و مهندسی آبیاری و زهکشی محمدحسن عبدا... شمشیرساز . شرکت مهندسین مشاور پژوهاب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی ایرج غلامی علم وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی عمران انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آأب کشور- فوق‌لیسانس مهندسی تاسیسات آبیاری وزارت نیرو احمد محسنی شرکت مهندسین مشاور آبیاری نوآور صحرا دکترای ترویج کشاورزی محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکترای مهندسی منابع آب اعضای گروه هدایت و راهبری پروژه: فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی ساناز سرافراز کارشناس منابع آب امور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - مقدار جریان زهکشی ۱-۱- کلیات ۳-۱- جریان در خطوط زهکشی زیرزمینی مزرعه ۳-۱ جریان در خطوط زهکشی زیرزمینی جمع کننده ۴-۱- فضای آزاد در مجاری زهکشی زیرزمینی ۱- ۲- محاسبه قطر لوله‌های زهکشی زیرزمینی فصل سوم - اصول طراحی سازه‌های حفاظتی سنگ چین ۱- ۳- کلیات ۲-۳- افزایش نسبت (۳/۷) ۳-۳- استفاده از سرعت جریان غیرفرساینده ۱-۳-۳- سرعت مجاز پایه ۷۵ ۲-۳-۳- سرعت غیرفرساینده ۴-۳- پوشاندن بدنه زهکش با مصالح سنگ‌چین ۱-۴-۳ محاسبه اندازه قطعات سنگ برای حفاظت بدنه فصل چهارم - معیارهای طراحی مقطع زهکس جمع‌کننده روباز ۱-۴ معیارهای طراحی فصل پنجم - سازه‌های ایمنی تقاطعی و اتصال ۱-۵- سازه‌های ایمنی ۲-۵- سازه‌های تقاطعی و اتصال ۱-۳-۵ اتصال زهکش‌های زیرزمینی مزرعه به یکدیگر ۲-۲-۵- اتصال زهکش‌های لوله‌ای مزرعه به زهکش جمع‌کننده ۳-۲-۵- اتصال زهکش‌های جمع‌کننده مزرعه به زهکش‌های جمع کننده بزرگ‌تر ۴-۲-۵- سازه‌های تقاطع با جاده» کانال و زهکش‌ها فصل ششم - سازه‌های بازبینی و نگهداری ۱-۶- سازه بازبینی ۲-۶ سازه نگهداری ۱۱ ۹۱۵ ۱۷ ۱۷ ۱۷ ۱۷ ۱۸ ۲۳۲ ۲۳۲ ۳۷ ۳۹ ۳۱ ۳۳ ۳۳۴ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۷ ۳۹ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۲-۶- سازه آدم‌رو ۲-۲-۶ لوله ایستاده (رایزر) ۳-۶ جاده سرویس پیوست- نقشه‌ها منابع و مراجع فهرست شکل‌ها و نمودارها عنوان نمودار ۱-۱- ضریب اصلاحی جریان در زهکش جمع‌کننده نمودار ۱-۳- سرعت مجاز پایه برای خاک‌های با چسبندگی کم و ضرایب اصلاحی مربوط به آن نمودار ۲-۳- سرعت مجاز پایه برای خاک‌های چسبنده و ضرایب اصلاحی مربوط به آن فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۲- ضرایب اصلاحی قابل اعمال در طول‌های محاسبه شده‌ی نظری جدول ۱- ۴- شیب شیروانی در زهکش‌های روباز ۲ ۵۷ ۳۱ ۱۲ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱ مقدمه ساخت شبکه‌های زهکشی زیرزمینی در اروپا و آمریکا از سابقه قدیمی‌تری برخوردار است. اما در ایران شبکه زهکشی زیرزمینی در سطح وسیع برای اولین بار در پروژه نیشکر هفت‌تپه به اجرا درآمد. با توجه به نقش مهمی که زهکشی زیرزمینی در آماده کردن محیط خاک برای رشد گیاه و افزایش تولید محصولات زراعی دارده در دو دهه اخیر در برنامه‌های توسعه آبیاری و کشاورزی» توجه گسترده‌تری به اجرای شبکه‌های زهکشی زیرزمینی صورت می‌گیرد. طراحی شبکه زهکشی زیرزمینی همانند دیگر اجزای شبکه آبیاری و زهکشی از مجموعه‌ای از دانش فنی و هنر طراحی بهره می‌گیرد. این دانش هم اکنون در بیش‌تر مراکز علمی و دانشگاهی آموزش داده می‌شود. تجربه ساخت شبکه زهکشی زیرزمینی» در مقایسه با ساخت شبکه‌های آبیاری محدودتر بوده و امکانات بومی‌سازی مبانی و معیارها و تیپ سازه‌ها نیز کم‌تر فراهم بوده است. طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور از آغاز فعالیت خود. در زمینه‌های مختلف علوم و فنون آب از جمله آبیاری و زهکشی, معیارها و دستورالعمل‌هایی را به منظور راهنمایی طراحان این صنعت تدوین نموده تا یکنواختی منطقی در استفاده از دانش و فن به‌وجود آورد. تاکنون نشریات مختلفی حاوی ضوابط معیارها و دستورالعمل‌های طراحی شبکه‌های زهکشی زیرزمینی و نیز انتخاب مواد و مصالح زهکشی تهیه و ارائه شده است. ضوابط حاضر نیز در راستای همین رویکرد برای ایجاد هماهنگی در طراحی و اجرای سازه‌های زهکشی زیرزمینی تهیه شده است. با توجه به محدود بودن تجربیات داخلی» برای تهیه ضوابط حاضر به‌طور عمده از منابع خارجی که به‌طور گسترده به‌وسیله مهندسان و مدرسان این علم در ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد بهره گرفته شده و با تلفیق تجربیات موجود در ایران و در نظر گرفتن دیگر معیارها و دستورالعمل‌هایی که پیش‌تر در دیگر زمینه‌های آبیاری و زهکشی تهیه و منتشر شده استء به‌عنوان معیار طراحی سازه‌های زهکشی زیرزمینی پیشنهاد شده است. به‌طور طبیعی در آینده با توسعه تجربیات بومی» بازنگری‌هایی بر روی این معیارها به‌عمل خواهد آمد. - هدف ضوابط حاضر در بر دارنده معیارهایی است که برای طراحی سازه‌های متداول در شبکه‌های زهکشی زیرزمینی در اراضی زراعی توصیه شده است و هدف از آن ایجاد یکنواختی و هماهنگی در تهیه طرح‌های زهکشی است؛ که در عین حال کنترل کیفیت و ارزیابی فنی آنها را نیز آسان خواهد کرد. - دامنه کاربرد معیارهای ارائه شده برای استفاده در طراحی شبکه‌های زهکشی زیرزمینی به‌منظور کنترل سطح آب زیرزمینی در اراضی زراعی تهیه شده است. این معیارها به‌وسیله مهندسان طراح شبکه‌های زهکشی زیرزمینی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدار فصل ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - مقدار جریان زهکسی ۱-۱- کلیات مقدار جریان زهکشی که در محاسبات و طراحی تاسیسات و سازه‌های زهکشی زیرزمینی به‌کار برده می‌شود. عبارت است از آن بخش از زه‌آب‌هایی که به‌وسیله شبکه زهکشی زیرزمینی جمع‌آوری و تخلیه شده و مبنای محاسبه ابعاد زهکش‌ها و قطر لوله‌های زهکشی قرار می‌گیرد. برای محاسبه مقدار جریان به روش زیر عمل می‌شود. ۳-۱- جریان در خطوط زهکسی زیرزمینی مزرعه از جمله فرمول‌هایی که به‌طور گسترده برای محاسبه مقدار جریان در خط زهکش زیرزمینی مزرعه به‌کار برده می‌شوند عبارت است از: (۱-۱) برای شرایطی که لوله زهکش بالاتراز لایه ناتراوا قرار دارد 5 0 (۲-۱) برای شرایطی که لوله زهکش بر روی لایه ناتراوا قرار دارد 9/5 که در آزها: حداکثر آبدهی خط لوله مزرعه بر حسب مترمکعب بر روز برای هر متر طول لوله زهکش ۴ هدایت هیدرولیک لایه تراوا بر حسب متر بر روز یی ی با ی ۵ و 11]: حداکثر ارتفاع آب بر روی خط زهکش برحسب متر سس و سس (]: عمق لایه ناتراوا زیر لوله زهکش برحسب متر ضِ پر 1 ۰ َ ه 5 فاصله بین دو خط زهکش مجاور برحسب متر ی ۱ در شرایط متعارف, با در نظر گرفتن عواملی که ظرفیت عبور جریان در لوله را کاهش می‌دهد (کاهش مقطع به‌علت رسوب. تغییر شکل لوله و غیره)» ضرایب اطمینان به قرار زیر به‌کار برده می‌شود: قطر لوله (میلی‌متر) ۳ کم‌تر از ۱۰۰ ۱/۶ ما۲۰ ۱/۵ بزرگ‌تر از ۲۰۰ ۱/۳ بنابراین با در نظر گرفتن ضرایب اطمینان» خط لوله به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که بتواند مقدار جریانی ( و) را که از رابطه زیر محاسبه می‌شود از خود عبور دهد. (۳-۱) ۳ > 0 -------- صفحهٔ بعد -------- 7 ضوابط و معیارهای طراحی و نفشه‌های همسان سازه‌های زهکسی زیرزمینی که در آن | طول خط زهکش مزرعه است. به این ترتیب مقدار و۰0 مقدار جریان» را در انتهای طول 1 (محل تخلیه) و بر حسب ۳-۱- جریان در خطوط زهکشی زیرزمینی جمع کننده مقدار جریان در خطوط زهکشی جمع‌کننده از رابطه زیر محاسبه می‌شود: (۴-۱) 05 که در آن: 0): حداکثر آبدهی خط لوله جمع‌کننده بر حسب مترمکعب بر روز ( حداکثر آبدهی خط لوله مزرعه بر حسب مترمکعب بر روز برای واحد طول زهکش ۸: مساحت زیر پوشش زهکش جمع‌کننده برحسب مترمربع ۲: ضریب کاهش جریان - بدون بعد 5 فاصله بین دو خط زهکش مزرعه مجاور برحسب متر در خطوط زهکش جمع‌کننده به‌خاطر هم‌زمان نبودن تخلیه خطوط مزرعه» متناسب با افزایش مساحت زیر پوشش لوله جمع‌کننده» ضریب کاهشی لح با استفاده از منحنی نمودار ۱-۱ درم اعمال می‌شود. 0 640۴ 5600 480 400 320 240 16۵0 140 120 100 80 ۵0 40 20 مساحت - هکتار نمودار ۱-۱ - ضریب اصلاحی جریان در زهکش جمع کننده [3] 2-۱- فضای آزاد در مجاری زهکشی زیرزمینی ۱- در لوله‌های زهکشی اعم از مزرعه و یا جمع‌کننده: در محاسبات طراحی» لوله‌های زهکش مزرعه و جمع‌کننده» با مقطع پر در نظر گرفته می‌شوند. ۲- در زهکشی‌های جمع‌کننده روباز: فضای آزاد معادل حداقل ۰/۱ متر بین تراز عادی (طراحی) سطح آب در زهکش روباز و تراز کف دهانه تخلیه لوله زهکش وارد شده به آن توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - مقدار جریان زهکسی ۷ ۳- در محل اتصال زهکش‌های زیرزمینی( درآدم‌روها): فضای آزاد حداقل برابر ۰/۱ متر بین کف لوله زهکش مزرعه تا تراز آب در آدم‌رو در نظر گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- محاسه فعطر لو له‌های زهکشی ز فرزمیسی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل دوم - محاسبه قطر لوله‌های زهکسی زیرزمینی )۱ ۱-۲- محاسبه قطر لوله‌ها در شبکه زهکشی علاوه بر خطوط زهکشی که نقش جذب زه‌آب و تخلیه آن‌را دارند, بخشی از لوله‌ها ممکن است بدون این که زه‌آب جذب کنند.ء فقط أن‌را منتقل نمایند. برای محاسبات هیدرولیک خطوط لوله که نقش انتقال دهنده جریان را دارندء میزان جریان در آنها ثابت فرض می‌شود و از فرمول مانینگ با مقادیر 5 به شرح زیر استفاده می‌شود [1۳: 1 برای لوله‌های خرطومی با قطر کم‌تر از ۱۰۰ میلی‌متر ۶ برای لوله‌های خرطومی با قطر ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر (200 > 17 > 100) ۷ برای لوله‌های خرطومی با قطر بیش از ۲۰۰ میلی‌متر (12 5 200) ۸ برای لوله‌های بتنی صاف" ۳ همچنین برای محاسبات هیدرولیک خطوط لوله زهکش زیرزمینی که جریان غیر یکنواخت و افزایشی دارند (جذب آب در طول جممد 0.54 (۱-۲) 45 02667( 0 1 فرمول فوق برای حالت جریان با مقطع پر است و در آن و ل به ترتیب گرادیان هیدرولیک و قطر لوله در سیستم متریک و ۱ وقتی اندازه جریان طوری است که کوچک‌ترین قطر لوله برای عبور دادن آن کفایت کند. تمام طول مسیر خط زهکش از همان قطر لوله استفاده خواهد شد. اما اگر اندازه جریان طوری باشد که لوله‌هایی با قطرهای بزرگ‌تری را طلب کندء خط لوله به‌صورت مندرج در جدول (۱-۲) برای اعمال در طول‌های متناظر با هر قطر (که بر مبنای فرمول‌های نظری محاسبه می‌شود) به‌کار برده خواهد شد. [۴] ارقام ارائه شده در ستون «ترکیب اندازه‌های مختلف در خط لوله» نسبی است. به‌عنوان مثال ترکیب ۶ ۸ ۱۰ می‌تواند برای خط قطر وله تر کیب شده باشند.ء از صریب ۸۰ استفاده می‌شود. همجنین استفاده از بیش از سه اندازه لوله در طول یک خط توصیه نمی‌شود. ۱- برای لوله با کیفیت استاندارد. در شرایطی که کیفیت ساخت و مصالح مورد استفاده برای تولید لوله مورد تردید باشد. این مقدار به تناسب بیش‌تر (تا ۶ خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط و معیارهای طراحی و نفشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی جدول ۱-۲ - ضرایب اصلاحی قابل اعمال در طول‌های محاسبه شده‌ی نظری تعداد ترکیبات ۱ له ۹ تر کیب اندازه‌های مختلف در خط لوله : ۰ ۰ ۰ ۹ # استفاده از بیش از سه اندازه لوله در طول یک خط توصیه نمی‌شود. نمونه محاسبه: فرض کنیم که یک خط لوله زهکش با لوله خرطومی (موج‌دار) با فرضیات زیر طراحی شده است: - شیب خط لوله: ۰/۰۵ درصد - ضریب زهکشی : ۶ میلی‌متر بر روز - مقدار جریان به ازای هر متر زهکش: ۱/۲ مترمکعب بر روز - ضریب اطمینان طراحی برای خط لوله: ۰/۶۵ - مقدار ۵ برای لوله‌های ۱۲۰ و ۱۶۰ برابر ۰/۰۱۷ و برای لوله ۲۰۰ برایر ۰/۰۱۸ ۱ 7 دی 0. 54 - فرمول محاسبه جریان در لوله از ی < 0 با استفاده از فرمول فوق و با در نظر گرفتن این که تمام خط با یک قطر لوله ساخته شود نتایج زیر به‌دست خواهد آمد: مقدار جریان (مترمکعب بر روز) (ظرفیت نظری جریان در لوله) ۲۱۵ ۳۳ ۷۹۲ حداکتر طولی که خد لوه می‌توند زهکشی کند (متر) (ا قرض قطر بت - کرد شده حال اگر فرض شود که خط لوله از دو قطر ۱۶۰ و ۳۰۰ تشکیل شده باشد (ترکیب ۸ و ۱۰ حداکثر طول نظیر هر قطر عبارت برای قطر ۲۰۰ میلی‌متر: برابر ۳۶۵ متر (حاصل‌ضرب ۴۳۰ در ۰/۸۵) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - محاسبه قطر لوله‌های زهکشی زیوزمینی ۳ بنابراین اگر طول کلی خط ۳۰۰ متر باشد. ترکیب لوله‌ها عبارت خواهد بود از: ۲۱۰ متر لوله با قطر ۱۶۰ میلی‌متر و ۹۰ متر (۳۰۰-۲۱۰-۹۰) لوله با قطر ۲۰۰ میلی‌متر. چنان‌چه طول هر کلاف لوله ۵۰ متر باشدء بهتر است طول هر یک از دو قطعه لوله به ترتیب برابر ۲۰۰ و ۱۰۰ متر انتخاب و اجرا شود. اگر خط زهکش فوق با سه قطر ۱۲۰ ۱۶۰ و ۲۰۰ میلی‌متر طراحی شود (ترکیب ع ۸ و ۱۰)» ترکیب طول‌ها به قرار زیر محاسبه می‌شود: برای قطر ۱۳۰ میلی‌متر: برابر ۹۶ متر (حاصل‌ضرب ۱۳۰ در ۰/۸) برای قطر ۱۶۰ میلی‌متر: برابر ۲۰۰ متر (حاصل‌ضرب ۲۵۰ در ۰/۸) برای قطر ۲۰۰ میلی‌متر: برابر ۳۴۰ متر (حاصل‌ضرب ۴۳۰ در ۰/۸) بنابراین اگر طول کلی خط ۳۰۰ متر باشد. ترکیب لوله‌ها عبارت خواهد بود از: ۹۶ متر لوله ۱۳۰ میلی‌متری» ۱۰۴ متر (۲۰۰-۹۶-۱۰۴) لوله ۱۶۰ میلی‌متری و ۱۰۰ متر ((۹۶+۱۰۴)-۳۰۰) لوله ۲۰۰ میلی‌متری و با رعایت طول ۵۰ متری کلاف‌های لوله از هریک از سه اندازه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ اصول طراحی سازه‌های حفاظتی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم - اصول طراحی سازه‌های حفاظتی سک چین ۷ ۱-۳- کلیات سازه‌های حفاظتی در زهکشی زیرزمینی به‌طور عمده به‌منظور حفاظت بدنه زهکش‌های جمع‌کننده (که معمولا خاکی و روباز هستند) در مقابل فرسایش مطرح می‌شوند. این سازه‌ها عبارتند از: سازه‌های حفاظتی در پایین‌دست آبشارهاء سازه‌های حفاظتی در محل دهانه‌های تخلیه به زهکش‌های روباز» حفاظت بدنه زهکش‌های روباز در محل پیچش مسیر. به‌طور کلی برای حفاظت بدنه خاکی زهکش‌های روباز در مقابل فرسایش به سه روش زیر می‌توان اقدام کرد [۵]: - کاهش گرادیان هیدرولیکی و سرعت جریان به حدود غیرفرساینده و در صورت نیاز استفاده از آبشار و شیب‌شکن برای استهلاک گرادیان‌های مازادء - پوشاندن بدنه زهکش با مصالح مناسب مقاوم در مقابل فرسایش (سنگ‌چین» بتن» پوشش گیاهی). ۳-۳ افزایش نسبت (0/۷) افزایش عرض کف زهکش نسبت به عمق جریان باعث افزایش حجم عملیات خاکی و هزینه‌های اجرای زهکش و نیز اشغال و اتلاف زمین می‌شود. بنابراین برای انتخاب این روش و تعیین حدودی که می‌توان به این طریق نسبت به حل مساله اقدام کردء نیاز به انجام مقایسه‌های اقتصادی خواهد بود. ۳-۳- استفاده از سرعت جریان غیرفرساینده برای تعیین حداکثر سرعت مجاز (غیرفرساینده) با توجه به شرایط زمین (خاک) و مقدار جریان طراحی مورد نظرء ابتدا سرعت مجاز پایه برای کانال با مسیر مستقیم برای عمق جریان ۱ متر محاسبه و سپس ۵ مورد ضرایب اصلاحی: (۸) برای درجه تراکم زمین و جنس بدنه زهکش؛ (1) برای تواتر وقوع جریان طراحی» (۴) برای عمق آب طراحی؛ (1) برای شعاع گردش زهکش و (۳) برای شیب بدنه زهکش به شرح مندرج در این محموعه مورد استفاده قرار می‌گیرد [۵]. ۱-۳-۳ سرعت مجاز پایه ۲۷۵ سرعت مجاز پایه بستگی به میزان مواد معلق در آب دارد و برای این منظور دو حالت در نظر گرفته می‌شود (نمودار ۱-۳). - جریان گل‌آلود با مواد معلق و دارای غلظت بیش از ۲۰۰۰۰۰01 الف- جنس بدنه کانال از ذرات خاک بدون چسبندگی (شن و ماسه و سنگ) از نمودار (۱-۳) بر حسب اندازه ذرات بستر زهکش (و47ه)» سرعت مجاز پایه برای دوحالت از میزان مواد معلق جریان (جریان -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ضوابط و معیارهای طراحی و نفشه‌های همسان سازه‌های زهکشسی زیرزمینی گل‌آلود) تناسب خطی برقرار کرد. برای انتخاب میزان مواد معلق موجود در جریان زهکش باید از اطلاعات موجود از دیگر ب- جنس بدنه کانال از ذرات خاک چسبنده برای محاسبه سرعت مجاز پایه در خاک‌های چسبنده» نمودار (۲-۳) برحسب طبقه‌بندی جنس خاک و شاخص خمیری ج- بدنه زهکش دارای پوشش علفی اگر بتوان کف و بدنه زهکش را با پوشش علفی حفاظت کرد (جریان باید کم عمق» آرام و با کیفیت شیمیایی مناسب باشد)» با در نظر گرفتن حداکثر سرعت مجاز پایه برابر ۱/۵ متر بر ثانیه و اعمال ضرایب اصلاحی ل) (] و تل سرعت غیرفرساینده محاسبه می‌شود. گونه‌های گیاهی که به صورت پوشش می‌توانند عملکرد حفاظتی مناسبی را فراهم کنند عبارتند از: چمن ریش‌پری مَرغ چمن مرتعی", جارو علفی", علف پنجه‌سر* و گیاهانی از این قبیل. به‌طور کلی خاک‌های رس لومی (51-۳1) و یا چسبنده‌تر از آن» در مقابل فرسایش مقاومت دارند و در مقابل» خاک‌های ماسه‌ای و لومی ماسه‌ای (5.] -ا5) در مقابل فرسایش تقریبا هیچ مقاومتی ندارند. قبل از این که از روش ایحاد پوشش علفی برای حفاظت بدنه زهکش استفاده شود باید از وجود شرایط زیر اطمینان حاصل گردد: - شرایط اقلیمی (به‌ویژه تامین رطوبت) باید به‌گونه‌ای باشد که شرایط لازم برای رشد و ماندگاری پوشش علفی را در زمان‌هایی که کانال فاقد جریان است فراهم نماید. - خاک بدنه زهکش باید قابلیت مناسبی را برای نگهداری و حفاظت پوشش علفی داشته باشد. - جنس خاک بستر زهکش و بخشی از بدنه که به‌طور پیوسته زیر آب است (محیط خیس در شرایط جریان پایه) باید پایدار باشد. در غیراین‌صورت باید بتوان با انقطاع جریان» شرایط مناسب را برای رشد و یا رویش علفی فراهم کرد و یا با روش‌های دیگر (سنگ‌چین) بخش‌های نأپایدار را حفاظت کرد. - سرعت جریان در زهکش نباید هیچ‌گاه به حدود فرساینده برسد. ۲-۳-۳- سرعت غیرفرساینده 1- 3۳۵۹۵۶۵ 1 2- ):۱۵0۱ 0 3- ۳۵۵ ۳5 4- 1۵۲۱۹ 5- 610۳ 4 -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم - اصول طراحی سازه‌های حفاظتی سک چین ۹ خاک را در نظر دارد. این ضریب به‌صورت نسبت حجم تخلخل (فضای متخلخل) به حجم توده خاک تعریف می‌شود. هرچه اندازه ذرات خاک درشت‌تر باشد (اندازه فضاهای متخلخل بزرگ‌تر باشد) مقدار این ضریب کاهش می‌یاید. 3- ضریب اصلاحی به‌لحاظ تواتر وقوع جریان که فقط برای مورد خاک‌های چسبنده به‌کار برده می‌شود و مبتنی بر این فرض است که اگر تواتر وقوع جریان کم‌تر باشد. فرسایش بدنه زهکش نیز کم‌تر خواهد بود. در زهکش‌هایی که برای جریان‌هایی نسبتا بزرگ با تواتر وقوع کم‌تر از ۱۰./ طراحی می‌شود. پایداری زهکش در مقابل وقوع چنین جریان‌هایی )- ضریب اصلاحی برای عمق جریان, از این نظر به‌کار برده می‌شود که منحنی‌های پایه در این دو نمودار برای عمق جریان ۱ متر ساخته شده‌اند. به ازای یک جریان ثابت. عمق بیش‌ترء سرعت جریان کم‌تری داشته و فرسایش کم‌تری را (1- ضریب انحنا و گردش زهکش, برای هر سه حالت از جنس بدنه محاسبه و اعمال می‌شود. در گردش‌های تند.ء حفاظت بدنه بیرونی قوس موثرتر از کاهش سرعت جریان است. حداکثر سرعت مجاز (غیرفرساینده) از حاصل‌ضرب سرعت مجاز پایه در ضرایب محاسبه شده به شرح فوق به‌دست می‌آید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط و1 0 13 اس لا که و سر ضریبا عمق آبل طراحیل متر 4 لْ 1 ناگی ی 7 سس 07 4 3.5 3 2.5 2 1.5 1 05 0 را 1 سا 9 20 18 16 14 12 10 8 6 4 ال 1 ال ال 4 0 18 اسا را سا , را , 1 نس )0 5 15 4 35 3 25 2 ۱5 1 نمودار ۱-۳- سرعت مجاز پایه برای خاک‌های با ررعیی سس ز (ه + لا لا له ای بل [مه ی لا << ی لد 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - اصول طراحی سازه‌های حفاظتی سنکگ‌چین 33333333333 ۳ ۹ 1 1 سس ۹ ۹ ۸۸۶ ان جح سس ۲ 2 1 3 و : ۹ ۸ ۹ وه 16 14 12 1 08 06 04 0 0 ۳ سا 3 ۹ 16 ۱ 52 ۱ 100 90 80 70 60 50 10 30 20 10 0 سا ]| ]لا 8 را ام _لی‌اسهایی | | ها ناگی ال با ال ال لا / 08 ساسا ]| ]| ]۶ 07 5 45 4 35 3 25 2 15 1 05 0 ۳ 1 1 1 ظریب اصلاحی| برای 4 ۱۱ 18 ۱ 07 0 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 نمودار ۲-۳- سرعت مجاز پایه برای خاک‌های + ۳) شش 16 15 14 13 12 11 1 09 08 07 06 0.5 1 21 2 19 18 17 16 1.5 14 13 12 11 1 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ضوابط و معیارهای طراحی و نفشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی 6-۳- پوشاندن بدنه زهکش با مصالح سنگ‌چین یکی از روش‌های موثر حفاظت بدنه زهکش در مقابل فرسایش,» پوشش آن با مصالح مناسب است. برای این منظور در مناطقی که دسترسی به مصالح سنگی آسان باشد از پوشش سنگ‌چین و در غیر این‌صورت از مصالح بتنی استفاده می‌گردد. استفاده از دیگر مصالح (آجرء بلوک و یا قطعات بتنی) در صورتی که شرایط پروژه ایجاب نماید. نیز امکان‌پذیر است. ۱-2-۳ محاسبه اندازه قطعات سنگ برای حفاظت بدنه پوشش سنگ‌چین متداول‌ترین شیوه حفاظت بدنه‌های خاکی کانال‌ها و زهکش‌ها است. مصالح سنگی که برای حفاظت بدنه زهکش به‌کار برده می‌شود باید از انواع سنگ‌های مقاوم باشد. سنگ‌های نرم و فرسایش‌پذیر (ماسه سنگ) برای این منظور مناسب نیست. معیار اصلی که برای انتخاب سنگ جهت استفاده در پوشش باید رعایت شود اندازه (وزن) آن است. شکل قطعات سنگ (نسبت ابعاد) باید به‌گونه‌ای باشد که آرایش مناسب و چیدن قطعات سنگ را میسر ساخته و سنگ‌ها در یکدیگر قفل و بست شود. الف - پوشش زهکش‌ها در محل گردش زهکش (بیج) با توجه به مطالبی که در بند ۳-۳ برای اندازه ذرات مقاوم در مقابل فرسایش ارائه شد. اندازه قطعات سنگ برای سنگ‌چین حفاظتی زهکش در محل گردش با استفاده از نمودار ۳-۳ و اعمال ضرایب اصلاحی به‌دست می‌آید. مثال: در یک زهکش با جریان نسبتا صاف و مشخصات زیرء اندازه مناسب برای قطعات سنگ برای حفاظت زهکش را در محل گردش محاسبه کنید: - عمق آب: ۱/۵ متر - شعاع قوس: ۱۳ برابر عرض (بالای) مقطع جریان - شیب بدنه: ۲ به ۱ - سرعت متوسط: جریان ۲ متر بر ثانیه گام اول: تعیین ضرایب اصلاحی ۲ 7 و ت] با استفاده از نمودار ۰۱-۳ به‌ازای عمق آب برابر ۱/۵ متر»ء ضریب ۲ برابر ۱/۰۸ به‌دست می‌آید.ء به‌ازای شعاع انحنای برابر ۰۱۳ ضریب 1 برابر ‎۰/٩۹۷‏ به‌دست می‌آید. و به‌ازای شیب بدنه ۲ ضریب تا برابر ۰/۷۴ حاصل می‌شود. گام دوم: مقدار سرعت پایه که از حاصل تقسیم سرعت متوسط طراحی به ضرایب اصلاحی به‌دست آید برابر خواهد بود با: 5 / یمن۷ 7 ۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- انگ 0 سل سوم - اصول طراحی سازه‌های حفاظتی سنک‌چین 1 ر(ت) 2.56 < (0.74 1.060.97۷ 5 1 1 1 سرعت متوسط در پایاب سازه - متر بر ثأنیه نمودار ۳-۳- رابطه بین سرعت متوسط در پایاب سازه و اندازه سنگ‌دانه‌ها برای حفاظت بدنه زهکش اقتباس از 30:.1989 ۰ [۵] ۳۳ ۱ 01 ل ( چ هه ۱ 0.01 0.001 0.0001 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳4 ضوابط و معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی گام سوم: با استفاده از نمودار (۱-۳) و با در دست داشتن مقدار سرعت پایه مجاز (۲/۵۸ متربرثانیه)» مقدار ول برای جریان صاف ۰/۱۲ متر محاسبه می‌گردد. به این ترتیب برای حفاظت بدنه و کف زهکش در شرایط مسالهء ۷۵ درصد قطعات سنگ که در سنگ‌چین به‌کار قابل ذکر است که در نشریه شماره ۳۳۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور تحت عنوان «ضوابط طراحی هیدرولیکی ساختمان‌های حفاظتی و تقاطعی, تبدیل و ایمنی و ساختمان‌های حفاظت در مقابل فرسایش سامانه‌های آبیاری» نیز درمورد حفاظت بدنه زهکش‌ها و مجاری پوشش نشده» دستورالعمل‌هایی ارائه شده است که می‌تواند مورد توجه و استفاده قرار گیرد. توصیه می‌شود در مقایسه گزینه‌های مختلف برای طراحی حفاظت بدنه زهکش, روشی به‌کار گرفته شود که ایمنی بیش‌تری را به‌وجود آورد. ب - حفاظت زهکش در بالادست و پایین‌دست سازه‌ها بدنه خاکی زهکش‌ها بلافاصله در بالادست و پایین‌دست سازه‌های مختلف از قبیل آبشارء مجرای زیرگذرء تبدیل‌ها و غیره باید در مقابل افزایش سرعت و تلاطم جریان حفاظت شود. روش متداول, استفاده از پوشش سنگ‌چین در طول معینی از بدنه زهکش در بالادست یا پایین‌دست سازه است. با در دست داشتن سرعت جریان در پایین‌دست هر سازه اندازه قطعات سنگ‌چین حفاظتی به روشی که پیش از این گفته شد. محاسبه می‌شود. طولی از زهکش که باید حفاظت شود نیز تابع عوامل مختلفی است. به‌طور تجربی طول سنگ‌چین نباید از ۴ برابر عمق آب در زهکش در پایین‌دست سازه و در هرحال از ۱/۵ متر کم‌تر باشد. در شرایطی که زهکش خاکی تغییر مقطع می‌دهد (در مجاورت سازه و یا در شرایط تغییر شیب)» سرتا سر بخش تغییر مقطع باید حفاظت شود. در بالادست برای تعیین اندازه قطعات سنگ در سنگ‌چین حفاظتی در پایین‌دست سازه‌هاء از نمودار (۲-۲) استفاده می‌شود. با محاسبه سرعت متوسط جریان در آستانه خروجی پایین‌دست سازه و به‌کار بردن آن در نمودار ۳-۳: قطر رل قطعات سنگ به‌دست می‌آید. بیش از۶۰ درصد قطعات سنگ‌چین باید از نظر وزن و اندازه از مقادیر به‌دست آمده از نمودار بیش‌تر باشد. راه حل ساده‌تر استفاده از رابطه ۷7 0. 04 - وبل که در آن ۷ سرعت متوسط جریان (متر بر ثانیه) در آستانه خروجی سازه و 4 بیش از آن باشد. حداقل ضخامت قشر سنگ‌چین معادل ۲ برابر قطر سنگ‌دانه‌ها توصیه می‌شود [۷]. وزن مخصوص سنگ‌ها به‌طور متعارف ۲/۶۵گرم بر سانتی‌مترمکعب در نظر گرفته می‌شود. توجه شود که در صورت وجود پوشش بتنی تبدیل در بالادست و یا پایین‌دست سازه, طول نظیر آن از پوشش سنگ‌چین کسر می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - اصول طراحی سازه‌های حفاظنتی سنک چین ۳ ج - ترکیب اجزای مقاطع سنگ‌چین ایجاد یک بستر شنی با دانه‌بندی مناسب (که بتواند نقش فیلتر را ایفا کند) در زیر پوشش سنگ‌چین ضروری است. مشخصات این لایه‌ها به‌قرار زیر توصیه می‌شود: لایه فیلتر ریزدانه (۸- ۳/ «میلی‌متر): 0 - 5 > (ورل بستر زهکش) / ‎4,٩(‏ فیلتر ریزدانه) و 5 ( وول بستر زهکش) /( ور فیلتر ریزدانه) و 5-0 (وول بستر زهکش) /( «ول‌فیلتر ریزدانه) و 0 ححد<مل لایه فیلتر درشت‌دانه (۸۰- ۸ میلی‌متر): 0 -6<-( ول فیلتر ریزدانه) / ( ول فیلتر درشت‌دانه) و 5 ( وول فیلتر ریزدانه) / ( ور فیلتر درشت‌دانه) و 10-0 <( وول فیلتر ریزدانه) /( ول فیلتر درشت‌دانه) و 0 دول ضخامت‌های توصیه شده برای هر یک از لایه‌های پوشش سنگ‌چین به شرح زیر است (شکل ۱-۴): فیلتر ریزدانه شن - ماسه (قشر زیرین): ۱۰-۵ سانتی‌متر فیلتر درشت‌دانه شنی (قشر میانی): ۱۰- ۲۰ سانتی‌متر پوشش سنگی: ۱/۵ تا ۲ برابر قطر بزرگ‌ترین قطعات سنگ در ترکیب سنگ چین -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ معیارهای طراحی مقعطع زهکش جمع کننده روباز -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جچهارم - معیارهای طراحی مفقطع زهکنس جمعکشده روباز نه ۱-2 معیارهای طراحی زهکش‌های روباز در مجموعه شبکه زهکشی زیرزمینی مزرعه معمولا به‌عنوان زهکش جمع‌کننده به‌کار رفته و به این علت عمق آنها عموما بیش از ۲ متر و مقطع آن ذوزنقه است. زهکش‌های روباز با در نظر گرفتن امکانات و ماشین‌آلات اجرایی» با حداقل عرض کف برابر ۰/۵ متر ساخته می‌شود. عمق آنها نیز براساس الزامات شبکه زهکشی زیرزمینی مزرعه تعیین می‌گردد. بر حسب جنس زمین بستر» شیب بدنه‌ی زهکش‌ها را می‌توان از جدول (۱-۴) انتخاب کرد. در زهکش‌های روباز بزرگ (جمع‌کننده‌های اصلی)» نسبت عرض کف به عمق آب و یا عمق کانال با در نظر گرفتن جنبه‌های اقتصادی و فنی و به‌ویژه الزامات جنس زمین بستر و شرایط و امکانات دوره نگهداری انتخاب می‌شود. هر چه عمق کم‌تر و عرض کف بزرگ‌تر انتخاب شود پایداری بیش‌تری برای مقطع زهکش فراهم خواهد شد. اما در مقابل حجم خاک‌برداری» هزینه‌های اجرا و در مواردی هزینه‌های نگهداری زهکش افزایش خواهد یافت. استفاده از عرض‌های کف بیش‌تر برای زهکش از جنبه‌های محیط زیستی نیز این مزیت را خواهد داشت که به‌علت کاهش عمق آبء امکان رشد گیاهان تالابی و ایجاد زیستگاه‌های مناسب برای گونه‌های جانوری در درون زهکش را فراهم می‌آورد. در چنین مواردی» با توجه به این که رویش گیاهی در درون زهکش, مقطع عبور جریان را کاهش می‌دهد. لازم است که پیش‌بینی‌های مورد نیاز برای جلوگیری از پس زدن جریان و بالا آمدن سطح آب در درون زهکش به‌عمل آید. توصیه می‌شود مقطع جریان به اندازه کافی بزرگ‌تر از مقطع جریان در شرایط بدون رویش در نظر گرفته شود. همچنین قابل توصیه است که در مواردی که زه‌آب‌های زیرزمینی به وسیله موتور تلمبه به زهکش روباز منتقل می‌شود.ء استفاده از این شیوه‌ها مورد توجه قرار گیرد. در شرایطی که از زهکش روباز به‌صورت دو منظوره و برای جمع آوری و تخلیه زه‌آب‌های زیرزمینی و سطحی استفاده می‌شود. استفاده از مقاطع دو پله‌ای می‌تواند به کاهش عملیات خاکی و صرفه‌جویی در هزینه‌ها کمک کند. در این شرایط قسمت عمیق مقطع با عرض کف کم‌تر و در عمق مناسب برای دریافت زه‌آب‌های زیرزمینی و بخش فوقانی مقطع به گونه‌ای طراحی می‌شود که پاسخ‌گوی عبور رواناب‌های سطحی باشد. در استفاده از این تیپ مقاطع مرکب» لازم است به پایداری خاک., شیب بدنه زهکش و مسایل احتمالی دسترسی ماشین‌آلات به بخش عمیق زهکش برای انجام عملیات نگهداری و تعمیرات توجه کافی شود. استفاده از مقاطع مرکب در شرایطی قابل توصیه است که صرفه‌جویی حاصل از آن جبران کننده مشکلات بیش‌تری که برای نگهداری به‌وجود می‌آید, باشد. برای طراحی هر یک از مقاطعء معیارهای عمومی طراحی مجاری روباز خاکی رعایت خواهد شد. جدول ۱-۶- شیب شیروانی در زهکش‌های روباز [۵] سک ی حلص شا اک -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ضوابط و معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی ادامه جدول ۱-۶- شیب شیروانی در زهکش‌های روباز [۵] سیلت همراه با ماسه ریز 2 ی هم للم مم هد دص هد هد هد هد موه 5 1 فیلتر شن - ماسه ۳ ار را ات که بو ۳ رم ضخامت هریک لایه‌های فوق به قرار زیر توصیه می‌شود [۵]: لایه بین ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ سازه‌های ابمنی» تقاطعی و اتصال -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- ۵- سازه‌های ایمنی منظور از ایمنی زهکش‌ها و یا سازه‌های زهکشی, حفاظت انسان, دام‌ها و حیات وحش در مقابل خطراتی است که بالقوه می‌تواند به‌وسیله زهکش‌های زیرزمینی و یا سازه‌های مرتبط با آن در دوره ساخت و یا بهره‌برداری به‌وجود آید. زهکش‌های زیرزمینی لوله‌ای به‌جز در دوره ساخت که نیازمند مراقبت‌های لازم برای جلوگیری از حوادث (افتادن انسان» دام و یا حبوانات به داخل ترانشه‌های باز) است. پس از پر شدن مشکل ایمنی نخواهند داشت. ولی زهکش‌های عمقی که به‌صورت روباز ساخته می‌شوند (از جمله زهکش جمع‌کننده مزرعه و یا جمع‌کننده‌های بزرگ‌تر) بالقوه می‌توانند خطراتی را در بر داشته باشد. این گونه خطرات در مجاورت مناطق مسکونی و پر رفت و آمد بیش‌تر است. روش‌های جلوگیری و یا کاهش خطرات عبارتند از: - ملایم‌تر کردن شیب بدنه زهکش - در صورت نیازء ساخت امکانات مناسب برای نجات (ساخت پله) - در نظر گرفتن حریم و فضای باز کافی (حداقل ۳ متر) در دو طرف زهکش (برای مشخص و قابل مشاهده کردن زهکش) - ایجاد خاک‌ریزهای حفاظتی (حداقل به ارتفاع ۱ متر) در دو طرف زهکش (این خاک‌ریزها می‌تواند به‌صورت جاده سرویس ساخته شود). - در صورت نیازء ساخت نرده‌های حفاظتی در دو طرف زهکش در شرایطی که زهکش‌های روباز از مناطق مسکونی عبور کنند باید: - تا حدامکان به‌صورت مجرای روبسته ساخته شوند و یا - در دو طرف آن نرده حفاظ (حداقل به ارتفاع ۱/۵ متر از سطح زمین مجاور) ساخته شود. سازه‌های زهکشی مانند آبشار و دهانه‌های تخلیه و . . . به‌ویژه وقتی در منطقه مسکونی و یا در مسیر رفت و آمد انسان و دام قرار گیرند. باید به نرده حفاظ (حداقل به ارتفاع ۱/۵ متر از سطح زمین مجاور) مجهز شوند. برای تامین ایمنی در محل سازه‌های زهکشی (زیرگذر» سیفون و ...) از روش‌های مندرج در نشریه ۳۳۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور استفاده می‌شود. اگر آدم‌روها به سطح زمین می‌رسد.ء همواره به‌گونه‌ای ساخته شود که بین ۰/۵ تا ۱ متر بالاتر از زمین مزرعه قرار گرفته و سر پوشیده باشد. ایجاد امکانات مناسب (نردبان) برای ورود و خروج به داخل آدم‌رو توصیه می‌شود. به‌عنوان یک پیش‌بینی حفاظتی و نیز به‌خاطر سهولت دسترسی, موکدا توصیه می‌شود موقعیت آدم‌روها در کناره‌های مزرعهء مجاور جاده» زهر و ... انتخاب شود تا مزاحمت کم‌تری برای عملیات مزرعه به‌وجود آورد. در هر حال و به‌ویژه در مواردی که آدم‌رو در وسط مزرعه قرار گرفته باشدء یا آدم‌رو به‌صورت مدفون ساخته شود و یا باید اقدامات احتیاطی از قبیل نصب علامت برای جلوگیری از برخورد ماشین‌آلات مزرعه با آن به‌عمل آید. ایجاد امکانات مناسب بر روی در پوش بتنی آدم‌رو برای این که در مواقع ضروری میله علامت و یا پرچم در آن نصب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط و معیارهای طراحی و نفشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی ۲-۵- سازه‌های تقاطعی و اتصال سازه‌های اتصال در سامانه زهکشی زیرزمینی شامل اتصال زهکش‌های زیرزمینی مزرعه به یکدیگرء اتصال زهکش‌های مزرعه به جمع‌کننده مزرعه, اتصال زهکش‌های جمع‌کننده مزرعه به جمع‌کننده‌های بزرگ‌ترء تقاطع و زهکش‌های جمع‌کننده روباز با کانال و جاده است. قابل ذکر است که نشریه استاندارد ۳۵۸ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌ جمهور با عنوان «ضوابط طراحی سازه‌های اتصال و تخلیه زهکش‌های روباز» نیز طرح‌هایی همسان برای این گونه سازه‌ها ارائه داده است. ۱-۳-۵ اتصال زهکش‌های زیرزمینی مزرعه به یکدیگر زهکش‌های زیرزمینی مزرعه (لوله‌های پلاستیک) می‌تواند با استفاده از سه یا چهارراه‌های پلاستیکی و یا در یک سازه آدم رو به سازه دم رو متداول‌ترین روش اتصال خطوط زهکش زیرزمینی است. اما استفاده از آن شامل هزینه بیش‌تر و بعضی مشکلات تدارکاتی و اجرایی است و علاوه بر آن بخش بیرونی سازه در درون مزرعه به‌عنوان یک عارضه مزاحمت‌هایی را برای عملیات مزرعه به‌وجود می‌آورد. در عین حال دم روها مزیت‌های زیر را در بردارند: - به‌عنوان سازه تبدیل, در خطوطی که نیاز به تغییر قطر لوله باشد این تغییر معمولا در محل سازه آدم رو در نظر گرفته می‌شود. - به‌عنوان وسیله ای برای بازبینی و بازرسی عملکرد خطوط, - به‌عنوان فضایی برای تجمع مواد رسوبی منتقل شده به‌وسیله جریان زهکش, - به‌عنوان مکان دسترسی به خط لوله برای اجرای عملیات پاکسازی و لایروبی» و - عوارضی که امتداد مسیر خط لوله را نشان می‌دهند. در شرایطی که چاهک آدم رو در وسط یک مزرعه واقع می‌شود و در معرض خطرات ناشی از برخورد وسایل ماشینی مزرعه قرار می‌گیردء بهتر است به‌صورت مدفون ساخته شود. در شرایطی که خطوط فرعی زهکش‌های زیرزمینی جریان قابل ملاحظه‌ای را از خود عبور ندهند و نیز بازرسی جریان‌ها در محل اتصال مورد نظر نباشدء (در قسمت‌های بالادست مسیر ) می‌توان دو یا سه خط لوله را به‌وسیله سه یا چهار راه به یکدیگر متصل کرد. در این شرایط امکان بازدید مستقیم وضعیت جریان در لوله و یا دسترسی به آن برای عملیات نگهداری و لایروبی از بین خواهد رفت. سازه‌های موسوم به «رایزر» که در آن از سه راه در مسیر خط لوله استفاده می‌شود. امکان دسترسی به خط لوله زیرزمینی (برای لایروبی) را ایجاد می‌کنند. لوله‌های پلاستیکی زهکشی معمولا به وسیله اتصالات پلاستیکی به یکدیگر متصل می‌شوند. این موارد شامل اتصال دو لوله در امتداد یکدیگر (وقتی دو کلاف لوله به هم اتصال پیدا می‌کنند) و یا اتصال دو لوله به صورت انشعاب است. اتصالات پلاستیکی ویژه خطوط زهکشی دارای زبانه‌هایی مخصوصی است که بعد از اتصالء در حفره‌های لوله خرطومی جای می‌گیرند و به اتصال دو لوله استحکام می‌بخشند. اندازه قطر اتصالات باید با اندازه لوله‌ها هم‌خوانی داشته باشند. اتصالات نباید به‌عنوان عارضه‌ای در جمت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها ی ایمنی, تفاطعی و انصال ۳ کاهش مقطع جریان در خط زهکش عمل کنند. توجه به کیفیت و استحکام اتصالات برای استفاده در خطوط زهکشی از اهمیت زیادی برخوردار است. ۳-۲-۵ اتصال زهکش‌های لوله‌ای مزرعه به زهکش جمع‌کننده برای اتصال زهکش‌های لوله‌ای زیرزمینی مزرعه به جمع‌کننده لوله از چاهک آدم‌رو و برای اتصال به جمع‌کننده روباز از انواع سازه‌های تخلیه استفاده خواهد شد. در نقاطی که زهکش لوله‌ای به زهکش روباز متصل می‌شود. سازه‌های حفاظتی برای جلوگیری از فرسایش و تخریب بدنه زهکش روباز ضرورت پیدا می‌کند. این سازه‌ها معمولا ساده و به گونه‌های مختلف (پیش‌ساخته و یا درجا) قابل ساخت است. استفاده از مصالح بتن» بلوک بتنی» جر و سنگ‌چین (بر حسب سهولت دسترسی و امکانات ساخت) امکان‌پذیر است. ۳-۳-۵ اتصال زهکش‌های جمع کننده مزرعه به زهکش‌های جمع‌کننده بزرگ تر زهکش‌های جمع‌کننده لوله‌ای از طریق سازه مناسب برای تخلیه به زهکش‌های جمع‌کننده روباز متصل می‌شوند. اتصال زهکش‌های جمع‌کننده روباز به یکدیگر تابع شرایط فیزیکی و اختلاف ارتفاع بستر زهکش‌ها است (نشریه شماره ۳۵۸ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور) حفاظت سازه‌های اتصال زهکش‌های زیرزمینی و یا جمع‌کننده‌های روباز معمولاا به‌صورت سنگ‌چین کافی می‌باشد. مگر در مواردی که زهکش فرعی در رقوم بالاتری نسبت به زهکش بزرگ‌تر قرار گرفته و الزاما به‌شکل آبشار در آن فرو ریزد. در این شرایط نیز چنانچه اختلاف ارتفاع کف دو زهکش کم‌تر از ۰/۵ متر باشد» همچنان می‌توان از حفاظت سنگ‌چین استفاده کرد. 2-۲-۵ سازه‌های تقاطع با جاده, کانال و زهکش‌ها تقاطع زهکش زیرزمینی (لوله‌ای) با جاده و یا کانال نیازمند سازه ویژه‌ای نیست» ولی برای جلوگیری از اثرهای متقابل کانال (یا جاده) و لوله و در صورت نیاز (بر حسب عمق نصب زهکش) لوله‌های زهکش زیرزمینی در عبور از زیر کانال و یا جاده در غلافی از در تقاطع زهکش‌های زیرزمینی روباز با کانال و یا جاده از سازه زیرگذر به‌صورت مجرای بتنی لوله و یا چهارگوش استفاده می‌شود. با در نظر گرفتن نیازهای دوره بهره‌برداری و نگهداری, مجاری تقاطعی باید به‌گونه‌ای باشد که تاحدامکان لایروبی و تعمیر آن به آسانی صورت گیرد. حداقل قطر لوله برای این منظور ۰/۶ متر توصیه می‌شود. در نشریه ۱۶۶ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء طرح‌های همسان سازه‌های مربوط به کانال‌ها و زهکش‌های روباز قابل جستجو هستند. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ سازه‌های بازبینی و نگهداری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سشم - سازه‌های بازبینی و نگهداری ۳۹ -۱-٩‏ سازه بازبینی بازبینی عملکرد لوله‌های زهکش زیرزمینی (جریان آب و رسوب) و در مواردی نمونه‌برداری و اندازه‌گیری آنها در زمره نیازمندی‌های مدیریت شبکه‌های زهکش زیرزمینی است. سازه‌های آدم‌رو که در فواصل بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر در امتداد خطوط زهکش مزرعه کار گذارده می‌شود علاوه بر سازه تقاطعی» برای بازبینی و نگهداری نیز کاربرد خواهد داشت. توصیه می‌شود درپوش بتنی آدم‌روها منافذی داشته باشند که بدون نیاز به جابه‌جایی درپوش, امکان مشاهده درون آدم‌رو را فراهم آورد. ۲-۹- سازه نگهداری عمده کار نگهداری که در زهکش‌های زیرزمینی (لوله‌ای) ضرورت می‌یابد. شستشوی آن در شرایطی است که عملکرد لوله در اثر نفوذ و یا رسوب ذرات خاک و یا نفوذ ریشه‌های نباتی مختل شود. دستگاه‌های شستشوی زهکش؛ برای چنین شرایطی می‌تواند به کار برده شود. آدم‌روها وسیله مناسبی برای دستیابی به لوله زهکش و وارد کردن سر لوله‌ی دستگاه به داخل لوله و نیز محل تجمع و تخلیه مواد شسته شده است. فواصل آدم‌روها و یا رایزرها متناسب با طول لوله دستگاه لایروبی و معمولا در حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر سازه آدم‌رو یکی از متداول‌ترین سازه‌ها در سامانه زهکش زیرزمینی است که در بیش‌تر موارد به‌صورت قطعات لوله بتنی مسلح پیش ساخته تهیه و در محل نصب می‌شود. قطر داخلی لوله‌ها برای این که عبور انسان را میسر سازد بین حداقل ۸۰ سانتی‌متر تا شبکه‌ای از آرماتور با قطر حدود ۱۰-۸ میلی‌متر و به فواصل ۲۰-۱۵ سانتی‌متر در داخل بتن تعبیه می‌شود. بدیهی است در قطعات پیش ساخته, پیش‌بینی‌های لازم برای راحتی حمل و نقل و جابه‌جایی آنها در نظر گرفته می‌شود. استفاده از لوله‌های پلاستیکی خرطومی با قطر مناسب و استحکام کافی برای مقاومت در مقابل فشار خاک پیرامون نیز به‌جای لوله‌های بتنی امکان‌پدیر است و سهولت زیادی در اجرای کار به‌وجود می‌آورد. سازه‌های آدم‌رو به‌گونه‌ای ساخته می‌شود تا فضایی به اندازه حدود ۰/۵ متر زیر کف پایین‌ترین دهانه لوله ورودی و یا خروجی به آدم‌روء برای ته‌نشین شدن رسوبات حمل شده با جریان زه آب و یا زایداتی که به‌طور اتفاقی به‌درون آدم‌رو ریخته می‌شود فراهم گردد. قطعات پیش ساخته الزاما باید به شکل «کام و زبانه» به شکلی در یکدیگر قفل شود که فضای بین قطعات به حداقل برسد و در زمان نصب به‌دقت با ملات ماسه و سیمان درزبندی شود تا از ورود گل و لای همراه با جریان‌های تراوشی از محیط خاک به داخل آدم‌رو جلوگیری شود. همین توجه باید در محل اتصال لوله‌های ورودی و خروجی به آدم‌رو رعایت گردد. ۳۱۲ اه[ -| -------- صفحهٔ بعد -------- یک ضوابط و معیارهای طراحی و نفشه‌های همسان سازه‌های زهکشسی زیرزمینی برای ساخت سازه‌های بتنی درجاء بتن با عیار ۲۵۰ کیلوگرم سیمان و برای ساخت قطعات بتنی پیش‌ساخته» بتن با عیار حداقل ۰ کیلوگرم سیمان توصیه می‌شود. در شرایطی که قطر لوله‌های ورودی و خروجی به آدم‌رو از حداکثر ۴۰ سانتی‌متر تجاوز نکند می‌توان از لوله‌های آدم‌رو با مقطع دایره استفاده کرد. اگر قطر لوله‌های ورودی و یا خروجی بیش از این مقدار باشد» مقطع آدم‌رو در محل اتصال لوله‌ها به شکل چهارگوش (مربع یا مستطیل) ساخته می‌شود. مجرای بالای محل اتصال لوله‌ها همچنان می‌تواند به‌شکل لوله با مقطع دایره باشد. ۲-۲-۹ لوله ایستاده (رایزر) لوله ایستاده (رایزر) لوله‌ای است که به‌واسطه یک سه‌راهی به لوله زهکش زیرزمینی متصل شده و به سطح زمین امتداد می‌یاید و امکان ورود لوله دستگاه لایروبی به درون لوله زهکش را فراهم می‌آورد. در مواردی که ساخت آدم‌رو به لحاظ اقتصادی و یا فنی مساله داشته و طول لوله‌های دستگاه لایروبی نیز کوتاه باشد» با استفاده از لوله ایستاده (رایزر)» آدم‌روها با فواصل بیش‌تر از همدیگر اجرا و نصب می‌شوند. در استفاده از رایزر امکان بازبینی وضعیت جریان در زهکش لوله از بین خواهد رفت. ۳-۹ جاده سرویس یکی از اجزای مهم شبکه زهکشی» ساخت جاده سرویس در مجاورت زهکش‌های جمع کننده و به‌ویژه زهکش‌های روباز است. این راه‌ها برای انجام بازبینی‌های دوره‌ای از وضعیت فیزیکی شبکه زهکشی و سازه‌های آن و نیز بازرسی عملکرد زهکش در دوره بهره‌برداری و در موارد نیاز به انجام تعمیرات» استفاده می‌شوند. در زهکش‌های روبازء ضرورت بیش‌تری برای پیش‌بینی جاده‌های سرویس برای استفاده از ماشین‌آلات لایروبی وجود دارد. در عمل و برای جلوگیری از اتلاف زمین سعی می‌شود مسیر زهکش‌های جمع‌کننده لوله در پلان شبکه آبیاری و زهکشی به‌گونه‌ای انتخاب گردد که بتوان از جاده‌های سرویس دیگر اجزای شبکه به‌صورت مشترک استفاده شود. در غیر این‌صورت برای پیش‌بینی جاده سرویس برای زهکش‌ها از معیارهای زیر استفاده خواهد شد: الف- جاده سرویس برای زهکش‌های جمع کننده لوله‌ای جاده‌های سرویس با عرض حداقل ۳/۵ متر و بر روی خاک‌ریز با حداقل ارتفاع ۰/۵ متر از سطح مزرعه مجاور ساخته می‌شود. برای حفاظت و ایمنی سازه‌های آدم رو در مسیر زهکش جمع‌کننده, حداقل فاصله ۲ متر بین پاشنه خاک‌ریز جاده تا محور زهکش جمع کننده در نظر گرفته می‌شود. شن ریزی سطح جاده در صورتی قابل توصیه است که دسترسی به منابع قرضه آسان بوده و هزینه اجرای کلان نباشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تَسنسم - سازه‌های بازبینی و نگهداری یک ب- جاده سرویس برای زهکش‌های جمع کننده روباز در مورد زهکش‌های روباز که به‌عنوان جمع‌کننده مزرعه عمل می‌کنندء جاده سرویس با عرض حداقل ۳/۵ مترء بر روی خاک‌ریز با حداقل ارتفاع ۰/۵ متر از سطح مزرعه مجاور در نظر گرفته می‌شود. حداقل فاصله ۲ متر بین پاشنه خاک‌ریز جاده و لبه شیب بدنه زهکش و در طرف مقابل نیز » یک نوار با حداقل ۳ متر عرض برای دپوی کننده‌های لایروبی در نظر گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بو ست -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 8 ۰ 30 سا ۰ : ۱ 8 3 که دا بر ان رهم زا : ل 1 2 ۸ ی ه 1 8 نو : ه + | ۹ ۰ 0 ۹ 3 چ ۳ -ا الیل 1 الج : ۱۱۹ هه سر ال 44 ت ها » 1 2 !1 ۱ 3 0 و و سمل اما ارت سم ال ده -ه ‌ 4 5 ظ 1 ۱ جر اس 3 31 : ی ۱ ۱ 5 ۵ 3 ۳ مغ ی : ۹ ۱ / 1 ۱ 8سا 8 0 خ و 8 را ۱ ۱ ۹ 1 ‌ ۱ ِ را ۲۵ 8 لو ۰1 ۳ ۱ سا دِ ۸ 2 - با( 2 ۳ 8 متا | ۹ ه ه : ی ا( ۹ 1 82 : 1 اد را 5 شم در ۴2 0 ۱ : , سا ات پِ : ْ : 5۱1 ۱ ۳ ۴ 58اه : چا ی ی اد کی ی سا ما ۳ بج ان اس ات مس مات 73 با و ماکان ت ۳ 8 ام ی ال 0 و و وی ات و حمی | / ۱ // اخ ۷ لت نک 1 ام تسه هه 4 ۵ ۹ ا ا 1 2 ۲2۵ 0 0۹ ۸ ککنهه ات 7 ی اند ۱ 2 ۱ کر 8 ۳ 9 ۳ کر سل ظ ۸ کت اج ما ی ی . 5 بح ی یاچ شا ی ی ریب ی که > چ 9 : د ۹ ی سس ظ ۱ 1 ۹ |اه جه 3 1 1 ۵ اه نت وس 8 ۳ ۹ د 1 ۹ . ۹ ۱ ۳ ۹ ماما ۹ ۳ 4 5 72 ٌ [اگه ری 8 یس ٍ 1 3 ِ ار 3 نصا ۰ ٍ 0 ی ۳ 4 ۰ 1 : اه 8 ند تن ی یی وم یت 3 ی ما2 پا ات ۹ چ رس هه هم با تا ها تا ار ‏٩ را لیر ۹ پ سا 0 77 ی 5 ِ 35 هه | | پپسد -ت) ر ۸ ۳ پاله + نوی با اس ی اس اس جح ۱ : ۱ ۹۱ ۹ اد -------- صفحهٔ بعد -------- ری ا ,9 واجا شاه ابا ت ما ٍ ۱ اد :۴۱ سس سس # اا وه الاو 7 ۱ 7 زره تم رد 8 ۹ 8 ات اس ۵۵ . ۶ ی - ۹ 2 4 ۱ و 15 مدا ما و ۹ 8 ۰ :8 و رما یچ جر چه ۸ 32 رزیت ۸ ۱ آ هط ده ا3 ایح .مد که زان ۴ 4 9 ی احمح اظ ها 1 1 ای 1 ۹+۰ رت ۱ و 810۳ 9 ۱ ۰ پر ۳1 او ی اس 3 ۳ ۸ سس 72 1 8 :1 ۹ ‌ ۱ ۱ ِ دً ی 3 ۳ ه ۰۰ 5 1 ۹ طً 3 4 3 ۵ 1اجا اذل ایلد - 7 ۰ +« ۳۹ لب یه ان ۹ مک 2 6 : ۰ یگ 0 4 ۴2 4 اد رما زه 3 0:1 ره موق ۳ ۱ : 3 م۲۲ وی مق ام ی 8 ۰ ۰ ۰ ۰ ۳ اه دظم رم ۶ 8 . ۳ ۳ ید۳ : ۱ و رس دم ان 2 ۰ ۰ زمع ی ۹ ۱ مشش 0 82 8ص دش کر 5 ی .۰ با ۳ : زر 0 ات ی ۰ : ی ات۵ تن هه + ۳۹۵ کش ۰ ۰.۰ ین ۰ ۰ ۰ ۰ سیک با ی ۳ م ۰ ۵ ۰ ت هی 1 اک! ۴ 7 1 ای 1 لها وان وشن 7 ره : رکه چگ هش که وه ی ۳ سوه ۱ : سک ۳ و ت۵0 2 ۰ ۳ 0 زد ان ی ۵ ۹۸ سم 0 2 کی 8 ل‌ ۰ ن رف 1 ای دم 2 0 ال من دز یه بو که رو 2 0 رو بو َ. ۰ تس ای زد امه من و ری 6 او اش َ هس ‎۳٩‏ یرک ۳ .۰ پر ار ۰ : ۰ : . 1 1 ۳ ْ ۰ 1 ۹ : ۰ ۹۵ بر ۹ یس وه پی زیت ۱ ایا ی ی : ی و لس 1] 4 ٍ 1/1 85 سخ 1۹ ۱ ۱ س ( ا [ه 5 شیب : هه 4 اس ح : 3 دس ری بو با 9 4 وا دا3اداا. 7 - ل 1 ً ه اجح| هه 5 د ۳ ۹ 1۱32 3 10 خهه 3 حاتز + ات سس تا ۱ ٍ + -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ نم ۳۹ و ۹ ها "* ۳ رک د 1 ( " ۱ فا پ‌ِ 5 . 1 ری ِ ۱ > ۸ 1 ی ار دس ۱ اس 3 ن َ ۰ 5 3 ‌ًْ تیوه 5 > ۰ ۵ له ۹ ۰ ۹ : ۹ 2 8 : ۱ 8 1 ل د- 9 سم ۰ [سا پس :8 +٩1‏ ادها اوا2انا ‏ چ رم ام 1 دم 1 1 د ی لس تیب : ادا 12 9 5 61213 آ3ا5 ۲ 11 ۹۹۴ ال اقا 58اه 3۱اه اقا 3ات ی 9 هه ۳ سح ۳ ٩ ۱4‏ ًّ 905 055 ۳0555۳ ٍ مس ۳ 2۳ 2 5 ۴ و 5 8355 3118۱ 5 زه 5 0 اه ۱ 5 ن‌ 0 : اه ۳ ال : اسسدنم سم اواراداها ارا,اداها ‎٩‏ ۵ ن‌ ُّ ۰ ًّ ۱۱۹۱۵ ۰ 7 . اند تس 8 0 7۹ 0 0/7 ۰ 1 12 ۹ 2۱ 4 و و تمه ۵ اس ۹ سح ۱4| : : : ن ۳ ظِ 4 ۰ ۹ ۰ / ۲ با ۱۰۱۵۱۹۵ 22 ۱۸ ۳ 7 دق اراحال فلا ال یا ۰ / ۰ ۱ ط ۹ ی ۹ ‌ ۹ 2 9 : » "۰ 5 سمل , 7 پا 1 2 ۲ سار اس 4یج 1 2 نه ۳۲۹ لها ام ی ی مب هه 5 ۰ ۰ ۰ واه "ام وه ۴ وا نا را دا ای 0 2 3 ان را :5 او | ۵ نس ی زا «ا2 پا 1 ا 20 و ی ۵ وا +2 1 ات لا ۱0۱ ۱ ار : سا اسر سرپ سیر وا اد اه اد اه 0 1 رح با گر اک ۱ از پ [ 9 « ۸ ۹ ۱۹ ی ی و ی مه اس رش ۰ : 4 ۲ ۳۷ ۹ ره اک ی ال کح ی ۰ 3 هر هرس درگ ۹ ۹ ور ۰ هد ۰ دیر ۹ » ۰ در : ما ۰ ۱ ؛ ) 1 و ۹ ی ۰ ۰ ْ ی ۰ رسد سا را ره را ز ملم یی 3 و ی ۹ ی ۱ دا - یت ۳ ت ۰ ۹ ی ْ, ۹ ا 2 ی ۱ و : : اس .۹۱۷ 447 7 [ و سل 1 رو 7( او سا سا سر 7 ی ۳ 7 0 ص را ی ود ی ب ان پ‌ ,۰ دا لب | ۹ : با پا (چ اس رم ره وا ۳/0 ۳ در ل 7 ۹ ۹۳ ی 2 ۹ سا ۹ ۷ ی 3 ۰ ۳ چات 1 : و و جر مر ْ رک نت 020 2 -------- صفحهٔ بعد -------- اوه ۷ : ۳ :2 1 | 4 3 بت س 3 1 ۱ 3 2 اک : 5 > ۹ پا 1 3 ۳ ۴ 1 5 ِ 3 + ۹ بحیی مک ه [ح ۸ 4 لد : ا اع اج الا : 17 ۸ ۹۹۴ ۱4 8 3 زه ۱ اقا و3 3 ]3۱8 3 ۳1 ۵ ره ۳ ۳۹ 5 ک ۹ ۹ 3 4 ۹ الا ۰ > : 2 8 1 ۹ ۹ ]21*۱ 3 ِ : 5 1 1 ۱ چه ۰ نس ی 23 وا ۱ | | 3 [ ها سس 3 : * : ۱.۱ ۱ 5 / و اگ 2 ۹ 5 ایو 1یا وا > 4 ۸ سس از 4 پا ۹ ۱ ٍ ۱ : ۱ 3 و 3 3 ۳ ِ 1 ور ۹ ۱ 1 8 0 ی -------- صفحهٔ بعد -------- 1 1 : اج » < ۱ ۱ ها 4 گر و در خه نس ۹0 1 لد ۹ 1 اد ۹۸ 2 نما ۹ ۱ را ۳۵ ُ ی ی ۹ ای ٍ ۱ ا ۹ 7 : ۱ زا ۱ ام 3 | دی یز امک ۱ ۹ ۹ ی ۱ سر چِ تا 5 ۱ ۳ ۹ ور هت ۹ : ۹ ۷ 1 مه ۰ ها ۹ اب 2 7 ات وم ۱ ۸ را 3( وا ار اپ ویر فک رو ۷ ۱ وا 1 .۹ 1 ! تایه 1 1 0 7 : ٩اه‏ ی ده ال ۱ : _ ْ / ۱ ز هه ۴ ات یت و لمچ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۴ 3 5 ۲1 ۹ 2 > : ۱ ها 8 5 1 ۹ 3 :2 3 1 : 1 رس ی ۳ 8۱۱۱ا۹ 3 چ 1 2 ۹ لس ۱ > ۱ 7 سک ۱ ار( 4 ت 9 1 ۹ ۹ ۲۱ ۱ َ 0 1 » ۰ ؛ 9 12 ادن ل 5 لها 3 ال صً اک دی [ 7 ۹ ۱ 5 7 ره ۹ ۹ ی ی 0 0 ۱ 8 1 ک ‏ ۳ ۱ 77 سب ار ای -------- صفحهٔ بعد -------- سا ۳ 8 اقا را :۹ سا تا مک ار سم راعش 1 ۹ اج - سول دا الا ۳1 سس اس سل 0 ْ سس سس 1 ۱ نیا | ۱ 7 مد وا : / اه 090 : 1 ۱ 1 ۲ ۱ ی ۱ ل ۳ با ۳" ۱ ۳ 1 ۱۳ ۱ ۱ ا ه ۱ 0 پچ ۱ جح ُ سا 1۳ 1 , ْ ْ : ۱ 4 |ام ۱ . : ّ سا ّ بر ۷ ۷ ۱۱ ]1 0 4 ار ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۹ : ۳ 3 3 1 7 4 ۱ ی ممط ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ أ ۱ ۱ ۱ ال را ۹ د چ ۱ ۱ ۱ 14 9 ۱ لت 1 1 ۲ ۳ 18| ۱015 0 0 ۱ ] 1 ۱ [/ ۵ لد امه رم 1 1 و ۹ 51 2 0 .۰ ی 9 ۳۹ : ی ات پ تب بن: ۹ مد سته ب ۳ 0 او / ۰ ۱ 0 اه رب را یا او | [ع+2237] | اد ٍ ۳ ٍ - ۳ ۹ یل ششت تد وچ 1۹ [ها ط 1 1 دِ ۱ 1 ۸ ۱ ۱ ۹ 1 وس ار اج ۱ ۱ ا ۱ ]لاش یوش تزا پر با با لل اد ۲ ۳۳ : ین ۹ دا ‎٩‏ ۹ ۹ ۰ ای با ما لمی|-]۰*< ۳ و ۹ مهد ۱ 10 لام ۳ ل + ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 7 ۹ > :1 م۳ 4 3 11 3 اس اه مسا : 1 ۳ 1 ۱ ۱ ِ ۱ 1 ا |[ ۱3 باد. اس ۹ وش ۳ سس سس وگ - ِ ۱ ۹ هن :۳ أ ۱ : 1 زا ۱ ۱ ۱ ْ ۱ ۱ ۱ 6 : : ۹1 8 88 ۸ ۱ ید رل 1 ار هه ا۷ ۹ ۱ 3 ی ال متا ۱ ۱ نج ۱ ۱ ۹3( ْ 1 ٍ ْ ۱ ها ظ ۱ 1 ۱ : حن / ال و ای ی 5 ۱ ۱ ۱ ۱ ٍ ْ 3 ۱ ۱ : 3 ۹ اک / ۱ سب سپ ٍ گر ام 9 1 اس 1 1 1 اد لنش قزلنا| : ۰ 4 ۹ : ِ 1 و ای و و منت 0 4ار4 : ۵ ۱ ۵ 5 للزلشس ‏ شآ || ۹ 3 ا سشسشسشسشسسسابمالی | [][ تا لمپه 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 1 3 5 > ه ۹ و 11 د 1 ۳ : 5 ۰ 1( 4 ا:1 اه [5 018 ۱ ۹۹ نیک ۹ 4 ها ۱ ۹ ۳1 3 1 : ی 8 ۱ ۹ و > ۹ ی ۱ سس ۳ ض س ۹ ۱ 1 2 ۷ 5 سف 1 را اراد اه اما 9 1 د 88 ۹ .90 لا اس (۳ ۱ ۱ ۱ ۷ ۱ ۱ 7 ۱ ۱ ۹ 1 ی ۱ ۱ ۱3 مر ن ۱ ۱ ۱ و 7 3 اس ۱ 00 سده ۱ 1 ر ی و ۵ زر ]| ]| را ۹ ۰ .ال ۵ ۴ با ۹ ۲ بو ‎٩۳۲‏ | :۱ 8 ۳ ار ۱ ۳ اد اسف ۹ ۸ ی : ۲7 ۵ 321 9 ۱ ٍ ٍ ْ ۹ ا سا ۹ ۹ 8 ۹ ۱ ۱ ۱ ۱ هی ۹ ۱ ۱ 1 ۹ 1 ۱ ۱ ۲ ۱ 1 سل ا ِ ۱ : ۸1 ی تم سا 3 ۳ ۹۳۲۳ ۵ ۱ ره ۹3 ۳ 09۹ مه سل اند 7 رز 4 هار 2 ۴ رن رم را 5 رز 2 ان ان / زج ۹ 2/0 چ ۳ تا 0۳0 یه 1 را ر 25 ۳۱ 1 با ابا الا 7 : ب 2 ۱ 4 تس ۳ ۱ ۱ ا]اق اسرسا ۱5 بل ۱ ۱ ۱ [1, ۲ لوب رو اک + -------- صفحهٔ بعد -------- 4اا داماقا با 13 33 2 1 ۰ ( سب نی پا و ی غ 1 119 ۱ 4 1 1 ل 9 18 7 7 ن ط 3 3 13 10 7 ۹ ۵۵ ۲۳۱۳۹۳۹۳۹۲۵ 2 یک 1[ اذل : 1 4 ز< 6 |[ ۱2 تمه ی سکع : ۹ پا سنه 8 ی ۱ ات ا اج / 3 ز وه : ۳ 1 ۱ ۱ ات ۱ ۵8 1۲ :9 ۱ 11 ۱ ۳ ۴۴ ۹ ۱۱ ی ۰ ل تَ : ۳ [ ها 3 ْ ۱ 7 ۸ اس / 34 : ۱ 0 3 [ ۴۰ ادن سس یه ره ا اس( وی رل ی ا 0۵ص ل ۱ ! ل ا ل کاب ۱ و9 : ا 00 چن ۳۳۵ رارسا ی من سر ا سارطا /ِ ا ۹ ل ۹ مت : صمگ ۳0 و9 ۱۹۳۳ یگ ۱0 [1 ( ( رس و وت زح ۸ ۲7 لت ات۱ 15 چ0 0۳0 ۴ (۵ وت مات کب 0 0 ی س ه 1 | > -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۷ منابع و مراجع ۱- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور» ضوابط طراحی سازه‌های اتصال و تخلیه زهکش‌های روبازء نشریه ۲ سازمان برنامه و بودجه» معیارهای هیدرولیکی طراحی کانال‌های آبیاری و زهکش‌های روباز» نشریه شماره ۱۶۶. ۳ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور» ضوابط طراحی هیدرولیکی ساختمان‌های حفاظتی و تقاطعی, تبدیل و ایمنی و ساختمان‌های حفاظت در مقابل فرسایش سامانه‌های آبیاری» نشریه شماره ۳۳۷. ۰ ]00110۳ ۷۱ 560011008 ۵۲ باه 11۵6 عمام 02226 2 0۵۹۵۵۶ سل مکتقهاع ۷ -4 الا[ ,25 ۳۵۱1۵10 .1979 ,۷۵۳۵0۵۰ عع هل 1۳۵110۵ ۳۵ اه مع و۳۵ ۰ ر۸ 200 خعام ۳۳۱۵۵ 1010226 ,۱994 لکلا ]| -5 120۵۰ 17۵1۳2826 ,۱978 بکاظاکن] -6 ۷( 200 ک10ک2ظ 5۱06 ام هنز ۲1۳۵۳۵۵۱۵ بک2 ۱۵۹۵۵۵۵ ۳۵۱۵۵۵۶ ,1963 مکاطگل] ‏ -ل 1/05 -------- صفحهٔ بعد -------- امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور, با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خودء افزون بر پانصد عنوان نشریه تخصصی- فنی» در قالب آیین‌نامه» ضابطه, معیار» دستورالعمل» مشخصات فنی عمومی و مقالهء به‌صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی162۵11۵81.1۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- کم ۳۵/۲ 15۱2016 5 2020 ۳1251۶ ۹5۳۳:1۶21 ۳۵۳ ۳۳۵۱2 ۷1۵ 7[ م20 165180 ۵۳] ۳1۳12ن) 46 ع206] ‎٩۹۷۹۷۲‏ 0 1272۳1065 5۵ ۳۳5 ۳6 81۱ 0۲ ۱۷11۱۹۱۲۷ 0 51۳۵1812 ۱۵۲ ا۷امع1 ا0 0111606 166016۵ 200 ۳۳۵۶۱1۱۵۲۱۵۵۶ اه 5۵۳۵۲ 5 ]16012 0 60۱ 02711ع] 7 ل ۷۷۵۱۲ ۵۲| 011671۵ ی/ر//۱(۳۳۳۳۳ 3232[ 2013 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه با عنوان«ضوابط و معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان سازه‌های زهکشی زیرزمینی» که در بردارنده مجموعه‌ای از معیارهای طراحی و نقشه‌های همسان برای سازه‌های شبکه زهکشی زیرزمینی مزرعه است با هدف ارائه مبانی همسان برای طراحی و اجرای سازه‌ها در این سامانه‌ها تهیه شده است. محتوای نشریه از دو بخش اصلی شامل ۱- معیارها و ۲- نقشه‌های همسان تشکیل شده است. بخش معیارها در بردارنده مجموعه راهنماهایی برای طراحی شبکه زهکشی زیرزمینی از جمله جریان طراحی» فضای آزاده انتخاب قطر مناسب برای لوله‌های زهکشی و نیز تمهیدات و سازه‌های حفاظتی و اتصالات لوله‌ها است. بخش نقشه‌های همسان نیز مجموعه‌ای از نقشه‌هایی است که به‌طور معمول در طراحی و اجرای شبکه‌های زهکشی زیرزمینی به‌کار برده می‌شوند. مانند: ترانشه زهکشی, انواع آدم رو برای بازبینی خطوط زهکشی, آبروهای زیرگذرء سازه‌های تخلیه انتهایی و نیز سازه‌های