در این بخش برآوردی از توانایی و قابلیت ایجاد خوردگی داخلی انجام خواهد شد. خوردگی داخلی. کا

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳ ۱-۱-۱- تجهیزات ۰ از ۷ امتیاز یا حدود ۲ امتیاز ۲-۱-۱- 06:۱1 ۹ از ۷ امتیاز یا حدود ۲ امتیاز ۳-۱-۱- سرعت جریان ۰ از ۷ امتیاز یا حدود ۳ امتیاز ۳-۱ مشخصه‌های خطوط جریان (وجود مراکز جریان گردابی) ۰ خورندگی محصول. ۳ امتیاز ۱-۲-۱- خوردگی ناشی از جامدات ۰ از ۳ امتیاز یا حدود ۱ امتیاز ۳-۳-۱ خوردگی مرتبط با آب ۰ از ۳ امتیاز یا ۲ امتیاز ۲- پیش‌گیری‌ها *۰ خوردگی داخلی, ۱۰ امتیاز در این بخش برآوردی از توانایی و قابلیت ایجاد خوردگی داخلی انجام خواهد شد. خوردگی داخلی. کاهش دیواره لوله یا آسیب‌های به‌وجود آمده در اثر بروز یک واکنش میان دیواره داخلی لوله و ماده انتقالی توسط لوله, است. خوردگی حفره‌زا و خوردگی شکافی انواع خاصی از خوردگی آهن گالوانیزه هستند که به طور متداول در خوردگی‌های داخلی مشاهده می‌شوند. در این بخش فرسایش نیز فرمی از خوردگی داخلی به‌حساب آمده‌است. هم‌چنین شایان ذکر است که خیلی از روش‌های پیش گیری هم‌چون پوشش‌دهی داخلی تنها به منظور محافظت لوله استفاده نشده. بلکه برای محافظت محصول از ناخالصی‌هایی که منجر به به‌وجود آمدن خوردگی می‌شوند نیز انجام می‌پذیرد. برآورد میزان تهدید ناشی از خوردگی داخلی, با تخمینی از مشخصه‌های محصول ارزیابی می‌شود تا با استفاده از روش‌های پیش‌گیرانه و از طریق تغییر برخی از مشخصات محصول, اعمال گردند. ۱- خورندگی محصول (وزن‌دهی ۵۰/ پتانسیل خوردگی داخلی) این برآورد و بررسی مربوط می‌شود به حمله نسبی محتویات خط لوله که در تماس با دیواره لوله هستند. بیش‌ترین تهدید برای سیستم در جایی وجود دارد که محصول به طور ذاتی با مواد لوله ناسازگار است. خطر دیگر اضافه شدن ناخالصی های خورنده در داخل ماده انتقالی و به‌صورت روزانه است. این دو سناریو می‌توانند به طور جداگانه امتیازدهی شده و سپس به منظور برآورد خورندگی محصول با هم تلفیق گردند. خورندگی محصول- مشخصه‌های جریان+ تغییر نرخ خورندگی در مورد هیدروکربن هایی از قبیل نفت خام به دلیل خاصیت خورندگی نسبتا پایین و نبود افزودنی (معمولا) نسبت به عامل دوم (تغییر نرخ خورندگی) توزیع وزنی حدود ۳۰ به ۷۰ حاکم خواهد بود. در تدوین برنامه‌های مدیریت ریسک شکست خطوط لوله. در ارزیابی پارامتر مورد بحت. بایستی ترکیبی از دو متغیر -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها این پارامتر به تغییر توان خورندگی ماده انتقالی در شرایط غیر معمول ارتباط دارد. این تغییر ممکن است در اثر عواملی از قبیل: ۵ تغییر فرآیند تحویل محصول به خط لوله ۵ تغییر توان انتقال تاسیسات و یا احتمال خرابی آن‌ها ۵ عملیات بهره‌برداری و نگه‌داری از تاسیسات تحویل محصول به خط لوله نیز در اثر مالش جریان به دیواره ایجاد شده و سبب کنده شدن دیواره لوله, در گذر زمان خواهد شد. در مجموع ارزیابی این پارامتر در رابطه با ایجاد خوردگی داخلی از طریق بررسی و امتیازدهی چهار مورد زیر صورت خواهد گرفت. ۰ تجهیزات: بررسی و ارزیابی تجهیزات و امکاناتی که برای فیلتراسیون ناخالصی‌ها و آلودگی‌های جریان مورد ۰ تجارب 58:81( ارزیابی نحوه پاسخ‌گویی پرسنل بهره‌برداری به وجود آلودگی در جریان داخل خط لوله. 0 بالاترین سرعت و بالاترین سطح آنرژی در خط لوله: بررسی حداکثر سرعت و آنرژی جریان ممکن در مقطع مورد بررسی از خط لوله و اثر این شرایط بر فرسایش دیواره لوله. ۵ حداقل سرعت و حداقل سطح انرژی در خط لوله: بررسی حداقل سرعت و انرژی ممکن برای جریان در مقطع مورد بررسی و ارزیابی اثر آن بر خوردگی دیواره‌ها در اثر افزایش زمان تماس خط لوله و ماده انتقالی. امتیازدهی به فاکتورهای فوق می‌تواند براساس مشاهدات انجام شده یا گزارشات تهیه شده و با نگاهی بر ارزیابی نهایی پارامتر «پتانسیل تغییر نرخ خوردگی» صورت گیرد. ازسوی دیگر از آن جایی که این دستورالعمل برای کاربران بخش آب. و ارزیابی مقطعی از لوله که در حریم منبع آب قرار گرفته (یا قرار خواهد گرفت)» تهیه شده است. این امتیازات می‌تواند با نظرخواهی متخصصین و بهره‌برداران خط. تعیین شوند. * امتیازدهی ساده شده برای تعیین خورندگی محصول در بسیاری از موارد. مقدار جزییات تشریح شده برای خوردگی داخلی ممکن نیست. لذا برای امتیازدهی پتانسیل خوردگی طرحی ساده به شرح زیر پیشنهاد شده است: ۵ خورندگی قوی * امتیاز ۰ خوردگی متوسط ۳ امتیاز ۵ خورندگی تحت شرایط ویژه و خاص ۷ امتیاز ۵ بدون خاصیت خورندگی (غیر خورنده) ۰ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۵ معمولا ماده انتقالی با مواد لوله به‌هیچ وجه سازگار نیست. انتقال حلال‌های آب‌نمک. آب. محصولات با محتوای ۲1:5 و محصولات اسیدی به کمک لوله‌های فلزی, نمونه‌هایی از چنین موارد می‌باشند. «خورندگی متوسط» هنگامی که آسیب به خط لوله با نرخی کند امکان‌پذیر باشد. انتساب داده خواهد شد. نداشتن آگاهی کافی در مورد خورندگی محصول, سبب قرارگیری در این رده خواهد شد. به طور کلی فرض می‌شود که هر ماده قابل آسیب‌رسانی به تاسیسات قابلیت خوردگی دارد. مگر این‌که گواهی و مدرکی برخلاف این مساله وجود داشته باشد. «خورندگی تحت شرایط خاص» بدین معنی است که محصول به طور معمول بی‌خطر است اما تحت شرایطی (که امکان آن وجود دارد) توانایی خورندگی خواهد داشت. «بدون خاصیت خورندگی» بدین معنی است که هیچ امکان منطقی برای خوردگی وجود ندارد. - پیش‌گیری‌ها (وزن پیشنهادی 7۵۰ از خوردگی داخلی) در صورت مشخص شدن خاصیت خورندگی ماده انتقالی برای یک خط لوله, مجموعه‌ای از اقدامات برای کاهش این اثر قابل انجام هستند که این فاکتور نماینده‌ای از کیفیت انجام این اقدامات خواهد بود. تفاوت امتیاز هریک از اقدامات زیر تا امتیاز نشان‌دهنده میزان کمبودهای سیستم برای مقابله موردنیاز با خوردگی داخلی (کاهش ریسک خوردگی) است. در صورت به‌کارگیری چند مورد از موارد زیر امتیازات تا سقف ۱۶ جمع بسته خواهند شد. پایش داخل لوله ۲ امتیاز تزریق مواد بازدارنده یا کندکننده روند خوردگی ۴ امتیاز عدم نیاز به اقدامات پیش‌گیرانه (ماده انتقالی خورنده نیست) ۵ امتیاز اقدامات لازم در قالب بهره‌برداری متناسب ۳ امتیاز پ.۳-۲-۲-۲- خوردگی زیرسطحی (وزن پیشنهادی ۷۰) خوردگی زیرسطحی (۷۰/ خطر کلی خوردگی. ۷۰ امتیاز) ۱- شرایط زیرسطحی محیط اطراف خط لوله ۰ امتیاز ۱-۱- خورندگی خاک ۵ امتیاز ۲-۱- خوردگی مکانیکی ۵ امتیاز ۲- پوشش‌دهی ۵ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۱-۲ - تناسب * امتیاز ۲-۲ - شرایط ۵ امتیاز ۳- حفاظت کاتدی ۵ امتیاز ۱-۳ -اثرگذاری ۵ امتیاز ۳-۳- پتانسیل تداخل * امتیاز ۱-۲-۳ - مرتبط با ۸۲ ۲ امتیاز ۲-۲-۳- پوسته گذاری " ۱ امتیاز ۳-۳-۳ مرتبط با ۳] ۷ امتیاز ۱-۳-۳-۳- جریان‌های تلوریک " ۱ امتیاز ۲-۳-۳-۳ ریل 1۴ ۳ امتیاز ۳-۳-۳-۳- خطوط خارجی ۳ امتیاز در این بخش برآورد خطر شکست برای لوله‌های فلزی مدفون در زیر خاک یا آب. انجام خواهد شد. درصورتی که خط لوله‌ای که ارزیابی می‌شود در برابر خوردگی زیرسطحی مقاوم است (به عنوان مثال برای یک خط لوله پلاستیکی یا بخشی از خط لوله که در سطح زمین واقع می‌شود. برای تعیین شاخص خوردگی از این پارامتر استفاده نخواهد شد. در زمینه خوردگی زیرسطحی, عمده‌ترین خطر برای خط لوله. تشکیل سلول گالوانیکی است که خط لوله به عنوان اند یا کاتد آن باشد. خوردگی گالوانیک وقتی رخ‌می‌دهد که فلز یا فلزات در یک فرم الکترولیت نواحی آندی و کاتدی واقع شود که در شکل (پ.۵-۲) یک نمایه از سلول گالوانیک به‌طور کامل نشان‌داده شده‌است. از آنجایی که معمولا خاک یک الکترولیت مناسب را تشکیل می‌دهد. یک سلول خوردگی گالوانیک می‌تواند مابین سطوح یک خط لوله تنها یا مابین یک خط لوله و تکه فلز مدفون‌شده دیگری به‌وجودآًید. 8 -1 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۸۷ جابه جایی الکترون‌ها شکل پ.۵-۲- سلول خوردگی گالوانیک در رویکرد امتیازدهی تشریح‌شده در این گزارش, خطر خوردگی زیرسطحی در سه بخش عمده شرایط زیرسطحی - شرایط زیرسطحی محیط اطراف لوله (وزن پیشنهادی ۳۰ از خطر خوردگی) خطر مرتبط بااین پارامتر شامل موارد زیر خواهد شد. شاخص خوردگی ۰ امتیاز ۱- خوردگی اتمسفری ۰ امتیاز ۲- خوردگی داخلی ۰ آامتیاز ۳- خوردگی زیرسطحی ۰ امتیاز ۱-۳- شرایط زیرسطحی محیط اطراف لوله ۰ امتیاز ۱-۱-۳- خورندگی خاک ۵ امتیاز ۲-۱-۳- خورندگی مکانیکی ۵ امتیاز ۲-۳- پوشش‌دهی ۵ امتیاز ۳-۳- حفاظت کاتدی ۵ آامتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها جنبه اصلی تخمین پتانسیل خوردگی زیرسطحی, انجام ارزیابی پیرامون محیط اطراف لوله است. توصیه شده که خورندگی خاک به عنوان جنبه اصلی و مهم محیط. تخمین زده شود. * خورندگی خاک (وزن پیشنهادی ۱۵درصد) از آن جایی که پوشش خطوط لوله همواره ناقص فرض می‌شود. در نتیجه در اغلب موارد فرض بر تماس مستقیم لوله و خاک است. خورندگی خاک اغلب نشان‌دهنده توانایی خاک برای عملکرد به عنوان یک الکترولیت و تشکیل سلول گالوانیک در اطراف لوله است. به علاوه در صورتی که تماس غیرمستقیم وجود داشته باشد فعالیت باکتری‌ها و حضور دیگر مواد افزاینده خوردگی منجر به افزایش احتمال وجود الکترولیتی در خاک اطراف لوله می‌گردند. البته لازم به ذکر است که اثرات مخرب خاک و محیط بر پوشش لوله در این شاخص جای نمی‌گیرد. بنابراین با توجه به سهم مهم خواص الکتریکی خاک اطراف خط لوله در روند خوردگی. عواملی از قبیل رطوبت خاک. تخلخل, تمرکز یونی, درجه حرارت نیز در تعیین وضعیت محیط به لحاظ خوردگی موثر است. فعالیت میکروارگانیسم‌های موجود در خاک نیز می‌تواند روند و نرخ خوردگی را تحت تاثیر قرار دهد. گروهی از باکتری‌های بی‌هوازی تحت عنوان باکتری‌های کاهنده سولفات در صورت وجود در خاک می‌توانند سبب تخریب دیواره لوله گردند. خاک های حاوی سولفات و نمک محلول محیط مناسبی برای این باکتری‌ها به حساب می‌آیند. به همین دلیل در خاک‌های مرطوب (از قبیل سواحل و کف رودخانه‌ها و دریاچه‌ها) می‌توان انتظار وجود این باکتری‌ها را داشت. 1[ تمرکز یون در خاک که به کمک [1ا0 نمایش داده می‌شود. اثرات شدیدی بر خوردگی خطوط لوله مدفون دارد. مقادیر 01 کم‌تر از ۲ یا بیش‌تر ‎٩‏ (حتی مقادیر ۴ تا ۸) قادر به تقویت روند خوردگی خواهند بود. در مورد لوله‌های فلزی * امتیازدهی خورندگی خاک یک ارزیابی ساده از خورندگی خاک می‌تواند تنها براساس مقاومت الکتریکی خاک به عنوان شاخصی برای قضاوت (پ.۲-۲)|[خوردگی فولادهع51215 |+[۷/112|+|رطوبت خاک |+[011|+ | مقاومت الکتریکی خاک |- امتیاز خورندگی خاک ۱|- ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- گزارش هدف داشتن برآورد ساده‌ای از وضعیت خط لوله در مقطعی کوچک است. لنا استفاده از جدول پ.۱-۲ کافی جدول پ.۲ ۲- نمونه از ارزیابی خاصیت خورندگی خاک بر مبنای مقاومت الکتریکی آن ۱333333333333333 یی | بلابااستسم | * اثرات خورندگی مکانیکی (وزن پیشنهادی ۵/ از خطر شاخص خوردگی) این پارامتر پتانسیل مخرب بودن محیط را از هر دو جنبه مکانیکی و خورندگی در بر می‌گیرد. که شامل ترک خوردگی ناشی از تنش‌هیدروژنی (-)-)15])» ترک خوردگی ناشی از تنش سولفید (-55)2)» ترک خوردگی ناشی از اتصال هیدروژنی (-[۲1) یا تردشدگی هیدروژنی» خستگی خوردگی و فرسایش را شامل می‌شود. - حفاظت کاندی (وزن پیشنهادی ۲۵/ از خطر خوردگی) شاخص خوردگی ۰ امتیاز ۱-اتمسفری ۰ امتیاز ۲- داخلی ۲۳۰ امتیاز ۳- زیرسطحی ۰ امتیاز ۲-۳ - پوشش‌دهی ۵ امتیاز ۳-۳- حفاظت کاتدی ۵ امتیاز ۱-۳-۳ - کارایی پوشش ۵ امتیاز نیروی الکتریکی کافی برای خنثی کردن هرگونه پتانسیل خوردگی فراهم شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * کارایی سیستم حفاظت کاندیک! برای آرزیابی کارایی سیستم حفاظت کاتدیک. ارزیاب بایستی مدارک و مستندات مربوط به طراحی این سیستم را ۵ آیا پارامترهای طراحی شبکه صحیح انتخاب شده‌اند؟ ۵ عمرمفید سیستم چند سال در نظر گرفته شده‌است؟ 0 آیا سیستم در شرایط فعلی مطابق طراحی صورت گرفته کار می‌کند؟ * معیارهای کارایی موثرترین روش برای آرزیابی کارایی ۳-) در خطوط لوله انتقال مواد نفتی, آندازه‌گیری اختلاف پتانسیل بین دیواره لوله و محیط الکترولیت اطراف آن است. البته روش‌های دیگری از قبیل اندازه‌گیری اختلاف پتانسیل میان لوله و سطح کارکرد بهینه سیستم حفاظت کاتدیک وجود دارد. به عنوان مشال در روش معمول اختلاف پتانسیل میان لوله و خاک " اطراف آن باید حداقل ۰/۸۵ -ولت (یا ۸۵۰ میلی ولت) باشد. در غیر این صورت سیستم ۳ عملکرد مناسبی ندارد. این اختلاف پتانسیل باید میان لوله و خاک اطراف آن و در فاصله‌ای نزدیک لوله, اندازه‌گیری شود. به منظور ثبت منظم و دوره‌ای این اختلاف پتانسیل در بازه‌ای از خط لوله که در حریم قرار گرفته است. بایستی الکترود های موردنظر در محل خود نصب شده و امکان اتصال توسط سیم را به ولت‌مترهای سطحی, داشته باشند. بر همین آساس در هنگام اجرای خط لوله در مقاطع حساس, نماینده وزارت نیرو (ارزیاب) بایستی نصب این الکترودها را بر روی بدنه لوله و در خاک نزدیک آن کنترل نموده و یا در صورت عدم وجود درخواست نصب آن را بدهد. استاندارد فواصل نصب این الکترودها در کشور آمریکا حدود یک تادو کیلومتر (بسته به اهمیت ماده انتقالی و شرایط محیطی) است. که این بازه را در حریم‌های منابع آبی بسته به نظر کارشناسان و توافق با کارفرماء می‌توان کاهش داد. بازه زمانی کنترل این اختلاف پتانسیل‌ها و ثبت داده‌ها نیز بسته به اهمیت ماده انتقالی, نقاط مصرف و مقطعی از لوله که مورد نظر است تعیین خواهد شد. اما به طور معمول آرزیابی بازه‌های برداشت اطلاعات عبار تست از: کم‌تر از ۶ ماه بهترین حالت ۵ تاد 5 ۶ ماه تا یک سال متوسط ۱- 1۵۵۵ ۲۲۵۱۵۵10۵ ))-۳( 2- [۳:۵ ۵-10-50([ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ )۹ * امتیازدهی کارآیی ۲۳ یکی از رایج‌ترین روش‌های ارزیابی عملکرد سیستم‌های حفاظت کاتدیک روش پیمایش در بازه‌های نزدیک ! است. در این روش در فواصل مکانی کوتاه در امتداد خط لوله. برداشت اطلاعات مربوط به اختلاف میان لوله و خاک انجام شده و مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. برآورد کار یی ۳-۳ نیز می‌تواند بر مبنای قضاوت در مورد ارزیابی‌هاء صورت گیرد. این‌که چه نوع اطلاعاتی در چه بازه های زمانی و مکانی ثبت شده‌اند. با توجه به تخصصی بودن و نیاز به تجهیزات و امکانات خاص برای انجام آزمایشات کارایی سنجی سیستم حفاظت کاتدیک. امتیازدهی به این پارامتر بر اساس نظر کارشناسان بهره‌بردار خط لوله و با توجه به نحوه اجرا برنامه‌های تهیه شده برای بازدیدهای دوره‌ای, انجام خواهد شد. خوب ۵ امتیاز متوسط ۰ امتیاز ضعیف ۵ امتیاز بدون اطلاع ۰ امتیاز ۵ خوب: بازدیدها بر اساس زمان‌بندی انجام شده و نتایج آخرین برأوردها کارکرد سیستم را تایید می‌کنند. ۵ متوسط: بازدیدها در فواصل بیش از ۶ ماه صورت می‌گیرد یا این‌که نتایج آأخرین ارزیابی‌های کارکرد مناسبی از سیستم نشان نداده‌است. ۰ ضعیف: بازدیدها در فواصل بیش از ۶ ماه صورت می‌گیرد و نتایج آخرین ارزیابی‌های کارکرد مناسبی از پتانسیل تداخل (وزن پیشنهادی 7۱۰ از خطر خوردگی) شاخص خوردگی ۰ امتیاز ۱-اتمسفری ۰ امتیاز داخلی ۰ امتیاز ۳- زیرسطحی ۰ امتیاز ۱-۳- شرایط زیرسطحی محیط اطراف خط لوله ۰ امتیاز ۲-۳ - پوشش‌دهی ۵ امتیاز ۳-۳- حفاظت کاتدی ۵ امتیاز ۱-۳-۳- کارآیی سیستم حفاظت کاتدیک ۵ امتیاز ۲-۳-۳ پتانسیل تداخل ۰ امتیاز 5۷6٩ ))-15(‏ 116۷۵ 010۵6 - |[ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۲ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها به طوری که: الف - پتانسیل تداخل مرتبط با ۸۴ ۳۰ ب- رشته‌ای " ۰ ج- مرتبط با -)] ۷۰ ج-۱ - جریان‌های تلور یک ۰ ج-۲-ریل ۳] ۳۰ ج-۳- خطوط خارجی ۳۰ همان‌طور که می‌دانیم خوردگی یک فرآیند الکتروشیمیایی است و روش‌های پیش‌گیری از خوردگی به منظور قطع * تداخل مرتبط با ۸۲ (وزن پیشنهادی ۸۲۰ از پتانسیل تداخل) کلیه خطوط لوله نزدیک (مجاور) خطوط انتقال برق ۸۲ در معرض خطر یکسانی قرار می‌گیرند. در چنین حالتی امکان شارژ الکتریکی خط لوله وجود دارد. این شارژ شدن برای افراد در تماس با خط لوله خطرناک نیست اما برای خود استانداردهای صنعتی به صورت کاتدی محافظت شود. می‌تواند منجر به خوردگی لوله شود. که در شکل (پ.۶-۲) است. این حالت در ارتباط با منابع آب زمانی از اهمیت برخوردار است که: وقوع این حالت سبب شکستگی خط لوله در حریم منبع آبی شود روش‌های محافظتی برای کاهش این آثرات در محدوده مورد نظر انجام نشده باشند. روش‌هایی که به منظور به حداقل رساندن اثرات تداخل ت۸6 استفاده می‌شوند عبارتند از: ۵ محافظ‌های الکتریکی 0 حصیر (زیرانداز) " های زمینی یا الکترودهای کنترل ۵ محدود کردن به سازه‌های موجود ۵ متصل نمودن به زمین مکمل (تکمیلی) خط لوله از طریق آندهای توزیع شده " [- 5۱8 2- 1 3- 1215171۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۹۳ ۵ بدنه بندی‌ها ۵ استفاده مناسب و صحیح از رابط‌ها و رساناها 0 اتصالات عایق‌بندی ۵ سلول‌های قطبی شدن 0 دستگیره‌های نوری " جریان ترک کنند خط لوله به دلیل آسیب جداره یا پوشش لوله میدان‌های الکتریکی یا مغفناطیسی القا کننده جریان در خط لوله شکل پ.۶-۲- القای جریان در خطوط لوله مجاور خطوط انتقال فشارقوی ۸۲ باتوجه به تعدد متغیرها در برآورد میزان تاثیر خطوط انتقال فشارقوی بر خطوط لوله مجاور آن‌هاء و به‌منظور ساده‌سازی فرآیند امتیازدهی به این فاکتور»ه طبقه‌بندی زیر پیشنهاد شده است. ۵ هیچ منبع فشارقوی ۸6 در محدوده‌ی ۱۶۰۰ متری از خط لوله وجود ندارد ۳ امتیاز ۵ منبع فشارقوی ۸۲ در اطراف خط لوله وجود دارد. اما روش‌های محافظت از خط لوله مورد استفاده قرار گرفته‌اند ........ اتا ۲ امتیاز ۵ منبع فشارقوی ن۸6 در اطراف خط لوله وجود دارد. و هیچ گونه افدام پیشگیرانه‌ای اعمال نشده‌است ]- 01106 ۸۲۳۵۹۱۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- * تداخل مرتبط با 06 (وزن پیشنهادی ۷۰/ از پتانسیل تداخل) این نوع از تداخل در صورت وجود لوله یا سازه فلزی مدفون دیگری در کنار خطوط لوله انتقال نفت. اتفاق خواهد حالت وجود و عدم وجود سازه همسایه داده خواهد شد. - پوشش (وزن پیشنهادی ۲۵ درصد از خطر خوردگی) شاخص خوردگی و ها ۱۹۹۶ امتیاز ۱- خوردگی اتمسفری و و همم ۱6 امتیاز ۲- خوردگی داخلی و مه ۲۹ امتیاز ۳- خوردگی زیرسطحی وه ار ۷6 امتیاز ۱-۳- شرایط زیرسطحی محیط اطراف لوله ۲۹۶ امتیاز ۲-۳- پوشش‌دهی و و و ۲۵ امتیاز ۳-۳- حفاظت کاتدی وه ۲۵ امتیاز پوشش خط لوله یکی از دو قسمت مهم حفاظت از خطوط لوله در برابر خوردگی است. این پوشش معمولا از موادی از قبیل رنگ‌هاء پلاستیک‌هاء لاستیک‌هاء آسفالت و مواد مشابه می‌باشند. اما امتیازدهی به این فاکتور براساس چهار مشخصه اصلی آن ولی با وزن‌های مختلف صورت می‌گیرد. امتیازات مشابه بند پوشش اتمسفری اعمال می‌شوند. جمع‌بندی به طور کلی پس از برآورد امتیاز شاخص خوردگی به‌منظور داشتن یک دید کلی از صحت امتیاز کسب شده می‌توان از جدول (پ.۲-۲) استفاده نمود. جدول پ.۲-۲ - برآورد محدوده امتیازات شاخص خوردگی بر اساس وضعیت خط لوله (درصد نسبت به امتیاز کل) خوردگی شدید در محدوده مد نظر تشخیص داده شده است تا اندازه‌ای خوردگی و آسیب در خطوط لوله دیده شده‌است نتایج تا حدی احتمال وقوع خوردگی را نشان می‌دهند هیچ شواهدی از وجود خوردگی دیده نشده است -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی رای ار امک اه ۹۵ : اثرات شکست اهتمالی پچ کر ۲ شاخص عامل سوم شافص فخوردگی ۱ َ شاخص بهره‌برداری ناصمیع ریسک طراحی الف - ضریب اطمینان ۵ امتیاز ۳۵ ب - خستگی ۵ امتیاز ۵ ج - پتانسیل موج ۰-۰ امتیاز 7/۱۰ د- صحت‌سنجی ۵-* امتیاز ۳۵ ه- جابه‌جایی زمین ۵ امتیاز ۵/ ماه امتیاز ‏ مق احتمال خرابی خطوط لوله در این مدل از طریق ارزیابی و سنجش ۳ مکانیزم خرابی برآورد و تشخیص داده می‌شود. در سه مکانیزم (عامل سوم خوردگی و بهره‌برداری نادرست) ارزیابی‌ها با تمرکر بر احتمال فعال بودن مکانیزم خرابی, صورت می گیرد. اما در مکانیزم چهارم (شاخص طراحی) ارزیابی فقط در زمینه وجود پتانسیل یک مکانیزم خرابی فعال صورت نگرفته و توانایی خط لوله برای مقاومت در برابر یک مکانیزم خرابی نیز ارزیابی می‌گردد. یک عنصر مهم در تهیه تصویری از ریسک. ارتباط بین چگونگی طراحی یک خط لوله و چگونگی عملکرد آن در حال حاضر و تعیین میزان تخطی از حاشیه‌های اطمینان عملکرد است. طراحی های اولیه براساس محاسبات. با دلیل و تئوری‌های عملی و فرضیات مرتبط انجام می‌شوند. که این فرضیات نیز با مقاومت های متغیر مواد و تنش‌های مورد انتظار در طی عمر مفید خط لوله سروکار دارند. پیچیدگی طراحی نیز با عدم قطعیت‌هایی در تخمین چگونگی واکنش‌های طولانی‌مدت در برخی از موارد از قبیل: تکیه‌گاه لوله. واکنش‌های وابسته به زمان در مکانیزم‌های خرابی و بارگذاری ناشی از تنش‌های وارد بر سازه ارتباط دارد. در مجموع. ارزیاب همواره در تخمین حاشیه اطمینان, نامطمئن خواهد بود. این عدم قطعیت‌ها باید شناخته شوند اما تعیین کمیت آن‌ها الزامی از آن جایی که طراحی مناسب. سبب کاهش پتانسیل‌های شکست در طول عمر مفید خط لوله خواهد شد. لذا در این فصل راهنمایی برای ارزیایی خطوط لوله از دیدگاه پارامترهای بحرانی طراحی ارائه شده است. فاکتورهای مختلف موثر بر این شاخص در شکل (پ.۷-۲) نشان داده شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- * حداک4, فشار * مقدار سیکل فشار *مدول حتم سیال * فشار نرمال * دوره بازگشت سیکل فشار *مدل الاستیسیته لوله * استحکام مواد *سفتی مواد * نرخ سد شدن جریان *ضخامت دیواره لوله * نسبت قطر به ضخامت دیواره لوله *سرعت جریان * بار گذاری خارجچی *قطر لوله * تاریخ انجام صحت سنحی * تکان ارزه‌ای * سطح تست فشار * حابه‌جایی کسل را ۰ ار ری ر سور لد * دقت بازرسی در حین کار * زمین لخزه شکل پ.۷-۲- پارامترهای موثر بر شاخص طراحی پ.۱-۳-۲- ارزیابی خطوط لوله جدید بپذیرد. در چنین مواردی, ارزیابی بایستی باتوجه به مدارک طراحی موجود صورت پذیرد. در واقع می‌توان گفت که پس خاک خواهد بود. هم‌چنین هم‌زمان با اجرای خط معمولا اطلاعات جدیدی حاصل خواهد شد که ممکن است به براورد خط مرتبط باشند. نمونه‌ای از این اطلاعات شامل موارد زیر است: - شرایط زیرسطحی پیش‌بینی نشده - استفاده از اجزای لوله مختلف (زانویی‌ها و اتصالات) - نتایج بازرسی‌های کنترل کیفیت و تست‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ای امه اما ۹۱۷ پ. ۳-۳-۲ پارامترهای ربسک و امتیازدهی شاخص طراحی به طور تکنیکی از سایر مولفه‌های سنجش و ارزیابی مهم‌تر بوده و از این‌رو نیاز به تخصص ارزیاب در زمینه بررسی روند طراحی لوله و محاسبه برخی از مقادیر وجود دارد. اما برای محاسبه این شاخص در محدوده حریم یک منبع آبی» الزامی در این مورد وجود نداشته و ارزیاب می‌تواند با پرسش از طراح خط و پر کردن چک‌لیست‌ها.ء مقدار شاخص را محاسبه کند. در این فصل مدلی برای سنجش ریسک طراحی تشریح شده است. این مدل پارامترهای ریسک مرتبط با طراحی را ثبت و ارزیابی می‌نماید. پ.۱-۲-۳-۲- ضریب اطمینان (وزن پیشنهادی ۳۵درصد) در این بخش از ارزیابی, استحکام کلی نمونه‌ای از خطوط لوله و سطح تنش آن‌ها در نظر گرفته می‌شود. این شاخص برآوردی از بارگذاری, تنش‌ها و استحکام اجزا است. شناسایی و پیش‌بینی ضعف در دیواره لوله (ضعف سازنده) که می تواند منجر به شکست لوله گردد. نیز در این بخش مورد بررسی قرار می‌گیرد. در واقع به کمک مقایسه آن‌چه خط لوله باید انجام دهد (طراحی) و آنچه انجام می‌دهد (بهره‌برداری» ضریب اطمینان یا حاشیه اطمینان محاسبه می‌شود. فرایند ارزیابی شامل برآوردی از بارگذاری‌ها می‌شود: - فشار داخلی - بارگذاری خارجی - بارگذاری ویژه استحکام سیستم (مقاومت در مقابل بارگذاری‌ها) نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت: - ضخامت دیواره لوله - استحکام ماده لوله - استحکام سازه‌ای لوله - عیوب ممکن در لوله - مولفه‌های دیگر در زیر به شرح هریک از بارگذاری‌ها پرداخته می‌شود: - فشار داخلی به نوع برآورد خطر انجام گرفته استفاده نماید. البته در نظر گرفتن فشار حداکثر محافظه‌کارانه بوده و در نظر گرفتن پمپ‌ها یا کمپرسورها, معمولا فشارهای بالاتری مشاهده می‌شود اما در بخش‌های پایین‌دست ممکن است هرگز فشار از -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها بخشی از براورد ریسک است. از این‌رو فرکانس سیکل کاری باید در مکانیزم طراحی خستگی در نظر گرفته شود. - بارگذاری خارجی این بارگذاری شامل وزن خاک در سرتاسر خط مدفون شده. بار ناشی از ترافیک. حرکات احتمالی زمین (نشست. جابه‌جایی گسل و...)» فشارهای خارجی و نیروی غوطه‌وری برای لوله‌های مدفون در زیر آب. نیروهای ناشی از تنش‌های حرارتی؛نیروی جانبی در اثر جریان آب و وزن خود لوله, می‌شود. این بارگذاری‌ها به کمک ترکیب مناسبی از ضخامت دیواره لوله و قطر آن» تحمل می‌شود. پارامتر میزان انعطاف‌پذیری خط لوله نیز در تعیین ظرفیت باربری خط موئثر است. بدین معنی که جنس جداره در یک خط لوله انعطاف پذیری بیش‌تری نسبت به ضخامت دیواره را می‌طلید. - بارگذاری ویژه وزن خاک روی لوله و یا هر جسم متحرک بالای خط. به‌عنوان اضافه‌بار تلقی می‌شود. هم چنین بار ناشی از وزن ستون آب در لوله های مدفون در زیر آب در رده این بارها محسوب می‌شود. معمولا برای باربری بارهای اضافه. از غلاف لوله " استفاده می‌شود. در این حالت خط لوله از درون لوله‌ای با قطر بزرگک‌تر عبور داده می‌شود اما به دلیل قرارگیری دو * فاصله بین مهارکننده‌های خط لوله: بخش‌هایی از خط لوله که به صورت هوایی با فاصله از سطح زمین آجرا می‌شوند. نسبت به بخش‌های روسطحی و یا مدفون, تحت بار بیش‌تری قرار خواهند گرفت.این بار در بخش هایی که به وسیله پایه مهار نشده‌اند. بیش‌تر خواهد بود. فاصله میان پایه‌های نگه‌دارنده بایستی بر اساس استانداردها طراحی شده و توسط نماینده وزارت نیرو در موارد عبور از منابع آب یا نقاط مشرف به * آسیب ناشی از عامل سوم: بارگذاری ناشی از عامل سوم به‌طور معمول در طراحی خط لوله و تعیین ضریب اطمینان طراحی, مد نظر قرار نمی‌گیرد. اما برخی از تجارب مواردی را برای افزایش اطمینان در مقاطع مهم و حساس پیشنهاد می‌دهند. به عنوان مثال تجربه نشان داده است که در صورتی که ضخامت دیواره لوله بیش از ۱۱/۹ میلی‌متر باشد. تنها ۵ درصد از بیل‌های مکانیکی موجود (تا زمان ۱۹۹۵) قادر به آسیب‌رسانی به لوله خواهند بود و در اثر برخورد. سوراخی بزرگ‌تر از ۸۰ میلی‌متر ایجاد نخواهد شد. با 0 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۹۹ * کمانش: کمانش معمولا در اثر بالا رفتن فشار در خطوط لوله واقع در اعماق دریاچه‌ها (عمق زیاد آب) اتفاق افتاده و از طریق کنترل فشار می‌توان از آن جلوگیری نمود. رطوبت و دمای خاک) در رده این نیروها قرار می‌گیرند. باشد. مشخص می شود. مقدار مخرج این کسر با توجه به استانداردهای طراحی و کاربری خط لوله و بدون ضریب بت به کمک رابطه زیر و یا جدول پ.۳-۲ امتیاز معادل محاسبه خواهد شد. (پ.۳-۲) امتیاز شاخص <- 1(«35-)) جدول پ.۳-۲- امتیازات مربوط به ضریب اطمینان طراحی دبواره خط لوله س ‏ آ سر پ.۲-۲-۳-۲- خستگی (وزن پیشنهادی ۱۵ درصد) شکست ناشی از خستگی به عنوان یکی از شایع‌ترین انواع شکست شناخته شده است. خستگی در اثر بارگذاری و باربرداری متناوب صورت گرفته و مقدار آن با مقدار و مدت زمان بارگذاری و باربرداری مرتبط است. در خطوط لوله نیز مهم ترین عوامل برای فراهم ساختن شرایط شکست. شرایط سطح لوله. هندسه مقطع. جنس لوله. درجه حرارت. نوع تنش‌های وارده و فرآیند جوشکاری, هستند. از آن جایی که پیش‌بینی زمان شکست در انر خستگی تقریبا غیر ممکن است. برای ارزیابی مقدار این پارامتر از شاخص طراحی, از جدول (پ.۴-۲) کمک گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- جدول پ.۴-۲- امتیاز خستگی بر اساس ترکیبات مختلفی از فشار و دوره بازگشت تغییرات آن در خطوط لوله (حداکثر فشار ممکن بهره‌برداری) ۳۲۵۹۵۲۵ 001۵1118 1۵711110171 4 برای استفاده از این جدول در برآورد امتیاز خستگی, ابتدا براساس مدارک و مشخصات فنی خط لوله در مقطع مورد بررسی مقدار حداکتر فشار ممکن برای خط لوله استخراج شده و سپس براساس شرایط محیطی و یا نوع بهره برداری از خط نوسانات فشار در آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت. به‌عنوان مشال می‌توان از دفعات باز و بسته بارگذاری و باربرداری ناشی از ترافیک جاده یا خط آهن عبوری از روی خط لوله. نام برد. سپس مقدار فشار در هریک از این سیکل‌های بارگذاری و باربرداری محاسبه شده و نسبت آن در مقایسه با 110۳ محاسبه شود. به‌عنوان مثال در یک خط لوله که به طور متوسط در هر هفته ۲ مرتبه شیر بهره‌برداری در بالادست آن بسته شده (مرتبه در مدت ۵ سال ۲۳۵۲۷۵-۵۲۰) و در نتیجه آن فشاری معادل ۲۵ درصد ۷10۳ ایجاد می‌گردد. پس از ۵ سال پ. ۳-۲-۳-۲ پتانسیل موج (وزن پیشنهادی ۱۰ درصد) پتانسیل افزایش ناگهانی فشار و وقوع ضربه قوچ در این پارامتر مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. این پارامتر در مورد مقاطعی از خطوط لوله مورد محاسبه قرار می‌گیرد که در پایین‌دست آن مواردی از قبیل شیرالات و یا پمپ وجود داشته باشد (عامل اصلی اآین‌گونه تغییر فشار, قطع و با وصل ناگهانی جریان به کمک این تاسیسات در برای ارزیابی و امتیازدهی به این پارامترء ارزیاب باید از مواردی از قبیل نصب تجهیزات کنترل کننده اضافه فشار ناشی از ضربه قوچ, عملکرد صحیح این تجهیزات. علم بهره‌بردار از پتانسیل وقوع و کنترل افزایش فشار ناگهانی و توان مدیریت شرایط اطمینان حاصل کند. برای داشتن معیاری جهت انجام مقایسات. فشار با مقدار بیش از *۱/ بیش‌تر از فشار 110 ملاک قرار می‌گیرد. البته بسته به شرایط خط لوله, عمرء و شرایط منبع آب مورد تهدید این مقدار قابل تغییر است. لنا امتیاز در سه رده و براساس احتمال وقوع افزایش فشارء قابل اعمال است. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ )۳۰ احتمال وقوع بالا ویو صفر امتیاز احتمال وقوع پایین و ۵ امتیاز امکان‌ناپذ یر ۱۶ امتیاز احتمال وفوع بالا در مقاطع بالادست شیرهای قطع و وصل جریان (در مورد نفت خام و سایر سیالات تراکم‌ناپذیر) احتمال وقوع پایین برای شرایط وقوع افزایش فشار در مقاطع مجهز به کنترل کننده‌ها و امکان‌ناپذیر به سیالات تراکم پ. ۴-۲-۳-۲ -صحت سنجی (وزن بیشنهادی ۲۵ درصد) عدم نقص خط لوله در یک بازه انتخابی, در دو مرحله صورت خواهد گرفت: - جستجو و رفع هرگونه تهدید و ناهنجاری در عملکرد خط لوله - پرهیز و جلوگیری از تهدیدات محتمل در آینده مرحله اول, عمدتا شامل پایش و بازرسی خطوط لوله و مرحله دوم نیز شامل مراحلی است که در این گزارش, تحت عنوان شاخص‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته‌اند. خرابی به معنی هرگونه اخلال در کارکرد کوتاه‌مدت یا طولانی‌مدت خطوط لوله بوده و شامل مواردی از قبیل ترک. انحناء. کنده شدن قطعات. دندانه‌دار شدن و سایر مواردی که می‌توانند سبب نشت و یا شکست خط شوند. می‌توان تصور کرد که برخی از این اختلالات در محدوده مورد نظر وجود داشته و با گذر زمان و بهره‌برداری از خط با نرخ مشخصی در حال رشد هستند. بنابراین به منظور صحت سنجی کارکرد خط لوله بایستی بازدیدهای دوره‌ای (بسته به حساسیت طول پ. ۵-۲-۳-۲ حرکات زمین (وزن پیشنهادی ۱۵ درصد) خطوط لوله می‌ توانند در اثر حرکات زمین یا فعالیت‌های ژئوتکنیکی پوسته آن تحت تنش‌های اضافه قرار بگیرند. برخی از این اتفاقات به‌مرور زمان و طی چندین سال و برخی نیز به صورت ناگهانی اتفاق می‌افتند. لازم به ذکر است که این پارامتر در مورد خطوط لوله گذرنده از حریم‌های آبی که شرایط زیر را داشته باشند صدق می‌کند. - خط لوله از داخل یا روی سطح شیب‌دار ناپایدار عبور داده شده باشد (ممکن است شیب در طی چند سال اخیر ناپایدار شده باشد) (یکی از روش‌های آزمایش و صحت‌سنجی غیرمخرب) 113800011010 1-116 |[ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۲۳ ۳ --دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - زمین یا بستر زیر لوله در حال نشست باشند برخی از حوادث محتمل که منجر به حرکت زمین خواهند شد عبارتند از: - فرسایش خاک - جوشش ماسه " (روان گرایی) - حرکت رسوبات - سونامی - حرکت گسل‌ها - شسته شدن مواد زیر لوله (در موارد قرارگیری خط لوله در شیب کناره رودها و دریاچه‌ها) - تخریب کانال انتقال آب مجاور لوله - فرسایش سواحل رودخانه در نزدیکی خط لوله - تغییر مسیر رود در جهتی که سبب تهدید خط لوله گردد موقعیت خط لوله بعد از لفزش جابه‌جایی م ‏ پروفیل شیب قبل از لغزش سبب ایجاد تنش خمشی اضافه در لوله ۱ شکل پ.۸-۲- شماتیکی از نحوه جابه‌جایی خط لوله در اثر زمین‌لغزش برای امتیازدهی این پارامترء ارزیاب بایستی قادر باشد تا به کمک شواهد و مشورت با کارشناسان مرتبط احتمال بروز حوادث ناشی از حرکات زمین را تعیین کند. این احتمال در سه رده زیر طبقه‌بندی خواهد شد: |] -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۳ - بالا: مناطقی که سابقه حرکات زمین در آن‌ها ثبت شده و یا در اثر بروز این قبیل اتفاقات تلفات و خسارات سنگینی به منبع آبی موردنظر وارد خواهد شد. - متوسط: حرکت زمین محتمل است اما به دلیل موقعیت و عمق قرارگیری خط لوله حتمأ آن را تحت تاثیر سازه‌ای ناشی از حرکت زمین در محدوده موردنظر ثبت نشده‌است. عمده خطوط لوله در صورت قرار نگرفتن در دو گروه بالا و یا عدم اطلاع ارزیاب از موارد فوق در این رده قرار خواهند گرفت. - احتمال صفر: هیچ‌گونه شواهد و دلایلی برای حرکت زمین در این محدوده وجود ندارد. - ناشناخته: در صورت نبودن هیچ‌گونه اطلاعات و کارشناسان صاحب‌نظر و آشنا به محدوده, خط لوله در این رده قرار خواهد گرفت. امتیاز مربوط به این دسته‌بندی به شکل زیر خواهد بود. پ.۴-۲- شاخص بهره‌برداری نامناسب اثرات شکست اهتمالی ۹ ۸ 8 شاقص عامل سوم شاهص خوردگی شاخغص طراهی 1 الف - طراحی ۰-۳۰ امتیاز 1/۳۰ الف -۱- شناسایی خطرات ۴ امتیاز الف -۲ - پتانسیل ]۷10 ۰-۲ امتیاز الف -۳- سیستم‌های ایمنی ۰ امتیاز الف - ۴ - انتخاب مصالح مناسب ۰-۲ امتیاز الف - ۵- کنترل‌ها ۰-۲ امتیاز ب - ساخت و اجرا ۰-۳۰ امتیاز ۳۰ ب-۱ - بازرسی (انجام بازدیدها) ۰ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۴ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ب -۲- مصالح ۲ امتیاز ب-۳- به‌هم پیوستگی (اتصالات (جوش دادن)) ۰-۲ امتیاز ب -۴- خاک‌ریز (بسترسازی (زیرسازی)) ۰-۲ امتیاز ب -۵- به کار گیری " (رسیدگی به خط) ۲ امتیاز ب - ۶- پوشش دادن ۰-۲ امتیاز ج - بهره‌برداری ۵ امتیاز ۳۵ ج-۱- فرأیندها ۰-۷ امتیاز چ-۲- 5۳۸0۸ و سیستم ارتباطات ۰-۳ امتیاز ج-۳- آزمایش مواد مخدر پرسنل ۰-۲ امتیاز ج -۴ - برنامه‌های ایمنی ۰-۲ امتیاز ج -۵- نقشه‌برداری‌هاء نقشه‌ها و داده‌های ثبت‌شده ۰-۵ امتیاز ج-۶- آموزش ۰ امتیاز ج- ۷- جلوگیری مکانیکی از خطاها ۶ امتیاز د- نگه‌داری ۵ امتیاز ۵ ۱-۵ - پایگانی ۲ امتیاز ۲-۵ - برنامه زمان‌بندی ۰-۳ امتیاز ۳-۵ -فرآیندها ۰۶ امتیاز براساس گزارشات ثبت شده حدود ۸۰ درصد از حوادث شکست سازه‌های مختلف. درنتیجه خطاهای انسانی در مراحل طراحی, اجراء نگه‌داری و بهره‌برداری صورت گرفته است. نتایج یک آمارگیری نشان می‌دهد که در کشور آمریکا ۲ درصد از حوادث شکست خطوط لوله نفت ومواد شیمیایی خطرناک در اثر خطاهای نیروی انسانی, اتفاق افتاده است. انسانی نیز در بسیاری از موارد قابل کمی شدن نبوده و یا کمی‌سازی آن بسیار دشوار خواهد بود. اما شاخص عملکرد مراحل طراحی, ساخت. بهره‌برداری و نگه‌داری. پدیدار گردد. نگه‌داری, سیستم را نسبت به شکست حساس کرده و سبب تخریب خط در مراحل بعدی خواهد شد. به عبارت دیگر یک خطای کوچک در مرحله اجراء ممکن است سال‌ها بدون ابراز باقی بماند. در مورد خطوط لوله موجود و یا قدیمی که اطلاعات پیرامون مراحل طراحی ساخت و بهره‌برداری موجود نیست. [- 5 2- 80۸0 ۳:[[ 3- 0 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۰۵ پ. ۱-۴-۲ -- طراحی (وزن پیشنهادی ۳۰ درصد) می شود که آرزیاب علاوه بر مطالعه مدارک و مستندات به بررسی شواهد و پرسش از افراد مطلع نیز بپردازد. مواردی که شناسایی خطرات مج ۵۵ ۴ امتیاز پتانسیل ۱10۵۳ را ۱۴۲ امتیاز سیستم ایمنی و مر ۱6 امتیاز انتخاب مصالح مج را ۲ امتیاز - شناسایی خطرات (۴-* امتیاز) بهره برداری از آن در منطقه موردنظر انجام شده است با خیر. چرا که شناسایی خطرات پیش از هرگونه اقدام کاهش ریسک ضروری است. خطرات در اینجاء تمامی مدل‌های شکست و خرابی خطوط لوله را شامل می‌شود. طریق مصاحبه با متخصصان و کارشناسان دخیل در طراحی و اجرای خط لوله مورد نظر. صورت خواهد گرفت و امتیاز بین ۰-۴ به آن اختصاص داده خواهد شد. - پتانسیل ۰۸/۰0 (۱۳۲-* امتیاز) حداکثر فشار بهره برداری (۱10۵) فشار تئوریک است که خط لوله ضمن اعمال ضرایب اطمینان قادر به تحمل آن 0 علاوه بر فشار داخلی از نیروهای خارجی نیز اثر می‌پذیرد. به طور کلی هر نیروی خارجی که تلاش برای تغییر شکل لوله داشته باشد. به لوله تنش وارد کرده و بر روی ۹100 موثر خواهد بود. برای انجام ارزیابی‌ها براساس احتمال ۵ 01۵1106 00) باه ۱1 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها وقوع فشار یا تنش‌های وارد بر دیواره لوله که ناشی از فشار داخلی و یا ترکیبی از فشار داخلی و نیروهای خارجی می‌تواند باشد امتیاز بین * تا ۱۲ برای این فاکتور در نظر گرفته می‌شود که در بهترین حالت بیش‌ترین امتیاز را خواهد داشت. برای امتیازدهی به این فاکتورها حالت کلی می‌توان در نظر گرفت. * حالت معمول (صفر امتیاز): هنگامی که در شرایط معمول بهره‌برداری در بخشی از لوله که مورد بررسی است. به فشار ۸1070 رسیده و جلوگیری از فشار بیش از حد صورت نگرفته یا با وسایل ساده انجام می‌شود. (یک * بعید (۵ امتیاز): هنگامی که فشار بیش از حد در اثر ترکیب بارهای ذکر شده و با خرابی تجهیزات فشارشکن اتفاق بیفتد (مانند بالا رفتن فشار پمپاژ در اثر بسته شدن ناگهانی شیر در پایین‌دست) (حداقل دو سیستم کنترل فشار) ۰ خیلی بعید (۱۰ امتیاز): هنگامی که احتمال وقوع فشار بیش از حد به صورت تئوریک بوده و تنها در اثر ترکیب عوامل مختلف با احتمال کم اتفاق خواهد افتاد. * غیرممکن (۱۳امتیاز): هنگامی که تحت هر شرایط مولد ایجاد فشار قادر به ایجاد فشار تا سطح100 نباشد. برای افزایش مقدار این شاخص در محدوده‌ای از خط لوله که در حریم منابع آب حساس قرار دارد. انجام اقداماتی از برای کنترل فشار در این محدوده می‌باشد. با افزایش حساسیت منبع آبی موره نظر ضرورت افزایش ضریب اطمینان در خط لوله مورد نظر افزایش خواهد یافت. برخی از تجهیزات کنترل فشار در خطوط لوله عبارتند از: * کلیدهای قطع خودکار مکانیکی. الکتریکی یا پنوماتیکی * برنامه‌های ایمنی کامپیوتری " - سیستم‌های ایمنی (۱۰- امتیاز) نمی‌دهند. مقدار این فاکتور با تعداد و چیدمان سیستم‌های ایمنی برای بازه مورد نظر ارتباط دارد. ایین‌که هر سیستم به طور مجاز تا چه حد به کنترل فشار کمک کرده و سیستم جایگزین چگونه عمل خواهد کرد. تعیین‌کننده مقدار امتیاز این فاکتور خواهد بود. باید توجه داشت که بسته به نوع ماده انتقال و محدوده مورد نظر به کاربردن دو سه یا حتی ۴ ۷۵۵ هزات -۱ ۵۵ ۳۵۳۵۵۳۵ -2 3 اک 1511100 و۸ 100 20 آما) جوحن منک ما6 موما م۳۵ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۰۷ سیستم کنترل فشار دور از انتظار نیست. ممکن است به دلیل اشتراک سیستم‌های ایمنی بین این فاکتور و فاکتور قبل (پتانسیل ۸100) اشتراکاتی حس شود. که ارزیاب بایستی عدم تکرار امتیاز سیستم‌های ایمنی را در نظر داشته باشد. به این منظور باید در نظر داشت که سیستم‌های ایمنی برای کل خط لوله در نظر گرفته شده و مقطعی نمی‌باشد. نحوه امتیازدهی در قالب مثالی توضیح داده شده است. (حالتی که احتمال رسیدن به ۸100 وجود داشته و در عین‌حال هیچ‌گونه تجهیزات کنترل و تخفیف فشاری وجود ندارد) ج - تعداد ۲ یا بیش‌تر سیستم ایمنی موجود است سس ۶ امتیاز (در این حالت باید منبع آنرژی هر سیستم مجزا باشد) د- بازدید از راه دور ۱ امتیاز ح- سیستم‌های ایمنی مورد نیاز نیستند ی ۰ امتیاز هم‌چنین ارزیاب بایستی نحوه عملکرد سیستم‌های ایمنی را در نبود منبع انرژی بررسی کند. که سیستم در هنگام نبود منبع انرژی (الکتریکی, مکانیکی. پنوماتیکی) چه عکس‌العملی از خود نشان خواهد داد. - انتخاب مصالح (۲-* امتیاز) به منظور تعیین امتیاز این فاکتور بایستی مشخصات فنی طراحی و اجرای خط لوله مورد بررسی قرارگرفته و براساس آن تعیین شود که مصالح مورد نیاز برای لوله مهارهاء پیچ‌هاء خم‌ها و... به درستی انتخاب و اجرا شده‌اند یا خیر. - کنترل‌ها (۲-* امتیاز) امتیاز کامل این فاکتور به فرآیند طراحی که به خوبی توسط استانداردها و افراد خبره کنترل شده است. تعلق می‌گیرد. پ. ۲-۱-۴-۲ - ساخت و اجرا (وزن بپیشنهادی ۲۰ درصد) باتوجه به متفاوت بودن روش‌های ساخت و انجام عملیات ساختمانی در مناطق با شرایط مختلف. ارزیاب در این مرحله بایستی از سپری شدن گام‌های ضروری برای تضمین ایمنی خط لوله اطمینان حاصل کند. برای این منظور موارد زیر بایستی بررسی شده و امتیازدهی گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰/۸ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها به‌کارگیری (رسیدگی به خط) ی ۲ امتیاز در مورد خطوط لوله موجود نیز می‌توان همین موارد را مورد بررسی و امتیازدهی قرار داد. در چنین شرایطی باید تعمیرات تغییر مسیر یا عمق تعویض یا اضافه کردن اتصالات و شیرآلات جدید را در نظر گرفت. هم‌چنین اثرات هرگونه ساخت و ساز یا فعالیت‌های عمرانی در حریم خطوط لوله که باعث احتمال ناپایداری جایگاه خط لوله خواهند شد را در نظر گرفت. - بازرسی(انجام بازدیدها) (۱۰-* امتیاز) بیش ترین امتیاز به حالتی تعلق می‌گیرد که در زمان ساخت و اجرای خط لوله, بازرس مجرب و متخصص بر کل فعالیت های اجرایی نظارت داشته باشد. برای خطوط لوله موجود می‌توان از پیمان‌کارء مشاور یا کارفرمای خط در این مورد استعلام نمود. - مصالح (۲-* امتیاز) به کار بردن مصالح مطابق دفترچه‌های محاسباتی و مشخصات فنی تعیین شده امتیاز کامل را خواهد داشت. کنترل لوله‌های موجود با دفترچه‌های محاسباتی برای تعیین امتیاز آن‌ها ضروری است. - به هم پیوستگی (اتصالات (جوش دادن)) (۲-* امتیاز) نقاط اتصال نسبت به سایر نقاط خط لوله از آسیب‌پذیری بالاتری در برابر شکست برخوردارند چراکه در معرض عدم قطعیت‌هایی از قبیل شرایط محلی, مهارت نیروی انسانی, بازدید و ... قرار دارند. براساس کیفیت هریک از پارامترها در مورد اتصالات واقع در محدوده مورد نظر امتیازدهی خواهد شد. - خاک‌ریز (بسترسازی (زیرسازی)) (۲-ه امتیاز) نوع و نحوه بسترسازی برای خطوط لوله بر رفتار سازه‌ای طولانی‌مدت آن اثرگذار خواهد بود. این زیرسازی بایستی یکنواخت و متراکم شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۰۹ - به‌کارگیری (رسیدگی به خط) (۲-* امتیاز) این پارامتر به نحوه‌ی رسیدگی و محافظت از مصالح و تجهیزات ارتباط دارد. به نحوی که نگه‌داری از مصالح برای جلوگیری از ایجاد تنش‌های حرارتی» پسماند. خوردگی یا خراب‌شدگی امتیاز حداکثر را به همراه خواهد داشت. - پوشش دادن (۲-* امتیاز) برای امتیازدهی به این فاکتور براساس نیاز محدوده‌ای که خط لوله در آن قرار گرفته است بایستی نوع پوشش انتخاب شده و نحوه اجرای آن بازرسی شود. پوشش‌هایی که قبل از اجرای لوله اعمال شده باشند از امتیاز بیش‌تری برخوردار خواهند بود. آرزیاب بایستی در بررسی و امتیازدهی به پارامترهای ساخت و اجرا دفقت بالایی داشته باشد که در هر شرایطی خاک‌برداری و بازدید میدانی از خط لوله عبوری از حریم یک منبع آبی (در صورت امکان) در برآورد امتیاز صحیح‌تر بسیار موثر خواهد بود. پ. ۳-۱-۴-۲ - بهره‌برداری (وزن پیشنهادی ۳۵) از دیدگاه منابع خطای انسانی, بعد از طراحی و اجراء بهره‌برداری از خط لوله در جایگاه سوم قرار دارد. برای شروع ارزیاب بایستی میزان استفاده از نیروی متخصص در بهره‌برداری از خط لوله را تعیین کند. هم‌چنین بایستی برنامه تامین ایمنی خط نیز مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. مرحله بهره‌برداری, مرحله‌ای است که در آن قابلیت مشاهده و نظارت بر فرآیند فعالیت‌ها بایستی کامل آشکار شود. فرآیندها" ار ۷ امتیاز ۸ و سیستم ارتباطی ۴ امتیاز تست مواد مخدر پرسنل مخ ۲ امتیاز برنامه‌های ایمنی ۲ امتیاز نقشه‌برداری‌ها/ نقشه‌ها/ اطلاعات ثبت شده ما ۵ امتیاز آموزش ۱6 امتیاز بازدارنده‌های مکانیکی خطاها ۴ امتیاز - فرآیندها (۷-* امتیاز) | - ۳۳۵۵۵۵565 -------- صفحهٔ بعد -------- چک لیست‌های استفاده شده برای بهره‌برداری خطوط موجود باشد. در مجموع فرآیندهای کاری در بهره‌برداری از خطوط لوله نفت و فرآیندهای نفتی عبارتند از: * نگه‌داری و کنترل شیرآلات خط اصلی * بازدید و کالیبره کردن تجهیزات ایمنی * راه‌اندازی و یا توقف انتقال خط * کارکرد پمپ‌ها و کمپرسورها * تغییرات در انتقال مواد * مراقبت از حریم خط * کالیبره کردن جریان‌سنج اقدامات فوق بایستی توسط سیستم بهره‌برداری از خط لوله انجام شده و شرکت آب منطقه‌ای تنها برای کفایت بهره‌برداری» در تعیین امتیاز این پارامتر دخالت خواهد داشت. توضیح این که برای انجام بهتر فریندها پروتکل‌هایی نیاز خواهد بود. در این پروتکل‌ها بایستی موارد زیر گنجانده * مسوول توسعه فرآیندها کیست؟ * مسوول انجام فرآیندها کیست؟ ٩‏ نحوه انجام فرآیندها چگونه است؟ * فرآیند به تایید چه کسی باید برسد؟ باید توجه داشت که یک برنامه بهره‌برداری قدرتمند سهم مهمی در کاهش خطاهای انسانی خواهد داشت. - انجام آزمایشات هوشیاری پرسنل بهره‌برداری (مواد مخدر) (۲-* امتیاز) - برنامه‌های ایمنی (۲-* امتیاز) این فاکتور به بهره‌بردار خط ارتباط داشته (خصوصی یا دولتی) و ارزیاب برای امتیازدهی به سوابق بهره‌بردار در -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ )۳۱ - نقشه‌برداری‌ها/ نقشه‌ها/ داده‌های ثبت شده (۵-* امتیاز) برخی از اطلاعات مربوط به خطوط لوله به صورت دوره‌ای باید از وضعیت موجود برداشته شده و بایگانی شوند. این اطلاعات عبارتند از: * نقاط عبوری از داخل آب * یافتن نقاط تغییر شکل یافته به کمک پیگ‌رانی (در محدوده‌های با طول زیاد) عمق خاک سربار لوله ۰ اطلاعات دمایی * گشت زنی هوایی در حریم‌های منابع آب به منظور کاهش ریسک آلودگی بایستی بازدیدهای دوره‌ای برای تهیه نقشه‌هایی از موارد ذکر - آموزش (۱-* امتیاز) آموزش نخستین و موثرترین ابزار مبارزه و جلوگیری از حوادث ناشی از خطاهای انسانی است. در این ارزیابی نیز آموزش هایی که در راستای جلوگیری از وقوع حوادث شکست در حریم‌های منابع آب و یا جلوگیری از خسارات آن. داده می‌شود. مورد نظر خواهد بود. اجزای یک برنامه‌ی آموزشی موفق با هدف کاهش ریسک و خطرات حوادث ناشی از شکست خطوط لوله. در جدول (پ.۵-۲) آمده است. تفکیک امتیازات مربوط به بخش آموزش برای هریک از اجزا نیز در این جدول تعیین شده است که معیاری برای ارزیابی آن خواهد بود. جدول پ.۵-۲- اجزای برنامه‌ی آموزش کاهش ریسک شکست برای خطوط لوله بایگانی کردن حداقل داده‌های مورد نیاز انجام آموزش‌های عمومی آزمایشات ۲ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - جلوگیری مکانیکی از خطاها (۰-۶ امتیاز) این فاکتور ارزیابی قطعات مکانیکی که برای قطع جریان یا کاهش فشار آن و با هدف کاهش احتمال شکست خط لوله, استفاده می‌شوند را دربر می‌گیرد. برخی از این تجهیزات به همراه امتیاز آن‌ها عبارتنداز: شیرهای سه طرفه با کنترل کننده دوتایی سس ۲ امتیاز تجهیزات محدود کننده ‏ اه ۱ امتیاز کلیدهای کامپیوتری کنترل جریان سس ۱امتیاز پ. ۴-۱-۴-۲ - نگه‌داری (وزن پیشنهادی ۱۵ درصد) نگه‌داری غلط از انواع خطاهایی است که می‌تواند در سطوح مختلف از بهره‌برداری اتفاق افتاده و منجر به حوادث شکست گردد. نبود مدیریت در نگه‌داری از خط فرآیندها و روندهای غلط در نگه‌داری از خطوط و بروز اشتباهات در خط لوله خواهند شد. ارزیاب برای امتیازدهی به این فاکتور باید میزان تخصص و تجربه بهره‌بردار خط را مورد ارزیابی قرار دهد. باید توجه داشت که علی‌رغم وزن کم این فاکتور نتایج عدم توجه به آن در فاکتورهای دیگر ارزیابی ریسک آشکار خواهد بود. یک فرآیند نگه‌داری معمول باید شامل برنامه‌های زمان‌بندی برای کنترل شیرآلات سیستم حفاظت کاتدیک, کنترل و کالیبره کردن ابزار دقیق و تجهیزات ایمنی, بازدید خوردگی, رنگ لوله. جایگزین شدن قطعات روغن‌کاری اجزای متحرک. نگه‌داری موتور/ پمپ/ کمپرسورء کنترل و آزمایش مخازن و ... خواهد بود. اما آن چه توسط ارزیاب باید مورد بررسی قرار گیرد قدرت برنامه‌ی نگه‌داری و در قالب سه پارامتر زیر است. پایگانی کردن داده‌ها سس ۲ امتیاز فرآیند‌ها ۱۵ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر ۲ ۳۱۵ پ.۱-۳- نقش پایش در جلوگیری از بروز با تشدید اثرات حوادث آلودگی نفتی پایش به منظور جلوگیری از آلودگی ناشی از حوادث نشت نفت از خطوط لوله در دو حوزه و طی سه مرحله ضروری است. حوزه‌های پایش عبارتند از: الف - پایش دوره‌ای آب‌های سطحی در معرض خطر نشت (آب‌های سطحی که خطوط لوله در حریم کمی و کیفی آن‌ها قرار گرفته‌اند.) ب- پایش مستمر و دوره‌ای خطوط لوله (در حریم‌های منابع آب سطحی) مراحل انجام پایش عبارتند از: - پایش دوره‌ای و منظم در شرایط معمول و پیش از حادنه - پایش مستمر در دوره وقوع حادثه و اجرای برنامه پاسخ - پایش دوره‌ای با دوره بازگشت کوتاه در دوره تسکین اثرات در دوره‌های قبل از حادئه و تسکین اثرات تعیین سنجه‌ها و معیارهایی به منظور آرزیابی وضعیت ضروری است. این سنجه‌ها بایستی تعیین کننده موقعیت سیستم نسبت به شرایط عادی و تخمین احتمال بروز حادثه, باشند. بنابراین تهیه منابع آب سطحی ضروری است . در ضمن لازم به ذکر است که ملاحظات و پیش‌نیازهای مربوط به انتخاب روش پایش, دوره بازگشت انجام پایش و ثبت نتایج در گزارشات قبلی ارائه شده‌اند. پایش خطوط لوله در زمان احداث و پس از اتمام آن متضمن کاهش احتمال حوادث شکستگی و یا نشت است. پایش خطوط لوله در طبقه بندی‌های مختلفی قرار گرفته و با توجه به پارامترهای متعددی از قبیل موقعیت خط لوله. شرایط محیط اطراف خط (به لحاظ خورندگی)» هدف و میزان حساسیت محیط اطراف خط نسبت به آلودگی‌های ناشی از خرابی خط روش‌های متعددی خواهد داشت. در استاندارد 1۳5 آمده است که با توجه به این‌که روش‌های پایش مختلف محدوده‌های متفاوتی از اطلاعات را در اختیار کاربر قرار می‌دهند. لذا در اکثر اوقات حداقل استفاده از دو روش برای کسب اطلاعات لازم ضروری خواهد بود. طبقه‌بندی‌های مختلف پایش خطوط عبارتند از: طبقه‌بندی براساس بازه زمانی شامل: ۱- در این گزارش تلاش برای پیشنهاد چنین سیستمی است که وزارت نیرو به عنوان متولی بخش آب کشور در بخشی از آن به عنوان ناظر بوده و در بخش دیگر مسوول اجرای برنامه خواهد شد. در بخش اول در صورت توافق با وزارت نفت و مسوولین بهره‌برداری و احداث خطوط. وزارت نیرو درخواست ارائه نتایج پایش خطوط لوله را در قالب از پیش تعیین شده‌ای متشکل از تعدادی شاخص و پارامتر. از وزارت نفت خواهد داشت. در بخش دوم بر مبنای استانداردهای موجود برای تضمین کیفیت آب برای کاربری‌های تعیین شده. برنامه پایش بر اساس زمان‌بندی انجام شده. اجرا شده و نتایج ثبت و بایگانی خواهند شد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها *_پایش مداوم * پایش دوره‌ای - طبقه‌بندی بر اساس روش انجام: * در محل (پایش‌های میدانی) آزمایشگاهی - پایش براساس زمان انجام ۹ پایش‌های زمان اجرا که بیش‌تر به اثرات فعالیت‌های ساختمانی بر محیط اطراف مسیر خط توجه دارند. * پایش‌های پس از اتمام اجرا که بیش تر به پایش خوردگی, و بازدیدهای میدانی تخریب‌های فیزیکی خطوط لوله توجه دارند. پ.۲-۳- پایش و نظارت بر اجرای خطوط لوله - در صورتی که خط لوله بایستی در تمام یا قسمتی از مسیر موازی با خط لوله قدیمی اجرا شود قبل از شروع عملیات احداث. تعیین حریم خط لوله قدیمی و برنامه‌ریزی و نظارت بر عملیات اجرایی برای جلوگیری از هرگونه صدمه به خط قدیمی موردنیاز است. در صورتی که عملیات ساختمانی در حریم منابع آب انجام می‌شود. نصب علایم هشداردهنده برای پرسنل و ماشین‌آلات برای حفظ حریم لوله قدیمی ضروری است. - با توجه به این که برای عملیات احداث و انجام آزمایشات در محل استفاده از منابع آب سطحی مانند رودخانه ها توصیه شده است. ضروری است تا اقدامات زیر در زمینه حفظ رودخانه یا دریاچه‌ای که تعرض به * پایش مداوم کدورت و کیفیت آب در پایین‌دست کارگاه برای هشدار به هنگام آلودگی آن در اثر فعالیت‌های ساختمانی * دریافت استانداردهای تخلیه پساب به منابع سطحی از وزارت نیرو و کنترل آلاینده‌های پساب تولیدی ۹ تصفیه پساب تولیدی در صورت عدم تاأمین نظر استانداردهای وزارت نیرو کارشناسان سازمان محیط زیست منطقه عملیاتی - انجام بازرسی‌های جوش, نفوذناپذیری و عایق بودن (در مورد لوله های پوشش‌دار) مطابق ضوابط فنی مندرج در استانداردهای صنعت نفت ایران و ارائه کپی گزارشات تایید شده و نقشه‌های اجرایی به نمایندگان -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱-۳-۳- ضوابط فنی پایش در حین اجرای خطوط لوله - با توجه به حساسیت مراکز آبی نسبت به آلودگی ناشی از نشت نفت از خطوط لوله. ایستگاه‌های سنجش خوردگی و حفاظت کاتدیک در حریم مراکز آبی بایستی در فواصل ۲۵۰ تا ۳۰۰ متری (استناد به بند6-2-5-3 از استاندارد 1۳-8620-)-1۳۹5) نصب شوند. - ایستگاه‌های سنجش خوردگی و حفاظت کاتدیک در تقاطع خطوط با مراکز آبی بایستی در دو طرف محل تقاطع نصب گردند. - استفاده از ۳00 ۲07۳0۹1010 در مناطق واقع در حریم مراکز آبی به ویژه در خاک‌های مرطوب و خورنده در فواصل پیشنهاد شده توسط استاندارد 1۳۹5-1-1۳-602 ضروری است. - استفاده از 00 0۳۳0۶۹101 در محل تقاطع خطوط بامراکز آبی. در دو طرف محل تقاطع توصیه می‌شود. - عملیاتی از قبیل, انحراف رودخانه. حفاری زیر مرکز آبی, حفر ترانشه در بستر رود. جاگذاری لوله. پرکردن ترانشه و هم‌تراز کردن بستر رود پس از قرار دادن لوله بایستی در حضور مهندس ناظر و نمایندگان (ناظر پ.۳-۳- پایش خطوط لوله در حریم‌های منابع آب در مرحله بهره‌برداری طبقه‌بندی روش‌های مختلف پایش براساس هدف. به تعیین روش مناسب کمک خواهد نمود. در کشورهای نیوزیلند و استرالیاء دو نوع مهم پایش براساس اهداف اولیه دستور کار پایش مشخص شده‌اند. - نوع اول: اطلاعاتی را در ارتباط مستقیم با عملیات پاسخ به آلودگی نفتی مانند اطلاعات مورد نیاز برای برنامه‌ریزی یا اجرایی کردن استراتژی‌های پاک‌سازی در اختیار قرار می‌دهد. - نوع دوم: به اهداف غیر عملیاتی مربوط بوده و شامل ارزیابی خسارات کوتاه‌مدت وارد بر محیط زیست و با اهداف پایش و در پی آن تعیین نوع پایش هنگامی‌که مقیاس حادثه و طراحی روش انجام مطالعات مطرح می‌شوند از -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها یی جدول پ. ۲۳- انواع پایش و خصوصیات و ضوابط مربوط به آن‌ها انواع روش‌های پایش کارهای آماری کم‌تری مورد نیازند (تعداد نمونه‌ها و محل‌های نمونه‌گیری کم‌ترند) پایش با هدف اولیه فراهم ۱ نیاز کم‌تر برای شناسایی سایت‌های کنترل و یا برای نشان دادن شرایط پایه 7 تمر کز بر روی زیست‌گاه‌های اصلی یا گونه‌هایی که شاخص سلامت بیولوژیکی منطقه هستند و از «ارزش» نوع ۱ | برنامه‌ریزی و اجرایی کردن خاص. برخوردارند یازمان ‏ بلندمدبی دارند. ِ شامل پایش قبل از عملیات پاسخ است که توسط سازمان‌های نظارتی انجام می‌شود. اقداماتی از قبیل پایش فعلی صورت می‌پذبرد ۱ ۲ استفاده از عوامل شیمیایی از قبیل پراکننده‌ها یا ترمیم‌کننده‌های بیولوژیک شامل پایش به منظور پیش‌بینی اثرات زیست‌محیطی یا تعیین میزان حساسیت منابع به برنامه واکنش می‌شود پایش با هدف اولیه‌ای غیر از ممکن است نیازمند مطالعات طولانی‌مدت‌تر بوده و فرآیند پایش فراتر از محدوده زمانی و مکانی عملیات فراهم کردن اطلاعات برای پاک‌سازی توسعه پیدا کند نوع ۲ استفاده در برنامه‌ریزی یا اجرایی به مطالعات کامل آماری از قبیل نمونه‌گیری و مکان‌های نمونه‌گیری به تعداد زیاد نیاز خواهد داشت. کردن عملیات پاسخ به حادثه نیازمند کنترل با کیفیت بالای مناطق است نشت فعلی صورت می‌پذیرد پایش ممکن است خارج از محدوده زمانی که از توانایی آلوده‌کننده برای تامین هزینه‌ها توسعه یابد. بنابراین داشتن توصیفی از مراحل مختلف پایش براساس برنامه زمان‌بندی به تعیین اهداف. محدوده عملیات و طراحی سیستم و برنامه پایش مناسب کمک خواهد نمود. (جدول پ.۲-۲) جدول پ.۲-۳- توصیف مراحل مختلف از انواع پایش آلودگی نفتی منابع آب مرحله پاسخ توصیف نحوه پایش حله او این مرحله پایش اساسی بوده و می‌تواند شامل اقدامات طولانی‌مدت و در مقیاس‌های بزرگ باشد. نقاط کنترلی به خوبی ام تأسیس شده و طراحی روش مطالعه و پایش می‌تواند به مرور زمان اصلاح شود. به طور کلی. چنین پایشی در مناطق پرخطر و یا در منابعی که حساس به نشت بوده یا در اولویت محافظت و نگه‌داری انجام خواهد شد. پایش در این مرحله به صورت واکنشی انجام شده و معمولا بایستی در فاصله کوتاهی طراحی و اجرا شود. بنابراین به حله ده ۱ که عنوان نخستین اقدامات بایستی قبل از بروز اثرات عکس‌هایی از محل حادثه تهیه کنند. در این مرحله استقرار نقاط 7 زر 8 برور بر کنترلی قابل اعتماد بسیار دشوار است. مرحله سوم ۳ . پایش سواحل و منابع آب تحت تاتیر نشت نفت در این مرحله صورت می‌گیرد تا مقدار خسارات و اثرات قبل از انجام بعد از بروز اثرات - قبل از :ْ ۷ اقدامات پاک‌سازی تعیین گردد. پاک‌سازی أ مرحله چهارم این مرحله از عملیات پایش در هنگام انجام اقدامات پاک‌سازی صورت می‌گیرد. به عنوان مثال پایش و نظارت بر پاک‌سازی موفقیت یا موثر بودن فرآیند پاک‌سازی یا بهبود کیفیت آب یا منابع بیولوژیک در این مرحله گنجانده می‌شوند. مرحله پنجم پایش بر منابع آب پس از توقف فعالیت‌های پاک‌سازی و قبل پایان عملیات پاسخ در این مرحله صورت خواهد پذیرفت بعد از یاک‌سازی -قبل از پایان که معمولا به صورت برنامه‌های پایش کوتاه‌مدت به اجرا در خواهد آمد. درواقع این اقدامات برای آرزیابی نهایی عملیات عملیات پاسخ پاک‌سازی و صدور موافقت پایان عملیات پاسخ صورت می‌پذیرند. مرحله ششم این مرحله از پایش شامل کلیه اقدامات پایشی پس از یک حادثه معمول بوده و می‌تواند به صورت مطالعات کوتاه‌مدت. پس از اتمام عملیات پاسخ میاز‌مدت و یا طولانی‌مدت باشد. 125 -۱ ۸ 810۲۵001011010 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- سوی بیمه بخش آلوده کننده شناسایی نقاط یا منابع حساس ارگانیسم‌های زنده موجود در ستون اب ارزیابی‌های مربوط به خطوط ساحلی کیفیت رسوبات (اثرات باقی‌مانده نفت در رسوبات) اثرات بر موجودات بزرگ جثه آبی و یا موجودات زنده در سواحل ابع آب در معرض خطر ۲ ایجاب می‌کند که این نوع از پایش تنها در مواقء و یا لزوم پیگرد قانونی برای ارزیابی‌ها صورت پذیر جدول پ.۳-۳- مثال‌هایی از پایش نوع ۱ و ۲ هنگام پاسخ پایش نوع ۱ نظارت برای یافتن تعیین محل نفت بر اساس برنامه یا فعالیت‌های پاسخ انجام بررسی‌ها برای تشخیص منبع نشت جهت جلوگیری از نشت و یا آلودگی. براساس شناسایی مواد نشت یافته (تا پیش‌بینی بهتری از رفتار مواد نشتی به دست آید)» و یا انجام برنامه‌ریزی برای پاسخ. نظارت و یا پیمایش‌های زمینی برای تدوین اولویت‌های اقدامات انجام مطالعات جهت وارد کردن پتانسیل‌های آسیب‌رسانی در اولویت‌های پاسخ روش‌های فیزیکی و شیمیایی به کار گرفته شده در برنامه پاسخ پایش به منظور مدیریت بهتر شیلات. و جلب توجه افکار عمومی و رسانه‌ها در ارتباط با خسارات احتمالی نشت نفت و برنامه پاسخ در سلامت ماهی‌ها و مصرف‌کنندگان آن‌ها پایش به منظور بهینه‌سازی روش پاک‌سازی سواحل. فرموله کردن اولویت‌ها و یا تعیین کفایت عملیات پاک‌سازی صورت می‌گیرد. ارزیابی‌های برای اثرات منفی حادثه نشت یا عملیات پاسخ بر زندگی موجودات زنده مرتبط و در صورت امکان برنامه‌ریزی برای اقدامات پاسخ برای حیات‌وحش صورت خواهد گرفت. ارزیابی اثرات منفی عملیات پاسخ اعم از استفاده از مواد ۳۱۹ 3ج پس از بروز اثترات ازی پس از پاک‌سازی خاصی از قبیل تامین این هزینه‌ها از به حادته ۰ ۰.۰ پایش نوع ۲ انجام بررسی‌ها برای شناسایی منبع نشت جهت پیگیری‌های قانونی مطالعات جهت بررسی خسارات و یا ارزیابی خسارات جهت پیگیری‌های قانونی و یا وصول خسارات انجام پایش جهت تعیین خسارات واقعی و یا پتانسیل خسارات احتمالی در صورتی که اطلاعات گردآوری شده تنها در پیگردهای قانونی, اخذ خسارات 9 با مطالعات صرف علمی مورد استفاده قرار انجام پایش جهت تعیین کمی کردن اثرات نشت نفت یا برنامه‌های پاسخ و به منظور پیگردهای قانونی. آرزیابی خسارات با مطالعات علمی صورت مطالعاتی برای تعیین رفتار و اثر باقی‌مانده نفت و با اهداف علمی و انجام مطالعات بلندمدت صورت می‌پذیرد. با برنامه‌های پاسخ و به منظور پیگردهای قانونی, ارزیابی یا برنامه‌های پاسخ و به منظور پیگردهای قانونی. ارزیابی خسارات پا اهداف علمی صورت می گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۰ یی ۴-۰ - راهنمای تهیه برنامه پایش (بر اساس دستورالعمل پایش خطوط لوله نفت استرالیا ۱ تعیین اهداف پایش ۱-۱- سوال (یا سوالات) اصلی که باید پاسخ داده شوند؟ آیا خلاهایی در دانش نسبت به قضیه موجود است؟ آیا محدودیت‌های اطلاعاتی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند؟ آیا اطلاعات گردآوری شده پاسخ‌گوی تمام نیازها هستند؟ اطلاعات چگونه گردآوری و مدیریت خواهند شد؟ آیا اهداف خاص تعیین شده: الف - با دقت و وضوح هدف پایش را بیان می‌کنند؟ ب - تعیین کننده نتایج نهایی مورد انتظار از سیستم پایش هستند؟ آیا اندازه گیری‌ها قابل اعتماد و مقرون به صرفه هستند؟ 7 آیا در طراحی تنوع و تغییرات زمانی و مکانی در نظر گرفته شده است؟ آیا مطالعات اطلاعات مورد نیاز را در بازه زمانی مناسب در اختیار قرار خواهند داد؟ آیا نیازی به جمع‌آوری نمونه خواهد بود؟ آیا دستگاه‌های نمونه‌گیر نمونه‌های مناسب تهیه خواهند نمود؟ آیا دستگاه‌های نمونه‌گیر نمونه را آلوده یا دست خورده خواهند کرد؟ آیا نمونه‌ها دستگاه نمونه‌گیر را آلوده یامتاثر خواهند کرد؟ چه سایزی از ظروف نگه‌داری نمونه مورد نیاز است؟ ۰- آیا نمونه‌های قبل از انجام آزمایشات نیازمند نگه‌داری و محافظت هستند؟ ۷۱ آیا مراحل جمع‌آوری و ارسال نمونه‌ها و اطلاعات میدانی کامل است؟ آیا پتانسیل خطای نمونه‌برداری قابل کاهش است؟ آیا پتانسیل خطای نمونه‌برداری قابل ارزیابی است؟ آیا امکان آنالیز و ارزیابی داده‌ها در زمان تعیین شده وجود دارد؟ ۸- تعیین تعداد نمونه‌ها و برنامه زمان‌بندی تهیه آن‌ها ۱-۸ آیا نیاز به تکرار وجود دارد؟ 8 ۸ هرچند وقت یک بار نمونه‌برداری مورد نیاز است؟ ۹ تعیین مدت زمان قابل قبول برای مطالعات ۱۰ پشتیبانی (تامین مصالح و جانمایی آن‌ها) ۷۱ تعیین نیازهای مدیریت اطلاعات و دریاچه‌ها وت -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر ۲ )۳۳ پ.۴-۳- شناسایی و جمع‌بندی استانداردهای داخلی پیرامون پایش خوردگی خطوط لوله نفت (2-10-620) 0۲01610 ع100) - (10-620-) 0۳۵110 006 اه) - ٩۷516۹5 )-10-620(‏ 0۲016100 نوم ای ۵۶ ۱/۵۵۳۵ - (1-10-802) 06۷۵12۵10 00۳ص 200 رسد 00۳۵۹1۵۵ - نکته مشترک در تمامی استانداردهای فوق و سایر استانداردهای صنعت نفت کشور در ارتباط با مراکز آبی, نگرانی از راستای آلودگی مراکز آبی است. در ادامه این بخش هریک از استانداردهای ذکر شده در بالاء جداگانه مورد بررسی قرار خواهند گرفت (تنها بندهای مرتبط با عبور از مراکز آبی مورد بررسی قرار گرفته‌اند). پ. ۱-۴-۳ استاندارد 1۳-820-:۱1۳۹-7 این استاندارد نیازهای طراحی سیستم‌های حفاظت الکتروشیمیایی از سازه‌های فولادی در برابر خوردگی را شامل می شود. حفاظت الکتروشیمیایی شامل دو نوع حفاظت کاتدیک و آندیک است که حفاظت آندیک به دلیل خاص بودن فلز آند مورد استفاده و بالا بودن هزینه در خطوط لوله استفاده نمی شود. لذا این استاندارد به حفاظت کاتدیک و ملاحظات مربوط به آن محدود شده و نیازهای طراحی سیستم‌های حفاظت الکتروشیمیایی خطوط لوله انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی را بیان می‌کند. ضوابط و معیارهای پایش و حفاظت خوردگی لوله‌های انتقال نفت و مواد نفتی مطابق با 1۳-01-69-83 8۸۳۳ و (11۳130676)1985]" تدوین شده‌اند. در این استاندارد ذکر شده است که لوله‌هایی که به صورت مدفون هستند. در در بخش (1)0) این استاندارد کاربردهای حفاظت کاتدی را در قالب بندهای مختلف آرائه نموده که موارد مرتبط با عنوان و هدف این پژوهش عبارتند از: - (10-2-3) لوله‌های کوتاه غیر مدفون در محل‌های تقاطع خط با موارد پیش‌بینی شده بایستی پوشش‌دار شده و با آندهای مناسب گالوانیک حفاظت شوند. (1997 .1۳ ۳۵11100 [0116010۸) ۳۳۵1۳۲۲10 0۸۵711101010 ۳۵۵ ۲۸۵۱۷۸۵۳۲ ۳۲0۵1۳۳۹۱۲6 -1 5 00۳۳۵۹0۵ ان ۸00121100 [۵ 3121100 -2 ( 51۵0120 ۷۵110۵1 ۵ 6061) ۳۰۷۷۰ ۸0۳۵۵۵ ۳۵۲ ا0 15 که -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۲۳ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - (10-2-16) در صورت امکان لوله بایستی با خاکی پوشانده شود که حاوی سنگ‌های بزرگ و یا سنگ‌های کربناته مانند کک نباشند. در محل‌های تقاطع با رودخانه‌های دائمی و فصلی محافظت بیش‌تر شامل پوشاندن - (10-4) در بند ۳۲ از این بخش اشاره شده است که آندهای گالوانیک می‌توانند حفاظت کوتاه مدتی از لوله‌های مدفون در محیط‌های خورنده‌ای از قبیل سواحل رودخانه‌هاء فراهم سازند. - (10-6-1) ایستگاه‌های اندازه گیری اختلاف پتانسیل در طول مسیر خطوط را انتقال با فواصل یک کیلومتر برای شبکه‌های توزیع با فواصل ۳۰۰ تا ۵۰۰ متر و در مواردی از قبیل محل شیرها و یا محل‌های تقاطع به - (10-7) ایستگاه سنجش خوردگی برای محل‌های تقاطع پوشش‌دار : برای لوله‌هایی که در محل تقاطع با جاده و یا راه‌آهن به صورت پوشش‌دار اجرا شده‌اند. یک ایستگاه اندازه گیری برای کنترل‌های دوره‌ای وضعیت لوله و به آن نشده است). - (10-12-2) لوله‌هایی که باید در محل تقاطع با رودخانه در محل اتاقک شیرآلات و... به کمک بتن پوشیده شوند " بایستی همانند باقی نقاط خط لوله و مطابق استاندارد قبلاً پوشش‌دار شده باشند" پ. ۲-۴-۳ - استاندارد 1۳0۹-0-7۳-820 "۲ کاتدیک سازه‌های فولادی مدفون از قبیل لوله‌های انتقال و توزیع نفت و مواد نفتی و سازه‌های زیرآب را شامل می‌شود. این استاندارد باید در ارتباطی متقابل و همراه با استانداردهای 1۳۹5-۳-1۳-620 و ۳۹5-1-1۳-620] مورد استفاده قرار گیرد. انتقال, فواصل ۳۵۰ تا ۳۰۰ متری در مناطق شهری و صنعتی و در تمامی نقاط عبور لوله از موانعی از قبیل لوله های قدیمی, اتصالات و فلنج‌هاء نقاط عبور پوشش‌دار شده "دو طرف رودخانه و در نقاط برخورد با کلیه 0 ۵ع)] 00551082 لمح -| 2-8 3-68 (1997 .1۳ ۳111001 [01۹1010۸) ۳۳01۳۲11001 00۸۵711101016 ۳۵۳ 57۸۷۸۳ 0051۳۸۱۲110 -4 8 ۵۵0ه) -5 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر 7 ۳۳۳ بند ۱۱ این استاندارد توصیه‌هایی پیرامون راه‌اندازی سیستم‌های حفاظت کاتدیک ارائه می‌کند که موارد مرتبط با دستورالعمل حاضر عبارتند از: نصب شده است که در موارد مختلف ملاحظات ویژه هریک لازم‌الاجرا خواهند بود. در مورد محل‌های تقاطع پوشش دار که نقاط عبور از مراکز آبی از این دسته محسوب می‌شوند اشاره شده است که بایستی کلیه مراحل نصب و راه‌اندازی براساس 1۳-820-]-۳5| انجام شود. هم‌چنین نتایج کنترل‌های انجام شده بایستی به تایید مهندس ناظر برسند. - (1. 3)ایستگاه‌های سنجش, تقاطع‌های پوشش‌دار شده و اتصالات مواج: تقاطع‌های پوشش‌دار شده باید بلافاصله پس از اتمام اجرا مورد آزمایش قرار گیرند تا عابق الکتریسیته بودن آن‌ها در اطراف لوله داخل قبل از پ. ۳-۴-۳- استاندارد ۱1۳۹-1-7۳-802 این استاندارد بازرسی شامل دو بخش در ارتباط با پایش خوردگی داخلی خطوط لوله است که عبارتند از: - بخش اول -ارائه راهنمایی برای پایش صحرایی و روی خط (0-100) خوردگی داخلی خطوط لوله گازء نت و محصولات پالایشگاهی به طورکلی مفهوم پایش خوردگی خطوط لوله از دو بخش کاملا مجزا تشکیل شده است که شامل روش‌های بازدید میدانی و روش‌های ارزیابی خوردگی آزمایشگاهی می‌باشند و در مجموع هدف هر دو سیستم» ارزیابی و پیش‌بینی خوردگی در خطوط لوله است. بنابراین اطلاعاتی که از پایش خوردگی خطوط به دست خواهد آمد برای دو هدف مورد ۹ پایش میزان اتربخشی اقدامات جلوگیری کننده و تسکین خوردگی * فراهم کردن اطلاعات مدیریتی و یا عملیاتی برای مدیریت خوردگی خطوط - بخش دوم -ارائه راهنمایی برای پایش آزمایشگاهی با تکیه بر ارزیابی عملکرد مواد بازدارنده خوردگی در تدوین این استاندارد از استانداردهای زیر استفاده شده که جزییات مربوطه در متن استاندارد آمده است. (5 ۷131011۵ ۸0 158 ۳۵۲ و5 ممم ۳ ۵۸) ۸513 - - ۸۳۲] )۸۵ ۵۲۵ ۳۵۵۵۵۶۲۵ 1۳۹111۵( 40 له ۲۱3551۲11005 ۸۲۵۵ |۳۵۵۱ 10 0۳۹5-۳۳-۱ (خل لماک ص‌عا۳۵ منمححل 1۳۹5 - ( 5۵162۵7012 01 [- 1115۳۳۲10 5۲۸۱۷1۸۳12 ۳۵0۳ 01۳05101 51۷۳۷ ۸۷11۲11۳۱101 ۳۷۸1] ]۸ 11001 ))014 1013۸] ۳211100 ۰ 1997( -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها (۵۳۵ ۳۵1۵ 0۲۳۵۵0 01 1100 2 م۸0 (11۵0۵) 3۸0۳ - مطالبی که در بخش نخست از این استاندارد آمده‌اند به طور خلاصه در ادامه آمده‌اند. پ. ۴-۴-۳ - استاندارد ۱1۳۹-1-1۳-820 این استاندارد نیازهای برآورد عملکرد سیستم‌های کنترل خوردگی سازه‌های مدفون و یا قرارگرفته زیرآب را شامل می‌شود. به کمک انجام این برآوردها می‌توان موثر بودن طراحی, بهره‌برداری و تعمیر تاسیسات پایش را کنترل نمود. هم‌چنین تکنیک‌هاء تجهیزات و سنجه‌هایی که در بازدیدهای میزانی مورد نیاز هستند نیز در این استاندارد معرفی شده‌اند. این استاندارد بازرسی متناسب با استانداردهای ‏ 1۳5-۳-7۳-820 و 1۳8-07۳-820 بوده و در کنار آن‌ها قابل استفاده است. در تدوین این استاندارد از استانداردهای زیر استفاده شده که جزییات مربوط در متن استاندارد آمده است. (71۳] 1۳5111 ]51۸۲۷11۸14 [۵۳۹۱]115) [5ظ - ((1 571۸1۸1 1۸ ]1۳۸ ۸175ه) ک۸ - - ]0[0 1۳1-1۹۳۹ ]۹111]11 ۳۳ ۲101۳۸۸/6 ۳ ۷( - 10۷ )10۳1 0۳۹5۵۳ ۷۳۳1] ۸۹-0۳۳۹۲ 10۳۳ 51۸۲ ]۸۲15( - ۸0۳ )1 ۸71102۸ ۸5۹5001۸1100 0۳ 00۳05101 ۳۸۲۷۵1۸ ۳۳۲۹۹( - ۸510 )۸۱۳۳۹1۸۵۲ 51۸۲۷۸۵۳۹5 ۳۵۳ 1۳۹11۲۵ ۸۲۷] ۱۷۸1۳۲۹1۸] ۹( - 1۳۹5 )1۳ ۸111۸1 ۳۳1۳0] ۳۵ 51۸11۸ 11(( در بند ۶ از این استاندارد ضوابط و معیارهای حفاظت کاتدیک مورد بررسی قرار گرفته‌اند که برخی از این ضوابط (مرتبط با پژوهش حاضر) عبارتند از: - (6-2) لوله‌های مدفون: در مورد لوله‌های مدفون ملاک اصلی برای پایش خوردگی و بازرسی سیستم پایش براساس میزان اختلاف پتانسیل زمین و خط لوله است. که درجه‌بندی و نحوه انتخاب نوع حفاظت متناسب با محل در متن استاندارد آمده است. در این طبقه‌بندی‌ها نوع خاک نیز از اهمیت برخوردار است. - (6-4) ملاحظات مربوط به لوله‌های مستغرق در این بند آمده‌اند. بخش ۷ از این استاندارد پیرامون بازرسی‌های دوره‌ای با توجه به موقعیت و حساسیت‌های موجود است. در - (7-1) آماربرداری اختلاف پتانسیل میان خط لوله و محیط اطراف در نقاط حساس: این آماربرداری بایستی در بازه‌های زمانی مشخصی از سیستم حفاظت کاتدیک صورت گیرد. بازه‌های زمانی براساس پارامترهای سیستم ۱- 11۹۳۳۲110 571۸۷۸۳۱ ۳) ۱۷00۱1100۳۱۵ 0 71۱101([0 ۳۳01۳1100۱۷ 5۹1۳۵۹ )01 1013۸] ۳111100 ۱9097( -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر ۶ ۳۳۵ براساس تاریخچه بهره‌برداری سازه مربوطه یا سازه‌های مشابه موجود در محل تعیین شده و علاوه بر این که الزاما باید دارای دوره بازبینی منظمی باشد. تحت هر شرایط نباید بیش ‌تر از یک ماه باشد. ضمنا علاوه بر بازرسی های دوره‌ای. در بعضی موارد به خصوص در محل‌های تقاطع خطوط لوله با خطوط لوله قدیمی با نقاطی که در معرض خوردگی قرار دارند. بازرسی به صورت اتفاقی و میان‌دوره‌ای نیز انجام گیرد. در این زیر بخش دوره بازرسی برای لوله‌های پوشش‌دار شده در محل‌های تقاطع (تقاطع با مراکز آبی در این دسته قرار می‌گیرد) ۲ ماه بیان شده است. - (7-2) آماربرداری اختلاف پتانسیل میان خط لوله و محیط اطراف برای لوله‌های فلزی مدفون: نیازها و ملاحظات مربوط به لوله‌های پوشش‌دار و محل‌های تقاطع خطوط لوله با عوارض مختلف در این بخش مورد بررسی قرار گرفته‌اند. - (7-3) آماربرداری از سیستم حفاظت کاتدیک بتن‌های مسلح - (7-4) آماربرداری از تاسیسات دور از ساحل " - (7-5) بازرسی یکسوکننده‌ها " - (7-6) بازرسی بستر خطوط لوله - (7-7) بازرسی آندها - (7-8) آماربرداری جریان الکتریسیته در بخش هشتم از این استاندارد ملاحظات و روش‌های بازرسی هدفمند و در مواردی که احتمال شکستگی خطوط و یا هر گونه نشتی وجود دارد. آمده است. در صورت مشاهده هرگونه شرایط غیرعادی یا مشکلاتی که احتمال بروز شکست را به همراه دارند, در بازدیدهای دوره‌ای یا میان‌دوره, برای تعیین دقیق مشکل احتمالی انجام موارد ذکر شده در این بند توصیه شده است. برخی از شرایط غیرعادی عبارتند از: - افزایش مقاومت مدار: در صورتی که در هنگام انجام بازرسی خروجی یک‌سو کننده افزایش ناگهانی و شدیدی (8-2) به طور کامل اشاره شده است. - جریان الکتریسیته سرگردان: در مواردی که احتمال برقراری یک جریان الکتریسیته سرگردان در محل بازرسی وجود دارد تعیین علت و محل این جریان ضروری است. روش‌های یافتن منبع این جریان در بند (-6 3) استاندارد آمده است. - آزمایشات پیوستگی جریان الکتریسیته |[- 6 2 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - مشکلات احتمالی ناشی از نصب ناصحیح آندهای گالوانیک از آن جا که حفاظت کامل لوله‌های مدفون و یا زیر آب هنگامی کافی و مناسب خواهد بود که ترکیبی از دو سیستم کنترل خوردگی پوشش‌دار کردن لوله و سیستم حفاظت کاتدیک آن کامل باشند. در بخش ‎٩‏ از این استاندارد. آزمایشات و بازرسی‌های مورد نیاز برای تعیین کفایت پوشش لوله ارائه شده‌اند که عبارتند از: - آزمایشات تعیین مقاومت پوشش لوله " یکی از روش‌های مهم تعیین کارایی پوشش لوله است که براساس اندازه‌ گیری مستقیم مقاومت پوشش, با اندازه‌گیری شدت جریان و ولتاژ در یک مقطع مشخص از خط لوله در - آزمایشات میرایی : میزان کارایی عملکرد پوشش به کمک روش میرا سنجی نیز قابل تعیین است. اندازه‌گیری‌ها منجر به تشکیل شکلی می‌شود که از آن ثابت میرایی به ازای طول کیلومتر تعیین خواهد شد. - روش پیرسون : به کمک این روش می‌تواند خرابی‌های پوشش لوله‌های مدفون را تشخیص داده و یا جستجو نمود. لازم به توضیح است که این روش تنها در مواردی با پاسخ صحیح همراه است که اطراف لوله به خوبی جزییات بیش‌تر پیرامون نحوه کاربری و استفاده از این سیستم در پیوست 8 استاندارد آمده است. - بازرسی پوشش به روش 5221--): این سیستم براساس میرایی جریان در طول لوله عمل کرده و تا حد زیادی اتوماتیک است. در این روش با عبور جریان الکتریسیته از لوله واقع در زیر پوشش انتظار می‌رود که در طول خط لوله بر اثر مقاومت جداره لوله از شدت جریان کاسته شود. در صورتی که پوشش جداره لوله دارای تغییر ضخامت و یا ترک خوردگی باشد سرعت این افت افزایش خواهد یافت. به طور معمول کاهش شدت جریان در پیوست 7 استاندارد آمده است. - بازدید میدانی : در مورد نقاطی از خط لوله که بیرون از زمین قرار می‌گیرند این بازدید به‌عنوان یکی از بازرسی‌های اصلی به همراه بازرسی سیستم حفاظت کاتدیک مطرح است. - ثبت اختلاف پتانسیل در طول خط لوله: این آزمایش به طور معمول و براساس استاندارد در مورد خطوط لوله در فواصل یک کیلومتری انجام می گیرد. در مواردی که در محدوده خاصی از خط لوله احتمال بروز مشکل وجود دارد این آزمایش ممکن است در فواصل ۱/۵ متری نیز انجام شود. 5 ۲۲|(چ۳۵۱۲۱۳۹۵۳ ]۳۳۳ ۳۵۳ 51۷۳۷ ۸۲۷۵ 1۳15۳۳۲1100 -۱ 1 ۹۱۵066 ا۵۵ ۹ 0۵۵ -2 3- ۸۲1۵۵11۵ ] ع٩ا‎ 40 4- ۳6۵750 ۷ 0 مغ اه [۷1۹۵) 10۹0601100 [۷۵۵۵ -5 -------- صفحهٔ بعد -------- هی ۳ 5 لپ ی ام سا اب نید ری بند دهم از این است امروزه تعداد زیادی از این انواع اطلاعا لید شده در فرأیند س واهند داد. جدول (ب روشی معمول است خت‌افزاری تا نرم‌افزار وادث ناشی از خورد؟5 وله و منابع آب در معرض خطر ۲ اندارد ضوابط و استانداردهای مورد نیاز برای ثبت و تحلیل داده‌های برداشت ش لوط لوله در برابر خوردگی از روش‌های مختلف پایش خوردگی وجود دارند که بسته به نیاز مورد استف ۵۳۰) خلاصه‌ای از روش‌های مختلف و ملاحظات مربوط به آن‌ها را نشان , جدول پ.۵-۳- روش‌ها و تکنیک‌های پایش خوردگی (استاندارد 1۳5-1-11-802) سنجه‌ها و معیارها سرعت خوردگی به کمک دو یا سه الکترود و از روش مقاومت قطبش الکتروشیمیایی اندازه گیری می‌شود با توجه به تغییرات مقاومت الکتریکی مقدار فلز خورده شده محاسبه می‌شود و به کمک این تغییرات پتانسیل یک فلز یا آلیاز نسبت به یک الکترود مرجع (ترجیحا برای خطوط لوله در سایت مناسب است نه خطوط انتقال) میزان خوردگی در یک دوره معلوم از طریق ارزیابی تغییرات وزن قطعه آزمایشی نسب شده در محل مورد نظر اندازه گیری []۳ جریان یافتن ترک‌ها و درزها به کمک نفوذ اشعه‌ها و جستجو آن‌ها بر روی سطح تعیین ضخامت فلز و وجود ترک و حفره از طریق ارسال امواج آلتراسونیک و دریافت پاسخ استفاده از میله مخصوص مغناطیسی برای بررسی سطح اندازه گیری دمای نقاطی از سطح داخلی یا تمام سطح و تهیه الگوی دمایی سطح به‌عنوان الف - نشتی. تخریب خط به دلیل کاویتاسیون و یا لرزش ناشی از ترکیدن حباب‌ها داخلی سیال, ب - ترک‌ها از طریق اثر آن‌ها بر بازتاب صدا شناخته خواهند شد جریان گالوانیک مناسب بین دو الکترود فلزی غیرمشابه میله‌های سنجش هیدروژن. گاز هیدروژن تولیدی ناشی از فرآیند خوردگی را جستجو می‌کنند زمانی که حد مجاز خوردگی به اتمام رسیده باشد را نشان می‌دهد. خوردگی خطوط لوله موجود و یا در حال ساخت نیازمند برنامه‌ای کا ۳۳۷ ده ر شامل می‌شود. ی‌دهد. روش (مقاومت در برابر قطبش) مقاومت الکتریکی ۲00۲۳۵۹10 0 راد بوگرافی التراسونیک جریان تصویربرداری مادون‌قرمز (عکسبرداری حرارتی) بازتاب صوتی سوراخ سنجش (ع[101 [ع56111) مل و جامع از امکانات خطوط لوله عبارتند از: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - ایمنی مورد انتظار - شناسایی محل و نوع تجهیزات نصب شده: برای خطوط لوله موجود شناسایی محل و نوع تجهیزات پایش خوردگی در تعیین کاستی‌های و نقاط قوت سیستم و انجام برنامه‌ریزی‌ها موثر خواهد بود. - تعیین دوره‌های پایش: باتوجه به بندهای ذکر شده در استاندارد ۳5-۳-1۳-620[ دوره پایش باتوجه به ساختگاه تاسیسات مورد نظر و طبقه‌بندی آن تعیین شده و از این طریق می‌توان جدول زمان‌بندی بازرسی و انجام پایش دوره‌ای را تدوین نمود. - ارزیابی روند پایش: این ارزیابی‌ها عمدتا در پیش‌بینی وقوع خوردگی یا زمان بهینه برای تعویض بخش آسیب‌دیده خط لوله یا هرگونه اقدام در این راستاء موثر خواهد بود. تخصیص وظایف برای: * اطمینان از انجام عملیات پایش مطابق برنامه از پیش تعیین شده ۵ نص تصمین نحوه ذخیره‌سازی و دسترسی به اطلاعات ثبت شده * ارائه گزارش پر جزییات در دوره‌های تعیین شده باقی پارامترهای مدیریت یکپارچه خطوط لوله در استاندارد 1۳-802-[-1۳5 مورد بررسی قرار گرفته‌اند. - در بخش دوم ملاحظات خاصی در مورد برخورد خطوط لوله با مراکز آبی و یا تداخل حریم‌های این دو بخش در نظر گرفته نشده است. باتوجه به این که هر روشی. اطلاعات محدود و خاصی در اختیار قرار می‌دهد. بایستی با توجه به هدف و محل نصب با استفاده از سیستم. روش مناسب انتخاب گردد. گاه نیز برای کسب اطلاعات مورد نیاز اجبار بر استفاده از چند نوع - زمان اندازه‌گیری: برخی از اطلاعات در بازه کوچکی از زمان و برخی در بازه طولانی‌تر بایستی اندازه‌گیری شوند. - اطلاعاتی که به دست خواهند آمد: از قبیل کل خوردگی با نرخ خوردگی. ضخامت باقی‌مانده و با توزیع خوردگی در سطح داخلی - سرعت پاسخ به تغییرات -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط س - ارتباط بار - نوع حورد - میزان دش - چکیده‌ای نوع خوردگی نشت‌یابی و سوراخ شدگی احتمال وجود حقفره و ترک خوردگی‌ها لوله و منابع آب در معرض 33333333333 ی محتمل با توجه به اری تفسیر و توضیح از مشخصات روش‌هاو جدول پ.۶-۲۳- مشخصات گازهای داغ یا الکترولیت‌ها لوله‌های حامل گاز با بخار یه ۵ 33333333333 لوله ردگی خطوط لوله در جد ایش خوردگی خطوط لوله (اب نوع اطلاعات خروجی و : - خوردگی و ۰ ۱ وضعیت خوردگی و کل اندازه گیری توزیع آسیب‌دیدگی و نرخ خوردگی خورده شدن ضخامت باقی‌مانده با وجود ترک‌ها و حفره‌ها ضخامت بافی‌مانده 33333333 ستاندارد 1۳۹-1-1۳-802) زمان اندازه‌گیری در صورت محیا بودن دسترسی سریع. در غیر این صورت آهسته آهسته .نیازمند شروع کار هنگام مدت زمان طولانی باید در ۳۳۹ روش مقاومت الکتریکی مقاومت قطبی اندازه گیری گالوانیک (أمپرسنج بدون روش‌های تحلیلی روش‌های صوتی تجهیزات نوری مشاهده‌ای و به کمک درجه (:8: 80 ):0۳۲۵۹۵۱۱ 0 روش‌های آلتراسونیک نفقود هیدرورن 5۵۱1[۱۵[ |0۵ |۶٩ راد یو گرافی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۰ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ.۶-۳- پایش منابع آب در معرض خطر نشت آلودگی در پایش منابع آب با ریسک بالاء پایش به منظور اطلاع از نشت‌های احتمالی و پنهان در خطوط لوله واقع در حریم صورت خواهد گرفت. این پایش بایستی به صورت دوره‌ای و منظم صورت گرفته و روند تغییرات پارامترهای کیفی آن ثبت و بایگانی گردد. در مرحله پس از نشت و وقوع آلودگی نیز پایش منبع آبی در فاز اول برای تعیین شدت آلودگی, در فاز دوم برای تعیین اتربخشی اقدامات پاک‌سازی و در فاز سوم برای هدایت فعالیت‌های تسکینی صورت می‌گیرد. پ.۱-۶-۳- ترکیبات نفتی مورد سنجش در آب ترکیبات نفتی مورد اندازه‌گیری تحت عنوان کلی هیدروکربن‌های نفتی و هیدروکربن‌های پلی اروماتیک . شناسایی قبیل بنزن» تولوئن, نفتالن, آنتراسن و مشتقات آن‌ها می‌باشند. جدول پ.۷-۳-مهم‌ترین ترکیبات پلی آروماتیک هیدروکرین‌های نفتی مورد اندازه گیری سل ی پ. ۲-۶-۲- نمونه‌برداری دوره‌ای از منابع در معرض خطر نشت رودخانه‌ ها و یا دریاچه‌ها صورت بگیرند. برخی از مهم‌ترین مواد معرف حضور نفت در آب به همراه مقادیر حداقل آن‌ها |- 1۳5 (د ۸11 )05 0۳00۵0 ۲1 ۸۳۵۵۵ -2 3- 51000200 ۱01005, 211] 0 21601۵5 ۱1 200 6۵112 1[ 1۵۳ براعنوگ م۸۵ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر 7 ۲۳ پ. ۳-۶-۳-استانداردهای پایش کیفی منابع آب جاری و مخازن(به منظور کنترل آلودگی نفتی) پایش کیفی مخازن سدها و دریاچه‌ها می‌تواند براساس ضابطه شماره ۵۵۱ سازمان برنامه و بودجه کشور تحت عنوان «دستورالعمل اجرایی پایش کیفیت آب مخازن پشت سدها» انجام بگیرد. در این نشریه روش‌های نمونه‌برداری برای پایش شیمبایی آب به همراه دوره نمونه‌برداری و آزمایشات لازم آمده است. هم چنین ملاحظات و دستورالعمل‌های مشابه, مربوط به رودخانه‌ها و آب‌های جاری نیز در ضابطه شماره‌ی ۵۲۲ سازمان برنامه و بودجه کشور تحت عنوان «دستورالعمل پایش کیفیت آب‌های سطحی (جاری)» قابل استفاده است. در این دستورالعمل‌ها به کلیه موارد لازم از قبیل موارد زیر اشاره شده است: - نحوه نمونه‌برداری - دوره بازگشت نمونه‌برداری با توجه به حساسیت منبع - نحوه بایگانی و نگه‌داری داده‌ها برای ثبت روند پ. ۴-۶-۳- روش‌های نمونه‌گیری آب معمول‌ترین روش‌های نمونه‌ گیری آب برای تجزیه شیمیایی, فیزیکی میکروبیولوژیکی و رادیولوژیکی به ترتیب زیر می‌باشد: - روش "الف» -نمونه‌گیری لحظه‌ای (ناییوسته) - روش «ب» - نمونه‌گیری مرکب موارد اشاره شده خلاصه‌ای از استاندارد نمونه‌گیری از منابع آب به منظور انجام پایش کیفی و تعبین ترکیبات شیمیایی در آن است. در این استاندارد اصول مشحخحص برای یکنواخت کردن روش‌های نمونه‌گیری تعیین شده است. این دستور کار در مقیاس عمومی قابل اجرا بوده و احتمالا در موارد خاص نیز کاربرد خواهد داشت,واژه نمونه‌گیری که در این استاندارد به کار رفته مطابق تعریف زیر خواهد بود: «نمونه‌گیری عبارت است از به دست آوردن قسمتی از ماده که نمایان‌گر کل ماده مورد نظر باشد.» زمان نمونه‌گیری است. این روش برای آزمون‌های باکتریولوژی و برخی آزمون‌های رادیولوژی مناسب می‌باشد. زمانی مختلف گردآوری می‌ شود. نمونه مرکب می‌تواند از جمع‌آوری مقادیر آب از مکان‌های مختلف یک منبع و یا مجموعه‌ای از آب گردآوری شده از محل‌های مختلف در زمان‌های مختلف تشکیل گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۲ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - در روش «ج» نمونه‌گیری مداوم (پیوسته) از یک و یا چند ایستگاه نمونه‌گیری انجام می‌گردد که برای هدف از نمونه‌گیری به دست آوردن قسمت کوچکی از آب است که نمایان‌گر خصوصیات واقعصی منبع اصلی باشد و مهم ترین عوامل اساسی که برای رسیدن به این مقصود لازم است عبارتند از نقاط نمونه‌گیری, زمان نمونه‌گیری, تناوب نمونه‌گیری» و حفظ ترکیب نمونه تا زمان اجرای آزمایش. در هر روش نمونه‌گیری قواعد عمومی زیر باید به کار رود. - نمونه‌ها باید نشان دهنده وضعیت موجود در نقطه‌ای باشند که از آن محل عمل برداشت انجام گرفته است. - نمونه‌ها باید دارای حجم مناسب باشند به نحوی که امکان تجدیدپذیری آزمون به تعداد مورد نظر در روش آزمون مربوط فراهم گردد. - نمونه‌ها باید طبق روش جمع‌آوری,» بسته‌بندی و حمل و نقل گردد که مراقبت‌های لازم برای تامین عدم تغییر در ترکیبات و خصوصیات ویژه نمونه تا مرحله تجزیه در آزمایشگاه در مورد آن اعمال شده باشد. - روش «الف» -نمونه‌گیری لحظه‌ای * دامنه کاربرد 0 نمونه‌گیری از آب منابعی مانند «چاه‌هاء رودخانه‌ها چشمه‌ها و نهرهای کوچک. دریاچه‌ها اقیانوس‌ها.ء مخازن. خطوط شبکه آب‌رسانی و مجاری آب. ظروف و مخازن تهیه و تولید. مولدهای بخارء برج‌ها و صافی‌های تحت فشار زیاد و یا زیر فشار جو» برای آزمون‌های شیمیایی, فیزیکی,» باکتریولوژیکی و یا رادیولوژیکی. ۵ یک نمونه لحظه‌ای تنها نمایان‌گر شرایط و وضعیت موجود در محل و زمان نمونه‌برداری است. * تناوب و مدت نمونه‌گیری به منظور برآورد صحیح و منطقی از ترکیب آب خام جاری در یک شبکه لوله‌کشی شده از یک منبع بزرگ آب (مانند دریاچه) در نقطه‌ای که به قدرکافی از ساحل دریاچه دور می‌باشد. برای پیشگیری از تغییرات درون لوله‌ای و یا تغییراتی که به دلیل نفوذ فاضلاب به داخل شبکه‌های فرعی آب ممکن است ایجاد شود و بالاخره به منظور کسب اطلاع از تغییرات فصلی در کیفیت آبء نمونه‌گیری انفرادی با زمان تناوب طولانی مانند هر دو هفته و یا ماهیانه کافی می‌باشد. در صورتی که نمونه‌ها از نزدیک خط ساحلی چنین منبع آبی و یا رودخانه برداشته شود. باید دارای زمان تناوب کوتاه‌تر مثلا هر روزه باشد تا بتوان اطلاع دقیق‌تری از تغییرات حاصل در ترکیب آب را که در مصرف آن بسیار مهم است به دست آاورد. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر 7 ۳۳۳ * تنظیم درجه حرارت ۵ هنگامی که نمونه‌ها در درجه حرارت بالاتر از دمای محیط برداشته می‌شوند بایستی به کمک مارپیچ سرد کننده درجه حرارت آن را به درجه حرارت محیط رسانید. ۵ در بعضی از روش‌های آزمون نیاز به تنظیم درجه حرارت دیگری غیر از درجه حرارت محیطی است. چنین تنظیمی را باید در صورت مشخص بودن آن انجام داد. * حجم نمونه حجمی حداقل برابر دو لیتر نمونه کافی به نظر می‌رسد. ولی برداشتن چهار لیتر نمونه از ارجحیت دارد. * محل نمونه‌گیری الف - منابع روباز ۵ به دلیل وجود تغییرات وسیع در وصعیت نهرهاء دریاجه‌ها.ء مخازن 9 سایر توده‌های آب. تشریح محل دقیق دراید. نمونه‌ای که از هر نقطه از مقطع عرضی آب برداشته شود مناسب خواهد بود. ولی در مورد نهرهاو این نمونه‌ها در عرض و عمق مختلف یک سطح مقطع رودخانه در هر محلی برداشته می‌شوند. رود و یا سرچشمه آلودگی صورت پذیرد. به طور کلی فاصله‌ای در حدود ۱/۵ تا ۴/۵ کیلومتر پایین‌تر از محل 0 نمونه‌ها را باید در فاصله حداقل دو کیلومتر دورتر از زیردست سدو یا آبشار جمع‌آوری کرد تاهوای وارد شده در آب زمان کافی برای خروج را داشته باشد. در هنگام نمونه‌گیری از مخازن. دریاچه و یا سایر منابع مشابه. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها لازم است از نمونه‌گیری از ناحیه‌هایی که معرف منبع اصلی نمی‌باشد مانند مناطق ورودی جریان‌های کوچک آب. مناطق راکد آب و یا مناطق ساحلی که دارای تغییرات شدید است خودداری کرد مگر در صورتی که تعیین اثر وضعیت و شرایط محلی چنین نقاط جزئی از برنامه نمونه‌گیری باشد. ۵ مطلوب‌تر است از هر منبع آب تعدادی نمونه برداشته شود تا تغییرات احتمالی در ترکیبات آب قبل از نقطه نهایی نمونه‌گیری تعیین گردد. ب - جربان‌های سرپوشیده 0 انتخاب نقاط نمونه‌گیری در شبکه‌های لوله‌کشی, مجاری, مخازن. صافی‌های تحت فشار و دستگاه‌های سبک‌کننده شیمیایی آب. دستگاه‌های تهیه آب عاری از مواد معدنی, کندانسورهای سطحی, تبخیرکننده‌ها و یا لوله‌های کندانسور بستگی به رعایت چگونگی لوله‌کشی, موقعیت قرار گرفتن هر یک از واحدها و شکل آن. خصوصیت و تغییراتی که مابین ورود و خروج آب رخ می‌دهد و سرعت عبور جریان آب از واحد داشته و باید دقت کرد نمونه معرف هنگامی به دست می‌آید که عمل مخلوط کردن در محل به خوبی انجام پذیرفته باشد. ۵ در یک شبکه لوله‌کشی از شیر و یا یکی از اتصالات که سریعا آب را در دسترس قرار خواهد داد می‌توان به عنوان یک محل نمونه‌برداری مناسب استفاده نمود. در صورتی که شدت جریان آب کافی نباشد باید لوله نمونه‌گیری را مسافتی در داخل لوله آب فرو برد تا شدت جریان افزوده شود (در حدود ۲۵ درصد قطر لوله ۰ ظروف حامل نمونه ۵ بطری نمونه‌گیری را ابتدا با مواد تمیزکننده شسته و سپس با محلول داغ سولفوکرومیک تمیز نمایید و آشار محلول تمیزکننده در ظرف را توسط آب مقطر دو بار تقطیر شده آب‌کشی و سپس برای برطرف کردن اثر ۵ در صورتی که آب در نمونه برداشته شده حاوی باقی مانده کلر باشد. مقداری تیوسولفات سدیم تاایجاد غلظت تقریبی ۱۰۰ میلی‌گرم در لیتر به هر نمونه اضافه کنید. ولی در حالتی که تیوسولفات با مواد مصرفی بعدی احتمالا ایجاد اختلال و مزاحمت کند می‌توان این مرحله را حذف کرد. ۵ در بطری را بسته و سر و گردن بطری را با ورق فلزی (آلومینیومی) برای جلوگیری از آلوده شدن بپوشانید و در هوای داغ خشک با دمای حداقل ۱۷۰ درجه سانتی‌گراد و یا اتوکلاو با دمای حداقل ۱۲۱ درجه سانتی‌گراد به مدت ۱۵ دقیقه استرلیزه کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر ۲ ۳۳۵ ۰ در طی این مدت باید در پوش بطری را برای جلوگیری از ترکیدن احتمالی آن کمی شل کرد و سپس یک نوار از ورق آلومینیم بین در شیشه‌ای و جداره دهانه بطری قرار دهید. * برچسب‌گذاری و انتقال نمونه الف - اطلاعات مشروحه زیر را بر روی قسمتی از شیشه که قبلا جهت نوشتن سممباده زده و مات شده است و یا بر روی یک برچسب چسب‌دار و یا برچسب پارچه‌ای و یا کاغذی متصل به ظروف بنویسید: ۵ شماره نمونه ۵ تاریخ و زمان نمونه‌گیری ۵ منبع نمونه ۰ نقطه نمونه‌گیری (با جزییات کامل, به طوری‌که فرد دیگری به کمک آن از همان نقطه که نمونه برداشته شده است بتواند نمونه دومی را بردارد). ۵ درجه حرارت و سرعت جریان سیال در وسیله نمونه‌گیری ۵ درجه حرارت نمونه ۵ نوع و مقدار مواد محافظ افزوده شده ۰ نتایج آزمون‌های انجام شده در محل نمونه‌گیری (آزمون‌های صحرایی) 0 امضای نمونه‌گیر ب- در ظروف نمونه را در محل خود محکم کرده و برای جلوگیری از تراوش نمونه در حین حمل‌ونقل آن را با سیم نوار و یا ریسمان ببندید. 0 ظروف نمونه باید به اندازه‌ای باشد که پس از پر کردن آن با حجم مورد نظر از نمونه حجمی معادل یک درصد از ظرفیت آن جهت انبساط مایع خالی باشد ج- حمل و نقل ظروف نمونه باید در جعبه (ترجیحا چوبی) انجام شود که این جعبه دارای محفظه‌های جداگانه برای هر یک از ظروف نمونه بوده و بقیه فضای آن در اطراف ظرف نمونه با کاغذ مجاله شده. نمد و یا مواد مشابه دیگری پر شده و یا ظرف نمونه در محل خود به وسیله گیره‌های فنری, خاکاره و یا فوم پلاستیکی و با موادی مشابه آن مستقر شود. ه- نشانی فرستنده و گیرنده را به طور واضح در دو ظرف جعبه نوشته و یا توسط کارت و یا برچسب به آن متصل کنید و در صورت لزوم برچسب‌های تشریحی و اخطاری مانند: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها «شکستنی» مایع» «شیشه» «با دقت حمل شود» این قسمت رو به بالا» و در هوای سرد عبارت از یخ زدن جلوگیری شود» را نیز به استثنای نمونه‌هایی که عمدا به صورت منجمد در می‌آید بر روی آن بجسبانید. پ. ۶-۶-۲۳ - تجزیه. تحلیل و تفسیر نتایج و مقایسه با مقادیر استاندارد منابع و مراجع مختلف داخلی و بین‌المللی ترکیبات متفاوتی از ۳۸/4ها را به عنوان شاخص آلودگی در نظر می گیرند. با توجه به منابع و مراجع معتبر مذکور بیش از یکصد ترکیب ۳۸۲1 تاکنون شناسایی و معرفی گردیده‌اند که از میان آن ها بخشی از ترکیبات به عنوان مهم‌ترین شاخص‌های آلودگی نفتی در منابع و مراجع استاندارد نام‌برده شده استاندارد حفاظت محیط زیست آمریکا. استاندارد اتحادیه اروپاء سازمان بهداشت جهانی و استاندارد شماره ۱۰۵۳ نمونه‌های برداشتی از منبع آب مورد نظرء مورد استفاده واقع شوند. توضیح این که اغلب استانداردهای مذکور و از جمله استاندارد ۱۰۹۵۳ موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران حداکثر مقدار ۳۸][5 را برابر ۹/۰۰۹۲ میلی‌گرم در لیتر اعلام نموده‌اند. (هیدرو کربن‌های پلی‌آروماتیک) (۳۸15) 0۳0027005 (1] ۸۲۵۲۵۱۵ زا ان برا۳۵- | -------- صفحهٔ بعد -------- معرفی روش‌ها و ابزارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱-۴- تشریح روش‌های جمع آوری و پاکسازی مواد نفتی پ.۱-۱-۴- روش‌های فیزیکی - هدف برای جلوگیری از تخریب بیش تر محیط زیست با توجه به ویژگی‌های آن منطقه. یا فقدان روش اثبات شده مناسب برای پاک‌سازی منطقه آلوده. هیچگونه فعالیتی برای جابه‌جایی نفت از محل آلوده شده انجام نمی‌شود. - تشریح روش هیچ اقدامی برای جابه‌جایی نفت انجام نمی‌شود. فقط منطقه آلوده شده مورد ارزیابی‌های دوره‌ای قرار می‌گیرد تا - نوع منبع آبی - موارد استفاده * در مناطق دورافتاده یا مناطق با دسترسی محدود. سرعت تبخیر بالایی دارد) * در مواردی که اثرهای منفی روش‌های پاکسازی از باقی ماندن مواد نفتی بیش‌تر باشد. - محدودیت‌های بیولوزیکی این روش در مواردی که تردد موجودات زنده در اطراف محیط آب زیاد بوده و یا احتمال استفاده گونه‌های در معرض - اثرات زیست محیطی به اندازه اثرات زیست محیطٍ نفت است. ۱- 101 0۳۵[ 1600۷۵۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۰ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ.۱-۴ ۲-۱ - به کار گیری بوم‌های تجاری و صحرایی " - هدف - تشریح روش در این روش با قرار دادن ابزارهای شناور مخصوصی به نام بوم (0۵0۵1)» به‌گونه‌ای که مانعی در مسیر حرکت نفت شناور در سطح آب باشد. اقدام به محدودسازی گسترش نفت و جمع‌آوری آن در یک منطقه خاص می‌نمایند. برای محدود کردن مسیر حرکت لکه نفتی این ابزارها به گونه‌ای قرار می‌گیرند که مانع حرکت نفت بر روی آب شده و نفت تا زمان جمع‌آوری در آن منطقه محدود می‌شود. برای جلوگیری از آلوده کردن مناطق حساس این ابزارها به گونه‌ای قرار می‌گیرند که سبب تغییر مسیر لکه نفتی گردند. هم‌چنین این ابزار برای انتقال نفت به مناطقی که جریان آب آرام‌تر بوده و یاامکان دسترسی راحت‌تری به آن منطقه وجود دارد. استفاده می‌شوند. -نوع منبع آبی این روش در تمام منابع آبی قابلیت به‌کارگیری دارد. هنگامی که سرعت جریان آب از ۹/۴ متر بر ثانیه بیش‌تر شود این روش کارایی نخواهد داشت. در این صورت از تکنیک‌های بوم‌گذاری در آب‌های سریع باید استفاده شود. - موارد استفاده تقریباً تمامی روش های جمع‌آوری نفت به کمک بوم‌ها برای بازیافت مواد نفتی از آب نیازمندند. بوم‌های به مراقبت و نگه‌داری ویزه در حین استفاده نیازمندند. به عنوان مثال نخاله‌های جمع شده در پشت آن‌ها در حین عملیات باید خارج خطرناک باشد. اما در صورتی که سلامت عمومی در خطر باشد این روش به همراه استفاده از فوم آتش‌نشانی برای جمع‌آوری بنزین نیز مورد استفاده قرار خواهد گرفت. - محدودیت‌های بیولوزیکی نصب و نگه‌داری نقاط نصب مهارهای بوم‌ها با اثرات منفی زیادی همراه نیست. هم چنین بوم‌ها باید به نحوی به کار | - 8 -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۳-۱-۱-۴- استفاده از پمپ‌های کف‌گیر. سرباره‌گیر " - هدف جمع‌کردن نفت شناور بر روی سطح آب (با توجه به اختلاف جرم حجمی آن با آب) - تشریح روش دارند که عبارتند از: آبگردان. مکنده, سانتریفیوژ غرقاب و نواری. این ابزارها می‌توانند به صورت مجزا در ساحل.یا بر روی کشتی در آب و یا به تنهایی در روی آب به فعالیت بپردازند. برای جمع کردن نفت توسط این ابزارها ابتدا نفت با استفاده از بوم‌ها در یک منطقه جمع و محدود شده و سپس با کمک این ابزار به درون تانک‌های مخصوص هدایت می‌شود. در این روش همراه نفت جمع‌آوری شده مقدار زیادی آب آلوده به نفت نیز جمع‌آوری خواهد شد. بنابراین برای - نوع منبع آبی نفت از بوم‌ها شده و کارایی این روش را کاهش می‌دهند. - موارد استفاده در خطر باشد این روش به همراه استفاده از فوم آتش‌نشانی برای جمع‌آوری بنزین نیز مورد استفاده قرار خواهد گرفت. - محدودیت‌های بیولوزیکی 8 -[1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۲۳ ۳ -"دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحراآن حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها شکل پ.۴ ۱- استفاده از تجهیزات حمع‌آوری نفت نشت شده شامل بوم‌ها و اسکیمرها پ.۴-۱۱-۴- استفاده از جداکننده‌ها و غشاها " - هدف جلوگیری از ورود نفت به یک منطقه حساس و یا هدایت جریان نفت به یک محدوده مشخص - تشریح روش موانع فیزیکی معمولا مانع عبور نفت از یک محل مشخص می‌شوند. این عامل جداکننده می‌توانند خاک‌فنس‌های زیرگذرنده (در جریان آرام) یا سدهای روگذر شونده استفاده می‌شود. - نوع منبع آبی در نهرها و دره‌های خشک. نقاط کم عرض در محدوده‌های بسته از این روش استفاده می‌شود. هم‌چنین برای جلوگیری از گسترش آلودگی در دهانه‌ها نهرهایی که به دریاچه‌ها یا تالاب‌هایی ریخته می‌شوند نیز این روش به کار گرفته می‌شود. - موارد استفاده هنگامی که جریان مواد نشت یافته نقاط حساس را تهدید می‌کند در صورتی که مانع ایجاد شده تخریب نشود. این روش موثرترین استراتژزی برای دور نگه داشتن مواد نشتی از نقاط 1- -------- صفحهٔ بعد -------- - محدودیت‌های بیولوزیکی تا حد امکان محل ایجاد مانع بایستی درو از نقاط حساس از قبیل باتلاق‌ها باشد. هم‌چنین نیاز آبی پایین‌دست بایستی همواره مورد توجه باشد تا از خشک شدن مناطق حساس جلوگیری شود. اختلال در زندگی موجودات آبزی پایین‌دست رودخانه شود پ.۵-۱۱-۴- محدود کردن فیزیکی نفت " - هدف سمت ابزارهای جمع‌آوری کننده نفت و یا دور کردن آن از نقاط حساس واقع در مسیر - تشریح روش مواد نفتی محبوس به کمک جریان آب یا هوا به سمت نقاط جمع‌آوری هدایت می‌شوند. در چنین شرایطی مواد -نوع منبع آبی در دریاچه‌ها و مخازن کوچک که جریان آب خیلی کم است.در طول رودخانه‌ها و نزهرهایی که دسترسی به مسیل با سواحل آن وجود دارد و یا در کنار سازه‌های انسان‌ساز مانند اسکله‌ها و سکوها از این روش استفاده می‌شود. - موارد استفاده * در جریان‌های کم آب ٩‏ هدایت مواد جمع شده در پشت بوم‌های به سمت تجهیزات بازیافت - محدودیت‌های بیولوزیکی 8 آمعزد ۳۳۷ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۶-۱۱-۴- پاک‌سازی دستی با کمک نیروی انسانی " - هدف - تشریح روش چنگک. سطل, پارچه. پدهای جذب‌کننده نفت و غیره جمع‌آوری شده و در مخازن مخصوص قرار داده می‌شود. در این روش از ابزارهای مکانیکی برای جمع‌اوری نفت استفاده نمی‌شود -نوع منبع آبی * حجم مواد نفتی نشت یافته کم تا متوسط باشد - محدودیت‌های بیولوزیکی - اثرات زیست محیطی اگر روند فعالیت و تردد افراد بر سطح آب و مناطق اطراف کنترل شود. اثرات این روش بسیار کم است. [۵۲۵۷۵ ]۲ [(0) [۷۵ا 20 ۱1 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۷-۱-۱-۴- پاک‌سازی مکانیکی با کمک تجهیزات " - هدف - تشریح روش در این روش نفت سطحی و نفت ته‌نشین شده در آب یا مناطق ساحلی با استفاده از ماشین‌آلات سنگین مانند بیل مکانیکی, لودرء بولدوزر» گریدر و... جابجا و جمع‌آوری می‌شود. خاک و آب آلوده جابجا شده توسط این ابزارها به مکان‌های دیگری برای تصفیه منتقل می‌شود. برای جمع‌آوری نفت سطحی روی آب. این تجهیزات را می‌توان در ساحل یا روی قایق‌های باری مخصوص قرار داده تا بتوان به کمک آن‌ها مواد نفتی سنگین یا جامد شده را جممع‌آوری نمود. -نوع منبع آبی رودخانه‌ها و در نقاطی که نفت در آن‌ها انباشته شده است. _ موارد استفاده ۰ هنگامی که حجم زیادی از رسوبات آلوده شده بایست جمع‌آوری و منتقل شوند. هنگام استفاده از تجهیزات سنگین, دشوار خواهد بود. [۵:۵۷۵ ۲ [(0) [۵ع1 100120 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- استفاده نمود. در مناطقی توسعه یافته یا دارای ذخایر فرهنگی هستند. به اخذ مجوز نیاز خواهد داشت. - محدودیت‌های بیولوزیکی ورود تجهیزات نگر به محدوده‌های حساس از قبیل تالاب‌ها یا محدوده گونه‌های در معرضص خط ., ممک. اس" این تجهیزات بسیار سنگین هستند و تعداد زیادی از افراد برای فعالیت آن‌ها باید در منطقه حضور داشته باشند. اگر خاک آلوده شده بدون جایگزینی از منطقه خارج شود به محیط صدمه می‌رساند. هر چند این روش به دلیل پاک‌سازی کامل منطقه یکی از بهترین روش‌هاست. اما تقریبا تمام میکرواورگانیزم‌هایی که در منطقه وجود دارد توسط این روش تحت تاثیر قرار می‌گیرند. جریان آلودگی از مناطق آلوده و یا خاک‌های جابه‌جا نشده آلوده ممکن است به دیگر نقاط رودخانه یا منبع آبی نیز سرایت نماید. پ.۸-۱۱-۴- استفاده از جذب کننده‌ها " - هدف - تشریح روش در این روش مواد جذب کننده نفت بر روی سطح آب قرار داده می‌شوند.تا در یک فرآیند طبیعی نفت را جذب خود نموده و بعد از آن به وسیله روش‌هایی نفت را از آن جدا نمایند. این مواد در اشکال مختلف (به صورت نوارهای پهن شونده. بوم‌های غلتان و ...) تولید می‌شوند. اثربخشی به‌کارگیری این مواد به نوع ماده جاذب به کاررفته میزان انرژی در دسترس برای جدا کردن نفت از این ابزارها و هم‌چنین چسبندگی نفت بستگی دارد. تصفیه تمام این جذب‌کننده‌ها از -نوع منبع آبی [- 50۲۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -معرفی روش‌ها و اب زارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ‏ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۴۷ * معمولا به‌عنوان روشی برای پاک‌سازی ثانویه نفت در محدوده‌های حساس استفاده می‌شود. - محدودیت‌های بیولوزیکی عملیات نباید مزاحمتی برای مناطق حساس ی حیات‌وحش به همراه داشته باشد. در هنگام کار گذاشتن و جمع‌آوری این ابزارها صدماتی به محیط وارد می‌شود. هم‌چنین زمانی که این ابزارها توانایی جذب نفت خود را از دست می‌دهند. نفت در مناطق آلوده باقی مانده و اثرات منفی به جای می‌گذارد. سم ۰ اسب ۹ با ۰ مها و ما ۵ ی بک همه : 3 < یپ را ی : اس ۶ ۱ کات ۰ اف 1 ۸ ره شکل پ.۳-۴- استفاده از مواد جاذب نفت برای کاهش آلودگی نفت -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۹-۱۱-۴- جمع آوری سطحی نفت از طریق مکش " - هدف - تشریح روش دستگاه‌ها می توانند با دستگاه‌های آبپاش و بوم‌ها برای هدایت نفت سطحی به‌طرف سر مکنده ابزار به طور همزمان مورد استفاده قرار بگیرند. -نوع منبع آبی در تمام منابع آبی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. می‌توان این تجهیزات را بر روی کشتی به درون آب‌های دریاچه‌های بزرگ انتقال داد. یا با استفاده از کامیون و یا به صورت دستی در نواحی که دسترسی به آن‌ها مشکل است با کمک افراد حمل کرد. - موارد استفاده هنگامی که مواد نفتی در لایه‌های مختلف و یا در میان گیاهان گیر کرده و یا در نقاط دور از دسترس قرار گرفته باشد. معمولا به نقاط دسترسی در سواحل نیاز خواهد بود. برای جمع‌آوری بنزین به ملاحظات خاصی از قبیل استفاده از فوم آتش‌نشانی نیاز خواهد بود. - محدودیت‌های بیولوزیکی محدودیت‌های خاص رفت و آمد به ویزه در نقاط حساس بایستی اعمال گردند. - اثرات زیست محیطی [1-3 -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱۰۱۱-۴- جمع‌آوری نخاله‌های آ: و به نفت ۱ - هدف جمع‌آوری خاک و شاخ و برگ و گیاهان شناور آلوده از سطح آب و نواحی اطراف رودخانه‌ها - تشریح روش در این روش به صورت دستی و یا مکانیکی خاک‌ها و گیاهان آلوده به نفت از محدوده عملیاتی و سطح آب جمع‌آوری شده و انتقال می‌یابند. برای این منظور ممکن است برخی از درختان 9 گیاهان آلوده نیز ریشه‌کن شوند. -نوع منبع آبی - موارد استفاده در مواردی که گیاهان و نخاله‌های سطح آب به حدی آغشته به مواد نفتی شده‌اند که پتانسیل رهاسازی این مواد در طول زمان» مشکلات زیبایی محیط و یا ایجاد مخازنی از آلودگی برای ارگانیسم‌های حیاتی در زیست‌گاه مربوطه را ایجاد کنند. - محدودیت‌های بیولوزیکی در این روش هنگام برجیدن پوشش گیاهی آلوده شده میزان دست خوردگی محیط اطراف و رفت و آمد در نقاط - اثرات زیست محیطی صدمات فیزیکی به مناطق به‌خصوص هنگام استقرار تجهیزات برای جابه‌جایی مقادیر زیاد نخاله پ.۱۱۱-۱-۴- جمع‌آوری و اصلاح رسوبات آلوده " - هدف انجام اصلاحات در رسوبات آلوده شده از طریق افزایش سطح و یا مخلوط کردن آن‌ها به نحوی که رسوبات آلوده اعماق برای قرارگیری در معرض پاک‌سازی طبیعی در سطح قرار گیرند. |- 161۵ ۲۵۱۵۷۵ [ 2- 5601161) 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۵۰ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - تشریح روش در این روش با استفاده از تجهیزات سنگین, شن و ماسه سواحل را جابه‌جا کرده یا رسوبات نزدیک به ساحل را جابه‌جا و سپس تصفیه می‌نمایند - نوع منبع آبی در هر منبع آبی که امکان حضور تحهیزات سنگین در آن منطقه وجود داشته باشد - موارد استفاده * در سواحل با دانه‌بندی ماسه تا شن که آلوده به مواد نفتی هستند (معمولا در سواحلی که امکان برداشت رسوبات به دلیل پتانسیل فرسایش وجود نداشته باشد) * برای سواحلی که مواد نفتی در ترازهای بالاتر از تراز نرمال آب نشت کرده‌اند مناسب است. - محدودیت‌های بیولوزیکی در نزدیکی آب‌گیرهای آب شرب یا کشاورزی, مناطق پرورش ماهی (آزاد یا پرورشی) یا نزدیک زیست‌گاه پرندگان استفاده از این روش پیشنهاد نمی‌شود. به دلیل مخلوط کردن نفت نشت کرده در اعماق با شن و ماسه در سطح ,موجوداتی که در اعماق خاک زندگی می‌کنند دچار اختلال در زندگی خود خواهد شد. تکرار این روند در طول زمان سبب تأاخیر در برقراری تعادل در زندگی پ.۱۲-۱۱-۴- جمع آوری گیاهان آغشته به مواد نفتی " - هدف - تشریح روش در این روش گیاهان آلوده با استفاده از ابزارهای مخصوص یا به صورت دستی بریده و یا کنده می‌شوند. [۵ 1۵:1۵ ۷۵۵۵1۵1100 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -نوع منبع آبی - موارد استفاده ۹ هنگامی که ریسک آلودگی ناشی از نفت چسبیده به گیاهان برای حیات‌وحش بیش از تخریب پوشش گیاهی باشد. - محدودیت‌های بیولوزیکی عملیات بایستی برای حداقل سازی اختلاط رسوبات و تخریبات محتمل, به صورت مداوم پایش گردد. - اثرات زیست محیطی کندن گیاهان سبب از بین رفتن برخی از حیوانات در این محیط می‌شود. در منطقه‌ای که گیاهان آن کنده شده است. پوشش گیاهی رشد کم‌تری خواهد کرد. پوشش گیاهی مناطقی که لگدمال شده‌اند با سرعت کم‌تری به شکل اولیه خود بازمی گردد. پ.۱۳-۱-۱-۴- سوزاندن درجای نفت " - هدف پاک کردن نفت یا مواد نفتی از سطح آب و یا منبع آبی از طریق سوزاندن آن - تشریح روش نفت پخش شده بر روی سطح آب در یک منطقه جمع‌آوری شده و زمانی که ضخامت آن حداقل به ۲ تا ۳میلی‌متر رسید آتش زده می شود. این نفت می تواند درون بوم‌های ضد آتش و یا توسط مرزهای طبیعی مانند یخ یا ساحل رودخانه محدود شده باشد. بر روی خشکی نفتی که بر روی بستر قابل اشتعال (مانند گیاهان و..)قرار دارد سوزانده می شود. نفتی که بر روی بستر غیرقابل اشتعال قرار دارد توسط مواد آتش زا سوزانده می شود. در شرایطی که نفت به درون زمین رسوب نموده است. لازم است تا با ایجاد کانال هایی نفت را در ضخامت‌های مناسب در یک محل جمع‌آوری کرده و سپس آن را آتش زد. نفت‌های سنگین و یا امولسیون‌های تشکیل شده» به سختی آتش می گیرند یا دوام کم‌تری برای سوختن دارنداما آن‌ها نیز قابل اشتعال هستند. 8 با][1-5 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- - نوع منبع آبی در تمام منابع آبی به جز زمین‌هایی که سوزاندن آن‌ها سبب تخریب بیولوژیکی خاک و عدم باروری آن در آینده شود. - موارد استفاده * در مورد لکه‌های شناور به ویژه در ابتدای عملیات پاک‌سازی و به محض این‌که مواد شناور به ضخامت ۲ تا ۳ میلی‌متر برسد. * در خشکی هنگامی که دسترسی به روش‌های فیزیکی برای زدودن نفت. نبوده و مواد نشتی از نوع سنگین * در تالاب‌ها و مرداب‌هاء لایه آب مقدار سیب به لایه‌های زیرین را حداقل خواهد نمود. - محدودیت‌های بیولوژیکی شکل پ.۴-۴- درجا سوزاندن نفت نشت کرده به محیط -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱۴-۱۱-۴- شستشو با آب فراوان و ایجاد سیل مصنوعی "۱ - هدف به منظور جمع‌آوری نفت پخش شده بر روی مناطق اطراف منابع آب - تشریح روش مخصوص کف گیری (اسکیمرها) از سطح آب جمع‌آوری می‌شود. -نوع منبع آبی ۰ در مناطقی که به شدت آلوده شده و مواد نفتی هنوز به صورت سیالی با چسبندگی کم وجود دارند. ۹ هنگامی که مواد نفتی به داخل رسوبات شنی نفوذ کرده باشد. این روش به صورت دوره‌های با روش‌های دیگری از قبیل آب‌پاشی باآب گرم یا سردو با فشار کم یا زیاد مورد استفاده قرار می‌گیرد. - محدودیت‌های بیولوزیکی هنگامی که رسوبات نزدیک ساحل حاوی منابع اکولوژیکی غنی هستند توصیه نمی‌شود. 1]- 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۵۴ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ.۱۵-۱۱-۴- آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد)" - هدف پاک کردن مواد نفتی که به سطح سازه‌ها یا گیاهان و یا سنگ‌ها چسبیده‌اند. - تشریح روش آب با فشار کم (کم‌تر از [0۵م ۵۰) به سطح آلوده پاشیده می‌شود. در این روش برای جلوگیری از گسترش آلودگی می‌توان از تجهیزات دیگر نیز برای محدود کردن نفت و جمع‌آوری آن استفاده کرد. - نوع منبع آبی مرداب‌ها 9 منابع آبی که نفت شنأاور در میان گیاهان سطح آب محبوس شده است. - محدودیت‌های بیولوزیکی هنگامی که رسوبات نزدیک ساحل حاوی منابع اکولوژیکی غنی هستند توصیه نمی‌شود. برای حداقل‌سازی اثرات بهتر - اثرات زیست محیطی در فضاهای خالی نزدیک به ساحل محبوس شود و سیب آلودگی منطقه شود. پ.۱۶-۱۱-۴- آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) " - هدف 1-10-۳۵۳6 6010-۷۷ 6۲ ۳۵۹۱۵۵ 0 2- 1160-۳۹6 6010-۷۷۵0۲ 8 -------- صفحهٔ بعد -------- - تشریح روش این روش نیز همانند روش شستشو با فشار کم است. در این روش فشار آب بین ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ ‎0٩1‏ است. آب با فشار زیاد به راحتی نفت را پاک کرده و اگر حجم آب کم باشد با استفاده از جذب کننده‌ها نفت را از آب جدا می‌نمایند. -نوع منبع آبی از این روش در مناطق دارای بسترهای سنگی, سازه‌ها و مناطق دارای شن و ماسه استفاده می‌شود. - موارد استفاده - محدودیت‌های بیولوزیکی در صورتی که مواد حاصل از شستشو به سمت نقاط حساس جریان یابند عملیات متوقف خواهد شد. هم‌چنین نف" موجود در جریان حاصل بایستی سریعا بازیافت شده تا از آلودگی محیط اطراف جلوگیری شود. - اثرات زیست محیطی در این روش اگر آب به صورت مناسب استفاده نشود.ء به دلیل فشار بالاء نفت جدا شده ممکن است به لایه‌های پایین‌تر نفوذ کند. اگر روش‌های محدودسازی به شکل مناسبی اعمال نشود. آب آلوده ممکن است به مناطق پایین‌دست پ.۱۷-۱-۱-۴- آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) " - هدف پاک کردن نفت غیر شناوری که به بسترهای سفت یا سازه‌ها جسبیده است. - تشریح روش در این روش با استفاده از آب گرم (۳۸ تا ۷۰ درجه) با فشار کم (کم‌تر از ‎0٩1‏ *۵) برای حل کردن و جابه‌جا کردن 1-0-۳ ۳۵۵۹۵۳۵۰, ۲101-۷۷۵6۲ 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۵۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها توسط ابزارهای مخصوص جممع‌آوری می‌شود. در این روش با فشار آب و هم‌چنین با کمک جریان آب مانع نفوذ نفت جدا - نوع منبع آبی سطوح سنگی آلوده شده» بسترهای شنی و ماسه‌ای و سازه‌های آلوده شده به نفت استفاده می‌شود. - موارد استفاده * هنگامی که مواد نفتی سنگین (اما تازه) در سواحل نشست کرده باشند. * استراتژی این روش گرم کردن ماده نفتی تا دمای جاری شدن آن است. * اثر کم‌تری در مورد مواد نفتی سنگین دارد. - محدودیت‌های بیولوژیکی در مناطقی که احتمال تماس آب و نفت گرم شده با مناطق حساس وجود دارد استفاده از این روش مشکل‌ساز خواهد - اثرات زیست محیطی اعمال نشود. آب آلوده ممکن است به مناطق پایین‌دست نشت کند. أسیب دیدن برخی از مناطق و لگدمال شدن برخی پ.۱۸-۱۱-۴- آب‌پاشی با فشار بالا (آب گرم) " - هدف - تشریح روش در این روش با استفاده از آب گرم (بین ۳۸ تا ۷۰ درجه) که دارای فشاری بیش‌تر از ۱۶۰ ‎0٩1‏ است نفت چسبیده جدا می شود. اگر بدون استفاده از سیستم انتقال آب و محدودسازی استفاده شود. باید نفت جدا شده از سطح بلافاصله 1101-۷۷۵0۴ ۳1160-۳۳۳۵۰ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- توسط ابزارهای مخصوص مکنده نفت جمع‌آوری شود. اگر با استفاده از سیستم انتقال آب و محدودسازی انجام شود. - نوع منبع آبی سطوح سنگی آلوده شده. بسترهای شنی و ماسه‌ای و سازه‌های آلوده شده به نفت استفاده می‌شود. - موارد استفاده * در مواردی که مواد نفتی در اثر هوازدگی به نحوی به سطوح چسبیده باشند که با فشار کم آب گرم قابل * برای جلوگیری از رهاسازی مواد نفتی نشت کرده به مرور زمان * برای شستشوی سازه‌های مصنوعی در سواحل به منظور زیباسازی - محدودیت‌های بیولوژیکی در مناطقی که احتمال تماس آب و نفت گرم شده با مناطق حساس وجود دارد استفاده از این روش مشکل‌ساز تمام ارگانیزم‌هایی که در محدوده مورد استفاده از آب گرم هستند از بین خواهند رفت. آب آلوده و نفت ممکن است به حفره‌های بین سنگ‌ها نفوذد کند. پ.۱۹-۱-۱-۴- تمیز کردن با بخار آب " - هدف پاک کردن نفت‌های چسبیده به سطوح سفت - تشریح روش سطوح آلوده با استفاده از آب بسیار گرم یا بخار آب (دمای ۷۰ تا ۱۶۰ درجه) پاک می‌شود. در مقایسه با سایر روش‌های | ستفاده از آب تحت فشار در این روش آب بسیار کم‌تری | ستفاده می‌شود. 1- ٩۱۵00 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۵۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - نوع منبع آبی این روش بر روی سازه‌ها و یا سنگ‌های بزرگ آلوده انجام می‌شود. - موارد استفاده در مواردی که استفاده از آب گرم موثر نبوده از این روش استفاده خواهد شد. - محدودیت‌های بیولوزیکی در مناطق حساس با لایه‌های نرم» پوشش گیاهی یا اجتماعات بیولوژیکی و زیر سازه‌هاء از این روش نباید استفاده گردد. - اثرات زیست محیطی تمام ارگانیسم‌ها در محدوده‌ای که از بخار آب جوش استفاده شود. از بین خواهند رفت. جمع‌آوری تمام نفت جدا پ.۲۰-۱۱-۴- ماسه پاشی " - هدف برای پاک کردن نفت خشک شده با سفت شده قدیمی از سطوح - تشریح روش در این روش از ابزار مخصوص ماسه پاشی برای پاک کردن سطوح استفاده می‌شود. در برخی موارد استفاده از ماسه - نوع منبع آبی استفاده برای پاک‌سازی سازه‌های مصنوعی از قبیل دیواره‌های ساحلی یا ریپ‌رپ‌ها در مواردی که شستشو با بخار موثر نبوده است. 8 ل 5۵3 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- - محدودیت‌های بیولوزیکی در مناطق حساس با لایه‌های نرم. پوشش گیاهی یا اجتماعات بیولوژیکی و زیر یا مجاور سازه‌هاء از این روش نباید استفاده گردد. تمام ارگانیسم‌ها در محدوده‌ای که پاک‌سازی انجام می‌شود. از بین خواهند رفت. جمع‌آوری تمام نفت جدا شده نیز پ.۳-۱-۴- روش‌های شیمیایی پ.۱-۲-۱-۴- پخش کننده‌ها " - هدف این مواد برای حذف نفت شناور از سطح آب و توزیع آن در ستون آب به کار گرفته می‌شوند تااز اثرات آلودگی بر نقاط ساحلی و آکوسیستم‌هایی که از سطح آب استفاده می‌کنند. بکاهد. - تشریح روش می شوند. این کار در سطوح بزرگ (دریا) به کمک هواپیما و در سطوح کوچک تر می‌تواند به کمک قایق. صورت پذیرد. این مواد می توانند به تنهایی یا مخلوط با آب مورد استفاده قرار گیرند. این ترکیبات با کاهش نیروی کشش سطحی مواد نفتی سبب تقسیم لکه‌های سطحی به بخش‌های کوچک‌تر می‌شوند. برای مخلوط شدن مواد نفتی پخش شده در آب. -نوع منبع آبی آب‌های آزاد و رودخانه‌های بزرگ با حجم و عمق آب کافی, به منظور انجام شدن اختلاط 121565 -1 5۳۲۵۷ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶۰ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - محدودیت‌های بیولوژیکی از طرفی مواد پخش کننده تنها به صورت مقطعصی موتر بوده و در صورت استفاده از این مواد برخی از اترات نامطلوب پ.۲-۲-۱-۴- جداکننده‌های مخلوط " - هدف جلوگیری از مخلوط شدن آب و مواد نفتی و شکل‌گیری امولسیون می‌توان از این مواد استفاده نمود. - تشریح روش این ترکیبات در غلظت‌های کم (۰/۱ تا ۲ درصد) به مواد نفتی مخلوط شده با آب اضافه می‌شوند. هم‌چنین می‌توان از این مواد برای جداسازی آب از مواد نفتی برداشت شده توسط اسکیمرها.ء استفاده نمود. هم‌چنین با پاشش این مواد بر سطوح لکه‌های نفتی (توسط قایق یا هواپیما) می‌توان از تشکیل مخلوط آب و مواد نفتی جلوگیری نمود (در آب‌هایی نا آرامی که تشکیل مخلوط آثار بدی به دنبال داشته باشد). -نوع منبع آبی در تمامی محیط‌های آبی که امولسیون آب 9 مواد نفتی موجود بوده یا احتمال تشکیل آن باشد. - موارد استفاده برای جداسازی آب از مواد نفتی جمع‌آوری در شرایطی که مخازن نگه‌داری این مواد محدود باشند و برای لکه‌های ۱- ۳۹۵۱۵۱۵-1۲۵1 ۸15 -------- صفحهٔ بعد -------- - محدودیت‌های بیولوزیکی از آن‌جایی که این مواد به تازرگی مورد استفاده قرار گرفته و حجم مورد نیاز از آن‌ها بین ‎۰/٩۱‏ تا ۰/۱ حجم مواد پخش‌کننده است. اطلاعات خاصی از نحوه اثرگذاری زیست‌محیطی این مواد در دست نیست. پ.۳-۲-۱-۴- مواد ویسکوالاستیک " - هدف به منظور ازدیاد خاصیت ویسکوالاستیسیته مواد نفتی شناور در سطح آب به آن اضافه شده و سبب افزایش نرخ کف‌گیری به کمک اسکیمرها خواهد شد. - تشریح روش این ترکیبات شیمیایی, به صورت مایع بر روی لکه‌های نفتی اسپری شده و ممکن است به مقداری اختلاط نیز نیاز داشته باشند. پس از این عمل مواد نفتی بدون تغییر خواص شیمیایی» به ماده‌ای ژله‌ای تبدیل خواهند شد. این تغییر ضمن افزایش سرعت اسکیمر در برداشت مواد نفتی. مقدار آب همراه آن را نیز کاهش خواهد داد -نوع منبع آبی هنگامی که نیاز به افزایش سرعت برداشت توسط اسکیمرها باشد. بوم گذاری از الزامات استفاده از این مواد به حساب می‌آید. هم‌چنین استفاده از مواد ویسکوالاستیک برای مواد نفتی سنگین و غلیظ توصیه نمی‌شود. - موارد استفاده هنگامی‌که نیاز به افزایش سرعت برداشت توسط اسکیمرها باشد. بوم گذاری از الزامات استفاده از این مواد به حساب می‌آید. هم چنین استفاده از مواد ویسکوالاستیک برای مواد نفتی سنگین و غلیظ توصیه نمی‌شود. - محدودیت‌های بیولوزیکی 15 ۸ ع11 ۷1۵۵0-۳۵۹ -] -------- صفحهٔ بعد -------- نقاطی که لکه نفتی با زباله زیاد همراه است. ارگانیسم‌های حیاتی گردد. بنابراین استفاده از این روش تنها در مواردی توصیه می‌شود که هدف بازیاشت نفت از مخلوط پ.۴-۲-۱-۴- عامل جمع کننده " - هدف این مواد به منظور جمع‌کردن مواد نفتی در سطوح کم‌تر و ضخامت بیش ‌ترء برای افزایش سرعت و کارایی عملیات پاک‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند. هم‌چنین می‌تواند از آن‌ها برای دور کردن مواد نفتی از نقاط حساس استفاده نمود. - تشریح روش ترکیبات شیمیایی حل نشدنی در آب هستند و با مقادیر کم (۱ تا ۲ گالن در هر مایل طول) برای پاک‌سازی آب اطراف مواد نفتی تازه نشت کرده» مورد استفاده قرار می‌گیرند. -نوع منبع آبی - موارد استفاده برای جمع‌آوری مواد نفتی در کنار هم مورد استفاده قرار می‌گیرند. اما از آن‌جایی که توانایی نگه‌داری این مواد را ندارند معمولا در سواحل و بنادر و مکان‌هایی که ابزار پاک‌سازی مواد نفتی در دسترس هستند و امکان پاسخ سریع به حادثه نشت وجود دارد استفاده می‌شوند. این مواد در جریان‌های سریع کاربردی ندارند. |- ۲16۳0108 ۸ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۵-۲-۱-۴- مواد جامد ساز " - هدف - تشریح روش کرده را برای چند دقیقه تا چند ساعت به جامد تبدیل می‌کنند. از وسایل و دستگاه‌های مختلفی که برای پاشیدن مواد به کار می‌روند (یمپ‌های آب‌پاش)» می‌توان برای پاشیدن این مواد استفاده نمود. - نوع منبع آبی در همه موارد هنگامی‌که هدف عدم جابه‌جایی مواد نفتی باشد. می‌توان از این ترکیبات استفاده نمود. با توجه به احتمال عدم اختلاط کافی, ممکن است مخلوطی از مواد نفتی جامد شده و مایع وجود داشته باشد. این ترکیبات را نمی‌توان با مواد - محدودیت‌های بیولوزژیکی بایستی ترکیب تشکیل شده تحت هر شرایطی قابل بازیابی به مواد نفتی اولیه باشد. نشده از آب. در طولانی مدت. می‌توانند آثرات نامساعدی به همراه داشته باشند. 1- 5011118 -------- صفحهٔ بعد -------- - هدف این مواد با هدف جلوگیری از چسبندگی 9 نفود آلودگی در لایه‌های مختلف ساحل. مورد استفاده قرأر می‌گبرند. - تشریح روش چسبیدن مواد نفتی به سواحل گردند. از آن‌جایی که این مواد در پیشانی که نفتی بایستی تزریق گردند. زمان‌بندی در استفاده از آن‌ها بسیار مهم است. -نوع منبع آبی - محدودیت‌های بیولوزیکی - اثرات زیست محیطی پ.۷-۲-۱-۴- ترکیبات شیمیایی پاک‌سازی سواحل " - هدف این مواد با هدف افزایش کارایی پاک‌سازی مواد نفتی از لایه‌های آلوده شده مورد استفاده قرار می‌گیرند. - تشریح روش این مواد برای پایین آوردن دما و فشار آب به کار می‌رود تا مواد نفتی را از لایه‌های آلوده شده برای شستشوی کامل, خارج کند. 1 معررزاه ناگ هن -۱ ۹ ۲۱10005 ماگ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- - نوع منبع آبی - موارد استفاده این روش بیش‌تر زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که کارایی عملیات شستشو با فشار زیاد کاهش یافته باشد. - محدودیت‌های بیولوزیکی از آن‌جایی که هدف اصلی بیش‌تر جمع‌آوری مواد نفتی نشت کرده تا پخش کردن آن در ستون آب. لذا در مواردی - اثرات زیست محیطی با پخش بیش تر مواد نفتی در ستون آب. احتمال جذب آن‌ها توسط رسوبات و انتقال و نشست آن در سواحل بیش‌تر می‌گردد. از طرفی اثرات و خواص سمی این مواد مشابه مواد پخش‌کننده است. پ. ۳-۱-۴- روش‌های بیولوزیک پ.۱-۳-۱-۴- غلیظ سازی با ریز مغزی‌ها " - هدف این مواد با هدف افزایش سرعت تجزیه میکروبی مواد نفتی و از طریق اضافه کردن ریزمغزی‌ها (اغلب نیتروژن و فسفر) انجام می‌گیرد. - تشریح روش این مواد به یکی از روش‌های زیر به محیط اضافه می‌شوند: اسپری به صورت مواد نامحلول مواد جامد که بایستی به آهستگی اضافه شوند. فرمولاسیون نفت دوست که به مواد نفتی می‌چسبند و بایستی مستقیما در محل تجمع مواد نفتی اسپری شوند. -نوع منبع آبی 1- ۳۲۳۱۵) 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها در تمامی محیط‌هایی که ملاحظات ایمنی اجازه استفاده از این مواد را بدهند. - موارد استفاده برای مواد نفتی نیمه سنگین تا سنگین, پس از انجام کلیه اقدامات جمع‌آوری و پاک‌سازی مواد و برای مواد نفتی سبک هنگامی که کارایی روش‌های جمع‌آوری و پاک‌سازی کاهش می‌یابد. از این مواد می‌توان استفاده نمود. بهترین کارایی این مواد در مورد سوخت‌های دیزلی با ساختار مولکولی غیر درشت بوده و در مواقعی که ضخامت لکه نفتی زیاد باشد. کارایی مناسبی نخواهند داشت. از طرفی در مورد مواد نفتی که سرعت تبخیر آن‌ها از سرعت تجزیه بیولوژیک آن‌ها بیش‌تر است (بنزین) توصیه نمی‌شوند. در مورد آب‌های کم‌عمق یا بدنه‌های آبی محدودشده (سدها و9 در یاجه‌ها) توصیه نمی شود. چرا که در صورت باقی - اثرات زیست محیطی اطلاعاتی در دسترس نیست. پ.۲-۳-۱-۴- پاک‌سازی طبیعی به کمک میکروب‌ها " - هدف این مواد با هدف افزایش سرعت تجزیه میکروبی مواد نفتی و از طریق اضافه کردن میکروب‌های زنده انجام می‌گیرد. - تشریح روش فرمولاسیون شامل میکروب‌هایی با قابلیت از بین بردن هیدرو کربن‌هاست که به محدوده آلوده شده اضافه می‌شوند. -نوع منبع آبی در تمامی محیط‌هایی که ملاحظات ایمنی اجازه استفاده از این مواد را بدهند. ۱۳ 2- ۷۵ 0۳۵[ 3 ۵۳0 06 8 -------- صفحهٔ بعد -------- سیک هنگامی که کارایی روش‌های جمع‌آوری و پاک‌سازی کاهش می‌یاید. از این میکروب‌ها می‌توان استفاده نمود. بهترین کارایی این مواد در مورد سوخت‌های دیزلی با ساختار مولکولی غیر درشت بوده و در مواقعی که ضخامت لکه بیولوژیک آن‌ها بیش‌تر است (بنزین) توصیه نمی‌شوند. - محدودیت‌های بیولوژ یکی در صورتی که این میکروب‌ها به همراه کود به آب اضافه شوند.ء در آب‌های کم‌عمق یا بدنه‌های آبی محدود شده (سدها و دریاچه‌ها) توصیه نمی‌شود. چرا که در صورت باقی ماندن مقادیر اضافه این مواد. منبع آبی مورد نظر دجچار - اثرات زیست محیطی پ.۲-۴- معرفی ابزارهای پاک‌سازی و نحوه به کارگیری آن‌ها باتوجه به این که یکی از مهم‌ترین اقدامات در زمان مقابله با آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌هاء جلوگیری از گسترش آن و محدود کردن آن در یک منطقه خاص است. روش‌های محدودسازی نفت بر روی سطح آب رودخانه‌ها و مراکز آبی به دو دسته کلی تفکیک می‌شود. این دو دسته عبارتند از: - روش‌های محدودسازی با کمک بوم‌های تجاری - روش‌های محدودسازی صحرایی باتوجه به کاربردها و ویژگی‌های مختلف مناطق آلوده انواع مختلفی از بوم‌ها به شکل تجاری تولید شده و توسط سازمان های مسوول و تیم‌های عملیاتی در زمان بروز حادثه مورد استفاده قرار می‌گیرند. در صورتی که این بوم‌ها به هر دلیلی در دسترس نباشند و یا امکان استفاده از آن‌ها در آن منطقه خاص (به دلیل دشواری دسترسی و پوشش گیاهی می‌شود و موانعی در مقابل گسترش آلودگی در منطقه ایجاد می‌شوند که به این روش‌هاء روش‌های صحرایی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها مزایا ۳ معایب مربوط به استفاده از بوم‌های تجاری 9 روش‌های محدودسازی صحرایی در جدول (پ.۱-۴) ارائه شده جدول پ.۴ ۲- مزایا و معایب استفاده از این بوم‌های تجاری و روش‌های محدودسازی صحرابی نگه‌داری و انبار کردن بوم‌ها سهولت به کار گیری در اکثر مناطق ۱ کار کرد خوب و کارایی بالا در محدودسازی هزینه‌های رفع آلودگی نفت چسبیده به بوم‌ها قابلیت استفاده محدد در اکتر حوادث َ کی ۱ مشکلات نابود کردن بوم‌های آلوده‌شده در اغلب حوادت این مواد و ابزارها در اختیار هستند رفع آلودگی ایجاد شده برای مواد به کار رفته غیر ممکن است در اغلب موارد تجهیزات تخصصی زیادی مورد نیاز نیست مشکلات نابود کردن و از بین بردن مواد الوده وجود دارد ب افراد در محل می‌توانند از این مواد به سهولت استفاده نمایند این روش‌ها به صورت موقت هستند پ.۱-۳۲-۴-روش‌های صحرابی محدودسازی نفت علاوه بر استفاده از بوم‌های تجاری روش‌های متعدد دیگری نیز باتوجه به ویژگی‌های نفت آلوده و مناطق آلوده شده یا در معرض آلودگی وجود دارد که روش‌های صحرایی محدودسازی نفت نام دارند. این روش‌ها باتوجه به این‌که با حداقل امکانات در اختیار و یا استفاده از موانع و امکانات طبیعی که در منطقه وجود دارد. انجام می‌شوند به این نام مشهور هستند. مهم‌ترین روش‌های صحرایی مقابله با گسترش و محدودسازی نفت عبارتند از: - استفاده از بوم‌های ابتکاری (پوشش‌های پلاستیکی و شلنگ‌های آتش‌نشانی) - استفاده از شاخ و برگ درختان و ایجاد موانع - اسپری آب برای محدود کردن لکه نفت بر سطح آب - فنس‌های جداسازی با استفاده از علف‌ها و گیاهان و شاخ و برگ - سدهای کوتاه عبور جریان از زیر سد - سدهای پلاستیکی " در تصاویر زیر برخی از روش‌های صحرایی محدودسازی نفت که در صورت فقدان تجهیزات. مشاهده می‌شود. |- ]7۳ 007 ۳10۷ 1204 2- ۷/۵۱۳۲ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 15 ما دب اه ۹ص هنم ز ی مس - ۰ ۰ سا جات هس نع اج ها ۱ ی 3 1 3 ص : ۰ نک موی 9 رآ ۹ تیه نیا 8 , اس شکل پ.۵-۴ -نمونه‌ای از ایجاد بوم با استفاده از حداقل تجهیزات در اختیار (نایلون و شلنگ آتش‌نشانی) 1 [ ش را ی و ی 1 ای ۱ و اج لت ۹۹ 9 1 ۰ و 0 ۱ 1 : : ( سس نو پم موس زو 0 خرهه . تد 1 - .۰ رای بط ً ی ی ۳۳ ونم اوه امه را را . و دس ها یی ی اه سا و شا هت ای مه مخت هوک ی بپ. ۶-۴ - ایجاد مانع برا ترش آلودگی با کمک آب‌بندها قت و خاشاک منطقه 7 یه برای س‌ / با ی مو 9 ۹ ۳7 ۱ ۹ ق یب با و سا 2 ۹ 5 ۱ ۱ حل وب در 9 ی ّس 2 : ۰ اه را تا و لک ۲ ر یا و ۳ ۱ مس اه مد تقو ۰ ّ ی ا را ام ۰ ۵ ی . شکل پ.۷-۴- ایجاد سدهای کوتاه و محدود کردن گسترش نفت به مناطق مختلف و عبور جریان از زیر آن ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۰ 70 ت ره ز نفتی رودخا 3333333333333333 ۰ بو هو ۰ ۳ ۱ ما یه : 5 ۰ ۰ را یه ۰ یه ۰ ۰ ۹ ار ماه ْ : ۰ و ۰ بط ۳ رم ی للع مب را زا ی وق مه ۱7 اد 2 چی کر با ما : ۳ یمن را ۳ وب سس » ۰ .دمومس تا راز 9 هر شب [ ۹ : مس سو اور تا اف گو ی : 1 "وه یا ز و :+ نک ۱9 ۲ او کم و 2۶ 2 مم زا 2 ۲ 4 , ۳ ری ی ۹ [ ۲ - ۰ رز ۰ 360 را په ازریم و 9 ۱۶ 8 دای : اه پا :۱2 س و و ند ۱ رد ۷« ری ۳ نید ی ی ۱ اج پا رو ۲ ۷ ام ی 2 و ۳ 1 ند < ما ۳۳ 8 ۸۳۶ ۲ ۹ 4 ۸ هفحت ما ِ ری شاد - ۵ - ۹ ها روهها ۰ ۲۵ . 2 یه یه یه وگ کر ی ی مکی + مرها ری رض ا< ۴ دی . ۳ سر جسم اچ را و ی گه کا ست را وام ۰ همسرم ی رس اه ی ار مرو و چا مع کی سا رو حول تاو رت فص ام ۱ لح 222 ده ومد د و ۱ وچ پا ی رد و نس ُ. دک مکی را ما حدم و ما وک وه کی یج ۰ او موه مید ک بض ری ارحص رز زگ 7 ی و ی ها 0 او همه ی َ ی رم و کرو ری لگ وه هه هرایم :: و و۱ ار ان ما ی هام ۱ | ی 1 ند موه رخ زو و : 1 او یی , ۲ ی ۰ ۱ مت 4 ۰ 3 ۰ .ی ۰ ی ده َ 1 . : 8 ۰ 1 هم 3 0 نا ۱ و یا ست ۱ 5 ۹ ۹ و ۰ ره و را ی 1 را ۰ 9 ۳ رس ۹ ورس 1۸ و ۳ ,۶ ۹ 47 ۹ ۸ ۰ را 7 خی ۹ 0 عم ۱ ۰ رح ده اه ۰ 1 5 اخ ی رگ ها خآ ۹ ون ی ام ی رورا چا 9 ی ل سته و 1 ۸ 1 عم ی یم موبلا و تاه 5 ش ۲ ال در هی 3 »9 ۲ هه ( ی ری هاش ۵ تشه اون ری و دو ص را 2 کو ی 9 را ضح هو امار ۶ 91 ه ۰ 2 و ارش با 713 ۹ 1 و ۳ وی رس یه ون و در تا پل ی 2 و 1 ی یر ۱ , ی وا ۳ اک چم کون وا رو کس رش ید س : ۹ ما رو ۳ یش را ای منک را ای گنرد مد بح ید ,یا ی مر 6اه وحم مد ما که 7 و من دموا و اس ی مس ی ی ز سرد ور سا 1 4 2 اک شک و هک کوش 1 ارم ی ی ی ی واگ ها وه نوس ی ی ند سر کرد 9 2 رس ِ ری ۹ رو ر روط رو مهم ربیخ ده مها و ست چا رام اه او وا و مه وی و ور و اد را کر مرا اک هگ رک تم ۳ عم : مرو کنیا جک 7 اک رد روک وا کرد تا رون وم و او دود شا ی را وک رت اه وم مره ۰ وا ان ۹ ی و ی ی ۶۱ فا یر ۱۸ هاچ مرو ۳ : ای ۰ ۱ ما ۰ ۹ ۱ اس : وه ۳ توا + اد ۸ ۰ سر ۰ ۰ سید همم هش ۰ رز ام رن وا ۳ ان ههام ی را 1 یه بط و مد : ۴ م7 بو وی ی : ۰ ور ود ی و ان یچیه شش ۳ وم ۹ رخا ی که که 7رد مر ۲ دنا ی کر ی [ و َ یا لا وج ۹۳ 0 ره رکه و ده وا را را نا یک و چگ ور تفن گ 2 ۳ 1 کم ۹ 3 ما دم مه مق سا سا نهر . ی دح 9 ره و را مس ۸ رش هر ۴ ادا ام مه ۵ رک .7 ۰ هید ۰ عسودو ی ۱۹: شید 1 7 0 ۹ رت ِ و مه ۹ ۷ ۰ رو 1 5 : 7 رت ۰ رو و دمم بح . ی ام اج سا وج ز 1 ی 6 و و ی ۲ و و رو را و موم تمه ید کب و 4 و ود شکل ب نمونه‌ای از احداث سدهای کوتاه به منظور عبور جریان و ممانعت از عبور آلودگی یی فا 2 کی چگ اج موش ان ره 0 26کس دا هم یت هه و کی یو و وه ار و کر مرگ وگ اس ۷ وج ایند ما و ات وه چو ی یکی ی 0 و کح ارس سا ۰ ی توا رش ۰ ۹ غ 0 را ْ- 0 9 ۱ تب مه ان وی رد موه 3 [ ,و یمه و ۱ ۹ + < سس سس و ۰ وه ۹ شمه زر ی ود 0 ام بت موی دسا شا رام رن هو مک ور ون ۵ وا ۱ ی که 5 رو اد ۳ ما موه - 7 سه ۴ زک ۰ یگ پر چا ار وا انا وا ارو و ی رو تمرم طسو ی ور 5 وی او زره با ره دس ده اد ی ی : 0 ۹ هم 9 ای را ۰ یا هل احساس در ها ۶۴ ۳۹ هی ۱ بو ساب ۳ با او بر و رش نکش اه ها دور جر کی مک ال که و رص اش ۹ یک تم 2 9 7 رکه انا ای ی اه پر ی : ۰ یال ۲۹ :۴ که موم ی ۰۱۳ ۰ . ۰ ی کید ند با که مور کر روم هن 3 اس راد ی و ۶ و مود و مد هو و یک چا مسا ۰ وک سا رز مه با نو اج 2 ۰ جر وه اد ارو ان رجا اه ۳۹ ۰ وه 7۳ 4 و ۰ رس را سا کش هی او یم ۹ ع ی ۸ با 7 از ۲ 1 ۳ ۳ ۱ 1 دی را ما 0 ی ۵ 2۳۱ بر ره و سس یام نت . چیه ۴ و ام وه رسمه سک ساسا میا و اه یه ج۸4 یه اس ی تک 2 ما 4 ۳ ۰ ۹ دا افو و ماک .۰ اه رد آس راگرم ک گوان پر وا سا 1 و ها ۳ و 8 ۹ درو اوه ده ی را کوک و 1 سا ره بکده ,۳۵ ۹ 1 بط و دا ی و اق رای ارت ره و ی موی ۳۳ سک ی ۱ ۱ اوظ ۳ مس ی ۰ وا 6 ۰ ۹ ی او 7 نویه 2 ۹ : : > ۹ پ.۹-۴- استفاده از ۲ ۰ ز گسترش ]۲ شکل پ ز حصارهای فلزی و گیاهان برای جلوگیری از گسترش آلودگی »ها و دریاچه‌ها وت -------- صفحهٔ بعد -------- - ۵ ۸ ۰ ۰ ی ۰ ۰ 55555چچگچگجگگککججججج<ج<ج<جمجمجمجمجچشگگگججججججججججججججججححححححححششششششششششششششششششششجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجججججججججججججحح 1 ۰ ۰ ا 1 ۰ 2 : ما : پر ها ی ۰ .7 2 ۰ رو ی با هه ره ۱ با و ۰ ام بر 8 ور 0 ۱ کت ی ۰ نها و ی سج . نی ۰ دک ی نش 4 ره ترا ی ی را ی ی رت زو و ۸ پا ی ی - 1 ماس 7 : کی 1 ی : ۳ ۰ هه 3اه و :0 پیت :1 تن 5 ار را با ار ۹ را ور ی َ: ّ 1 3 ۵ شکل پ.۱-۴- استفاده از حصارهای فلزی و گیاهان برای جلوگیری از گسترش آلودگی ۴ پوه ۹ و بیس ی اوه ارت یه ۳ ی رد و ی را دا ی ۹ رم ۱ ۶ رمق ی اخ و 1 : لکشم کی اه ام ه مک و رم ۷ اه ۹ و یه ای نها 1 . ۱ ارو ادا اک ری ی رن وه وا کی و کر نها 9 م4 اس رای سوریو وا ی رن : : و او ۰ کر 0 ما نس ۰ مود ۰ رس ار اسدن ما رس "۷ ۸ .۰ و . ی 1 پچ سوه کل را ۹ 3 رو ار رس رک دا گر وم لس : - ی ز فخو ند هر ۹ شکل پ.۱۱۴- محدود کردن آلودگی نفتی در یک منطقه خاص با کمک فشار آب ۰ اج 8 ۰ َ وس 9 ۹ ۱ 1 اک سا ی ۹ ۱ ی 1 ۰ کی ححچ ی ی هایگ را اس ۱ 6 ره اک هد ۱ اس اب یا کج یا اسجه ۳ بخ ۹ ها ای ۰ 1 ت یا اچ هر ما سح 1 سا نسلاه َ یه روص ۱ ۰ مه ۹ شکل پ.۱۳-۴- محدود کردن آلودگی نفتی در یک منطقه خاص با کمک فشار آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ 7۳ «دستورالعملمدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها شکل پ.۱۳-۴- استفاده از شاخ و برگ درختان برای محدود کردن آلودگی و جلوگیری از گسترش بیش‌تر پ.۲-۲-۴- محدودسازی نفت توسط بوم‌های تجاری بوم‌های تجاری از مهم‌ترین و پرکاربردترین ابزارهای محدودسازی نفت و جمع‌آوری آن از سطح رودخانه‌ها و مراکز آبی هستند. مهم‌ترین دلایل به‌کارگیری بوم‌ها به ۳ دلیل عمده زیر است: - محافظت از مناطق: یکی از مهم‌ترین کاربردهای بوم. محافظت مناطق ساحلی, حاشیه رودخانه‌هانهرها تالاب‌ها و سایر منابع آبی از آلوده شدن است. - منحرف کردن حرکت لکه نفت: بوم‌ها هم‌چنین به منظور منحرف کردن جریان لکه نفتی از یک سمت رودخانه به سمت دیگر و یا به سمت محلی از قبل تعیین شده برای جمع آوری نفت. و یا جلوگیری آلودگی جزیره‌ها و سازه‌های نزدیک به رودخانه مورد استفاده قرار می‌گیرند. - جمع‌آوری نفت سطحی: بوم‌گذاری تاثیر زیادی در عملیات جمع کردن و نگه‌داشتن نفت در سطح آب در یک منطقه خاص برای سهولت جمع‌آوری آن (با کمک روش‌های متنوع جمع‌آوری نفت) دارد. استفاده مناسب و موثر از بوم‌ها سبب می‌شود تا مسیر حرکت آلودگی در سطح آب تغییر یافته یا جهت حرکت آن به سمتی دیگر از رودخانه حرکت شود. در این شرایط مناطق حساس (از نظر زیست‌محیطی با اقتصادی و اجتماعی) در کناره‌های رودخانه از آلودگی محفوظ مانده و آلودگی در مناطق از پیش تعیین شده جمع‌آوری شده و در آن محل‌ها توسط ابزارهای مخصوص جمع‌آوری می‌شود. بوم‌ها سبب می‌شوند تا نفت نشت شده بر روی آب راحت‌تر جمع‌آوری شود. تلاش‌ها برای جمع‌آوری نفت در یک محدوده کوچک تر متمرکز شود و از گسترش آن به سایر مناطق جلوگیری می‌نمایند. بنابراین استفاده از آن‌ها به شکل مناسب و موثرء سبب محافظت مناطق حساس مانند رودخانه‌هاء دریاچه‌ها و نهرها و سایر منابع آبی و یا سایت‌های تاریخی و باستانی می گردد. به همین دلیل بوم‌ها در عملیات مقابله با آلودگی نفتی کاربرد وسیعی دارند. در تصاویر زیر روش‌های به‌کارگیری بوم‌های تجاری مشاهده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- پیو لیس اس ما یا را بآ عبانم یاه‌میرح زا یتفن داوم یزاسکاپ یاهر از ب 33333333333 هه که ۹ و ۴ 1 موه : 8 ۰ * ار 0 دص رود یی یی وی ای ج تص را نگ و هک ا کس ان ۹ ی 0 نخس ده کرت وحت مه رک یی نخو مب ظ ۱ 8 ایک مک و ۹ ام مین ما ۰ - ۰ [ ها ط ۸ رها سس . او اه یس ی ص ۲ 3 یه * او و ,۳ 1 و ی تک ری مع ‏ 2 وه ی خی سل کی وش اس کون کج ی مر سم مه ی ۳ یت اس پچ 1 1 اه :۹ حور اه ی 0 9 ۰ َ 7 ام سوت > دص 5 ‌ تیا 4 ا سا او و رای اه ۰ - دا ره شک سم ۰ ی هه را ی ۰ اه ۹ ٩و۹ ‎٩‏ ۹ ۹ و۹۱۲ َ ۱ 5 - ۰ ها ع اج ادن ام ما ۰ 5 ۰ ۰ که ‌ ِ 2 ۰ 6 ۰ ۰ ۳ ۰ ۲ ی ۰ ۰ .۰ ۰.۰ در ع ۰ .۰ ستفاده از بوم‌ها برای محافظلت از مناطق حساس (مانند با پوسس گیاهی یا مناطق را : رن اه او با 9 1 ۱ 7 ۲ وه 1 هی و را ۱ 1 ی مم << مه و۱ - زا : ۲ ۱ ۲ : : : ی ی ی ۰ کدی تا - 1 رو راو : 0 ی ۱ ۱ اه : اس سوت - ۳۳۳۳ َ ای ی .۴ -۱۵- استفاده از بوم‌ها برای محافظت از مناطق حساس (مانند تانک‌های ذخیر 7 8 :ی 1 ره و ۱ 3 سر 9 ۱ گو رد رم و دک ری هی دی مک وه رک 5 یا یا ۰ : 9 کر را 7 4 9 2 ی رپ هم 7و ی دو ار ۰ نم مره ام ‌ ی 1 ی رخا ی َ تج تا . ۰ 7 . ای 7 4 ۰ 3 و َ زد ی ۰ صِ و را گر ری کی سا مک هک گنک و ها ی و کرد ار ی و رم ۰ : 0 سا و رو 7 ی وه ۹ : وان ۹ ۱ . ۰ ۰ ی جر ۹ تسوا ۱ 8 ۰ ۱ ی . و : ۱ ی رت وا ی 16 1 ۹ ۱ ۰ 7 ِا زر ۶ ۳ درل ۹ : متا ۱ ی 6و ۱ < شمه ۳۳۳ سس -------- صفحهٔ بعد -------- شکل پ.۱۷-۴- محدود سازی و جمع‌آوری لکه‌های نفتی با کمک بوم‌ها در یک منطقه خاص از رودخانه پ.۱-۲-۲-۴- ساختمان و اجزای اصلی بوم‌های تجاری در تصویر زیر ساختمان یک بوم و سه جز مهم آن مشاهده می‌شود. این سه جز عبارتند از: - عضو شناور: این عضو که درون پوشش نایلونی بوم قرار دارد از جنسی انتخاب می شود که به راحتی بر روی آب شناور باشد. - بال: نقش مهار لکه نفتی بر عهده بال است و بال بوم اجازه نمی‌دهد که لکه نفتی از زیر آن عبور نماید. در آب‌هایی که جریان تندی دارند لکه‌های نفتی از زیر بال بوم عبور می‌نمایند. - وزنه مهار: در انتهای بال بوم قرار دارد و برای افزایش وزن بال و استقرار عمودی آن به کار می‌رود. شکل پ.۱۸-۴- بخش‌های مختلف ساختمان بوم‌های تجاری -------- صفحهٔ بعد -------- بوم‌ها برای استفاده در محیط طبیعت باید در طول‌های مختلفی تهیه و به یکدیگر متصل شوند و سپس توسط کابل‌ها با طناب هایی به تکیه‌گاه‌هایی در ساحل و یا سازه‌هایی مانند پایه پل‌ها محکم شوند. در غیر این صورت کاربرد مناسبی نخواهند داشت و نفت از آن‌ها عبور خواهد کرد. مهم‌ترین اجزای بوم به شرح زیر می‌باشند: - عصو شناور - پوشش نایلونی - درزهای اتصال - وزنه‌ها - کابل‌های کشش شکل پ.۱۹-۴- انواع مختلف بوم‌های تجاری برای استفاده در دریاها و رودخانه‌ها بوم‌های تجاری به‌طور کلی به اشکال زیر طبقه‌بندی می‌شوند: - بوم‌های شناور - بوم‌های ارتجاعی - بوم‌های بادی - بوم‌های ضد حریق - بوم‌های آب‌بند ساحل - بوم‌های جاذب نفت نمونه‌هایی از این بوم‌ها در تصاویر زیر مشاهده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- یی ۰ ۳ موی ی ۱ سا 5 -هعه َ ۱ یس ویسجی- پا ۶ ار سس یج ۰ ید و ۱ ی ۹ ۰ سا و اه ۰ رو - فط و گر تس ۳ از ۹ 8 ی 0 سس ضرم 5 ۱ سا ۹ لا یوت ی سا َ وس سوت ۳ 7 ات ت۳۲ ۱ فک ‌ نی ما تب ۰ 6 پر ی ات یا - ۹ اک و :۱ 4 ی ۰ ۲ رح ۷ را ی ۳ سا : ۱ ۰ مهسها ۰ سا : س ۰ 2 ات له : ۶ ِ 6 :۰ 5 : ۱ 1 ی ی گر ۰ : ۹ با 1 اکن و ده سا ۱ هس چا کی ها اص اج ۹ اه با : 5 شکل پ. ۲۰-۴ -نمونه‌ای از بوم‌های مهار آلودگی نفتی ای 8 ان هل - َ 11 ۱ ۳ " ی ۱ پیت اس ۱ ۱ سوریشد 7 ۳ ۱ ۱ سر ۰ ج ۳ مه ۰ را سا و ی 1 ۰ پا ی ۳ هدک میم دق ید یا 5 / نج ۳ ۰ اس ً ۰ 1 ی ِ ۴۹ پا 7 پیت ای ۹ * ۹ 8 َ ی ۰ ۹ ی ً ۰ . ۰ ۰ ْ و شکل .۳ ۲۲ نمونه‌ای از بوم‌های ارتجاعی ۰ زبخ ی ص ی - - ۱ ی 1 ح‌ِ ۱ هد ۷۹ ۹ مضه 4 ۹ : ۹ هه شکل پ.۲۳۲-۴- نمونه‌ای از بوم‌های بادی -------- صفحهٔ بعد -------- پیو لیس اما یا یا را بآ عبانم یاه‌میرح زا یتفن داوم یزاسکاپ یاهر 3333333333333333 ی ۹ پا کت رت سم ۹ ای ۹ ور ها ی رو ۱ ۹ 1 1 هه 4 نی ود سر ۳ ۶ ۷ اد حتاف ۳ 19 ۰ نا َ . ای ۱ مرو ۳ 1 اه ۹ ام و در وا با طچ ۹ ی رگ کر ماه 1 ۰ ار ور ها ۹۷ وچ و ۵ ۳ سس ۹ و یسم هت ما ار 0 ته حج لس رم چو وا من بیگ ها۹ یدک یو در ار او و یا جا ۳ ییا ید ۳ ی پیه ۰ ار رن : ۰ ۹ 7 بر اه ویس تسه یا ‌ ۳ و ۹ :۳ ۳ ۹ ۰ هار اه #۵ چا کپ رگ بر و ۲۹( و هط با ماه ار اد و سین موی نار کی دا سس ۹ فش ۵ ری بو ۹ رس ۳ و ۹ ی و 2 ۹ 1 ۹ ی ۹ رس : ی و و هر 0 ورا ی بت بو اب اس با هو جز دا 5 زر ار ع 13 ۳ ی ماو ده را شکل پ.۲۳-۴- نمونه‌ای از بوم‌های مخصوص ساحل : اش +8 ام ۱ َ سا ۹ و" ۰ یگ اج موم مره هد 1 ی 1 58 را ۸ ۰ او ی م # و بر ی ات ۰ ۰ ۰ و ۰ کل ۰ هه اه ام اس ۰ ۰ , ۰ ی ی ۰ رنه بو ۰ خر ده ۳ ۳ سا و باه + ۲ 0 58 ِ ظّ ۳ ۱ ۱ - م‌ ی ِ‌ِ راو ی ۷ اس ود : یگ وی 7 > ۱ ی اه و عطق * ۱ اهاط وه و ار یحی 1 م سص یسب ۰ اس س ه 2 8 و وت : اس ۰ .۰ ۰ ۰ ۰.۰ شکل پ.۲۴-۴-نمونه‌ای از بوم‌های ضد حربق ۹ ۹ 5 5 8 ه ۹ 9 یه ی ) ۹ ی ۰ پر ۰ 0 ً رم اُ تا 8 ۹ 0 0 ۱ 5 ۳ ۸ َ ۰ ۹ روم ۱ ۹ ۰ نا 5 ی 7 یج اه 1 5 ای ایس َ ی 1 « ۹ 0 9 ه کر وه ۱ ۰ ۹ وس زیت ۳ ات ۹۹ م ۰ - را ۱ ی و : 1 نک | هش هه ۱ ی ِ ۶ ۰ ی ۰ 1 : ۳ ۸ َ .۰ ۹ .۰ ۰ ۰ 1 مت ۹ ارس ۰ ام ۰ ی ۰ , 9 ۰ ی / . و ۴۷ سر ‌ ۹ پس ۰ .۰ سل کی ار ‎٩‏ را ۳ ها م بو و وت ار ور ۸ ۲ 1 ۱ 1 ز کس هه رو ام 0 + ۰ ۰ یس ۰ ۰ ۰ ۷ ۰۰ و شکل پ.۴ ۲۵ - نمونه‌ای از بوم‌های جذب کننده نفت ۳۷۳۷۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل پ.۲۷-۴- به کارگیری بوم‌ها در نهرها و رودخانه‌های بزرگ برای محدودسازی جریان نفت شناور پ.۳-۲-۴- روش‌های بوم‌گذاری در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها با توجه به این‌که هر حادئه نشت به درون رودخانه یک حادئه منحصر به فرد است. ملاحظات متعددی در هنگام استفاده از بوم‌ها باید در نظر گرفته شود. به‌عنوان نمونه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - آیا این روش استفاده از بوم‌ها در این حادثه عملی است و جواب می‌دهد؟ - با توجه به ویژگی‌های منطقه چه روش‌های مقابله دیگری وجود دارد؟ - آیامناطق حساس اقتصادی و اجتماعی در مسیر آلودگی وجود دارد؟ - در زمان به‌کارگیری این روش چه مقدار الودگی باید جمع‌اوری شود؟ -------- صفحهٔ بعد -------- از این رو در زمان انتخاب روش مقابله نیز باید به موارد مهمی توجه داشت. مهم‌ترین عوامل موثر در انتخاب روش بوم‌گذاری برای مقابله عبارتند از: - نوع رودخانه یا منبع آبی - سرعت حرکت آب در آن - ساختار و ویژگی مناطق ساحلی رودخانه - عمق آب رودخانه یا دریاجه - تجهیزات موجود و در اختیار - میزان نفت نشت شده - نیروی انسانی در اختیار - وصعیت جوی - فصل سال ... هر یک از عوامل فوق در نحوه مقابله با حادثه (به‌عنوان مثال در انتخاب و نصب بوم‌ها و جمع‌آوری نفت نشت شده تاثیر دارند. عوامل اول و دوم یعنی نوع منبع آبی و سرعت حرکت آب در آن تاثیر بسیار زیادی در نحوه نصب و به کارگیری بوم‌ها دارد. در رودخانه هایی که سرعت آب زیاد است نصب بوم با رودخانه‌هایی که در آن‌ها جریان آب کندتر است تفاوت دارد. به گونه‌ای که در رودخانه‌هایی که سرعت جریان آب در آن‌ها سریع است. نصب بوم‌ها باید با تکنیک‌های متفاوتی همراه است. نیروی انسانی آموزش دیده و نیز تجهیزات در اختیار باعث افزایش سرعت و راندمان جمع‌آوری نفت وضعیت جوی منطقه نیز تاثیر زیادی در گسترش آلودگی دارد. به‌عنوان مثال زمانی که باد زیادی در منطقه جریان مختلفی از رودخانه دچار آلودگی خواهند شد. بنابراین توجه به وضعیت جوی در منطقه عامل مهمی در تعیین نحوه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸۰ به این تر تیب مشاهده می کلی به کار گیری و استفاده از : در شکل زیر نمایی از نحوه ویزژگی رودخانه و تکیه‌گاه های آلودگی به مناطق اطراف شوند. 7۲ «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلود؟ شکل پ.۲۸-۴- تاثیر باد بر حر کت نفت نشت شده در رودخانه شود که با توجه به پیچیدگی‌هایی که در هر حادثه وجود دارد م ل به کارگیری تجهیزات در اختیار در آن ها متفاوت خواهد بو استفاده و کاربرد بوم‌ها برای جمع‌آوری نفت از سطح آب مش در دسترس در اطراف رودخانه بوم‌ها در عرض رودخانه نصب همان‌طور که مشاهده می‌شود با لحاظ موارد ذکرشده در بالا و شود تا آلودگی نفتی در کنار بوم‌ها مهار شده و حرکت آن به مپ‌های کف‌گیر و انتقال نفت به مخازن به وجود آید. بنابرای آلودگی نفتی از مهم‌ترین اقداماتی است که در زمان مقابله , ی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها . در ادامه این بخش اصول اهده می‌شود. با توجه به سایر مناطق محدود شده و ن هم‌چنان‌که پیش از این -------- صفحهٔ بعد -------- یمه رک ت ۴ -معرفی روش‌ها و ابزارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ۹۶/۰۲/۰۲ ی : ۶ ۰ ۱ نود ۰ ۱ / بوم ِ ۱ : اتصال ا ۱ ۹ ایو ۳۳ ی 3 ۱ 1 . بازوهای اتصال بوم به سمت محزن نفت ۳ ز 1 ۹ جهفت اب شکل پ.۲۹-۴- نمایی کلی از روش جمع‌آوری آلودگی نفتی با کمک بوم‌ها و اسکیمرها ۳۸| << -------- صفحهٔ بعد -------- [. کت تیم مرت مت ۳۲ 1 ماده نفتی شکل پ.۳۰-۴-نمایی کلی از روش جمع‌آوری آلودگی نفتی با کمک بوم‌ها و اسکیمرها در تصاویر زیر نحوه استفاده از بوم‌ها برای محدودسازی و جمع‌آوری نفت در رودخانه‌ها مشاهده می‌شود. در این روش ابتدا با توجه به سرعت آب. بوم‌ها نصب شده و سپس جهت آن‌ها به‌گونه‌ای قرار می‌گیرد که لکه‌های نفتی به سمتی که در آن امکان دسترسی بهتری برای نصب اسکیمرها و پمپ‌ها و نیز انتقال نفت جمع شده به مخازن وجود دارد هدایت می‌شوند. سپس با کمک اسکیمرها و پمپ‌ها نفت از سطح آب جمع‌آوری شده و همراه آب به درون تانک‌های ذخیره‌سازی و سپس تانکرهای حمل منتقل می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- شکل پ.۴ ۳۱ - تکنیک به‌کارگیری بوم‌ها برای تغییر مسیر لکه نفت به منطقه خاص و جمع‌آوری نفت تصویرهای زیر شمایی کلی از نحوه عملکرد بوم‌ها در جمع‌آوری نفت شناور نشان می‌دهد. نفت شناور توسط این بوم‌ها متوقف می‌شود و در لایه‌های ضخیم پشت این بوم‌ها روی سطح آب جمع می‌شود. سپس با کمک ابزارهای مکش این نفت به درون تانک‌های جداسازی انتقال یافته و نفت از آب آلوده جدا می‌شود و در تانکرهای مخصوص حمل نفت نفتی که پشت بوم‌ها محصور شده است حداقل ۵ میلی‌متر باشد. زمانی که میزان آلودگی کم‌تر از این مقدار باشد. اسکیمرها کارایی خود را از دست می‌دهند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸۴ نحوه ات همان طو یکی از اسکیمر بوم دوم برای جلوگیری از شکل پ.۳۲-۴- نمایی از به کارگیری بوم‌ها برای محدود کردن و جمع‌آوری نفت‌های شناور منطقه ساحل به ساحل از کاربردهای بوم‌ها محافظت از مناطق مهم به منظور جلوگیری از آلودگی آن‌ها توسط نفت است. در تص نفاده از بوم‌ها را به منظور تغییر جهت آلودگی نفتی به سمت دیگر از رودخانه مشاهده می‌کنید. آب‌گیره. مناطق مسکونی و سایر تاسیسات مهمی که در مسیر آلودگی قرار دارند با کمک بوم‌ها محافظت مب ر که در این شکل مشاهده می‌شود. تغییر مسیر آلودگی به سمت دیگر رودخانه و جمع‌آوری آن در سم اربردهای بوم‌ها است. زمانی که دسترسی به یک سمت رودخانه راحت‌تر باشد با نصب بوم‌ها به شا می‌شود. نفت به سمت دیگر رودخانه هدایت شده و در آن منطقه جمع‌اوری خواهد شد. د ریاچه‌ها ویر زیر | اسکله ت دیگر کلی که -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - معرفی روش‌ها پ. ۴-۲-۴ -روش‌های اصطلاح آب سریع با سرعت جریان آب از ۴/ خود را از دست می‌دهند در رودخانه هایی با جریا رود خانه‌ ها از تکنیک خا مشاهده می‌ شود بوم‌هاد ممکن است به دلیل سر شوند اما آب نفت را از از و اب زارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۳-۴ - نمایی از به کار گیری بوم‌ها برای تغییر جهت مسیرنفت و محدودسازی نفت بر بوم‌گذاری در رودخانه با آب‌های سریع آب‌هایی اطلاق می‌شود که سرعت جریان آب در آن بین ۰/۵ تا ۳ متر بر * متر بر ثانیه تا ۰/۵۱ متر بر ثانیه افزایش می‌یابد (با توجه به ویزگی‌های به همین دلیل روش بوم‌گذاری در آب‌های سریع با رودخانه‌هایی با جر ن سریع سرعت آب سبب عدم کارایی بوم‌ها و عبور نفت از بوم‌هامٍ سس برای بوم‌گذاری و محدودسازی نفت و جمع‌آوری استفاده می‌شود. هم‌ج< بر بوم‌ها عبور دهد. تصاویر زیر این دو مشکل را نمایش می‌دهد. ۳۸۵ ثانیه است. زمانی که انفت) بوم‌ها کارایی ان آرام متفاوت است. شود. بنابراین در این نان که در تصویر زیر ها عبور خواهد نمود. ر محل رودخانه نصب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸۶ ۳ -"دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحراآن حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها شکل پ.۳۵-۴- مشکلات بوم گذاری در آب‌های جاری با جریان تند یا همراه با زباله و شاخ و برگ است و ۳ عکس پایین در رودخانه‌ای با جریان تند. همان‌طور که مشاهده می‌شود. در زمانی که آب رودخانه جریان آرامی -------- صفحهٔ بعد -------- داشته باشد. نصب و عملکرد بوم‌ها راحت‌تر و کارایی آن‌ها در مقابل آلودگی زیاد است. اما زمانی که سرعت جریان آب در دیگر عملکردی نداشته باشند. بنابراین یکی از مهم‌ترین مواردی که در هنگام نصب بوم‌ها باید لحاظ شود. سرعت آب شکل پ.۳۶-۴- مشکلات بوم‌گذاری در آب‌های سریع و بی‌اثر شدن بوم‌ها شرایط به این صورت است که با افزایش سرعت جریان آب زاویه قرارگیری بوم‌ها با جریان رودخانه کاهش می‌یاید. برای افزایش کارایی بوم‌ها در جریان‌های سریع آن‌ها را در زاویه‌ای بین ۱۶ تا ۴۵ درجه درون آب قرار می‌دهند. با توجه به نمودار زیر می‌توان زاویه مناسب برای قرارگیری بوم‌ها را در آب رودخانه‌ها انتخاب نمود. در نمودار زیر هم‌چنان‌که مشاهده می‌ شود درصورتی که سرعت آب حدود ‎٩/۸‏ متر بر ثانیه باشد. زاویه قرارگیری بوم در آب به حدود ۳۵ درجه و اگر سرعت آب امتر بر ثانیه دریایی باشد. زاویه مناسب حدود ۲۵ درجه و در سرعت ۱/۵ متر بر ثانیه حدود ۱۵ درجه است. در حال حاضر بیش‌ترین سرعتی که با روش‌های سنتی امکان بوم‌گذاری در آن‌ها وجود دارد ۱/۵ متر بر ثانیه است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸۸ ۳ --دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها 0 0 20 30 50 6۵0 70 0 زاویه نصب بوم نسبت به سواحل رودخانه شکل پ.۳۷-۴- زاویه مناسب نصب بوم‌ها در آب‌های سریع (هر گره معادل ۰/۵۱۴ متر بر ثانیه است) منطقه به صورت تقریبی انتخاب کرده و عملیات نصب بوم‌ها انجام می‌شود. نصب این سیستم در زمان مناسب و به صورت صحیح نیازمند در اختیار داشتن تجهیزات و نیروی انسانی آاماده و آموزش دیده است. مت 1[ ْ« 4 ساحل دور 1: 1 1 ۳ اه ۰ . ۳« ۰ ۵ ام جهت جریان ی ۳ ۱ ی ۹90 1 شکل پ.۳۸-۴- انتخاب زاویه قرار دادن بوم در رودخانه‌هایی با آب سریع در رودخانه‌ها بوم‌ها به تکیه‌گاه‌هایی در سمت دیگر رودخانه نصب شوند. در هر شرایط زاویه نصب بوم‌ها باید همانند شکل زیر به گونه‌ای باشد که اصطکاک کمی در مسیر آب بین بوم و جریان ایجاد شده و نیروی کمی به بوم وارد شود. به این صورت در چند مرحله نفت به سمت محل قرارگیری اسکیمرها هدایت شده و در آنجا تخلیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - با راندمان می‌ شود ؟ جریان یاب را با راندم معرفی روش‌ها و ابزارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ شکل پ.۳۹-۴ - نحوه بوم‌گذاری و جمع‌آوری آلودگی نفتی در آب‌های سریع ی که نفت در آب سریع جریان دارد این امکان وجود دارد که با درک نحوه حرکت آن همراه با آب بتوا بیش تری جمع‌آوری نمود. حرکت نفت در رودخانه‌های سریع همانند شکل زیر است. در تصویر بالایی 4 نفت در کناره‌های رودخانه جریان می‌یاید 9 فشار آب بات می‌شود تا نف" به . کناره‌های د. از این رو باید در نصب بوم‌ها به این نکته توجه داشت. بنابراین با نصب بوم‌ها در کناره رودخانه میت ۳۸۹ سک مشاهده بیرونسی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹۰ ۳ -"دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحراآن حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها جمع‌آوری نمایند. شکل پ.۴۰-۴-نحوه حرکت و گسترش نفت در رودخانه‌ای با آب سریع پ.۵-۲-۴- روش‌های نصب بوم‌های تجاری در رودخانه‌ها و درباچه‌ها به طور کلی سه روش عمده برای نصب بوم‌ها روی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها وجود دارد. با توجه به شرایط منطقه و ابزارهای در اختیار می‌توان بوم‌ها را به سه روش زیر نصب نمود: - نصب بوم‌ها از ساحل به ساحل (با تکیه‌گاه‌هایی در ساحل رودخانه)؛ - نصب بوم‌ها از ساحل به ساحل (با تکیه‌گاه‌هایی در درون آب)»؛ - نصب بوم‌ها از ساحل به پل‌ها و سازه‌ها (با تکیه‌هایی از ساحل به سازه‌های اطراف مانند پل‌ها) نکات ایمنی در استفاده از بوم‌ها باید همواره لحاظ شود. به دلیل جریان آب و نیرویی که به بوم‌ها اعمال می‌شود. طناب‌ها و تکیه‌گاه‌های بوم‌ها ممکن است تحت نیروی زیادی قرار داشته باشند. در زمان فعالیت افراد باید مراقب پاره شدن طناب‌ها و صدمه دیدگی ناشی از آن‌ها باشند. هم‌چنین در زمان عملیات باید برای تمام بخش‌های عملیات مسوول ایمنی توسط فرمانده عملیات تعیین شود و وی مسوولیت دارد بر اقدامات افراد نظارت کرده و تمام موارد ایمنی را در نظر داشته باشد. تمام موارد مربوط به خطرات عملیات باید در ابتدای عملیات به افراد منتقل شود و آن‌ها در این زمینه توجیه باشند. در مناطقی که احتمال آلودگی آب در بالادست رودخانه وجود دارد (مانند عبور لوله‌های انتقال نفت)» برای افزایش سرعت عملیات بوم‌گذاری تکیه‌گاه‌های ثابتی به صورت دائمی نصب می‌شود تادر هنگام نیاز به‌سرعت از آن‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -معرفی روش‌ها و ابزارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۹۱ به گام مشاهده می‌شود. وا ییا ۳ ۹ ۱ ۹ ۹ ۱ 7 ۹ جوا (61 1 ۷*6۹ ۳۹ ۳ :م۷ +1 و 0 3 ار شکل پ.۴ ۴۱۲ - تکنیک بوم‌گذاری در آب رودخانه با جریان سریع (ساحل به ساحل) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹۲ 7۳ «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها رو لگ ۶و 9 چوف با ۹7 سس ادامه شکل پ.۴ ۴۱ - تکنیک بوم‌گذاری در آب رودخانه با جریان سریع (ساحل به ساحل) سیوع وس ار سس ۳ وویم ۳ فروتی مار 5 ۹۵۶ رمارگ ۳ را سول سا شکل پ.۴۲-۴- تکنیک بوم‌گذاری در رودخانه با آب سریع (ساحل به ساحل با تکیه‌گاه در آب) -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -معرفی روش‌ها و ابزارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۹۳ ۹00۶ 8 فووو و ۹ َ و یعی ی : کح سس صر تس ۹ رخ مریم ۲ رش نس 9 جحسبارا حیت ۹ حور 0 گم ادامه شکل پ.۴ -۴۲ - تکنیک بوم‌گذاری در رودخانه با آب سریع (ساحل به ساحل با تکیه‌گاه در آب) 1 جوا چهم:٩‏ سس یی //۸ که ه ست9 شکل پ. ۴۳-۴ - تکنیک بوم گذاری در رودخانه‌هایی با جریان سریع آب (از رودخانه به پل) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹۴ 7۳ «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها 3/۲0۶ ۶ 1 و۳ مش مری ووی مد کحسمس مر . و س ار ما سس ی سم اس 7 : لک ۳ ادهانمیته مه ی م7( و و ۷۱۱۱۸ سا ار : ی 1 5 - ۲ نیوا ار ارو ویوید یدید درد تست ها ۰ ز ۰ ی را // رز تاره ادامه شکل پ. ۴۳-۴ - تکنیک بوم گذاری در رودخانه‌هایی با جریان سریع آب (از رودخانه به پل) -------- صفحهٔ بعد -------- - ۵ ۸ ۰ ۰ - ۰ ۰ ی ا ۰ !۱ هو 1 | وچ . ۲ ۰ ۹ ر ی 0 : ۱ ۰ ۱ : ۱ ۱۰ ۱ 7 1 ۹ ا ۰ رس 5 :۹ ۱ ۱ ۹ ْ. ۰ ۱ رت 10 وه ۹:3 ۱ ۱ / ی ۲ 9 > گر 9" 1 ز ۱ 0 اس ۰ ] ال ۰ ۳ 1 ۰ ۱ یل 4 ۳ ها ۱ ۲ ای 8 ۹ ۰ ( 2 اجه ۹ 1 .۰ ی ۱ ۹ ۰ 1 ۱ ی ی ی ۳ رسد : را ۱ ۹ 4 ۱۰ 41 ض یم ۱ : نع روم ۱ ی تس کی : 1۱ ی ۴ نها + ری 0 را ی هی سح ی شا بظ. ۹ ع ی رک وم , ام را 2 4 دوه چم اج نی ‌ ۹ ۰ 8 روا و ی و ۹ ِ دا اش ‎٩‏ ۹ هو ۱ ۹ : ام ۰ 9 سا م9 سا میا : 0 موه پا بو ناگ ار ۱ زس و بتک ما ۳ 4 ی ۹ هی ۹ ۹ فک َ سا ۰ که 7 هه رم هو و ۶ را ی با طی اپ همج : سا ۰ رمضهشب : رد و یا ۹ او را َ ۰ ۱ با و + ّ .۰ ی ۳ م ۰ ۳ اد ی 9 ۸ ۰ ۰ َ ۰ نها پ او 3 ۰ جر هر ی یا ۹ نا ۸ . حس » : ۹ هم یس 1 ل َ ۰ ۱ مه رس 1 ل یک ی ۹ ی ۰ کی 1 8 رو - ره ۳ : ۱ ۹ 1 1 لِ ۹ 1 و ,۶ ۳ ۱ 1 8 1 رْ ح‌ نا 2 ظ ۹ ۱ ی ویو که هک و کر ۱ ۰ ۰ 1 اه را ۲ ۷1 اه ۹ زو ۱ حور ال ی ی ۱ ی ۳ سس ۹ و مه ۷ ‌ ی نوم ره ‎٩‏ ام ٩ ِ ۰‏ 72 5 و ی گ و 7 رگ هد اد و اک ۱ ۰ ی ۰ : ۱ رو ۰ ما : 5 ری ۰ ره ۰ ۰ ۰.۰ شکل پ.۴۴-۴- استفاده از تکیه‌گاه‌های طبیعی برای نصب بوم‌ها در مناطق ساحلی ۰ ایو که و ر :ی پر و چه مت وا رس ۰ ی و 1 5 ی ۰ .۰ مگ را اس کم کص ک ‏ ار ع اه ۹ ۰ ۰ تمه ی وای سع اه 9 ۳ 4 -ط و را مه ی تیم هه رو ی ی بخ ی - ۹ سکیوا نت نی وم او ۹ ۰ ری خر و ره با َ ها . . ۹ 5 را اس ۰ اس هر ها را یا مه کا هاو رس نو ۹ نصب ۰ و عدس ح ای و ع چا رها 2 ۵ 0 ْ: یک 5 ی ۱ 9 ایا سا ۰ , ۰ خ در مه که مه ی ی پ سم ی ۳۹۴ تاش ۳ رم عا ی ۰ . ِ سا سر که 3 ۹ ره سید | دس : ی نی ما ال : 6 : وا ی هه لیر ی ۵ ار > زو _‌ ی . ۰ : وه اه رد : ی ۳ سد مه او ۹ ۰ 8 ‌ یه ۹ ی ترع : . ۱ ۱ رم کیک و بو | سا ۳ : ۱ ی اور ۳ هد هو ی سا ورس و 1 ت ۰ :۰ مجم ماه ید مد ال 6 2 و 2 ۹ بای مس و وب را رت مک او ار رز | دک ده اک ی > وه 1 ایس 0 اس و ۷ 7 ۹ 8 ی ی یت و ست ‏ ۹ ۹ ی 1 ۰ 4 ون ی را نبیر اواج رای میک اش نصا مه ۰ ۰ ۰ - پا شکل پ.۴۵-۴- آنواع تکیه‌گاه‌ها در بوم گذاری (تکیه‌گاه موفت در ساحل) تا وَ سس 1 را 4 ار و ۰ س ۱ و ک را ۰ َ چم ۱ ْ ۰ ی 1 0 ۴ ص - ۰ ۱ ۰ 1 ۰ ۱ ۰ ۱ نت ۴۱ 1 ۱ همم اه ۰ ی ی ی - . 8 ۱ ۳ اس 7 1 ۹ آمیز : ۰ ۰ اور و [ ی م ۹ 4 یم اه مه ۹ ی : مر - + 9 ۰ ۰ : , - ای ور ِ ۹ 0 ا ً ۵ و َ یر م۶ ‌- ار ۰ : ۴ یر بو ۶ ۱ ۰ مه 7 ۳ / عحعسیم ۰ ۸2 _ ی 1 ان ۳ ی ۰ ی هم : بسچ ‎٩‏ ۸ ای ۳ ص : یگ شکل پ.۴۶-۴-انواع تکیه‌گاه‌ها در بوم گذاری (ساحل به پل) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹۶ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها امروزه در مناطقی که به دلایل مختلف (مانند عبور خط لوله. وجود تاسیسات و پالایشگاه‌های فرآوری نفت و...) احتمال نشت نفت به رودخانه وجود دارد یا هم‌چنین در گذشته حوادث این چنینی رخ داده است. و مناطق حساسی که در پایین‌دست رودخانه وجود دارد که نباید آلوده شوند. تکیه‌گاه‌های دائمی در کناره رودخانه‌ها نصب می‌شوند تا در زمان نصب بوم‌ها به‌سرعت با کمک این تکیه‌گاه‌ها بوم‌ها نصب شود. در تصاویر زیر نمونه‌های مختلفی از آن‌ها مشاهده می‌شود. ۲ : ی ما ۰ ی وه و ۰ ص هه ی سس بر 7. هم با" ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - معرفی روش‌ها و ابزارهاء ممکن است نصب بوم‌ها درد همان عملکرد استفاده می‌ شود : و نیز انواع آن‌ها را نمایش می‌ده این مشکلات مشاهده می شود. دذ پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ‏ ۹۶/۰۲/۰۲ ریاچه انجام صورت گیرد. به همین منظور از تکیه‌گاه‌های لنگر قارچی لنگر دانفورت -۴۸-انواع متفاوت از لنگرها برای نصب بوم‌ها در دریاچه‌ها به عنوا نشانگر تکیه‌گاه در سطح ٍ گر انتهای بوم بر سطح آب ۴۹۰ -نحوه نصب بوم‌ها در دریاچه‌ها با استفاده از تکیه‌گاه‌های م می‌شود تا آشکالاتی در سیستم مهار و جمع‌آوری نت ر- ۳۹۷ ی همانند لنگر کشتی‌هاو با تفاده از تکیه‌گاه‌های مستعر ف ن تکیه‌گاه دهد. در تصویر زیر برخی از سکل داده و اگر به تکیه‌گاه‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها بوم‌ها به دلیل نصب نامناسب خود. اجازه دهند که نفت در آن محل باقی بماند. بنابراین برای نصب بوم‌ها علاوه انتخاب محل مناسب و نیز زاویه نصب مناسب باید به این نکته هم توجه داشت که تکیه‌گاه‌ها به‌گونه‌ای نصب شوند که به بوم‌ها اجازه ندهند تا آن‌ها تغییر شکا زیادی بر ار جریان آب داشته باشند. شکل پ.۵۰-۴-مشکلات ناشی از عدم نصب مناسب بوم‌ها به تکیه‌گاه‌ها هم‌چنین ممکن است با کمک قایق‌ها و بوم‌ها نفت را از روی دریاچه جمع‌آوری و به کناره دریاچه منتقل و با کمک ابزارها آن را جمع‌آوری نمود. در این شرایط بوم در محل دریاچه نصب نمی شود و با کمک فقایق‌ها به‌صورت شناور به محل منتقل می‌شود و نفت با کمک آن جمع‌آوری می‌شود. شکل پ.۴ ۵۱- حمع آوری نفت با کمک بوم‌های شناور -------- صفحهٔ بعد -------- چم 9 5 یت ن 9 ار 8 بوم‌گذاری در رودخانه‌ها یکی از مهم‌ترین اقدامات است. در زمان حادئه بر اساس جدول زیر باید با توجه به سرعت ن که نید چا ده ۰ وی ۹ اسکیمر و مخازن نگهداری حداکثر زاویه ص۲2 | موم او شکل پ.۵۲-۴- تعیین زاویه نصب بوم‌ها با توجه به سرعت جریان آب ۶-۲-۰ - ابزارهای کف‌گیری 9 طرز استفاده از آن‌ها (اسکیمرها) پس از بوم‌ها که منظور جلوگیری از گسترش آلودگی استفاده می‌شوند. اسکیمرها مهم‌ترین ابزارهای مقابله با آلودگی سیعی با ابزارهای محدودسازی (مانند بوم‌ها) مورد استفاده قرار می‌گیرند. بوم‌هانفت رابر سطح آب محدود کرده و مع‌آوری می‌کنند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۰ ۳ --دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها در تصویر زیر انواع مختلفی از اسکمیرها و روش کار آن‌ها را مشاهده می‌کنید. این ابزارها در اندازه و توان‌های مختلف مورد استفاده قرار بگیرند. چاهک جمع‌اوری ‏ ررٍ////۹۱۱۱ فرچه گردان 9 4 شکل پ.۵۳۲-۴- انواع مختلف اسکیمرها (غلتکی. نواری. پره‌ای و برسی) اساس کار این ابزارها شبیه به یک‌دیگر است. آن‌ها نفت را به صورت مکانیکی با استفاده از برس‌ها نوارها.ء غلتک یا تسمه‌ نقاله های متحرک از سطح آب جابه‌جا کرده و به درون محفظه‌ای منتقل می‌نمایند. با تعبیه تیغه‌های نفت از سطح این برس‌هاء یا غلتک‌ها جدا شده و در پشت آن‌ها درون محفظه‌ای جمع می‌شود. نفشت جمع‌آوری شده درون این محفظه‌ها. سپس با استفاده از ابزارهای مکش به درون تانک‌های مخصوص جمع‌آوری می‌شود و بعد از آن آب آلوده و نفتی از یک‌دیگر -------- صفحهٔ بعد -------- شکل پ.۵۴-۴- یکی نمونه از اسکیمر غلتکی و روش جدا کردن نفت توسط آن‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ نی ۳ -"دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها 72223 الا ون سس اد وی اه وا و و ی ۳ ه ۰ مسج 7 اظایم بط 1 لش دا سا و رم 4 ً ایا ۵ ۸۴ 0 یی یه سس رگد - چیه بر چ 9 .ز ۳ ۰ 1 و مه ۰ ۲ ۱ مسر - ۳ پچ :۱ ی ۹ و 5 ۱ 9 ‌ » و / اس َ ی << ‌ سس ۹ اد ی 7 سیم 5 ید مس 5 ۰ ۰ سا و , ۰ 7 ۹ ای موی مه ش مرج | هه ۳ ار اس سر سم ۱ شور ی یوس هر ی ی 4 اما روا 8 1 2 را دْ ۳ سم وا او 1 7 سر و وی ی سک را ها درم مه وروی 1 یسیع سای ار ک سر 2 ۰ ۰ 8 ۸ ۱ : س اه | - 0 6 ا لاو ۰ و 5 چ او مرج اه : ۰ ۹ - وه وود سا دا ۹ 5 هت ۳ ۰ ً. 2 ۰ ۹ ۰ 1 ۳ : زر ی : ۹ ات کسید مس سل با ا : ما ( ۴ 3 (5 را . 7 سس سی 0 ک و ۸ ی او ۱ یا ی ۳7 پ ۳ اس را اد لا : یه هم بت 1 _- تس سس هم سا کی می َ ۱ سا ۰ 1 ویجم + میتی ۳ ک ۰ 0 . سس 5 یه رن ی ِ ً ۰ م۳ ۳ ۹ ۰ ها ابا ای خر و۹ بر بل کر رک 1 و جر هم 1 ارو : تارمن تاد رت ث ۰ ببس ی ۹ ۱ .4 ای و و ان شکل پ.۵۵-۴- آنواع | سکیمرها و کاربرد آن‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۷-۲-۴- سایر تجهیزات مقابله با آلودگی نفتی پ.۱-۷-۲-۴- ابزارهای جاذب‌های نفت در کنار بوم‌ها و اسکیمرها ابزارهای متنوع دیگری نیز هستند که مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این بخش مروری بر این ابزارها و طرز کار آن‌ها خواهیم داشت. بعد از مهار و جلوگیری از گسترش آلودگی, مرحله جمع‌آوری آلودگی با استفاده از مواد جاذب نفت است. در این مرحله با استفاده از ورقه‌هاء بوم‌ها و بالشتک‌های جاذب نفت. آلودگی که توسط بوم‌ها مهار شده است از سطح آب جمع‌آوری می‌شود. با توجه به عوارضی طبیعی و تاسیساتی که در کنار رودخانه یا دریاچه سد امکان آلودگی دارد. اشکال مختلفی از جاذب‌های نفت به شکل پدها و بوم‌ها و ورقه‌ها کاربرد دارد. هرچند شکل ظاهری این ابزارها با یک‌دیگر تفاوت‌هایی دارند. اما در عمل این مواد وظیفه جذب نفت تا چندین برابر وزن خود را بر غعهده دارند. این ابزارها بعد از جذب نفت توسط افراد از سطح اب جمع‌اوری و معدوم می‌شوند. اج یج ۵ 8 5 6 8885602 8 شاه ات 7 ۳۳ . شکل پ. ۵۸-۴ - کاربرد بوم‌های مهار بوم‌های جاذب و ورقه‌های جاذب نفت در کنار هم -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ یی ۰ اس ۸ ۰ 4 3333333333333333 ۰ : ۷ ی ی ۱ ۰ ۰ ۰ ۱ یی ها ۰ مکی ی : ۰ ۰ ۰ ۰ .۰ ۳ ۱ ام ها ۰ دمن هه ۱ 1 یس ۰ ام ۱ ُ: ۰ 5 ۹ ۴ ۱ َ 4 ۰ .۰ و " له ۱۱ یض 2 را ۳۹ ۰ َ ۰ 4 ی ع.- ی سر تک ۹ : ۳ ی کی ۱ را ا, ی ۳ َ : ۰ َ پ سم ۳ ی اس 9 ۹ 2 - 1 ۹ ۱ ۹ را ۴ و گر سا سا ۹ ی ۳ کین کی سد ی : 4 ۰ ی ۰ بت ,۰ ۰ تما 1 2 : , ار مه ده هچ ۰ ی ۰ ۳ هد 9 ۰ رو ی پک ۰ را میا ی ۰ : ۹ 4یج ۲ ی : ما 1 ۳ وی ۹ اج 1 ۱ و و ۰ مها ّ 0 ۰ 5 ای ی ۱ ۹ زو : ۰ : هو و رکه در ۰ ۹ و ى یجید ۰ رو 1 4 پ. ۵۹-۴- کاربرد بوم‌های مهار. بوم‌های جاذب و ورقه‌های جاذب نفت در کنا ۰ 3 ۰ : سس تسه ۰ رت ۰ص رها سس رتم ی رسد سیک ی َ ۸ ۹ و ۰ شکل پ. ۶۰-۴- کاربرد بوم‌های مهار. بوم‌های جاذب نفت در کنار هم جچه‌ها نفتی رودخانه‌ها و دریاخ ای ها -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -معرفی روش‌ها و ابزارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب ‏ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۰۵ پ. ۲-۷-۲-۴ - قایق‌ها مخصوص عملیات فعالیت در رودخانه های بزرگ و یا دریاجه سدها نیازمند به کارگیری قایق‌های مناسب برای انتقال نیروها و تجهیزات به روی دریاچه است. این قایق به گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان انتقال و استفاده از بوم‌هاو یا اسکیمرها و نیز مخزن‌های جمع‌آوری نفت توسط آن‌ها وجود داشته باشد. در تصاویر زیر نمونه‌ای از این قایق‌ها و نحوه فعالیت افراد بر روی آن‌ها مشاهده می‌شود. ۱ ا ۵ ان و ی . با : و 5 ‎٩‏ و و شا ۵ ِ را ۳ : 8 وز اد ۲ چا ی 7 شکل پ.۴ ۶۲- ابزارهای آماده به کار در داخل قایق‌های مخصوص برای افزایش سرعت عملیات مقابله پ.۳-۷-۲-۴- مواد شیمیایی مقابله با آلودگی نفتی هم‌چنان که پیش از ذکر شد انواع متفاوتی از مواد شیمیایی به منظور مقابله و پاک‌سازی مناطق آلوده تولید شده‌اند مواد جدا کننده, مواد سفت کننده و... هستند که با توجه به ویژگی‌ها منطقه وماده آلاینده مورد استفاده قرار می‌گیرند. پس از پایان عملیات و یا در زمان تعویض شیفت نیروهای عملیاتی لازم تا ابزارها و پوشاک آلوده آن‌ها در محل‌های پوشاک آلوده بعد از انجام عملیات به شکل مناسبی بازیابی شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۶ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها شکل پ.۶۲-۴- جمع‌آوری و دفع مناسب لباس‌ها و تجهیزات آلوده پ.۵-۷-۲-۴- مخازن جمع‌آوری نفت و آب 9 آلوده محیط خارج شود و به صورت مناسبی بازیابی شود. برای جمع‌آوری این نفت‌ها و انتقال آن‌ها به مکان‌های بازیابی نیاز به گرفته و با استفاده از پمپ‌ها نفت را به درون آن انتقال داده و از منطقه خارج نمایند. در تصاویر زیر نمونه‌های مختلفی از آن‌ها مشاهده می‌شود. ی 3 را پس ما کر 0 -------- صفحهٔ بعد -------- شکل پ.۶۳-۴- انواع متفاوتی از مخازن جمع‌آوری نفت و آب آلوده در اندازه‌های مختلف پ. ۶-۷-۲-۴ - کانتینرهای مخصوص حمل ابزارها استفاده از کانتینرهای سیار برای انتقال سریع‌تر تجهیزات به محل حادثه در کوتاه‌ترین زمان ممکن یکی از روش‌هایی است که در حال حاضر توسط تیم‌های عملیاتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در تصاویر زیر نمونه‌ای از این کانتینرهای حمل تجهیزات به محل حادثه مشاهده می‌شود. شکل پ.۶۴-۴- ابزارهای آماده به کار در داخل کانتینر برای استفاده سریع در محل حادثه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ. ۷-۷-۲-۴ -ابزارهای ایمنی شخصی به منظور رعایت ایمنی نیروهای عملیاتی لازم است تا حداقلی از تجهیزات تهیه شده و در اختیار آن‌ها قرار بگیرد تا ماسک اذ ممم‌ترن: انزا‌هاء امن فرده. د ادث مقابله نا آلوهدگ نف هستند. ز مهم‌ترین آبزارهای ایمنی فردی در حو بله با آلودگی نفتی شکل پ. ۶۵-۴- حداقل تجهیزات ایمنی شخصی مقابله با آلودگی نفتی -------- صفحهٔ بعد -------- طرح و برنامه‌ریزی مانور برای نیم‌های عملیانی و حوزه نصمیم گیری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برد امه ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ‏ ۹۶/۰۲/۰۳ )۳۱ از آن‌جا که بلایا و شرایط اضطراری واقعی همواره اتفاق نمی‌افتد. افرادی که در شرایط بحرانی, اضطراری و وقوع بلایا عهده‌دار مسوولیت می‌باشند. از فرصت کافی جهت کسب تجربه در زمینه نحوه مقابله موثر و کارآمد با این شرایط برخوردار نمی باشند. به علاوه برنامه‌ریزان به ندرت از شانس واقعی برای آرزیابی میزان آثربخشی طرح مقابله خود برخوردار هستند. واضح است که انتظار برای وقوع شرایط بحران واقعی جهت ارزیابی و آزمایش میزان آمادگی و کارأآمدی برنامه ریزی‌های صورت گرفته. کار غیرعاقلانه‌ای است. بنابراین برگزاری مانور (که گاهی از آن می‌توان به عنوان شبیه سازی شرایط واقعی نیز نام برد) می‌تواند برای رفع این خلا تا میزان قابل ملاحظه‌ای موثر باشد. در حین برگزاری مانورء شبیه‌سازی شرایط واقعی این امکان را برای مدیران بحران فراهم می‌آورد که نسبت به ارزیابی مهارت‌ها و میزان اثربخشی طرح‌ها و برنامه‌ریزی‌های از قبل صورت گرفته مبادرت ورزند [۱۳۰۱۴]: در کاربرد نظامی, مانور به معنای انجام ماهرانه و هوشمندانه حرکات و جابه‌جایی نفرات و تجهیزات است. مانور مدیریت بحران یا شرایط اضطراری نیز تمرین به‌کارگیری نیروها و تجهیزات برای مقابله با بحران فرضی توسط افراد مسوول است. بدیهی است که در حوادث واقعی بهتر از زمان مانور می‌توان قابلیت‌ها را آزمود و اصولا از حوادث مختلف واقعی و نحوه مقابله با آن‌ها می‌ توان به عنوان نوعی مانور استفاده نمود. با انجام مانور می‌توان جنبه‌های مختلف مقابله با بحران از جمله اطلاع‌رسانی, تصمیم گیری, هماهنگی, برقراری ارتباطات و هدایت پذیری نیروها را تمرین کرد و هم‌چنین اطلاعات لازم برای هماهنگ نمودن برنامه‌های هر یک از سازمان‌های مسوول در مدیریت شرایط اضطراری را فراهم نمود [۵]. درواقع مانور» بخشی یکپارچه از آموزش است که پرسنل را در راستای انجام کارکردهای خود در شرایط واقعی وقوع بحران آماده می‌نماید. مدیریت مانور یک فرآیند گام‌به‌گام نیست. بلکه نیازمند بازنگری و تجدیدنظر در حین اجرا و رویداد واقعی به کار می گیرند. که امید است هیچ وقت اتفاق نیفتد اما لازم است که برای مقابله موثر با آن, آمادگی‌های لازم ایجاد شده باشد. برای طراحی یک برنامه اجرای مانورء تصور اجرای یک تئاتر در ذهن, بسیار موثر خواهد بود [۱۴]. در این بخش از گزارش اجزای اصلی مانورها با رویکرد به کارگیری آن‌ها در بخش آب و مقابله با حوادث آلودگی ناشی از ورود نفت خام و فرآورده‌های آن به درون آب تشریح می‌شود. در بخش پیوست‌ها نیز معرفی سیستم فرماندهی حادئه و نیز یک سناریو فرضی از ورود آلودگی به رودخانه و دریاجچه سد ارائه شده است. پ.۲-۵- اهداف مورد انتظار از طراحی و اجرای مانور آلودگی نفتی در بخش آب تجربه نشان داده است که هرگونه عملیاتی برای مقابله با شرایط واقعی بحران, بدون اجرای تمرین‌ها و مانورهای مناسب قبلی با ریسک‌های قابل ملاحظه‌ای همراه است. به عنوان نمونه بسیاری از آفراد از مسوولیت‌های خود در این‌گونه شرایط هیچ نوع اطلاعی نداشته و علاوه بر آن نخواهند توانست عکس‌العمل مناسبی در برابر شرایط مختلف بحرانی از خود نشان -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها دهند. هم‌چنین ممکن است در برابر تجهیزات. روش‌ها و دستورالعمل‌ها به خوبی عمل ننمایند. چنین ریسک‌هایی برای سازمان‌های مسوول در بخش منابع آب غیرقابل پیش‌بینی می‌باشند. در واقع اگر شرایطی فراهم نگردد که در آن امکان ارزیابی توانمندی پرسنل و تجهیزات فراهم نباشد. نمی‌توان نسبت به عملکرد آن‌ها اطمینان حاصل نمود [۰۱۸ ۱۷]. با توجه به نفت‌خیز بودن کشور ایران و هم‌چنین وجود شبکه گسترده و طولانی و با طول عمر بالا از خطوط لوله انتقال مواد نفتی» و پایین بودن استانداردهاء آلودگی منابع آبی به نفت و مواد نفتی بسیار محتمل است. در چند سال اخیر نیز حوادث مشابهی از بروز آلودگی ناشی از شکست خطوط لوله انتقال نفت و ورود مواد نشتی به رودخانه‌ها ایجاد شده است که اثرات منفی اقتصادی, اجتماعی و زیست محیطی زیادی به همراه داشته است. نمونه‌هایی از این حوادث در فصول قبل تحت عنوان تجارب داخلی مورد بررسی واقع شدند. نتیجه ارزیابی واکنش سازمان‌های مسوول در مورد این حوادث نشان داده است که این سازمان‌ها در زمان حادثه یا از آمادگی مناسبی برای مواجه با بحران برخوردار نبوده و با با سایر ارگان‌ها و سازمان‌های ذی‌ربط از هماهنگی مناسبی برخوردار نبوده‌اند [۳۵۰۱۳۰۱۴]. برگزاری مانورها راهی مناسب و کارآمد برای اثبات نقش هماهنگی و همکاری‌های عمومی برای مقابله با شرایط اضطراری در چنین حوادئی است. تجربیات موجود نشان می‌دهد. در مواردی که قبل از وقوع بحران مانورهای مناسبی به خصوص در مقیاس کامل با مشارکت عموم مردم برگزار شده است. میزان خسارات و تلفات بحران‌های واقعی را تا میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش داده است. عموم سازمان‌های مسوول در بخش آب. همانند سایر بخش‌های خدمات در قبال مشترکین خود از مسوولیت‌های متعددی برخوردارند که برخی از آن‌ها عبارتند از: - تضمین امنیت آب و بهداشت آب مردم - آموزش مشترکین در زمینه نحوه عمل آن‌ها در شرایط رخداد یک بحران - کسب آمادگی برای مقابله با شرایط بحرانی و پوشاندن خلاهای موجود در سازمان خود در برایر - کسب آمادگی برای هماهنگی و همکاری مناسب با سایر نهادها جهت مقابله با شرایط بحرانی و اضطراری برگزاری مانور به شرکت‌های آب منطقه‌ای و سایر شرکت‌های تابعه وزارت نیرو در اجرای وظایف فوق کمک شایانی می‌نماید. سازمان‌هایی که در برنامه‌های آمادگی خود برای مقابله با بحران‌ها آموزش و مانور را جدی می‌گیرند برای مقابله با شرایط بحرانی و رویدادهای اضطراری واقعی از آمادگی و کارآیی بالاتری برخوردار خواهند بود [۱۷۰۱۸]. هر برنامه مانور در قالب یک دوره برنامه‌ریزی چند ساله شروع شده. که در هر برنامه بایستی پیش از هراقدام ابتدا نسبت به شناسایی مناطق هدف بر مبنای ارزیابی‌های رسمی در قالب ارزیابی أسیب‌پذیری و توصیه‌های پرسنل مجرب و باسابقه اقدام گردد. در مرحله بعد طرح‌هاء سیاست‌ها و شیوه‌های مقابله با شرایط اضطراری و اقدامات فوریتی مورد نیاز توسعه داده شده و هم‌چنین دستورالعمل‌ها و اسناد موجود در این زمینه مورد بازبینی قرار خواهد گرفت. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست - طرح و برذ امه ر یزی مانور برای ذیم‌های عملیانی و حوزه تصمیمگیری ۳ ۳۳ بر این اساس برنامه‌های آموزشی مورد نیاز تدوین گردیده یااین‌که برنامه‌های موجود مورد ارزیابی قرار خواهند گرفت. در طی دوره آموزشی ۳ ساله. انواع مختلفی از مانورها برای ارزیابی و تقویت فعالیت‌ها و اقدامات مقابله با شرایط بحرانی در مناطق هدف. طراحی و اجرا خواهد گردید. هر یک از این مانورها نیز مورد ارزشیابی قرار گرفته و نتایج حاصل از آن در فرایند برنامه‌ریزی اقدامات و فعالیت‌های ُتی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. در شکل (پ.۱-۵) چرخه فرآیند برنامه تدریجی مانور در بخش‌های تامین آب نشان داده شده است [۱۷]. شکل پ.۵ ۱- چرخه برنامه مانور پیشرو [۱۷] مانور می‌تواند به شکل ساده یا برگزار شده و تعداد افراد شرکت‌کننده در آن و نوع مسوولیت‌های آنان متعدد باشد. اگر هدف عالی از برگزاری مانور را حفظ محیط زیست و جلوگیری از خسارت ناشی از نشت آلودگی نفتی بدانیم» هدف نهایی از اجرای مانور را می‌توان تقویت آمادگی عملی پرسنل سازمان‌های مسوول دانست. اهداف فرعی دیگری را نیز صرف‌نظر از مقیاس و مدت زمان, اجرای مانور می‌توان در نظر گرفت که برخی از آن‌ها عبارتند از: - تمرین عملیات و وحدت فرماندهی سازمان‌های مسوول در زمان بروز حادئه - تمرین تخصصی نیروهای عملیاتی درگیر در بحران - شناسایی خلاها و کمبودهای موجود جهت اقدام در رفع آن‌ها - تعیین دقیق نقش‌ها و مسوولیت‌های افراد در حین بروز بحران و شرایط اضطراری - بهبود سطح آگاهی‌هاء عملکرد و کارایی افراد - ایجاد مهارت و اعتماد به نفس در شرکت‌کنندگان - ارزیابی طرح‌ها و برنامه‌های مقابله با شرایط اضطراری و بحرانی - بررسی و ارزشیابی نتایج برنامه‌ریزی‌ها و پاسخ به بحران - ارتقای سطح توانمندی‌ها و مهارت‌های پرسنل - ارزش‌یابی راهبردها و سیاست‌های مدیریت ریسک - اعتبارسنجی آموزش‌های ارائه شده قبلی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - ارزیابی میزان کارایی تجهیزات. روش‌ها و فرآیندها - نمایش سودمندی فرآیند مدیریت بحران پ.۳-۵- تبیین ضرورت. ملاحظات و چارچوب‌های اجرای مانور یک سازمان معمولا به دلایل مختلف نسبت به طراحی و اجرای مانور اقدام می‌نماید. از جمله مواردی که ضرورت اجرای مانور در یک سازمان را ایخاب می‌کند می‌توان به تمرین مهارت‌ها 9 تخصص‌های موجود. ایحاد انگیزه یا ارزیابی یک برنامه سامانه یا روش طراحی شده قبلی در آن سازمان اشاره نمود. به ندرت اتفاق می‌افتد که از مانورها برای توسعه مهارت‌های جدید بهره گرفته شود. اما می‌توان از مانورها در این راستا نیز بهره گرفت. پاسخ به این پرسش که «چرا باید مانور برگزار شود؟» می‌تواند موارد زیر را در بر داشته باشد: - نیاز است که مهارت‌ها و تخصص‌های موجود که خیلی وفقت است مورد استفاده قرار نگرفته‌اند. آرزیابی شوند. - ساختار جدید نیازمند آزمون در شرایط و فضای واقعی است. - یک تیم جدید تشکیل شده است که اعضای آن نیاز دارند یاد بگیرند که چگونه با هم کار کنند. - نیاز است که تجهیزات جدید و تحویلی ارزیابی گردد. _ با شیوه‌ها و آموزش‌های جدیدی آشنایی حاصل شده‌است که نیاز است مورد ارزیابی قرار گیرند. - فرصتی برای ارزیابی مجدد افراد.ء میزان موفقیت در کار دسته‌جمعی و گروهی نیاز است. با هدف افزایش سطح کارآمدی در اجرای مانورء اشاره کرد. این اقدام بایستی به منظور کسب اطمینان از حمایت و پشتیبانی بخش‌ ها و گروه‌های مختلف شرکت کننده در مانور صورت گیرد. این مساله منجر به تعیین شفاف اهداف و حوزه اجرایی مانور شده و از ایجاد چالش‌ها در آینده جلوگیری خواهد کرد. در این مرحله تصمیم‌گیری در مورد نحوه ارزیابی فرآیند اجرایی مانور 9 تعیین ابزار مورد استفاده برای سنجش نتایج آن. ضروری است. هدف اصلی از تحلیل ضرورت مانور, تعریف هدف مورد انتظار از اجرای مانور است. تعیین شفاف هدف منجر به یک رشته از خروجی‌ها (نتایج) خواهد شد که بایستی دربرگیرنده مناسب‌ترین شیوه, اندازه و سطح پیچیدگی مانور باشد. هم‌چنین همزمان با تحلیل نیاز است که مدیر مانور باید هم‌زمان با نمونه‌هایی از تعریف هدف برای مدیریت بحران بخش آلودگی نفتی می‌تواند به صورت زیر بیان شود: ۱ در مورد تعیین هدف بایستی دقت شود. که از هرگونه کلی‌گویی پرهیز کرده و تنها یک هدف به صورت شفاف و قابل اندازه‌گیری و قابل دسترس جهمت اجرای مانور مدنظر قرار گیرد. البته بایستی تعریف هدف با توجه به وسعت مانور مورد نظرء انجام گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برذامه ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ۰ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۵ - ارزیابی میزان سرعت عمل تیم در مهار آلودگی نفتی - ایجاد شبکه‌های مدیریت بحران در شرایط محلی - ارزیابی میزان کفایت پاسخ ترتیبات ساختاری ایجاد شده. برای مقابله با شرایط بحرانی - ارزیابی میزان سرعت و دقت عمل گروه مهار آلودگی‌های نفتی در شرایط اضطراری - ارزیابی میزان سرعت در اعزام قایق نجات. دسترسی به وسایل مهار نفت و عملکرد اعضای آن - ارزیابی میزان سرعت و کیفیت در نحوه اطلاع‌رسانی حادثه به وقوع پیوسته پس از تعیین هدف. مدیر مانور بایستی سایر عواملی را که بر روی آن تاثیرگذار می‌باشند را ارزیابی کند. مهم‌ترین عوامل مشترکی که نیاز است در طراحی و اجرای یک مانور مد نظر قرار گیرند. عبارتند از: - سناریو: سناریو داستان یا روایتی است که مانور براساس آن شکل می‌گیرد. سناریو به عوامل متعددی از قبیل زمان. محل, مقیاس که سار پارامترهای مانور نیز هستند وابسته خواهد بود. - زمان: چه محدوده زمانی باید رعایت شود؟ چه مقدار زمان تا اجرای مانور مورد نیاز است یا در دسترس می‌باشد؟ برای اجرای مانور چه مدت زمانی مورد نیاز است یا در دسترس می‌باشد؟ در چه زمانی از روز یا شب مانور بایستی اجرا شود؟ - مقیاس: محدوده عملکردی مانور چقدر است؟ چه تعدادی از نهاد و افراد و چه نوع تجهیزات و ماشین‌آلاتی باید در آن مشارکت و حضور داشته باشند؟ - محل اجرای مانور: در مورد تعیین محل اجرای مانور بایستی که به سوالات زیر پاسخ داده شود؛ * مانور در چه مکانی بایستی اجرا شود؟ ۹ چه مقدار فضا برای اجرای آن نیاز است؟ * مالکیت یا بهره‌بردار محل اجرای مانور چه نهاد یا شخصی است؟ * آیا جایگزینی برای محل اجرای مانور وجود دارد؟ چه مجوزها و اقداماتی در این زمینه مورد نیاز است؟ نحوه دسترسی به محل مورد نظر چگونه می‌باشد؟ - پرسئل: برای تعیین پرسنل شرکت‌کننده در مانور می‌توان بر مبنای پاسخ سوالات زیر عمل نمود؛ چه کسانی باید در مانور شرکت نمایند؟ نحوه دسترسی به آن‌ها (افراد شرکت کننده در مانور) چگونه است؟ - نهادها: جهت تعیین نهادهای مشارکت کننده می‌توان بر مبنای سوالات زیر عمل نمود؛ * جه نهادها و سازمان‌های کلیدی باید حتما در اجرای مانور مشارکت نمایند؟ * آیابه حمایت و پشتیبانی نهاد خاصی نیاز است ؟ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ چه محدودیت‌های سازمانی وجود دارد؟ * هزینه‌های مانور چه مواردی را شامل می‌شود؟ چه کسی یانهادی برای چه منظوری باید هزینه نماید؟ - تجهیزات: نیازمندی‌هاء. محدودیت‌ها و تجهیزات در دسترس. - مسوولیت های اجرایی و شرح وظایف نهادها: در برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته چگونگی مشارکت همه - شرایط آب و هوایی: برای اجرای مانور چه شرایط آب و هوایی مد نظر قرار گرفته است؛ آیا احتمال وقوع - مسایل مدیریتی و اداری: در این رابطه بایستی موارد زیر مدنظر قرار گیرند؛ پشتیبانی پرسنل ستادی و اداری ۹ اعلام خبر به ساکنین مناطق نزدیک به محل اجرای مانور و نهادهای مسوول ۹ پیش‌بینی و تهیه آذوقه مورد نیاز ۰ پناه گاه یا محل اسکان موقت ۰ مواد مصرفی مانند سوخت 9 ذخیره‌سازی آن‌ها 9 سازمان‌های ذیربط جدول پ. ۲۵- فرم شاخص‌های موثر در طراحی و اجرای مانور ویژگی‌های مورد نظر در مانور دشک ی 33333333333333 3333333333333333 ۱333333333333333 ماسح یس -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست [ ی طرح و برذ امه ریزی ماأنور برای ذیم‌های عملیانی و حوزه تصمیمگیری ۳ ۳۲۷ ادامه جدول پ. ۲۵- فرم شاخص‌های موثر در طراحی و اجرای مانور ویژگی‌های مورد نظر در مانور ی اس سس مسایل مدیریتی و اداری پ.۴-۵- نتایج مورد انتظار از اجرای مانور نتایج مورد انتظار از مانورء در قالب جملات ویژه‌ای که مسایل مورد انتظار از افراد. گروه‌ها یا نهادهای شرکت‌کننده در مانور را منعکس می‌نمایند. بیان می‌شوند. علی‌رغم این که مانور فقط یک هدف می‌تواند داشته باشد. نتایج مورد انتظار از زآن می‌تواند زیاد باشد. یک نتیجه مورد انتظار مناسب با فعل آغاز می‌شود و مختصرء ملموس و قابل اندازه‌گیری می‌باشد. هر نتیجه باید به صورت مستقیم به هدف مانور ارتباط داده شود. نتایج مورد انتظار» شیوه اجرای مانور را مشخص خواهند نمود. یک راه‌حل مناسب برای تنظیم (نوشتن) نتایج مورد انتظار از مانور می‌تواند به صورت جمله زیر باشد [۲۵. ۹۰۱۴]: در زمان اجرای مانورء افراد 5 گروه‌های مشار کت کننده در مانور به حوبی بتوانند از عهده شرح وظایف خود برآیند» برخوردار است. برای تسهیل در انجام کارء توصیه شده است. از شیوه‌های زمان‌بندی و مدیریتی و ابزارهای 7 مانند رسم نمودار بار چارت (گانت) ‏ و در صورت نیاز از نرم‌افزارهای مناسب (مانند 070601 ۷110۳050/]1 یا ۳۳1۳۵۷۵۲۵) برای این کار 1- 00۵01 ۵1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳ «دستورالعملمدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ.۵-۵- طراحی مانور طراحی مانور براساس اطلاعات جمع‌آوری شده در بخش تحلیل نیازها صورت می‌گیرد. مدیر مانور با تحلیل این اطلاعات. تجارب قبلی, تصورات و ابتکارات خود نسبت به طراحی مانور اقدام می‌نماید. برای طراحی مانور بایستی موارد - تعیین نوع مانور (روش اجرایی مانور) - تدوین سناریوی اجرای مانور - انتخاب و تعیین پرسنل مجری مانور - تصمیم‌گیری در مورد نحوه هماهنگی بین نهادی - تعیین نیازهای اداری (اجرایی) و قانونی در مرحله طراحی مهم است که با همه ذی‌نفعان ارتباط موثری برقرار گردد. این کار باعث فهم مشترک از مسایل, ایجاد تعهد بیش تر در نهادهاءشفاف‌سازی شرح وظایف و کارکردهای آن‌ها و هم‌چنین ممانعت از ایجاد شایعات و اطلاعات غلط می‌گردد [۵.۱۴۰۱۵]. پ.۱۵-۵- تعیین محدوده و حوزه اجرابی مانور تجزیه و تحلیل نیازها منجر به تعیین حوزه عملیاتی مانور می‌گردد که در آن محدودیت‌ها و مرزهای اجرایی مانور عواملی که به صورت خاص محدوده مانور را تحت تاثیر قرار می‌دهند عبارتند از: - نتایج (مورد انتظار) از اجرای مانور - استانداردهای عملکرد و تحربه شرکت‌کنندگان - توانمندی‌ها و محدودیت‌های نهادهای شرکت‌کننده - محدودیت‌های موجود برای ایجاد شرایط یک مانور واقع‌بینانه - شرایط آب و هوایی - محدودیت‌های تاسیسات و تحجهیزات شیوه‌های گوناگونی برای اجرای مانور وجود دارد که نتایج و محدوده اجرایی پروژه در انتخاب بهترین شیوه موثر می‌باشند. پس از تعیین نتایج (خروجی‌های) مورد انتظار از اجرای مانورء تیم مدیریت مانور می‌تواند مرحله بعد که همان طراحی مانور است را آغاز کند. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برد امه ریزی مانور برای تیم‌های عملیانی و حوزه تصمیم‌گیری ‏ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳1۹ پ. ۲-۵-۵ تعیین شبوه مناسب اجرای مانور هدف و نتایج مورد انتظار از مانور به مسوولین و به خصوص مدیر مانور در تعیین نوع مانور یا مانورهای مورد نیاز کمک خواهد نمود. در این راستا بایستی مدیران خود را تنها به یک شیوه محدود ننمایند. در اغلب موارد تجربه نشان داده است که طراحی یک فرآیند تدریجی و رو به جلو که دربرگیرنده انواع شیوه‌های اجرای مانور می‌باشد. می‌تواند بسیار موثر باشد. شیوه موردنظر می‌تواند تحت تاثیر عوامل مختلفی از جمله موارد زیر باشد: - مهارت و تجربه تیم مدیریت مانور - نیازهای آموزشی - میزان تعهد پرسنل و نهادهای کلیدی - در دسترس بودن محل اجرا - در دسترس بودن شرکت‌کنندگان - سایر تعهدات - مدت زمان مورد نباز برای تدارکات - مدت زمان مورد نیاز برای اجرای مانور - منابع (تجهیزاتی. علمی و سازمانی) در دسترس <* بودجه مانورها می‌توانند به صورت ساده یا پیچیده طراحی و اجرا شوند. هر مانور ممکن است تمرین ساده‌ای بوده و تنها با مشارکت یک تیم کوچک قابل اجرا باشد یا این‌که در آن شرایط اضطراری بزرگی شبیه‌سازی شده و محدوده وسیعی از افراد و سازمان‌های مختلف در آن مشارکت نمایند. در منابع مختلف برای انواع مانورء تقسیم‌بندی‌های مختلفی ارائه شده است. با توجه به جامعیت تقسیم‌بندی صورت گرفته توسط آژانس مدیریت بحران استرالیا انواع مانور به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند که در ادامه پیرامون آن‌ها توضیحاتی ارائه شده است [۱۴۰۱۵]. پ. ۱-۲-۵-۵ مانور مباحثه‌ای در این شیوه با طرح یک سناریو نسبت به بحث و گفتگو در مورد آن توسط اعضای تیم اقدام می‌گردد. این نوع مانور فرصت مناسبی را برای اعضای شرکت‌کننده در آن» جهت آرائه اطلاعات و تجارب فردی و گروهی و به طور شفاهی در مورد نوع و سطح اقداماتی که باید توسط آن‌ها برای مقابله با شرایط فرضی صورت گیرد. به وجود می‌آورد. این نوع مانورها برای تدوین و توسعه شیوه‌های مناسب و قابل قبول برای مقابله با رویدادها و اتفاقات خاص, ارزیابی میزان اثربخشی طرح‌هاء ایجاد و توسعه روابط یا کشف ایده‌های جدید مدیریت شرایط اضطراری برگزار می‌شوند. در تعدادی از منابع, مانورهای مباحثه‌ای به عنوان مانورهای دورمیزی نیز عنوان شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۰ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها این نوع مانورها هزینه کمی داشته و با مشارکت تعداد محدودی از افرادء امکان برگزاری آن‌ها وجود دارد. این نوع از مانورهاء نسبت به سایر مانورها از رسمیت کم‌تری برخوردار بوده و در آن‌ها بیش‌تر ارائه راه‌کارهای نوین و خلاقانه مدنظر می‌باشد. مانورهای دورمیزی می‌توانند در محلی خارج از فضاها و محیط‌های اجرایی و تنها در یک اتاق برگزار شوند. مانورهای مباحنه‌ای خود می‌توانند در ۴ شکل متفاوت به شرح زیر برگزار شوند. - مانور توجیهی : از این نوع مانورها معمولا به‌عنوان یک ابزار آموزشی جهت آشنایی افراد با طرح‌ها و روش‌ها استفاده می شود. مانور توجیهی شامل ارزیابی یک طرح از طریق سناریوسازی و بحث پیرامون مشخصات کلیدی آن است. مانورهای توجیهی می‌توانند کاملا سریع و ارزان انجام شوند. این نوع مانورها نسبت به سایر انواع مانورهای دورمیزی نیازمند تجربه کم‌تری بوده و اغلب براساس شبیه‌سازی مجدد یک اتفاق واقعی که اخیرا رخ داده است. طراحی می‌شوند. مانورهای توجیهی برای آزمایش و بازبینی طرح‌ها و سامانه‌های موجود بسیار مفید بوده و در موارد زیر قابل استفاده می‌باشند؛ * آموزش یاارزیابی پرسنل * پررنگ نمودن مولفه‌های کلیدی یک طرح * ارزیابی طرح - معارفه نهادی : در این نوع مانورء با توجه به مساله یا موضوع مطرح شده پیرامون وقوع حادثه, نمایندگان هر یک از نهادهای مسوول, برنامه عملیاتی متناسبی را با شرح وظایف خود آرائه خواهند داد. این مانورها ممکن است فاقد واقع‌گرایی باشند. اما در آن‌ها شیوه‌های موجود به صورت کارآمدی مورد بازنگری قرار گرفته و نهادها به توسعه شیوه‌ها و راه‌کارهای جدید تشویق می‌شوند. این نوع مانورها مانند فعالیت‌های آموزشی به ویژه زمانی که برای کشف پاسخ‌های مناسب برای تهدیدات و یا سناریوهای جدید مورد استفاده قرار می‌گیرند. ۹ برای مدنظر قرار دادن موضوعات فنی یا راهبردی * تمرکز بر روی در دسترس بودن منابع (تجهیزاتی. علمی و سازمانی) در یک ساعت و تاریخ معین ۹ تقسیم اطلاعات کاربردی و مفید * ایجاد شبکه‌ها و توسعه فهم مشترک از توانمندی و شیوه‌های اجرایی نهادهای مختلف * معارفه نهادها به ذی‌ربطان مدیریت بحران 1- 01612110 ۰ 2- ۸ 060 0 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست - طرح و برذ امه ریزی مانور برای ذیم‌های عملیانی و حوزه تصمیمگیری ایک ایک نا )۳۳ - مانور فرضی (نظری): در این شیوه از مانور دورمیزی, تسهیل‌گر (یا مدیر) مانور برای افراد کلیدی سناریویی را مطرح نموده و از آن‌ها در مورد نحوه مقابله پاسخ می‌خواهد. تسهیل‌گر با طرح پرسش‌های مختلف شرایط پیش‌بینی نشده‌ای را در سناریوی طرح شده به وجود می‌آورد تا عمق بیش‌تری از آن برای افراد مشخص گردد. معمولا یک تیم کوچک با طرح سوالات مختلف تسهیل‌گر را تغذیه نموده و او نیز با طرح پیوسته این سوال که (حالا چکار می‌کنید؟) شرکت‌کنندگان را در چالش قرار می‌دهد. این نوع مانورها معمولا با حضور یکی از مدیران شرایط بحران و سایر ذی‌ربطان برگزار می‌شود. در چنین مانوری تسهیل‌گر باید تلاش کند که حاضرین را در اجرای مانور مشارکت دهد. مانورهای نظری نیازمند تدارک مناسب بوده و به نسبت سایر مانورهای دورمیزی نیازمند مدت‌زمان بیش تری برای تدارک دیدن شرایط می‌باشند. از لحاظ هزینه نیز به تجزیه و تحلیل مسایل پیجچیده و ارائه پاسخ‌های مناسب به آن‌ها در شرایط واقعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. درمجموع این نوع مانور می‌تواند در شرایط زیر مفید و موْثر باشد: ۰ هنگامی که افراد هیچ نوع آگاهی قبلی از مسایل مطرح شده نداشته و 5 این که میزان اطلاعات آن ها بسیار اندک می‌باشد. * ارزیابی توانمندی تصمیم‌سازان * ایجاد شرایط تنش‌زا برای ارزیابی عملکرد پرستل می‌شود. به طور معمول, مجموعه‌ای از مسایل به صورت پیوسته و متوالی برای پوشش دادن یک برنامه جامع. برای افراد عضو یک صنف یا اتحادیه خاص مطرح می‌شوند. هر یک از مسایل دارای شرح واقعه‌ای به همراه سه معین مجموعه‌ای از مسایل بر روی پیشگیری, آمادگی. پاسخ و بازیافت تمرکز دارند. این نوع مانورها نیازمند ۵ ال 5۷ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۲ 7۳ «دستورالعملمدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها برای تبادل تجارب و ایجاد شیوه‌ها و راه‌کارهای مشترک برای مسایل پیچیده خواهند بود. این نوع تمرین‌ها با حضور گروه‌های کوچکی به مرحله اجرا درآمده و در آن‌ها تاکید زیادی بر روی آموزش وجود دارد. درواقع در این مانورها مسایل و اقدامات مرتبط با هر یک از انواع گروه‌ها یا صنوف شغلی به صورت مجزا مورد ارزیابی پ. ۲-۲-۵-۵ - مانورهای کار کردی ! این نوع از مانورها به نوعی شبیه مانورهای مباحثه‌ای (دورمیزی) بوده اما معمولا در یک فضای عملیاتی اجرا شده و نیاز است که در آن‌ها افراد شرکت‌کننده به صورت واقعی شرح وظایف خود را به مرحله عمل دربیاورند. این نوع مانورها برای ارزیابی یا اجرای تمرین در مورد یک کارکرد خاص طراحی می‌ شوند. برای مثال مدیریت یک تصادف با شرایط اضطراری توسط یک مرکز مدیریت فوریت‌های جاده‌ای. در چنین مانوری از پرسنل خواسته می‌شود که نسبت به کسب آمادگی برای مقابله با یک رویداد در شرایط واقصی اقدام نمایند. تدارک و مدیریت این نوع مانورها از پیچیدگی خاصی برخوردار بوده و اغلب یک تیم در طی چند هفته نسبت به تدوین سناریوها بر مبنای اتفاقات و مسایل واقعی جهت تمرین در مانور اقدام می‌نمایند. هم‌چنین ممکن است که راهکارهای مناسب برای مقابله با شرایط اضطراری نیز برنامه‌ریزی شده و هماهنگی‌های لازم برای اقدامات پیش بینی‌نشده به عمل آید. تدارک و اجرای این نوع مانورها ممکن است نیازمند مقدمات اآداری و اجرایی زیادی بوده و لذا هزینه‌بر نیز باشند. اما در صورت طراحی مناسب. می‌توانند بارها توسط افراد مختلف به اجرا درآمده و ضمن ارتقا سطح توانمندی پرسنل مرتبط در حین برگزاری دستورالعمل‌ها و استانداردهای مختلف مورد آزمون قرار گیرند. این نوع مانورها ممکن است در شرایط زیر مفید واقع گردند: - تمرین» توسعه یا آرزیابی شیوه‌های مختلف مقابله با بحران در یک مرکز عملیاتی (کارکردی) - تمرین, توسعه یا ارزیابی مهارت‌های تصمیم‌گیری (سازی) در داخل مرکز - ارزیابی تعامل بین مرکز عملیاتی با تیم‌های میدانی و سایر مراکز عملیاتی - زمانی که نیازی به فعال‌سازی منابع خارج از مرکز نیست - زمانی که منابع مالی کافی برای فعال‌سازی منابع خارج از مرکز در دسترس نیست 3 ۵ لمموزان۳ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برذامه ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ۰ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۳۳ پ.۳-۲-۵-۵- مانورهای میدانی ۱ در مانورهای میدانی پرسنل در شرایط شبیه‌سازی‌شده‌ای از شرایط اضطرار بحران واقعی قرار داده می شوند. اجرای این نوع مانورها ممکن است به صورت ساده و تنها با مشارکت یک تیم کوچک (مانند شبیه‌سازی تصادف ماشین) یا به صورت گسترده و با درگیر نمودن تعداد زیادی از پرستل طراحی و اجرا شود این نوع مانورها معمولا پس از اجرای مانورهای دورمیزی و کارکردی و تحلیل نتایج حاصل از آن‌ها طراحی و اجرا می شوند. مانورهای میدانی ساده می‌توانند با هزینه کم و تنها با صرف چند ساعت طراحی و اجرا شوند. اما اجرای مانورهای بزرگ با مشارکت نهادهای مختلف نیازمند صرف هزینه‌های سنگین و مدت‌زمان زیاد. جهت طراحی و اجرا می باشند. از این نوع مانورها می‌توان برای آرزیابی تخصص و مهارت‌های پرسنل استفاده نمود. مانورهای بزرگ میدانی نیازمند یک تیم مدیریتی جهت طراحی و هدایت مانور و هم چنین تعداد زیادی از پرسنل جهت اجرا می‌باشند. طراحی این نوع مانورها بایستی توسط کارشناسان متخصص و مجرب صورت گرفته و ممکن است چندین ماه نیز طول بکشد. صرف نظر از ابعاد زمانی و مالی مانورهای میدانی, در بعضی از موارد اجرای این نوع مانورها تنها شانس و فرصت موجود برای ارزیابی بخشی از تخصص‌های مورد نیاز جهت مقابله با شرایط بحرانی و میزان هماهنگی نهادهای مختلف در شرایط مشابه رویدادهای واقعی می‌باشند. درمجموع در طراحی و اجرای مانورهای میدانی موارد زیر می‌توانند. مفید - تمرین, ارزیابی یا افزایش سطح مهارت‌ها و توانمندی‌های پرسنل عملیاتی - ارزیابی میزان اثربخشی هماهنگی‌ها و همکاری‌های بین‌نهادی - ارزیابی نحوه فعال‌سازی طرح مانور - تثبیت جایگاه برنامه مانور - در مواقعی که برای ارائه نتایج یک پروژه یا طرح خاص نیاز به به کارگیری پرسنل عملیاتی باشد پ. ۳-۵-۵- ندوین سناربوی مانور سناریوی مانور بر مبنای هدف. نتایج مورد انتظارء شیوه و محدوده اجرای آن تدوین شده و بیش‌تر شبیه داستان یا روایتی از اطلاعات و تصورات کلی و خاص در زمینه مانور است. در مورد حادثه یا شرایط اضطراری واقعی, اطلاعاتی عمومی و کلی وجود دارد که آگاهی شرکت‌کنندگان در مانور از آن‌ها ضروری است. این اطلاعات عمومی معمولا در اختیار نهادها و پرسنل دخیل در مراحل مختلف طراحی و اجرای مانور قرار داده می‌شود. این اطلاعات کلی می‌توانند مواردی عمومی برای آشنایی افراد با محل اجرای مانور باشند [۵۰۱۴]. 6۰ 1-۳۵1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها علاوه بر اطلاعات عمومی, پرسنل مجری مانورء برای اجرای آن نیازمند یک سری اطلاعات و آگاهی‌های ویژه در مورد مشکلات و اتفاقات واقعی می‌باشند. وجود این اطلاعات برای طراحی سناریوهای مناسب و واقع‌بینانه و هم چنین راه‌کارهای مقابله با آن‌ها لازم است. جهت ارائه مناسب و به هنگام اطلاعات خاص هم‌زمان با پیشرفت مانورء رعایت توالی زمانی مناسب ضروری است. هم‌چنین هر گروه از پرسنل بایستی با شرح وظایف و ماموریت‌های خاص خود. اطلاعات مرتبط در زمان‌های معین برای کنترل جریان اتفاقات و رویدادها آشنا باشند. این نوع اطلاعات در موارد زیر قابل استفاده است: - توسعه سناریو مانور؛ - ارائه اطلاعات بیش‌تر در زمینه مانور به شرکت‌کنندگان؛ - طرح مسایل خاص جهت ارائه راه حل توسط شرکت‌کنندگان در مانوره - تعیین محدودیت‌های عملیاتی و اجرایی برای شرکت‌کنندگان؛ - اقدامات فوریتی توسط شرکت‌کنندگان. به عنوان نمونه این اطلاعات می‌تواند در زمینه ساعت بروز آلودگی نفتی و شدت آن به صورت زیر باشد: برسد. در ساعت ۰۹:۲۸ آب آلوده وارد قسمتی از شبکه لوله شده است. پ. ۳-۵-۵ تعیین و منصوب نمودن پرسنل سناد اجرایی مانور مدیر یا تیم مدیریتی مانور بر اساس تخصص و توانمندی‌های پرسنل مورد نظر نسبت به به کارگیری آن‌ها برای اجرا تعدادی از آن‌ها در بعضی از مانورها بایستی به صورت ویژه و خاص مدنظر قرار گیرند. به عنوان نمونه نیازی نیست که بخش عمده‌ای از کارکردها و اقدامات موردنیاز در مانورهای میدانی در مانور دورمیزی نیز مدنظر قرار گیرند. بسته به ماموریت خاص را به چند نفر محول نمایند. به‌عنوان یک راهنماء وظایف و عناوین پیشنهادی برای پرسنل شرکت‌کننده جدول پ.۲-۵- عناوین و شرح وظایف پیشنهادی برای پرسنل ستاد اجرایی مانور [۱۴| مسوول تدارکات و حمل و نقل هماهنگ‌کننده و مدیریت نیازهای تدارکاتی و حمل و نقل -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برذامه ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ‏ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۳۵ ادامه جدول پ.۲-۵- عناوین و شرح وظایف پیشنهادی برای پرسنل ستاد اجرایی مانور |۱۴] هر یک از سازمان‌های شرکت‌کننده در مانورء پرسنل مورد نظر خود را برای حضور و مشارکت در اجرای مانور تعیین کرده و به مدیر مانور معرفی می‌نمایند. هم چنین برای جلوگیری از سردرگمی افراد و شناسایی راحت‌تر و سریع افراد مسوول در اجرای مانور بهتر است که آن‌ها را با استفاده از یک نشانه مشخص از سار افراد متمایز نمود. به‌عنوان نمونه می‌توان از یک نوع لباس با رنگ خاص یا بازوبند و موارد مشابه در این رابطه استفاده نمود [۵۰۱۴]. پ. ۱-۴-۵-۵ - کار کردهای مورد انتظار از اعضای ستاد اجرایی مانور کارکردهای مورد انتظار از پرسنل کلیدی درگیر در مانور به صورت زیر است؛ - مدیر یا فرمانده مانور: مسوولیت نهایی و کلی اجرا و هدایت مانور بر عهده مدیر یا به عبارت بهتر کارگردان مانور است. این افراد شروع و پایان مانور و هم‌چنین هدایت فرآیند آن را جهت تحقق اهداف موردنظر عهده‌دار می‌باشند. مدیران مانور به طور پیوسته با سایر پرسنل در ارتباط بوده و هرگونه اتفاق غیرمنتظره و پیش بینی نشده‌ای را مدیریت و کنترل می‌نمایند. برای اجرای مانورهای با مقیاس بزرگ. ممکن است که مدیران برای خود دستیاران یا معاونینی انتخاب کنند. - سنجش و ارزیابی عملکرد مانور: آرزیابی مانور به منظور تشخیص نقاط قوت و ضعف نحوه اجرای مانور با توجه به اهداف آن, و هم‌چنین سنجش توانایی و آمادگی نیروها و تجهیزات و تناسب روش‌های به کارگرفته شده جهت مقابله با حوادث فرضی انجام می‌شود. در هر مانور موارد ارزیابی با توجه به سناریوی مانور تعیین می‌شود. مواردی که معمولا در ارزیابی مانورهاء مورد توجه قرار می‌گیرند. عبارتند از: ۹ زمان‌بندی اقدامات ۹ نحوه حضور نیروها تحهیزات مورد استفاده * هماهنگی و تعاملات درون و برون‌سازمانی * نحوه مدیریت و فرماندهی نیروها * ارتباطات * میزان عمل به سناریوی تنظیم شده -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * میزان پایبندی به دستورالعمل‌های تخصصی در هر یک از سازمان‌های مسوول عملکرد شرکت‌کنندگان در مانور بایستی توسط داوران و ناظران مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد. داوران نمایندگانی از نهادهای مختلف می‌باشند که توسط تیم مدیریت مانور تعیین و منصوب شده و مسوولیت نظارت و ارزیابی فرآیند اجرای مانور را بر عهده دارند. در مورد انتخاب افراد ارزیاب یا به عبارت بهتر داوران مانورء بایستی براساس نوع مانور و سناریو طراحی شده برای مانور اقدام نمود. به عنوان نمونه اگر هدف از اجرای مانور ارزیابی مسایل مدیریتی باشد. باید ارزیابان نیز از دید و سابقه مدیریتی متناسب. مرتبط و کافی برخوردار باشند و یا اگر هدف آرزیابی تخصص‌های خاص و ویژه باشد. در این صورت باید نسبت به انتخاب افرادی اقدام نمود که از تخصص و تجربه کافی در زمینه مسایل فنی برخوردار باشند. در مورد مانورهای گسترده و بزرگ تیم ارزیابی مانور باید ترکیبی از تخصص‌های مختلف مورد برای توجیه ارزیاب‌هاء در این مرحله با توجه به سناریو و اهداف مانور دستورالعمل‌های خاصی بایستی تهیه شده و طی برگزاری جلسات توجیهی به ارزیاب‌ها آموزش داده شود. از جمله مواره‌ی که در این دستورالعمل‌ها بایستی مدنظر قرار گیرند. می‌توان به موارد زیر اشاره نمود: * آشنایی با مسوولین و جانشین آن‌ها در سازمان‌های مسوول مدیریت بحران و مطالعه شرح وظایف هر یک از اعضای ستاد ٩‏ آشنایی با مسوولین, پرسنل و تجهیزات هر سازمان در سایت مانور مطالعه سناریوی نحوه عملکرد سازمان‌ها در هر منطقه * حضور در محل برگزاری مانور قبل از شروع مانور ٩‏ عدم دخالت در روند فعالیت‌های مانور * عدم اظهار نظر در جریان مانور ٩‏ مشاهده دقیق روند فعالیت سازمان‌ها و بخش‌های جغرافیایی * مطالعه دقیق سوالات فرم ارزیابی و پاسخ مناسب به آن‌ها * درج بی‌طرفانه نقاط ضعف و قوت مانور * تحویل فرم‌های مربوطه به مسوول تیم ارزیابی هم‌چنین شرح وظایف آرزیاب‌ها به طور خلاصه. شامل موارد زیر است: * تدوین قواعد و قوانین مانور برای شرکت‌کنندگان ۹ ایجاد بازخورد برای شرکت‌کنندگان در مانور * کنترل آهنگ اجرایی مانور -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برذامه ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ‏ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۳۷ * تامین اطلاعات مورد نیاز برای تدوین و ارائه گزارش مانور * نظارت و تهیه گزارش از روند مانور» شیوه‌ها و تکنیک‌های مورد استفاده در آن * ارزش‌یابی و گزارش نتایج حاصل از مانور تیم ارزیابی برای داشتن تمرکز کافی برای نظارت بر روند اجرایی مانورء باید پیش از آغاز عملیات اجرایی به دقت از محل و محدوده اجرایی مانور بازدید به عمل آورند. روش‌های عمده ارزیابی مانور عبارتند از: * تهیه فرم‌های ارزیابی که توسط ارزیابان آموزش‌دیده بایستی تکمیل شود * ارزیابی از طریق ارائه پرسش‌نامه به افراد و گروه‌های شرکت‌کننده در مانور یاافراد دیگر * ارزیابی از طریق مصاحبه با افراد و گروه‌های شرکت‌کننده در مانور یا افراد دیگر * ارزیابی از روی فیلم تهیه شده از مانور به عنوان نمونه آیتم‌های ارزیابی می‌تواند به صورت زیر است: 0 زمان رسیدن به محل حادثه: زمان ثبت شده از زمان اعلام عملیات تا رسیدن موثر نیروهای عملیاتی و پیاده‌شدن پرسنل عملیاتی در محل حادئه 0 زمان آماده‌سازی تجهیزات: زمان ثبت شده از پیاده شدن نیرو تا شروع عملیات ۵ مدت زمان انجام عملیات: زمان ثبت شده از شروع عملیات تا رفع کامل آلودگی ۵ هماهنگی تیم: هماهنگی وظایف. اجرای صحیح بر حسب نوع, وسعت و اهمیت عملیات و انتخاب صحیح ابزار و مواد اطفایی 0 انضباط عملیاتی: لباس عملیات. تجهیزات حفاظت فردی و تجهیزات کمکی مانند چراغ قوه در شب. دستگاه تنفسی در صورت لزوم ۵ آمادگی تجهیزات: سالم بودن و در دسترس بودن تجهیزات و آمادگی خودروها جهت انجام عملیات بر اساس چک‌لیست 0 نحوه استقرار خودروها: فاصله مناسب محل استقرار خودروها تامحل حریق, دسترسی مناسب و در نظر گرفتن موارد ایمنی جهت استقرار خودرو 0 نحوه فرماندهی در عملیات و عملکرد فرمانده تیم: نحوه نظارت بر محل حریق و عملکرد افراد در انجام وظایف محوله, در نظر داشتن رعایت نکات عملیاتی جهت حفظ جان افراد تحت امرء نحوه تامین آب و به‌کارگیری و استفاده مناسب از امکانات و تجهیزات [۳]؛ هم‌چنین نمونه فرم ارزیابی مراحل مختلف انجام مانورهای عملیاتی اطفاء حریق در محوطه‌های بندی در جدول زیر ارائه شده است. ذکر این نکته ضروری است که موارد ارائه شده فوق و هم‌چنین آیتم‌های جدول (پ.۲-۵) صرفا جهت آشنایی مخاطب گزارش با مفهوم و اهمیت ارزیابی در برگزاری مانورها ارائه گردیده است. هر چند تعدادی از آیتم‌ها به خصوص -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۸ نحوه فرماندهی در عملیات و تیم در ارزیابی مانورهای برگزا زمان رسیدن (۸7) ۷ مان آماده‌سازی تجهیرات ۹ ۸ انضباط عملیاتی (*8/2) استقرار تجهیزات ( *8۳) فرماندهی عملیات (*)۳) 333333333 شده در بخش آلودگی نفتی نیز باید متناسب با ساختار ۰ جدول پ.۳-۵- فرم ارزیابی مراحل مختلف انجام مانورهای عما زمان ثبت شده از زمان اعلام عملیات تا رسیدن تعداد موثر خودروهای زمان ثبت شده از پیاده شدن نیرو تا شروع عملیات معیار: زمان مطلوب عملیات امتیاز:۱۵ برحسب دامنه عملیات هماهنگی وظایف اجرا صحیح بر حسب نوع وسعت و اهمیت انتخاب صحیح ابزار لباس عملیات - تجهیزات حفاظت فردی دستگاه تنفسی نسبت به نوع ۰ ت سالم بودن تجهیزات - در دسترس بودن - آمادگی خودروها و ابزارها فاصله مناسب تا محل آلودگی دستیابی مناسب - ایمنی افراد و ش هیزات نظارت بر محل آلودگی نظارت بر نحوه عملکرد افراد- حفظ جان افراد تامین تجهیزات و امکانات مناسب جمع امتیازات: ۱۰۰ امتیاز به‌ها سک کی رای ٍ ۸ -| ۳ -2 ۹ -3 4-1 -5 ۳ -6 7-۳ 8-۲۳ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برد امه ریزی مانور برای ذیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۳۹ - تسهیل‌گر: در حین برگزاری مانورهای دورمیزی (مباحثه‌ای) مدیر مانور»ه یک تسهیل‌گر را برای بر عهده گرفتن وظایفی مشابه کارگردان مانور یا سر داور تعیین می‌نماید. تسهیل گر کنترل جریان مباحشات را با طرح ارتباطی و اطلاعاتی بالا در زمینه موضوع موردنظر برخوردار باشد. - متصدی ایمنی: گرچه همه شرکت‌کنندگان و پرسنل مجری مانور عهده‌دار رعایت موارد ایمنی و برقراری آن می‌باشند. اما بسته به نوع مانور باید یک یا چند نفر به عنوان مسوول ایمنی مانور تعیین شوند. مسوول با مسوولان ایمنی وظیفه خاص پایش و نظارت بر مسایل ایمنی را برعهده داشته و نباید مأموریت‌های دیگری به آن‌ها محول گردد. هم‌چنین بایستی از مهارت‌های مورد نیاز به قدر کافی برخوردار باشد. از جمله شرح وظایف متصدی ایمنی می‌توان به موارد زیر اشاره نمود؛ * بازرسی سایت در مرحله طراحی مانور ۹ پایش پیوسته موارد ایمنی در زمان اجرای مانور ۹ توجیه همه افراد دخیل در اجرای مانور در رابطه با رعایت مسایل ایمنی * گزارش سریع هرگونه جراحت و حادئه اتفاق افتاده در حین اجرای مانور * پایش افراد از لحاظ استرس و فشار روانی - مدیریت و هدایت بازیگران: بازیگران و افراد اجرا کننده نقش مجروحین و مصدومین, بخش مهمی از بسیاری از مانورها می‌باشند. وجود آن‌ها به مانور واقعیت بیش‌تری بخشیده و حس روانی و هیجانی در مانور ایجاد می‌نمایند. هماهنگی این بازیگران به خصوص در بسیاری از مانورهای بزرگ مساله بسیار سختی بوده و لذا به طور معمول از بین مجریان مانور یک نفر برای مدیریت این بازیگران تعیین می‌گردد. این شخص مسوولیت انتخاب بازیگران و توجیه مناسب آن‌ها را قبل از برگزاری مانور شامل انتقال اطلاعات لازم در مورد نحوه رفتار و واکنش آن‌ها در حین برگزاری مانور و هم‌چنین مسوولیت همه آن‌ها را بر عهده دارد. - بازیگران: در حین اجرای مانور تیدادی از افراد نقش مجروحین و مصدومین حادثه را ایفا می‌نمایند. اصلی ترین کارکرد این افرادء واقعی نمودن شرایط اجرایی مانور است. در اغلب موارد بازیگران نقش مجروحین و مصدومین را بر عهده می‌گیرند. در بعضی اوقات. از بازیگران برای ایفای نقش نمایندگان رسانه‌ها یا نهادهای سیاسی به خصوص در مانورهای دورمیزی کمک گرفته می‌شود. - متصدی تدارکات و حمل و نقل: بسیاری از مانورها به طور معمول نیازمند پشتیبانی لجستیکی می‌باشند. متصدی این ماموریت می‌تواند بنا به دلایل زیر تعیین گردد؛ ۹ برقراری ارتباط با مالکان یا بهره‌برداران از محل اجرای مانور * هماهنگی برای تامین مواد غذایی مورد نیاز و نیازهای رفاهی افراد -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۰ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * هماهنگی برای حمل و نقل افراد و تجهیزات * هماهنگی برای ساخت مدل‌ها و سایر عناصر مورد نیاز برای اجرای سناریو مورد نظر * ایجاد هماهنگی برای تامین سایر تجهیزات. مواد مصرفی و منابع مورد نیاز - کارگردان صحنه نمایش: در مواردی که نیاز است برای اجرای مانور صحنه نمایشی طراحی شود. یک نفر از مجریان مانور به عنوان مدیر یا به عبارت بهتر کارگردان صحنه نمایش تعیین می‌گردد. شرح وظایف این نفر می‌تواند شامل موارد زیر باشد؛ * آرایش مناسب صحنه (محل) اجرای مانور ۹ جانمایی مناسب وسایل و ابزار در داخل صحنه نمایش * تامین وسایل به هنگام لزوم * بازنگری و بازسازی صحنه با مشورت سایر پرسنل مجری مانور - مسوول امنیت: گاه برخی از مانورها به دلایل امنیتی بایستی دور از حضور عموم و در منطقه‌ای محافظت شده اجرا شده و گاه تجهیزات. امکانات و سایر منابع موجود در صحنه مانور نیازمند محافظت می‌باشند. در چنین مواردی لازم است که یک نفر به عنوان متصدی برقراری امنیت. وظیفه حراست فیزیکی از منطقه اجرای مانورء تجهیزات و سایر امکانات را برعهده بگیرد. - مسوول کنترل خسارت و رویدادهای غیرمترقبه: بسته به نوع مانور و گستردگی آن ممکن است وجود فردی با مسوولیت مدیریت حوادث و اتفاقات غیرمترقبه محتمل در مدت زمان اجرای مانور و اطلاع‌رسانی به موقع به سایر بخش‌های مسوول و هم‌چنین تضمین به کارگیری روش‌های مناسب برای کاهش خسارات ناشی از آن. ضروری باشد. این فرد بایستی قبل و بعد از اجرای مانور با حضور نمایندگان مالک و یا بهره‌بردار از محل اجرای مانور نسبت به بازرسی از محل اقدام نماید. هر نوع اتفاق و خسارتی در طی اجرای مانور بایستی ثبت شده و به تیم مدیریت مانور و هم‌چنین مالک و یا بهره‌بردار محل اطلاع داده شود. متصدی کنترل آسیب‌ها و خسارات بایستی موارد زیر را نیز مدنظر قرار دهد: ۰ سیب و خسارت به زیرساخت‌ها * اختلال الکترونیکی در ارتباط رادیویی و مخابراتی - سخن‌گوی مانور: یک نفر از افراد متخصص و مسلط تیم اجرایی مانورء بایستی به عنوان سخن‌گوی مانور جهست پاسخ گویی و ارتباط با رسانه‌ها تعیین شود. تجربه نشان داده است که در زمان وقوع بحران» عدم همکاری مناسب با رسانه‌ها موجب می‌شود آن‌ها به منابعی که اطلاعات ناچیزی در مورد بحران دارند. متوسل شده و این مساله ممکن است به سوءتعبیر یا تبادل اطلاعات نادرست منجر شود. بنآابراین برای تمرین نحوه -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست - طرح و برذ امه ر یزی مانور برای ذیم‌های عملیانی و حوزه تصمیمگیری ۳ )۳۳ پاسخ گویی مناسب به رسانه‌ها و هم چنین اطلاع‌رسانی مناسب در مورد مانورء فرد مناسبی به عنوان سخن‌گوی مانور جهت ارتباط با نمایندگان رسانه‌های جمعی تعیین خواهد شد. بهتر است که برای جلوگیری از تناقضات همه اطلاعات مرتبط با مانور از طریق سخن‌گو اعلام شود. سخن‌گو شخص مهم و کلیدی در ارتباطات بحران است. از دیدگاه عموم مردم و به خصوص رسانه‌ها چنین فردی نشان‌گر اعتبار مدیریت بحران است. بهترین راهبرد. انتخاب فردی بی‌طرف و درعین‌حال متخصص به عنوان سخن‌گوی بحران است. لذا در حین اجرای مانور نیز باید از یک فرد مناسب برای تمرین نحوه ارائه اخبار مرتبط با مدیریت بحران, بهره گرفته شود [ او ۴ - میزبانی از بازدیدکنندگان: به طور معمول تعدادی از مانورهای میدانی برای افراد مختلف جذاب بوده و آن‌ها علاقه‌مند به بازدید از مراحل مختلف اجرای مانور می‌باشند. لذا بایستی تمهیدات لازم در این خصوص اندیشیده شده و در صورت امکان, برای حضور این بازدیدکنندگان یک نفر به عنوان مسوول جهت میزبانی و هدایت آن‌ها انتخاب گردد. این فرد بایستی در مورد جزییات سناریوی مورد نظر جهت اجرای مانور به خوبی توجیه شده باشد. از جمله شرح وظایف این فرد می‌توان به موارد زیر اشاره نمود: * پذیرش و هدایت بازدیدکنندگان به مناطق از پیش تعیین شده ۹ تشریح اهداف و نتایج مورد انتظار از اجرای مانور گزارش رویدادها در حین اجرای مانور پ. ۵-۵-۵ - برنامه‌ریزی و کنترل مانور تدوین به موقع برنامه کنترلی مانور این اطمینان را به وجود می‌آورد که مانور به سمت تحقق هدف و نتایج تعیین‌شده مورد انتظار از آن در حال جریان است. در این راستا لازم است که در مراحل طراحی مانور یک سازوکار مناسب و کارآأمد کنترلی تدوین شده و در حین برگزاری مانور» توسط اعضای ستاد اجرایی به خوبی به مرحله اجرا گذاشته شود. این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که بتوان فرآیند اجرای مانور را به خوبی کنترل نموده تا حوادث و رویدادهای مورد نظر در سناریوی مانور و اقدامات مقابله‌ای پیش‌بنی شده» در زمان و مکان مناسب خود به مرحله اجرا گذاشته شوند. از جمله مسایل بسیار مهم در این زمینه تدوین برنامه زمان‌بندی مناسب جهت اجرای مانور است [۱۴۱۵]. ۰ ۰ پ. ۱-۵-۵-۵ زمان‌بندی اجرای مانور تدوین یک برنامه زمانی مناسب برای اجرای مانورء تحقق اهداف مورد نظر مانور را ضمانت می‌نماید. زمان‌بندی برنامه‌های اصلی توسط مدیر یا تیم مدیریت مانور صورت گرفته و شامل موارد زیر می‌شود؛ - جزییات مرتبط با توالی رویدادها -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۲ 7 «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - مدت زمان مورد نظر برای اجرای هر رویداد - ارائه یک برنامه زمانی که در اختیار مجریان مانور قرار می‌گیرد - راهنمایی برای جهت‌دهی و تعیین روند اجرایی مانور در تعدادی از مانورها بنا بر نیاز باید زمان پاسخ فشرده‌تر شود. از طرف دیگر در مورد مانور میدانی برای آرائه مهارت‌های پرسنل نیاز است که مدت زمان مانور مشابه شرایط واقعی و حتی بیش‌تر از مدت زمان واقعی وقوع رویداد است که به طور جدی مانور را از واقعیت‌ها دور نماید [۱۴. ۵ ۲]. پ. ۲-۵-۵-۵ -ارتباطات در مانور به عنوان مثال در صورت آمکان استفاده از سیستم تلفن‌های همراه برای برقراری ار تباط بین پرسنل مانور با مدیر یا تیم مدیریتی مانور می‌تواند بسیار کارساز باشد. در مورد مانورهای بزرگ نیاز است که یک مرکز کنترل مستقل جهت مدیریت روند اجرایی مانور و برقراری ارتباط مستمر بین گروه‌های مختلف ایجاد گردد [۰۱۴ ۵ ۲]. پ.۶-۵- مقدمات اداری و تدار کات تعیین جزییات مرتبط با زمان» مکان, مدت زمان» صحنه اجرای مانورء در مرحله طراحی مانور و از سوی مدیر یا تیم مدیریتی ضروری است. با وجود این‌که به طور معمول مواردی که در زیر لیست شده‌اند در طراحی مانور مدنظر قرار می گیرند. اما قبل از نهایی‌سازی طرح مانورء انجام بررسی‌های تفصیلی در این رابطه لازم و ضروری خواهد بود. مواردی که باید در این رابطه مد نظر قرار گیرند. عبارتند از: - مکان سایت و میزان تناسب آن با سناریوی مانور مورد نظر - بازرسی و بازدید از محل سایت - اخذ تایید از مراجع ذی‌صلاح برای استفاده از آن - راه‌های دسترسی به سایت و خروجی از آن - واقع‌بینانه بودن محل سایت و تناسب صحنه‌آرایی آن با سناریوی مورد نظر - زمان‌بندی مشارکت بازیگران در مانور - تعیین مدت زمان مورد نیاز برای آماده‌سازی سایت اجرایی مانور - تعیین نیازمندی‌ها برای کنترل خسارات و آسیب‌ها (قبل و بعد از مانور) -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برذامه ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ‏ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۳۳ - تعیین نیازهای ایمنی سایت - هزینه‌ها و بودجه موردنیاز - منابع انسانی و فیزیکی موردنیاز - تجهیزات و امکانات خاص مورد نیاز برای شبیه‌سازی - بیمه افراد و سار تجهیزات جهت جبران خسارات جانی و مالی محتمل - تامین آذوقه و سایر امکانات رفاهی مورد نیاز - حمل و نقل - مدیریت نحوه تعامل با رسانه‌ها و بازدیدکنندگان - اطلاع‌رسانی عمومی به خصوص ساکنین نزدیک به محل اجرای مانور که ممکن است در حین اجرای مانور - تهیه اسناد و مدارک مورد نیاز و انتشار اخبار و اطلاعات مرتبط با مانور هم‌چنین علاوه بر موارد فوق لازم است که زمان مناسب جهت اطلاع به مجریان و شرکت‌کنندگان در مانور جهت حصول بیش ترین اهداف مورد نظر تعیین گردد. تا نهادها و افرادی که قرار است در مانور مشارکت نموده یا در آن حضور یابند از فرصت زمانی کافی برای کسب آمادگی برخوردار باشند [۱۴ ۵ ۲]. پ.۷-۵- برگزاری مانور با اعلام قبلی/ بدون اعلام قبلی در خصوص طراحی و اجرای مانورهاء برخی معتقدند که این نوع تمرین‌ها بایستی بدون اعلام قبلی برگزار گردند. اما در این زمینه دو مشکل عمده وجود دارد: - اول این که برگزاری مانور بدون اعلام قبلی, نیاز به آموزش‌های بسیار پیشرفته دارد و پرسنل شرکت کننده در مانور بایستی که از مهارت و تخصص بسیار بالایی برخوردار باشند. - دوم این که برگزاری مانور بدون اعلام قبلی برای پرسنلی که هم اکنون بر سر خدمت حاضر هستند و مشغول انجام کارهای روزمره می باشند. مشکل بوده و ممکن است که در حین تمرین, اتفاقی واقصی رخ دهد که رسیدگی به هر دو مورد را با مشکلات بسیاری مواجه کند. تمرین و اجرای مانورها به خودی خود در بردارنده بعضی از اقدامات از پیش اعلام نشده‌ای مانند فراخوانی افراد به محل خدمت و آگاه کردن از حادثه است. اما واقعیت این است که عملیاتی نمودن سایر اجزای دیگر طرح اجرایی مانور بدون هرگونه اعلام قبلی بسیار دشوار است. بنابراین اتخاذ هرگونه تصمیم در مورد این‌که مانور بدون اعلام قبلی برگزار گردد. نیازمند تعمق و تفکر بیش‌تری بوده و لازم است که مدیران و سایر پرسنل مسوول و درگیر در عملیات اجرایی مانور همه موارد و حواشی امر را به خوبی مدنظر قرار دهند [۲]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴ ۳ «دستورالعمل‌مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ.۸-۵- اجرای مانور (تهیه دستورالعمل اجرا) معمولا تیم مدیریت مانور شخصی را به عنوان مجری و به بیان گویاتر فرمانده مانور تعیین نموده و مسوولیت برگزاری مانور را به او محول می‌نمایند. مانور بر مبنای نسخه نهایی طرح مصوب که از قبل در اختیار ستاد اجرایی و سایر افراد شرکت کننده و بازیگران مانور قرار داده شده است برگزار می‌گردد. هم‌زمان با اجرای مانور عملکرد افراد و گروه‌ها نسبت به اهداف و نتایج مورد انتظار به صورت مستمر مورد پایش قرار می‌گیرد. در برگزاری یک مانور موفق, خلاصه گزارشی که از روند اجرایی مانور به صورت کتبی یا شفاهی از آن تهیه و ارائه می گردد. از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و لازم است که نهایت دقت در تدوین آن و به خصوص ارائه اطلاعات درست و دقیق به عمل آید. این خلاصه گزارش در واقع دربرگیرنده چکیده سناریو اجرایی مانور است و حداقل بایستی شامل موارد زیر باشد: - هدف و نتایج مورد انتظار از اجرای مانور - موضوعات مرتبط با مسایل ایمنی و ترتیبات اجرایی مانور - تعیین دقیق محدوده اجرایی مانور و مناطق خارج از محدوده - روش برقراری ارتباط و دستور کار مخابرات - زمان و مکان اجرای مانور - مدت زمان اجرای مانور - نحوه تدارکات و پشتیبانی از اجرای مانور (محل استراحت. تامین مواد غذایی و..) - نقش و شرح وظایف افراد به‌خصوص پرسنل کلیدی - هر نوع مسایل و ملاحظاتی که در لحظات آخر قبل از شروع عملیات اجرایی مانور اعلام شده و می‌بایست که پ. ۱-۸-۵- شروع مانور فرمانده مانور بعد از آزمایش سامانه‌های ار تباطی و حصول اطمینان از برقراری ارتباط و اعلام آمادگی ستناد اجرایی و سایر شرکت‌کنندگان در مانور» می‌تواند نسبت به اعلام شروع مانور اقدام نماید. در مورد مانورهای دورمیزی, شروع مانور با اعلام موضوع مورد بحث یا موضوع مانور توسط تسهیل‌گر اعلام می‌گردد. مانورهای کارکردی ممکن است با اعلان پیام شروع یا نمایش آن آغاز شوند. شروع مانورهای میدانی اغلب از طریق یک پیام رادیویی یا تلفنی به تیم اجرایی مانور صورت می‌گیرد و بعد از این اعلان ستاد اجرایی و سایر شرکت‌کنندگان در مانور بر طبق برنامه زمانی مصوب وارد مرحله اجرایی مانور می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست - طرح و برذ امه ر یزی مانور برای ذیم‌های عملیانی و حوزه تصمیمگیری ۳ ۳۳۵ پ. ۲-۸-۵- حین اجرای مانور فرمانده مانور با استفاده از برنامه زمان‌بندی اصلی, نسبت به کنترل مانور اقدام می‌نماید. او در حین اجرای مانور بایستی از انجام به موقع و صحیح کارهاء اطمینان حاصل کرده و در صورت بروز مشکل قادر به اقدام در جهت رفع آن و پی‌گیری مانور باشد. فرمانده مانور هم ‌چنین می‌تواند با توجه به روند اجرایی مانور نسبت به اصلاح برنامه‌های مورد نظر در راستای تحقق اهداف از پیش تعیین شده اقدام نماید. این نوع اقدامات اصلاحی ممکن است به صورت توقف موقتی به اتفاقات مورد نظر و ارائه گزارش به فرمانده مانور در راستای بهبود عملیات کمک می‌نمایند. سیستم ارتباطی مانور نیز به طور معمول می‌تواند از دو مولفه اصلی تشکیل شده باشد که یک بخش از آن برای ستاد اجرایی و بخش دیگر برای سایر گروه‌ها و افراد شرکت‌کننده در مانور مورد استفاده قرار می‌گیرد. ستاد اجرایی در حین اجرای بی‌سیم مجزا یا ترکیبی از هر دو بهره گرفت. در مورد مانورهای بزرگ می‌توان برای پوشش بیش ‌تر از ایستگاه‌های رادیویی محلی بهره گرفت. اما در این رابطه باید دقت نمود که از ایجاد اختلاط بین اخبار مانور با اتفاقات واقعی جلوگیری به عمل آمده و به صورت شفاف باید اعلام شود که اخبار اطلاعات ویژه که بایستی فقط افراد خاصی از تیم مدیریت یا ستاد اجرایی مانور از آن باخبر باشند. خودداری نمود. اگر در حین اجرای مانور رویداد غیرمترقبه‌ای رخ دهد که آسیب‌ها و خسارات احتمالی را در پی داشته باشد. مسوولان مر تبط بایستی با هماهنگی فرمانده مانور نسبت به توقف مانور اقدام نموده و بعد از مرتفع نمودن مشکل به وجود آمده و انتقال افراد حادثه دیده احتمالی, مانور ادامه یابد. پ. ۳-۸-۵-پابان مانور پایان مانور باید به صورت یک فعالیت کنترل شده باشد و فرمانده مانور بایستی بتواند با مدیریت مناسب مانورء آن را در زمان مقرر به پایان برساند. گاهی ممکن است برای بالابردن سطح کیفی و تکمیل اهداف مانور مدت زمان اجرای مانور تمدید شود. از طرف دیگر ممکن است به دلیل تحقق سریع‌تر اهداف مورد نظرء پایان مانور در زمانی زودتر از موعد مقرر اعلام گردد. لازم است که هرگونه تصمیمی در مورد زمان پایان مانور با مشارکت همه اعضای ستناد اجرایی اتخاذ گردیده و به تایید آن‌ها و تیم مدیریتی مانور برسد. در مورد مانورهای دورمیزی وکارکردی, مجری مانور به راحتی می‌تواند با ستاد اجرایی و همه پرسنل شرکت‌کننده در مجری ارتباط برقرار نماید. اما در مورد مانورهای میدانی به دلیل پراکندگی پرسنل هر یک از گروه‌ها زمانی که اهداف -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ 7۳ «دستورالعملمدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها مرتبط با خود را محقق نماید به شرطی که توقف فعالیت یا ماموریت آن‌ها بر روی عملکرد سایر بخش‌ها و گروه‌ها تاثیرگذار نباشد می‌تواند نسبت به اعلان پایان ماموریت خود اقدام نمایند. هنگامی که گروه‌های مختلف نسبت به ترک محل اجرای مانور اقدام می‌نمایند. متصدی خسارات نسبت به ارزیابی محل اقدام نموده و هرگونه خسارت و آسیب‌های وارده به محل را ثبت می‌نماید. بلافاصله پس از خاتمه مانور و پیش از فراموش‌شدن اطلاعات کسب شده از مانور توسط پرسنل, بایستی سریعا نسبت به تهیه گزارش مانور اقدام گردد. برای تهیه یک گزارش کار کم‌نقص از مراحل مختلف مانوره همکاری تمامی افراد شرکت کننده در مانور اعم از ارزیابان» ستاد اجرایی و تیم مدیریت مانور مفید خواهد بود. هنگام اعلام پایان مانور»ه هر یک از مسوولان و متصدیان بخش‌های مختلف بایستی نسبت به اتمام ماموریت گروه خود اطمینان حاصل نمایند. پ.۹-۵- نحوه مستندسازی مانور مدیریت مانور بایستی مدت‌زمان مناسبی را برای مستندسازی مانور تخصیص بدهد. مستندسازی, اطلاعات مناسبی را در اختیار افراد دخیل در طراحی, اجرا و بازبینی مانور قرار می‌دهد. هم چنین مستندسازی مناسب این امکان را به وجود می‌آورد که طرح مانور»ء چندین بار به اجرا درآأمده و لذا نیاز به زمان و هزینه جهت طراحی مجدد مانور نباشد. تیم مدیریت مانور بایستی نسبت به تعیین فرد یا افراد مسوول مستندسازی که به طور معمول از روابط عمومی سازمان‌ها و نهادهای درگیر در مانور انتخاب می‌شوند. اقدام نماید. البته در خصوص مستندسازی دقیق و علمی مسایل فنی مرتبط حتما بایستی که از نقطه نظرات کارشناسی هر یک از بخش‌های مرتبط در تدوین گزارش مستند مانورء استفاده گردد. پ.۱۹-۵- مستندات مرتبط با مدیریت مانور حجم مستندسازی و جزییات مورد نیاز بسته به اندازه و پیچیدگی مانور مورد نظر بسیار متغیر است. برای رعایت حداقل مستندسازی نیاز است که نسبت به تهیه یک صفحه از اطلاعات مر تبط با هدف. یک یا چند نتیجه مورد انتظار سناریویی همراه با اطلاعات عمومی و خاص در مورد مکان, تجهیزات و زمان مانور اقدام شود. لیستی از مواردی که بایستی در مستندسازی مانورهای پیجچیده مدنظر قرار گیرد در زیر آورده شده است. - دستورالعمل عمومی, که به طور معمول شامل یک سری اطلاعات عمومی در مورد مانور است - شرح اتفاقات یا داستان مانور (سناریوی اجرایی مانور) - دستورالعمل‌های مرتبط با پرسنل مجری مانور شامل برنامه زمانی اصلی, اطلاعات ویژه و هر نوع دستورالعمل ویژه - ساختار سازمانی مانور و دیاگرام ارتباطی - برگه‌های ثبت عملکرد روند اجرایی مانور - اخبار و پیام‌های منتشر شده توسط رسانه‌ها - یادداشت‌برداری‌های صورت گرفته در جلسات -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- طرح و برذامه ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری ‏ ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۳۷ - دعوت‌نامه‌ها - اسناد مالی - اطلاع‌رسانی به ساکنین منطقه پ. ۱-۱-۹-۵ دستورالعمل عمومی دستورالعمل عمومی اولین سند کنترلی است. این دستورالعمل شامل هدف, نتایج, قالب (فرمت»» مقدمات کنترلی و هماهنگی, فرآیند تعیین پرستل, ایمنی, مقدمات اداری و تدارکات است. به طور معمول دستورالعمل عمومی در سطح وسیعی پخش شده و برای پرسنل اجرایی» روسای سازمان‌های مشارکت کننده و ذی‌نفعان خارج از سازمان مسوول نیز فرستاده می‌شود. پ. ۲-۱-۹-۵ تشریح مانور (بیان طرح مانور) طرح داستان مانور برای سناریوسازی هر یک از مسایل عمده شرکت‌کنندگان در مانور مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای تدوین طرح داستانی مانور» بیش‌تر از اطلاعات ویژه مرتبط با مانور استفاده گردیده و شرح ماوقع هر یک از مسایل مورد نظر در آن مورد تشریح قرار می‌گیرد. این طرح داستانی در قالب برنامه زمان‌بندی اصلی برای ستاد اجرایی مانور ارسال می‌ شود و بخشی از آن نیز ممکن است تنها برای تعدادی از پرسنل کلیدی مانند فرماندهان گروه ارسال گردد. گرچه این طرح به صورت کتبی تهیه می‌شود. اما ممکن است به صورت شفاهی ارائه گردد. پ. ۳-۱-۹-۵ - دستورالعمل‌های مرتبط با ستاد اجرایی دستورالعمل های مرتبط با ستاد اجرایی معمولا شامل یک سری اطلاعات عمومی و خاص در مورد مانورء برنامه زمان بندی اصلی, دستورالعمل‌های ایمنی و جزییات بیش تری از اطلاعات ارائه شده در دستورالعمل عمومی می‌باشند. در مانورهای بزرگ ممکن است که ستادهای اجرایی مختلف بسته به نوع ماموریت و شرح وظایف خود دستورالعمل‌های مختلفی داشته باشند. که تحت عنوان دستورالعمل‌های ویژه نامیده می‌شوند. به عنوان نمونه دستورالعمل‌های ویژه تست عناوین زیر می‌توانند تهیه و تدوین گردند: - دستورالعمل‌های ارزیابی داوری - دستورالعمل‌های آماده‌سازی سایت اجرایی مانور - مقدمات مورد نیاز برای مدیریت رسانه‌ها و بازدیدکنندگان - کنترل خسارات - دستورالعمل‌های ایمنی خاص -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ.۳۴-۱-۹-۵- نمودار سازمانی مانور و دیاگرام ار تباطی نمودار سازمانی به صورت ساده یک نمای هندسی ساده از ساختار کنترل و ارتباطی بین گروه‌های حاضر در مانور است. هم چنین لازم است یک دیاگرام ارتباطی برای نشان دادن نحوه ارتباطات بین ستاد اجرایی مانور و فرماندهی مانور با پرسنل مجری و سایر گروه‌های شرکت‌کننده در مانور باشد. هم چنین بایستی نوع سامانه‌ها و تجهیزات ار تباطی مورد استفاده (تلفن ثابت. سیارء همراه, ماهواره‌ای و یا بی‌سیم) و به خصوص فرکانس‌های مورد استفاده در اختیار مسوولین بخش‌های مختلف اجرایی مانور قرار داده شود. پ. ۵-۱-۹-۵ - برگه‌های ثبت عملکرد روند اجرایی مانور فرم‌های ارزیابی و ثبت عملکرد بخش‌های مختلف ستاد اجرایی مانور اعم از مسوولین و پرسنل بخش‌های مختلف. در اختیار داوران جهت ارزیابی عملکرد شرکت‌کنندگان در مانور قرار داده می‌شود. در این صفحات داوران نسبت به ثبت وقایع و نحوه واکنش افراد حاضر در مانور به اتفاقات در نظر گرفته شده در سناریو مانور اقدام می‌نمایند. البته نیاز است که قبل از اجرای مانور و در مرحله طراحی, نسبت به آماده‌سازی چک‌لیست‌های ارزیابی متناسب با نوع و گستره مانور اقدام و در اختیار ارزیابان قرار داده شود. در نهایت این صفحات به اسناد با ارزشی برای تدوین گزارش مانور تبدیل می‌گردند. پ.۶-۱-۹-۵-اطلاع‌رسانی توسط رسانه‌ها رسانه‌ها قبل» حین و بعد از اجرای مانور به انتشار اخبار و اطلاعات مرتبط با آن اقدام می‌نمایند. اطلاع‌رسانی مناسب و به هنگام توسط رسانه‌ها برای اعلان عمومی اتفاقات و رویدادهای مرتبط با مانور و جلوگیری از هرگونه صدمات و خسارت‌های محتمل به افراد به ویژه ساکنین مناطق نزدیک به محل اجرای مانورهای میدانی بسیار مفید و کارساز است. هم‌چنین نشر مطالب مفید مرتبط با مانور در افزایش سطح آگاهی‌های عمومی و آموزش عمومی نیز موثر است. پ. ۷-۱-۹-۵ - صورت جلسات در مرحله طراحی مانورء یادداشت‌برداری و ثبت مطالب ارائه شده توسط افراد مختلف در مستندسازی مانور بسیار مهم است. یادداشت‌های مرتبط با هر یک از جلسات. پیش‌زمینه مناسب و مفیدی برای اتخاذ تصمیمات و تسهیل در طراحی مانورهای آتی است. در این یادداشت‌ها باید نسبت به ثبت تصمیمات. شرح وظایف و ماموریت‌های محوله به افراد و گروه‌های خاص و مدت‌زمان موردنظر برای اجرای هر یک از بخش‌های عملیاتی اقدام گردد. صورت‌جلسه‌ها بعد از تنظیم, باید بین تمامی افراد شرکت‌کننده در جلسات توزیع شود. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست - طرح و برذ امه ر یزی مانور برای ذیم‌های عملیانی و حوزه تصمیمگیری ۳ ۳۳۹ پ. ۸-۱-۹-۵ - دعوت‌نامه‌ها دعوت نامه‌ها ممکن است برای تعدادی از افراد مانند پرسنل سایر بخش‌های خدماتی, نهادها و سازمان‌های استانی و محلی, نمایندگان رسانه‌ها و سایر سازمان‌هایی که علاقه‌مند به مشارکت یا بازدید از روند اجرایی مانور هستند. ارسال گردد. البته در مواقعی بسته به نوع مانور و هدف آن» از عموم مردم و یا نمایندگان نهادهای غیردولتی نیز جهت بازدید از اجرای مانور یا مشارکت در اجرای آن دعوت به عمل آید. نگه‌داری و آرشیو مناسب رونوشت این نامه‌ها برای مستندسازی بهتر روند اجرایی مانور می‌تواند مفید واقع شود. پ. ۹-۱-۹-۵ - آگاه‌سازی به موقع ساکنان محلی قبل از شروع عملیات اجرایی مانور نیاز است که اطلاعات کافی و به موقع در اختیار ساکنان محلی و با افراد ساکن در فواصل نزدیک به محل اجرای مانور قرار داده شود. تا از خسارات و أآسیب‌های احتمالی به آن‌ها جلوگیری به عمل آید. در ضمن زمان و مکان اجرای مانور نباید به گونه‌ای باشد که باعث ایجاد اختلال شدید و بلندمدت در روند زندگی عادی ساکنان محل گردد. پ. ۲-۹-۵- تلخیص و تکرار هم‌زمان با تکمیل مستندات مانور و ارسال دستورالعمل‌ها برای افراد و گروه‌های مختلف لازم است که نسبت به تلخیص مستندات یا در صورت امکان بازنگری و آماده‌سازی مجدد آن‌ها اقدام گردد. مهم‌تر از همه نیاز است که یک خلاصه کاربردی از مستندات مانور در اختیار ستاد اجرایی آن قرار داده شود. در این خلاصه باید به صورت شفاف وظایف و ماموریت‌های هر یک از افراد و یا گروه‌ها بیان گردیده و اطمینان حاصل گردد که آن‌ها به خوبی ستاریوهای مورد نظر را درک نموده‌اند. در تهیه خلاصه بایستی موارد زیر به خوبی مدنظر قرار گیرند: - هدف و نتایج مورد انتظار از مانور - کارکرد و مسوولیت‌های افراد در طی اجرای مانور - سیستم ارتباطی مورد استفاده توسط ستاد اجرایی - نحوه و فرآیند مقابله با شرایط و اتفاقات پیش‌بینی نشده - نیازمندی‌های بعد از اجرای مانور تکرار در مانورهای دورمیزی می‌تواند اثربخش باشد. تکرار فرآیند اجرایی سناریوهای طراحی شده نسبت به کسب اطمینان از عملیاتی‌شدن آن‌ها و هم چنین مدت زمان در نظر گرفته شده برای اجرای آن‌ها مفید است. به طور معمول قبل از اجرای مانورهای میدانی بزرگ نسبت به برگزاری مانورهای دورمیزی و تکرار آن‌ها جهت شناخت خلاها و نواقص موجود و رفع آن‌ها تا حد امکان اقدام می‌گردد. نسخه نهایی خلاصه روند اجرایی مانور معمولا در روزهای پایانی نزدیک به زمان اجرای مانور منتشر می‌شود تا در آن تصمیمات نهایی اتخاذ شده در بخش‌های مختلف اجرایی مانور اعمال‌شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۳-۹-۵- قالب تندوین مستندات مانور در این بخش یک جارجوب و9 قالب پیشنهادی به عنوان راهنما برای اجرای مانورهای بزرگ ارائه گردیده است. برای مانورهای کوچک‌تر به سادگی می‌توان نسبت به حذف مواردی که مورد نیاز نمی‌باشند. اقدام نمود. - عنوان مانور - سازمان مجری مانور - دستورالعمل‌های عمومی - منابع - مقدمه؛ - نوع مانور - مکان /تاریخ ازمان - دلایل برگزاری مانور - سازمان‌های شرکت کننده در مانور - هدف - مدت زمان و زمان شروع مانور پرسنل مانور دهنده چار چوب اجرایی مانور محدوده - اطلاعات و آگاهی‌های مورد نیاز - ایمنی - معرفی مسوول(آن) ایمنی - نحوه عمل در شرا یط تصادف 59 جراحت‌های واقعی - آسیب‌ها و خسارات - نحوه عمل در صورتی که هر نوع خسارت واقعی اتفاق بیفتد - تدارکات و اقدامات اداری -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست - طرح و برذ امه ر یزی مانور برای ذیم‌های عملیانی و حوزه تصمیمگیری ۳ ۳۴ - آذوقه (مواد غذایی موردنیاز) - حمل و نقل - امکانات بهداشتی - پناه‌گاه (نحوه اسکان) - هزینه‌ها - مناطق اجرای مانور و محدودیت‌های موجود - مشخصات بازیگران حاضر در اجرای مانور - آموزش و اطلاع‌رسانی به بازیگران - مقدمات تدوین گزارش - ستاد اجرایی - بازیگران - شرکت‌کنندگان در مانور - ارتباطات عمومی - رسانه‌ها - بازدیدکنندگان محلی - اطلاع‌رسانی به ساکنین بومی - اطلاع‌رسانی به سازمان‌هایی که در مانور مشارکت ندارند - کنترل مانور - ساختار سازمانی مانور - معرفی ستاد اجرایی - شرکت‌کنندگان؛ار تباطات (سیستم ارتباطی) - توزیع - مسوولیت (امضای مدیر مانور) - ضمیمه‌ها - ستاد اجرایی - برنامه زمانی اصلی (برنامه مانور) - اطلاعات عمومی - اطلاعات ویژه و خصوصی در مورد مانور -------- صفحهٔ بعد -------- - اهداف و نتایج مورد انتظار از سازمان‌های مشارکت کننده - نمودار سازمانی - لیست پیوست‌های مورد نیاز- شامل نقشه‌ها و فلوچارت‌ها (نمودارها) [۱۴] -------- صفحهٔ بعد -------- ار هم ست ۶ 9 از نامه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱-۶- واژه‌نامه زمان رسیدن نقشه‌های چون‌ساخت: نقشه‌هایی که حاوی آخرین تغییرات در اجرای پروژه‌ها بوده و موقعیت واقعی نقاط پروژه را نشان می‌دهند روش های بیولوژیک پاسخ زیست پالایی یا پاک‌سازی زیستی, به فراً یندهایی گفته می‌شود که در آن. در راستای پاک‌سازی و پالایش زیست‌بوم و برگردان آن به شرایط نخستین, از ریزاندامگان, قارچ‌ها یا باکتری‌ها و آنزیم آن‌ها به‌کار گرفته آن به‌کارگیری ریزاندامگان و باکتری‌ها در پاک‌سازی آلودگی‌های نفتی وسیله برای سدکردن مسیر مواد نفتی شناور بر سطح آب روش‌های شیمیایی پاسخ به آلودگی نفتی مواد شیمیایی که پیش از رسیدن مواد نفتی به سواحل رودخانه یا دریاچه, به سطح ساحل افزوده می‌شوند تا از چسبیدن مواد نفتی به ۳۳۵ ۸:20 0 1 0 ۸۲] )۸۱/1۳۲۹ 1۸۲ ۳۳1۳0] ۷ 1۱5111] 1۳( ۸۲۲1۷۵ 6 ۸٩5 )۸1]7511 ۸1۸ ٩1۸۸1۸12 71(( ۸٩ 8 ‏نبا ۸51۱ )۵۸۱/۳۹ |۸۸ 5001۳1۷ ۳0] 1۳۹11۵6 ۸۲۷] ۷1۸1۳۲۹1۸] 5( 1 05 ۹6 ۹00۲ع1 آهع ۵00 ۳810۳61601211010 5 ۳» ۳00 ۳006 (1۳ 1۳1۹51111 51۸7۱۷1۸11 115۲ ۲۹۱ظ۳) [5ظ ری 0 :0 0 ۲-۲40 0 00۵۵ ۷11005 1۹00۹6 آه 06 ۳۳۵1۲۵۵111 5۳۳۵|۳۵ آهنص سس -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۶ 7۳ «دستورالعمل مدیریت پیه ترکیبی از قطران زغال‌سنگ که برای پوشش خطوط لوله مورد استفاده لوله قرار داده شده و برای تعیین میزان خوردگی ناشی از شرایط محیطی خط لوله. مورد بازدیدهای دوره‌ای قرار می‌گیرند ماده جداکننده (مواد شیمیایی که برای پخش مواد نفتی در سطح آب استفاده می‌شوند) مواد جدا کننده امولسیون. مواد شیمیایی که برای جداسازی امولسیون ن متشکل از نفقت 9 آب استفاده می‌شوند به کارگیری(در این دستورالعمل به‌ کار گیری به معنی استفاده صحیح از مواد را به صورت یک توده جمع می‌کنند ترک خوردگی هیدروژنی خوردگی بر اثر وجود ترک‌های ناشی از تنش هیدروژنی مگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها |۳۵۳۵ 137۲ |۲0۵۵ ۳۲ ))0۸ 1110110-۳۳0۳ 1011( (1۱ 100۳1۹511۳۹5 ۱۸۹511111 ۳] ۱01۸/۸] ۳ ۷( (/5۷۹51۳۲ ۳۳۵۲۹1نا5 00۳15101 155 کا60ع۸ 1۲۵۵۳8 ۳۵۹۱۵۵ ۳۵۳۵۱۱ 0 ۳۵۵۳۵۳۲ 1۵۷ ۳۵1۵ ۳۵۳۵۵ ۳ ۲1۵۳۵0۵ ۸2615 (0 0۳۸۲۹۱۲ ۷۳00۳۲۷-1۲۲۳ ۲1) ۲1۱۲ ۷( ۹5۲۱۳۳۹۹ 0۷۳00۳۲ ۹50-60 (0۵1۱۲0ع 0۸ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- وا امه رم یکی از روش‌های بیولوژیک جمع‌آوری مواد نفتی از محیط آبی است که با افزودن برخی از میکروب‌ها به محیط آبی روند تجزیه طبیعی مواد باز یابی طبیعی (فراً یند طبیعی پاک‌سازی مواد نفتی نشت یافته در یکی از روش‌های پاک‌سازی آلودگی نفتی در آب است که با افزودن ریزمغذی‌ها به محیط آبی روند تجزیه طبیعی مواد نفتی را سریع‌تر می‌کند. خمی در خطوط لوله که به واسطه برآمدگی در وسط خط لوله ایجاد ی ۳۴۷ 1۸۳ )13 0110۳۷1] ۸۲011011 ۳] ۸۸۷( (/۹51۳۵ 5۷ 000۱/1۸/1۸21 0110۳۲۷1 131) ک] | (11011 1۲5۳۳۲ ۳1۳ 1۳1-11) آا] 11-51] 68 1۳۹ )1۳ ۸۸۷1۸۲ ۳۳1۳0] ۳1۸۵ ٩51۸ 1۸141(( ۱۸۱۲ )۱/1101 081۸1۷ ‏۳1-ع]1۲۷1 )-0141۹05101( ۱0۳۲ )۱/1۸ 21۱/1] 0۳۳۵6 ۳۲۳۹۹۱۳۳ [۸)0۳ 0۸1100 ۸[ ۸5۹001۸1100 0۳ 00۳0۹10 ۳۵۵1۲۷۳ ۳۳۹( 6 ۷11002 آهسا2 ۱ (7 ۳ آ2 ۱13۳ 00 ۱۷111005 1۳500۳۹۵ ۳۷۹1۵۵ ۸0/1۸71 ۲۳۵۷۲-۷۲6 (و۳۸7) ۸0]۹5 ۲1۷۳0۲۸۵۲ ۳1۳۳] [۲۳ ۹۸۵۳۳] ۷ ۸۲01 )۳۹۸(-2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۸ 7۳۲ دستورالعمل مدیریت پر واحد فشار معادل ۶۸۹۵ پاسکال امواج رادیویی که برای بازرسی خطوط لوله به کار گرفته می‌شوند مکانیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد خمی که به واسطه وزن خط لوله و شکم دادن آن ایجاد می‌شود پاک‌سازی به کمک پاشیدن ماسه سامانه‌های کنترل سرپرستی و گردآوری اطلاعات. سیستم‌های ۸ برای مونیتور کردن یا کنترل پروسه‌های شیمیایی. حمل و و در خطوط نفت و گاز و سایر فراً یندهای گسترده (توزیع یافته) استفاده می‌شود. اصلاح رسوبات (فراً یند پاک‌سازی و یا جای‌گزینی رسوبات آلوده شده) سوراخ سنجش(حفره‌ای که در دیواره لوله‌ها یا مخازن ایجاد کرده و نمونه موردنظر را برای سنجش خوردگی مورد استفاده قرار خواهند داد) مواد شیمیایی که برای پاک‌سازی سواحل به کار می‌روند وسیله‌ای برای جمع‌آوری مواد نفتی شناور بر سطح آب که معمولا به همراه بوم‌ها به کار گرفته می‌شود عملیات جمع‌آوری مواد نفتی به وسیله اسکیمرها به صورت یک توده جامد جمع‌آوری می‌کنند خوردگی بر اثر تنش‌های ناشی از وجود سولفید نرخ خوردگی فولاد در خاک پاک‌سازی به کمک بخار آب عامل سوم (در مورد خطوط لوله عواملی به غیر از خط لوله و محیط اطراف آن نام می‌گیرند) مگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ( ]۸۱10-۳۳۳۵ ۳) ۳ ۲02 10 م11۹0 ۳ ۵۶ ع2د؟ 5۵ 28 ۸ [071۳0- ۳۲۷/1۹0۵۹۱۷ 517۳) ۹50-۸۸ ([511101انایا۸)0 1۸1۸ 5۵0۵11۵ 68 5۵۳11 ۵[| ۲10 کاع۸2 2 معا 5۳۵۳۵۵۵ ۵۱ اوه 71( ۹5۲۳۳۹۹5 ۳10۳ اناک )55 (۳۹۱۲6ع۸ ۲۳ 5۱۵۱۹820 )51 ۸1۳ 501] 0۳01۹۸۳1 ( 5۵۵۱۵ 6۵ 11۳ (۷ -------- صفحهٔ بعد -------- هدک رها ند 7017۸ ۲۳۲۹" یدروکرین‌های نفتی ۲1۷۳0۵0۲ روشی برای تعیین محل خطوط لوله مدفون که حفره‌های کوچکی را در سطح خاک و از طریق مکش (ایجاد) خلا و تا عمق خاصی ایجاد می‌کنند ۹۷30010 مواد شیمیایی که برای افزایش مقدار ویسکوزیته مواد نفتی نشت یافته : : ۱ 9 ۸82605 ۷1۹00-۳۵516 در آب به آن‌ها اضافه می‌شوند تا جمع‌اوری آسان‌تر گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۳ هر هر عجارم و عبانم منابع و مراجع ۱- اسکینره کریس و گری مرشام. «مدیریت سوانح». ترجمه: دکتر حمیدرضا جعفری. انتشارات دانشگاه تهران, (۱۳۸۷). ۲- انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری, مدیریت بحران, اصول و راهنمای عملی دولت‌های محلی»». (۱۳۸۳). ۳- جعفری, عبدالله علیرضا نقی‌زاده و علی جمشیدی‌فر. «ارزیابی توان عملیاتی ایستگاه‌های آتش نشانی بنادر». مجموعه مقالات دومین همایش ملی ایمنی بنادر. (۱۳۸۴). ۴- جمعی از نویسندگان, «مجموعه دستورالعمل‌های مدیریت بحران در عرصه بهداشت و درمان حوادث غیرمترقبه». موسسه آموزش عالی علمی -کاربردی هلال ایران. (۱۳۸۵). ۵- حسینی, مازیار»ه «مدیریت بحران». سازمان پیش‌گیری و مدیریت بحران شهر تهران» موسسه نشر مهر (۱۳۸۷). ۶ رحیمی, حسن و رضا شاهمرادی. «مدیریت بحران و موقعیت‌های اضطراری در راه‌اهن». مجموعه مقالات ششمین سوانح ریلی. ۸- علمداری, شهرام و محمدحسین میردهقان. «اصول مانور در آمادگی‌های قبل از حوادث». مجموعه مقالات دومین همایش علمی, تحقیقی مدیریت امداد و نجات. (۱۳۸۴). ۹- گروه آمار و اطلاع‌رسانی دفتر آمار و فناوری اطلاعات راه‌آهن جااء شناسنامه ایستگاه‌ها. ۰ گروه آموزش سیر و حرکت و بازرگانی مرکز آموزش عالی علمی - کاربردی راه آهن, آموزش سوزنبان» (۱۳۸۴). ۷۱ گروه حفاظت ایمنی سیر و حرکت اداره کل راه‌آهن آذربایجان. اطلاعات مرتبط با مانور ریلی برگزار شده در محور رازی. (۱۳۸۷). 68 ۳۳۵۲۵۶۵۷ :43 |120۵ بکعز هک |1۵0۵ ۳۳۶۵ مهنامیس ۸ -۱2 6 22 [۷13۳۵ 1۳۵۱۳۵۶ ۵۲ ۷1۵۵2660 1۳۵ ۷ ۳۵۳ مکع شک ۱۷0۵ م۳۵۳۵ مماادسا۸ -۱3 ۳ ۰ ۷1۵۵82616 ۳۵۲۵۵ ۳۵۲ خعکل ۳ ۵ 0060 ۷۷۵۵ ۵ ,۴۵۵۵ 0 -14 0 ,کاع ۱0 1۵1۵۷ ۵0ااها۸ 1۵ که ۳۳۵ بت سس با ما۷۵ ب) عم امک -5ا 6 ۷۵1۵110 300 بااعاد5 |1000 ما0 [۵ 1۱۵۳۵00 ۵۹۵۵۲ ۵۳۷۵۵۷ 000626 1000۵ ۵00 ۳۳۵۵۵۵۵ ماع 00006۷6 ا(۹م1۳۵ -۱6 6۰ ,۳۵۲۵۹ 8 1۵ مس ناما 1۵۳1۳۵۵۹00 ماه :9 عحساان ۷ ۷( 1۳ کعناگکا 60۵۵ ۵1100 کل ۸ ۵۳۵ ۳۵۱ نها م1۳30 نو امعصا دم کنا] -۱7 ۰ ,۳۵50056 200 کخ ۳۳۵۵۳06 کممناه م0 1۳۵۵۹۵0۳۵0۵ ۷( 300 براازساع5 معاکلراگ 1۵0۹0۵00 ۳۵۵۵ 1۵6 ها م1۵0۹ ۵۲ ام بکنا -۱8 ۰ ,06 ۳002 کخحصل م۳۳ ۰ )1۳۵۹ |۵۵ ۵۳ کعمزاعلس) محممل م۳۵ عمط لصوم شل |1۵0۵ همان ۷ -9] 1۰ ,1۳۵500۳12110 آ0 100۵۵۵۱ بکن] -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشورء با گذاشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود. افزون بر هفتصد عنوان نشریه تخصصی -فنی, در قالب آیین‌نامه, ضابطه, معیار, دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 1367210127071.1۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- از ۵ ۳12160 3228026167۳ کاس 200 0۳6۷۵ ۸000601 اه 0۹اعصا [۳0.732] 1265 200 ۳1۷۵۳۹ 01 ۲۵۵۱۳۵۹۵ 1۹1۵ 1۹۵۲۵ ۷۷/۵۵3 ع۷تابا0 ۳۳۵ 0 13۷۵۰۵۳۹7۵ :6 ۳۳۵۵2۲ :۲0 ۵۱۳۱۵۳۶۲ ک صومطا۸ 8۰ 0311-۷۷۵16۴۳ آ0 ۱.۹۵۰ 6 ۳۵۵۷۵ 1۵6۹ ۲۵۳۳۵۲۵ 50۳۵ ۲1۵۳۵ ۰ 03۷11-۷۷۵1۳ آ0 ۱.۹۵۰ 6 ۳۵۵۷۵ 1۵6۹ ۲۵۳۳۵۲۵ [۵ جاگ جاهااه ایا 68 ما03 0۲ .]۳۳۰ 1۳۹1۵ ۳۵۵۷۵ 1۵65 1۹۵۳۵۲۵ م3672 13۷0۵۵ 165 [2سا2< 0 ۱.۹۲۰ 1۳۹1۵ ۳۵۵۷۵ 1۵65 1۹۵۳۵۲۵ ۳۵۸ ۲۵7۵ هام ای و ۲:۱۱ ۰ 16۹۵۳۳۲۶ ۷/3160 آ0 ۱.۹۵ 1۳۹1۵ ۳۵۵۲۷۵ 1۵65 ۹۵۳0۳۵ 0 ۲1301861 0 ۹۷۵۲۷۹۵۳۷ 8۰ 1۳12211000 0۲ .ع۹5.ظ (8 0۲ ۱11۹۷ 54 2۳868[ ۰ 16011۵ ۵۲ 85۳۵۷ 5 ,۳۷۱۳۵۳۵۵۱ 200 آهزم50 67 )۷۷۵5 200 0۲۷۷/۵۱۵۲ ۰ 06۹۷ آ0 بع5.ظ 0۴۲ ۱11۹۷ ۵۵ 13۷0۵۵۵ 1 1152316 آ0 ۷.56 12220601 152۹67 200 ۳۳۵۷۵۵۵۵ 71 ۸,۵۵ 0 0۴ 0۳8۶2072100 5 ۲1۷۵۳۵6 ۵۲ ۱.۹۲ (8 آ0۲ ۱11۹۷ ۵ یی( ۳8 40] 200 ۸۹6۹516۲۲ ۵۲ .۱۷.۹50 0(۷ع ‏ ۳۳۵11۵۲ [۵ا۵ ۳۵۷۳۵۳۴ ۳3۵ د] :۲ ۲۵11۳۱۳۵۷0۱۱ ۰ ۲1۷۵۳۵16 آ0 ۱.۹۵۰ ۲-0۹۶ 1۳۵ (5۵76027027 ۸۲۹۵۱۵5 ۱1۵۳۳۵۲۶۵ ۰ ۳۹۵16۲۹ 5 ۷/316۳ آ0 .]۳۳۰ 0 آه 105 طااطا ۵۵۵۵ ۳۳۳۵۵ ۱۵۳۵۹۵۵ ۳8 ۵5 ۲1۷۵۳۵6 0۲ ۱1.۹۰ 61 1۹۵۳۲ ۷۷/۵۵۲ 11۵ 7[ آه2ه 60 واه 5۲۶ ۲1۷۵۳۵۵6 آ0 ۱.۹۵۰ 0۰ 1۳۵۷۵۲ 01۳۳۵۵ ۳۵70065 ۲1۵۹۹۵ ۱10۵۳۵۱۳۵۵ ۳8 8۰ 1۳۳182110100 ]0 0.56۰ (۳۲۶ ۵1 ۱11۵۹۷۷ 2511 ۷3۳265 ۰ 160116۵ آ0 5۳۵۲ 5 ۳۷1۲۵۲۲۵۱ 200 آهنم50 7 )۷۷۵5 200 ۷۷/۵16۲ 01 5 ۳۵ 01۲ ۳۳۰1۰ 7 [ 111۷۵۹ ۷۷۵1۵۲ 200 ۳۵۷/۵۲ 56۵ 50۱60 ۲13۹۵ ۱۱۲ 1700 ۶ ۲1۷۵۳۵6 0۲ .]۳۳۰ 1۹116 16۹2۲6 ۷/3167 ۲16۹۵۳۹۵۱۱7 -۳۳۵۰ ۳۱۷1۳۵۵۲ آ0 ۱.۹۵۰ 07 ]0۲ ۱1۳۹۷ 0 ۴۵۳۵1۵1۵ 0عرع5 |۳۵ ۳۷1۳۵۱۲۳۵۲۵1 ۹۶ ۲1۷۵۳۵۵ آ0 ۱.۹۵۰ ۷( آ0 ۱1:۹۷ ۹ ۷212 20027[ :1 ۹۱۵۵۲1۵۶ 1 ۸1۲۲۵5 ۳۷۵ 200 |160۵ اه اما 10۵۲۵۳۵" ۸11۳۵7۵ 6 ل00 2 [۵ 160101 ,ما60 عسااانا ۸ ۶ ۷۷/۵۵۲ ۲۵00۲ [[67272 ۸82113۳۵1 ]۳۵۲7۵6 1 ۸۲۲۵۲ 40 166121 ,۳۵۱8 13۵۵26 یگ 1۳۵2210 هام۳ ۷۵۳۵0۵0 50۷60 1 ۸1۲2۵5 ۳۹۵۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 1 5 ع0] اه 1۳۵0100 1001 1ا0عاک بانط ععهام ما50 0و۷ ۵طا کمط ۳۵۵ مدای عصاممام غط) ان حصا زا 40 200106015 آن اقا عط ۳۵606 ۱۵ همم 1۹۱0۵۱۵0 ومد تفع انوم مه کز ع۳عط) مد ۱۳۵۵۵۶ ع0 0 ٩ 40‏ آ0 ع۵۵2ا رااهزه 620 ,60۷1۳0 ۵طا اه لامعا علطم 1۳۵ ماه عطا صز اند مه عط ۷ 02 200 امه ۵ کع 0 ع 1 مه ۷2305 ۷ ۲0۷۵0 660 هط مکعسسو هم ۷۷۵۱6۳ ما کاه اه کا۵0 ۵:۵۳ ۵ کعااسامه 5۵0۳۳۵ ۲۵۳۵۵۵ ۵۷۵ لام آن۵ه ۳۵ ۲۳۲۵۵ عصاااهه۲ کاذمی علن و600 مد آهنممک باها۵ 0۷۳۵۳ 1۸6 او 1۳1۵۳۵110۳ 1۳۵ 0 کعطزاعلابی 6 عم ععل ع۵۷ط مد عککز خاط ما طاد و مه امع شع ۵ 2 م1010 اکات0 200 0۳۵۷۵1۵ ۵۲ ۹۱۳0۵ آ0 ع0اعلسع ۳۵ 0غم0ع۷عل جع آه جا ۸ 106۶ معخلجعنه ۳۵ ۳ 03۵0۱۳۵۵۱ 1۵۳۵20۵1 ۳۵ ۵ا 6 نع ۷ مها مد کی ۵ کام0طا ممنسااوم آزه ما6 111۵۵2 5 ۷۷۳۵ ۷۷۵1۵۲ 206 اه ان 0060100 ۳۵ ۱۵۳ عم ها عصلاعلسع کنط1 محعصاعمرنم اعدا حصصا کلام آزن0 ۵ 0عع1دعل ۷۷۵۳۵ کعالهی 16 عاممام عطا ۵ معاحمنل آلامد آزه اخ 222 باس ۳۵۵۵ ۳۳۳۵۶۷ ان جاذنسا 006 :5 ۳۵۵ ۲۵۵۳۳۵ غط) کهط جرمنام اک کنطا 0۳۵۷۵۵ آن دادم عطا ما 30100 عطا بط 2000۵ 0006 عطا دا عمجم حالس نو عم 06 جح کش -ا ۵ 00۳۹1۵۲۵0 ع۵ ۵۷۵ کع 3000۵ امک 1۳۵ ۵0۵ معط ععامدمع اسان ۳۵ ۰ 16 آ0 دعناا|اهدم 1۳۵ کح لسع عاام 0 ۵ خعسسمد ۵۵۵ ۳۵ کمعمالم ع۳د کمن ۸ ۵0 11 مه ععهاک ‏ 2 68 ۱۵ ۲807008 ۷۷:۵5 کع مه عخعطا آم عکا بع که [۵ ۹0 ۵۳۵ 1۵۵26۵ ۰ 13056 ۵ ابا0 02۳۳۵۵ 50 ۳۵ آ0 خاک ۳۵0۲۵۵ ۳۵ 200 11۳۵۹۳۴ 6ل 66 ۵۹ رواد او ککعمممم ۵۵ ها کدما هلوس آهمماخکامم 00 نامه ان مصمنامصطصهی غ۸ 1 -3 40 65ام ام ۳۵ مکصامع 00اهاانهد0م0 200 وه آه ماع موم عطا ۵۵ ۹۵ ۲۷ ۰ 1۱6 آن خعازکلسن 0۳۳ :۲۵108 0۵ ک 106 6 معانله 1۳۵ 0 20061165 ان 50006 ۳۵ 106606 -ا داز 300 آزه 0۲ 065زا عمام ۳۵۹۵0۳ ۵ ما تعاهاه کعسود غاد ان ملس عطا عصاص 2-0 ۲۳۵16۳۵ 0۷۵۳۵۵۵ 5 ۷۷۵1۵۴ 136 21 ام تن عساانها عط) ۵ فعامام امعهعع مس اه ما۳ -3 7 ع6) ۵۵ 1106عمام ۳۵ تن عسلدا ۳۵ بوصم لتعصسی کا0 0 ممناناامم آز۵ 1۵۲ ۳۵۵2601 کاهس) 4 0 ۵ ۵6۲۷ ۲۳۵۲۵ خععقاد ۷۵۳۵۵ 1۵ ‎۵۵۵۳۵٩ ۵۶۵ ۱۵1۳۵0۳۹ ۲۵۲ 1۲0۳۵11۵۵ شا 6 عم منک هام کع ومد 1۳۵ -5 6 0۲ ۳۵۵۵۳۵۹ ۵ انا مخام۷ه ممناساامم لو علطانخدوم ام اعد هد ۳۹۵۵ عطا ام عکسه ما۸ ٩‏ کال0زا 200 کع ملسم ع که مرمع امن عطا ما۳۵ معام ها کز کعصا لسع معط ان امعص ما00 :101105 ۰ 006۳۵110۵1 200 116 ۳۵)ک 201 ۵۵ +ع۷م کعاا 0 ام حصعا دز کصمنا ناگ - ۵ 1۵1۵۳65 ۳۵۳۵86۵1 کاکای 200 ۳۵۵8۵61 ۲۹ 1۵ ۳220 با ۳۵۵26 +عاکمکال تن 11۵۵ 10۳۵ - ۰ 50027316 ۰ 101۵ 6سا مکله کممنا مساق ,ره مادم کعا فک ۵۵2601 ۳۵ ۵ 2000000 1۵ - 6 ۱۵ 00۲۳۳۵۳۲۵۵ 300 0عا 0۷۵۵ 1۹۶ 00 عطا اه کل0 اد کدمنحاوم عط) ماع اهعصطا زا - 40 ۷ دما عاامن عطا عاعام 0 ۵ ۵۳۵۵۳ 1۵ کلجعلمماد مد کعطااعله 1۱۱۳۵10۵۵ مارا وت رسد 07 که 0۹106۲۵0 ۵۳6 کعلانا0) ۵۳ا۷۷۵ ععداسد 1۵۵۲ ۵00 کعماها ,۳۷۵ 1۹10۵۹ ما 10 - ۵1 2۳76 کع ۳۹۵ ۷/۵67 فصساه لسن مه کممع0 مکععک غطا مکانط ۳ ۵100 ما00 نو غود 40 م36 01061065 300 کامهاناامم اه ۷06 که تمعسشعکد عه کالم ۷۵۳۵۵۲0۵ وا 300 0 - 5 656 0۲ ۵۳۵۵ ۳۵ ۵5 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 0 ۳۳۵۵۵1۲ 1513۳16 ]00 فعد ۲۳۱۵۵ 1 گم م15 1 ۳151 20 (1076۲۵۱۱]0 که :۵۲۵۲۳12۵0 آن0 ۵ ۲۵12160 5 20 ۲1۲۵۳۹ 2 .۷0 ۷( 0۲ ۱۷11۱۹۲۲۷ ل2 [ 1021۵ 0۲ 120 ۹ 10۷10۳۲ ۵[ 20 51001205 ۷۷۵۵10۵1۵۲ 20 ۷۷/۵۱۵۲ 0 هام۳ هام0 سم 9811 ای را امس 3 32[2 2017 -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و از خطوط لوله‌های انتقال, به‌منظور حفاظت آب‌های سطحی در برابر حوادث آلودگی‌های ضابطه‌ی حاضر دارای چهار بخش عمده با عناوین کلیات. حریم‌های منابع آب در ارتباط با خطوط لوله انتقال, مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها و تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها می‌باشد.