3255

ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﻲ اﻳﺮان ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﺸﻮر راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺷﻤﺎره ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﻓﻨﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻣﻮر زﻳﺮﺑﻨﺎﻳﻲ وزارت ﻧﻴﺮو اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﻛﺸﻮر دﻓﺘﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻓﻨﻲ، ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ آب و آﺑﻔﺎ 1394 اﺻﻼح ﻣﺪارک ﻓﻨﻲ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﮔﺮاﻣﻲ : اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﺸﻮر ، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﻈﺮ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﺒﺎدرت ﺑﻪ ﺗﻬﻴـﻪ اﻳﻦ ﺿﺎﺑﻄﻪ ﻧﻤﻮده و آن را ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﻮر ﻋﺮﺿﻪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ . ﺑﺎ وﺟﻮد ﺗﻼش ﻓﺮاوان، اﻳﻦ اﺛﺮ ﻣﺼـﻮن از اﻳﺮاد و اﺷﻜﺎل ﻧﻴﺴﺖ . از ، رو اﻳﻦ از ﺷﻤﺎ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﮔﺮاﻣﻲ ﺻﻤﻴﻤﺎﻧﻪ ﺗﻘﺎﺿﺎ دارد در ﺻﻮرت ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻳﺮاد و اﺷﻜﺎل ﻓﻨـﻲ ﻣﺮاﺗـﺐ را ﺑـﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﮔﺰارش ﻓﺮﻣﺎﻳﻴﺪ : 1 - ﺷﻤﺎره ﺑﻨﺪ و ﺻﻔﺤﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﻣﺸﺨﺺ ﻛﻨﻴﺪ . 2 - اﻳﺮاد ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻼﺻﻪ ﺑﻴﺎن دارﻳﺪ . 3 - در ﺻﻮرت اﻣﻜﺎن ﻣﺘﻦ اﺻﻼح ﺷﺪه را ﺑﺮای ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﻲ ارﺳﺎل ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ . 4 - ﻧﺸﺎﻧﻲ ﺧﻮد را ﺑﺮای ﺗﻤﺎس اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ذﻛﺮ ﻓﺮﻣﺎﻳﻴﺪ . ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن اﻳﻦ اﻣﻮر ﻧﻈﺮﻫﺎی درﻳﺎﻓﺘﻲ را ﺑﻪ دﻗﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻤﻮده و اﻗﺪام ﻣﻘﺘﻀﻲ را ﻣﻌﻤﻮل ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ . ﭘﻴﺸﺎﭘﻴﺶ از ﻫﻤﻜﺎری و دﻗﺖ ﻧﻈﺮ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﻲ ﻗﺪرداﻧﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻧﺸﺎﻧﻲ ﺑﺮای ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ: ،ﺗﻬﺮان ﻣﻴﺪان ﺑﻬﺎرﺳﺘﺎن، ﺧﻴﺎﺑﺎن ﺻﻔﻲ ﻋﻠﻲ ﺷﺎه - ﻣﺮﻛﺰ ﺗﻠﻔﻦ33271 ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﺸﻮر، اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ Email: web: ﺑﺴﻤﻪ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﭘﻴﺸﮕﻔﺘﺎر ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺨﺎﻃﺮاﺗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿـﺮ و ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ ﮔﺴـﺘﺮش ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﺮات در ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻬﺎن رخ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺻﺪﻣﺎت و ﺧﺴـﺎرات اﻗﺘﺼـﺎدی و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﮔﺴﺘﺮده ای را ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣ ﻲ آورﻧﺪ . ﺳﺮزﻣﻴﻦ اﻳﺮان ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻣﺴﺘﺜﻨﻲ ﻧﺒﻮده و در ﺳﺎل ﻫﺎی اﺧﻴـﺮ ﺷـﺎﻫﺪ ﺑﺮوز ﭼﻨﻴﻦ رﺧﺪادﻫﺎﻳﻲ در اﻗﺼﻲ ﻧﻘﺎط ﻛﺸﻮر ﺑﻮده اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻧﻴﺰ ﻧﺤﻮه آﻣﺎدﮔﻲ، ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻮادث و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آن ﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻓﺮاﺑﺨﺸﻲ و ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ ﺣﻮادث و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻌﺪد دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﻫ ﺎی درﮔﻴﺮ در ﻣﻬـﺎر آن ﻫـﺎ از دﻳﺮﺑـﺎز ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ دﻏﺪﻏﻪ ﻫﺎی ﻣﺴﻮوﻟﻴﻦ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ذی رﺑﻂ ﺑﻮده اﺳﺖ . اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ، ﺗﺴﺮﻳﻊ روﻧﺪ ﺷﻬﺮﻧﺸـﻴﻨﻲ، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺻﻨﻌﺘﻲ و اﺳﺘﻔﺎده ﻏﻴﺮاﺻﻮﻟﻲ از ﺳﻢ وﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺳﺮرﻳﺰ آن ﻫﺎ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و آﻟﻮده ﺳﺎزی ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺷﺪن و اﺳﺘﻔﺎده از اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و آﻟـﻲ در ﻓﺮاﻳﻨـﺪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﻣﺤﻴﻂ، ﺑﻴﺶ از ﭘﻴﺶ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﮔﺮدﻳـﺪه و ﻟﺰوم ﺗﺪوﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ را اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﺒﺤﺚ ﻓﻮق، اﻣﻮر آب وزارت ﻧﻴﺮو در ﻗﺎﻟﺐ ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻓﻨـﻲ ﺻـﻨﻌﺖ آب ﻛﺸـﻮر، ﺗﻬﻴﻪ ﺿﺎﺑﻄﻪ » راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ « را ﺑﺎ ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﻲ اﻣـﻮر ﻧﻈـﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﺳﺎزﻣﺎ ن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﺸﻮر در دﺳﺘﻮر ﻛﺎر ﻗﺮار داد و ﭘﺲ از ﺗﻬﻴـﻪ، آن را ﺑـﺮای ﺗﺎﻳﻴـﺪ و اﺑـﻼغ ﺑـﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ذﻳﻨﻔﻊ ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ارﺳﺎل ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ، ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣـﺎده 23 ﻗـﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ، آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ﻃﺮح ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﻲ ﻣﺼﻮب ﻫ ﻴﺎت ﻣﺤﺘﺮم وزﻳﺮان و ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺎم ﻓﻨـﻲ و اﺟﺮاﻳـﻲ ﻛﺸـﻮر ) ﻣﺼﻮب ﺷﻤﺎره 42339 /ت33497 ﻫ - ﻣﻮرخ20 /4/ 1385 ﻫﻴﺎت ﻣﺤﺘﺮم وزﻳﺮان ( ﺗﺼﻮﻳﺐ و اﺑﻼغ ﮔﺮدﻳﺪ . ﺑﺪﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﻓﻨﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻣﻮر زﻳﺮﺑﻨﺎﻳﻲ از ﺗﻼش و ﺟﺪﻳﺖ رﻳﻴﺲ اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﻛﺸﻮر ﺟﻨـﺎب آﻗـﺎی ﻣﻬﻨﺪس ﻏﻼﻣﺤﺴﻴﻦ ﺣﻤﺰه ﻣﺼﻄﻔ ﻮی و ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺤﺘﺮم اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ و ﻧﻤﺎﻳﻨﺪه ﻣﺠﺮی ﻣﺤﺘـﺮم ﻃـﺮح ﺗﻬﻴـﻪ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر وزارت ﻧﻴﺮو، ﺟﻨﺎب آﻗﺎی ﻣﻬﻨﺪس ﺗﻘﻲ ﻋﺒﺎدی و ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﻫﻤﻜﺎر در اﻣﺮ ﺗﻬﻴﻪ و ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻧﻤﻮدن اﻳﻦ ﺿﺎﺑﻄﻪ، ﺗﺸﻜﺮ و ﻗﺪرداﻧﻲ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ و از اﻳـﺰد ﻣﻨـﺎن ﺗﻮﻓﻴـﻖ روزاﻓـﺰون ﻫﻤـﻪ اﻳـﻦ ﺑﺰرﮔـﻮاران را آرزوﻣﻨـﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻣﻴﺪ اﺳﺖ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن و ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﺎ اﺑﺮاز ﻧﻈﺮات ﺧﻮد درﺧﺼﻮص اﻳﻦ ﺿﺎﺑﻄﻪ در را ﻣﺎ اﺻﻼﺣﺎت ﺑﻌﺪی ﻳﺎری ﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ . ﻣﻌﺎون ﻓﻨﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻣﻮر زﻳﺮﺑﻨﺎﻳﻲ ﭘﺎﻳﻴﺰ 1394 ﺗﻬﻴﻪ و ﻛﻨﺘﺮل » راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ « ] ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺷﻤﺎره [ ﻣﺠﺮی : ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ ﻣﻮﻟﻒ اﺻﻠﻲ : ﻓﺆاد وﺟﺪاﻧﻲ ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ دﻛﺘﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه : ﺣﺠﺖ اﻟﻪ اﺳﻜﻨﺪری ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻬﺮوز اﻋﺘﺒﺎری ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻫﻴﺪروژﺋﻮﻟﻮژی ﻓﺮزام ﭘﻮراﺻﻐﺮ ﺳﻨﮕﭽﻴﻦ ﻛﺎرﺷﻨﺎس آزاد دﻛﺘﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی و آﻣـﻮزش ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ زﻫﺮا ﺟﻬﺎﻧﻔﺮﻧﻴﺎ ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﺷﻴﻤﻲ ﺑﻬﺎره ﺣﺎﺗﻢ آﺑﺎدی ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻓﺴﺎﻧﻪ ﺧﻴﺮی ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﺻﻠﻮی ﺗﺒﺎر ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ دﻛﺘﺮای ﻫﻴﺪروﻟﻮژی و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺪﻳﺠ ﻪ ﻣﺸﻜﻴﻦ ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺳﻌﻴﺪ ﻣﻠﻤﺎﺳﻲ داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ واﺣﺪ ﺗﻬﺮان ﺷﻤﺎل دﻛﺘﺮای ﻋﻠﻮم ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻴﺮﻛﻲ ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ دﻛﺘﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﻳﻤﻨﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻓﺆاد وﺟﺪاﻧﻲ ﻣﺮﻛﺰ ﭘﮋوﻫﺸﻲ راﻫﺒﺮدی آب آزﻣﺎ دﻛﺘﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﻧﻈﺎرت : ﻓﺮﻳﺪون آرﻣﺎن ﻓﺮ ﺷﺮﻛﺖ آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای آذرﺑﺎﻳﺠﺎن ﺷﺮﻗﻲ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻛﻮﺷﻴﺎر اﻋﻈﻢ واﻗﻔﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آب و ﻓﺎﺿﻼب ﻛﺸﻮر ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺷﻴﻤﻲ ﻋﺎﻟﻴﻪ ﺛﺎﺑﺖ رﻓﺘﺎر داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ دﻛﺘﺮای ﻋﻠﻮم ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻟﻬﺎم رﺳﻮﻟﭙﻮر ﺷﺒﺴﺘﺮی ﻃـﺮح ﺗﻬﻴـﻪ ﺿـﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻓﻨـﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر - وزارت ﻧﻴﺮو ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و آﻣـﻮزش ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر :( ﻛﺎﻣﺮان اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آب و ﻓﺎﺿﻼب ﻛﺸﻮر ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان – ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﻬﺮوز دﻫﺰاد داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ دﻛﺘﺮای اﻛﻮﻟﻮژی آب ﻫﺎی داﺧﻠﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﻲ ﺣﺎﻣﺪی ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور روﻳﺎن دﻛﺘﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﺟﻮاد ﺣﺴﻦ ﻧﮋاد ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻟﻬﺎم رﺳﻮﻟﭙﻮر ﺷﺒﺴﺘﺮی ﻃـﺮح ﺗﻬﻴـﻪ ﺿـﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻓﻨـﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر - وزارت ﻧﻴﺮو ﻓـﻮق ﻟﻴﺴـﺎﻧﺲ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ، ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی و آﻣﻮزش ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻧﺎدﻳﺎ روﺳﺘﺎﻳﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺷﻴﻤﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﻤﺪی داﻧﺸﮕﺎه ﺟﺎﻣﻊ ﻋﻠﻤﻲ ﻛﺎرﺑﺮدی دﻛﺘﺮای ﻋﻠﻮم ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺳﻴﺪﺣﺴﻴﻦ ﻫﺎﺷﻤﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺳﻴﺪرﺿﺎ ﻳﻌﻘﻮﺑﻲ ﺷﺮﻛﺖ اﻧﺪﻳﺸﻪ زﻻل ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﻫﺪاﻳﺖ و راﻫﺒﺮی ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﺸﻮر : ﻋﻠﻴﺮﺿﺎ ﺗﻮﺗﻮﻧﭽﻲ ﻣﻌﺎون اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﻓﺮزاﻧﻪ آﻗﺎ رﻣﻀﺎﻧﻌﻠﻲ رﻳﻴﺲ ﮔﺮوه اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﺪ وﺣﻴﺪاﻟﺪﻳﻦ رﺿﻮاﻧﻲﺳﻴ ﻛﺎرﺷﻨﺎس آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ، اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ 1 ﻓﺼﻞ اول - ﺗﻌﺎرﻳﻒ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ 5 1 - 1 - واژﮔﺎن ﻛﻠﻴﺪی 5 ﻓﺼﻞ دوم - ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 11 2 - 1 - ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺠﺎرب ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 13 2 - 2 - ﺑﺮرﺳﻲ ﺳﻮاﺑﻖ ﺑﺮوز ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻛﺸﻮر و ﺑﺮرﺳﻲ اﻗﺪاﻣﺎت اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ 14 2 - 2 - 1 - ﻋﻮاﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ 14 2 - 3 - ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ ) ﺑﺤﺮان ﻫﺎی آﻟﻮدﮔﻲ آب در ﻛﺸﻮر ( 14 2 - 3 - 1 - ﺳﻮاﺑﻖ ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮاﻳﻲ 16 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم - ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر 19 3 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 21 3 - 2 - ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر 21 ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم - ﺷﻨﺎﺳﺎ و ﻳﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ) آب ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ (27 4 - 1 - ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ 29 4 - 1 - 1 - زﻟﺰﻟﻪ 29 4 - 1 - 2 - ﺳﻴﻞ 32 4 - 2 - ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ اﻧﺴﺎن ﺳﺎﺧﺖ 33 4 - 2 - 1 - ﺣﻮادث ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد 33 4 - 2 - 2 - ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات 33 4 - 2 - 3 - دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک 34 ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ- ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 37 5 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 39 5 - 2 - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 39 5 - 2 - 1 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ ) ﻏﻴﺮ ﻓﻠﺰی ( ، ﻓﻠﺰی و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک 39 5 - 2 - 2 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آﻟﻲ 41 5 - 2 - 3 - آﻻ ﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ 42 5 - 2 - 4 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ 42 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ 5 - 2 - 5 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ 42 5 - 3 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس رﻓﺘﺎر آن ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و اﺛﺮات ﺣﺎﺻﻠﻪ 42 5 - 4 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ، وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و رﻓﺘﺎر آن ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 43 5 - 5 - ﺑﺮرﺳﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و رﻓﺘﺎر آن ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 43 5 - 6 - راه ﻫﺎی اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ورود آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 47 5 - 6 - 1 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ در آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ 47 5 - 6 - 2 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ درآب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 47 ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 53 6 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 55 6 - 2 - ﺣﺮﻳﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 56 6 - 2 - 1 - ﺣﺮﻳﻢ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ 56 6 - 2 - 2 - ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﺮب 57 6 - 2 - 3 - ﺗﺎﻻب ﻫﺎ و رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه 57 6 - 2 - 4 - ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ 57 6 - 2 - 5 - ﺣﺮﻳﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 58 6 - 3 - ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ذاﺗﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 61 6 - 3 - 1 - ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ آب 62 6 - 3 - 2 - ﺧ ﺼﻮﺻﻴﺎت ) آﻟﻮدﮔﻲ ( ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آب 63 6 - 3 - 3 - ﻛﻴﻔﻴﺖ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ 63 6 - 3 - 4 - ﻛﻴﻔﻴﺖ آب از ﻧﻈﺮ ﻛﺸﺎورزی 64 6 - 3 - 5 - ﻛﻴﻔﻴﺖ آب از ﻧﻈﺮﺻﻨﻌﺘﻲ 65 6 - 3 - 6 - آورد رودﺧﺎﻧﻪ و دوام آب ﺧﻮان 66 6 - 3 - 7 - ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ذاﺗﻲ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ) ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻛﺎرﺳﺖ و ﻏﻴﺮﻛﺎرﺳﺖ ( 67 6 - 4 - ﻧﻮع ﻣﺼﺎرف ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ 68 ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 69 7 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 71 7 - 2 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻫﺎی ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﭼﻨﺪ ﻣﻌﻴﺎره 75 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ 7 - 3 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎ روش ﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ 78 7 - 4 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ آ ﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 82 ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 91 8 - 1 - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و روش ﻫﺎی ﻛﺎﻫﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﺮوز ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب : 93 8 - 1 - 1 - اﺻﻮل و ﻣﺒﺎﻧﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 93 8 - 2 - ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدی 108 8 - 3 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻮاﻧﺢ آب 110 8 - 3 - 1 - ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان 112 8 - 4 - ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻫﺎی ﻣﺮدﻣﻲ 120 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 123 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﻜﻞ ﻫﺎ و ﻧﻤﻮدارﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﺷﻜﻞ 1 - 1 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ رﻳﺴﻚ 9 ﻧﻤﻮدار 2 - 1 - ﻓﺮاواﻧ ﻲ وﻗﻮع ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 15 ﻧﻤﻮدار 2 - 2 - درﺻﺪ آﻟﻮدﮔ در آب ﻲ ﺷﺮب، ﺻﻨﻌﺖ و ﻛﺸﺎورز ی 15 ﺷﻜﻞ 6 - 1 - ﻋﻮاﻣﻞ و ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ی ﻣﻮﺛﺮ در آﻟﻮدﮔ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 56 ﺷﻜﻞ 7 - 1 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 71 ﺷﻜﻞ 7 - 2 - ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ 76 ﺷﻜﻞ 7 - 3 - ﻲ اﺻﻠ یﻫﺎ ﮔﺎم ﺟﻬﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺴﻚﻳر آﻟﻮدﮔ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻲﻨﻴﺮزﻣﻳز آب 82 ﺷﻜﻞ 8 - 1 - ﭼﺎرﭼﻮب ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 94 ﺷﻜﻞ 8 - 2 - ﭼﺎرﭼﻮب و ﻓﺮاﻳﻨﺪ زﻣﺎﻧﻲ و ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ در آب ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ 98 ﺷﻜﻞ 8 - 3 - ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭘﺎﻳﺶ و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 105 ﺷﻜﻞ 8 - 4 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﻤﻴﺰی 106 ﺷﻜﻞ 8 - 5 - ﭼﺮﺧﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﺑﺤﺮان 111 ﺷﻜﻞ 8 - 6 - ﺑﺨﺶ یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان 112 ﺷﻜﻞ 8 - 7 - ﭘﻴﻜﺮﺑﻨﺪی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ 116 ﺷﻜﻞ 8 - 8 - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاری 119 ﺷﻜﻞ 8 - 9 - ﻧﻘﺶ ﻣﺸﺎرﻛﺖ یﻫﺎ ﻣﺮدﻣﻲ در ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺑﺎزﺳﺎزی ﭘﺲ از ﺑﺤﺮان 121 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﺪول ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﺟﺪول 2 - 1 - ﺧﻼﺻﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺣﻮادث ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن 13 ﺟﺪول 2 - 2 - ﺰانﻴﻣ آﻟﻮدﮔ ﺑﺨﺶ ﻫﺮ در ﻲ ﻣﺼﺮف ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺻﺪ 16 ﺟﺪول 4 - 1 - ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻧﻮاع ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 29 ﺟﺪول5 - 1 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻮع آﻟﻮدﮔ ﻲ، وﻳﮋﮔﻲ و ﻳﻲﺎﻴﻤﻴﺷ یﻫﺎ رﻓﺘﺎر در ﻫﺎ آن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 43 ﺟﺪول 6 - 1 - ﺣﺪود ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﺠﺎز وﻳﮋﮔﻲ آب ﻲﻜﻳﺰﻴﻓ یﻫﺎ آﺷﺎﻣ ﻲﺪﻧﻴ 62 ﺟﺪول6 - 2 - ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﺠﺎز ﻣﻮاد ﻳﻲﺎﻴﻤﻴﺷ ﻣﻌﺪﻧ ﻲ 63 ﺟﺪول 6 - 3 - ﺖﻳﻫﺪا اﻟﻜﺘﺮ آب ﻲﻜﻳ 65 ﺟﺪول 6 - 4 - ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺬب آب ﻢﻳﺳﺪ 65 ﺟﺪول 6 - 5 - ﻧﻈﺮ از آب ﺖﻴﻔﻴﻛ ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘ ﻲ 66 ﺟﺪول 7 - 1 - ﻃﺒﻘﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻤﺪه آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 73 ﺟﺪول 7 - 2 - ﺎزاتﻴ اﻣﺘ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮﺣﺴﺐ ﺷﺪت 74 ﺟﺪول 7 - 3 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺛﺮات ﺣﺎﺻﻠﻪ از ﺣﻮادث ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻲ آﺑ 74 ﺟﺪول 7 - 4 - ﻣﻘﺎد ﺗﺮﺟ ﺮﻳ ﺤﺎتﻴ زوﺟ ﺴﻪﻳﻣﻘﺎ یﺑﺮا ﻲ 76 ﺟﺪول 7 - 5 - ﺟﺪاول اﻣﺘﻴﺎزدﻫﻲ روش در WRASTIC 80 ﺟﺪول 7 - 6 - ﺴﻪﻳﻣﻘﺎ وﻳﮋﮔﻲ روش ﻲ اﺻﻠ یﻫﺎ یﻫﺎ USGS و WERASTIC ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز در آﻟﻮدﮔ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 81 ﺟﺪول 7 - 7 - ﻫﺎی وزن ﻧﺴﺒﺖ داده ﺑﻪ ﺷﺪه ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻫﻔﺖ ﮔﺎﻧﻪ DRASTIC 86 ﺟﺪول 7 - 8 - ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺧﺎﻟﺺ ) ﺳﺎﻧﺘﻲ (ﺳﺎل در ﻣﺘﺮ 87 ﺟﺪول 7 - 9 - ﻋﻤﻖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ (ﻣﺘﺮ ) 87 ﺟﺪول 7 - 10 - ﻣﺤﻴﻂ آب ﺧﻮان Aquifer media 87 ﺟﺪول 7 - 11 - ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎک Soil media 88 ﺟﺪول 7 - 12 - Impact of the vadoze zone media اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع 88 ﺟﺪول 7 - 13 - ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ 88 ﺟﺪول 7 - 14 - درﺻﺪ ﺷﻴﺐ 89 ﺟﺪول 7 - 15 - ﻣﺜﺎﻟﻲ از ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی 89 ﺟﺪول 8 - 1 - ﻣﻨﺸﺎء رﻳﺴﻚ ﻧﻮع و ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 100 ﺟﺪول 8 - 2 - وﻇﺎﻳﻒ ﻧﻮع و اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 109 ﻣﻘﺪﻣﻪ 10 / 08 / 94 1 ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ اﻳﺮان ﻛﺸﻮری اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﻛﺮه زﻣﻴﻦ واﻗﻊ ﺷﺪه و ﻣﻴﺰان ﻧـﺰوﻻت آﺳـﻤﺎﻧﻲ آن ﺗﻘﺮﻳﺒـﺎ ﻳـﻚ ﺳﻮم ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ، ﻟﺬا ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﻳﻦ ﻧﺰوﻻت ﺟﻮی ﺑـﺮای ﻛﺸـﻮرﻛﻢ آﺑـﻲ ﭼـﻮن اﻳـﺮان ﺑﺴـﻴﺎر ﺑـﺎ اﻫﻤﻴـﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ در ر ا س وﻇﺎﻳﻒ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی ﻣﺴﺌﻮل و ﻣﺘﻮﻟﻲ اﻣﻮرآب ﻛﺸﻮر ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﻣﻴﺰان ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﺷﻮﻧﺪه ﻛﺸﻮر ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﺣﺪود ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﺎرد و ﺳﻴﺼﺪ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . وﻗﺘـﻲ اﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺮ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﻞ ﻛﺸﻮر ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﻮد، ﺳﻬﻢ ﺳﺮاﻧﻪ آب ﻫﺮ اﻳﺮاﻧﻲ ﺑ ﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . ﺣﺎل ﻫﺮﭼﻪ ﻣﺨﺮج ﻛﺴﺮ ) ﺟﻤﻌﻴـﺖ ( ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﺷﻮد، ﺳﺮاﻧﻪ آا ب در دﺳﺘﺮس ﻣﻲ ﺗﺮ ﻛﻢ ﺷﻮد و اﻳﻦ دﻗﻴﻘﺎ ﻫﻤﺎن ﭼﻴﺰی اﺳﺖ ﻛﻪ ﻃﻲ 50 ﺳﺎل اﺧﻴﺮ روی داده، ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ، ﺳﻬﻢ ﺳﺮاﻧﻪ اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . اﻓـﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴـ ﺖ و ﻟـﺰوم ﺗـ ﺎ ﻣﻴﻦ ﻏـﺬای ﻫـﺎ آن ، ﺗﺴـﺮﻳﻊ روﻧـﺪ ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ و ارﺗﻘﺎ ی رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺗﺒﻌﺎت آن، ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻫـﺎ ی ﻛﺸـﺎورزی ﺻـﻨﻌﺘﻲ و اﺳـﺘﻔﺎده ﻏﻴﺮاﺻـﻮﻟﻲ از ﺳـﻢ وﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺳﺮرﻳﺰ ﻫﺎ آن ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و آﻟﻮده ﺳﺎزی ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴـﺖ، ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﺷـﺪن و اﺳـﺘﻔﺎده از اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و آﻟﻲ در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺻﻨﻌﺘﻲ وﻋﺪم اﻟﺘﺰام واﻗﻌﻲ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺑﻪ ﺗﺼﻔﻴ ﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﻫـﺎ ی ﺻـﻨﻌﺘﻲ و ﺗﺨﻠﻴﻪ در ﻫﺎ آن ﻣﺤﻴﻂ، ﺑﻴﺶ از ﭘﻴﺶ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﮔﺮدﻳـﺪه و ﻟـﺰوم ﺗـﺪوﻳﻦ راﻫﻨﻤـﺎﻳﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ر ا اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻃﻮرﻛﻠﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان و درﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ روش ﭘﻴﺸﮕﻴﺮاﻧﻪ ﻗﺒﻞ از وﻗﻮع ﺳﺎﻧﺤﻪ و ﻳﺎ ﺧﻄﺮ ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮده ﻣﻲ ﺷﻮد ﺗﺎ اﺛﺮات آن ﺧﻄﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت ﻻزم ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺮاﺑﻲ ﻫﺎ و ﺗﺮﻣﻴﻢ ﺧﺴﺎرات در ﻃﻮل دوره وﻗﻮع ﺳﺎﻧﺤﻪ و ﻳﺎ ﺧﻄ ﺮ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ( ﺻﻮرت ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ و ﻣ ﻮ ﺛﺮ اﺗﺨﺎذ ﮔﺮدد . ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴـﻚ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ اراﺋـﻪ دﻫﻨﺪه ﻣﻮاردی ﻧﻈﻴﺮ : ﻳﻚ ﻣﺒﻨﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ و اوﻟﻮﻳﺖ ﺑﻨﺪی رﻳﺴﻚ ﻫﺎ، ﻳﻚ روش ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ ﺑـﺮای ارﺗﻘـﺎ ی د رک رﻳﺴﻚ ﻫﺎ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ اﺑﺰاری ﺑﺮای ﻣﻮﺛﻖ ﻧﻤﻮدن و ارزﻳﺎﺑﻲ ﺑﺎ )ﻫﺎ اراﺋﻪ اﺣﺘﻤﺎ ﻻت ﻣﻤﻜﻦ در ﻣﻮرد اﺛﺮات ﻣﺨﺎﻃﺮه آﻣﻴﺰ ( ﺑﺎﺷﺪ . در ﺣﻮزه ﻫﺎی ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻠﻴ ﻪ ی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی وﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﺳـﻮاﻧﺢ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب، در ﺟﻬﺖ ﺣﺬف و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ رﺳﺎﻧﺪن ﺿﺎﻳﻌﺎت ﺟﺎﻧﻲ و ﻣﺎﻟﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻪ ﻃﻮرﻋﺎم و ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﺎص اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، دوراﻧﺪﻳﺸﻲ ﺑﺮای ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب اﻓﺰاﻳﺶ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰان اﻣﻜﺎن آن را ﻣﻲ دﻫﺪ ﺗﺎ ﻋﻼج روﻳﺪادﻫﺎی ﺧﻄﺮﻧﺎک آﻳﻨﺪه را از ﻗﺒﻞ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﻤﻮده و ﺳﺎز و ﻛﺎرﻫﺎی ﻻزم را درﻫﻨﮕﺎم وﻗﻮع ﺣﻮادث ﺑﻪ ﻣﻮرد اﺟﺮا ﮔﺬارﻧﺪ . ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ در ﻛﻞ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، ﺟﻬﺖ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ اﻫﺪاف ﺑﺎﻛﻠﻴـ ﻪ ﺧـﻂ ﻣﺸـﻲ ﻫـﺎ و اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . در ﭘﻴﺎده ﺳﺎزی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﻴﺰان ﺧﻄﺮات، ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ و ﻫـﺎ آن اراﺋﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ ﻣ ﻫﺎ آن ﺸﺨﺺ ﺷﺪه و ﺑﺎ راﻫﻜﺎرﻫﺎ و ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘـﺮرات ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ و اﻳﻤﻨﻲ اﻧﻄﺒﺎق داده ﺷﻮﻧﺪ . 2 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺨﺎﻃﺮاﺗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ درﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ و ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ ﮔﺴـﺘﺮش ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﺮات درﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻬﺎن رخ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﺳﺎﻻﻧ ﻪ ﺻﺪﻣﺎت و ﺧﺴـﺎرات اﻗﺘﺼـﺎدی و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﮔﺴﺘﺮده ای را ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آورﻧﺪ . ﺳﺮزﻣﻴﻦ اﻳﺮان ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻣﺴﺘﺜﻨﻲ ﻧﺒﻮده و در ﻫﺎی ﺳﺎل اﺧﻴـﺮ ﺷـﺎﻫﺪ ﺑﺮوز ﭼﻨﻴﻦ رﺧﺪادﻫﺎﻳﻲ دراﻗﺼﻲ ﻧﻘﺎط ﻛﺸﻮر ﺑﻮده اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻧﻴﺰ ﻧﺤﻮه آﻣﺎدﮔﻲ، ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻮادث و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻫﺎ آن ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻓ ﺮاﺑﺨﺸﻲ و ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ ﺣﻮادث و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻌﺪد دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی درﮔﻴﺮ در ﻣﻬـﺎر ﻫـﺎ آن از دﻳﺮﺑـﺎز ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ دﻏﺪﻏﻪ ﻫﺎی ﻣﺴﻮوﻟﻴﻦ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ذی رﺑﻂ ﺑﻮده اﺳﺖ . زﻟﺰﻟﻪ ﻫﺎ، ﺳﻴﻞ ﻫﺎی ﻣﺨﺮب و اﻧﺘﺸﺎر ﺗﺼﺎدﻓﻲ ﻣﻮاد، ﺿـﺎﻳﻌﺎت و ﭘﺴـﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺧﻄﺮﻧـﺎک در آب ﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ در ﺳﺎل ﻫﺎی اﺧﻴﺮ و ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎ و ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﻛﻪ در اداره اﻣﻮر ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻣﺪاد و ﻧﺠﺎت، اﺣﻴﺎ و ﺑﺎزﺳـﺎزی، ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣـﺎﻟﻲ و اﻧﺴـﺎﻧﻲ درﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد، ﺿﺮورت ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺪوﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺮای روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺣﻮادث ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﺎم و ﻣﺸـﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻧﺘﺸﺎر ﺗﺼﺎدﻓﻲ و ﻋﻤﺪی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ را ﺑﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ دوﭼﻨﺪان ﻧﻤﻮده و ﺿﺮورت وﺟـﻮد ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻣﻨﺴﺠﻢ و ﻛﺎرآﻣﺪ و راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ رﺧﺪادﻫﺎ ﺧﺼﻮﺻﺎ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب را اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲ ﺳﺎزد . ﺗﻮﺳﻌﻪ روزاﻓﺰون و ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ درﺣﻮزه ﻫ ﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﺳـﺒﺐ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷـﺪه و ﺣـﺪود، ﻛﻨﺘـﺮل ﻫـﺎ، ﻗـﻮاﻧﻴﻦ، ﻣﻘـﺮرات و دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای آن ﺗﻌﻴﻴﻦ ﮔﺮدد . ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﺎدﺛﻪ و ﺧﻄﺮ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺟـﺎﻣﻊ و ﻣـﻨﻈﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، ﺑﻪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺗﻤﺎﻣﻲ زﻳﺮﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در آن ﺣﻮزه ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . - ﻫﺪف ﻫﺪ ف از ﺗﻬﻴﻪ اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺟﻬﺖ ﺗﻬﻴﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳـﻮاﻧﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت، اﻋﻢ از ﺗﻬﻴﻪ ﻃﺮح و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی اﺟﺮ اﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑـﺮای رﻳﺴـﻚ ﻓﻮق اﻟﺬﻛﺮ ﺑﺮای ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺸﺎوران، ﻣﺪﻳﺮان و ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﻣـﻮارد زﻳـﺮ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻣﻮرد اﻣﻌﺎن ﻧﻈﺮ ﻗﺮارﮔﻴﺮﻧﺪ : y ﺗﺪوﻳﻦ ﺿﻮاﺑﻂ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ y ﺷﻨﺎﺧﺖ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ y ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻫﺎی ﺑﺮوز ﺣﺎدﺛﻪ y ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ درﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ y اراﺋﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻘﺪﻣﻪ 10 / 08 / 94 3 -داﻣﻨﻪ ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺨﺎﻃﺒﻴﻦ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﺎن، ﻣﺴـ ﻮ وﻻن، دﺳـﺖ اﻧـﺪرﻛﺎران و ﻣـﺪﻳﺮان آب و ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﻛﺸـﻮر، اﻋـﻢ از ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن وزارت ﻧﻴﺮو، ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای و ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب و ﻓﺎﺿﻼب اﺳﺘﺎﻧﻲ و ﺷﻬﺮی، ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ و اﺳﺘﺎﻧﺪاری ﻫﺎی ﻛﻞ ﻛﺸﻮر و ﻛﻠﻴﻪ واﺣﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﭘﻴﺎﻣﺪ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﻳﺎ رﻳﺴ ﻚ ﻫـﺎی اﻳﻤﻨـﻲ و ﺑﻬﺪاﺷـﺘﻲ ﺑـﻪ ﻫﻤﺮاه دارد، ﻫﺴﺘﻨﺪﻛﻪ اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ در ﻣﺤﺪود ه ی ﺷﺮح ﺧﺪﻣﺎت ﺧﻮد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ آﻧﺎن را در ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ ﺳـﻮاﻧﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ درﺣﻮز ه ی ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﺸﺎن ﻛﻤﻚ ﻧﻤﺎﻳﺪ . 1ﻓﺼﻞ 1 ﺗﻌﺎرﻳﻒ وﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻓﺼﻞ اول - ﺗﻌﺎرﻳﻒ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ 10 / 08 / 94 5 ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺎرﻳﻒ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ 1 - 1 - واژﮔﺎن ﻛﻠﻴﺪی - ﺧﻄﺮ1 ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اراﺋﻪ ﺗﺼﻮﻳﺮی ﺷﻔﺎف از ﺗﻌﺮﻳﻒ رﻳﺴﻚ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﻣﻔﻬﻮم ﺧﻄﺮ ﻧﻴﺰ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﮔﺮدد . ﺧﻄﺮ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺳﺎﻧﺤﻪ ﻳﺎ ﺣﺎدﺛﻪ ﺷﻮد و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺧﻄﺮ ﻳﻚ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ، ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، رادﻳﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ و ﻳـﺎ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺳﻼﻣﺘﻲ اﻧﺴﺎن را ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺮه اﻧﺪازد . ﻫﺪف از ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮﻫﺎ ﻓﺮاﻫﻢ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ارزﻳـﺎﺑﻲ، ﻛـﺎﻫﺶ و در ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺣﺬف آن ﻫﺎ اﺳﺖ ]18 [. - ﻣﺪ ﻳﺮﻳﺖ ﺧﻄﺮ روش ﻫﺎ ی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﻄﺮ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان2 و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ3 اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮان ﻫـﻢ از ﻟﺤﺎظ زﻣﺎن اﻧﺠﺎم و ﻫﻢ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﺤﺘﻮی ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان اﺳﺖ . ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ روش اﺣﺘﻴﺎﻃﻲ ﻗﺒﻞ از وﻗﻮع ﺧﻄﺮ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺗﺎ ﺗﺎ ﺛﻴﺮات آن ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت ﻻزم ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺮاﺑﻲ ﻫﺎ و ﺗﺮﻣﻴﻢ ﺧﺴﺎ رات ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ و ﻣ ﻮ ﺛﺮ اﺗﺨﺎذ ﮔـﺮدد و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻣﺎدﮔﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات و ﻫﺸﺪار ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﻗﺒﻞ از وﻗﻮع ﺻﻮرت ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد از . ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی آن ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ آﻣﺎدﮔﻲ، ﺷﻴﻮه ﺗﻘﻠﻴﻞ اﺛﺮات، ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ و ﭘﻴﺶ آﮔﺎﻫﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان اﺷﺎره ﻛﺮد . ]7[ - رﻳﺴﻚ4 اﺻﻄﻼح رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﺣﺘﻤﺎﻻت رﺧﺪادﻫﺎی ﺧﺎﺻﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ واﻗﻌﻴـﺖ ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﺷـﻮد . ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎرت دﻳﮕـﺮ رﻳﺴﻚ اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻄﺮات ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺻﺪﻣﻪ زدن ﺑـﻪ ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﻫـﺎی در ﻣﻌـﺮض ﺗﻤـﺎس در ﻳـﻚ ﻣـﺪت زﻣـﺎن ﻣﺸﺨﺺ، ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷﺪت آن ﺻﺪﻣﻪ و ﻳﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ آن، ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ]18 [ ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ، آن ﭼﻪ از ﺗﻌﺮﻳﻒ رﻳﺴﻚ ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﻲ ﺷـﻮد، ﺟﻨﺒـﻪ ﻣﻨﻔـﻲ آن اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ، رﻳﺴﻚ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی وﻗﻮع رﺧﺪادﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب اﺳـﺖ . در ﺣـﻮزه ﻫـﺎی ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺴﺒﺖ و اﺣﺘﻤﺎل ﻳﻚ رﺧﺪاد ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮوز ﻧﺸﺖ ﺿﺎﻳﻌﺎت ﺧﻄﺮﻧﺎک در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺻﺪﻣﺎت وارده ﺑﻪ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و ﺑﺮوز ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ اﻃﻼق ﻣﻲ ] .ﺷﻮد5[ 1- Hazard 2- Crisis Managemen 3- Risk Managemen 4- Risk 6 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻓﺮاﻳﻨﺪی اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻄﺢ ﺗﺤﻤﻞ ﻳﻚ ﺧﻄﺮ ﻣﺸﺨﺺ را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﻛﻨـﺪ و اﻳـﻦ اﻃﻼﻋـﺎت را در ﺟﻬـﺖ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﺑﺮای اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﻣﺨﺎﻃﺮات و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻪﺑ ﻫﺎ آن ﻛﺎر ﻣﻲ ﺑﺮد . اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺨﺎﻃﺮات اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ]6[ - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺪف از ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﻛﻨﺘﺮل آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗ ﺎ ﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه آب اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺟﺪی ﺑﺮای ﺗﺨﺮﻳﺐ و اﺳﺘﻬﻼک ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت، ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻳﺎ ﻧﺎﺑﻮدی اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ و ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﺤﺴﻮب ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ از . ﻋﻮاﻣـﻞ ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻋﻮاﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺷﺎﻣﻞ زﻟﺰﻟﻪ، ﺳﻴﻞ، راﻧﺶ زﻣﻴﻦ و .. . و ﻋﻮاﻣـﻞ اﻧﺴـﺎن ﺳـﺎﺧﺖ ﺷـﺎﻣﻞ ﺑـﺮوز ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک، ﺧﺮاﺑﻲ و ﻓﺮﺳـﻮدﮔﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴـﺎت و دﻓـﻦ، اﻧﺘﺸـﺎر ﻣـﻮاد زاﻳـﺪ ﺧﻄﺮﻧـﺎک و .. . ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻫﺮ زﻣﺎن ﺑﻪ وﻗﻮع ﺑﭙﻴﻮﻧﺪﻧﺪ و اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻄﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﻨﺪ . ﺑـﺎ اﻳـﻦ ﺣـﺎل، آﻣﺎد ﮔﻲ و اﻗﺪاﻣﺎت ﭘﻴﺸﮕﻴﺮاﻧﻪ درﺣﺪ ﻛﺎﻓﻲ ﻣﻲ ، ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪت ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮ ﻳﻚ ﻓﺎﺟﻌـﻪ را ﻛـﺎﻫﺶ دﻫـﺪ در . ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺷـﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ، ارزﻳﺎﺑﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ، از اﺟﺰای ﺳﺎزﻧﺪه و اﺳﺎﺳﻲ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﻪ ﺳﻼﻣﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . در اﻳـﻦ ﻣﻴﺎن ﻣﻮﺛﺮ ﺗﺮﻳﻦ اﺑﺰار ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺳﻼﻣﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ، ﻫﻤﻮاره از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮی ارزﻳـﺎﺑﻲ ﺟـﺎﻣﻊ رﻳﺴـﻚ و روﻧـﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴ ﻚ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﺮاﺣﻞ ﺗ ﺎ ﻣﻴﻦ آب از ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎی آﺑﺮﻳﺰ ﺗﺎ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﺼﺮف را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻃﺒﻖ رﻫﻨﻤـﻮد ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ، اﻳﻦ روﻳﻜﺮدﻫﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺳﻼﻣﺖ آب )WSPs ( 1 ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛـﻪ ﻫـﺪف از اﻳـﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ، ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ آن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . روﻳﻜﺮد آﻧﺎﻟﻴﺰ ﺧﻄﺮ و ﻧﻘﻄﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺤﺮاﻧﻲ )HACCP ( 2 ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺪﻟﻲ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ روش ﺳﻴﺴـﺘﻤﺎﺗﻴﻚ ﺟﻬـﺖ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ و ﭘﺎﻳﺶ ﻣﺨﺎﻃﺮاﺗﻲ ﻛﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺑﺮ ﺟﺎی ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺗﺎﺛﻴﺮات زﻳﺎن آور ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﻳﻤﻨﻲ آب اراﺋﻪ ﺷـﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ HACCP ﻫﻢ ﺧﻮاﻧﻲ ﻧﺰدﻳﻚ داﺷﺘﻪ و اﺟﺮای آن ﺑﺮاﺳﺎ س اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻴﺰ ﻛـﺎﻣﻼ ﻗﺎﺑﻞ اﺟﺮای ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . درﺷﻜﻞ 2 ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . - ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ3 ،ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺗﺎ ﻛﻤﻲ ﻛﺮدن اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮوز رﻳﺴﻚ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄـﺮ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ رﻳﺴﻚ ) ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻋﻮاﻣﻞ و ﻋﻮاﻗﺐ ﻫﺮ ﺧﻄﺮ، ارزﻳﺎﺑﻲ ﺧﺴﺎرت و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳـﻄﻮح رﻳﺴـﻚ ( و ﻛﻨﺘـﺮل رﻳﺴـﻚ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ]5[ 1- Water Safety Plans 2- Hazard Analysis Critical Control Point 3- Risk Assessment ﻓﺼﻞ اول - ﺗﻌﺎرﻳﻒ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ 10 / 08 / 94 7 - ﺑﺤﺮان1 ﺑﺤﺮان ﺣﻮادﺛﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﺛﺮ رﺧﺪادﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آﻳـﺪ و ﻣﺸﻘﺖ و ﺳﺨﺘﻲ را ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ و ﻳﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺑﺮﻃﺮف ﻛﺮدن آن ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻗـﺪاﻣﺎت اﺿﻄﺮاری و ﻓﻮق اﻟﻌﺎده دارد . ]6[ - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان2 ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻋﻤﻠﻜﺮد و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﻘﺎﻣﺎت دوﻟﺘﻲ و دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ دوﻟﺘﻲ و ﻋﻤﻮﻣﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه و ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ و ﺟﺎﻣﻊ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﺑﺰارﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻼش ﻣﻲ ﻛﻨﺪ از ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻳﺎ در ﺻﻮرت ﺑﺮوز ﻫﺎ آن در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ آﺛﺎر، آﻣﺎدﮔﻲ ﻻزم، اﻣﺪادرﺳﺎﻧﻲ ﺳﺮﻳﻊ و ﺑﻬﺒـﻮد اوﺿـﺎع ﺗـﺎ ﺳـﻄﺢ وﺿﻌﻴﺖ ﻋﺎدی ﺗﻼش ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ . ]6[ - ﺳﺎﻧﺤﻪ3 ﺳﺎﻧﺤﻪ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از رﺧﺪادﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻳﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ دﺳﺖ ﺑﺸﺮ ﻛﻪ آﺛﺎر ﻣﻨﻔﻲ روی ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ دارﻧﺪ، اﺑـﻼغ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺳﻮاﻧﺢ و ﺑﻼﻳﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ4 ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﺣﻮادث ﻃﺒﻴﻌﻲ زﻳﺎن ﺑﺎر ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﻞ، زﻟﺰﻟﻪ و .. . ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ اﻧﺴـﺎن و ﻫـﺎ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻨﺪ و ﺑﺎﻋﺚ ﺧﺴﺎرات ﺟﺎﻧﻲ، ﻣﺎﻟﻲ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﺳـﻮاﻧﺢ اﻧﺴـﺎن ﺳـﺎﺧﺖ 5 ﺑـﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﺣﻮادث زﻳﺎن ﺑﺎر ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد، ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات و .. . ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻨﺸﺎ اﻧﺴﺎﻧﻲ داﺷﺘﻪ و در اﺛﺮ ﻏﻔﻠﺖ و ﺳﻬﻞ اﻧﮕﺎری، ﺧﻄﺎﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﻳﺎ ﺧﺮاﺑﻲ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد . ]59 [ - ﭘﺎﻳﺶ، ﻛﻨﺘﺮل و ﺑﺎزﻧﮕﺮی رﻳﺴﻚ آﺧﺮﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻛﻪ در ﻣﺮﺣ ﻠﻪ اﺟﺮاﻳﻲ ﻛﺎرﺑﺮد دارد، ﭘﺎﻳﺶ و ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ اﺳـﺖ . در اﻳـﻦ ﻣﺮﺣﻠـﻪ از ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت و داده ﻫﺎی ﮔﺮدآوری ﺷﺪه در ﻣﺮاﺣﻞ ﭘﻴﺸﻴﻦ، اﻗﺪاﻣﺎت زﻳﺮ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد : ]16 [ y ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ، ﺗﺤﻠﻴﻞ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺑﺮای رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﺟﺪﻳﺪ y ﭘﻴﮕﻴﺮی رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﺧﺎص y ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ و وﺿﻌﻴﺖ ﻛﻠﻲ ﭘﺮوژه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺣﺘﻴﺎﻃﻲ y ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﺳﺎﻳﺮ رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﻏﻴﺮ ﻣﻬﻢ y ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻧﺤﻮه اﺟﺮا ی ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻧﻈﺎرت، ﻛﻨﺘﺮل و ﺑﺎزﻧﮕﺮی y ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻴﺰان ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﭘﺎﺳﺦ ﻫﺎی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺷﺪه 1- Crisis 2- Crisis Management 3- Disaster 4- Natural Disaster 5- Man – Made Disaster 8 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﻧﺎﻟﻴﺰ رﻳﺴﻚ، ﺑﺨﺶ اﺻﻠﻲ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳ ﺴﻚ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺪف از آن ﺑ ﻪ دﺳﺖ آوردن اﻃﻼﻋـﺎت و داﻧـﺶ درﺑـﺎره رﻳﺴـﻚ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ارزﺷﻴﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ و در اﻧﺘﻬﺎ در ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑ ﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺗﺠﺰﻳـﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﮔﺎم اول ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﺑﻮده ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻛﺎرﮔﺮو ه ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ و ﺷﺮح ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ، ﺑﻌﺪ از ﺷﺮح ﺳﻴﺴﺘﻢ وﺷﺮاﻳﻂ، ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻄﺮات، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﻄﺮات، ﺣﻮادث ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ ﺷـﻮﻧﺪ و در ﻣﺮﺣﻠـﻪ ﺗﺨﻤﻴﻦ رﻳﺴﻚ، ﺗﺤﻠﻴﻞ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻛﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻋﻮاﻗﺐ وﺧﺴﺎرت ﺣﻮادث ) ﺟﺎﻧﻲ، اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ – اﻗﺘﺼﺎدی، زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ( ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ را ﺗﺤﺖ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻨﺪ، ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻃﺒـﻖ رﻫﻨﻤـﻮد ﺳـﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷـﺖ ﺟﻬـﺎﻧﻲ )2004 ( ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻮﺛﺮ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آن و اﺣﺘﻤﺎل ﺣﻮادث ﺧﻄﺮﻧﺎک دارد . ﻃﺒـﻖ ﺗﻌﺮﻳـﻒ اﻳـﻦ ﺳـﺎزﻣﺎن، ﺧﻄﺮ، ﻧﺎﺷﻲ از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و رادﻳﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ اﺣﺘﻤـﺎل اﻳﺠـﺎد ﺻـﺪﻣﺎت دارد و ﻳـﻚ ﺣﺎدﺛـﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎک روﻳﺪاد و ﻳﺎ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻳﻚ ﺧﻄﺮ ﮔﺮدد . ﺧﻄﺮ ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑـﺮای اﻳﺠـﺎد ﺣـﻮادث ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ . در ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات، ﺗﻨﺎوب ﺧﻄﺮ، دوره ﺧﻄﺮ، ﺷﺪت ﺧﻄﺮ و اﻓﺮاد در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﻣـﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ ﻗـﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﺧﻄﺮات را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﻫﺎ آن ، ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ زﻳﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد : 1 - ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻼﻳﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ 2 - ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻌﺪ از ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮا ت، ﺣﻮادث و ﻣﻨﺎﺑﻊ آن در ا ﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﻮﻧﺪ و رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﺗﺨﻤﻴﻦ زده ﺷﺪه و در ﻣﺮﺣﻠﻪ ارزﺷﻴﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ اوﻟﻮﻳﺖ ﺑﻨﺪی ﺷﻮﻧﺪ . روﻳﻜﺮد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﻳﻤﻨﻲ آب در ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴـﻞ رﻳﺴـﻚ ﺷـﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ : y ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻛﺎرﮔﺮوه وﻳﮋه ﻛﻪ ﻣﺘﺸﻜﻞ از اﻓﺮاد ﺑﺎ ﺗﺨﺼﺺ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . y ﺷﺮح و ﺗﺪوﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻮع ﻣﺼﺎرف، ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻛﻤﻴﺖ و ﻏﻴﺮه ( y ﻫﺪاﻳﺖ آﻧﺎﻟﻴﺰ ﺧﻄﺮ . ﺷﻜﻞ )1 - 1( ﻧﻤﻮ ﻧﻪ اﻳﻲ از ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ رﻳﺴﻚ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﻓﺼﻞ اول - ﺗﻌﺎرﻳﻒ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ 10 / 08 / 94 9 ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮ و ارزﻳﺎﺑﻲ ﭘﻴﺎﻣﺪ اوﻟﻴﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات - ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺧﻄﺮات- ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ آﻧﺎﻟﻴﺰ - ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﺤﺪوده ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺳﻴﺴﺘﻢ - ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺮاﻳﻂ- ﺑﻴﺎن ﻣﻔﺮوﺿﺎت- -ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻫﺎ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزی ﻃﺮح ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺧﻄﺮ- در ﺻﻮرت ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺗﺨﻤﻴﻦ رﻳﺴﻚ ﻧﺎﺷﻲ از ﺧﻄﺮات آﻧﺎﻟﻴﺰ ﺗﻨﺎوب و ﻳﺎ اﺣﺘﻤﺎﻻت وﻗﻮع - آﻧﺎﻟﻴﺰ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ- ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ- ﺗﺎﻳﻴﺪ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزی ﮔﺰارش آﻧﺎﻟﻴﺰ رﻳﺴﻚ- آﻧﺎﻟﻴﺰ ﺑﻪ روز رﺳﺎﻧﻲ در زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺷﻜﻞ1 - 1 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ رﻳﺴﻚ - ﻛﻨﺘ ﺮل / ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﭘﺲ از ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل، ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ در اﻳـﻦ ﻣﺮﺣﻠـﻪ ﺿـﺮوری اﺳـﺖ . اﮔـﺮ رﻳﺴـﻚ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﺪه ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﺎﺷﺪ ﺑ ﻪ ﺟﺎی ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ از ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ اﺳ ﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴـﻚ در ﺟﻬﺖ ﺣﺬف / ﻣﻬﺎر رﻳﺴﻚ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . روش ﻫﺎ ی ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑـﺮای ﻛـﺎﻫﺶ رﻳﺴـﻚ ﺑ ﺮاﺳـﺎس ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی رﻳﺴـﻚ ) اﺣﺘﻤﺎل و ﻋﻮاﻗﺐ ﺣﻮادث ﺧﻄﺮﻧﺎک ( وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺳﻪ روش در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ دو روش آن ﺑﺮاﺳـﺎس ﻛﺎﻫﺶ ﻳﻜﻲ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ) ﻳﺎ اﺣﺘﻤﺎل و ﻳﺎ ﻋﻮاﻗﺐ وﻗﻮع ( و روش ﺳﻮم ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺮ دو ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻢ زﻣﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 10 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ دﻗﻴﻘﻲ از رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ، ﻣـﻲ ﺗـﻮان روش یﻫـﺎ ﻛﻨﺘﺮﻟـﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎ رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد را ﻃﺮاﺣﻲ ﻧﻤﻮده و اﺟﺮا ﻛﺮد . اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ در ﻛﻪ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻮارد ﺣﺎﺻﻞ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ روش یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ را ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮد ﻛﻪ در زﻳﺮ آورده ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : 1 - روش ﻳﻲﻫﺎ ﺑﺮﭘﺎﻳﻪ ﺣﺬف رﻳﺴﻚ 2 - روش ﻳﻲﻫﺎ ﺑﺮﭘﺎﻳﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان رﻳﺴﻚ 3 - روش ﻳﻲﻫﺎ ﺑﺮﭘﺎﻳﻪ اﻧﺘﻘﺎل رﻳﺴﻚ 4 - روش ﻳﻲﻫﺎ ﺑﺮﭘﺎﻳﻪ ﻗﺒﻮل رﻳﺴﻚ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻌﺪی، اﺟﺮا روش ی ﻫﺎ ی ﻛﻨﺘﺮل / ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ، اﻗﺪاﻣﺎت اﺻﻼﺣﻲ، آﻣﺎدﮔﻲ ﺑﺮای ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاری و ﺑ ﻪ ﻛـﺎرﮔﻴﺮی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻛﻤﻜﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﻛﺎرآﻳﻲ و ﺑﺎزﺧﻮرد ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ارزﻳـﺎﺑﻲ ﺷﺪه ﺟﺎری و ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﺬا ﺿﺮوری اﺳﺖ روش ﻫﺎ و ﻧﺤﻮه ﻛﺎر اﻧﺘﺨـﺎب ﺷـﺪه ﺑـﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ و ﺷﻨﺎﺧﺖ رﻳﺴﻚ و ﻧﻴﺰ روش ﻫﺎ ی ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴـﻚ ﻣـﻮرد ﺑـﺎزﺑﻴﻨﻲ و ﺑﺮرﺳـﻲ ﻣﺠـﺪد ﻗـﺮار ﮔﻴﺮﻧـﺪ ﺗـﺎ ﻣﻴـﺰان ﺗـ ﺎ ﺛﻴﺮ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻫﺎی اﺗﺨﺎذ ﺷﺪه در ﻛﻨﺘﺮل / ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ و ﻛﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی .ﺷﻮد - اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ رﻳﺴﻚ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻮارد ﻓﻮق اﻟﺬﻛﺮ، اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ و ارﺗﻘﺎی ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻫﺎ ی ﻣﺮدﻣﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ارﻛﺎن ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻳﺪ ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ و ارﺗﻘﺎی ﻣﺸـﺎرﻛﺖ ﻫـﺎ ی ﻣﺮدﻣـﻲ ﺑـﻪ ﺷﻴﻮه ای ﻧﻈﺎم ﻣﻨﺪ اراﺋﻪ ﮔﺮدد . ﺑﺮﮔﺰاری ﻧﺸﺴﺖ ﻫﺎی ﻣﺸﺘﺮک ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺪﻧﻲ و ﻣﺮدم ﻣﺤﻠﻲ، ﺗﺸﻜﻞ ﻫﺎی ﻣﺮدم ﻧﻬﺎد و ﺳ ﺎﻳﺮ ﮔﺮوه ﻫﺎ و اراﺋﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎی ﻻزم را در ﻣﺮدم ﺑﺮای ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻓﻌﺎل در ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ . زﻳﺮا ﺑﺴﻴﺎری از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ ﻛﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه، ﺻـﺮﻓﺎ ﺑـﺎ ﻣﺸـﺎرﻛﺖ ﻣﺮدم اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 2 ﻓﺼﻞ2 ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻓﺼﻞ دوم - ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 10 / 08 / 94 13 ﻓﺼﻞ دوم- ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 2 - 1 - ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺠﺎرب ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴ ﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺎ ﻣﻴﻦ آب ﺳﺎﻟﻢ و ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ دﻏﺪﻏﻪ ﻫﺎی ﺑﺴﻴﺎری از دوﻟﺖ ﻫﺎ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن ﻗﻠﻤـﺪاد ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﺮ ﭼﻨﺪ در ﻧﻴﻢ ﻗﺮن اﺧﻴﺮ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻫﺎی زﻳﺎدی در زﻣﻴﻨﻪ ی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ وﺟـﻮد آﻣـﺪه، اﻣـﺎ ﻫـﻢ زﻣﺎن ﻣﻌﻀﻼت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ در اﻳﻦ ﺧﺼﻮص و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺑﺸﺮ در ﺟﻬﺎن ﺑﺮوزﻛﺮده اﺳﺖ . ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺴـﺎ ﻞ ﻳ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آب، آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮ زﻣﻴﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎ ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫـﺎ ی ﺑﺸـﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺟﻬﺎن را در ﻣﻌﺮض ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻗﺮار داده اﺳﺖ . ﺑﺮوز ﺑﻼﻳﺎی ﻃﺒﻴﻌ ﻲ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻴﻞ و زﻟﺰﻟﻪ، اﻧﺘﺸﺎر ﺗﺼـﺎدﻓﻲ و ﻋﻤﺪی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺣﻮادث دﻳﮕﺮ از ﺟﻤﻠﻪ ﺣﻮادث در ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت، ﻧﻘﻞ و اﻧﺘﻘﺎل و ﺟﺎﺑ ﻳﺟﺎ ﻪ ﻲ ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻛﻪ اﺛﺮات ﻣﺨﺮﺑﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ دارد، از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳ ﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺴﻴﺎری از ﺟﻮاﻣﻊ را ﺗﺤﺖ ﺛ ﺎ ﺛﻴﺮ ﻗـﺮار داده اﺳﺖ . اﻓﺰاﻳﺶ رو ﺑﻪ رﺷﺪ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ رﺧﺪادﻫﺎ در ﺧﻼل ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺎ ﻋﺚ ﺷﺪه ﺗـﺎ ﺑﺴـﻴﺎری از ﺟﻮاﻣـﻊ ﺧﺼﻮﺻـﺎ ﺟﻮاﻣـﻊ ﻏﺮﺑﻲ اﻗﺪاﻣﺎت ﮔﺴﺘﺮده ای را ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﻜﺮار و ﺗﺸﺪﻳﺪ اﻳﻦ ﻣﻮارد اﺗﺨﺎذ ﻛﻨﻨـﺪ . ﺗـﺪوﻳﻦ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘـﺮرات، اﻓـﺰاﻳﺶ اﻳﻤﻨﻲ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺗﻮزﻳﻊ آب، ﺗﺪوﻳ ﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ، اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﺮاﻳﻢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و .. . از ﺟﻤﻠﻪ اﻗـﺪاﻣﺎﺗﻲ ﺑـﻮده ﻛـﻪ در ﺧﻼل ﻫﺎی ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ اﺟﺮا ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ ﺣﻮادﺛﻲ از اﻳـﻦ ﻗﺒﻴـﻞ و آﺛـﺎر ﺳﻮﺋﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺳﻄﺤﻲ آب و زﻳﺴﺖ ﺑﻮم ﻫﺎ ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ، ﺑﻴﺎن ﻫﻤﻪ اﻳـﻦ ﺣـ ﻮادث در اﻗﺼـﻲ ﻧﻘـﺎط ﺟﻬـﺎن در اﻳﻦ ﺟﺎ ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮده و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ذﻛﺮ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺣﻮادث ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺟﻬﺎن ﺑﺴﻨﺪه ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ ﺣﻮادﺛﻲ از اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ و آﺛﺎر ﺳﻮﺋﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺳﻄﺤﻲ آب و زﻳﺴﺖ ﺑﻮم ﻫﺎ ﻣـﻲ ﮔﺬارﻧـﺪ، ﺑﻴـﺎن ﻫﻤﻪ اﻳﻦ ﺣﻮادث در اﻗﺼﻲ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮده و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ذﻛﺮ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺣﻮادث ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در ﺟﻬﺎن ﺑﺴﻨﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد . در ﺟﺪول )2 - 1(، ﺣﻮادث ﻣﻬﻢ در ﺑﺮﺧﻲ از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪی ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺟﺪول 2 - 1 - ﺧﻼﺻﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺣﻮادث ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن ﻛﺸﻮر ﻣﺤ ﻞ ﺣﺎدﺛﻪ ﺳﺎل وﻗﻮع ﺣﺎدﺛﻪ ﻧﻮع ﺣﺎدﺛﻪ ﻣﻮﺿﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ژاﭘﻦ ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮه اوﺷﻴﻜﺎ ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺗﻮﻫﻮﻛﻮ 2011 زﻣﻴﻦ ﻟﺮزه وﺳﻮﻧﺎﻣﻲ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺷﺪﻳﺪ ﺟﺎده ﻫﺎ،راه آﻫﻦ اﻧﻔﺠﺎر ﺳﻪ راﻛﺘﻮر ﻫﺴﺘﻪ ای در ﭘﻲ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﮔﺎز ﻫﻴﺪروژن ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت آب رﺳﺎﻧﻲ وﺑﺮق رﺳﺎﻧﻲ اﻳﺎﻟﺖ ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺷﻬﺮ ﻟﺲ آﻧﺠﻠﺲ 1994 زﻟﺰﻟﻪ آﺳﻴﺐ ﺑﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی آب در اﺛﺮ ﺑﺮوز زﻟﺰﻟﻪ و آﻟﻮدﮔﻲ آب ﺗﺮﻛﻴﻪ ﺷﻬﺮ ﻛﻮﻛﺎﺋﻠﻲ 1999 زﻟﺰﻟﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎ ژاﭘﻦ ﺷﻬﺮ ﻛﻮﺑﻪ 1995 زﻟﺰﻟﻪ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت آ ب رﺳﺎﻧﻲ و آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎ ژاﭘﻦ ﻧﻴﮕﺎﺗﺎ-ﻓﻮﻛﻮﺷﻴﻤﺎ 2004 ﺳﻴﻞ اﻳﺠﺎد ﺳﻴﻞ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ رﻳﺰش ﺑﺎران و زﻳﺮآب رﻓﺘﻦ ﺷﻬﺮﺳﺎﻧﺠﻮ ﻫﻨﺪ آﻧﺪراﭘﺮادش و ﻛﺎرﻧﺎﺗﺎﻛﺎ 2008 ﺳﻴﻞ ﺑﺎرش ﺷﺪﻳﺪ ﺑﺎران در ﺟﻨﻮب ﻫﻨﺪ و ﺑﺎﻻآﻣﺪن آب از ﺳﺪﻫﺎ اﻳﺎﻟﺖ ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺗﻨﮕﻪ ﭘﺮﻧﺲ وﻳﻠﻴﺎم 1989 ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺑﻪ ﮔﻞ ﻧﺸﺴﺘﻦ ﻧﻔﺖ ﻛﺶ و ورود ﺣﺪود 250000 ﺑﺸﻜﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ درﻳﺎ اﻳﺘﺎﻟﻴﺎ ﺳﻮﺳﻮﻛﻪ 1976 ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات اﻧﻔﺠﺎر ﺷﺪﻳﺪ در ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻧﺸﺖ ﺗﺮی ﻛﻠﺮ و ﻓﻨﺎت ﺳﺪﻳﻢ و آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 14 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 1 - ﺧﻼﺻﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺣﻮادث ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن ﻛﺸﻮر ﻣﺤﻞ ﺣﺎدﺛﻪ ﺳﺎل وﻗﻮع ﺣﺎدﺛﻪ ﻧﻮع ﺣﺎدﺛﻪ ﻣﻮﺿﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻨﺪ ﺑﻮﭘﺎل 1984 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻧﺸﺖ ﺑﺨﺎرات ﺳﻤﻲ از ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺣﺸﺮه ﻛﺶ ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﺎﻳﻠﻨﺪ Nokhon Si Thammara 2000 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺳﻄﺤﻲ ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﺘﺸﺎر ارﺳﻨﻴﻚ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ ژاﭘﻦ ﺟﻴﻦ زو 1946 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺗﺨﻠﻴﻪ ﭘﺴﺎب ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻓﺮاوری روی ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﺷﺮب و ﻛﺸﺎورزی ﺳﻮﺋﻴﺲ ﺳﺎﻧﺪوز 1986 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺑﺮوز آﺗﺶ ﺳﻮزی در ﻳﻚ اﻧﺒﺎر ذﺧﻴﺮه ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ورود ﺣﺠﻢ زﻳﺎدی از ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ راﻳﻦ ژاﭘﻦ ﺷﻬﺮ ﺳﺎﺣﻠﻲ ﻣﻴﻨﺎ ﻣﺎﺗﺎ ژاﭘﻦ 1950 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک اﻧﺘﺸﺎر ﺿﺎﻳﻌﺎت و ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﻳﻚ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﭘﻼﺳﺘﻴﻚ ﺳﺎزی ﺣﺎوی ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺟﻴﻮه ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺑﻪ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ اﻳﺎﻟﺖ ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻛﺎﻧﺎل ﻻو 1976 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک دﻓﻦ ﺿﺎﻳﻌﺎت و ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺎﻟﺖ ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺷﻬﺮ ﻣﻴﻠﻮاﻛﻲ اﻳﺎﻟﺖ وﻳﺴﻜﺎﻧﺴﻴﻦ 1993 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ آب ﻫﺎ اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن Cornwall 1988 دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی آب ﻟﻮﻟﻪ ﻛﺸﻲ 2 - 2 - ﺑﺮرﺳﻲ ﺳﻮاﺑﻖ ﺑﺮوز ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻛﺸﻮر و ﺑﺮرﺳﻲ اﻗﺪاﻣﺎت اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ 2 - 2 - 1 - ﻋﻮاﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ اﺷﺎره ﺷﺪ، ﺣﺴﺐ آﻣﺎر اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ارﮔﺎن ﻫﺎ ی ﻣﻮرد ﺳ ﻮ ال ﻫﻴﭻ زﻟﺰﻟﻪ ای ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻛﺸﻮر ﻧﺸﺪه اﺳﺖ و ﺣﺎل آن ﻛﻪ، در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪدی زﻟﺰﻟﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﺮاﺑﻲ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺳﻄﺤﻲ و ﺑـﻪ ﻫـﻢ ﺧـﻮردن ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺗﺮک ﺧﻮردن ﺗﺎج ﺳﺪ ﺳـﻔﻴﺪرود و ﻓﺮواﻓﺘـﺎدن ﻣﺨـﺰن ﻫﻮاﻳﻲ آب ﺷﺮب ﺷﻬﺮ رﺷﺖ در زﻟﺰﻟﻪ رودﺑﺎر- ﻣﻨﺠﻴ ﻞ و از ﻫﻢ ﭘﺎﺷﻴﺪن ﺷﺒﻜﻪ آب ﺷﻬﺮ ﺑﻢ و .. . اﺷﺎره ﻛﺮد . 2 - 3 - ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ ) ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی آﻟﻮدﮔﻲ آب در ﻛﺸﻮر ( ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن آﻣﺎر دﻗﻴﻖ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادﺛﻲ ﻛﻪ در ﻛﺸﻮر ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷـﺪه ا ﻧـﺪ، ﻣﻜﺎﺗﺒـﺎﺗﻲ ﺑـﺎ ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب ﻣﻨﻄﻘـﻪ ای، آب و ﻓﺎﺿـﻼب اﺳـﺘﺎن ﻫـﺎ ، ﺳـﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎ ﻇـﺖ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ و وزارت ﻛﺸـﻮر اﻧﺠـﺎم ﮔﺮﻓـﺖ و ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻫﺎ آن ارﺳﺎل ﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ از اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ، واﻛﺎوی اﻳﻨﺘﺮﻧﺘـﻲ و ﻣﺼـﺎﺣﺒﻪ ﺑـﺎ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﺎن ﻣﻄﻠﻊ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺪول ﺧﻼﺻﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ دوم - ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 10 / 08 / 94 15 ﻧﻤﻮدار 2 - 1 - ﻓﺮاواﻧﻲ وﻗﻮع ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ آﻣﺎری، از 208 ،ﻣﻮرد ﺣﺎدﺛﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪه7/ 80 % از ﻣﻮارد ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ دﻓـﻦ و اﻧﺘﺸـﺎر ﻣـﻮاد زا ﺪ ﻳـ ﺧﻄﺮﻧﺎک، 6/ 10 % ،ﺣﻮادث ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد7/6 %ﺧﺮاﺑﻲ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات، 1 % زﻟﺰﻟﻪ و1 %ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻴﻞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ن ﻫﻤﺎ ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺟﺪول )2 - 2( ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد، در اﻳﺮان ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺑﻴﺶ ﺗـﺮ ﺑﺎﻋـﺚ ﺑـﺮوز آﻟـﻮدﮔﻲ در ﻫـﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺠﻬﻴﺰات و ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ دﻓﻦ و اﻧﺘﺸـﺎر ﻣـﻮاد زا ﻳـ ﺪ ﺧﻄﺮﻧـﺎک ﺑﺎﻋـﺚ ﺑـﺮوز آﻟـﻮدﮔﻲ در ﻫـﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﺪه اﻧﺪ و از اﻳﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﺧﻄﺮ اﻳﻦ ﻣﻮارد ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎی ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻣﺪه، در 97 ﻣﻮرد از208 ﻣﻮرد ﺣﺎدﺛﻪ ﻧﻮع ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ﮔﺰارش ﻧﺸﺪه اﺳـﺖ و در ﺑﻴﻦ ﻣﻮارد ﮔﺰارش ﺷﺪه، 6/ 73 % ،ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آب ﺷﺮب7/ 21 % ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﻛﺸـﺎورزی و6/4 % ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻧﻤﻮدار )2 - 2( ، و ﺟﺪول )2 - 2 ( ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ در ﻫﺮ ﺑﺨﺶ ﻣﺼـﺮف را ﺑـﺮ ﺣﺴـﺐ درﺻﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ :ﻫﺪ د ﻧﻤﻮدار 2 - 2 - درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ آب در ﺷﺮب، ﺻﻨﻌﺖ و ﻛﺸﺎورزی 2 2 22 14 168 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 زﻟﺰﻟﻪ ﺳﻴﻞ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺄﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد زاﺋﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻛﺸﺎورزی 22% ﺻﻨﻌﺖ 5% ﺷﺮب 73% 16 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺟﺪول2 - 2 - ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ در ﻫﺮ ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺻﺪ ﺳﺎﻧﺤﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺗﻌﺪاد ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ﻧﻮع ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ﻧﻮع ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻧﺤﻮه آﮔﺎﻫﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺳﻄﺤﻲ زﻳﺮ زﻣﻴﻨﻲ ﺷﺮب ﻛﺸﺎورزی ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺘﻲ ﻓﺎﺿﻼب و ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﺳﺎﻳﺮ ﭘﺎﻳﺶ ﻣﺮدم ذﻛﺮ ﻧﺸﺪه ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ زﻟﺰﻟﻪ 2 2 2 2 2 2 - 1 1 - - - ﺳﻴﻞ 2 2 - 1 1 - - - 2 1 - 1 ﺣﻮادث اﻧﺴﺎن ﺳﺎز ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد 22 19 2 19 5 1 13 - 11 3 9 11 1 ﻣﻮرد ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ﮔﺰارش ﻧﺸﺪه اﺳﺖ 1 ﻣﻮرد ﻧﻮع ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ذﻛﺮ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات 14 4 11 6 6 3 12 - 1 2 6 5 2 ﻣﻮرد ﻧﻮع ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ذﻛﺮ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک 168 67 108 69 16 2 38 116 25 62 9 97 2 ﻣﻮرد ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ﮔﺰارش ﻧﺸﺪه اﺳﺖ 94 ﻣﻮرد ﻧﻮع ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮده ﺷﺪه ذﻛﺮ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ﻣﺠﻤﻮع 208 94 123 97 30 8 63 117 40 68 24 114 ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮔﺰارﺷﺎت درﻳﺎﻓﺘﻲ، ﻧﻮع ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در ﺳﻪ ﺗﻴـﭗ : ﻣـﻮاد ﻧﻔﺘـﻲ، ﻓﺎﺿـﻼب و زﺑﺎﻟـﻪ و ﺳـﺎﻳﺮ ﻃﺒﻘـﻪ ﺑﻨـﺪی . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ در ﺟﺪول )2 - 2( ،ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ ﻧﻮع ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ زﺑﺎﻟـﻪ و ﻓﺎﺿـﻼب ﻫـﺎ ی ﺷﻬﺮی، روﺳﺘﺎﻳﻲ و ﺑﻪ وﻳﮋه ﺻﻨﻌﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳـﻦ ﺑـﻴﻦ 117 ،ﻣـﻮرد ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ زﺑﺎﻟـﻪ و ﻓﺎﺿـﻼب63 ﻣـﻮرد ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ و 40 ﻣﻮردﺳﺎﻳﺮ ) ﺷﺎﻣﻞ : ﻣﻮاد ﭼﺮﺑﻲ، روﻏﻨﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻲ ( ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻧﺤﻮه آﮔﺎﻫﻲ ﻣﺴﻮوﻟﻴﻦ از آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻧﻴﺰ ﻛﻪ ﺧﻮد از ﻣﻮارد ﻣﻬﻢ و ﻳﺣﺎ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ، در ﺣﻮادث ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد و ﺧﺮاﺑﻲ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات در اﻛﺜﺮ ﻣﻮارد ﻣﺮدم ﻣﺤﻠﻲ ﺣﺎدﺛﻪ را ﺑﻪ ﻣﺴ ﻮ وﻟﻴﻦ ﮔﺰارش داده اﻧـﺪ، اﻣـﺎ در دﻓـﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد زا ﻳ ﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺶ ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ، آﮔﺎﻫﻲ در ﻣﻮرد آﻟـﻮدﮔﻲ از ﻃﺮﻳـﻖ ﭘـﺎﻳﺶ ﺻـﻮرت ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻃﻮرﻛﻠﻲ در 55 % ﻣﻮارد ﻧﺤﻮه آﮔﺎﻫﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ ذﻛﺮ ﻧﺸﺪه و33 % ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺎﻳﺶ و24 % ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﻜﺎﻳﺎت ﻣﺮدﻣـﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺸﺨﻴﺺ داده ﺷﺪه . اﻧﺪ 2 - 3 - 1 - ﺳﻮاﺑﻖ ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮاﻳﻲ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ اﺷﺎره ﺷﺪ، در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻓﻘﺪان اﻃﻼﻋﺎت ﻛﺎﻓﻲ درﺧﺼﻮص ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮاﻳﻲ، اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز از ﺳﺘﻮ » ن اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﻜﺮار آﻟﻮدﮔﻲ « ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺷﺪه ﺟﻤﻊ آوری و ﻣﻨﻌﻜﺲ ﺷﺪه اﺳـﺖ . ﻻزم ﺑـﻪ ﻳﺎدآوری اﺳﺖ ﻛﻪ در 89 ﻣﻮرد از208 ﻣﻮرد ﺣﻮادث ﮔﺰارش ﺷﺪه، ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ اﻗﺪاﻣﻲ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺑﺮوز ﺣـﻮادث ﻣﺸـﺎﺑﻪ ﻓﺼﻞ دوم - ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 10 / 08 / 94 17 ﺻﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . در ﭘﺎﻳﺎن ﻧﻴﺰ دو ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮا ﻳﻲ ﮔﺰارش ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺘﺎن ﻫﺎ در ﻫﺮﻳﻚ از ﺳﻮاﻧﺢ اﻧﺴـﺎن ﺳـﺎز ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ و ﺧﺮاﺑﻲ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ آورده ﺷﺪه اﺳﺖ . 2 - 3 - 1 - 1 - ﺳﻮاﺑﻖ ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮاﻳ ﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ و ﺧﺮاﺑﻲ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت و ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات اﻏﻠﺐ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ ﻧﻈﻴﺮد رﻳﺎﭼﻪ ﺳﺪﻫﺎ، رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ و آب ﮔﻴﺮﻫﺎ و ﻣﻲ .. . ﺷﻮد . ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﺸﺎﻫﺪات، در اﻳـﻦ ﺳـﻮاﻧﺢ ﻋﻤـﺪه آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎ ﺗﻮﺳـﻂ ﻣـﻮادﻧﻔﺘﻲ و ﻳـﺎ ﻣـﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . در ذﻳﻞ اﻗﺪاﻣﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ﺟﻬﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺳﻮاﻧﺢ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻼﺻﻪ ﺑﻴﺎن ﻣﻲ :ﺷﻮد − ﻗﺮار دا دن ﻋﻼﻳﻢ ﻫﺸﺪار دﻫﻨﺪه در ﺟﺎده ﻫﺎ − اﻳﺠﺎد و ﻧﺼﺐ ﻣﻮاﻧﻊ، ﻓﻨﺲ ﻛﺸﻲ و دﻳﻮاره ﺑﺘﻮﻧﻲ در ﻣﺴﻴﺮ ﺟﺎده ﻛﻨﺎرﮔﺬر رودﺧﺎﻧـﻪ ﻫـﺎ ﺟﻬـﺖ ﻣﻤﺎﻧﻌـﺖ از ﺳـﻘﻮط وﺳﺎﻳﻞ ﻧﻘﻠﻴﻪ در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ و درﻳﺎﭼﻪ ﺳﺪﻫﺎ و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮاد آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در آن ﻫﺎ − ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ ﺗﺮدد ﺗﺎﻧﻜﺮﻫﺎی ﺣﺎﻣﻞ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک در ﻣﺴﻴﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ − ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻧﻘﺎط ﺣﺎدﺛﻪ ﺧﻴﺰ − ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﺴﻴ ﺮ ﺟﺎده ﻫﺎ از ﻣﺠﺎورت آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ − ﻧﺼﺐ ﺗﺠﻬﻴﺰات اﻧﺪازه ﮔﻴﺮ ی ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ در روی ﺑﻌﻀﻲ ﺳﺪﻫﺎ − ﻧﺸﺖ ﻳﺎﺑﻲ ﻣﺴﻴﺮ ﺧﻄﻮط ﻟﻮﻟ ﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮادﻧﻔﺘﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮﻛﺖ ﻧﻔﺖ − ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺧﻄﻮط ﻟﻮﻟﻪ ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ اﻳﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﻓﻘﻂ در ﺑﺮﺧﻲ ﻧﻘﺎط ﻛﺸﻮر ﺻﻮرت ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ و ﻣﻘﺘﻀﻲ اﺳﺖ اﻳﻦ ﮔﻮﻧـﻪ ﺗﻤﻬﻴـﺪات در ﺗﻤـﺎم ﻧﻘﺎط ﺣﺎدﺛﻪ ﺧﻴﺰ ﻛﺸﻮر اﻧﺠﺎم ﺷﻮد . 2 - 3 - 1 - 2 - ﺳﻮاﺑﻖ ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮاﻳﻲ ﻣﺪ ﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻨﺎﺑﻌﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﻏﻠﺐ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺷﻬﺮی، ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻛﺸﺎورزی آﻟـﻮده ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎی ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ از ﺳﻔﺮه ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺎﻻ آﻣﺪن ﻛﻨﺘﺮل ﻧﺸﺪه ﺳﻄﺢ آب ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﻪ ﺳﺰاﻳﻲ دارﻧﺪ . ﺧﻼﺻﻪ اﻗﺪاﻣﺎت اﻧﺠﺎم ﺷـﺪه ﺟﻬـﺖ ﻛـﺎﻫﺶ رﻳﺴـﻚ آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی ﻣﺴﻮول در زﻳﺮ آورده ﻣﻲ :ﺷﻮد − آﮔﺎﻫﻲ رﺳﺎﻧﻲ ﻋﻤﻮﻣ ﻲ − ﭘﺎﻳﺶ داﻳﻤﻲ آب ﻫﺎ ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری − ﻣﻠﺰم ﻧﻤﻮدن ﻛﻠﻴﻪ ادارات ﺑﻪ اﺳﺘﻌﻼم از ﺷﺮﻛﺖ آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﻗﺒﻞ از ﺻﺪور ﻣﺠﻮز ﺟﻬﺖ اﺣﺪاث ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ − ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﺎرﺑﺮی اراﺿﻲ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از اﺳﺘﻘﺮار ﻛﺎرﺑﺮی ﻫﺎی آﻻ ﻳﻨﺪه در ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﭼﺎه ﻫﺎی آب ﺷﺮب 18 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻓﺮم ﺧﻮد اﻇﻬﺎری اﺟﺮای ﺗﻤﻬﻴﺪات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﺮای ﻛﻠﻴـﻪ واﺣـﺪﻫﺎی ﺻـﻨﻌﺘﻲ، ﺗﻮﻟﻴـﺪی و ﺧـﺪﻣﺎﺗﻲ ﻣﺘﻘﺎﺿﻲ آب؛ − اﻟﺰام واﺣﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب و دﻓﻊ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ آن ﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺎز ﺻﺪور ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﺠﻮز ﺗﺨﺼﻴﺺ ﻣﻨﺎﺑﻊ آ ب و ﻳﺎ درﺧﻮاﺳﺖ ﻫﺎی ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﺎرﺑﺮی − ﺎنﻣﻜ ﻳﺎﺑﻲ ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺟﻬﺖ دﻓﻦ زﺑﺎﻟﻪ ﻣﻮارد اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ی ﻓﻮق، اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻮرد ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺮﺧﻲ از ارﮔﺎن ﻫﺎ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘـﻪ و ﺑﺮﺧـﻲ دﻳﮕـﺮ ﺑـﻪ اراﺋﻪ ﮔﺰارﺷﻲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ اﻛﺘﻔﺎ ﻛﺮده و اﻗﺪام ﻣ ﻮ ﺛﺮی ﺑﺮای رﻓﻊ آﻟﻮدﮔﻲ و ﻳﺎ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺣـﻮادث و آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻣﺸـﺎﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺪاده .ﺪ اﻧ 3 ﻓﺼﻞ3 ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﻓﺼﻞ ﺳﻮم - ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر 10 / 08 / 94 21 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم - ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر 3 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﺎﻻی ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ و ﺗﺸﺪﻳﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﻟﺰوم ﺗﻨﻈﻴﻢ، اراﺋﻪ و اﺟﺮای ﻗﻮاﻧﻴﻦ، ﻣﻘﺮرات، دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب وﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻫﺎ آن ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺿﺮورت ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ و ﺗﺸﺪﻳﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺗ ﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار و ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻛﺸﻮر ﭘﻬﻨﺎور اﻳﺮان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻮع وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻴﻚ ﻛﻪ ﻛﻤﺒﻮد و ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳﻜـﻲ از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی اﺳﺎﺳﻲ در ﻛﻞ ﭘﻬﻨﻪ آن ﻛﺎﻣﻼ ﻣﺸﻬﻮد اﺳﺖ، ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﭘﺎﻳﻪ در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﻳﺪ اﻧـﻮاع آﻟﻮدﮔﻲ ﻪﺑ ﻫﺎ وﻳﮋه ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻼﻳﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺴﺎن ﺳﺎﺧﺖ و اﻳﺠﺎد ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﻛﻴﻔـﻲ و ﻛﻤـﻲ آن ﻣﻴ ﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ ، اﻳﻦ اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه ﺗﺎ دوﻟﺖ ﻫﺎ، ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ و ﻣﺠﺎﻣﻊ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﻪ ﺗﺪوﻳﻦ و اﺟـﺮای ﻗـﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮراﺗـﻲ ﺑـﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ و ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﺒﺎدرت ورزﻧﺪ . ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺑﺎ ﺗﺪوﻳﻦ و اﺟﺮای ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﺣﻘﻮق ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﭼﻪ در اﺑﻌﺎد ﻣﻠﻲ و ﭼﻪ اﺑﻌﺎد ﺑ ﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ، ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻛﻪ اﻣﺮوزه ﺣﻘﻮق ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻗـﻮاﻧﻴﻦ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ اﺑﺰارﻫﺎ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ و ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آن از ﺟﻤﻠـﻪ آب ﻣﺤﺴـﻮب ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﺮف ﺗﺪوﻳﻦ و اﺟﺮای ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﺘﻮان ﺑﺮ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺸﻜﻼت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﻓـﺎﺋﻖ ، آﻣﺪ زﻳﺮا ﻧﻘﺶ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﻟﻔﻪ ،ﻫﺎ از ﺟﻤﻠﻪ ارﺗﻘﺎ ی ﺳﻄﺢ آﮔﺎﻫﻲ ﻫﺎی ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻧﻬﺎدﻳﻨﻪ ﻛﺮدن ﻓﺮﻫﻨـﮓ و رﻓﺘﺎرﻫـﺎی اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و اﺟﺮای اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ در راﺳﺘﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑ ﻪ وﻳﮋه ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﻴﺎﺗﻲ اﺳﺖ . ﺑـﺎ اﻳـﻦ وﺟـﻮد ﺗﻨﻈـﻴﻢ ﺗﻌﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺪون وﺟﻮ د ﻗﻮاﻧﻴﻨﻲ ﻣﺪون و اﻟﺰام آور ﻣﻴﺴﺮ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻋﻠﻲ . ﻫﺬا ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻬﻴـﻪ و ﺗﻨﻈﻴﻢ راه ﻛﺎرﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ و ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﻛﺮدن رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎی اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات اﻣﺮی ﺿﺮوری اﺳﺖ . از ﻧﻘﺎط ﻗﻮت اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب از آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﭘﻴﺶ ﮔﻴـﺮی از ﭘﻴﺎ ﻣـﺪﻫﺎی ﻣﺨـﺮب ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺳﻮاﻧﺢ ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ اﺷﺎره ﻛﺮد و در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﺎم آب و ﺗﺪاﺧﻞ در ﻗﻮاﻧﻴﻦ ، ﻣﺸﻜﻼت در اﺟﺮای ﭘـﺎره ای از آن ﻫﺎ، ﺗﻨﺶ ﺑﻴﻦ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر واﺿﺢ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ، ﺑﻌﻀﺎ ﻣﻮﺟـﺐ ﺗﺪاﺧﻞ و دوﺑﺎره ﻛﺎری ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی ذی رﺑﻂ و ﻳﺎ ﻣﻌﻮق ﻣﺎﻧﺪن ﺑﻌﻀﻲ ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ . در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﺑﺮاﺳﺎس آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر و ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی و ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻴـﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ . 3 - 2 - ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرا ت ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر در اﻳﺮان ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺘﻌﺪدی در ﺧﺼﻮص ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر ﻃﻲ زﻣﺎن ﺑﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ رﺳـﻴﺪه اﺳﺖ ﭼﻨﺎن ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ وﺟﻮد ﻗﺎﻧﻮن ﻛﻤﺒﻮدی وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﻧﺎرﺳﺎﻳﻲ ﻫﺎ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ در اﺟﺮای ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻗﺒﻞ از ﻗﺎﻧﻮن آب و ﻧﺤﻮه ﻣﻠﻲ ﺷﺪن آن ﻛﻪ در ﺳﺎل 1347 ﺑﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ رﺳﻴﺪ، ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺎﻃﻌﻲ در ﻣﻮرد ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از 22 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ آﻟﻮدﮔﻲ آب وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ از ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 1345 ﺑﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ در آن ذﻛﺮ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮده ﺷﺪن ﻣﺨﺎزن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺣﺘﻴﺎط ﻫﺎی ﻻزم ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑ ﻪ ﻋﻤﻞ آﻳﺪ . ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ از ﻓﺼﻮل ﻗﺎﻧﻮن آب و ﻧﺤﻮه ﻣﻠﻲ ﺷﺪن آن ﺑﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ آب اﺧﺘﺼﺎص ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻛﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ 4 ﻣﺎده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺎده 55 ﻗﺎﻧﻮن آب و ﻧﺤﻮه ﻣﻠﻲ ﺷﺪن آن، آﻟﻮده ﺳﺎﺧﺘﻦ آب ﻣﻤﻨﻮع ﺷﺪه و در ﺗﺒﺼـﺮه آن ﻧﻴـﺰ ﻣﻮﺿـﻮع اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺴﺎب ﻧﻴﺰ، ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﺑﻮد . در ﺳـﺎل 1347 ،ﺑـﺎ ﺗﺼـﻮﻳﺐ ﻗـﺎﻧﻮن آب و ﻧﺤـﻮه ﻣﻠـﻲ ﺷـﺪن آن ﺗﺤـﻮل ﺧـﻮﺑﻲ در ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺬاری اﻳﺠﺎد ﺷﺪ و ﻣﺎده 1 آن ﺻﺮﻳﺤﺎ ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻛﻠﻴﻪ ﻫﺎ آب را ﺑﻪ وزارت آب و ﺑﺮق وﻗﺖ ﻣﺤﻮل ﻛﺮده و در ﻣﺎده 27 ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ آﻟﻮدﮔﻲ آب و در ﻣﺎده60 ﺑﻪ ﻣﺠﺎزات ﻫﺎ و ﺿﻤﺎﻧﺖ اﺟﺮای ﻣﻘﺮرات اﺧﺘﺼﺎص ﻳﺎﻓﺘـﻪ ﺑـﻮد . در ﻣﺎده 57 اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن وزارت آب و ﺑﺮق ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﻳﻲ ﺟﻬﺖ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ آب ﺷﺪه ﺑﻮد ﻛـﻪ 3 ﺳـﺎل ﺑﻌﺪ از ﺗﺼﻮﻳﺐ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ) در ﺳﺎل 1350 (اﻳﻦ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺼﻮﻳﺐ ﺷﺪ . در ﺿﻤﻦ در ﻣـﺎده 56 اﻳـﻦ ﻗـﺎﻧﻮن ﺗﻌﺮﻳﻔـﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ آب ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﻴﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ » آﻣﻴﺨﺘﻦ ﻣﻮاد ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻪ آب ﺑﻪ ﻣﻴﺰاﻧﻲ ﻛﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻳـﺎ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻳـﺎ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ آن ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮای اﻧﺴﺎن، ﭼﻬﺎرﭘﺎﻳﺎن، آﺑﺰﻳﺎن و ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻀﺮ ﺑﺎﺷﺪ .« در آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﻳﻲ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی آز آﻟﻮدﮔﻲ آب، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺮ ﻧﻮع ﻓﺎﺿﻼب در آب ﮔﺮوه ﻫﺎی ﺷﺶ ﮔﺎﻧﻪ ﻣﻮﻛﻮل ﺑﻪ ﻛﺴﺐ ﭘﺮواﻧﻪ و رﻋﺎﻳﺖ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺷﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑ ﺮای آب ﻫﺎی ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻋﻤﻮﻣﻴﺖ دارد و ﻓﻘﻂ ﻣﻘـﺎدﻳﺮ و درﺟـﺎت آن ﻫـﺎ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ . ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻛﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﻴﺎﻓﺘﻦ درﺟـﻪ ﺣـﺮارت، pH ، ﻣﻮادﻣﻌﻠـﻖ در آب و ﻣـﻮاد ﺳﻤﻲ از ﺣﺪ ﻣﺠﺎز و ﻛﺎﻫﺶ ﻧﻴﺎﻓﺘﻦ اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل در آب و ﻣﺤﺪود ﺷﺪن ﻣﻮاد ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨ ﻲ در ﻓﺎﺿﻼب و ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﻣﻮاد ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺣﺎوی ﻣﻴﻜﺮو ارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎری زا در آب، ﻛﻪ در ﻣﻮاد اﻳﻦ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ارﻗﺎم و درﺟﺎت اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺘﻨﺎﺳـﺐ ﺑﺎ وﺿﻌﻴﺖ ﮔﺮوه ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ . در ﻓﺼﻞ ﺳﻮم آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻴﺰ ﻣﻘﺮراﺗﻲ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﭘ و ﻫﺎ ﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﻣﺠـﺎری ﻓﺎﺿـﻼب ﻋﻤـﻮﻣﻲ ﺷـﻬﺮ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﭘﺮواﻧﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ ذﻛﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻫﻢ . ﭼﻨﻴﻦ در اﻳﻦ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ، وزارت ﻧﻴﺮو ﻫﺎ آب را ﺑـﻪ 6 ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی ﻛﺮده ﺑﻮد ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺎ آب ی آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ، ﻫﺎ آب ی ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﺑﺰ ﻳﺎن ﻳﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺟـﺎﻧﻮران، آب ﻫـﺎ ی ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﻛﺸﺎورزی، ﻫﺎ آب ی ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﺻﻨﻌﺖ، ﻫﺎ آب ی ﻣﺼﺮﻓﻲ در اﻣﻮر ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ و زﻳﺒـﺎﻳﻲ و ﺳـﺎﻳﺮ آب ﻫـﺎی ﺟـﺎری در ﺟﻮی ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﻪ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ آب در ﺳﺎل 1350 ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺎﻣﻊ و ﺑﺎدﻗﺖ ﻧﻈﺮ ﺗﻮﺳﻂ وزارت ﻧﻴﺮو ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد وﻟﻲ ﻗﺒﻞ از اﻳﻦ ﻛﻪ اﻣﻜﺎﻧﺎت اﺟﺮاﻳﻲ آن ﻓﺮاﻫﻢ ﮔﺮدد، ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ آب از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮔﺮدﻳﺪ . در زﻣﻴﻨﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ازآﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ، ﻗﻮاﻧﻴﻦ وﻣﻘﺮات، آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺧﺎﺻـﻲ ﺗـﺪوﻳﻦ ﺷـﺪه اﺳﺖ . ﻃﺒﻖ ﻗﺎﻧﻮن ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺑﻬﺴﺎزی ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ) ﻣﺼﻮﺑﻪ 28 /3/ 1353 (و آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﻳـﻲ آن ) ﻣﺼـﻮب 24 / 12 / 1354 ( اﻧﺠﺎم ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت و ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎی ﻋﻠﻤﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی در زﻣﻴﻨـﻪ ی ﺣﻔﺎﻇـﺖ و ﺑﻬﺒـﻮد و ﺑﻬﺴـﺎزی ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ و ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ ) ﭘﺨﺶ ﻳﺎ آﻣﻴﺨﺘﻦ ﻣﻮاد ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻪ آب ﻳﺎ ﻫﻮا، ﺧﺎک ﻳﺎ زﻣـﻴﻦ ﺑـﻪ ﻣﻴﺰاﻧـﻲ ﻛـﻪ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ ﻳـﺎ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻳـﺎ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ آن را ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ زﻳﺎن آور ﺑﻪ ﺣﺎل اﻧﺴﺎن ﻳﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه و ﻳﺎ ﮔﻴﺎﻫـﺎن و ﻳـﺎ آﺛـﺎر و اﺑﻨﻴـﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ( و ﺑـﺮﻫﻢ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم - ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر 10 / 08 / 94 23 ﺧﻮردن ﺗﻌﺎدل ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ از وﻇﺎ ﻳ ﻒ و اﺧﺘﻴﺎرات ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و اﻗﺪام ﺑ ﻪ ﻫﺮ ﻋﻤﻠﻲ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺒﺎت آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛ ﻨﺪ ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ . ]101 [ ﭘﺲ از ﭘﻴﺮوزی اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﻲ و ﺗﺪوﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﻲ ﺟﺪﻳﺪ، اﺻﻞ50 اﻳﻦ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺑﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ اﺧﺘﺼـﺎص ﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ ﻃﻲ آن ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻛﻪ ﻧﺴﻞ ﻫﺎی اﻣﺮوز و ﻧﺴﻞ ﻫﺎی آﺗـﻲ ﻣـﻲ ﺑﺎﻳﺴـﺖ در آن ﺣﻴـﺎت اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ رو ﺑـﻪ رﺷﺪی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ، وﻇﻴﻔﻪ ﻋ ﻤﻮﻣﻲ ﺗﻠﻘﻲ ﺷﺪه و ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﻫﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﻓﻌـﺎﻟﻴﺘﻲ ﻛـﻪ ﻣﻮﺟﺒـﺎت ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﻳـﺎ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ را ﻓﺮاﻫﻢ آورد ﻣﻤﻨﻮع اﻋﻼم ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺻﺎﺣﺒﺎن و اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن از ﭼﺎه ﻳﺎ ﻗﻨﺎت ﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻃﺒﻖ ﻗﺎﻧﻮن ﺗﻮزﻳﻊ ﻋﺎدﻻﻧﻪ آب ) ﻣﺼﻮب 16 / 12 / 1361 ( ﻛﻪ اوﻟﻴﻦ ﻗﺎﻧﻮن وﺿﻊ ﺷﺪه ﺑﻌﺪ از اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﻲ درﺑﺎره ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ آب اﺳﺖ، ﻮﻣﺴ ول ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻮﻇﻔﻨﺪ ﻃﺒﻖ ﻣﻘﺮارت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻨ ﺪ و ﻧﻴﺰ وزارت ﻧﻴﺮو ﻣﻮﻇﻒ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛﻠﻴـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻫـﺎی ﻛﺸـﻮر ، ﻣﻬـﺎرﻛﺮدن ﺳﻴﻼب ﻫﺎ و ذﺧﻴﺮه ﻧﻤﻮدن آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ در ﻣﺨﺎزن ﺳﻄﺤﻲ ﻳﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در ﺗﺒﺼﺮه ﻣﺎده 37 اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن اﺣﺪاث ﻧﻬﺮ ﻳﺎ ﺟﻮی و ﻟﻮﻟﻪ ﻛﺸﻲ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز و ﻧﻈﺎﻳﺮ آن در ﺣﺮﻳﻢ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت آب و ﻳـﺎ ﺑـﺮق ﻣﻮﻛﻮل ﺑ ﻪ ﺗﺤﺼﻴﻞ اﺟﺎزه از وزارت ﻧﻴﺮو و در ﻣﻌﺎﺑﺮ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﺑﺎ ﺟﻠﺐ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺷﻬﺮداری و وزارت ﻧﻴﺮو ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد ، ﻣﺸﺨﺼـﺎت ﻓﻨﻲ ﻣﻨﺪرج در اﺟﺎزه ﻧﺎﻣﻪ ﻻزم اﻻﺟﺮا اﺳﺖ . ﻣﺎده 47 ، ﺗﻬﻴﻪ ﻃﺮح ﺗﺼﻔﻴﻪ ودﻓﻊ ﻓﺎﺿﻼب را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﻣﻮﺳﺴﺎت و اﺷﺨﺎص ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه واﮔـﺬار ﻛـﺮده اﺳـﺖ . در اﻳـﻦ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎ ﻫﻤﻜﺎری ﭼﻨﺪ وزارﺗﺨﺎﻧﻪ دﻳﮕﺮ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﻫﺎ آن وزارت ﻧﻴﺮو ﺑﻮد، ﻣﻮﻇﻒ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎ آب ی اﻳﺮان ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻳﻦ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻃﻮری ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ در زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺪاﺧﻠﻪ و ﻫﻤﻜـﺎری وزارت ﻧﻴﺮو ﺿﺮوری اﺳﺖ، ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﻜﺎری ﻻزم را ﺑﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ . در ﻣﺎده46 اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻧﻴﺰ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ آﻟﻮده ﺳﺎﺧﺘﻦ آب ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ، ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی و ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ و ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻮل ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻃﺒـﻖ آﻳـﻴﻦ ﻧﺎﻣـﻪ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻣﺼﻮب 16 /3/ 1373 ﺎﻫﻴ ت وزﻳﺮان اﻗﺪام ﺑﻪ ﻫﺮ ﻋﻤﻠﻲ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺒﺎت آﻟﻮدﮔﻲ آب را ﻓﺮاﻫﻢ آورد ﻧﻴﺰ ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ و ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎ ﻫﻤﻜﺎری وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻧﻴﺮو و .. . آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی آب را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻧﻴﺰ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﺮﺑـﻮط ﺑﻪ آﻟـﻮدﮔﻲ آب را ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ آﻟـﻮدﮔﻲ آب و ﺳـﺎﻳﺮ ﻣﻘـﺮرات ﻣﺮﺑـﻮط ﺗﻮﺳـﻂ ﺳـﺎزﻣﺎن ﺣﻔ ﺎﻇـﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻬﻴﻪ و اﺟﺮا ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری و ﺷﺪت آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻧﻴﺰ و اﺧﻄﺎر ﺑﻪ واﺣﺪ آﻟـﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﺟﺰو وﻇﺎﻳﻒ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺬﻛﻮر اﺳﺖ . در ﻣﺎده 3 اﻳﻦ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ، ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎ ﻫﻤﻜﺎری وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻧﻴـﺮو، ﻛﺸـﺎورزی، ﺟﻬـﺎد ﺳـﺎزﻧﺪﮔﻲ ، ﺑﻬﺪاﺷﺖ ، درﻣﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﺳﺎﻳﺮ وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی ذی رﺑﻂ ﺣﺴﺐ ﻣﻮرد ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ ﺑﺮرﺳـﻲ و ﺷﻨﺎﺳـﺎﺋﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎ آب ی اﻳﺮان از ﻟﺤﺎظ آﻟﻮدﮔﻲ اﻗﺪام ﺧﻮاﻫﺪ .دﻛﺮ ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﻣﺎده 4 آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﺤﻴﻂ ) ﻣﺼﻮب 6/5/ 1371 ( ﺎﻫﻴ ت وزﻳﺮان ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﻮﮔﻴﺮ ی از روﻧﺪ رو ﺑـﻪ رﺷـﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ- اﻋﻢ از ﭼﺎه ﻫﺎ، رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، ﻗﻨﺎت ﻫﺎ، ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎ و آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﺷـﻬﺮ و روﺳـﺘﺎﻫﺎ - 24 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻛﻤﻴﺘﻪ ای ﺑﺎ ﻧﺎم ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ( زﻳﺮ ﻧﻈﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪار ﺑﺎ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﻣﺪﻳﺮان و روﺳﺎی اداره ﻛـﻞ ﺑﻬﺪاﺷـﺖ، درﻣﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ، ﺳﺎزﻣﺎن آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای اﺳـﺘﺎن، ﺟﻬﺎدﺳـﺎزﻧﺪﮔﻲ اﺳـﺘﺎن، ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ و ﺑﻮدﺟـﻪ اﺳـﺘﺎن و ﺷـﺮﻛﺖ آب و ﻓﺎﺿﻼب ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ آب ﻫﺎ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﺣﻔﺎﻇﺖ درﻳﺎ و رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺮزی از آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﻣﻮاد ﻧﻔﺘـﻲ ) ﻣﺼـﻮب 4/ 11 / 1354 (ﻣﻤﻨﻮع ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺎده 12 آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮ و ﺣﺮﻳﻢ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، اﻧﻬﺎر ، ﻣﺴﻴﻞ ﻫﺎ، ﻣﺮداب ﻫﺎ و ﺑﺮﻛﻪ ﻫـﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی آب رﺳﺎﻧﻲ، آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ) ﻣﺼﻮب 16 /8/ 1379 (ﺎﻫﻴ ت وزﻳﺮان و اﺻﻼﺣﺎت ﺑﻌﺪی، ﻋﺒﻮر ﻟﻮﻟﻪ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز و ﻏﻴﺮه از ﺑﺴﺘﺮ ﺣﺮﻳﻢ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، اﻧﻬﺎر ﻃﺒﻴﻌﻲ، ﻣﺴﻴﻞ ﻫﺎ، ﻣﺮداب ﻫﺎ و ﺑﺮﻛﻪ ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺎ ﻣﻮاﻓ ﻘـﺖ وزارت ﻧﻴـﺮو ﺑﻼﻣـﺎﻧﻊ اﺳﺖ، وﻟﻲ ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ آن ﻫﺎ ﺑﺎ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ذی رﺑﻂ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﺑﻪ ﻏﻴﺮ از ﻣﻮاد ﻧﻔﺘﻲ، آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﻳﻲ ﻛﻨﺘﺮل و ﻧﻈﺎرت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺮ ﺳـﻤﻮم و ﻣـﻮاد ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ) ﻣﺼـﻮﺑﻪ 16 /6/ 1378 ( ﻫﻴـﺎت وزﻳﺮان ﻧﻴﺰ در ﻣﻮرد ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و ﻧﻈﺎرت، ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ و ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻨﺪی و .. . اﻳﻦ ﻣﻮاد اﺳﺖ . ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک و ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ آن ﻫﺎ ﻃﺒﻖ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﻳﻲ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺟﺎده ای ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ) ﻣﺼﻮب 27 / 12 / 1380 ﻫﻴﺎت وزﻳﺮان ﻣﻲ ( ﺑﺎﺷﺪ . ﻃﺒﻖ ﻣﺎده 688 ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺠﺎزات اﺳﻼﻣﻲ- ﺗﻌﺰﻳﺮات ) ﻣﺼﻮب 2/3/ 1375 ( ﻫﺮ اﻗﺪاﻣﻲ ﻛـﻪ ﺗﻬﺪﻳـﺪ ﻋﻠﻴـﻪ ﺑﻬﺪاﺷـﺖ ﻋﻤـﻮﻣﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد از ﻗﺒﻴﻞ آﻟﻮده ﻛﺮدن آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﻳﺎ ﺗﻮزﻳﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ آﻟﻮده، دﻓﻊ ﻏﻴﺮﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻓﻀﻮﻻت اﻧﺴﺎﻧﻲ و داﻣﻲ و ﻣﻮاد زا ﻳ ﺪ، رﻳﺨﺘﻦ ﻣﻮاد ﻣﺴﻤﻮم ﻛﻨﻨﺪه در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، زﺑﺎﻟﻪ در ﺧﻴﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻛﺸﺘﺎر ﻏﻴﺮﻣﺠﺎز دام، اﺳﺘﻔﺎده ﻏﻴﺮﻣﺠـﺎز ﻓﺎﺿـﻼب ﺧﺎم ﻳﺎ ﭘﺴﺎب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎور زی ﻣﻤﻨﻮع ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺮﺗﻜﺒﻴﻦ ﭼﻨﺎن ﭼـﻪ ﻃﺒـﻖ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ ﺧـﺎص ﻣﺸﻤﻮل ﻣﺠﺎزات ﺷﺪﻳﺪﺗﺮی ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ ﺑﻪ ﺣﺒﺲ ﺗﺎ ﻳﻚ ﺳﺎل ﻣﺤﻜﻮم ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ . ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻨﺪ ج ﻣﺎده 104 ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺳﻮم ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ) ﻣﺼـﻮب 17 /1/ 1379 ( و آﻳـﻴﻦ ﻧﺎﻣـﻪ اﺟﺮاﻳﻲ آن ) ﻣﺼﻮب 8/4/ 1384 ( ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻮ اﻣﻞ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴـﺖ، ﺑـﺎﻻﺧﺺ در ﻣـﻮرد ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌـﻲ و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر، واﺣﺪﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی ﻣﻮﻇﻔﻨﺪ ﺑﺮای ﺗﻄﺒﻴﻖ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓﻨﻲ ﺧﻮد ﺑﺎ ﺿﻮاﺑﻂ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻛﺎﻫﺶ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎ اﻗﺪام ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ . از واﺣﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از اﻧﺠﺎم اﻳﻦ اﻣﺮ ﺧﻮداری ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی آن ﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ و ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﮔﺮدد، ﺟﺮﻳﻤﻪ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺧﺴﺎرت وارده اﺧﺬ و ﺑﻪ درآﻣﺪ ﻋﻤﻮﻣﻲ وارﻳﺰ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﺗـﺎ در ﻗﺎﻟـﺐ ﻟـﻮاﻳﺢ ﺑﻮدﺟـﻪ ﺳـﻨﻮاﺗﻲ ﺑـﺮای اﺟﺮای ﻃﺮح ﻫﺎی ﺳﺎﻟﻢ ﺳﺎزی ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺷﻮد . در ﻣﺎده 134 ،ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺰﺑﻮر ﺻﺪور ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﺠﻮز ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤ ﻲ ﻳﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺷﺒﻜﻪ ﺗﻮزﻳﻊ ﺷﻬﺮی ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف واﺣﺪﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺗﻮﻟﻴﺪی، ﺻﻨﻌﺘﻲ، داﻣﺪاری، ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ و ﺳـﺎﻳﺮ ﻣﺼﺎرﻓﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺎ ﺣﺠﻢ زﻳﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ اﺳـﺘﻤﺮار ﻣﺠﻮزﻫـﺎی ﺻـﺎدره در ﮔﺬﺷـﺘﻪ، ﻣﻨـﻮط ﺑـﻪ اﺟـﺮای ﺗﺎ ﺳﻴﺴﺎت ﺟﻤﻊ آوری ﻓﺎﺿﻼب، ﺗﺼﻔﻴﻪ و دﻓﻊ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﭘﺴﺎب اﺳﺖ . ﺟﻬﺖ ﺗﺤﻘﻖ اﺻﻞ 50 ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻛﺸﻮر ، ﻧﮕﻪ داری، ﻣﺨﻠﻮط ﻛـﺮدن، ﺟﻤـﻊ آوری، ﺣﻤـﻞ و ﻧﻘﻞ ، ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش، دﻓﻊ، ﺻﺪور و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ ﻃﺒـﻖ ﻗـﺎﻧﻮن ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺴـﻤﺎﻧﺪﻫﺎ ) ﻣﺼـﻮﺑﻪ 20 /2/ 1383 ( و آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﻳﻲ آن ) ﻣﺼﻮب 5/5/ 1384 (ﺑﻮده و اﺷﺨﺎص ﻣﺘﺨﻠﻒ ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﻣﺮاﺟﻊ ﻗﻀﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﺟﺰای ﻧﻘﺪی در ﺑـﺎر اول ﺑـﺮای ﻓﺼﻞ ﺳﻮم - ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر 10 / 08 / 94 25 ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﻋﺎدی از ﭘﺎﻧﺼﺪ ﻫﺰار رﻳﺎل ﺗﺎ ﻳﻚ ﺻﺪ ﻣﻴﻠﻴﻮن رﻳﺎل و ﺑﺮای ﺳﺎﻳﺮ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ از دو ﻣﻴﻠﻴﻮن رﻳﺎل ﺗﺎ ﻳﻚ ﺻﺪ ﻣﻴﻠﻴﻮن رﻳﺎل و در ﺻﻮرت ﺗﻜﺮار، ﻫﺮ ﺑﺎر ﺑﻪ دو ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺠﺎزات ﻗﺒﻠﻲ در اﻳﻦ ﻣﺎده ﻣﺤﻜﻮم ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ] . 8[ 4 ﻓﺼﻞ4 ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ) ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ ( ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم - ﺷﻨﺎﺳﺎ و ﻳﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ) آب ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ (10 / 08 / 94 29 ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ ) ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺟﻬﺎن ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف ﻧﺎدرﺳﺖ آن ﺑﺮﻧﻤﻲ ﮔـﺮدد . ﮔـﺎﻫﻲ اﻧﺴـﺎن ﺑـﺎ ﻛﺎرﻫـﺎی ﻧﺎدرﺳـﺘﺶ ﻣﺎﻫﻴﺖ آب را ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ آن آ ﻟﻮدﮔﻲ آَب ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ . آﻟﻮدﮔﻲ آب، ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و زﻳﺴﺘﻲ ) ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ ( را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ .ﺷﻮد آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ﻳﻜﻲ از ﻋﻤﺪه ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻌﻀﻼت ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮی اﻣﺮوز ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ ﻣﺴ ﻟﻪ ﺎ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳـﻦ ﻛﻪ در ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن ﺎﺗ ﻫﺎ ﺛﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ دارد، اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎ ی آﺑﻲ را ﺑﺮﻫﻢ ﻣﻲ . زﻧﺪ ﺑـﺮای دﺳـﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ ﻳـﻚ ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﻣﺸﺨﺺ از اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث، ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻳﻚ ﺣﺎدﺛﻪ دارای اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲ .ﺪﺑﺎﺷ ﺑﺮاﺳﺎس ﻳﻚ ﺗﻌﺮﻳﻒ، از ﻧﮕﺎه ﻛﻠﻲ، ﺣﻮا دث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﻼ ﺑﻪ دو دﺳﺘﺔ ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ در ﺟﺪول )4 - 1 (ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻧﻮاع ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آورده ﺷﺪه اﺳﺖ : ]74 [ ﺟﺪول 4 - 1 - ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻧﻮاع ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺣﻮادث اﻧﺴﺎن ﺳﺎز ﺣﻮادث ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی و ﺑﺎﻏﺒﺎﻧﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮی ﻣﺤﻞ دﻓﻦ ﺿﺎﻳﻌﺎت ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ از ﻣﻮاد رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺣﻮادث ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺧﻄﻮط اﻧﺘﻘﺎل و ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺖ اﻧﻔﺠﺎر و آﺗﺶ ﺳﻮزی ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻌﺪن ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻋﻤﺪی و ﺧﺮاﺑﻜﺎراﻧﻪ ﺳﻴﻞ زﻟﺰﻟﻪ آﺗﺸﻔﺸﺎن زﻣﻴﻦ ﻟﻐﺰش آﺗﺶ ﺳﻮزی ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ 4 - 1 - ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ1 ﺷﺎﻣﻞ زﻟﺰﻟﻪ ، ﺳﻴﻞ ، ﺑﻬﻤﻦ ، ﮔﺮدﺑﺎد ، ﻃﻮﻓﺎن ، ﺗﮕﺮگ ، رﻳﺰش راﻧﺶ ،ﻛﻮه زﻣﻴﻦ ، ﻫﺠﻮم ﺣﺸﺮات و ﺣﻴﻮاﻧﺎت آﺗﺶ ، ﻓﺸﺎن ، اﻣﻮاج ﻋﻈﻴﻢ درﻳﺎ ، ﺳﻮﻧﺎﻣﻲ، ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ ... و ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺑﻴﻦ ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﻟ ﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ دو ﻣﻮرد زﻟﺰﻟﻪ و ﺳﻴﻞ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد 4 - 1 - 1 - زﻟﺰﻟﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ واﻗﻊ ﺷﺪن اﻳﺮان ﺑﺮ روی ﻳﻜﻲ از دو ﻛﻤﺮﺑﻨﺪ زﻟﺰﻟﻪ ﺧﻴﺰ ﺟﻬﺎن و وﺟﻮد ﮔﺴﻞ ﻫﺎی ﻓﺮاوان، وﻗﻮع زﻟﺰﻟﻪ در ﻓـﻼت اﻳﺮان اﻣﺮی ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ . اﻳﺮان ﺟﺰ و ده ﻛﺸﻮر ﺑﻼﺧﻴﺰ و ﺷﺸﻤﻴﻦ ﻛﺸﻮر زﻟﺰﻟﻪ ﺧﻴﺰ دﻧﻴﺎ اﺳﺖ ]22 [. از ﻟﺤﺎظ زﻣـﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳـﻲ، دو ﺻﻔﺤﻪ آﺳﻴﺎ از ﺷﻤﺎل و ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن از ﺟﻨﻮب ﺑﻪ ﺻﻔﺤﻪ اﻳﺮان ﻓﺸﺎر وارد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ، ﻛﺎﻧﻮن زﻟﺰﻟـﻪ در اﻳـﺮان در 1- Natural Disaster 30 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻤﻲ از ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﻗﺮار دارد و اﻧﺮژی ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﺑﻪ ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﻣﻲ رﺳﺪ . زﻟﺰﻟﻪ ﻋﻼوه ﺎﺗ ﺑﺮ ﺛﻴﺮات ﻣﺨﺮب ، ای ﺳﺎزه ﺗﺎ ﺛﻴﺮات ﺳﻮء زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﻴﺰ از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎی ﻣﻲ ﮔﺬارد ﻛﻪ از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ آﻟﻮده ﺷﺪن ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺷـﺎره .ﻛﺮد در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻣﻴﻜﺮوﺑـﻲ ﻛـﻪ از ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮﻳﻦ اﺛـﺮات زﻟﺰﻟـﻪ ﺑـﺮ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺳﺖ، اﺷﺎره .ﻛﺮد ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ زﻟﺰﻟﻪ ﺧﻴﺰ ﺑـﻮدن اﻳـﺮان و ﻛﻤﺒـﻮد ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ، ﻟـﺰوم ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﻣﺮی ﻛﺎﻣﻼ ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ ، ﻫﺮ زﻟﺰﻟﻪ ﻃﺒﻖ دو وﻳﮋﮔﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارد : اﺛﺮات اوﻟﻴﻪ و اﺛـﺮات ﺛﺎﻧﻮﻳـﻪ . اﺛـﺮات اوﻟﻴـﻪ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻜﺎن ﻫﺎ ی زﻟﺰﻟﻪ ﺑﺮ ﺳﻔﺮه ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ داﻧﺴﺖ، اﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه و ﮔﺎه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺎﻣﻞ اوﻟﻴﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻋﺎﻣﻞ دوم را ﻣﻲ ﺗﻮان ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﺮﻛﺖ ﺑﺨﺸﻲ از زﻣﻴﻦ ﻳﺎ ﻗﻄﻌﺎﺗﻲ از آن در اﺛﺮ زﻟﺰﻟـﻪ داﻧﺴﺖ، اﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺑ ﻪ ﻃﻮر وﻳﮋه ای ﺗ ﺛﻴﺮﺎ ات ﻣﺨﺮب ﺳﺎزه ای ﺑﺮ ﺷﺒﻜﻪ ﺟﻤﻊ آوری و ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻓﺎﺿـﻼب ﻣـﻲ ﮔـﺬارد . زﻟﺰﻟـﻪ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺑﺮﺧﻲ از ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎﺗ ﻲ ﻛﻪ اﻧﻬﺪام ﻳﺎ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻫﺎ آن ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﻳﺎ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺗـ ﺎ ﺛﻴﺮات ﺳﻮء ﺑﮕﺬارد ﻛﻪ از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻮارد زﻳﺮ را ﻧﺎم ﺑﺮد : 4 - 1 - 1 - 1 - ﻣﺨﺎزن ﻳﺎ ﺗﺎﻧﻚ ﻫﺎی ذﺧﻴﺮه ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻧﻔﺘﻲ در ﻛﻠﻴﻪ ﻛﺸﻮر ﻫﺎی ﺟﻬﺎن، ﺑﺮای ذﺧﻴﺮه ﻣﺤﺼﻮﻻت و زواﻳﺪ ﻧﻔﺘﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻨﺰﻳﻦ ﮔﺎزوﻳﻴﻞ و ﻏﻴﺮه از ﺗﺎﻧﻚ ﻫﺎی ﻣﺨﺼﻮص ﻛﻪ در زﻳﺮ ﻳﺎ روی زﻣﻴﻦ ﻗﺮار دا رﻧﺪ ، اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﺷﻮد اﻳﻦ ﺗﺎﻧﻚ ﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺟﻨﺲ و ﻗﺪﻣﺘﺸﺎن ﺑﺮ اﺛﺮ ﺑـﺮوز زﻟﺰﻟـﻪ ﺑـﺎ رﻳﺸـﺘﺮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺣﺘﻤﺎل دارد ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻳﺎ ) ﺳﻮراخ ( و ﻳﺎ ﻣﻨﻬﺪم ﺷﻮﻧﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﺸﺖ ﻣﻮاد ﻧﻔﺘﻲ، ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ یﻫـﺎ آب ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻮد . 4 - 1 - 1 - 2 - ﻣﺨﺎزن ﺳﻄﺤﻲ ﻣﺨﺎزن ﺳﻄﺤﻲ ﻧﻴﺰ ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎﺗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه در ،ﻫﺎ آن اﺣﺘﻤﺎل دارد ﭘﺲ از ﺑﺮوز زﻟﺰﻟﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺸﺖ ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﺪه و ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑ ﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎﻗﻲ ﺑﮕﺬارﻧﺪ . 4 - 1 - 1 - 3 - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﻤﻊ آوری ﻓﺎﺿﻼب درﺻﻮرت وﺟﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ در ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻳﻜﻲ از ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺗﺮﻳﻦ ﻋﻠﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﭘﺲ از زﻟﺰﻟﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . دﻟﻴﻞ ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﮔﺴﺘﺮده ، اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﻜﻲ از دﻻﻳﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮ زﻣﻴﻨـﻲ ﭘـﺲ از زﻟﺰﻟـﻪ ﻣﺤﺴـﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎﻳﺪ اﺷﺎره ﻛﺮد ﻛﻪ در ﺑﺮﺧﻲ از ﺷﻬﺮﻫﺎی اﻳﺮان ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﻤﻊ آوری ﻓﺎﺿﻼب در ﺣﺎل اﺣﺪاث اﺳﺖ ﻛﻪ ﻟﺰوم ﻃﺮاﺣـﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻣﻘﺎوم آن در ﺑﺮاﺑﺮ زﻟﺰﻟﻪ اﻣﺮی ﺿﺮوری ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم - ﺷﻨﺎﺳﺎ و ﻳﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ) آب ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ (10 / 08 / 94 31 4 - 1 - 1 - 4 - ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﺳﻴﻞ ﺑﻨﺪﻫﺎ و ﺳﺪﻫﺎی ﻛﻮﭼﻚ ﻛﻪ در ﺻﻮرت رخ دادن ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎدﺛﻪ ای ﻣﻨﻄﻘﻪ زﻳﺮآب رﻓﺘﻪ و اﺣﺘﻤﺎل آﻟﻮده ﺷﺪن یﻫﺎ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﻄﺢ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺑـﻪ دﻻﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ وﺟﻮد دارد و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن اﺣﺘﻤﺎل آﻟﻮده ﺷﺪن ﻫﺎ آب ی ﻛـﻢ ﻋﻤـﻖ و ﻳـﺎ زﻳﺮﺳـﻄﺤﻲ وﺟـﻮد دارد . وﺟـﻮد ﻳـﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺟﻬﺖ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺳﻴﻼب ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻣﻔﻴﺪ ﺑﺎﺷﺪ . 4 - 1 - 1 - 5 - ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻧﺘﻘﺎل و ﺷﺒﻜﻪ ﺗﻮزﻳﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ا ﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ یﻫﺎ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧ ﻤﻲ ﺷﻮد اﻣﺎ درﺻـﻮرت وﺟـﻮد ﻫﺮﮔﻮﻧـﻪ ﺷﻜﺴﺘ ﮕﻲ، ﺗﺨﺮﻳﺐ ، ﻣﻜﺶ و اﺣﺘﻤﺎل ﻧﺸﺖ آﻟﻮدﮔﻲ در ﺷﺒﻜﻪ اﻧﺘﻘﺎل و ﺗﻮزﻳﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺷﺪن آب در ﻫﻨﮕـﺎم ﺑﺤـﺮان ﺑـ ﻪ ﺷﺪت ﺑﺎﻻ رود ﻣﻲ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻫﻤﻴﻦ آب آﻟﻮده ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮات ﺳﻮء ﺧﻮد را ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن، ﺑﺮ ﻫـﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﮕﺬارد . 4 - 1 - 1 - 6 - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﮕﻪ داری زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎ ﻣﻨﻈﻮر از زﺑﺎﻟﻪ در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺼﺎدﻳﻖ آن اﻋﻢ از ﺧﺎﻧﮕﻲ، ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻲ و ... ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﮕـﻪ داری ﻧﺎﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻫﺎ آن از دﻳﮕﺮ ﻋﻮاﻣﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺲ از زﻟﺰﻟﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ دﺳﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ دﻳﮕﺮ ﻋ ﻮاﻣﻞ داده و ﺑﺎﻋﺚ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﻮد . زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮده ﻛﺮدن ﻫﺎ آب ی ﺟﺎری درﺳﻄﺢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﺮﻛﻴﺪن ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی اﻧﺘﻘـﺎل آب ﻳـﺎ ﺷﻜﺴﺖ ﺳﺪ ﻫﺎ و ... ﺷﻮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﺣﺘﻤﺎل دارد ، ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﻴﺰ ﺑ .ﺸﻮد ﻳﻜﻲ از اﺛﺮات ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ زﻟﺰﻟﻪ ﻛﻪ ﺧﻮد از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻫﺎی اﻳﺠﺎد ﺧﻄﺮ اﺳﺖ، ﭘﺪﻳﺪه زﻣﻴﻦ ﻟﻐﺰش ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ، ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت ﺟﻤﻊ آوری ﻳﺎ ذﺧﻴﺮه ﻓﺎﺿﻼب ﻳﺎ زﺑﺎﻟﻪ وﺟﻮد دارد . اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ آب ﻫـﺎی زﻳﺮ زﻣﻴﻨـﻲ ﻛـﻢ ﻋﻤﻖ ﻳﺎ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮ ﺳﻄﺤﻲ وﺟﻮد دارد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در اﻳﺠﺎد آﻟﻮدﮔﻲ ﻣ ﻮ ﺛﺮﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ . زﻣﻴﻦ ﻟﻐﺰش ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻣﻮﺿـﻌﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . اﻣﺎ ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻧﺗﻮا ﻣﻲ ، ﻨﺪ در اﻧﻬﺪام ﻳـﺎ ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎی ﺟﻤـﻊ آوری ﻓﺎﺿـﻼب و ﺗﺎ ﺳﻴﺴﺎت اﻧﺘﻘﺎل وﺗﻮزﻳﻊ آب و ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ ... و ﻧﻴﺰ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ را اﻳﻔﺎ ﻛﻨ ﻨﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ زﻣﻴﻦ ﻟﻐـﺰش ،ﻫـﺎ ﮔﺴـﻞ ﻫـﺎ ﻧﻴـﺰ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﭘﺲ از وﻗﻮع زﻟﺰﻟﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺳﺎزه ﻫﺎی ﺟﻤﻊ آوری ﻓﺎﺿﻼب و ... .ﺪﺷﻮﻧ اﮔﺮ ﮔﺴﻞ ﻫﺎ از زﻳﺮ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت ﺟﻤـﻊ آوری ﻳﺎ ذﺧﻴﺮه ﻣﻮاد آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻋﺒﻮرﻛﻨﻨﺪ ﻧﺗﻮا ﻣﻲ ﻨﺪ ﺑ ﻪ ﺷﺪت ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺨﺮﻳـﺐ اﻳـﻦ ﺳـﺎزه ﻫـﺎ ﺷـﻮﻧﺪ . ﮔﺮﭼـﻪ ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ، از ﻻﻳﻪ ﻫﺎی ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎﺳﻪ ﻧﺮم و اﻣﺜﺎل آن ﻋﺒﻮر ﻣﻲ ﻛﻨ ﻨﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻋﺒﻮر از ﻣﻨﺎﻓﺬ رﻳـﺰ و ﻛﻮﭼـﻚ، ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻣﻲ ﻧﺷﻮ ﺪ، اﻣﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﺷﻜﺴﺘﻪ و ﻣﻀﺮس از ﻟﺤﺎظ ﺗﺼـﻔﻴﻪ ﻛـﺮدن آب، دارای ﻗﺪرت ﺗﺮ ﻛﻢ ی از ﺳﻨﮓ ﻫﺎی آﻫﻜﻲ و ﺳﻨﮓ ﺧﺎرای ﭘﺮ ﺷﻜﺎف و ﻧﻴﺰ ﻣﺎﺳﻪ ﻫﺎی د رﺷﺖ ﺑﺎﺷﺪ . و ﻳﺎ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻫـﺎی ﺑـﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻪ ﺑ ، ﻗﺪری زﻳﺎد ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻛﺎراﻳﻲ را ﺧﻮد از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺴﺎﻟﻪ ، ﺗﻤﻬﻴﺪات ﺧﺎﺻﻲ یﺮاﺑ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪ ه ﺷﻮد، ﻳﻌﻨـﻲ ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﻣﺴـﺘﻌﺪ زﻟﺰﻟﻪ، ﭘﻴﺶ ﺑ ﻴﻨﻲ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮات آن ﺑﺮ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺟﻬﺖ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫـﺎ آب ی 32 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻻزم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﺠﺎد ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎی ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮی و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﺮ ﺧﻄﺮ و ﻳﺎ اﻣﻦ از ﻧﻈﺮ زﻟﺰﻟـﻪ و ﻧﻴـﺰ ﺳـﻔﺮه ﻫـﺎی ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻬﻢ ، ﺗﺮﻳﻦ ﮔﺎم ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ا ﻗﺪ اﻣﺎت اﺳﺎﺳﻲ در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻳـﺎ ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ ﺑـﺎ آﻟـﻮدﮔﻲ، ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻊ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ اﺟﺮای اﻳـﻦ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ و اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﺑـ ﻪ ﺻﻮرت اﻳﺠﺎد ﺳﺎزه ﻫﺎی ﻣﻘﺎوم در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻮاﻧﺢ ، ﭼﺎره ﺳﺎز ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد . ﻫﺮﭼﻨﺪ درﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮراﺗـﻲ وﺟـﻮد دارد ، وﻟﻲ اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﻣﺠﺰا ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﺪه اﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺮﺟﻌﻲ ﻣﺘﺸﻜﻞ از ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺨﺘﻠـﻒ اﻋـﻢ از ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﺎن ﺷﺒﻜﻪ آب و ﻓﺎﺿﻼب، ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﻃﺮاﺣﺎن ﻣﺨﺎزن ذﺧﻴﺮه ﻣﻮاد آﻟﻮده، ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﻨﺎﺑﻊ یﻫﺎ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻣﺪﻳﺮان ﺑﺤﺮان .. .و ﺑﺎزﻧﮕﺮی و ﺑﺎ دﻳﺪ ی ﻛﻞ ﻧﮕﺮﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﭘﺎرﭼﻪ، ﺑﺎز ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ . ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﺑﺎ ارزش ﺗﺮ ﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﺪادادی در ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺮاﺳﺘﻔﺎده ﺗـﺮﻳﻦ ذﺧـﺎﻳﺮ آﺑﻲ از ﮔﺬﺷﺘﻪ دور ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺸﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺑـﻪ دﻻﻳـﻞ ﻣﺨﺘﻠـﻒ از ﺟ ، ﻤﻠـﻪ ﻣﺤـﺪود ﺑـﻮدن اﻳـﻦ ذﺧـﺎﻳﺮ، زﻟﺰﻟﻪ ﺧﻴﺰ ﺑﻮدن ﺑﺴﻴﺎری ﻧﻘ ﺎط ﻛﺸﻮر و ﻛﻨﺪ ﺑﻮدن ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺗﺼﻔﻴﻪ و ﻓﻴﻠﺘﺮاﺳﻴﻮن ﻃﺒﻴﻌﻲ در اﻳﻦ ،ﻫﺎ آب ﻟﺰوم ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻫﺎ آن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی از اﺗﻼف ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﮔﺰاف ﺑﻌﺪی، ﺿﺮوری ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ . 4 - 1 - 2 - ﺳﻴﻞ ﺳﻴﻞ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی آب ﻳﺎ ﻓﺎﺿﻼب را ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎ ﻛﻨﺪ . ﻣﺸﺎﻫﺪات ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ در ﻳﻚ ﻣﻮرد، ﺳﻴﻞ 5 ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻟﻮﻟـﻪ 90 ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮی آب را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺟﺎﺑ ﻪ ﺟﺎ ﻛﺮد . ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت ﺗﺼﻔﻴﻪ آب و ﺗﻠﻤﺒﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ زﻳﺮ آب ﻓﺮو رﻓﺘﻪ و ﮔﻞ و ﻻی داﺧﻞ ﺗﻠﻤﺒﻪ ﻫﺎ، ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎ و ﺳﺎﻳﺮ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺳﺒﺐ اﻧﺠـﺎم ﺗﻌﻤﻴـﺮات ﮔـﺮان و وﻗـﺖ ﮔﻴـﺮی ﻣـﻲ ﺷـﻮد . آﺳـﻴﺐ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎی ﻣﺤﺎﻓﻆ ﭼﺎه ﻫﺎ و ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ ا ﺳﺖ، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺷﻮد ﺎﺗ . ﺳﻴﺴـﺎت ﺗﺼـﻔﻴﻪ ﻓﺎﺿـﻼب و ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﺧﺮوﺟﻲ ﻓﺎﺿﻼب، ﺑﻴﺶ ﺗﺮ در ﻣﻌﺮض ﺻﺪﻣﺎت ﺳﻴﻞ ﻗﺮار دارﻧﺪ . ﭘﺲ زدن آب در ﻟﻮﻟﻪ ﻫـﺎی ﻓﺎﺿـﻼب ﺳـﺒﺐ ﺳـﺮرﻳﺰ ﺷﺪن ﻣﺨﺎزن ﻓﻀﻮﻻت و ﭼﺎه ﻫﺎی ﻓﺎﺿﻼب ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺑﺎﻻ آﻣـﺪن ﺳـﻄﺢ آب، اﻧـﻮاع زﺑﺎﻟـﻪ در ﻧﻘـﺎط ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﭘﺨـﺶ و ﺟﻤﻊ آوری و دﻓﻊ ﻫﺎ آن ﻣﺸﻜﻼت ﻓﺮاواﻧﻲ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺟﻤﻊ ﺷﺪن زﺑﺎﻟﻪ و ﻓﻀﻮﻻت ﺳﺒﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﮕﺲ و ﺟﻮﻧﺪﮔﺎن ﻣﻮذی ﻣﻲ ﺷﻮد . دﻓﻦ ﻣﺮدﮔﺎن و زﻳﺮ ﺧﺎک ﻛﺮدن ﻻﺷﻪ ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﻣﺮده، در ﺑﻌﻀﻲ ﻣﻮاﻗﻊ ﻣﺸﻜﻞ ﻓﻮری و ﻣﻬﻤﻲ ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻮارد ﺑﺎﻻ، ﻫﻨﮕﺎم وﻗﻮع ﺳﻴﻞ، ﺧﻄﺮ آﺗﺶ ﺳﻮزی ﻧﻴﺰ ا ﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ . ﺑﺎﻻ آﻣﺪن ﺳـﻄﺢ آب ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺳـﺒﺐ واژﮔﻮن ﺷﺪن ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺖ ﻳﺎ ﺑﻨﺰﻳﻦ ﺷﻮد و ﻳﺎ ورود آب ﺑﻪ ﻣﺨﺎزن ﺑﺰرگ ﻣﻮاد ﺳﻮﺧﺘﻲ ﺳﺒﺐ ﭘﺨﺶ ﺷـﺪن ﻫـﺎ آن در ﻣﻨﻄﻘـﻪ وﺳﻴﻌﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﮔﺮ ﺟﺮﻗﻪ ای ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮاد ﺳﻮﺧﺘﻲ ﺑﺮﺳﺪ آﺗﺶ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ را ﻓﺮا ﻣﻲ ﮔﻴﺮد زﻳﺮا اﺷﻴﺎ ﺷﻨﺎور ﺑـﺮ ﺳـﻄﺢ آب و ﺳ ﺎﻳﺮ اﺷﻴﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﻤﮕﻲ آﻏﺸﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻐﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﮔﺎﻫﻲ اﺗﺼﺎل در ﺷﺒﻜﻪ ﺑﺮق ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ زﻳـﺮ آب اﻧﺪ، رﻓﺘﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوزآﺗﺶ ﺳﻮزی و ﺣﺘﻲ ﺑﺮق ﮔﺮﻓﺘﮕﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد . از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ اﺣﺘﻤﺎل ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﮔﺎزرﺳﺎﻧﻲ ﻫﻨﮕﺎم ﺑـﺮوز ﺳﻴﻞ و زﻟﺰﻟﻪ و ﺧﻄﺮ آﺗﺶ ﺳﻮزی ﻧﻴﺰ دور از ذﻫﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﺗﺎ . ﺳﻴﺴﺎت ﺑﻬﺴﺎزی ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺳﺎﺣﻠﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻫﺠﻮم اﻣﻮاج ﺳﻴﻞ وﻳﺮان ﺷﻮﻧﺪ و ﻳﺎ در اﺛﺮ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﺪن زﻣﻴﻦ و ﻓﺮو رﻳﺨﺘﻦ ﻫﺎ آن ، در ﻣﻌﺮض ﺻﺪﻣﺎت ﺟﺪی ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم - ﺷﻨﺎﺳﺎ و ﻳﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ) آب ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ (10 / 08 / 94 33 4 - 2 - ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ اﻧﺴﺎن ﺳﺎﺧﺖ اﻧﻮاع ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ ﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌﻲ ﻳﺎ اﻧﺴﺎن ﺳﺎﺧﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﺮاﺳﺎس ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻣﺘﻨـﻮع اﻧﺴـﺎﻧﻲ از ﺗﻨـﻮع ﺑﺴـﻴﺎری ﺑﺮﺧـﻮردار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . اﻳﻦ ﻣﻮارد ﺷﺎﻣﻞ ؛ رﻳﺰش ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ، اﻧﻔﺠﺎرات ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ، رﻳﺰش ﻳﺎ ﻧﺸ ﺴ ﺖ ﻣﻌﺪن ، آﻟﻮدﮔﻲ ﺟـﻮ ی، ﺳـﻮاﻧﺢ ﻫـﻮاﻳﻲ ، ﺳﻮاﻧﺢ درﻳﺎﻳﻲ ، ﺳﻮاﻧﺢ زﻣﻴﻨﻲ ، ﺳﻮاﻧﺢ ﺧﺎﻧﮕﻲ آﺗﺶ ، ﺳـﻮزی ، اﻧﻔﺠـﺎرات و آزﻣﺎﻳﺸـﺎت اﺗﻤـﻲ ، ﺟﻨـﮓ ، آﻟـﻮدﮔﻲ ﻧﻔﺘـﻲ ، ﺳـﻮاﻧﺢ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژی-ﺻﻨﻌﺘﻲ ، آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎ ﻳﻲ و ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑﺮاﺳـﺎس آﻣـﺎر ﻣﻮﺟـﻮد در ﺑﺎﻧـﻚ ﺑـﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻮاﻧﺢ ) (، آ ﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، آ ﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا ، ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺧﺎک و ﺑﻴﺎﺑـﺎن زاﻳـﻲ از ﺟﻤﻠﻪ آ ﺳﻴﺐ ﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ وارد ﻣﻲ ﺳﺎزد . ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ى اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺗـ ﺎ ﺛﻴﺮ ﻋﻤﻴـﻖ و ﻋﻤـﺪه اى ﺑـﺮ روى ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻰ دارﻧﺪ . ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ، اﻗﺘﺼﺎد ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻰ ﻳﺎﺑﺪ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻛﻪ رﺷﺪ اﻗﺘﺼـﺎدى ﻣـﻰ ﺗﻮاﻧـﺪ ﻫﻤـﺮاه و ﻫﻤﮕﺎم ﺑﺎ ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺑﺎزﺳﺎزى ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﺳﺒﺐ ﺗﻐﻴﻴﺮ دو ﭘﺎر اﻣﺘﺮ ﻋﻤﺪه ﻳﻌﻨﻰ آب و زﻣﻴﻦ ﻣﻰ .ﺷﻮد دراﻳﻦ ﺑﺨﺶ از ﺑﻴﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧ ﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺣﻮادث ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد، ﺧﺮاﺑﻲ ﺗ ﺎ ﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴـﺰات و دﻓﻦ واﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد زا ﻳ ﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧ .ﺪ 4 - 2 - 1 - ﺣﻮادث ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺣﻮادث ﺑﻲ ﺷﻤﺎر ﻧﺎﺷﻲ از ﺟﺎ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻛﺮدن، اﻧﺒﺎر ﻛﺮدن و ﻧﻘﻞ و اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک آﻓﺮ و ورده ﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ رخ دادن ﺳﻮاﻧﺢ، ﻧﺸﺴﺖ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ ﻳﺎ دﻓﻊ ﻏﻴﺮﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ و ﻧﻴﺰ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺑﺮون ﻣﺮزی، ﺑﺎﻋﺚ آزاد ﺳﺎزی و رﻫﺎ ﺷﺪن اﻳﻦ ﻣﻮاد در ﻣﺤﻴﻂ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺗﻠﻔﺎت ﺑﺴﻴﺎر و آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ را ﺑﺎﻋﺚ ﺷـﺪه اﻧـﺪ . ﻋـﺪم رﻋﺎﻳـﺖ اﺻـﻮل اﻳﻤﻨـﻲ در ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻨﺪی و ﻧﮕﻪ داری ﻣﻮاد زا ﺪ ﺧﻳ ﻄﺮﻧﺎک ، در وﺳﻴﻠ ﻪ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻛﻪ ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ ﻧﺸـﺖ، ﺗـﺮاوش ﻳـﺎ ﭘﺨـﺶ ﻣـﻮاد در ﻣﺤـﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد، وﺟﻮد ﻧﻘﺺ ﻓﻨﻲ در وﺳﻴﻠﺔ ﺣﻤﻞ ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک و ﺑﺮوز ﺗﺼﺎدﻓﺎت ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ و رﻫﺎ ﺷﺪن ﻣـﻮاد ﺑـﻪ ﻣﺤـﻴﻂ ﻣﻲ ﮔﺮدد و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺳﻪ دﻟﻴﻞ ﻋﻤﺪ ه ی ﺧﻄﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺣﻤـﻞ و ﻧﻘـﻞ ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ اﺷﺎره ﺷﺪ، ﻳﻜﻲ از ﻣﻮارد آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ، ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺖ . 4 - 2 - 2 - ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﻃﺮق آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺣﻮادث اﻧﺴﺎﻧﻲ، ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﺳـﺎﻟﻪ ﺑﺎﻋـ ﺚ ﺑـﺮوز ﺳﻮاﻧﺢ و ﺧﺴﺎرات ﻣﺘﻌﺪدی ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ در زﻳﺮ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد از ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات اﺷﺎره ﻣﻲ :ﺷﻮد − ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻧﺎﺷﻲ از اﺣﺘﺮاق ﺧﻮدروﻫﺎ ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرت و ﮔﺎه ﺑﺎ ﺷﺪت ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ﻧﻴﺰ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﻨﺰﻳﻦ ﻛﻪ در ﻓﻀﺎ ﭘﺨﺶ و در ﺧـﺎک ﻧﻔـﻮذ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ وارد ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﺳﻼﻣﺘﻲ ﺷﻬﺮوﻧﺪان را ﺑﻪ ﺷﺪت ﺗﻬﺪﻳﺪ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ زﻧـﺪﮔﻲ اﻓـﺮاد در اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﺗﺤﺖ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮ ﺳﻮء آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﺮدد ﺧﻮدروﻫﺎ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ . 34 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﻧﺸﺖ ﻧﻔﺖ ﻧﻮﻋﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ ﻛﺎﻣﻼآﺷﻜﺎر آب اﺳﺖ اﻣﺎ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﺳﺎﻳﺮ اﻧـﻮاع آﻟـﻮدﮔﻲ آب ﻧﻈﻴـﺮ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻧﺎﺷـﻲ از آﻓﺖ زداﻫﺎ و ... اﺣﺘﻴﺎج ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری و آزﻣﺎﻳﺶ دﻗﻴﻖ دارد و ﻣﺸﻜﻞ ﺗﺮ اﺳﺖ . ﺑﺮ اﺛﺮ رﻫﺎ ﺷﺪن ﻧﻔـﺖ ﺑـﻪ آب ﻫـﺎی ﺳﻄﺤﻲ ) ﻣﻌﻤﻮﻻ اﻗﻴﺎﻧﻮس ( ﻫﺎ ﻣﺸﻜﻼت آﻟﻮدﮔﻲ ﻋﻤﺪه ای ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آﻳﺪ . ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮﻳﻦ آﻟـﻮده ﻛﻨﻨـﺪه اﻗﻴـﺎﻧﻮس ﻫـﺎ آ ﻟﻮدﮔﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ) ﻛﺸﺘﻴﺮاﻧﻲ ( در آن اﺳﺖ . آﺛﺎر دراز ﻣﺪت ﻧﺸﺖ ﻧﻔﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻴﺴـﺖ و ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﭼﻨﺪﻳﻦ دﻫﻪ اداﻣﻪ ﻳﺎﺑﺪ، ﻛﻤﺎ اﻳﻦ ﻛﻪ 20 ﺳﺎل ﭘﺲ از ﻧﺸﺖ ﻧﻔﺖ ﻫﻨﻮز آن را در ﻣﺮداب ﻫﺎ ی ﺷﻮر در ﺣـﺪ ﻣﺴـﻤﻮم ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﺸﺨﻴﺺ داد . ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ ارزﻳﺎﺑﻲ آﺛﺎر زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻴ ﺎن ﮔﺮ اﻳﻦ ﻣﺴ ﺎ ﻟﻪ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﭘﺴﺎب ﻫﺎ ی ﻧﻔﺘﻲ، ﺳﺮ و ﺻﺪای ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﺮآﻳﻨﺪ، ﺳﻮزاﻧﺪن ﮔﺎزﻫﺎی ﺗﻔﻜﻴﻜﻲ در ﻣﺸﻌﻞ ﻫﺎ ، ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ و ﺟﺎﺑ ﻪ ﺟﺎﻳﻲ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم و از .. . ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨ ﻃﻖﺎ ﻧﻔﺘﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ آب درﻳﺎ، ﺧﺎک و ﻫﻮا و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﺑﻌﺪی آن ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل و ﺣﺬف آﺛﺎر زﻳﺎن ﺑﺎر ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻧﻔﺘـﻲ در ﻣﻨﻄﻘـﻪ، در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻼﺣﻈﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄ ﻲ در ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ و ﺧﺮﻳﺪ ﻳﺎ ﻃﺮاﺣﻲ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺟﺪﻳﺪ، اﺟﺮای ﭘﺮوژه ﻫـﺎی ﺑﻬﺴـﺎزی و ﭘﺎک ﺳﺎزی ﻣﺤﻴﻂ و اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت اﺻﻼﺣﻲ ﺿﺮوری اﺳﺖ . از ﻣﻮارد دﻳﮕﺮ، ﺟﺪا ﺷﺪن و ورود ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی دا ﺧﻠﻲ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ و ﻣﺨﺎزن آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آﻟﻮدﮔﻲ آب و در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻃﺮات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارد ﻛﻪ اﺛﺮات ﺳﺮﻃﺎن زاﻳﻲ ﻫﻴﺪرو ﻛﺮﺑﻦ ﻫﺎ ی ﻋﻄـﺮی و ﺳـﺎﻳﺮ ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت آﻟﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﺎرﺑﺮد اﻧﻮاع ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی آﻟﻲ در ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ و ﻣﺨﺎزن آب از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ . 4 - 2 - 3 - دﻓﻦ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد زا ﻳ ﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک آژاﻧﺲ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﻣﺮﻳﻜ ﺎ1 ) RCRA (، آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺴـﻤﺎﻧﺪﻫﺎی زﻳـﺎن ﺑـﺎر را ﺗـﺪوﻳﻦ ﻛـﺮد . ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن اﻳﻦ ﻣﻮاد ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﻲ از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل، ﺧﻮرﻧﺪه، ﻓﻌﺎل ﺑﻮدن، دارای ﺧﺎﺻﻴﺖ اﻧﻔﺠﺎری و ﺳـﻤﻲ را دارا ﺑﺎﺷﻨﺪ . وﻗﻮع ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ ﺳﻮاﺣﻞ، ر ودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، ﺧﻮرﻫﺎ و ﺧﻠﻴﺞ ﻫﺎ ﺑﻪ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺧﻄـﺮ ﻧـﺎک در ﺟﻬﺎن ﻛﻢ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ . ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻐﻴﻴـﺮ و ﺗﺤـﻮل در رﺷـﺪ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸـﻮرﻫﺎ ﻫﺴـﺘﻨﺪ . ﺷﻨﺎﺧﺖ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، روش ﻫﺎ ی ﻧﮕﻪ داری و ﺟﺎﺑ ﻪ ﺟﺎﻳﻲ آن ﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑـﺮ ﻣﻘـﺮرات ﺑـﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ از اﻫﻤﻴـﺖ زﻳـﺎدی ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﺘﻮن ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺧﺎرﺟﻲ و داﺧﻠﻲ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻘﺎﻻت ﻋﻠﻤـﻲ، ﻣـﻲ ﺗـﻮان راﻫﻜﺎرﻫـﺎی ﻋﻠﻤـﻲ و ﻋﻤﻠـﻲ ﺧﻮﺑﻲ را ﭘﻴﺶ روی ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی ﻣﺴ ﻮ ول، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘـﻴﺶ ﮔﻴـﺮی از ﺣـﻮادث اﺣﺘﻤـﺎﻟﻲ ﻧﺎﺷـﻲ از ﻧﮕـﻪ داری و ﺣﻤـﻞ و ﻧﻘـﻞ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻗﺮار داد ﻫﻢ . ﭼﻨﻴﻦ آﺷﻨﺎ ﻳﻲ ﺑﺎ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻧﮕﻪ داری و ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد زا ﻳ ﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻋﻼ ﻳ ﻢ ﻫﺸﺪار دﻫﻨﺪه ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮاﻓﻖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ اﺳﺖ، ﻣﻔﻴﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﻳﻜﻲ ﻣﻬﻢ از ﺗﺮﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻛﻪ ﺳﻬﻢ ﺑ ﻪ ﺳﺰاﻳﻲ در آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ دارد، دﻓﻊ ﭘﺴـﺎب یﻫـﺎ ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﺑـﻪ ﻃـﺮق ﻏﻴﺮاﺻﻮﻟﻲ و از ﻃﺮﻳﻖ ﺣﻮﺿـﭽﻪ ﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﻲ اﺳـﺖ . ﭘﺴـﺎب یﻫـﺎ ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻋـﻼوه ﺑـﺮ آﻟـﻮدﮔﻲ یﻫـﺎ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺗﺒﻌـﺎت 1- Resource Conservation and Recovery Act (RCRA) ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم - ﺷﻨﺎﺳﺎ و ﻳﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ) آب ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ (10 / 08 / 94 35 زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ دﻳﮕﺮی از ﺟﻤﻠﻪ آﻟﻮدﮔﻲ یﻫﺎ آب ﺳﻄﺤﻲ، ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻫـﺪاﻳﺖ ﻫﻴـﺪروﻟﻴﻜﻲ آﺑﺨـﻮان، ﻓﺮوﻧﺸﺴـﺖ زﻣـﻴﻦ، زﻟﺰﻟـﻪ و آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻌﺪﻧﻲ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﻴﺰ را ﭘﻲ در ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﻈﺮ از ﻫﻨﺪﺳﻲ ﺑﻪ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﻘﻄﻪ و ای ﻏﻴﺮﻧﻘﻄﻪ ای ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﻘﻄﻪ از ای ﻣﻨﺒﻊ واﻗﻊ در ﻳﻚ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻨﺸﺎ ﻣـﻲ ﮔﻴﺮﻧـﺪ، در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻏﻴﺮﻧﻘﻄﻪ ای ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻨﺒﻊ آﻻﻳﻨﺪه در اﻣﺘﺪاد ﻳﻚ ﺧﻂ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . − ﻓﺎﺿﻼب ﺧﺎﻧﮕﻲ : ﻛﻠﻴﻪ ﭘﺎک ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ ﻛﻪ وارد آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎﺗﻲ را وارد ﻣﻲ ﻫﺎ آن ﻛﻨﻨﺪ ﻛـﻪ اﮔـﺮ ﺧﻨﺜﻲ ﻧﺸﻮﻧﺪ و ﻳﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻴﻜﺮو اورﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻧﺸﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﻤﻲ ﻣﻬﻠﻚ زﻳﺎن ﺑﺴﻴﺎری ﺑـﺮای آب زﻳﺎن ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﻲ آورﻧﺪ . − ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺷﻬﺮی : اﻳﻦ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ از ﻣﺼ ﺎ رف ﺧﺎﻧﮕﻲ آب ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ .ﺷﻮد در اﻳﻦ ﭘﺴﺎب ﻫﺎ اﻧﻮاع ﻣﻮﺟﻮدات رﻳـﺰ، ﻣ ﻴﻜﺮوب ﻫﺎ و وﻳﺮوس ﻫﺎ و ﭼﻨﺪ ﻧﻮع ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻋﻤﺪه ﺗﺮﻳﻦ آن ﻫﺎ آﻣﻮﻧﻴﺎک و ﻣﻘﺪاری اوره اﺳﺖ . اﻳﻦ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ از ﻣﺴﻴﺮﻫﺎی ﺳﺮﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﻞ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺪاﻳﺖ ﺷﻮﻧﺪ . ﺟﻬﺖ ﺧﻨﺜﻲ ﺳﺎزی ﻣﺤﻴﻂ ﻗﻠﻴـﺎﻳﻲ اﻳﻦ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ ﻛﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای رﺷﺪ و ﻧﻤﻮ ﻣﻴﻜﺮوب اﺳﺖ، از ﻛﻠﺮ اﺳـ ﺘﻔﺎده ﻣـﻲ ﺷـﻮد . از دﻳﮕـﺮ ﻣﺸـﻜﻼت ﺷﻬﺮی ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﭘﺴﺎب ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻲ و ﻣﺮاﻛﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ اﺷﺎره ﻛﺮد . − ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ : ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ از ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﻮع ﺻﻨﺎﻳﻊ، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ دارﻧﺪ و وﻗﺘﻲ وارد رودﺧﺎﻧﻪ و ﻫﺎ درﻳﺎ ﻣﻲ ﻫﺎ ﺷﻮﻧﺪ، آﻟﻮدﮔﻲ آب و ﻣﺮگ زﻳﺎن آب را ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . − ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی : در اﻳﻦ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ، ﺳﻤﻮم ﻛﺸﺎورزی ﻧﻈﻴﺮ ﻫﻴـﺪروﻛﺮﺑﻦ ﻫـﺎی ﻫﺎﻟﻮژﻧـﻪ، DDT ،، آﻟـﻮدﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻓﺴﻔﺮدار ﻧﻈﻴﺮ ﭘﺎراﺗﻴﻮن وﺟﻮد دارد . ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ ﺗﻮام ﺑﺎ آب ﻛﺸﺎور زی در ﻻﻳﻪ ﻫﺎی زﻣﻴﻦ ﻧﻔﻮذ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺑﻴﺮون از ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺸﺎورزی ﻫﺪاﻳﺖ ﺷﻮﻧﺪ، ﺑﺎﻋـﺚ اﻳﺠـﺎد ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺣﺸﺮه ﻛﺶ ﻫﺎ، ﺳﻤﻮم دﻓﻊ آﻓﺎت ﻧﺒﺎﺗﻲ و ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﺿﺮورﻳﺎت ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . − ﺿﺎﻳﻌﺎت ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ : ﻳﻜﻲ از ﻋﻮاﻣﻞ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻬـ ﻢ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ﺿـﺎﻳﻌﺎت ﻧﺎﺷـﻲ از ﻣـﻮاد رادﻳﻮآﻛﺘﻴﻮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﺮوز ه ﻳﻜﻲ از ﻫﺎ راه ی رﻓﻊ آن ﻫﺎ دﻓﻦ در زﻳﺮزﻣﻴﻦ اﺳﺖ، در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺸﻜﻞ ﺑﺰرﮔﻲ را ﺑـﺮای ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژی ﻫﺴﺘﻪ ای ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ . ﻋﻼوه ﺑﺮ دﻓـﻦ ﺿـﺎﻳﻌﺎت رادﻳﻮاﻛﺘﻴـﻮ در زﻳـﺮزﻣﻴﻦ، اﻧﻔﺠﺎرﻫـﺎی ﻫﺴﺘﻪ ای زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮده ﺷﺪن آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﻮاد رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ ﻣﻲ .ﺷﻮد − آﻟﻮدﮔﻲ ﺣﺮارﺗﻲ آب : ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ در آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ودرﻳﺎﻫﺎ اﻳﺠﺎد آﻟﻮدﮔﻲ ﺣﺮارﺗـﻲ ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ . ﻣـﺜﻼ ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮق، ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻠﺰات و ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎی دﻳﮕﺮ ﺳﺒﺐ آﻟﻮدﮔﻲ ﺣﺮارﺗﻲ آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . 5 ﻓﺼﻞ5 ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 10 / 08 / 94 39 ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ- ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 5 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، اﻧﺘﺸﺎر ﺗﺼﺎدﻓﻲ آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ ﺑﻪ ﻛﺮات در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ دﻧﻴﺎ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ در اﻳﺮان در ﺧﻼل ﺳﺎل ﻫـﺎی ﮔﺬﺷـﺘﻪ رخ داده اﺳـﺖ . ﻳﻜـﻲ از ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮﻳﻦ ارﻛـﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻧﻮع و ﻣﺎﻫﻴﺖ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ و رﻓﺘﺎر آن ﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎی آﺑﻲ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺮاﺳﺎس آن ﻫﺎ ﺑﺘـﻮان راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺸﺨﺼﻲ ﺑﺮای روﻳﺎروی ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧﻲ اﺗﺨﺎذ ﻛﺮد . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘﺬﻛﺮ ﺷﺪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﺑﻴﻦ آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎی ﻧﺎﺷـﻲ از ﺣﻮادث و آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﻤﺎﻳﺰ ﻣﺸﺨﺼﻲ ﻗﺎﻳﻞ ﺷﺪ، زﻳﺮا داﻣﻨﻪ ﺑﺮوز ا ﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺣﻮادث ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺴـﺘﺮده ﺑـﻮده و ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻳﻚ ﺑﺎز زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻮﺗﺎه ﻳﺎ ﻃﻲ ﻳﻚ ﻓﺮاﻳﻨﺪ زﻣﺎﻧﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﮔﺮدد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺗﻼش ﺷﺪه ﺗﺎ ﺣﺘﻲ اﻟﻤﻘﺪور آن دﺳﺘﻪ از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ را ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻣﻲ رود دارای ﻣﻨﺸﺎء ﺣـﻮادث ﺑﺎﺷـﻨﺪ را ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ و ﻪﻃﺒﻘ ﺑﻨﺪی ﻛﺮد . 5 - 2 - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در اﺑﺘﺪای ﺑﺤﺚ ذﻛﺮ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺣﻮادث و ﺳـﻮاﻧﺢ ﺑﺎﻋـﺚ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﺿـﻤﻦ آﮔﺎﻫﻲ از ﻧﻮع و ﻧﺤﻮه ﺗﺎﺛﻴﺮ اﻳﻦ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ، ﺳﻠﺴﻠﻪ اﻗﺪاﻣﺎت و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﻨﺘﺮﻟﻲ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻮﺛﺮ و ﺑﻬﻴﻨﻪ اﺟﺮا و اﻧﺠﺎم ﺷ . ﻮد ﺑـﻪ ﺑﻴﺎن دﻳﮕﺮ در ﻫﺮ ﺣﺎدﺛﻪ ای ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع و ﻣﺤﻞ ﺳﺎﻧﺤﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺘﻨﺎﺑﻬﻲ از اﻳﻦ آﻻﻳﻨﺪه ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ راه ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ آﮔﺎﻫﻲ اوﻟﻴﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻘﺶ ﺑ ﻪ ﺳﺰاﻳﻲ در ﻛﻨﺘﺮل و اﺻﻼح ﺷﺮاﻳﻂ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . در ﻣﺠﻤﻮع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آب را ﻣﻲ ﺗﻮان در ﭘﻨﺞ ﮔﺮوه : 1 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ، ﻓﻠﺰی و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠـﺰی ﺧﻄﺮﻧـﺎک، 2 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آﻟﻲ، 3 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، 4 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ، 5 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ، ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : 5 - 2 - 1 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﻌﺪﻧﻲ ) ﻏﻴﺮ ﻓﻠﺰی ( ، ﻓﻠﺰی و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک اﻳﻦ ﮔﺮوه از ﻣﻮاد ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده ای را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ : 1 - ،ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی2 - ﻓﻠﺰات و ﺷﺒﻪ ﻓﻠﺰات ﺧﻄﺮﻧﺎک، 3 - ،ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک4 - ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻓﻠﺰات ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . اﻟﺒﺘـﻪ اﻳـﻦ ﺗﻘﺴـﻴﻢ ﺑﻨـﺪی ﺗـﺎ ﺣـﺪودی ﻗﺮاردادی اﺳﺖ . درﺿﻤﻦ در اﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی ﻫﺎ، ﻫﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﻲ ﻫﺎی ﻣﻌﻨﻲ داری ﻧﻴﺰ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ :ﺷﻮد − ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک : ﺷﺎﻣﻞ ﮔﺎزﻫﺎی ﻓﻠﻮﺋﻮر )F2 ( ، ﻛﻠﺮ )Cl2 ( و ﺑﺮم )Br2 (ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﮔﺴـﺘﺮده ﺗﻮﺳـﻂ ﺑﺸـﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻲ ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺻﺪ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن، از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻨﺘﺰ اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . − ﻓﻠﺰات و ﺷﺒﻪ ﻓﻠﺰات : ﻓﻠﺰات ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ ﺟﺪول ﺗﻨﺎوﺑﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . ﺗﻌﺪادی از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﺷﺒﻪ ﻓﻠﺰی ﻣﻮﺳﻮم ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻣﺮز ﺑﻴﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻓﻠﺰی و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی را در ﺟﺪول ﺗﻨﺎوﺑﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . 40 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک اﻧ : ﻮاع ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک در ﻃﺒﻴﻌﺖ وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﺷـﺎﻣﻞ ﻣـﻮارد ذﻳﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻴﻦ ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ4: ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻴﻦ ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ، ﺑﻪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎﺗﻲ اﻃﻼق ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در ﺑﻴﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ ﮔـﺮوه ﻫﻔﺘﻢ ﺟﺪول ﺗﻨﺎوﺑﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ .ﺷﻮد y اﻛﺴﻴﺪﻫﺎی ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ : ﻣﺸﺨﺼﻪ اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺴـﻴﺎر زﻳـﺎد آن ﻫـﺎ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﻧﻈﻴـﺮ دی اﻛﺴﻴﺪﻛﻠﺮ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﺎﻧﻴﺪ : ﻧﻈﻴﺮ ﻫﻴﺪروژن ﺳﻴﺎﻧﻴﺪ، HCN ،) P063 ( ، ﻳﺎ ﻳﻮن ﺳﻴﺎﻧﻴﺪ )CN- .( y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻴﺘﺮوژن : ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺳﻴﺎﻧﻴﺪﻫﺎ ﻛﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ آن در ﻗﺴﻤﺖ ﻗﺒﻞ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﺘﻌـﺪد ﻧﻴﺘﺮوژﻧـﻲ دﻳﮕﺮی وﺟﻮد دارﻧﺪ . اﻛﺴﻴﺪﻫﺎی ﻧﻴﺘﺮو ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻛﺴﻴﮋن ﻻزم ﺑﺮای اﺣﺘﺮاق را ﻓﺮاﻫﻢ ﺳﺎزﻧﺪ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﮔﻮﮔﺮد : ﻫﻴﺪروژن ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ، H2S ،) U135 (ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی در ﭘﺎﻻﻳﺸﮕﺎه ﻫﺎی ﻧﻔـﺖ و ﻓـﺮآوری ذﻏﺎ ل ﻛﻚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ ﻓﺴﻔﺮ )U189 ( و ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ ﺳﻠﻨﻴﻮمSe2S ، ) U205 ( ﻧﻴﺰ ﺟﺰو ﻣﻬﻢ اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت از ﻟﺤﺎظ آﻻﻳﻨﺪﮔﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . y اﺳﻴﺪﻫﺎ : اﺳﻴﺪﻫﺎ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺧﻮرﻧﺪﮔﻲ از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﻧﺎﺷـﻲ از PH ﭘـﺎﻳﻴﻦ و ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲ آن ﻫﺎ در ﺧﻮردﮔﻲ ﻓﻠﺰات اﺳﺖ . ﻓﺮاوان ﺗ ﺮﻳﻦ ﻧﻮع اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از ﻣﻮاد، ﺷﺎﻣﻞ اﺳﻴﺪ ﺳﻮﻟﻔﻮرﻳﻚ )H2SO4 ( ، اﺳـﻴﺪ ﻛﻠﺮﻳﺪرﻳﻚ )HCl ( ، اﺳﻴﺪﻓﺴﻔﺮﻳﻚ )H3PO4 ( و اﺳﻴﺪﻧﻴﺘﺮﻳﻚ )HNO3 (اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮرﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﻮﺟﺐ ﺧﻮردﮔﻲ ﻣﺨﺎزن و ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ و اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﻠﻴﻜﻮن : ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﻠﻴﻜ ﻮﻧﻲ ﻣﺘﻌﺪدی وﺟﻮد دارﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺑـﺮای ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻣـﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﻦ ﻣﻮاد در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎدی ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت ﺳـﻴﻠﻴﻜﻮن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺮاﻛﻨﺪه وﺟﻮد دارﻧﺪ ﺑﻴﺶ . ﺗﺮ ﻳﻦ اﺳﺘﻔﺎده و ﻛﺎرﺑﺮد ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳـﻴﻠﻴﻜﻮن ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺳـﻴﻠﻴﺲ )SiO2 ( اﺳﺖ . ﺳﻴﻠﻴﺲ ﺑﺮای ﺗﻬ ﻴﻪ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻓﻴﻠﺘﺮاﺳﻴﻮن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . آزﺑﺴﺖ ﻋﺎﻳﻖ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮب و ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺣﺮارت اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴـﺘﺮده ای ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣـﻮاد ﻋـﺎﻳﻖ، ﺗﺮﻣـﺰ ﺧﻮدروﻫﺎ، ﺳﺎﺧﺖ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺤﺼﻮﻻت در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻓﺴﻔﺮ ﻣﻬﻢ : ﺗﺮﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺐ اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﮔﺎز ﻓﺴﻔﻴﻦ )PH3 ( اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺖ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻓﺴﻔﺮ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ و در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮارد ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ .ﺷﻮد y ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ : ﻣﻮادی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﻠﻮل ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ PH ﺑﺎﻻﺗﺮ از5/ 12 ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻧﻤ ﺎﻳﻨﺪ . اﻳﻦ ﻣـﻮاد، ﻣـﻮاد ﺑﺎزی ﻗﻮی ﺑﻮده و ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻳﻮن ﻏﻠﻴﻆ OH -ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک : اﻳﻦ ﻣﻮاد ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﮔﺴﺘﺮده ای داﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ ﺧﺎﺻـﻴﺖ ﺳـﻤﻲ ﻫـﺎ آن ، در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺿﺎﻳﻌﺎت ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻪﺑ . ﻋﻼوه، در ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ ﺑـﺎ ﻓﻠﺰاﺗـﻲ ﻛـﻪ اﻳـﻦ ﻣـﻮاد از ﻫـﺎ آن ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 10 / 08 / 94 41 ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻓﻠﺰ در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻓﻌﺎل و ﻣﺘﺤﺮک ﺑﻮده ﻪ و ﺑ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻤﺮ در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ در ﮔﺮدش ﻫﺴﺘﻨﺪ . 5 - 2 - 2 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی آﻟﻲ اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده ای از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی آب را در ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ از . ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از ﻣﻮاد ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺣﻼل ﻫﺎی آﻟﻲ، ﻟﺠﻦ ﻫﺎ، ﻣﻮاد ﻧﻔﺘﻲ، ﮔﺮﻳﺲ، رﻧﮓ ﻫﺎ، آﻓﺖ ﻛـﺶ ﻫـﺎی آﻟـﻲ و ... اﺷـﺎره ﻛﺮد . از ﻧﻈﺮ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻨﻲ، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی اﻛﺴﻴﮋن، ﻧﻴﺘﺮوژن، ارﮔـﺎﻧﻮ ﻫﺎﻟﻴﺪﻫﺎ، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﮔﻮﮔﺮد، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺣﺎوی ﻓﺴﻔﺮ ﻳﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از ﻫﺎ آن داﻧﺴﺖ . − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻨﻲ : ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻨﻲ ﻓﻘـﻂ از اﺗـﻢ ﻫـﺎی ﻫﻴـﺪروژن و ﻛـﺮﺑﻦ ﺗﺸـﻜﻴﻞ ﺷـﺪه اﻧـﺪ از . ﻋﻤﺪه ﺗﺮﻳﻦ اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ آﻟﻜـﺎن ) ﻫـﺎ Alkenes ( ، آﻟﻜـﻴﻦ )ﻫـﺎ Alkynes ( و ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت آرﻳـﻞ )Aryl Hydrocarbons ( اﺷﺎره .ﻛﺮد − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی اﻛﺴﻴﮋن : اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت در ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻲ ﺧﻮد دارای اﻛﺴﻴﮋن ﺑ ﻪ ﺻـﻮرت ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ . از اﻧﻮاع ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ اﭘﻮاﻛﺴﻴﺪﻫﺎ، اﻟﻜـﻞ ﻫـﺎ، ﻓﻨـﻞ ﻫـﺎ، اﺗﺮﻫـﺎ، اﻟﺪﺋﻴـﺪﻫﺎ، ﻛﺘـﻮن ﻫـﺎ و ﻛﺮﺑﻮﻛﺴﻴﻠﻴﻚ اﺳﻴﺪﻫﺎ، ﻣﺘﺎﻧﻮل، اﺗﻴﻠﻴﻦ اﻛﺴﻴﺪ، MTBE، اﺳﺘﻦ، دی ﻣﺘﻴﻞ ﻓﺎﺗﺎﻻت اﺷﺎره ﻧﻤﻮد . − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻧﻴﺘﺮوژن : در اﻳﻦ ﮔﺮوه، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوه آﻣﻴﻦ ﻫﺎ، ﻧﻴﺘﺮوس آﻣﻴﻦ ﻫـﺎ و ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت ﻧﻴﺘـﺮو ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ از . ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ و ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺗﺮﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ ﻣﺘﻴـﻞ آﻣـﻴﻦ، دی ﻣﺘﻴـﻞ ﻧﻴﺘﺮوس آﻣﻴﻦ و ﺗﺮی ﻧﻴﺘﺮو ﺗﻮﻟﻮﺋﻦ )TNT ( اﺷﺎره ﻛﺮد . − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﺎﻟﻴﺪی آﻟﻲ1: اﻳﻦ ﻣﻮاد ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه و از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮاد اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﻠﻮرﻣﺘﺎن، دی ﻛﻠﻮﻣﺘﺎن، ﺗﺘﺮاﻛﻠﺮﻳﺪﻛﺮﺑﻦ، دی ﻛﻠﺮوﻓﻠﻮروﻣﺘﺎن، ﻛﺎرواﺗﺎن، ﻣﺘﻴﻞ ﻛﻠﺮوﻓـﻮرم، وﻧﻴـﻞ ﻛﻠﺮاﻳـﺪ، ﻫﮕﺰاﻛﻠﺮوﺑﻮﺗﺎدﻳﻦ، ﭘﻠﻲ ﻛﻠﺮوﺑﻲ )ﻫﺎ ﻓﻨﻞ PCBs (، دی ﻛﻠﺮوﭘﺮوﭘﻦ، ﭘﻨﺘﺎﻛﻠﺮوﻓﻨﻞ ﻫﺎ، ﺗﺮی ﻛﻠﺮواﺗﻴﻠﻦ، ﭘﻠﻲ ﺑﺮوﻣﻮﺑﻲ ﻓﻨﻞ ﻫـﺎ )PBBs (اﺷﺎره ﻛﺮد . − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﮔﻮﮔﺮد2: اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده ای از ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت ﺣـﺎوی ﮔـﻮﮔﺮد را ﺗﺸـﻜﻴﻞ ﻣـﻲ دﻫﻨـﺪ از . ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺘﺎن اﺗﻴﻮل، اﺗﺎن اﺗﻴﻮل، ﺑﻨﺰن اﺗﻴﻮل، دی ﻣﺘﻴﻞ ﺳـﻮﻟﻔﻴﺪ، ﺗﻴﻮﻓـﺎن، اوره، ﻣﺘﻴﻞ اﻳﺰو ﺳﻴﺎﻧﺎت اﺷﺎره ﻛﺮد . اﻳﻦ ﻣﻮاد ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﭘﺘﺮوﺷﻴﻤﻲ دارﻧﺪ . − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻓﺴﻔﺮ3: از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮاد اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺘﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، دی ﻣﺘﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﺗﺮی ﻣﺘﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﻓﻨﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﺗﺮی ﻓﻨﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﺗﺮی اﺗﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ اﻛﺴﻴﺪ، ﺗﺮ ی ﺑﻮﺗﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ اﻛﺴـﻴﺪ، ﻓﺴـﻔﺮ ﺗﻴﻮﻧـﺎت، دی ﺳﻮﻟﻔﺎن، ﻣﺎﻻﺗﻴﻮن اﺷﺎره ﻛﺮد . 1- Organohalide Compounds 2- Organosulfur Compounds 3- Organophosphorus Compounds 42 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﭘﻠﻲ ﻛﻠﺮو ﺑﻲ ﻓﻨﻞ ﻫﺎ 1: اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﻧﻴﺰ از ﻣﻮاد ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده ای از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت را در ﺑﺮﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . − ﻣﺘﻴﻞ ﺗﺮﺷﻴﺎری ﺑﻮﺗﻴﻞ اﺗﺮ ﻳﺎMTBE ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻓﺰودﻧﻲ ﺑﻪ ﺑﻨﺰﻳﻦ اﺿﺎﻓﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد در زﻣﺮه ﻣﻮاد ﻣﻌـﺮوف اﻳـﻦ ﮔﺮوه اﺳﺖ . − ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻔﺖ : ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘﺬﻛﺮ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻔﺖ و ﻣﺸﺘﻘﺎت آن ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗﻨﻮع ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﻮﻟﻜـﻮﻟﻲ در ﻫـﺎ آن ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺎی ﻳﺎد ﺷﺪه ﻧﻤﻲ ﮔﻨﺠﺪ ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻧﻴﺰ در ﺑﻨﺪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ای اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم ﻛﻤﭙﻠﻜﺲ ﭘﻴﭽﻴﺪه ای از ﻣﺨﻠﻮط ﺻﺪﻫﺎ ﻧﻮع ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻫﻴﺪرو ﻛﺮﺑﻦ ) ﻫﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎﺗﻲ ﺷـﺎﻣﻞ ﻫﻴـﺪروژن و ﻛﺮﺑﻦ ﻣﻲ ( ﺑﺎﺷﺪ . 5 - 2 - 3 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ اﻳﻦ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ رﺳﻮﺑﺎت ) ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ، ﻣﺤﻠﻮل و ﻣﻌﻠﻖ ( ، ﺣﺮارت و ﻧﻴﺰ رﻧﮓ و ﺑﻮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 5 - 2 - 4 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻣﻨﺸ ﺎ اﻳﻦ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﻫﺎ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ اﻧﮕﻞ ﻫﺎ، وﻳﺮوس ﻫﺎ، ﻗﺎرچ ﻫﺎ، ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻫﺎ، ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﺟﺎ ﻧﻮران ﻛﻮﭼﻚ آﺑﺰی ﺑﺎﺷﺪ . 5 - 2 - 5 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ ﺷﺎﻣﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻧﺎﭘﺎﻳﺪار ﻛﻪ از ﺧﻮد ﭘﺮﺗﻮﻫﺎﻳﻲ ﻣﻀﺮ ﺳﺎﻃﻊ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻣﻌـﺮوف ﺗـﺮﻳﻦ ﻣﺜـﺎل در اﻳـﻦ ﻣـﻮرد ﻓﺎﺟﻌﻪ ی اﻧﻔﺠﺎر در ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﻫﺴﺘﻪ ای ﭼﺮﻧﻮﺑﻴﻞ در 26 آورﻳﻞ1986 واﻗﻊ در اﻛﺮاﻳﻦ اﺳﺖ . 5 - 3 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس رﻓﺘﺎر ﻫﺎ آن در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و اﺛﺮات ﺣﺎﺻﻠﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی آب ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث را ﻣﻲ ﺗﻮان در دو ﮔﺮوه ﻋﻤﺪه ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی .ﻛﺮد ﻧﻮع اول از ﺣـﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒـﻪ، زﻣـﺎﻧﻲ اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻳﻚ ﺣﺎدﺛﻪ در ﻳﻚ زﻣﺎن ﻛﻮﺗﺎه ) ﻧﻈﻴﺮ ﺷﻜﺴﺘﮕﻲ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻳﺎ ﻧﻔﺖ ( ﺣﺠـﻢ زﻳﺎدی از آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ وارد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﺪه و ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻧﻮع دوم ﺣﻮاث آﻟﻮدﮔﻲ آب در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﻛﻪ در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﺛﺮ ﺗﺠﻤﻌﻲ اﻧﺘﺸﺎر آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ در ﻳﻚ ﺑﺎزه زﻣﺎﻧﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ، اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه و ﺑﻌﻀﺎ ﺧﻄﺮﻧﺎک وارد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ) ﻧﻈﻴﺮ آﻟﻮدﮔﻲ آب رودﺧﺎﻧ ﻪ ﺟﺎﺟﺮود و ﺳﺪ ﻟﺘﻴﺎن ( ؛ ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﻧﻴـﺰ ﻧﻤـﻲ ﺗـﻮان ﻣﻨﺸـﺎء و ﻧـﻮع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی آب را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ رﺧﺪادﻫﺎ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﻛﺎﻣﻞ از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻛﺮد . 1- Polychlorinated Biphenyls ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 10 / 08 / 94 43 5 - 4 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ، وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و رﻓﺘﺎر ﻫﺎ آن در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻃﺒﻖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی آب ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮ ادث را ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ، وﻳﮋﮔﻲ ﻫـﺎ ی ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و رﻓﺘـﺎر ﻫﺎ آن در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﭘﻨﺞ ﮔﺮوه : 1 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﻌﺪﻧﻲ، ﻓﻠﺰی و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک، 2 - آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎ ی آﻟـﻲ، 3 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، 4 -آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ، 5 - آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ،در ﺟﺪول )5 - 1 ( ﻣﻲ ﺗﻮان ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی :ﻛﺮد ﺟﺪول5 - 1 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ، وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و رﻓﺘﺎر ﻫﺎ آن در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻧﻮع آﻻﻳﻨﺪه رﻓﺘﺎر در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﻌﺪﻧﻲ،ﻓﻠﺰی وﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک اﻛﺴﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺴﻴﺎر ﻗﻮی،ﺿﻤﻦ واﻛﻨﺶ ﺑﺎ آب اﺳﻴﺪ وﻣﻮاد ﺳﻤﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻓﻠﺰات وﺷﺒﻪ ﻓﻠﺰات ﺗﺸﻜﻴﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ و اﻳﺠﺎد ﺧﻄﺮات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﻴﺪﻳﺘﻪ ﺑﺎﻻ،ﻓﻌﺎل واﻛﺴﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻗﻮی،ﺿﻤﻦ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺑﺎ آب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻮاد ﺳﻤﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻴﻦ ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻴﻦ ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ ﺑﻪ ﺷﺪت اﻛﺴﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه وﻓﻌﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺳﺮﻳﻌﺎ ﺑﺎ آب واﻛﻨﺶ داده وﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ اﻛﺴﻴﺪﻫﺎی ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﺎﻧﻴﺪ واﻛﻨﺶ ﺑﺎ آﻫﻦ ﻣﻮﺟﻮد در آﻧﺰﻳﻢ و ﻣﺎﻧﻊ اﺳﺘﻔﺎده از اﻛﺴﻴﮋن ﻣﻲ ﺷﻮد. ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻴﺘﺮوژن اﺷﺘﻌﺎل ﭘﺬﻳﺮی ﺷﺪﻳﺪ واﻛﺴﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺴﻴﺎر ﻓﻌﺎل اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻧﻔﺠﺎر ﻣﻲ ﺷﻮد. ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﮔﻮﮔﺮد ﺣﻞ ﺷﺪن در آب و وارد ﺷﺪن وﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﻴﺪ در ﺑﺪن ﺟﺎﻧﺪاران اﺳﻴﺪﻫﺎ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺧﻮرﻧﺪﮔﻲ واز ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن ﺟﺪاره ﻣﺨﺎزن وﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﻠﻴﻜﻮن اﻳﺠﺎد ﻣﺸﻜﻞ در ﺑﺎﻓﺘﻬﺎی ﺗﻨﻔﺴﻲ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻓﺴﻔﺮ اﺷﺘﻌﺎل ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎﻻ،واﻛﻨﺶ ﺷﺪﻳﺪ ﺑﺎ آب و ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﻴﺪ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮاد ﺑﺎزی ﻗﻮی وﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻮنOHˉو اﻳﺠﺎد ﺧﻮردﮔﻲ در ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮاد ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻮاد ﺳﻤﻲ واﺷﺘﻌﺎﻟﺰا ﻛﻪ ﻣﻴﻞ ﺷﺪﻳﺪی ﺑﻪ واﻛﻨﺶ ﺑﺎ ﻣﻮاد اﻛﺴﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺜﻞ اﻛﺴﻴﮋن دارﻧﺪ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی آﻟﻲ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻨﻲ ﻣﻮاد ﻓﻌﺎل و اﺷﺘﻌﺎﻟﺰا ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻨﺰﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی اﻛﺴﻴﮋن ﺑﻪ دﻟﻴﻞ دارا ﺑﻮدن ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎی ﻛﻮواﻻﻧﺴﻲ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻧﻴﺘﺮوژن ﺑﻪ ﺷﺪت در آب ﺣﻞ ﺷﺪه و ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ را در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎ ی آﺑﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آورﻧﺪ. ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﺎﻟﻴﺪی آﻟﻲ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺑﺰرﮔﻨﻤﺎﻳﻲ زﻳﺴﺘﻲ در ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ. ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻓﺴﻔﺮ ﺑﺴﻴﺎاﺳﻴﺪ ر ﻓﻌﺎل وﻓﺮار ﺑﻮده و ﺑ ﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎاﺳﻴﺪ واﻛﻨﺶ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ. ﭘﻠﻲ ﻛﻠﺮ وﺑﻲ ﻓﻨﻞ ﻫﺎ ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ دﻣﺎ وﺧﺎﺻﻴﺖ ﺑﺰرﮔﻨﻤﺎﻳﻲ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻔﺖ اﻳﺠﺎد آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ ی ﺷﺪﻳﺪ در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎ ی آﺑﻲ ﻧﻮع آﻻﻳﻨﺪه رﻓﺘﺎر در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻛﻠﻮﻳﻴﺪﻫﺎ ﺷﻨﺎور و ﻣﻴﮕﺮوارﮔﺎﻧﻴﺰم ﻫﺎ را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺣﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ. دﻣﺎ ﺗﻮازن ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎ ﺑ ی آﺑﻲ را ﻪ ﻫﻢ ﻣﻲ زﻧﺪ . آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ،ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻴﻮع ﺑﻴﻤﺎری در ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه ﻛﻪ از آب ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ. آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ ﺑﺎ آب واﻛﻨﺶ داده واﻳﺠﺎد رادﻳﻜﺎل ﻫﺎ ی آزاد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﺳﻴﺐ ﻫﺎ ی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﺳﻠﻮل ﻣﻲ ﺷﻮد. 5 - 5 - ﺑﺮرﺳﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﻨﺎ ﺑﻊ آب و رﻓﺘﺎر آن ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب − آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ ) ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی ( ، ﻓﻠﺰی و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک : واﻛﻨﺶ ﻫـﺎی ﻣﺘﻘـﺎﺑﻠﻲ ﺑـﻴﻦ اﻳـﻦ ﻣـﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻳﻚ دﻳﮕﺮ را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜـﺎل، ﻋﻮاﻣـﻞ ﻛﻠﻴـﺖ ﻛﻨﻨـﺪه ﻣﻮادآﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﺮ ﺣﺮﻛﺖ و ﺳﻤﻴﺖ آن ﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﺗـﺎﺛﻴﺮ 44 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺣﻀﻮر ﻣﻮاد ﻫﻮﻣﻴﻜﻲ د ر ﺷﻴﺮاﺑﻪ ﻫﺎی ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻧﺘﻘـﺎل ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت آﻟﻲ ﻣﺘﺸﻜﻠﻪ ﺷﻴﺮاﺑﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﮕﺬارد . y ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک : ﻓﻠﻮﺋﻮر ﻓﻌﺎل ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺎده ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻮده و ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ اﻛﺴﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺴﻴﺎر ﻗﻮی اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ زﻳﺎد ﺑﺎ ﻣﻮاد اﺣﻴﺎ ی ﻛﻨﻨﺪه آﻟﻲ و ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ ﻣﺎده ﺑﺴﻴ ﺎر ﺳـﻤﻲ ﺑـﻮده و ﺑـﺎ آب واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن داده و ﻫﻴﺪروژن ﻓﻠﻮراﻳﺪ ﻳﺎ اﺳﻴﺪ ﻓﻠﺌﻮرﻳﻚ )HF (ﺳﻤﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ ﻓﺴﻔﺮ ﺳﻔﻴﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ، زﻳﺮا اﻳﻦ ﻣﺎده ﺑﺴﻴﺎر ﺳﻤﻲ و ﻓﻌﺎل اﺳﺖ . اﻳﻦ ﻣﺎده ﺧﻮدﺑﻪ ﺧﻮد در ﻫﻮا آﺗﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ و دود ﺳﻔﻴﺪ و ﻣﺘﺮاﻛﻢ P4O10 ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﻣﺎده ای ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮرﻧﺪه اﺳ ﺖ و ﺳﺮﻳﻌﺎ ﺑﺎ آب ﻳﺎ ﺑﺨﺎر آب ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﻮا واﻛﻨﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و اﺳﻴﺪ ارﺗﻮ ﻓﺴﻔﺮﻳﻚ )H3PO4 (ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﻛﺎدﻣﻴﻢ ﻳﻜﻲ از ﺳﻤﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﻓﻠﺰات ﮔﺮوه ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد . ذرات دی اﻛﺴﻴﺪ ﻛﺎدﻣﻴﻢ ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﻮا ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻫﺴﺘﻨﺪ . وﺟﻮد ﻳﻮن ﻫﺎی ﻛﺎدﻣﻴﻢ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪ آن ﻫﺎ ﮔﺮدد . y ﻓﻠﺰات و ﺷﺒﻪ ﻓﻠﺰات : ارﺳﻨﻴﻚ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻛﺴﻴﺪﻫﺎی ﺳﻪ ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ و ﭘﻨﺞ ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮاد ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ارﺳﻨﻴﻚ ﺳﻪ ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺳﻤﻲ ﺗﺮ اﺳﺖ . ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺗﺼﺎدﻓﻲ ﻳـﺎ ﺗـﺪرﻳﺠﻲ آن ﻫـﺎ در ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺧﻄﺮات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﻬﻠﻜﻲ را در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ وﺟﻮد ﺑﻴﺎورد . ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻋﻨﺼﺮ ﺑـﺮﻳﻠﻴﻢ )Be ( ﻣﺸﺨﺼـﻪ ﺑﺎرزی از ﻋﻨﺎﺻﺮ اﻳﻦ ﮔﺮوه، ﻳﻌﻨﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎی ﻛﻮواﻻﻧﺴﻲ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ، ﻧﻈﻴﺮ Becl2 اﺳﺖ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک : اﻧﻮاع ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک در ﻃﺒﻴﻌﺖ وﺟﻮد دارﻧﺪ . ﺑﺮﺧﻲ از آن ﻫـﺎ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎﺗﻲ ﻛﻪ دارای اﺳﻴﺪﻳﺘﻪ )PH ( ﺑﺎﻻ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﺴﻴﺎر ﻓﻌﺎل ﺑـﻮده و اﻛﺴـﻴﺪ ﻛﻨﻨـﺪه ﻫـﺎی ﺑﺴـﻴﺎر ﻗـﻮی ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . آﻟﻮﻣﻴﻨﻴﻮم ﻓﺴﻔﻴﺪ )AlP ( در ﺻﻮرت ﺗﻤﺎس ﺑﺎ آب از ﺧﻮد ﮔﺎز ﻓﺴـﻔﻴﻦ )PH3 ( ﻣﺘﺼـﺎﻋﺪ ﻣـﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﻤﻲ اﺳﺖ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻴﻦ ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ : ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪدی از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻴﻦ ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ وﺟﻮد دارﻧﺪ . از ﻣﻌﻤـﻮل ﺗـﺮﻳﻦ ا ﻳـﻦ ﻣـﻮاد ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﻠﺮﻳﺪ ﻓﻠﻮﺋﻮر )CLF (اﺷﺎره ﻛﺮد . y اﻛﺴﻴﺪﻫﺎی ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ : از ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی اﻛﺴﻴﺪﻫﺎی ﻫﺎﻟﻮژﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ اﻛﺴﻴﮋن دی ﻓﻠﻮراﻳﺪ )OF2 ( و ﻳﺎCl2O7 ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﺎﻳﻊ ﺑﻲ، Br2O ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﺎده ﺟﺎﻣﺪ ﻗﻬﻮه ای رﻧﮓ و I2O5 ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﺎده ﺑﻲ رﻧـﮓ اﺳـﺖ ﻛـﻪ در دﻣـﺎی 325 درﺟـﻪ ﺳﺎﻧﺘﻲ ﮔﺮاد ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد، اﺷﺎره ﻛﺮد . ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﻳﻦ دﺳـﺘﻪ از ﻣـﻮاد، دی اﻛﺴـﻴﺪﻛﻠﺮ، ﻋﻤﺪﺗﺎ در ﻣﺤﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف ﺷﺪه و ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺧﻄﺮات اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ، از ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ آن اﺟﺘﻨﺎب ﻣﻲ .ﺷﻮد y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﺎﻧﻴﺪ : اﻳﻦ ﻣﺎده ﺑ ﺎ آﻫﻦ ﺳﻪ ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ )III ( ﻣﻮﺟﻮد در آﻧﺰﻳﻢ ﻓﺮی ﺳﻴﺴـﺘﻮ ﻛـﺮوم اﻛﺴـﻴﺪاز ﭘﻴﻮﻧـﺪ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻦ ﭘﻴﻮﻧﺪ، آﻫﻦ ﺳﻪ ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ ﻣﻮﺟﻮد در آﻧـﺰﻳﻢ ﻓـﺮی ﺳﻴﺴـﺘﻮ ﻛـﺮوم اﻛﺴـﻴﺪاز در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﺘﺎﺑﻮﻟﻴﻜﻲ ﺑﻪ آﻫﻦ دو ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ )II (اﺣﻴﺎء ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در ﻧﺘﻴﺠﻪ، اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﻣﺎﻧﻊ از اﺳﺘﻔﺎده اﻛﺴـﻴﮋن ﺗﻮﺳﻂ آﻧﺰﻳﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻣﺮگ ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖ ﺑﺎ ﺳﻴﺎﻧﻴﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺮﻳﻊ اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 10 / 08 / 94 45 y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻴﺘﺮوژن : اﻛﺴﻴﺪﻫﺎی ﻧﻴﺘﺮو ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻛﺴﻴﮋن ﻻزم ﺑﺮای اﺣﺘﺮاق را ﻓـﺮاﻫﻢ ﻛﻨﻨـﺪ، ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ از ﺧﺎﺻﻴﺖ اﺷﺘﻌﺎل ﭘﺬﻳﺮی ﺷﺪﻳﺪی ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و در زﻣﺮه ی ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . اﻳـﻦ ﻣـﺎده ﻳـﻚ اﻛﺴﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺴﻴﺎر ﻓﻌﺎل اﺳﺖ . ﻟﺬا، در اﺛﺮ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻲ از ﻣـﻮاد اﺣﻴـﺎ ﻛﻨﻨـﺪه ﻧﻈﻴـﺮ آﻟـﻮﻣﻴﻨﻴﻢ، ﻫﻴـﺪرازﻳﻦ و ﻓﺴﻔﻴﻦ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز اﻧﻔﺠﺎر ﺷﻮد . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﮔﻮﮔﺮد : ﻫﻴﺪروژن ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ، H2S ،) U135 (ﮔﺎز ﺳﻤﻲ، اﺷﺘﻌﺎل ﭘﺬﻳﺮ و ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻮی ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ﮔﻨﺪﻳﺪه ﻣﻲ دﻫﺪ . اﻳﻦ ﻣﺎده ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی در ﮔﺎز ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺗﺮش وﺟﻮد دارد . ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ از ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ اﻳﻦ ﻣﺎده در آزاد ﻛﺮدن ﮔﺎز ﻫﻴﺪروژن ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ در ﺗﻤﺎس ﺑﺎ اﺳﻴﺪﻫﺎ، ﻧﺎﺷﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد y اﺳﻴﺪﻫﺎ : اﺳﻴﺪﻫﺎ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺧﻮرﻧﺪﮔﻲ از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﻧﺎﺷـﻲ از PH ﭘـﺎﻳﻴﻦ و ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲ آن ﻫﺎ در ﺧﻮردﮔﻲ ﻓﻠﺰات اﺳﺖ . ﻓﺮاوان ﺗـﺮﻳﻦ ﻧـﻮع اﻳـﻦ دﺳـﺘﻪ از ﻣـﻮاد، ﺷـﺎﻣﻞ اﺳـﻴﺪ ﺳـﻮﻟﻔﻮرﻳﻚ )H2SO4 ( اﺳﻴﺪﻛﻠﺮﻳﺪرﻳﻚ )HCl ( اﺳﻴﺪ ﻓﺴﻔﺮﻳﻚ )H3PO4 ( و اﺳﻴﺪ ﻧﻴﺘﺮﻳﻚ )HNO3 (اﺳﺖ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﻠﻴﻜﻮن ﺑﻴﺶ : ﺗﺮ ﻳﻦ اﺳﺘﻔﺎده و ﻛﺎرﺑﺮد ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﻠﻴﻜﻮن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳـﻴﻠﻴﺲ )SiO2 ( اﺳـﺖ . ﺳـﻴﻠﻴﺲ ﻣﺎده اﺻﻠﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﻣﺎﺳﻪ ﺑﻮده و ﻣﺎده اﺻﻠﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه رﺳﻮﺑﺎت دﻳﺎﺗﻮﻣﻪ ای ﻛﺮه زﻣﻴﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻓﺴﻔﺮ : ﮔﺎز ﻓﺴﻔﻴﻦ )PH3 ( ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺖ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻓﺴﻔﺮ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴﺮﻧـﺪ و در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮارد ﻧﻴﺰ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ در ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ .ﺷﻮد y ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﻗﻠﻴ ﺎﻳﻲ : ﻣﻮادی ﻛﻪ ﻣﺤﻠﻮل ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ pH ﺑﺎﻻﺗﺮ از5/ 12 ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ، ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﺧﻮرﻧﺪه ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺷﻮﻧﺪ . اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از ﻣﻮاد ﺑﻪ دﻟﻴﻞ دارا ﺑﻮدن ﺧﺎﺻﻴﺖ ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ، ﺑﺎ ﺳـﺎﻳﺮ ﻣﻮاد واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن داده و ﺳﺒﺐ ﺧﻮردﮔﻲ آن ﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ و ﺿﺎﻳﻌﺎت اﺳﻴﺪی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . اﻧﺘﺸﺎر ﺗﺼـﺎدﻓﻲ ﻳـﺎ ﻋﻤﺪی اﻳﻦ ﻣﻮاد در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺴﺎرات زﻳﺎدی را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی ﺧﻄﺮﻧﺎک : اﻧﻮاع ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﻠﺰی وﺟﻮد دارد ﻛـﻪ ﻧـﻮع آن ﻫـﺎ ﺑﺴـﺘﮕﻲ ﺑـﻪ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻦ و ﻧﻮع ﻓﻠﺰ ﻣﻮﺟﻮد در آن ﻫﺎ دارد . ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻛﺮﺑﻮﻧﻴﻞ ﺷﺎﻣﻞ آن دﺳﺘﻪ از ﻣﻮاد اﺳﺖ ﻛﻪ در آن CO ﺑﺎ ﻓﻠﺰ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺗﺼﺎل ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ . ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻛﺮﺑﻮﻧﻴﻞ ﻫـﺎی ﺧﻄﺮﻧﺎک، ﻧﻴﻜﻞ ﻛﺮﺑﻮﻧﻴﻞ P037 ( ﺑﺎ ﻓﺮﻣﻮل ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲNi(CO)4 اﺳﺖ . اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻓﺮار ﻛﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ آن ﻧﻴـﺰ ﻗﺎﺑـﻞ ﻣﻼﺣﻈـﻪ اﺳـﺖ، در زﻣﺮه ی ﻣﻮاد ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻲ ﺷﻮد، زﻳﺮا ﺑﺴﻴﺎر ﺳﻤﻲ و اﺷﺘﻌﺎل زاﺳـﺖ و ﻣﻴـﻞ ﺗﺮﻛﻴﺒـﻲ ﺷـﺪﻳﺪی ﺑـﺎ ﻣـﻮاد اﻛﺴـﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ای ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻛﺴﻴﮋن دارد . − آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آﻟﻲ : ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد ذﻳﻞ اﺳﺖ : y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻨﻲ : 2 ﻣﺘﻴﻞ ﺑﻮﺗﺎن ﻳﻜﻲ از آﻟﻜﺎن ﻫﺎ ی ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎده ای ﻓﺮار و اﺷـﺘﻌﺎل زا ﺑـﻮده و ﻳﻜﻲ از ﻣﻮاد اﺻﻠﻲ ﺑﻨﺰﻳﻦ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﺪ . 46 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی اﻛﺴﻴﮋن : اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت در ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﻮﻟﻜـﻮﻟﻲ ﺧـﻮد دارای اﻛﺴـﻴﮋن ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ . دﻟﻴﻞ دارا ﺑﻮدن ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎی ﻛﻮواﻻﻧﺴﻲ ﺑﻪ ﺳﺨﺘ ﻲ در ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻧﻴﺘﺮوژن : اﻳﻦ ﮔﺮوه از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوه آﻣﻴﻦ ﻫﺎ، ﻧﻴﺘﺮوس آﻣﻴﻦ ﻫﺎ و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻴﺘـﺮو ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ وﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺗﺮﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺘﻴﻞ آﻣﻴﻦ، دی ﻣﺘﻴـﻞ ﻧﻴﺘﺮوس آﻣﻴﻦ وﺗﺮی ﻧﻴﺘﺮوﺗﻮﻟﻮﺋﻦ )TNT (اﺷﺎ ره ﻛﺮد . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻫﺎﻟﻴﺪی آﻟﻲ : از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮاد اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﻠﻮر ﻣﺘﺎن، دی ﻛﻠﻮ ﻣﺘﺎن، ﺗﺘﺮا ﻛﻠﺮﻳـﺪ ﻛـﺮﺑﻦ، دی ﻛﻠﺮو ﻓﻠﻮرو ﻣﺘﺎن، ﻛﺎرو اﺗﺎن، ﻣﺘﻴﻞ ﻛﻠﺮو ﻓﻮرم، وﻧﻴﻞ ﻛﻠﺮاﻳﺪ، ﻫﮕﺰاﻛﻠﺮو ﺑﻮﺗﺎدﻳﻦ، ﭘﻠـﻲ ﻛﻠـﺮو ﺑـﻲ ﻓﻨـﻞ ﻫـﺎ )PCBs (، دی ﻛﻠﺮو ﭘﺮوﭘﻦ، ﭘﻨﺘﺎ ﻛﻠﺮو ﻓﻨﻞ ﻫﺎ، ﺗﺮی ﻛﻠﺮو اﺗﻴ ﻠﻦ، ﭘﻠﻲ ﺑﺮوﻣﻮ ﺑـﻲ ﻓﻨـﻞ )ﻫـﺎ PBBs ( اﺷـﺎره ﻛـﺮد . PCBs وPBBs دارای ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺑﺰرگ ﻧﻤﺎﻳﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﮔﻮﮔﺮد : ﺑﻮی ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ﮔﻨﺪﻳﺪه و ﺳﻴﺮ از ﻣﺸﺨﺼﻪ ﻫﺎی ﺑﺎرز اﻳﻦ ﮔﺮوه از ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت اﺳـﺖ . اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده ای از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺣﺎوی ﮔﻮﮔﺮد را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت اﻳـﻦ ﮔـﺮوه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺘﺎن اﺗﻴﻮل، اﺗﺎن اﺗﻴﻮل، ﺑﻨﺰن اﺗﻴﻮل، دی ﻣﺘﻴﻞ ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ، ﺗﻴﻮﻓﺎن، اوره، ﻣﺘﻴﻞ اﻳـﺰو ﺳـﻴﺎﻧﺎت اﺷـﺎره ﻛﺮد . اﻳﻦ ﻣﻮاد ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﭘﺘﺮوﺷﻴﻤﻲ دارﻧﺪ، ﻛﻪ ﺑﺨﺸﻲ از آن ﻫﺎ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗﺼﺎدﻓﻲ و ﻳﺎ ﻋﻤﺪی از ﻃﺮﻳﻖ ﭘﺴﺎب ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ وارد ﻣﺤﻴ ﻂ ﻫﺎی آﺑﻲ ﺷﻮﻧﺪ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﺣﺎوی ﻓﺴﻔﺮ : ﺑﺮﺧﻲ از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣﻮاد ﺑﺴﻴﺎر ﻓـﺮار و ﻓﻌـﺎﻟﻲ ﻫﺴـﺘﻨﺪ و ﺑـﻪ ﺳـﺮﻋﺖ در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎ اﺳﻴﺪ ﻣﻮاد واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮاد اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺘﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، دی ﻣﺘﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﺗﺮی ﻣﺘﻴﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﻓﻨﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﺗﺮی ﻓﻨﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ، ﺗﺮی اﺗﻴﻞ ﻓﺴـﻔﻴﻦ اﻛﺴـﻴﺪ، ﺗـﺮی ﺑﻮﺗﻴـﻞ ﻓﺴﻔﻴﻦ اﻛﺴﻴﺪ، ﻓﺴﻔﺮ ﺗﻴﻮﻧﺎت، دی ﺳﻮﻟﻔﺎن، ﻣﺎﻻﺗﻴﻮن اﺷﺎره ﻛﺮد . y ﭘﻠﻲ ﻛﻠﺮ و ﺑﻲ ﻓﻨﻞ :ﻫﺎ اﻳﻦ ﻣﻮاد دارای ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ درﺟﻪ ﺣﺮارت، ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺑﻴﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ و ﻓﺸـﺎر ﺑﺨﺎر ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺎﻻ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺑﺰرگ ﻧﻤﺎﻳﻲ اﻳﻦ ﻣﻮ اد در زﻣـﺮه ﻣـﻮاد ﻣﻤﻨﻮﻋـﻪ ﻣﺸﻤﻮل ﻛﻨﻮاﻧﺴﻴﻮن آﻻﻳﻨﺪه ﭘﺎﻳﺪار )POPs (ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ . اﻧﺪ ﻧﺎم ﺗﺠﺎری اﻳﻦ ﻣﻮاد آﺳﻜﺎرل اﺳﺖ . y ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻔﺖ ﻧﻔﺖ : ﺧﺎم و ﻣﺸﺘﻘﺎت آن ﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ آﻻﻳﻨﺪه ﻫـﺎی آب در ﺧـﻼل ﺳـﺎل ﻫـﺎی اﺧﻴـﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﻴﺰی ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﺮان ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺣﺎﻳﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . زﻳﺮا در اﻳـﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﺳﺘﺤﺼﺎل و ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای از ﻧﻔﺖ و ﻣﺸﺘﻘﺎت آن ﻫﺎ ﻫﻢ در اﺛﺮ اﻧﺘﺸﺎر ﺗﺼﺎدﻓﻲ و ﻫﻢ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﺸﺖ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻓﺮﺳﻮده ﺑﻮدن ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی اﻧﺘﻘـﺎل ﻧﻔـﺖ و ﻓـﺮآورده ﻫـﺎی ﻧ ﻔﺘـﻲ، ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪی را در اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ رﻗﻢ زده . اﻧﺪ − آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ : ذرات ﻛﻠﺌﻮﺋﻴﺪی ﻣﺤﻠﻮل ﻛﻪ ﻗﻄﺮ آن ﻫﺎ ﺑﻴﻦ 001 /0 ﺗﺎ1 ﻣﻴﻜﺮوﻣﺘﺮ )M ( اﺳﺖ، اﺛﺮات ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺪﻳﺪی در واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎی آﺑﻲ دارﻧﺪ . ذرات ﻛﻠﻮﻳﻴﺪی ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﺪورت در آب ﺷﻨﺎور ﻣﺎﻧﺪه و رﺳﻮب ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﭼﻮن ﺑﺎر ﻣﻨﻔﻲ داﺷﺘﻪ و ﻳﻚ دﻳﮕﺮ را دﻓﻊ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺳـﻄﺢ ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ در ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 10 / 08 / 94 47 ﻛﻠﻮﺋﻴﺪﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ اﻳﻦ ﻣﻮاد از ﻧﻈﺮ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ در ﻣﺤﻴﻂ ﻫـﺎی آﺑـﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻓﻌﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ . اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺣﺬف اﻳﻦ ﻣﻮاد در زﻣﺎن ﺗﺼﻔﻴﻪ آب ﺑﺴﻴﺎ ر ﻣﺸﻜﻞ ﺳﺎز ﺑﺎﺷﺪ . − آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺑﻪ : ﻃﻮرﻛﻠﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑـﺮای اﻳـﻦ ﻗﺒﻴـﻞ آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎ ﻛـﻪ ﻋـﻮارض ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ دارﻧﺪ ﻣﺘﺼﻮر ﻧﻴﺴﺖ . ﻧﻜﺘﻪ ﻣﻬﻢ رﻓﻊ ﻣﻨﺸـﺎ آﻟـﻮدﮔﻲ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳـﻚ و ﺿـﺪﻋﻔﻮﻧﻲ ﻛـﺮدن آب ﻣﺸـﻜﻮک ﺑـﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﻴﺖ و ﻧﻮع ﻣﺼﺮف آن اﺳﺖ . − آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ : ﻳﻜﺎی اﻛﺘﻴﻮﻳﺘﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻳﻚ ﻣﺎده رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫـﺪ و ﻋﺒـﺎرت اﺳـﺖ از ﺗﻌـﺪاد واﭘﺎﺷﻲ ﻫﺴﺘﻪ ای در واﺣﺪ زﻣﺎن . ﻣﻮاد رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی آﻟﻔﺎ، اﻳﻜﺲ، ﮔﺎﻣﺎ، ﻧﻮﺗﺮون ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ اﻧﺮژی ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻲ .. .و ﺑﺎﺷﻨﺪ . ذرات آﻟﻔﺎ ﭼﮕﺎﻟﻲ ﻳﻮن ﺳﺎزی ﺑﺎﻻﻳﻲ دارﻧﺪ و در ﻣ ﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی اﻳﻜﺲ و ﮔﺎﻣﺎ، ﺑـﺮای دوز ﺟـﺬب ﺷﺪه ﻣﺴﺎوی، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﺎ 20 ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻪ ﺳﻠﻮل ﻫﺎ آﺳﻴﺐ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ اﻳﻦ . ﮔﻮﻧـﻪ ﻣـﻮاد ﺑـﺎ آب واﻛـﻨﺶ ﻧﺸـﺎن داده و رادﻳﻜﺎل ﻫﺎ ی H ، OH ، [HO]2 را آزاد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﺑﺮوز آﺳﻴﺐ ﻫﺎ ی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﺳﻠﻮل ﻫﺎ ﻣﻲ .ﺷﻮد 5 - 6 - یﻫﺎ راه اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ورود آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ از ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ وارد ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﮔﺎه ﺑﺮ اﺛﺮ ورود ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ، ﻳـﺎ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺗﺼﺎدﻓﺎت ﺟﺎده ای ﻛﻪ ﻣﺨﺰن ﻫﺎی ﺣﺎوی ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ وارد ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﮔﺎه آﻟـﻮدﮔﻲ اﺑﺘـﺪا ﺑـﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ وارد و ﺳﭙﺲ ﻣﺨﺎزن آب ز ﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ را آﻟﻮده ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻟﻮﻟـﻪ ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮادﻧﻔﺘﻲ و ﻳﺎ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﻓﺎﺿﻼب ﺷﻬﺮی ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﭘﺲ از ﻣـﺪﺗﻲ وارد ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳـﻄﺤﻲ و ﻳـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ . ﻃﻮرﻛﻠﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ ﻳـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺑـﻮدن ﻣﻨﺒـﻊ آﺑـﻲ ﻓﺮاﻳﻨـﺪﻫﺎی اﻧﺘﻘـﺎل آﻟـﻮدﮔﻲ را ﺑـﻪ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ آب ) ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ ( و ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ) ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ( ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد . 5 - 6 - 1 - ﻓﺮا ﻳﻨﺪ اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ در آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ در ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﺣﺎد اﺳﺖ، ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﻛﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺜـﻞ زﻟﺰﻟـﻪ، ﺳـﻴﻞ و ﻳـﺎ ﻋﻮاﻣﻞ اﻧﺴﺎﻧﻲ ) ﻣﺮاﻛﺰ دﻓﻦ زﺑﺎﻟﻪ، ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺗﺎ ﺳﻴﺴﺎت، ﻫﺎ راه ی ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ( ، اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد و ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ آﻟﻮدﮔﻲ درﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ . 5 - 6 - 2 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ درآب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻗﺒﻞ از ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎ راه ی اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻻزم اﺳﺖ ﺗﻮﺿﻴﺤﺎﺗﻲ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اراﺋﻪ ﺷﻮد ﻪﺑ . ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﺴﺎﻳ ﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﻪ از ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه اﺳﺖ : − آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻞ در آب ﻛﻪ ﺑﺮ روی ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﭘﺨﺶ و ﻳﺎ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺷﺪه . اﻧﺪ − ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه ای ﻛﻪ در زﻳﺮزﻣﻴﻦ و ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﻳﻲ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺷﺪه . اﻧﺪ 48 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه ای ﻛﻪ در زﻳﺮ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﻳﻲ اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ آﻟﻮدﮔﻲ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ، از ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ زﻳﺎدی ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و ﺑﺮﺧﻲ از ﻪﺑـ ﻫﺎ آن ﺧـﻮﺑﻲ ﻗﺎﺑـﻞ درک ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . در ﻣﻮاردی ﻛﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻧﻮاﺣﻲ ﻣﻨﺸﺎء آﻟﻮدﮔﻲ در ﺟﺮﻳﺎن، ﻣﺸـﺨﺺ ﺑﺎﺷـﺪ، اﻳـﻦ ﻣـﻮارد ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﻨﺸـﺎء آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻧﻘﻄﻪ ای در اﻛﺜﺮ ﻧﻘﺎط دﻧﻴﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ، در ﻏﻴـﺮ اﻳـﻦ ﺻـﻮرت ﻣﻨﺸـﺎء آﻟـﻮدﮔﻲ ﺧـﻮد ﺑـﻪ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻏﻴﺮﻧﻘﻄﻪ ای و ﺧﻄﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻘﺴﻴﻢ اﺳﺖ . 5 - 6 - 2 - 1 - آﻟﻮدﮔﻲ ﻧﻘﻄﻪ ای ﺑﺮﺧﻼف آﻟﻮ ﻫ دﮔﻲ ﺎی ﻏﻴﺮﻣﺘﻤﺮﻛﺰ و ﺗﻮزﻳﻌﻲ، آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻮﺿﻌﻲ ﻳﺎ ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﺑﺮ اﺛﺮ وﺟﻮد آﻻﻳﻨﺪه ﻧﻘﻄﻪ ﺑﻪ ای، ﻃﻮرﺗﺪرﻳﺠﻲ ﺳﻔﺮه را آ ﻟﻮده ﻛﺮده و ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻋﻤﻠﻜﺮد آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ورود آﻟﻮدﮔﻲ از ﻧﻘﻄﻪ آﻻﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺳﻔﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻳﻜﻲ از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی اﺻﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﺳﻔﺮه ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد، ﺳﻴﺴﺘﻢ دﻓﻊ ﻓﺎﺿﻼب ﺧﺎﻧﮕﻲ ﺗﻮﺳـﻂ ﭼﺎه ﻫﺎی ﺟﺬﺑﻲ و ﻧﺸﺖ آب آﻟﻮده از آن ﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻔﺮه ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺳﺖ، ﺑـ ﻪ ﺧﺼـﻮص در ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﭘﺮﺟﻤﻌﻴـﺖ، اﻳـﻦ ﻧـﻮع آﻟﻮدﮔﻲ از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی اﺻﻠﻲ ﺳﻔﺮه ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﮔﺮﭼﻪ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﭘـﺮوژه ﻫـﺎی ﻓﺎﺿـﻼب ﺷـﻬﺮی در ﺑﻌﻀـﻲ از ﺷﻬﺮﻫﺎی ﺑﺰرگ اﻳﺮان در دﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و اﺟﺮاﺳﺖ، وﻟﻲ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑـﻮدن دوره اﺟـﺮای آن ﻫـﺎ و ﻫـﻢ ﭼﻨـﻴﻦ ﮔﺴـﺘﺮش ﺑﻲ روﻳﻪ ﻣﺤﺪوده ﺷﻬﺮﻫﺎ، ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺷﻬﺮی را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ از ﻧﻈﺮ ﺷـﺒﻜﻪ ﻓﺎﺿـﻼب ﭘﻮﺷـﺶ داد، در ﻧﺘﻴﺠـﻪ ﻫﻤﻴﺸـﻪ ﺳﻔﺮه ﻫﺎی واﻗﻊ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮی درﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﻓﺎﺿﻼب ﻗ ﺮاردارﻧﺪ . اﻳﻦ ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﻣﺎﻫﻴﺖ ، ﺟﺰ و آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ و ﻧﻘﻄﻪ ای ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد ، وﻟﻲ در ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدی از اﻳﻦ ﻧﻘﺎط وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻧـﻮع آﻻﻳﻨـﺪه ﻧﻴـﺰ ﻳﻜﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻲ ﺗﻮان ﻫﺎ آن را از ﻧﻮع ﺗﻮزﻳﻌﻲ ﻧﻴﺰ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . از اﻧﻮاع دﻳﮕﺮ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﺳ ﻔﺮه ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻣﺨـﺎزن ﻛﻮﭼـﻚ ﺳـﻄﺤﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣﺜـﺎل ﺑـﺮای ذﺧﻴﺮه ﻛﺮدن ﻣﻮاد ﻧﻔﺘﻲ اﺣﺪاث ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﺎم ﺑﺮد ﻛﻪ در ﻣﻘﻴﺎس ﺑﺰرگ ﺗﺮ، ﻣﺨﺎزن ﺑـﺰرگ اﻧﺒﺎﺷـﺖ زﺑﺎﻟـﻪ ﻫـﺎی اﺗﻤـﻲ و ﺳـﺎﻳﺮ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ را ﻧﻴﺰ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﺮﭼﻨﺪ روﻧﺪ ﭘﺪﻳﺪه ﻧﺸﺖ از اﻳﻦ ﻧﻮع ﻣﺨﺎزن ﺑﻪ داﺧﻞ ﺳﻔﺮه ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻨﺪ و ﺑﻄﺌﻲ اﺳﺖ، ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد اﻳﻦ ﻧﻮع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﻃﻲ زﻣﺎن ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻛﻢ ﻋﻤﻖ ﺟﺰ و ﻋﻮاﻣﻞ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺑ ﻪ ﺣﺴﺎب آﻣﺪه و ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﭘﺎﻳﺪاری دراز ﻣﺪت ﻫﺎ آن ، ﺑﺮای اﻧﺴﺎن و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻬﺪﻳﺪآﻣﻴﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ]35 [ . ﺑﻪ ﻃﻮرﻛﻠﻲ آﻟﻮد ﮔﻲ ﺑﺎ ﻣﻨﺸﺎء ﻧﻘﻄﻪ ای ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﻧﺸﺖ از ﻣﺨﺎزن زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﻧﺸﺖ از ﻟﻮﻟﻪ ) ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﺮاﻫﺎی ﻓﺎﺿﻼب ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﮔﺮدد ( − رﻳﺨﺘﻪ ﺷﺪن ﻣﺎﻳﻌﺎت آﻟﻮده در ﺳﻄﺢ زﻣ ﻴﻦ − ﭘﺴﺎب ﻧ ﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻣﻌﺪﻧﻲ − ﺗﻮﺳﻌﻪ دﻓﻦ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ − ﭼﺎه ﻫﺎی ﺗﺰرﻳﻘﻲ ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 10 / 08 / 94 49 − اﺳﺘﺨﺮﻫﺎ و ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ ی ﻧﮕﻪ داری ﺳﻴﺎﻻت آﻟﻮده ]42 [ ﻳﻜﻲ از ﻋﻮاﻣﻞ آﻟﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، دﻓﻊ ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ اﺳﺖ . ﻣﺜﺎل ﻫـﺎﻳﻲ از اﻳـﻦ ﻣـﻮرد ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻮدﻫﺎ، ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ ، زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎ و ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ اﺳﺖ . اﮔﺮ ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻫﺎ دارای ﻣﻮاد ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻞ در آب ﺑﺎﺷﻨﺪ، اﻳﻦ ﻣﻮاد ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑ ﻪ درون ﺳﻔﺮه ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴ ﻨﻲ ﻧﻔﻮذ ﻛﻨﻨﺪ در . ﻋﻤﻠﻴﺎت دﻓـﻦ ﭘﺴـﻤﺎﻧﺪﻫﺎ و ﻣـﻮارد ﻣﺸـﺎﺑﻪ، ﺷـﻴﺮاﺑﻪ ﻫـﺎی ﻧﺸـﺘﻲ ﻛـﻪ ﻣﻮادآﻻﻳﻨﺪه را در ﺧﻮد ﺣﻞ ﻛﺮده و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﻔﻮذ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ، ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ رﺳﻴﺪن ﺑـﻪ زون اﺷـﺒﺎع ﺑﺎﻋـﺚ آﻟـﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻣﻘﺪار ﺷﻴﺮاﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه در اﻳﻦ ﻣﻮارد ﺑﻪ ﻃﻮرﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺑﺎ رش ﺑﺎ ) ﻓﺮض اﻳـﻦ ﻛـﻪ ﻣـﻮاد زاﻳـﺪ در ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻣﻲ ( ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ، ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮاد ﺑﺴﻴﺎر رﻳﺰداﻧﻪ ی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﻣـﺎده ﻣﻌـﺪﻧﻲ و روش ﻫﺎ ی اﺳﺘﺨﺮاج و ﻓﺮآوری ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫﺎ آب ی اﺳﻴﺪ ی و ﻳﺎ ﺳﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ . اﻳﻦ ﻣﻮاد ﻣﻌﻤﻮﻻ در داﺧـﻞ اﺳـﺘﺨﺮﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺟﻬﺖ ذﺧﻴﺮه ﺑﺎ ﻃﻠﻪ ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ روﻧﺪ، ذﺧﻴﺮه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻪﺑ . ﻃﻮرﻛﻠﻲ ﻣﺨﺎزن ذﺧﻴﺮه ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻫـﺎی ﻣﻌـﺪﻧﻲ ﻋـﺎﻳﻖ ﺑﻨـﺪی ﻧﻤﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭘﺲ از ﭘﺎﻳﺎن ﻋﻤﺮ ﻣﻔﻴﺪﺷﺎن ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺸﺎﻳﻲ ﺑﺮای اﺳﻴﺪﻫﺎ، ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ، ﺟﺎﻣﺪات ﻣﺤﻠﻮل و ﻣﻮاد رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ . ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻳﻚ آﻻﻳﻨﺪه ﺑﺮای اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺑﻪ زون اﺷﺒﺎع وارد ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﺎﻻ ﺗﺎ ﻣﺪت ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻳﻚ آﻻﻳﻨﺪه ﭘﺎﻳﺪار ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ . اﮔﺮﭼﻪ در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﺤﺖ اﺛﺮ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﺗﺠﺰﻳﻪ، ﺑـ ﻪ ﻃـﻮرﻛﻠﻲ ﺣﺬف ﺷﻮﻧﺪ . از دﻳﺪﮔﺎه آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﻳﻚ آﻻﻳﻨﺪ ه، ﻣﻴﺰان ﺣﻼﻟﻴﺖ آن اﺳﺖ . ﺣﻼﻟﻴﺖ ﻳﻚ ﻣﺎده ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺮﻣﻲ از آن ﻣﺎده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎص در ﺣﺠﻢ واﺣﺪ ﻣﺤﻠﻮل ﺣﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺣﻼﻟﻴﺖ ﻳـﻚ آﻻﻳﻨـﺪه ﻋﺎﻣـﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻤﻜﻦ ﻳﻚ آﻻﻳﻨﺪه در آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺣﻼﻟﻴﺖ ﺑﺮﺣﺴﺐ  ﺟﺮم آﻻﻳﻨﺪه در ﺣﺠﻢ ﻣﺤﻠﻮل ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺷﺪت آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺎ ﺣﺪودی ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻳﺎ ﻣﺎﻳﻊ ﻧﺸـﺘﻲ دارد . اﻳـﻦ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﺷﺎﻣﻞ : ﺣﺠﻢ، ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﻏﻠﻈﺖ، ﻧﺮخ زﻣﺎﻧﻲ رﻫﺎ ﺷﺪن آﻻﻳﻨﺪه، وﺳﻌﺖ ﺳﻄﺤﻲ ﻛﻪ آﻻﻳﻨـﺪه از آن ﻧﺎﺷـﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﭼﮕﺎﻟﻲ ﻣﺎﻳﻊ ﻧﺸﺘﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻪﺑ . دﺳﺖ آوردن داده ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ا ﻳﻦ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت را ﺑﻪ ﻃﻮر دﻗﻴﻖ ﻣﻌﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪ، ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻮار اﺳﺖ و ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺠﻤﻮع اﻳﻦ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﺑﺎ ﻫﻢ دﻳﮕﺮ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻧﺮخ ﺟﺮﻳﺎن ﺟﺮﻣﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻧﺮخ ﺟﺮﻳﺎن ﺟﺮﻣﻲ ﺗﺎﺑﻊ ﻏﻠﻈﺖ آﻻﻳﻨﺪه و ﺣﺠﻢ آن و ﻧﺮخ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻳﺎ ﻧﺸﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . − ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﺣﻞ ﺷﺪه در آب زﻳﺮز ﻣﻴﻨﻲ : y ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ1 y اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻲ2 y ﭘﺨﺶ ﺷﺪﮔﻲ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ3 1- Advection 2- Molecular Diffusion 3- Mechanical Dispersion 50 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﻳﻦ ﺳﻪ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﻢ زﻣﺎن در آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﺣﺎل ﺟﺮﻳﺎن رخ دﻫﻨـﺪ . در ﻓﺮاﻳﻨـﺪ اﻧﺘﻘـﺎل، ﺑﺴﻴﺎری از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت دﻳﮕﺮ و ﻳﺎ ﻳﻮن ﻫﺎی ﻣﺤﻠﻮل واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن ﻣـﻲ دﻫﻨـﺪ . آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎ ﻫـﻢ ﭼﻨـﻴﻦ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺟﺬب ﻣﺤﻴﻂ ﺷﻮﻧﺪ و ﻳﺎ از ﻣﺤﻴﻂ وارد ﻣﺤﻠﻮل ﮔﺮدﻧﺪ . واﻛﻨﺶ ﻫـﺎی ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺟﺎﻧﺸـﻴﻨﻲ ﻳـﻮﻧﻲ و ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی ﺟﺬب ﻳﺎ اﻧﺤﻼل ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﻧﺮخ اﻧﺘﻘﺎل آﻻﻳﻨﺪه را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﻨﺪ . y ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ ﻣﻮاد ﺣﻞ ﺷﺪه اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﺟﺎﺑ ﻪ ﺟﺎﻳﻲ ﻣﻮاد ﺣﻞ ﺷﺪه ﺑﺎ ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺳﺖ . ﻪﺟﺎﺑـ ﺟـﺎﻳﻲ، ﻣ ﻮ ﻟﻔـﻪ ای از ﻓﺮآﻳﻨـﺪ اﻧﺘﻘﺎل ﻛﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر رﻳﺎﺿﻲ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ درﺟﻬﺖ ﺷﻴﺐ ﻫﻴـﺪروﻟﻴﻜﻲ در ﻳﻚ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﻤﮕﻦ و ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺘﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺧﻄﻲ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ (V) ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﻮد . در ﺳﻔﺮﻫﺎی ﻫﻤﮕﻦ ﺑﺎ زﻣﻴﻨﻪ درﺷﺖ داﻧﻪ، ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ، ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻏﺎﻟﺐ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮاد ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ .ﺷﻮد ﭘﺨﺶ y ﺷﺪﮔﻲ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻲ اﻳﻦ دو ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺑﺎ ﻫﻢ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺨﺶ ﺷﺪﮔﻲ ﻫﻴﺪرودﻳﻨﺎﻣﻴﻜﻲ ﻧﻴـﺰ ﻧﺎﻣﻴـﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . اﻧﺘﺸـﺎر ﻣﻮﻟﻜـﻮﻟﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪی اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻃﻲ آن آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﺣﻞ ﺷﺪه در آب ﺗﺤﺖ اﺛـﺮ ﮔﺮادﻳـﺎن ﻏﻠﻈـﺖ از ﻧﻘـﺎط ﺑـﺎ ﻏﻠﻈـﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻧﻘﺎط ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﺗﺮ ﻛﻢ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻢ در ﻫﻨﮕﺎم ﺣﺮﻛـﺖ و ﻫـﻢ در ﻫﻨﮕﺎم ﺳﻜﻮن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ رخ دﻫﺪ ﻪﺑ . دﻟﻴﻞ اﻳﻦ ﻛـﻪ ﻧﻴﺮوﻫـﺎی ﻣﻮﻟﻜـﻮﻟﻲ اﻳﺠـﺎد ﻛﻨﻨـﺪه ﻓﺮآﻳﻨـﺪ اﻧﺘﺸـﺎر در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوﻫﺎی اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪه ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺟﺎﺑ ﻪ ﺟﺎﻳﻲ، ﺑﺴﻴﺎر ﺿﻌﻴﻒ ﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮﻟﻜـﻮﻟﻲ ﻋﻤﺪﺗﺎ در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎ ی ﻫ ﻴﺪروژﺋﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن آﻫﺴﺘﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﭘﺨﺶ y ﺷﺪﮔﻲ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﭘﺨﺶ ﺷﺪﮔﻲ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﻣﻮﻟﻔﻪ ای از ﻓﺮآﻳﻨﺪ اﻧﺘﻘﺎل ﻛﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﻴﺮﻫﺎی ﭘﺮﭘﻴﭻ و ﺧﻢ آب و آﻻﻳﻨﺪه در ﻫﻨﮕﺎم ﻋﺒﻮر از ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎ ی ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ و درز و ﺷﻜﺎف دار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻳﻜﻲ از ﺗﻔﺎوت ﻫـﺎی ﭘﺨـﺶ ﺷـﺪﮔﻲ ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑـﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺟﺎﺑﻪ ﺟـﺎﻳﻲ ﻣﻮﻟﻔـﻪ ای از اﻧﺘﻘـﺎل ﻛﻠـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ از ﺟﺮﻳـﺎن ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﺎﺷﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد، در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﭘﺨﺶ ﺷﺪﮔﻲ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﻣﻮﻟﻔﻪ ای اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑـﻪ ﺗﻐﻴﻴـﺮات ﻣﻜـﺎﻧﻲ ﻣﺴـﻴﺮﻫﺎی ﺟﺮﻳﺎن و ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﻛﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﺮﻳﻚ از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻛﻪ ﺑﺎﻋـﺚ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺳﺮﻋﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻮد ﻣﻘﺪار ﭘﺨﺶ ﺷﺪﮔﻲ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ آﻻﻳﻨﺪه را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ . 5 - 6 - 2 - 2 - آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﻣﻨﺒﻊ ﻏﻴﺮﻧﻘﻄﻪ ای در آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﻣﻨﺒﻊ ﻏﻴﺮﻧﻘﻄﻪ ای، آﻻﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﻫﺎ ﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮده در ﺳـﻄﺢ ﺳـﻔﺮه و ﻳـﺎ دﺷـﺖ ﺗﻮزﻳـﻊ و ﺑﺎﻋـﺚ ﭘﺨـﺶ آﻟﻮدﮔﻲ در ﺳﺮاﺳﺮ آب ﺧﻮان ﺑﻪ ﺻﻮ رت ﻏﻴﺮﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﻳﻲ ﻛـﻪ در ﺑﺨـﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﻮدﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺳﻤﻮم دﻓﻊ آﻓﺎت ﻧﺒﺎﺗﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ و ﻧﻴﺰ ﻛـﺎرﺑﺮد آب آﻟـﻮده در ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی ﻧﺎم ﺑﺮد . اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺳﻄﺢ ﺳﻔﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث 10 / 08 / 94 51 و ﺳﻔﺮه ﻛﻢ ﻋﻤﻖ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﺮﻳﻊ ﺗﺮ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ آﻻﻳﻨﺪه در زﻣﺎن ﻛﻤﺘـﺮی ﺑـﻪ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻧﻔﻮذ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﻃﻲ اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ، آب ﺧﻮان در ﻣﺪت ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ آﻟﻮده ﺷﺪه و در ﭘﻲ آن ﺧﻄﺮات ﺟﺒﺮان ﻧﺎﭘـﺬﻳﺮی را ﺑـﻪ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ وا رد ﻣﻲ ﺳﺎزد . ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻮﺿﻮع ﻓﻮق ﻛﻪ ﻋﺎﻣﻞ اﺻﻠﻲ آن اﻧﺴﺎن و در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی اﺳـﺖ، ﺟـﻨﺲ ﺳﻨﮓ ﻛﻒ آب ﺧﻮان ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ آﻻﻳﻨﺪه ﻏﻴﺮﻣﺘﻤﺮﻛـﺰ و ﺗـﻮزﻳﻌﻲ ﻋﻤـﻞ ﻛﻨـﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮرﻣﺜﺎل در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺳﻨﮓ ﻛﻒ از ﻧﻮع ﻧﺌﻮژن وارﻳﺰه ای ﺣﺎوی اﻣﻼح ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺑﺎﺷﺪ، ارﺗﺒﺎ ط آن ﺑـﺎ آب ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺮﺗﺐ آب آب ﺧﻮان ﺷﻮر ﺷﺪه و در ﻧﺘﻴﺠـﻪ از ﻛﻴﻔﻴﺖ آن ﻛﺎﺳﺘﻪ ﺷﻮد . ﺿﻤﻦ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻴﺶ ازﺣﺪ از آب ﺧﻮان و ﺗﺨﻠﻴﻪ آن ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ اﻳﻦ آﻟﻮدﮔﻲ را ﺗﺴﺮﻳﻊ ﻛﻨﺪ . ]35 [ 5 - 6 - 2 - 3 - آﻟﻮدﮔ ﻲ ﺧﻄﻲ ﻋﻼوه ﺑﺮ دو ﻧ ﻮع ﺳﻴﺴﺘﻢ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻮﺿﻌﻲ و ﺗﻮزﻳﻌﻲ، ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺧﻄﻲ ﻧﻴﺰ اﺷﺎره ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺜـﺎل ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل ﻓﻴﺮوزآﺑﺎد در ﺟﻨﻮب ﺗﻬﺮان اﺷﺎره ﻛﺮد ﻛﻪ ﻛﻠﻴﻪ ﻫﺮزآب ﻫﺎ و رواﻧﺎب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﺷـﻬﺮ ﺗﻬـﺮان را ﺟﻤﻊ آوری و ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . در ﺳﺎل ﻫﺎی اﺧﻴﺮ، در ﺑﻌﻀـﻲ از ﺷـﻬﺮﻫﺎی اﻳـﺮان، ﺑـ ﻪ دﻟﻴـﻞ رﻫـﺎ ﻛـﺮدن ﻓﺎﺿـﻼب ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت و ﻳﺎ ﺣﺘﻲ ﭘﺴﺎب ﻫﺎی ﺷﻬﺮی و ﻫﺮزآب ﻫﺎ ﺑﻪ داﺧﻞ ﻗﻨـﺎت ﻫـﺎی ﺧﺸـﻚ و ﻣﺘﺮوﻛـﻪ و ﻋﺒـﻮر در ﻣﺴـﻴﺮ ﻗﻨﺎت، ﺳﻔﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻄﻲ آﻟﻮده ﺷﺪه . اﻧﺪ از دﻳﮕﺮ ﺣﺎﻻت آﻟـﻮدﮔﻲ آب ﺧـﻮان، ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ ﻧﺸـﺖ آﻟﻮدﮔﻲ از ﻃﺮﻳﻖ زﻫﻜﺶ ﻫﺎ در ﭘﺮوژه ﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ اﺷﺎره .ﻛﺮد 6 ﻓﺼﻞ6 ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺎ آن از ﻧﻈﺮ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 10 / 08 / 94 55 ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی آن ﻫﺎ از ﻧﻈﺮ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 6 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻧﺎﺷﻲ از روﻳﺪاد ﻣﺨﺎﻃﺮات ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﺎﻣﺘ . ﺳﻔﺎﻧﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر اﻳﺮان از ﺟﻬﺎت ﮔﻔﺘـﻪ ﺷـﺪه در ﻓﺼﻮل ﻗﺒﻞ، در ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﺎﻣﺴﺎﻋﺪی ﻗﺮار دارﻧﺪ . از ﻧﻈﺮ اﻗﻠﻴﻤﻲ ﺑﺠﺰ ﺣﺎﺷﻴﻪ درﻳﺎی ﺧﺰر، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب دﻳﮕﺮ ﻧﻘﺎط ﻛﺸﻮر ﺑـﺎ ﺷـﺮاﻳﻂ ﻛﻢ آﺑﻲ ﻣﻮاﺟﻪ . اﻧﺪ از ﻧﻈﺮ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻛﻠﻲ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺗﻜﺘﻮﻧﻴﻜﻲ ﻛﺸﻮر، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻫﺎی ﺧﻄﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺜﻞ زﻟﺰﻟﻪ، ﺳﻴﻞ، زﻣﻴﻦ ﻟﻐﺰش، در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ و آﻟﻮدﮔﻲ ﻗﺮار دارﻧﺪ . ﻋـﻼوه ﺑـﺮ ﻣﺴـﺎ ﻳ ﻞ ﻃﺒﻴﻌـﻲ، ﺑـﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﻲ، ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻫﻢ ﺑﺎ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﺑﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﻔﺎی ﻧﻘﺶ ﻛﺮده . اﻧﺪ ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻋﻮاﻣـﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ زﻳﺎدی ﺑﺮ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ وﻳﮋه از ﻧﻈﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮﻣﻲ ﮔﺬارﻧـﺪ وﻟـﻲ ﻣﻴـﺰان ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮﮔـﺬاری ﻋﻮاﻣـﻞ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴﺴﺖ ﻫﻢ . ﭼﻨﻴﻦ ﺷ ﺪت واﻛﻨﺶ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺤﺮک ﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ، ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﻴﺺ و ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﻤﻪ ﻋﻮاﻣﻞ آﻟﻮده ﻛﻨﻨـﺪه ﺑـﻪ ﺳﺎدﮔﻲ ﻣﻴﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﺮای ﺑﺮآورد ﺳﻄﻮح آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ، اﺻﻮﻻ ﺗﻨﻬﺎ ﻋﻮاﻣﻞ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻬﻢ در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ . اﻧﺪ ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آب ﻧﻘﺶ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ای در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی وﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ وﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻬﻴﻨـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎی آ ب رﻳﺰﻛﺸﻮر دارد . ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی و ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﻄﻮط ﻗﺮﻣـﺰ و ﺑﺤﺮاﻧـﻲ را در ﺳﻄﻮح ﻛﻼن ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺟﻬﺖ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاران و ﻣﺘﻮﻟﻴﺎن اﻣﻮر آب ﻛﺸﻮر ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ]29 و30 [ ﺑـﺮای رﺳـﻴﺪن ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻨﻈﻮری ﻻزم اﺳﺖ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻫﺎی اﻳﺠﺎد ﺧﻄﺮ و وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ذاﺗﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ و ﺳـﭙﺲ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ) ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ ( ﻣﻮﺛﺮ، در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﻮارد ﭘﻨﺞ ﮔﺎﻧﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه در ﺷﺮح ﺧﺪﻣﺎت، ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻫﺎی ) ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎ ( ﺗﺎﺛﻴﺮﮔـﺬار ﺑـﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ در ﻓﺼﻞ ﺣﺎﺿﺮ ﺗﺤﻘﻖ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎ و ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎ، ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ ارزش ﮔﺬاری و ارزﻳﺎﺑﻲ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در دو ﺳﻄﺢ ﺧﺮد و ﻛﻼن اﻗﺪام ﺷﺪه اﺳﺖ . و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ د .ﺑﺎ ﺗﻮﺣـﻪ ـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ، ی ﺑﻬﻴﻨـﻪ و ﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ راﻫﺒـﺮدی ﻲ ﻣﻄـﺮح آب و ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻴﻦ ﺣـﺮﻳﻢ (ﻣﻨـ ﻣﻨـﺎ ﺑﻊ آب دارد ﻴﻦ ﺣـﺮﻳﻢ ﻣﻨـ ﻪ ﺑﻬـﺮه ﺑـﺮداری ﻳﻦ اﺑﺰارﻫﺎی دﺳ ر ﺳـﺎﺧﺘﺎری و ﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺣﻴﺎﺗﻲ ﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آ ب اﻳﻔﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ)ﺗﻌﻴـﻴ ﻣ ی ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ا ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻌﻴﻴ ﺘﻠـﻒ، ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳ ﻳـﻚ ﻧﮕـﺮش ری ﭘﺎﻳﺪار از اﻳ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮ ر آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻧﺪﮔﻲ اﻧﺴﺎن ﻣ راﺳﺘﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣـﻪ رﻳـﺰی ﻫـﺎی ﺴﺎن ﻧﻴﺴﺖ، ﻟﺬا ﻨـﺪه ﻫـﺎ ی ﻣﺨﺘ ﺟﻴﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻳ . ، آب ﺳـﻄﺤﻲ ﻇﺖ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮدا اﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣ اﻣﺘﺮﻫﺎی ﻮ ﺛﺮ در ﻦ ﻧﻘﺶ را در ﻲ ﺷﻮد . در اﻳﻦ ﻨﺪه ای در ﺑﺮﻧﺎﻣ آﻻﻳﻨﺪه ﻳﻜﺴ ﻫﺎ ﻊ از ﺳﻮی آﻻﻳﻨ ﺶ از ﭘﻴﺶ ﺗﻮ ﻛﻴﻔـﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﺸﻮر ﺑﺮای ﺣﻔﺎﻇ 10 / 08 / 94 را - 1 - ﻋﻮاﻣﻞ و ﭘﺎرا ﻃﺒﻴﻌﻲ، ﺑﺎﻻﺗﺮﺑﻦ ری ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﻘﺶ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨ ﻴﻨﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻬﺪﻳﺪ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ب ﺳﻄﺤﻲ را ﺑﻴﺶ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﺖ ﻣﻨﺎﺑ ﻊ آب ﻛﺸ ﺷﻜﻞ 6 ﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻃ ی اﻣﺮی ﺿﺮور ای ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﻘ ﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴ ﺿﺮوری اﺳﺖ. ﺳﻄﺤﻲ ب ﺳﻄﺤﻲ و ﺗﻬ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ. ﻛﻼن، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ن ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ر ﻫﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻞ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ز ﻂ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄ ﺿ ﻮﺿﻮع ﻣﻬﻢ و ﻳﻢ آب ﺳ ﻫﺎی ﻛﻤﻲ ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﻴ رت ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛ ﻫﺎی ﺷﻮد و درﺳﻄﺢ 3[ 56 6 - 2 - ﺣﺮﻳﻢ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮا ز اﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ در ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮ 6 - 2 - 1 - ﺣﺮﻳ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺿﺮور ﻳﻦ ﻣﻬﻢ، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮ ﺷﺪه اﺳﺖ. ] 33 6 6 ا ﻧ ﺑ ﺗ 6 ﻫ ا ﻣ ﺷ ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 10 / 08 / 94 57 ﺟﻬﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ، ﻫﺎ اﻧﻬﺎر ﻃﺒﻴﻌﻲ، ﺑﺮﻛﻪ ﻫﺎ و .. . ﺑﺎ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﻮارد ﻣﻨﺪرج در آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﺑﺴـﺘﺮ وﺣﺮﻳﻢ رودﺧﺎﻧﻪ، ) .. . ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻧﺎﻣﻪ ﺷﻤﺎره 26046 / ت23687 ﻫــ ﻣـﻮرخ16 /8/ 1379 ( ، در راﺳـﺘﺎی ﻛﻤـﺎل اﻧﺘﻔـﺎع و ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوه زﻳﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﺪه و ﺑﺮای ﻫﺮ ﮔـﺮوه ﻃﺒـﻖ روش ذﻛـﺮ ﺷـﺪه ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻣﻲ ﮔﺮدد : 6 - 2 - 2 - ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﺮب ﺑﺎﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﺼﻮﺑﻪ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ، ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﺮب ﻣﻘﻄﻮﻋﺎ 150 ﻣﺘﺮ ) ﺗﺮاز اﻓﻘﻲ ( ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﺑﺎزه ﻃﻮﻟﻲ ﺣﺮﻳﻢ آب ﺷﺮب از ﺑﺎﻻ دﺳﺖ و ﻧﻴﺰ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﺤﻞ ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﮔﺮدد : − 20 ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺮض ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ درﻧﻘﻄﻪ ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزه ﻃﻮﻟﻲ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺒﻊ آب در ﺑﺎﻻ دﺳﺖ ﻣﺤـﻞ ﺑﺮداﺷﺖ آب ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻧﻴﺰ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻤﻲ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ .ﺷﻮد − 1 ﺗﺎ2 ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺮض ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ در ﻧﻘﻄﻪ ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺟﻬﺖ ﻟﺤـﺎظ ﻧﻤـﻮدن ﺑﺮﮔﺸـﺖ آب رودﺧﺎﻧـﻪ ﺑـﻪ ﺳـﻤﺖ ﺑﺎﻻدﺳﺖ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزه ﻃﻮﻟﻲ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺒﻊ در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﺤﻞ ﺑﺮداﺷﺖ آب ﻣﻨﻈـﻮر ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﻫـﻢ ﭼﻨـﻴﻦ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ اﻳﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺟﻬﺖ ﻣﺼﺎرف ﺷﺮب در رودﺧ ﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﻓﺎﺻـﻠﻪ از ﺗـﺮ ﻛـﻢ 5 ﻛﻴﻠـﻮﻣﺘﺮ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻣﺘﻮاﻟﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻛﻞ اﻳﻦ ﻣﺤﺪوده ﻧﻴﺰ ﺑﺎزه آب ﺷﺮب ﻣﺤﺴﻮ ﻣﻲ ب ] ﺷﻮد33 [. 6 - 2 - 3 - ﺗﺎﻻب ﻫﺎ و رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺟﻬﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺷﺮاﻳﻂ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ وﻳﮋه زﻳﺴﺖ ﮔﺎه و ﺣﻴﺎت ﺟﻮاﻣﻊ ﮔﻴﺎﻫﻲ و ﺟﺎﻧﻮری واﺑﺴـﺘﻪ ﺑـﻪ ﻫﺎ آن ، ﺷﻌ ﺎع 150 ﻣﺘﺮی از ﺗﺎﻻب اﺳﺖ . ﻣﺤﺪوده ﺗﺎﻻب ﺑﺎ اﺳﺘﻌﻼم از اداره ﻛﻞ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﺳﺘﺎن ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻫﻢ . ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ) در ﻣﺤـﺪوده ﺣﻔـﺎﻇﺘﻲ ( ﻣﻘﻄﻮﻋـﺎ 150 ﻣﺘـﺮ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﻟـﻴﻜﻦ ﺑﺎﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﺼﻮﺑﻪ ﺷﻮرای ﻋﺎﻟﻲ ﺷﻜﺎرﺑﺎﻧﻲ و ﻧﻈﺎرت ﺑـﺮ ﺻـﻴﺪ ) ﻣﺼـﻮﺑﻪ ﺷـﻤﺎر ه 1 ، ﻣـﻮرخ12 /7/ 1346 ( درﺧﺼـﻮص ﺑﺨـﺶ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه رودﺧﺎﻧﻪ ﭼﺎﻟﻮس و ﺳﺮداب رود واﻗﻊ در ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن ﺑﻮﺷﻬﺮ ﻓﺎﺻﻠﻪ 200 ﻣﺘﺮ از ﻫـﺮ ﻃـﺮف رودﺧﺎﻧـﻪ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺣﺮﻳﻢ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . 6 - 2 - 4 - ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ آن دﺳﺘﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﻛﻪ ﻛﺎرﺑﺮی ﺷﺮب ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻳﺎ ﺟﺰو ﺗﺎﻻب ﻫﺎ و رودﺧﺎﻧﻪ ﻫـﺎ ی ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﺷـﺪه ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﺳﻪ ﻧﺎﺣﻴﻪ زﻳﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ :ﺷﻮد - ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ در ﻧﺎﺣﻴﻪ اول (A) : ﻣﻘﻄﻮﻋﺎ20 ﻣﺘﺮ از ﻣﻨﺘﻬﻲ اﻟﻴﻪ ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ اﺳﺖ : A=20M 58 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ در ﻧﺎﺣﻴﻪ دوم (B) : ﺑﺮاﺳﺎس رده ﺑﻨﺪی رودﺧﺎﻧﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﻣﻨﻈﻮر از رده ﺑﻨﺪی، ﺷﻤﺎره ﮔﺬاری ﺷﺎﺧﻪ اﺻﻠﻲ رودﺧﺎﻧﻪ و ﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎی ﻓﺮﻋـﻲ آن ﺑﻪ روش زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ : ﺷﺎﺧﻪ اﺻﻠﻲ رودﺧﺎﻧﻪ را ﺑﺎ ﺷﻤﺎره 1 ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﻮده و ﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎی ﻓﺮﻋﻲ را ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﻣﻲ رﻳﺰد ﺑﺎ ﻋﺪد 2 ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤـﻮده و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ روال ﻫﺮﭼﻪ اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت ﺑﻴﺶ ﻣﻲ ﺗﺮ ﺷﻮد، ﻋﺪد ﻣﻨﺼﻮب ﺑﻪ آن ﻧﻴﺰ ﺑﺰرگ ﺗﺮ م )ﺷﻮد ﻻزم ﺑﻪ ذﻛـﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ اﻳـﻦ روش ﻋﻜﺲ روش درﺟﻪ ﺑﻨﺪی رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ (. رده رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﺣﺮف (N) ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ آن در ﻧﺎﺣﻴﻪ دوم ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ زﻳﺮﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ :ﺷﻮد B= (150-A)/ (N+1) - ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ در ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺳﻮم (C) : ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ زﻳﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ) ﺷﻮد ﻫﻤﺎن ﻣ (:ﺧﺬﺎ C= 150-(A+B) 6 - 2 - 5 - ﺣﺮﻳﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻋﺒﺎرت از ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﻫﺎ ﻳﺎ ﺣﺮﻳﻢ ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻛﻴﻔﻲ در ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺑﺮای ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻫﺮﻛﺪام از ﺳﻄﻮح ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ، ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎ و ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺧﺎص ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ وﺿﻊ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻪﺑ . ﻃﻮرﻛﻠﻲ درﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ دو ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن دو ﻧﻮع ﻣﻘﻴﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﺮار زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ : − ذﺧﺎﻳﺮ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻛﻠﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ آب ﺧﻮان )ﻫﺎ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﺎﺣﻴﻪ ای در ﺳﻄﺢ آب ﺧﻮان ( − ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻳﺎ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﺑﺮداﺷﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت ﻫﺎی ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ) ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﻘﻄﻪ ای ﺑﺮای ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت ] ( 102 :[ 1 - ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﻘﻄﻪ ) ای ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت ( ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ درﺳﻄﺢ ﺣﻮﺿﻪ ﻳﻚ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت، ﺣﻔﺎﻇﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ را در ﻣﺤﺪوده ﻣﺠـﺎور ﻳـﻚ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت ﻳﺎ ﺣﻮﺿﻪ آن ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ .ﺷﻮد − اﻧﻮاع ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ درﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﻘﻄﻪ ای ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار و ﻣﻬﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭼﺎرﭼﻮب ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ روش ﺑﻪ ﻫﺎ ﻛﺎر ﻣﻲ رود ﻣﻌﻴﺎر ﻧﺎﻣﻴـﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻣﺮﻳﻜﺎ درﺳﺎل1993 ﭘﻨﺞ ﻣﻌﻴﺎر ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﭼـﺎه، ﭼﺸـﻤﻪ و ﻗﻨﺎت ﻫﺎ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 10 / 08 / 94 59 y ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻌﻴﺎر ﻓﺎﺻﻠﻪ، ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻳـﻚ ﺷـﻌﺎع ﺛﺎﺑـﺖ از ﭼـﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺗﺎ ﻣﺮز ﺣﺮﻳﻢ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗـﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴـﺮد . اﻳـﻦ روش ﺳﺎده ﺗﺮﻳﻦ و ارزان ﺗﺮﻳﻦ روش ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﺤﻠﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻓﺖ y اﻓﺖ ﻋﺒﺎرت از ﻛﺎﻫﺶ ارﺗﻔﺎع ﺳﻄﺢ آب ﭼﺎه در اﺛﺮ ﭘﻤﭙﺎژ اﺳﺖ . ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ اﻓﺖ درﺧﻮد ﭼـﺎه اﺗﻔـﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ و ﺑﺎ دور ﺷﺪن از ﭼﺎه ﻣﻴﺰان اﻓﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﺣﺪی ﻛﻪ ﺳـﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺗﺤـﺖ ﺗـﺎﺛﻴﺮ ﭘﻤﭙﺎژ ﻗﺮار ﻧﻤﻲ ﮔﻴﺮد . ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻣﺮز ﺷﻌﺎع ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﺎه ﭘﻤﭙﺎژ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻓـﺰاﻳﺶ ﮔﺮادﻳﺎن ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ، اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﻓﺖ ﺳﻄﺢ آب ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺟﺮﻳﺎن آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ را ﺑﻪ ﺳ ﻤﺖ ﭼـﺎه ﭘﻤﭙﺎژ اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ . ﻣﻌﻴﺎر اﻓﺖ ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺮزﻫﺎی ﻣﺤﺪوده ﺗﺎﺛﻴﺮ، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد و ﻣﺤﺪوده ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺮﻳ ﻢ ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﭼﺎه در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . ]102 [ y زﻣﺎن ﮔﺬر ﻣﻌﻴﺎر زﻣﺎن ﮔﺬر، ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن ﻣﺪت زﻣﺎن ﺣﺮﻛﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻳﺎ آﻻﻳﻨﺪه از ﻳﻚ ﻧﻘﻄـﻪ در ﺣـﺮﻳﻢ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت ﺗﺎ ﺧﻮدﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﻣﻌﻴـﺎر، ﻧﻘﺸﻪ ﺧﻄﻮط ﻫﻢ ارزش زﻣﺎن ﮔﺬر آﻻﻳﻨﺪه در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده زﻣﺎﻧﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی واﻗﻊ ﺑﻴﻦ ﺧﻄﻮط ﻫﻢ زﻣﺎن ﮔﺬر، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺮﻳﻢ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . y ﻣﺮزﻫﺎی ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻌﻴـﺎر ﻣﺮزﻫـﺎی ﺟﺮﻳـﺎن، ﺑـﺮای ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻣﺤـﻞ ﺧﻄـﻮط ﺗﻘﺴـﻴﻢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻳـﺎ ﻋـﻮارض ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ – ﻫﻴﺪروﻟﻮژﻳﻜﻲ، دﻳﮕﺮ ﻛﻪ ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ را ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود . اﻳﻦ ﻋـﻮارض ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ – ﻫﻴﺪ روﻟﻮژﻳﻜﻲ، ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت ﺷﺮﻛﺖ دارد، را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻲ .ﺷﻮد y ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻻﻳﻪ آب دار ﺑﺮای ﺟﺬب و ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻌﻴﺎر ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺟﺬب، اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ را ﻧﺸﺎن ﻣـﻲ دﻫـﺪ ﻛـﻪ ﺑ ﺨـﺶ اﺷـﺒﺎع و ﻏﻴﺮاﺷـﺒﺎع ﻳـﻚ آب ﺧـﻮان ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﺛﺮات آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ را ﻗﺒﻞ از اﻳﻦ ﻛﻪ ﺑﻪ ﭼـﺎه، ﭼﺸـﻤﻪ ﻳـﺎ ﻗﻨـﺎت ﺑﺮﺳـﻨﺪ از ﻃﺮﻳـﻖ ﻓﺮاﻳﻨـﺪﻫﺎی رﻗﻴﻖ ﺳﺎزی، ﭘﺨﺸﻴﺪﮔﻲ، ﺟﺬب و واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻳﺎ زوال ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﻨﺪ . اﻳﻦ روش ﺑﻪ داﻧﺶ ﻛﺎﻓﻲ در ﻣﻮرد ﻣﺪل ﺳﺎزی اﻧﺘﻘﺎل آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ، اﻃﻼﻋﺎ ت وﺳﻴﻊ در ﻣﻮرد ﻫﻴﺪروﻟﻮژی، زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ و ژﺋﻮﺷﻴﻤﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻴﺎز دارد . 60 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − اﻧﻮاع روش ﻫﺎ درﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﻘﻄﻪ : ای ﭼﻨﺪﻳﻦ روش ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت وﺟﻮد دارد ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ روش ﻛﺎر و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ﺑـﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮده و اﻧﺘﺨﺎب ﻫﺮﻳﻚ از آن ﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد، ﺷﺮاﻳﻂ ﻫﻴﺪروژﺋﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ و اﻫﺪاف وﻳﮋه ای ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد : y روش ﺷﻌﺎع ﺛﺎﺑﺖ دل ﺧﻮاه در اﻳﻦ روش در اﻃﺮاف ﻫﺮﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻳﻚ داﻳﺮه ﺑـﺎ ﺷـﻌﺎع ﻣﺸﺨﺺ رﺳﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺣﺮﻳﻢ آن اﺳﺖ . اﻳﻦ روش ﺳﺎده و ارزان ﺑﻮده ﺑﻪ ﻣﻬﺎرت ﻓﻨـ ﻲ ﭼﻨﺪاﻧﻲ ﻧﻴﺎز ﻧﺪارد . y روش ﺷﻌﺎع ﺛﺎﺑﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه در اﻳﻦ روش ﺑﺮای ﻫﺮ زﻣﺎن ﮔﺬر وﻳﮋه، ﻳﻚ ﻣﺮز داﻳﺮه ای ﺷﻜﻞ ﺣﻮل ﻫﺮ ﺣﻠﻘﻪ ﭼﺎه، ﭼﺸـﻤﻪ ﻳـﺎ ﻗﻨـﺎت رﺳﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻌﺎع داﻳﺮه از ﻣﻌﺎدﻟﻪ زﻳﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ :ﺷﻮد QT R nH = π R =ﻧﺮخ ﭘﻤﭙﺎژ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت n =ﺗﺨﻠﺨﻞ آّب ﺧﻮان ) درﺻﺪ ( H =ﻃﻮل اﺳﻜﺮﻳﻦ ﭼﺎه ، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت (ﻣﺘﺮ ) T = زﻣﺎن ﮔﺬر ﺗﺎ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨﺎت ﭘﻤﭙﺎژ ) ﺳـﺎل ( ﻛـﻪ ﺑﺮاﺳـﺎس ﻫﻴـﺪروژﺋﻮﻟﻮژی وﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ ﻣﻨﺒـﻊ آﻻﻳﻨﺪه اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻲ ﺷﻮد π = 14 /3 ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻓﻮق ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ آﺑﻲ ﻛﻪ در ﻳﻚ دوره زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻳﻚ ﭼﺎه ﭘﻤﭙﺎژ ﻛﺮد ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . y روش اﺷﻜﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﺎده ﺷﺪه اﻳﻦ روش از ﻣﺪل ﻫﺎی ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺑﺮای اﻳﺠﺎد ﺷﻜﻞ ﻫﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﭼﺎه، ﭼﺸـﻤﻪ و ﻗﻨـﺎت ﺑـﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻫﻴﺪروژﺋﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻧﻤﺎﻳﺎن ﮔﺮ، زﻣﺎن ﮔﺬر و ﻣﺮزﻫﺎی ﺟﺮﻳﺎن اﺳﺘﻔﺎ ده ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ ﻣﺪل y ﻫﺎی ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ اﻳﻦ ﻣﺪل ﻫﺎ از ﻳﻚ ﺳﺮی ﻣﻌﺎدﻻت، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺮﺳﻴﻢ ﺣﺮﻳﻢ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﻗﻨـﺎت اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ و ﺑﺮای درک ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺷﺒﻜﻪ ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻔﻴﺪﻧﺪ . y ﺑﺮداﺷﺖ ﻫﺎی ﻫﻴﺪروژﺋﻮﻟﻮژﻳﻚ در اﻳﻦ روش از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ژﺋﻮﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ر دﻳﺎﺑﻲ رﻧﮕﻲ ﺑﺮای ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻣﺮزﻫﺎی ﺟﺮﻳﺎن و ﺗﻌﻴﻴﻦ زﻣﺎن ﮔﺬر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 10 / 08 / 94 61 y ﻣﺪل ﺳﺎزی ﻋﺪدی در اﻳﻦ روش از ﺗﻜﻨﻴﻚ ﻫﺎی ﻣﺪل ﺳﺎزی ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮی ﺑﺮای ﺷﺒﻴﻪ ﺳﺎزی ﺳﻪ ﺑﻌﺪی ﻣﺮزﻫﺎی آب ﺧـﻮان ﺑـﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻻت ﻋﺪدی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻴﺶ . ﺗﺮ ﻳﻦ ﺗﺎﻛﻴﺪ در اﻳﻦ روش ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻬﻴـﻪ ﻣـﺪل ر ﻳﺎﺿﻲ ﺟﺮﻳﺎن و ﻣﺪل اﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ اﺳﺖ . ]102 [ 2 - ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﺎﺣﻴﻪ ای ) ﺳﻄﺢ آب ﺧﻮان ( ﺣﺮﻳﻢ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﺳﻄﺢ ﻳﻚ ﺣﻮﺿﻪ، ﻳﻚ آب ﺧﻮان ﻳﺎ ﮔﺮوﻫﻲ از آب ﺧـﻮان ﻫـﺎ ﻣﻄـﺮح ﺑﺎﺷـﻨﺪ . ﻋـﻼوه ﺑـﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت، ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ آب ﺧﻮان ﻧﻴﺰ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ . اﺳﺘﻔﺎده از ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔـﻲ ﻧﺎﺣﻴـﻪ ای، وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮی ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ) ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ( در ﻣﻘﻴـﺎس ﻧﺎﺣﻴـﻪ، ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ روش ﻛﻼﺳﻴﻚ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت اﺳﺖ . − ﺿﺮورت ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﺎﻇﺖ آب ﺧﻮان ﻫﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻟﻮدﮔﻲ، اﻋﻤـﺎل ﻣﺤـﺪودﻳﺖ ﺑـﺮ ﻛـﺎرﺑﺮی اراﺿـﻲ ﻣﻮﺟـﻮد و آﻳﻨـﺪه و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ از آب ﺧﻮان ﻫﺎ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی دﻓﻦ ﭘﺴـﻤﺎﻧﺪ، ﺿـﺮوری اﺳـﺖ . اﻣـﺎ در اﻳـﻦ ﺑـﻴﻦ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارد ﭼﺮا ﻛﻪ از دﻳﺪﮔﺎه اﻗﺘﺼﺎدی – اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻛﻞ ﻣﺤﺪوده آب ﺧﻮان را ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮی ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻤﻨﻮع ﻛﺮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻘﺮون ﺑﻪ ﺻﺮﻓﻪ و ﻣﻌﻘﻮل اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺟﺎی اﻋﻤﺎل ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺮ ﻛﺎرﺑﺮی اراﺿﻲ و ﻣﻴﺰان ﺑﺮداﺷﺖ، در ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻌﺮﻳﻒ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﻛﻨﺘﺮل ﻻزم درﺣﻔﺎﻇﺖ ا ز ﻛﻴﻔﻴـﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ، از ﻇﺮﻓﻴـﺖ ﻣﻴﺮاﻳـﻲ ﻃﺒﻴﻌـﻲ آﻻﻳﻨـﺪه ) ﺧﻮدﭘـﺎﻻﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه ( درﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ ﺟﺎی آن ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی آب ﺧﻮان ﻣﻤﻨﻮع ﺷﻮد ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺎرﺑﺮی، ﺑﺮای ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﺴﺎس و ﻣﺴﺘﻌﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺣﺮﻳﻢ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان و ﺷﻌﺎع ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻴﺰان آﻻﻳﻨﺪه ﻫـﺎ ، ﺑـﺮای آب ﺧـﻮان ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻮد ﻛﻪ در واﻗﻊ اﻳﻦ اﻣﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﭼﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ و در ﻛﺠﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺧﻄﺮ آﻟﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻮد و ﭼﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮﻧﺪ . ]33 [ 6 - 3 - ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ذاﺗﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ذاﺗﻲ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ﻪﺑـ . ﻃـﻮرﻛﻠﻲ ﻣﻌﻴﺎرﺧﺼﻮﺻـﻴﺎت ذاﺗـﻲ ﺑـﻪ ﺷـﺎﺧﺺ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ) ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ( ، آورد رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ آب ) ی ﺳﻄﺤﻲ ( ، دوام آب ﺧـﻮان ) زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ( وﺧﺼﻮﺻـﻴﺎت زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی ﺷﺪه اﺳﺖ . 62 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 6 - 3 - 1 - ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ آب − رﻧﮓ ﺧﺎﻟ آب : ﺺ ﺑﻲ رﻧﮓ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ وﺟﻮد رﻧﮓ در آب ﻧﺸﺎﻧﻪ وﺟﻮد ﻧـﻮﻋﻲ ﻧﺎﺧﺎﻟﺼـﻲ در آن اﺳـﺖ . ﺑﻌﻀـﻲ از اﻣﻼح ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻫﻦ ﻳﺎ ﻛﺮوم و ﺑﺮﺧﻲ از ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ آب را رﻧﮕﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ .  ﺻـﺮف رﻧﮕـﻴﻦ ﺑﻮدن، ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻣﻀﺮ ﺑﻮدن آب ﻧﻴﺴﺖ، ﻣﺜﻼ آب ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻣﻨﺎﻃﻖ زﻏﺎل ﺳﻨﮓ ) ﺗﻮرب ( ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ، رﻧﮕـﻴﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ، وﻟﻲ زﻳﺎن آور ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ . اﺛﺮ آن ﻫﺎ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻮر ﺧﻮرﺷﻴﺪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺟـﺬب آب ﺷـﻮد و ﺑـﻪ اﻧﺪازه ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻋﻤﻞ ﻓﺘﻮﺳﻨﺘﺰ ﺑﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن آﺑﺰی ﻧﻮر ﻧﺮﺳ ﺪ و ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻞ ﻓﺘﻮﺳـﻨﺰ در آب، ﻛـﺎﻫﺶ ﺗﻮﻟﻴـﺪ اﻛﺴ ﻴﮋن را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . ]34 [ − ﻛﺪورت : ﻛﺪورت آب ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺑﻪ دﻟﻴـﻞ وﺟـﻮد ذرات ﻣﻌﻠـﻖ ﺑﺨﺼـﻮص ذرات ﺧـﺎک رس اﺳـﺖ . در ﺑﺮﺧـﻲ از ﻣـﻮارد، ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ذرات ذﻏﺎل و ﭼﻮب و ﺣﺘـﻲ ذرات ﺑـﺮگ ﮔﻴﺎﻫـﺎن و اﻧـﻮاع ذرات ﻣﻌﻠـﻖ دﻳﮕـﺮ در آب ﺑﺎﻋـﺖ ﻛـﺪورت آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . آب اﻏﻠﺐ رودﻫﺎ در ﻓﺼﻞ ﺑﻬﺎر ﭘﺲ از ﻫﺮ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪ ﻛﺪر ﻣﻲ ﺷﻮد . آب ﺑﺎران، وﻗﺘـﻲ در ﺳـﻄﺢ زﻣـﻴﻦ ﺟﺎری ﻣﻲ ﺷﻮد، آن ﭼﻪ را ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻞ ﻳﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺧﻮد ﻣﻲ ﺑﺮد . وﺟﻮد ﻛﺪورت ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﺟـﺬب ﻧـﻮر ﺧﻮرﺷـﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد و رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن آﺑﺰی را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ . درﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ و ﺗﺮاﻛﻢ ﻣﻘﺪاری ﮔﻞ وﻻی در ﻛﻒ رود، ﺑﺴﺘﺮ آن ﺑﺮای ﺗﺨﻢ رﻳﺰی و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎﻫﻴﺎن ﻧﺎﻣﺴﺎﻋﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻛﺪورت، آب را ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺧﺎﻧﮕﻲ و ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻧﻴﺰ ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻮﺷﺎﺑﻪ ﻫﺎی ﻏﻴﺮاﻟﻜﻠﻲ و ﻛﻨﺴﺮوﺳﺎزی ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﻣﻲ ﺳﺎزد . − ﺣﺮارت : ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ دﻣﺎی آب ﻳﻚ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ اﺳـﺖ . ﻳﻜـﻲ از ﻋﻠـﻞ اﻓـﺰاﻳﺶ ﺣـﺮارت آب، اﺳـﺘﻔﺎده از آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻳﺎ درﻳﺎﭼﻪ ﺑﺮای ﺧﻨﻚ ﻛﺮدن ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﻫﺎی ﺑﺮق اﺳﺖ . آﺑﻲ ﻛﻪ از اﻳﻦ ﻧﻴﺮوﮔـﺎه ﻫـﺎ ﺑـﻪ رود ﻳـﺎ درﻳﺎﭼـﻪ ﺑـﺎز ﻣﻲ ﮔﺮدد، ﺣﺪاﻗﻞ 70 درﺟﻪ از آب آن ﻫﺎ ﮔﺮم ﺗﺮ اﺳﺖ و اﻳﻦ اﺧﺘﻼف درﺟـﻪ ﺣـﺮارت ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ داﻳﻤـﻲ ﺑـﻮدن ﺑﺎزﮔﺸﺖ آب ﮔﺮم، ﻣﻨﻄﻘﻪ وﺳﻴﻌﻲ از رود ﻳﺎ درﻳﺎﭼﻪ را ﮔﺮم ﺗﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺷﺮاﻳﻂ زﻧﺪﮔﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﺟﺎﻧﻮران را ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ دﻫﺪ و ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ را در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﺣﻴﻮاﻧﺎت آﺑﺰی ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺟﺪول )6 - 1( ﺟﺪول 6 - 1 - ﺣﺪود ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﺠﺎز وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ]55 [ ردﻳﻒ وﻳﮋﮔﻲ ﺣﺪ ﻣﻄﻠﻮب ﻣﻘﺪار ﻣﺠﺎز واﺣﺪ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی 1 ﻛﺪورت ﺗﺮﻛﻢ ﻳﺎ ﻣﺴﺎوی1 ﺣﺪاﻛﺜﺮ5 NTUª 2 رﻧﮓ - ﺣﺪاﻛﺜﺮ15 ﭘﻼﺗﻴﻦ،ﻛﺒﺎﻟﺖ ﺑﺮای رﻧﮓ ﺣﻘﻴﻘﻲ آبT.C.U 3 ﺑﻮ ﺣﺪاﻛﺜﺮ2واﺣﺪ در12درﺟﻪ ﺳﻴﻠﺴﻴﻮس وﺣﺪاﻛﺜﺮ3واﺣﺪ در25درﺟﻪ ﺳﻴﻠﺴﻴﻮس - رﻗﻢ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﻮ ) TON ( 4 pH 5/6 - 5/8 /. 9 - 5/6 - ﻳﺎدآوری1:ﻧﻈﺮ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﻛﺪورت،رﻧﮓ وpHﻋﻼوه ﺑﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﺬﻳﺮش ﺑﻮدن آب،در ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ آب ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻧﻘﺶ دارﻧﺪ،ﺑﺮای آﻧﻬﺎ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻣﺠﺎز ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻳﺎدآوری2:ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻛﺪورت ﻛﻢ ﺗﺮ ﻳﺎ ﻣﺴﺎوی ﻳﻚ ان ﺗﻲ –-ﻳﻮ در ﺧﺮوﺟﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ی ﻣﺘﻌﺎرف آب،اﻟﺰاﻣﻲ اﺳﺖ. ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 10 / 08 / 94 63 6 - 3 - 2 - ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ) آﻟﻮدﮔﻲ ( ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آب آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻋﺒﺎرت ا ﺳﺖ از ورود ﻧﺎﺧﺎﻟﺼﻲ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در آب، ﺑﻪ اﻧﺪازه ای ﻛﻪ آب را از ﻧﻈﺮ آﺷﺎﻣﻴﺪن ﻳﺎ ﻣﺼﺎرف دﻳﮕﺮ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﻛﻨﺪ . اﻳﻦ ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ از ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻛﺸﺎورزی، ﺗﺠﺎری ﻳﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑـﻪ آب وارد ﻣﻲ ﺷﻮد . آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آب ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺗﺮﻳﻦ و ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ اﺳﺖ، زﻳـﺮا ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ اﺛـﺮات ﺑﻌﻀـﻲ از ﺳـﻤﻮم و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺮ روی اﻧﺴﺎن و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎن آور اﺳﺖ، ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ آب آﻟﻮده ﺑـﻪ ﺳـﻤﻮم و ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ . ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮدن ﻣﻮاد ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﺻـﻨﺎﻳﻊ ﺳـﺒﺐ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ ﺗﻌﻴـﻴﻦ و ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻏﻠﻈﺖ و اﻧﻮا ع آﻟﻮده ﺳﺎزﻫﺎ و ﺑﺮﻃﺮف ﻛﺮدن و ﻛﻨﺘﺮل ﻫﺎ آن ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻐﺮﻧﺞ و ﻣﺸﻜﻞ ﺷﻮد . ﻣﺜﻼ ﻓﺎﺿﻼب اﻧـﻮاع ﺻـﻨﺎﻳﻊ ﻓﻠﺰی ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎری از آن ﻫﺎ ﺳﻤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﻏﻠﻈﺖ اﻧﻮاع ﻓﻠﺰات در آب ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻓﺎﺿﻼب ﺑﻌﻀﻲ ﺻـﻨﺎﻳﻊ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﺤﺘﻮی ﻣﻮاد ﺳﻤﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎ ت ﺳﻴﺎﻧﻮر، آرﺳﻨﻴﻚ و ﻏﻴﺮه ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺎ ورود اﻳـﻦ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﻮاد ﺳﻤﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ رﻓﺘﻪ رﻓﺘﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ و ﺑﻪ ﻣﻘﺪاری ﺑﺮﺳﺪ ﻛﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از آن آب را ﺑﺎ ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖ ﺗﻮام .ﻛﻨﺪ ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آﻟﻲ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ اﻧﻮاع ﺻﻨﺎﻳﻊ ﭘﺘﺮوﺷﻴﻤﻲ ) ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻧﻔﺖ و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آن ( اﺳـﺖ، ﻣﺤﺘﻮی ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدی ﻣﻮاد آﻟﻲ زﻳﺎن آور اﺳﺖ . ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﺋﻴﺪروﻛﺮﺑﻮرﻫﺎی ﻛﻠﺮدار ) ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻣﺮﻛﺐ از ﻛﺮﺑﻦ، ﻫﻴـﺪروژن، اﻛﺴﻴﮋن و ﻛﻠﺮ ( و ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدی ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ آﻓﺎت ﻧﺒﺎﺗﺎت و ﻋﻠﻒ ﻫﺎی ﻫﺮز ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ .ﻧﺪ رو ﺟﺪول6 - 2 - ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺠﺎز ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﺪﻧﻲ ]55 [ ردﻳﻒ ﻧﻮع ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺣﺪاﻛﺜﺮﻣﺠﺎز 1 آرﺳﻨﻴﻚ As 01 /0 2 آزﺑﺴﺖ - 7 MFL 3 ﺳﺮب Pb 01 /0 4 ﻛﺮوم Cr 05 /0 5 ﺳﻠﻨﻴﻮم Se 01 /0 6 ﻛﺎدﻣﻴﻮم Cd 003 /0 7 آﻧﺘﻴﻤﻮان Sb 02 /0 8 ﺟﻴﻮه ) ﻣﻌﺪﻧﻲ( Hg 006 /0 9 ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن Mo 07 /0 10 ﺳﻴﺎﻧﻮر CN 07 /0 11 ﺑﺮB 5/0 12 ﻧﻴﻜﻞ Ni 07 /0 13 ﺑﺎرﻳﻢ Ba 7/0 14 واﻧﺎدﻳﻮم V 1/0 6 - 3 - 3 - ﻛﻴﻔﻴﺖ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ و رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ آن در ﺣﺪی ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ ﻣﺼـﺮف آن ﺟﻬﺖ آﺷﺎﻣﻴﺪن، ﻋﺎرﺿﻪ ﺳﻮﺋﻲ در ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻳﺎ درازﻣﺪت، ﺑﺮای ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن اﻳﺠﺎد ﻧﻜﻨﺪ . ]56 [ 64 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻣﻮرد ﺗﻬﻴﻪ و ﺗ ﺎ ﻣﻴﻦ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺠﻤﻮع آب ﺷﺮب و ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﻛﻤﻴﺘﻲ، ﻛﻴﻔﻴـﺖ آب ﻧﻴﺰ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ . ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﻛﻪ در ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻧﺰوﻻت ﺟﻮی ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آﻳﺪ، ﻧﺎﺷﻲ از ﮔﺎزﻫﺎی ﻣﻮﺟـﻮد در ﺟـﻮ و ﻣـﻮا د ﻗﺎﺑـﻞ ﺣﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ آب ﺑﻪ ﺧﻮ ﻣﻲ د ﮔﻴﺮد . ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ، آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﺳﺎﺧﺖ دﺳـﺖ ﺑﺸـﺮ ﻧﻴـﺰ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ وارد آب ﺷـﺪه و ﺑـﺪون ﺗﺼﻔﻴﻪ، ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن ﻧﻮﺷﻴﺪه ﺷﻮد ﻫﻢ . ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه ﻛﻪ آب ﻋﺎﻣﻞ اﻧﺘﻘﺎل آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻣﻴﻜﺮوﺑـﻲ اﺳـﺖ . در ﺑﺨـﺶ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آب، از ﺟﺪاول 9 و 10 اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻛﻴﻔﻴﺖ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ1388 اﺳ ﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق اﻟﺬﻛﺮ، در زﻳﺮ ﺷﺎﺧﺺ وﺿﻌﻴﺖ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺷﺮب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ذاﺗـﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﻳﻜﻲ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آورده ﻣﻲ :ﺷﻮد − ﺷﺎﺧﺺ وﺿﻌﻴﺖ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺷﺮب ﺑﺎ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ اﻃﻼﻋﺎت و داده ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ آب در ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای، دﻳـﺎﮔﺮام ﺷـﻮﻟﺮ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺒﻨﺎی ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻛﻴﻔﻴﺖ آب در ﺷﺶ ﻃﺒﻘﻪ ﺑـﻪ ﺷـﺮح زﻳﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ :ﺷﻮد y ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺷﺮب ﺧﻮب y ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل y ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺷﺮب ﻧﺎﻣﻄﺒﻮع y ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ y ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﺷﺮب y ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺎﻳﺎن ذﻛﺮ اﺳﺖ در ﺻﻮرت ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺑﺎﻧﻚ ﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری و آﻧﺎﻟﻴﺰ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی آﻟـﻮدﮔﻲ، ﻣـﻲ ﺗـﻮان از ﺳـﺎﻳﺮ روش ﻫﺎ ﻧﻈﻴﺮ WQI ﻧ ﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد . ]29 [ 6 - 3 - 4 - ﻛﻴﻔﻴﺖ آب از ﻧﻈﺮ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای آن ﻛﻪ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و ﻳﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ در ﻛﺸﺎورزی ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗـﺮار ﮔﻴﺮﻧـﺪ ﺑﺎﻳﺴـﺘﻲ از ﻧﻈـﺮ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻻزم اﺳﺖ دو ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻬﻢ ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ EC و ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺬب ﺳﺪﻳﻢ ( S.A.R) آب ﻫﺎی ﻓـﻮق اﻟـﺬﻛﺮ ﻣﺸﺨﺺ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺮاﺳﺎس ﺣﺪود ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻓﻮق، ﻫـﺎ آب از ﻧﻈـﺮ اﺳـﺘﻔﺎده در ﻛﺸـﺎو رزی ﺑـﻪ ﭼﻬـﺎر ﻛـﻼس ﺧﻴﻠﻲ ﺧﻮب، ﺧﻮب، ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﺑﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ]27 [ - ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﻛﻪ واﺣﺪ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی آن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻴﻠﻲ ﻣﻮس ﺑﺮ ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮ ﻳﺎ ﻣﻴﻜﺮو ﻣﻮس ﺑﺮ ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮ و در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ ﺑﺮ ﻣﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺷﺪت ﺷﻮری آب اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﻛﻼس ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی ﻣـﻲ ﺷـﻮد، ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 10 / 08 / 94 65 ﺟﺪول )6 - 3 .( آب ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻘﺪار ﻫﺪاﻳﺖ از ﻫﺎ آن5000 ﻣﻴﻜﺮوﻣﻮس ﺑﺮ ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺮای اﻣﻮر زراﻋـﻲ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻧﺒﻮده و ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﺳﺒﻚ ﻛﻨﻨﺪه و ﺗﻘﻠﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ، اﻣﻼح ﻫﺎ آن ﺗﻘﻠﻴﻞ ﻳﺎﺑﺪ . ﺟﺪول 6 - 3 - ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ آب ﮔﺮوه درﺟﻪ ﻛﻴﻔﻲ ﺷﻮری ﻣﻘﺪار ﻛﻤﻲ EC ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻴﻜﺮوﻣﻮس ﺑﺮ ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮ ﻋﻼﻣﺖ ﮔﺮوه ﻛﻴﻔﻴﺖ آب 1 ﻛﻢ250 - 0/0 C1 ﻋﺎﻟﻲ 2 ﻣﺘﻮﺳﻂ 750 - 250 C2 ﺧﻮب 3 زﻳﺎد 2250 - 750 C3 ﻣﺘﻮﺳﻂ 4 ﺧﻴﻠﻲ زﻳﺎد ﺑﻴﺶ ازﺗﺮ2250 C4 ﺑﺪ - ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺬب ﺳﺪﻳﻢ اﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖ S.A.R ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺷﺪت ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﺑﻮدن آب اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺷـﺎﺧﺺ ﻗﺒﻠـﻲ ﺑـﻪ ﭼﻬﺎر ﻛﻼس ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﺷﺮح ﺟﺪول )6 - 4( ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ :ﺷﻮد ﺟﺪول 6 - 4 - ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺬب ﺳﺪﻳﻢ آب ﮔﺮوه درﺟﻪ ﻛﻴﻘﻲ ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﻣﻘﺪار ﻛﻤﻲ S.A.R ﻋﻼﻣﺖ ﮔﺮوه ﻛﻴﻔﻴﺖ آب 1 ﻛﻢ10 - 0 S1 ﻋﺎﻟﻲ 2 ﻣﺘﻮﺳﻂ 18 - 10 S2 ﺧﻮب 3 زﻳﺎد 26 - 10 S3 ﻣﺘﻮﺳﻂ 4 ﺧﻴﻠﻲ زﻳﺎد 32 - 26 S4 ﺑﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻛﻤﻲ ذﻛﺮ ﺷﺪه در ﺟﺪاول ﻓﻮق، در ﻣﺠﻤﻮع ﺷﺎﻧﺰده ﮔﺮوه آب از ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎی C ) ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ و ( S )ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺟﺬب ﺳﺪﻳﻢ ( ﺑﺎ ﻋﻼﻳ ﻢ C1S1 ﺗﺎC4S4 ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : آب y ﻫﺎی ﺧﻴﻠﻲ ﺧﻮب ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖ C1S1 y آب ﻫﺎی ﺧﻮب ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖ C1S2 , C2S2, C2S1 y آب ﻫﺎی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖC2S3 ,C3S2 ,C3S1 ,C1S3 ,C3S3 y آب ﻫﺎی ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﻳﺎ ﺑﺪ ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖ C4S3 ,C4S2 ,C4S1 ,C4S4 ,C3S4 ,C2S4 ,C1S4 ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻼ ﻳ ﻢ ﺷﺎﻧﺰده ﮔﺎﻧﻪ ﻓﻮق، ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﺸﺨﻴﺺ داد ﻛﻪ ﻫﺮ ﻗﺪر اﻧﺪﻳﺲ ﻫﺎی ﻋﺪدی ﺣﺮوف C و S ﺑﺰرگ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪ، آب از ﻧﻈﺮ ﻛﺸﺎورزی از ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﻣﺮﻏﻮﺑﻴﺖ ﺗﺮ ﻛﻢ ی ﺑﺮﺧﻮردار ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ]27 [ 6 - 3 - 5 - ﻛﻴﻔﻴﺖ آب از ﻧﻈﺮﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻫﺎی اﻳﺮان اﻏﻠﺐ ﺑﺮای ﺻﻨﻌﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﻴﺴﺖ، ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ آب ﺗﺮ ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ و ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺪون ﺗﺼﻔﻴﻪ از ﻟﺤﺎظ ﺳﺨﺘﻲ، در ﺻﻨﻌﺖ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ . اﻣﻜﺎن اﺳﺘﻔﺎده از آب ﻫﺎ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ و درﺟﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ آن ﻫﺎ، ﻓﺮق ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ) ﻛﺮدواﻧﻲ، ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺴﺎﻳﻞ آب در اﻳﺮان ، آب ( ﻫﺎی ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده در ﺑﺨـﺶ 66 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﻪ ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ ﺳﺨﺘﻲ، درﺟﻪ ﻗﻠﻴﺎﻳﻴﺖ و ﺷﻮری ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛـﻪ ﺑﺮﺣﺴـﺐ درﺟـﻪ، ﺿـﺮورت ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻳﺎﻋﺪم ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﺮح ﺟﺪول )6 - 5( ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : ﺟﺪول 6 - 5 - ﻛﻴﻔﻴﺖ آب از ﻧﻈﺮ ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺷﻮری ﻛﻞ ﻣﻴﻠﻲ ﮔﺮم در ﻟﻴﺘﺮ درﺟﻪ ﻗﻠﻴﺎﺋﻴﺖ ﻣﻴﻠﻲ ﮔﺮم در ﻟﻴﺘﺮ ﺳﺨﺘﻲ ﻛﻞ ﻣﻴﻠﻲ ﮔﺮم در ﻟﻴﺘﺮ ﻧﻮ ع آب از ﻧﻈﺮ ﺳﺨﺘﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻻزم اﺳﺖ 1500 400 50 درﺟﻪ ﻳﻚ از ﻧﻈﺮ ﺳﺨﺘﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻛﺎﻣﻞ ﻻزم اﺳﺖ 5000 - 3000 400 150 درﺟﻪ دو از ﻧﻈﺮ ﺳﺨﺘﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻛﺎﻣﻞ ﻻزم اﺳﺖ. 10000 - 8000 1000 250 درﺟﻪ ﺳﻪ 6 - 3 - 6 - آورد رودﺧﺎﻧﻪ و دوام آب ﺧﻮان ﺧﺼﻮﺻـﻴﺎت آورد رودﺧﺎﻧـﻪ ﻫـﺎ آب ) ی ﺳـﻄﺤﻲ ( و دوام آب ﺧـﻮان ﻫـﺎ آب ) ی زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ( در ﺳـﻄﺢ ﺧـﺮد ) دﺷـﺖ ﻫـﺎ و رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ی ﻛﺸﻮر ( ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﺷﺎﺧﺺ آورد ﺳﺎﻻﻧﻪ رودﺧﺎﻧﻪ (MCM/Y) : آورد ﺳﺎﻻﻧﻪ رودﺧﺎﻧﻪ، ﺑﺮاﺳﺎس ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺷـﺮﻛﺖ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان ) ﺗﻤﺎب ﺳﺎﺑﻖ ( ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوه اﺻﻠﻲ ذﻳﻞ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ : y رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺑﺎ آورد ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﻴﺶ از MCM 700 y رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺎ آورد ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﻴﻦ MCM 700 - 100 y رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﻮﭼﻚ ﺑﺎ آورد ﺳﺎﻻﻧﻪ از ﺗﺮ ﻛﻢMCM 100 )ﻫﻤﺎن ﻣﺎﺧﺬ (. − ﺷﺎﺧﺺ وﺿﻌﻴﺖ دوام آب ﺧﻮان : y ﺑﺤﺮاﻧﻲ : زﻣﺎن دوام آب ﺧﻮان زﻳﺮ 100 ﺳﺎل y ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺤﺮاﻧﻲ : ﻣﺪت زﻣﺎن دوام آب ﺧﻮان 250 - 100 ﺳﺎل y ﻧﺮﻣﺎل : ﻣﺪت زﻣﺎن دوام ﺧﻮ آب ان ﺑﺎﻻﺗﺮ از 250 ﺳﺎل ]27 [ - ﻫﻴﺪروﻟﻮژی رودﺧﺎﻧﻪ و ﺗﻐﻴﻴﺮات آب و ﻫﻮا ﺗﻐﻴﻴﺮ رژﻳﻢ رودﺧﺎﻧﻪ و ﺣﺠﻢ آب در ﻓﺼﻮل ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﺎل، از اﺛﺮات ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ اﻳﺠﺎد ﺳﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﺛﺮات ﻓﻮق ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﻣﺜﺒﺖ ﻳﺎ ﻣﻨﻔﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻛﻤﻲ ﻓﻮق ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻫﻴﺪروﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﻫﻴﺪروﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺳـﺪ را ﻧﻴـﺰ ﺑـﻪ ﻫﻤـﺮاه دارد . ﺳﻴﻞ ﮔﻴﺮ ﺷﺪن ﻣﻨﻄﻘﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺳﺪ ﻧﻴﺰ از ﻋﻮارض دﻳﮕﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺗﻐﻴﻴﺮ در اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ آب ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺣﺘﻲ در ﻧﻘﺎط دورﺗﺮ ﻧﻈﻴﺮ ﻣﺼﺐ رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻴﺰ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻲ ﺷـﻮد . ﻛـﺎﻫﺶ ﻣـﻮاد رﺳـﻮﺑﻲ در ﻣﺼـﺐ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺳﻮاﺣﻞ و ﺗﻐﻴﻴﺮ د ر اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﺎﺣﻞ و ﻣﺼﺐ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻠﻴﻞ ﻗﺪرت ﺧﻮدﭘﺎﻻﻳﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . در رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی داﻧﻮب و راﻳـﻦ اﻳﺠـﺎد ﺳـﺪﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ و درﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻗﺪرت ﺧﻮدﭘﺎﻻﻳﻲ آن ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻳﺠﺎد ﺳﺪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮوز آﻟﻮدﮔﻲ 10 / 08 / 94 67 ﺟﺰﺋﻲ و ﻣﺤﻠﻲ ﻧﻴﺰ در آب و ﻫﻮای ﻣﻨﻄﻘﻪ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻪ و ﺗﻐﻴﻴﺮات دﻣﺎی آب از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻣـﺎی آب در ﻣﺮاﺣﻞ ﺑﻌﺪی ﺑﺮ اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ و ﺑﺮ روی ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎک ﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺷﺪه اﺛﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارد . 6 - 3 - 7 - ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ذاﺗﻲ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ) ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻛﺎرﺳﺖ و ﻏﻴﺮﻛﺎرﺳﺖ ( ﺑﻪ ﺳﻴﻤﺎی ﻣﺮﻛﺒﻲ از ﻫﻤﻪ ﻧﺎﻫﻤﻮاری ﻫﺎ و ﭘﺪﻳﺪه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻛﻪ در اﺛﺮ آب ﺧﻮرﻧﺪه، در ﺳﺎزﻧﺪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻞ، ﺑـﺎ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت وﻳﮋه ﻫﻴﺪروﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آﻳﻨﺪ، اﺻﻄﻼﺣﺎ ﻛﺎرﺳﺖ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ . ﺣﺪود 25 درﺻﺪ از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬـﺎن ﻧﻴـﺎز آب ﺷﺮب، ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺧﻮد را از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻛﺎرﺳﺖ ﺗ ﺎ ﻣﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . در اروﭘﺎ ﺣﺪود 3 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮﻣﺮﺑـﻊ ﺳـﻨﮓ ﻛﺮﺑﻨﺎﺗـﻪ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻔﺮه ﻫﺎی ﻛﺎرﺳﺘﻴﻚ ﻫﺴﺘﻨﺪ وﺟﻮد دارﻧﺪ . ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺷﻬﺮﻫﺎی دﻧﻴﺎ ﻣﺜـﻞ ﮔﺮﻧﻮﺑـﻞ، وﻳﻨـﺎ و اﻳﻨﺴـﺒﺮوک ﺗﻤـﺎم ﻧﻴـﺎز آﺑﻲ ﺷﺎن را از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺎرﺳﺖ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻫﻢ . ﭼﻨﻴﻦ ﻛﺎرﺳـﺖ ﻧﻘـﺶ ﻣﻬﻤـﻲ در ﻧﻴﺎزﻫـﺎی ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﺷـﺮب، ﻛﺸـﺎورزی درﺷﻤﺎل اﻓﺮﻳﻘﺎ اﻳﻔﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ]85 [ در اﻳﺮان ﭘﺪﻳﺪه ﻫﺎی ﻛﺎرﺳﺘﻲ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺎرﺳﺘﻴﻚ، در زاﮔﺮس، اﻟﺒﺮز، ﺣﻮﺿﻪ رﺳﻮﺑﻲ ﻛﭙﻪ داغ و ﻫﺰار ﻣﺴﺠﺪ وﺟﻮد دارﻧـﺪ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺎرﺳﺘﻴﻚ در ﻛﺸﻮر و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻘﺶ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ای ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ در ﺗـ ﺎ ﻣﻴﻦ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ دا رد و ﺑﺎ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ در ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎی ﻣﺤﻠﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻛﺎرﺳـﺘﻲ ﺗﻨﻬـﺎ ﻣﻨﺒـﻊ آﺑـﻲ ﻣﺤﺴـﻮب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺻﺤﻴﺢ از اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ آﻟﻮدﮔﻲ از ﺿﺮورﻳﺎت اﺳﺖ ﻣﻬﻢ . ﺗـﺮﻳﻦ وﻳﮋﮔـﻲ ﺳـﻔﺮه ﻫـﺎی ﻛﺎرﺳـﺘﻲ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎﻻی ﻫﺎ آن ﻫﻢ از ﻧﻈﺮ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻛﻴﻔﻲ و ﻫـﻢ ﻛﻤـﻲ اﺳـﺖ . ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎی ﻛ ﺎرﺳـﺘﻲ در ﻗﻴـﺎس ﺑـﺎ ﺳﺎﻳﺮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﻛﻪ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺳﺮﻳﻊ ﺗﺮ ﺑﻪ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ رﺳﻨﺪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮﺗﺮﻧﺪ . ﺳﻔﺮه ﻫﺎی ﻛﻢ ﻋﻤﻖ در ﻧﻮاﺣﻲ ﻛﺎرﺳﺘﻲ ﻳﻜﻲ از آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . اﻳﻦ آﺳﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮی ﺗﺤﺖ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﻃﺒﻴﻌﺖ آﻻﻳﻨﺪه ،ﻫﺎ رﺧﺴﺎره ﻫﺎی ﻛﺎرﺳﺘﻲ، وﺟﻮد آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ در ﻣﺤـﻴﻂ ﻫـﺎ ی ﻛﺎرﺳـﺘﻲ، زﻣﺎن ﺗﻤﺎس ﻫﺎ آب ی ﻧﻔﻮذی ﺑﺎ زون ﺧﺎک و ﻓﺮﺻﺖ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﺮای ورود ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﻔﺮه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻨﺸﺎء آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی، ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ، ﺳﺎﺧﺖ و ﺳﺎزﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﻲ، روا ﻧﺎب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮی، ﭘﺴﺎب ﻫﺎ ی ﺷﻬﺮی ﻳﺎ ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﺷﻴﺮاﺑﻪ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه در ﻣﺤﻞ دﻓﻦ زﺑﺎﻟﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺑﺴﻴﺎری از رودﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ در ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻛﺎرﺳﺘﻲ در واﻗﻊ رودﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻓﺮورﻓﺘﻦ ﺑﻪ داﺧﻞ زﻣﻴﻦ در داﺧﻞ ﻏﺎرﻫـﺎ و ﻣﺠـﺎری اﻧﺤﻼﻟـﻲ ﺟﺮﻳـﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺳﭙﺲ در ﻣﺤﻞ ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎی ﻛﺎرﺳﺘﻲ دو ﺑﺎره در ﺳﻄﺢ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎﻻی اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ی ﻣﺤﻠﻮل در آب ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻃﻲ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻣﺎﻳﻞ را در زﻳﺮزﻣﻴﻦ ﻃﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺑﻪ . دﻟﻴﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﺒﻜﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺠﺎری اﻧﺤﻼﻟﻲ در ﺳﻔﺮه ﻫﺎی ﻛﺎرﺳﺘﻲ و ﺳﺮﻋﺖ ﺑـﺎﻻی ﺟﺮﻳـﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ در اﻳـﻦ ﻣﺠـﺎری، ﻫﺮﮔﻮﻧـﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻛﻪ وارد ﺳﻴﺴﺘﻢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻮد دارای ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﻧﺘﻘﺎل و ﮔﺴﺘﺮش ﺳﺮﻳﻊ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ آﻟﻮدﮔﻲ درﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺎرﺳﺘﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ دﻓﻦ زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎی ﺟﺎﻣﺪ و ﻣﺎﻳﻊ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﺷﻮﻧﺪ، زﻳﺮا اﻳﻦ آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑ ﻪ ﻃﻮرﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﻪ داﺧﻞ ﺳﻔﺮه راه ﻳﺎﺑﻨﺪ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ روزاﻓـﺰون و اﺳـﺘﻔﺎده ﮔﺴـﺘﺮده از ﻣـﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک و ﺳﻤﻲ، ﻧﺸﺖ و ﻳﺎ ﺳﺮرﻳﺰ اﻳﻦ ﻣﻮاد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﻮاﺣﻲ ﻛﺎرﺳﺘﻲ ﺧﻄﺮات ﺟﺪﻳﺪی را ﺑ ﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ]42 [ 68 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ،ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻛﺎرﺳﺖ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻫﺮ ﻧﻮع ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑﺸﺮی در اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ا ﻗﺴـﺎم ﺑﺴـﻴﺎر ﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ از اﺣﺘﻤـﺎل ﺧﻄﺮ وﺟﻮد دارد و ﺑﻪ رﻏﻢ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺟﺪی و ﭘﻴﭽﻴﺪه، ﻣ ﻮ ﻟﻔﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻄﺮ ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﺟﺘﻨـﺎب اﺳـﺖ . ﺷـﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮان آن را ﺗﺎ ﺣﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﻲ ﻛﺎﻫﺶ داد، ﻟﻜﻦ ﺑﺮﻃﺮف ﻛﺮدن آن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻴﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ دﺷﻮاری ﻫﺎ و ﺷﻜﺴﺖ ﻫﺎ در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﻮاﺣﻲ ﻛﺎرﺳﺘﻲ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﻓﻨﻲ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد . ﻣﺸﻜﻼت و ﻋﺪم ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺑﻪ ﺳﺎزه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﺎﺧﺘﻪ دﺳﺖ ﺑﺸﺮ ﻧﻈﻴﺮ ﺳﺪﻫﺎ، ﻣﺨﺎزن و ﻏﻴـﺮه ﻣﺮﺑـﻮط ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﺷﻜﺴﺖ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ آب و ﺣﻴﺎت ﺟـﺎﻧﻮران و ﮔﻴﺎﻫـﺎ ن را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﺑﺮﺧﻲ از دﺷﻮاری ﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﻧﺸﺴﺖ زﻣﻴﻦ درﺳﻄﺢ و ﻛﻒ ﻣﺨـﺎزن، ﻧﺸـﺖ آب در ﻣﺤـﻞ ﺳـﺪﻫﺎ و ﻣﺨﺎزن، ﺟﺮﻳﺎن آب و ﮔﻞ در زﻣﺎن ﺣﻔﺎری، ﻟﺮزه ﺧﻴﺰی اﻟﻘﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ذﺧﻴﺮه ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ آب و ﺑﺮوز ﺳﻴﻼب ﻫﺎ ی ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻓﺘﺎر آب ﺷﻨﺎﺳﻲ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ . ﺑﺪون ﺷﻚ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳ ﻮﻦ ﻣ ﻟﻔﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻄﺮ در ﻧﻮاﺣﻲ ﻛﺎرﺳﺘﻲ، ﻣﺎﻫﻴﺖ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻫﺎ آن ﺳـﺖ . از آن ﺟـﺎ ﻛـﻪ در ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ، از ﻣﻨﺸﺎء ﺗﺎ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺗﻮده ﻫﺎی ﺳﻨﮕﻲ، زﻣﺎن ﻋﺎﻣﻞ ﻛﻠﻴﺪی ﺑ ﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻋﺎﻣـﻞ اﺳﺎﺳـﻲ در اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻄﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد ] . 42 [ 6 - 4 - ﻧﻮع ﻣﺼﺎرف ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ دارﻧﺪﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮرﻛﻠﻲ در ﭘﻨﺞ ﺑﺨﺶ ﺷﺮب، ﻛﺸﺎورزی، ﺻـﻨﻌﺖ، ﺗـ ﺎ ﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫـﺎی اﻛﻮﻟﻮژﻳـﻚ و ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺎرﺑﺮی ﻫﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ]30 [ . ﻫﺮﻳﻚ از ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ﺑﺎﻳـﺪ در ﺳـﻄﺢ ﻣﺸﺨﺼﻲ از ﻧﻈﺮ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻛﻴﻔﻲ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، درﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺟﻮاﺑﮕﻮی ﻧﻴﺎز آن ﺑﺨﺶ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد . ]43 [ 7 ﻓﺼﻞ7 روش ﻫﺎ ی ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 71 ﻓﺼﻞ ﻫ ﻔ ﺘﻢ - روش ﻫﺎ ی ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 7 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت در ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺘﺎﺛﺮ از رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﻄﺢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ اﻳﻦ ﻛﻪ روش ﻫﺎ ی اراﺋﻪ ﺷﺪه در ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ از ﻳﻚ اﺻﻮل و ﻣﺒﺎﻧﻲ ﭘﺎﻳـﻪ ﻧﺴـﺒﺘﺎ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ وﻟﻲ در ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻣﻨ ﺎﺑﻊ آب ) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه و ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ رﻳﺴﻚ ( ، ﺑﺎﻳـﺪ ﺗـﻼش ﺷﻮد ﺗﺎ از روش ﻫﺎ ی اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﺗﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدد . در ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ در ﺑﺮاﺑـﺮ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎ از ﺟﻤﻠـﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی اﺳﺎﺳـﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﮔﺮدد . رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺑﺎ دو وﻳﮋ ﮔﻲ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ » آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﺤﻴﻂ » و « آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻧﺎﺷـﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ اﻧﺴﺎﻧﻲ « ، ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد و در ﺑﻴﺶ روش ﺗﺮ ﻫﺎ ی ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، اﻳﻦ دو ﭘﺎراﻣﺘﺮ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ از ﻧﻈﺮ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻫﻴـﺪروﻟﻮژﻳﻜﻲ، ﻧ ﺤـﻮه ارﺗﺒـﺎط ﺑـﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی اﻧﺴﺎﻧﻲ و آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺗﻔﺎوت ﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﺎ ﻳﻚ دﻳﮕﺮ دارﻧﺪ . ﻟﺬا ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺑـﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳـﻄﺤﻲ ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ . ﻓﺮاﻳﻨـﺪ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ زﻳﺴـﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳـﻄﺤﻲ وزﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﺷﻜﻞ )7 - 1(، اراﺋﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ 7 - 1 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ ا رزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺣﻮادث ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺧﺮاﺑﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات دﻓﻦ ﻳﺎ اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎک زﻟﺰﻟﻪ ﺳﻴﻞ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ، ﻓﻠﺰی و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آﻟﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ 72 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺮﺣﻠﻪ اول- ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﭘﺲ از ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﺟﻬﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺮﺑـﻮط در ﭼﻬـﺎر ﺑﺨـﺶ 1 - ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ وﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﺤﺘﻤﻞ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، 2 - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ وﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﻮاع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻧﺎﺷـﻲ از ﺣـﻮادث، 3 - ﺑﺮرﺳـﻲ ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻃﺮﻳﻖ روش ﻫﺎی USGS, GVSS, DRASTIC ﺗﻬﻴﻪ ﻻﻳﻪ ﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻨﺎﺑﻊ رﻳﺴﻚ درﺟﺎت ﺷﺪت ﻃﺒﻘﺎت ﻫﺮ ﻻﻳﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ اوزان ﻻﻳﻪ ﻫﺎ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ زوﺟﻲ رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﭘﺮوژه اﻧﺠﺎم ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﺑﺮدار وﻳﮋه و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع ﻋﻮاﻣﻞ رﻳﺴﻚ ﻋﻤﻖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آﺑﺨﻮان ﻧﻮع ﺧﺎک ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲ اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ آﺑﺨﻮان درﺟﺎت ﻃﺒﻘﺎت ﻫﺮ ﻻﻳﻪ اوزان ﻻﻳﻪ ﻫﺎ ﺗﻌﺮﻳﻒ اﻣﺘﻴﺎزات ﻫﺮ ﻻﻳﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ درﺟﺎت آﺳﻴﺐ روی ﻫﻢ ﮔﺬاری ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎ و ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻣﺘﻴﺎز ﻧﻬﺎﻳﻲ اﺛﺮ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ n i i i l R w E (xi) = = × ∑ ﻣﺮﺣﻠﻪ ی دوم ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 73 وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ورﻓﺘﺎر آن ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و4 -ﻫﺎ راه ی اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ورود آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﻛﻪ در آن ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻋﻮاﻣﻞ آﻻﻳﻨﺪه ﻧﻴﺰ ﺑﺮرﺳﻲ وﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﮔﺮدد ) ﻣﺮاﺟﻌـﻪ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ9و10 ) .( ﺟﻬﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻴﻔﻴﺖ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﻫﺎ ﺗﻮان از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺸﺎﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد ( ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم – ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ اﺻﻮﻻ در ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﻣﻌﻴﺎرﻫ ﺎﻳﻲ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﮔﺮدد ﻛـﻪ از ﺟﻤﻠـﻪ ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮﻳﻦ آن ﻫـﺎ ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺷـﺪت رﻳﺴـﻚ و آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ،اﺣﺘﻤﺎل را ﻧﺎم ﺑﺮد . درﺧﺼﻮص ﻣﻌﻴﺎر ﺷﺪت رﻳﺴﻚ، از آن ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻮاﻣﻞ اﻳﺠﺎد رﻳﺴﻚ ﺑﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) اﻋﻢ از ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ( ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﻧﺤﻮه ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻌﻴﺎر ﺷﺪت رﻳﺴـﻚ اراﺋـﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭘﺲ از ﻧﺤﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪت رﻳﺴﻚ، در اداﻣﻪ ﻧﺤﻮه ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی رﻳﺴﻚ ﺑﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺠﺰا اراﺋﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد . - ﻧﺤﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪت رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻨﻈﻮر از ﺷﺪت رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه ، ﺷﺪت اﺛﺮات وارد ﺷﺪه ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺷـﺪت ﺗـﺎﺛﻴﺮ آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎ ی ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه ﺑﺎﻟﻘﻮه وﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﺗﺎﺑﻌﻲ ازﻧﻮع ﻣﺎده آﻻﻳﻨﺪه ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﺬا اﻳﻦ ﻣﻬﻢ ﻣـﻲ ﺑﺎﻳﺴـﺖ در اﻣﺘﻴـﺎزات ﻃﺒﻘـﺎت ﺷـﺪت ﻣـﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮارﮔﻴﺮد . از آن ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﻫﺮﻳﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻧﻮع آﻻﻳﻨﺪه ، ﻫﺎ ﺷﺪت اﺛﺮات ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﻨﺪ، ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻻزم اﺳ ﺖ ﺑﺮﺣﺴﺐ درﺟﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺑﻮدن ﻋﻮاﻣﻞ آﻻﻳﻨﺪه اﻣﺘﻴﺎزات ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﮔﺮدد . ﺟﺪاول )7 - 1( ،)7 - 2 ( و )7 - 3( ﺟﺪول 7 - 1 - ﻃﺒﻘﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻤﺪه آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻨﺒﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺪت اﻣﺘﻴﺎز وﺟﻮد ﺟﺎده ﻫﺎی ﺗﺮدد ﺣﻤﻞ وﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﺸﺘﻘﺎت ﻧﻔﺘﻲ ﻣﻮاد ﻏﻴﺮ ﻧﻔﺘﻲ ورود ﻓﺎﺿﻼب اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺮاﻛﺰ ﺟﻤﻌﻴﺖ روﺳﺘﺎﻳﻲ ﻣﺮاﻛﺰ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﻬﺮی ورود ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻣﺮاﻛﺰ دﻓﻦ ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺷﻬﺮی زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎی ﺧﺎﻧﮕﻲ زﺑﺎﻟﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺧﻄﻮط اﻧﺘﻘﺎل اﻧﺮژی ﻣﻮاد ﻧﻔﺘﻲ اﻧﺘﻘﺎل ﮔﺎز وﺟﻮد ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻛﺎﻧﻲ ﻫﺎی ﻓﻠﺰی ﻛﺎﻧﻲ ﻫﺎی ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛﻮدﻫﺎی آﻟﻲ ﺳﻤﻮم ﻛﺸﺎورزی 74 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺟﺪول 7 - 2 - اﻣﺘﻴﺎزات آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮﺣﺴﺐ ﺷﺪت ﻃﺒﻘﻪ اﻣﺘﻴﺎز ﺷﺮح ﻛﻢ1 اﺛﺮات آﻻﻳﻨﺪه ﻳﺎ آﺳﻴﺐ ﻫﺎی وارده ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﻛﻢ اﺳﺖ. ﺧﻴﻠﻲ ﻛﻢ 2 اﺛﺮات آﻻﻳﻨﺪه ﻳﺎ آﺳﻴﺐ ﻫﺎی وارده ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﺟﺰﻳﻲ اﺳﺖ. ﻣﺘﻮﺳﻂ 3 اﺛﺮات آﻻﻳﻨﺪه ﻳﺎ آﺳﻴﺐ ﻫﺎی وارده ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﺗﺎ ﺣﺪودی در ﺣﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ اﺳﺖ. زﻳﺎد 4 اﺛﺮات آﻻﻳﻨﺪه ، ﻳﺎ آﺳﻴﺐ ﻫﺎی وارده ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ زﻳﺎداﺳﺖ. ﺟﺪول 7 - 3 - ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺛﺮات ﺣﺎﺻﻠﻪ از ﺣﻮادث ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺛﺮات ﺑﺮ روی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻃﺒﻘﻪ4 -اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮده و داﻳﻤﻲ ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب - آﺳﻴﺐ ﻛﻠﻲ ﺑﺮ اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻲ، ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﺟﺎﻧﻮران - ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻓﺮاﮔﻴﺮ و ﮔﺴﺘﺮده ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی و اﻗﺘﺼﺎدی، آﻟﻮدﮔﻲ ﺧﺎک و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی - اﺛﺮات ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن، ﺷﺎﻳﻊ ﺷﺪن ﺑﻴﻤﺎری ﺧﺎص ﺑﺎ ﻣﻨﺸﺎء آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻃﺒﻘﻪ3 -اﺛﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ روی ﻣﻨﺎﺑﻊ - ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻲ - ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ و ﻣﻬﻢ ﺑﺮ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی و اﻗﺘﺼﺎدی - اﺛﺮ ﺑﺮ روی اﻧﺴﺎن ﻃﺒﻘﻪ2 -اﺛﺮات ﻛﻤﻴﻨﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب - ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺟﺰﻳﻲ ﺑﺮ اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻲ - ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺟﺰﻳﻲ ﺑﺮ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی و ﺗﺠﺎری ﻃﺒﻘﻪ1 اﺛﺮ ﺧﺎﺻﻲ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﻲ ﺷﻮد وﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ اﺛﺮات ﺿﻌﻴﻒ ﻗﺎﺑﻞ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺮای ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻴﺰان اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣﻮادث ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﻲ ﺗﻮان ﺣﻮادث را ﺑﻪ ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﺮد . اﮔﺮﭼﻪ اﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی و ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻳﻜﺴﺎن ﻛﺎرﺑﺮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، اﻣﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺑﺮآورد ﻛﻠـﻲ از ﺳـﻄﺢ اﺛﺮﮔـﺬاری ﺑـﺮوز ﺣﺎدﺛـﻪ ﺑﺮﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﻠﺤﻮظ ﮔﺮدد . - ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺟﻬﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ، از دو روﻳﻜﺮد ﻣﻲ ﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد . در روﻳﻜـﺮد ﻧﺨﺴـﺖ از دو ﻣﻌﻴـﺎر ﺷـﺪت و اﺣﺘﻤﺎل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ . ﻃﻮری ﻛﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺣﺘﻤﺎل از روش ﻫﺎ ی ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﭼﻨﺪ ﻣﻌﻴﺎره و ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷـﺪت از روش اراﺋﻪ ﺷﺪه ﻓﻮق اﻟﺬﻛﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺟﻬﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﺳﻄﺤﻲ،ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از روﻳﻜﺮدﻫﺎی راﻳ ﺞ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ،اﺳﺘﻔﺎده ازﻣﺪل ﻫﺎی ﺧﺎص رﻳﺴـﻚ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ﻧﻈﻴﺮ WRASTIC ، GODS ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی اﻳﻦ روش،آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻼوه ﻦ اﻳ ﺑﺮ ﻛﻪ ﺟﻨﺒﻪ آﺳـﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮی ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ را در ﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد، ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ وﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﺎ آن ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ودر ﻣﺪل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﺷﻮد در ﻫـﺮ دو روﻳﻜﺮد ﮔﺎم اول، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ اﻋـﻢ از ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻛﺸﺎورزی، ﺧﺎﻧﮕﻲ ﻣﻮرد ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻗﺮارﮔﻴﺮد ) ﻧﻮع، ﻣﺎﻫﻴﺖ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ در ﻓﺼﻮل ﻗﺒﻠﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ (. در اﻳﻦ ﺑﺨـﺶ ﻫﺮ دو روﻳﻜﺮد ﺟﻬﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آ ب ﺳﻄﺤﻲ اراﺋﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 75 7 - 2 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻫﺎ ی ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﭼﻨﺪ ﻣﻌﻴﺎره - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع رﻳﺴﻚ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺣﺘﻤﺎل رﻳﺴﻚ ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان از روش ﻫﺎ ی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اوزان ﺷﺎﺧﺺ ﻫـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده ﻛـﺮد روش . ﻫـﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻔـﻲ ﺟﻬـﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اوزان ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از ﺑﺮدار وﻳﮋه،ﻣﺠﺬور ﻣﺮﺑﻌﺎت،ﻟﻴﻨﻤﭗ،اﻧﺘﺮوﭘﻲ در اﻳﻦ راﺳـﺘﺎ در ﻣﺮﺣﻠـﻪ ﻧﺨﺴـﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﮔﺮدد . درواﻗﻊ اﺳﺎس ﺑﺴﻴﺎری از اﻳﻦ روش ﻫﺎ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . - ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺎﺗﺒﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ از ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺮﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه ﺑﺮای ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﺑﺎ ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﭼﻨﺪﮔﺎﻧـﻪ اﺳـﺖ زﻳﺮا اﻳﻦ ﺗﻜﻨﻴﻚ اﻣﻜﺎن ﻓﺮﻣﻮﻟﻪ ﻛﺮدن ﻣﺴ ﺎ ﻟﻪ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﻫﻢ ﭼﻨـﻴﻦ اﻣﻜـﺎن در ﻧﻈـﺮ ﮔـﺮﻓﺘﻦ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ را در ﻣﺴ ﺎ ﻟﻪ دارد . اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ را در ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی دﺧﺎﻟﺖ داده و اﻣﻜـﺎن ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ روی ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ و زﻳﺮﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ رادارد . ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ زوﺟـﻲ ﺑﻨـﺎ ﻧﻬـﺎده ﺷـﺪه، ﻛـﻪ ﻗﻀـﺎوت و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت را ﺗﺴﻬﻴﻞ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﺳﺎزﮔﺎری و ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎری ﺗﺼﻤﻴﻢ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫـﺪ ﻛـﻪ از ﻣﺰاﻳـﺎی ﻣﻤﺘـﺎز اﻳـﻦ ﺗﻜﻨﻴﻚ در ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﭼﻨﺪ ﻣﻌﻴﺎره ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ روش ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻐﺰ اﻧﺴﺎن ﺑﺮای ﻣﺴﺎﺋﻞ ﭘﻴﭽﻴﺪه و ﻓـﺎزی ﻃﺮاﺣـﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ . روش ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﻘﻘﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم » ﺗﻮﻣﺎس- ﺳﺎﻋﺘﻲ « در ﺳﺎل ﻫﺎی 1970 ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﮔﺮدﻳﺪ ﺑـﻪ ﻃـﻮری ﻛـﻪ ﻛﺎرﺑﺮدﻫـﺎی ﻣﺘﻌﺪد از آن زﻣﺎن ﺗﺎﻛﻨﻮن ﺑﺮای اﻳﻦ روش ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ] . اﻧﺪ 103 [ اﻟﻒ- ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﻟﻴﻦ ﻗﺪم در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲاو اﻳﺠﺎد ﻳﻚ ﻧﻤﺎﻳﺶ ﮔﺮاﻓﻴﻜﻲ از ﻣﺴ ﺎ ﻟﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛـﻪ در آن ﻫـﺪف ، ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎ و ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻳﻚ ﻗﺎﻋﺪه ﺛﺎﺑﺖ و ﻗﻄﻌﻲ ﺑﺮای رﺳﻢ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد . ﺎ ﺑﺮﺧﻲ اﻓﺮاد ﺳﻌﻲ اﻣ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ ﺗﺎ ﻳﻚ ﺳﺮی ﻗﻮاﻋﺪﻛﻠﻲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻨﺪ . داﻳﺮ و ﻧﻮرﻣﻦ ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑـﻪ ﺻﻮرت ﻫﺎی زﻳﺮ ﺑﺎﺷﺪ . − ﻫﺪف ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ- زﻳﺮﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ- ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ − ﻫﺪف- ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ- ﻋﻮاﻣﻞ- زﻳﺮ ﻋﻮاﻣﻞ- ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ روش ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻳﻚ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﺑﻪ ﻧﻮع ﺗﺼﻤﻴﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﺗﺨﺎذ ﺷﻮد ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد اﮔـﺮ ﺗﺼـﻤﻴﻢ ﻣـﻮردﻧﻈﺮ اﻧﺘﺨـﺎب ﻳـﻚ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻲ ﺗﻮان از ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺷﺮوع ﻛﺮد و آن ﻫﺎ را در ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﻧﺸﺎن داد و در ﺳـﻄﺢ ﺑﻌـﺪی ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮای اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ و در ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺑﻪ ﻫﺪف ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻋﻨﺼﺮ اﺳﺖ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﮔﺎﻫﻲ اوﻗﺎت ﺧﻮد ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﺟﺰ ﻳﻲ ﺗﺮ ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ واﻗﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻮارد ﻳﻚ ﺳـﻄﺢ دﻳﮕﺮ ﺷﺎﻣﻞ زﻳﺮ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ اﺿﺎﻓﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد ) ﺷﻜﻞ 8 - 2( 76 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻜﻞ 7 - 2 - ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ب-ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ ﻫﺎی ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ زوﺟﻲ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ، ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﺼﺮ ﻣﺮﺑﻮﻃـﻪ ﺧـﻮد در ﺳـﻄﺢ ﺑـﺎﻻﺗﺮ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت زوﺟـﻲ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺪه و وزن ﻫﺎ آن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﻛﻪ اﻳﻦ وزن ﻫﺎ را » وزن ﻧﺴﺒﻲ ﻣﻲ « ﻧﺎﻣﻴﻢ، ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺗﻠﻔﻴﻖ وزن ﻫﺎی ﻧﺴـﺒﻲ وزن ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻫﺮﮔﺰﻳﻨﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻛﻪ آن را » وزن ﻣﻄﻠﻖ ﻧﺎﻣ ﻣﻲ « . ﻨﺪ اﺑﺘﺪا ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ از ﻧﻈﺮ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧـﻪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺪه و وزن ﻫﺮ ﻛﺪام ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺳﭙﺲ وزن ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﺪف ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه و ﺑﺎ ﺗﺮﻛﻴﺐ وزن ﻫﺎ آن ﻧﻬﺎﻳﻲ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻫﺎ در ﻓﺮآﻳ ﻨﺪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت زوﺟـﻲ ﺻـﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . در اﻳﻦ روش ﺑﻪ دﻟﻴﻞ آن ﻛﻪ ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻣﻔﺮوض ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷـﺪ، ﺑﻨـﺎ ﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳـﺪ از ﻗﻀـﺎوت ﺗﺼـﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮﻧـﺪ . (DM) 1 در ﻣﻮرد ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ اﻫﻤﻴـﺖ ﻧﺴـﺒﻲ ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎ در راﺑﻄـﻪ ﺑـﺎ ﻳﻜـﺪﻳﮕﺮ اﺳـﺘﻔﺎده ﻧﻤـﻮد ]103 [ در اﻳـﻦ ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ ﻫـﺎ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮﻧﺪﮔﺎن از ﻗﻀﺎو ت ﻫﺎی ﺷﻔﺎﻫﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﻛـﺮد ﺑـﻪ ﮔﻮﻧـﻪ ای ﻛـﻪ اﮔـﺮ ﻋﻀـﻮ ﺑـﻪ ﻋﻀـﻮ i ﺑـﺎ ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ ﺷـﻮد ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮﻧﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ اﻫﻤﻴﺖ i ﺑﺮj ﻳﻜﻲ از ﺣﺎﻻت زﻳﺮ اﺳﺖ : ﺟﺪول 7 - 4 - ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺗﺮﺟﻴﺤﺎت ﺑﺮای ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ زوﺟﻲ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻧﺴﺒﻲ ﺷﺎﺧﺺ i ﺑﺮj درﺟﻪ اﻫﻤﻴﺖ ﻧﺴﺒﻲ ) اﻣﺘﻴﺎز ( اﻫﻤﻴﺖ ﻣﺴﺎوی 1 اﻫﻤﻴﺖ ﻛﻢiﺑﺮj 3 اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدi ﺑﺮj 5 اﻫﻤﻴﺖ ﺧﻴﻠﻲ زﻳﺎدiﺑﺮj 7 اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻄﻠﻖiﺑﺮj 9 ﺗﺮﺟﻴﺤﺎت ﺑﻴﻦ ﻓﻮاﺻﻞiﺑﺮj 2 و4 و6 و8 1- Decision Maker ورود ﻓﺎﺿﻼب اﻧﺴﺎﻧﻲ وﺟﻮد ﺟﺎده ﻫﺎی ﺗﺮدد ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺧﻄﻮط اﻧﺘﻘﺎل اﻧﺮژی ورود ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻫﺪف : ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻓﺎﺻﻠﻪ از ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ اﺳﺘﻤﺮار اﻧﺘﺸﺎر آﻟﻮدﮔﻲ ) ﻣﻮﻗﺘﻲ، داﻳﻤﻲ ( ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 77 ج- ﻣﺤ ﺎﺳﺒﻪ وزن ﻧﺴﺒﻲ ﺑﻪ ﻃﻮرﻛﻠﻲ ﻳﻚ ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ زوﺟﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در آن aij ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻋﻨﺼﺮ i ام ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﺼﺮ j ام اﺳﺖ . 11 12 1n 21 22 2n n2 n2 nn a a .... a a a .... a . . . . A . . . . . . . . a a .... a ⎡ ⎤ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ =⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎣ ⎦ ij A a i, j 1.2,...,n ⎡ ⎤ = = ⎣ ⎦ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ وزن4 روش ﻋﻤﺪه ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : 1 - روش ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﺮﺑﻌﺎت 2 - روش ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﻟﮕﺎرﻳﺘﻤﻲ 3 - روش ﺑﺮدار وﻳﮋه 4 - روش ﻫﺎ ی ﺗﻘﺮﻳﺒﻲ ]103 [ روش ﺑﺮدار وﻳﮋه : در اﻳﻦ روش Wi ﻫﺎ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ رواﺑﻂ زﻳﺮ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﻨﺪ : 11 1 12 2 1n n 1 21 1 22 2 2n n 2 n1 1 n2 2 nn n 1 a w a w ... a w w a w a w ... a w w a w a w ... a w w + + + = λ + + + = λ + + + = λ # # # ﻛﻪ در آنaij ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻋﻨﺼﺮiام ﺑﺮj ام اﺳﺖ وwi ﻧﻴﺰ وزن ﻋﻨﺼﺮiام وλ ﻳـﻚ ﻋـﺪد ﺛﺎﺑـﺖ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . اﻳـﻦ روش ﻳـﻚ ﻧـﻮع ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﮔﻴﺮی اﺳﺖ ﻛﻪ آن را ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ در ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻤﻜﻦ ﻣﻲ .ﺪﻨ داﻧ زﻳﺮا در اﻳﻦ روش وزن ﻋﻨﺼﺮ i ) ام ﻳﻌﻨـﻲ wi ( ﻃﺒـﻖ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺑﺎﻻ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ : دﺳﺘﮕﺎه ﻣﻌﺎدﻻت ﻓﻮق را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﻧﻮﺷﺖ : A W .W × = λ ﻛﻪA ﻫﻤﺎن ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ زوﺟﻲ و w ﺑﺮدار وزن و λ ﻳﻚ اﺳﻜﺎﻟﺮ ) ﻋﺪد اﺳﺖ ( . ﻃﺒﻖ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﺑـﻴﻦ ﻳﻚ ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ )A (و ﺑﺮدار )W (و ﻋﺪد )λ ( ﺑﺮﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﻮدW ﺑﺮدار وﻳﮋه و λ ﻣﻘـﺪار وﻳـﮋه ﺑـﺮای ﻣـﺎﺗﺮﻳﺲA ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ دارای اﺑﻌﺎد ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ و ﺑﺮدارﻫﺎی وﻳﮋه ﻃﻮﻻﻧﻲ وﻗﺖ ﮔﻴﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد . ﺑـﺮای ﺳﻬﻮﻟﺖ، ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻗﻀﺎﻳﺎی ﺟﺒﺮ ﺧﻄﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد . 78 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ د- ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ وزن ﻧﻬﺎﻳﻲ وزن ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻫﺮ ﻣﻨﺒﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ در ﻳﻚ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ از ﻣﺠﻤﻮع ﺣﺎﺻﻞ ﺿﺮب اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ در وزن ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺑـﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ ] . 103 [ ﻻزم ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ اﺳﺖ اﺣﺘﻤﺎل رﻳﺴـﻚ ﻫـﺎ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از روش ﻓـﻮق اﻟـﺬﻛﺮ ﺗﻮﺳـﻂ ﻧـﺮم اﻓـﺰار EXPERT CHOICE ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ ﻧﺮم اﻓﺰار ﺟ ﻬﺖ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﭼﻨﺪ ﻣﻌﻴـﺎره ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه و ﻗﺎﺑﻞ اﺟﺮا روی ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮﻫﺎی ﺷﺨﺼﻲ اﺳﺖ؛ دارای ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻫﺎی زﻳﺎدی ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﻋـﻼوه ﺑـﺮ اﻣﻜﺎن ﻃﺮاﺣﻲ ﻧﻤﻮدار ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ (Hierarchy) ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی و ﻃﺮاﺣﻲ ﺳﻮاﻻت، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﺮﺟﻴﺤـﺎت و اوﻟ ﻮﻳـﺖ ﻫـﺎ و ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ وزن ﻧﺴﺒﻲ و ﻧﻬﺎﻳﻲ، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات در ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﺴﺎﻟﻪ را ﻧﻴﺰ داراﺳﺖ . اﻳﻦ ﻧﺮم اﻓـﺰار ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ وزن ﻧﺴﺒﻲ از روش ﺑﺮدار وﻳﮋه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ ﭘﺲ از ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪت و اﺣﺘﻤﺎل رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﻫﺎ ﺗﻮان ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻧﻮاع رﻳﺴﻚ ﻫﺎی اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ اﻗﺪام ﻧﻤﻮد . 7 - 3 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎ روش ﻫﺎ ی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ، ﻧﺨﺴﺖ اﻧﻮاع روش ﻫﺎ ی ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ رﻳﺴـﻚ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳـﻄﺤﻲ اراﺋـﻪ ﺷـﺪه و در اداﻣـﻪ دو روش USGS ، WRASTIC ﻛﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻴﺰان اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز و ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻛﺎرﺑﺮد در ﻛﺸﻮر، ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ، اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . از ﺟﻤﻠﻪ روش ﻫﺎ ی ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ روش ﻫﺎ ی زﻳﺮ اﺷﺎره ﻛﺮد : 1 - روشECOMAN PROJECT : اﻳﻦ روش در ﺳﺎل2004 اﺑﺪاع ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ 5 ﻣﺘﻐﻴﺮ ورودی ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻮﺷﺶ زﻣـﻴﻦ، ﺷـﻴﺐ زﻣـﻴﻦ، ﺧﺎک، ﺷﺒﻜﻪ رودﺧﺎﻧﻪ و ﺗﻮزﻳﻊ ﺷﻬﺮی ﻛﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﻘﺸﻪ ﺧﻄـﺮ و ﻧﻘﺸـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨـﺪه و روی ﻫـﻢ ﮔـﺬاری ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎ، ﻳﻚ ﻧﻘﺸﻪ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ رﻳﺴﻚ ﺑ ﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ . آﻳﺪ 2 - روشCDHS :اﻳﻦ روش در ﺳﺎ ل 2000 ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس آن، ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻣﻨﺒـﻊ آب ﺷﺮب اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ درﺧﺼﻮص ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻣﻨﺒﻊ، ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه، اﺛﺮﭘـﺬﻳﺮی ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ آب ﺷـﺮب و ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻫـﺎ ی ﻣﺤﺘﻤﻞ آﻻﻳﻨﺪه ﻛﺎﻣﻼ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ اﻃﻼﻋﺎت آﺳﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮی ﻣﻨﺒـﻊ آب ﺷـﺮب در ﻣﻘﺎﺑـﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒ ﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد . 3 - روشUSGS : اﻳﻦ روش در ﺳﺎل2000 ﺑﺎ روی ﻫﻢ ﮔﺬاری ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎ و ﺷﺎﺧﺺ ﮔﺬاری ﺑﺮای وﻳﮋﮔـﻲ ﻫـﺎ ی ﺣﻮﺿـﻪ آب رﻳﺰ ﺑ ﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﺎن ﻃﻮری ﻛﻪ در ﺑﺨﺶ ﻗﺒـﻞ ﻧﻴـﺰ ﺑﻴـﺎن ﮔﺮدﻳـﺪ، اﻳـﻦ روش ﺑـﺮای ارزﻳـﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﻴﺰ ﺑ ﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد وﻟﻲ ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻫ ﻤـﺎن ﻣﺒـﺎﻧﻲ و ﺑﺮﺧـﻲ ﺗﻐﻴﻴـﺮات روش USGS ﺑﺮای ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ ﻧﻴﺰ ﺳﺎزﮔﺎر ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . در اﻳﻦ روش ﻧﻴﺰ ﻣﺒـﺎﻧﻲ ﻛـﺎر، اﺳـﺘﻔﺎده از ﻧﻘﺸـﻪ ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻛﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎی ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮد در ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺑـﺎ ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 79 ﻳﻚ دﻳﮕﺮ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎﻳﻲ دارد . ﻻﻳﻪ ﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﻦ روش در ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﺷﺮح ذﻳﻞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ روی ﻫﻢ ﮔﺬاری ﻫﺎ آن ﻧﻘﺸﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﮔﺮدد . − ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺎرش ﺳﺎﻻﻧﻪ − ﺷﻴﺐ ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ − ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ − ﻛﺎرﺑﺮی زﻣﻴﻦ − ﭘﺨﺶ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ) ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ( 4 - روش ﺷﺎﺧﺺ ﮔﺬاری WRASTIC : راﺳﺘﻴﻚ روﺷﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﺴﺘﻌﺪ ﺑﻮدن آب ﺧﻴـﺰ ﺑـﻪ آﻟـﻮدﮔﻲ آب ﺳﻄﺤﻲ در ﻳﻚ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﻴﺪروژﺋﻮﻟﻮژی ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺸﺨﺼﻪ ﻫﺎی ﻋﻤﺪه آب ﺧﻴﺰ و ﻛـﺎرﺑﺮی زﻣـﻴﻦ، اراﺋـﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ اﻳﻦ . روش ﺑﺮای US-EPA ، در ﺳﺎل1991 ، ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن اﻣﻮر آب آﻣﺮﻳﻜـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﻮد و ﺑﻌـﺪ از آن ﺗﻮﺳﻂ NMED/DWB )دﻓﺘﺮ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ اداره ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻧﻴﻮﻣﻜﺰﻳﻜﻮ ﻪ ، ﺑ ( ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ . رﺗﺒﻪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ دارای ﺳﻪ ﻃﺒﻘﻪ اﺳﺖ، ﻳﻌﻨﻲ، زﻳﺎد، ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﻛﻢ . ﻣﺴﺘﻌﺪ ﺑﻮدن آب ﺧﻴﺰ ﺑـ ﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه ﺑـ ﻪ وﺳـﻴﻠﻪ راﺳﺘﻴﻚ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اوﻟﻴﻦ روش ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ، در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ، ﭼﻮن ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻛﺎرﺑﺮی زﻣﻴ ﻦ را در ﺑـﺮ دارد . در اﻳﻦ روش ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺣﻮﺿﻪ آب رﻳﺰ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻟﻮدﮔﻲ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺎ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی ﻫﻴﺪروﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻛﻪ دارد و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮی زﻣﻴﻦ ارزﻳﺎﺑﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳـﻦ روش از ﺳـﺎل 2000 رواج ﻳﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ ، اﻳـﻦ روش در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ روش ﻫﺎ ی ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ از ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺮﻳﻦ روش ﻫﺎ ی ﻛﺎرﺑﺮدی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻧﻴﺰ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . در اﻳﻦ ارزﻳﺎﺑﻲ، ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺣﻮﺿﻪ آب ﺧﻴﺰ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی آب ﺳﻄﺤﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﻴﺪروﻟﻮژﻳﻜﻲ، ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد و اﻳﻦ ﻛﺎر از ﻃﺮﻳﻖ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی اﺻﻠﻲ ﺣﻮﺿـﻪ و ﻛﺎرﺑﺮی ﻫﺎی زﻣﻴﻦ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﻮردﻧﻴﺎز در اﻳﻦ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : − ﺗﺨﻠﻴﻪ ﭘﺴﺎب ﻫﺎ − اﺛﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺗﻔﺮﺟﻲ و ﮔﺮدﺷﮕﺮی − اﺛﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی − اﻧﺪازه ﺣﻮﺿﻪ آب ﺧﻴﺰ − ﻫﺎ راه و ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ − اﺛﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ − ﻣﻴﺰان ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ زﻣﻴﻦ اﻳﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﺮاﻳﻂ ﺣﻮﺿ ﻪ، ﻧﻤﺮاﺗﻲ ﺑﻴﻦ 1 ﺗﺎ5 ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼـﺎص ﻣـﻲ دﻫﻨـﺪ و ﻓﻘـﻂ در ﻣـﻮرد ﻳـﻚ ﭘـﺎراﻣﺘﺮ ﻧﻤﺮه دﻫﻲ در ﻣﻘﻴﺎس 1 ﺗﺎ8 ﺻﻮرت ﺧﻮاﻫﺪ ﭘـﺬﻳﺮﻓﺖ . ﭘـﺲ از ﺑﺮرﺳـﻲ وﺿـﻌﻴﺖ ﺣﻮﺿـﻪ آب ﺧﻴـﺰ در ﻣـﻮرد ﻫﺮﻳـﻚ از اﻳـﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ و ﻧﻤﺮ ه دﻫﻲ آن، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻋﻤﺎل اﻫﻤﻴﺖ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻳـﻚ دﻳﮕـﺮ ﻫـﺮ ﭘـﺎراﻣﺘﺮ ﺑـ ﻪ ﻃـﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧـﻪ وزن دﻫـﻲ 80 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺣﺎﺻﻞ ﺿﺮب ﻧﻤﺮه اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻪ ﻫﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ، در اﻫﻤﻴﺖ وزﻧﻲ آن ، اﻣﺘﻴﺎزﻧﻬـﺎﻳﻲ آن ﭘـﺎراﻣﺘﺮ را ﺗﺸـﻜﻴﻞ داده و ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﺟﻤﻊ اﻣﺘﻴﺎزات ﻛﻠﻴﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ اﻣﺘﻴﺎز ﺷﺎﺧﺺ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه وﺿﻌﻴﺖ ﺣﺴﺎﺳـﻴﺖ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﺑﻪ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺒﻊ آ ﺑﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺒﺎﻧﻲ اﻳﻦ روش ﻫﺮﭼﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻧﻬـﺎﻳﻲ ﻋـﺪد ﺑـﺰرگ ﺗـﺮی ﺑﺎﺷـﺪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﻧﻴﺰ ﺑﻪ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ وﺟﻮد دارد . ﻫﺮﭼﻪ ﻋﺪد ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺎﺧﺺ WRASTIC ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﺑﺎﺷـﺪ، ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪه ﺣﺴـﺎس ﺗـﺮﻳﻦ ﻣﻨﺒـﻊ آب در ﻣﻘﺎﺑـﻞ آﻟﻮدﮔﻲ و رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻓﺮﻣﻮل ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﺑﻪ ﺷﺮح ذﻳﻞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . WRASTIC Index = WrWw + RrRw + ArAw + SrSw + TrTw+ IrIw + CrCw ﻛﻪ در آن اﻧﺪﻳﺲ ﻫﺎی ﻫﺮ ﻓﺎﻛﺘﻮر ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ . r: اﻣﺘﻴﺎز ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎ w: ارزش وزﻧﻲ ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎ و ﻫﺮﻳﻚ از ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در اﻳﻦ ﻓﺮﻣﻮل ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : W : وﺟﻮد ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب R: اﺛﺮات ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﮔﺮدﺷﮕﺮی و ﺗﻔﺮﺟﻲ A: اﺛﺮات ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی S: ﺑﺰرﮔﻲ ﺣﻮﺿﻪ آب رﻳﺰ T: ﻫﺎ راه و ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ I: اﺛﺮات ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ C: ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺣﻮﺿﻪ ﺟﺪاول اﻣﺘﻴﺎزدﻫﻲ در روش WRASTIC ، ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : ﺟﺪول 7 - 5 - ﺟﺪاول اﻣﺘﻴﺎزدﻫﻲ در روش WRASTIC ﺷﺎﺧﺺ وﺿﻌﻴﺖ ﺷﺎﺧﺺ اﻣﺘﻴﺎزدﻫﻲ وﺟﻮد ﻓﺎﺿﻼب ﺧﺮوﺟﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻓﺎﺿﻼب ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺳﭙﺘﻴﻚ ﺗﺎﻧﻚ ﻣﺠﺰا وﺟﻮد دارد 5 ﺧﺮوﺟﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ی ﻓﺎﺿﻼب ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد 4 ﺑﻴﺶ از50ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﭙﺘﻴﻚ ﺗﺎﻧﻚ ﻣﺠﺰا وﺟﻮد دارد 3 ازﺗﺮﻛﻢ50ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﭙﺘﻴﻚ ﺗﺎﻧﻚ ﻣﺠﺰا وﺟﻮد دارد 2 ﻫﻴﭻ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼﺑﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد 1 ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺗﻔﺮﺟﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻗﺎﺑﻖ ﻫﺎی ﻣﻮﺗﻮری و دﻳﮕﺮ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻣﻮﺗﻮری در ﺳﻄﺢ درﻳﺎﭼﻪ ﻣﺠﺎز اﺳﺖ. 5 ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻏﻴﺮﻣﻮﺗﻮری در ﺳﻄﺢ درﻳﺎﭼﻪ ﻣﺠﺎز اﺳﺖ. 4 دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻣﺎﺷﻴﻦ ﻫﺎ وﺟﻮد دارد. 3 دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﺪون ﻣﺎﺷﻴﻦ وﺟﻮد دارد 2 ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺗﻔﺮﺟﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد 1 ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 81 اداﻣﻪ ﺟﺪول 7 - 5 - ﺟﺪاول اﻣﺘﻴﺎزدﻫﻲ در روش WRASTIC ﺷﺎﺧﺺ وﺿﻌﻴﺖ ﺷﺎﺧﺺ اﻣﺘﻴﺎزدﻫﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 5ﻳﺎ ﺑﻴﺶ از5ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد دارد 5 4ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد دارد 4 3ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد دارد 3 2ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد دارد 2 1ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد دارد 1 اﻧﺪازه ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻴﺶ ار1942.35ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ 5 388.47 - 155.39ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ 4 155.39 - 388.47ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ 3 38.85 – 155.39ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ 2 ﻛﻢ ﺗﺮ از38.85ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ 1 ﻫﺎ راه وﺣﻤﻞ وﻧﻘﻞ ﺧﻄﻮﻃﻮ راه آﻫﻦ و وﺟﻮد راه ﻫﺎ ی ﺑﻴﻦ اﺳﺘﺎﻧﻲ در ﺳﻄﺢ ﺣﻮﺿﻪ 5 وﺟﻮد ﺑﺰرﮔﺮاه در ﺣﻮﺿﻪ 4 ﺑﺰرﮔ ﺮاه ﻫﺎ ی اﺳﺘﺎﻧﻲ و راه ﻫﺎ ی آﺳﻔﺎﻟﺘﻪ در ﺣﻮﺿﻪ وﺟﻮد دارد 3 راه ﻫﺎ ی ﺧﺎﻛﻲ وﺷﻮﺳﻪ در ﺣﻮﺿﻪ وﺟﻮد دارد 2 ﻫﻴﭻ را ارﺗﺒﺎﻃﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد 1 اﺛﺮات ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺪﻳﺪ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺎ اﺛﺮات ﺧﻴﻠﻲ زﻳﺎد دارﻧﺪ 5 ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﺪﻳﺪ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺎ اﺛﺮات زﻳﺎد دارﻧﺪ 4 ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺎ اﺛﺮات ﻣﺘﻮﺳﻂ دارﻧﺪ 3 ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺎ اﺛﺮات ﺣﺪاﻗﻞ دارﻧﺪ 2 ﻫﻴﭻ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﺣﻮﺿﻪ وﺟﻮد ﻧﺪارد 1 ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ 0 - 5درﺻﺪ 5 اوﻟﻮﻳﺖ ﺑﻨﺪی ﻧﻬﺎﻳﻲ اﻳﻦ روش در ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی اﻳﻦ روش ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺑﺎ درﺟﺎت ﺑﺎﻻ، ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻋﻼوه ﺑـﺮ روش WERASTIC ، روشUSGS ﻧﻴـﺰ ﺑـﺎ ﺑﺮﺧﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻛﻪ ﻗﺒﻼﺗﻮﺿﻴﺢ داده ﺷﺪ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑـ ﻪ ﻛﺎرﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد، در ﺟـﺪول ﺷـﻤﺎره )7 - 6( ، اﻫﻢ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت اﻳﻦ دو رو ش ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﺟﺪول 7 - 6 - ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ی اﺻﻠﻲ روش ﻫﺎ ی USGS و WERASTIC در ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب USGS WRASTIC ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎﻻ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻘﺸﻪ وزن دﻫﻲ اﻃﻼﻋﺎت و ﺟﺰﻳﻴﺎت زﻳﺎدی ﻻزم اﺳﺖ از ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت و اﻃﻼﻋﺎت ﺧﻴﻠﻲ ﺳﺎده ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد. ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺑﺎﻻ و زﻣﺎن ﺑﺮ ﻫﺰﻳﻨﻪ و زﻣﺎن ﺗﺮﻛﻢ ﻛﻪ ﺑﺎ وزن دﻫﻲ و ﺟﻤﻊ زدن اﻋﺪاد، ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . درﺟﻪ ﺑﻨﺪی: ،ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻣﺘﻮﺳﻂ، زﻳﺎد و ﺧﻴﻠﻲ زﻳﺎد درﺟﻪ ﺑﻨﺪی: ﭘﺎﻳﻴﻦ، ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﺑﺎاﻻ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت اراﺋﻪ ﮔﺮدﻳﺪه، روش WERASTIC از ﺟﻤﻠﻪ روش ﻫﺎ ی ﺑﻬﻴﻨﻪ ای اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣـﻲ ﺗـﻮان آن را ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار داد . 82 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 7 - 4 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ آ ﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺟﻬﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻟﻮدﮔﻲ آب ﻣﻲ ، ﺑﺎﻳﺴﺖ در ﮔﺎم ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨـﺪه اﻋـﻢ از ﻃﺒﻴﻌـﻲ و اﻧﺴـﺎن ﺳﺎﺧﺖ اﻗﺪام ﻧﻤﻮد و در ﮔﺎم ﺑﻌﺪی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻫﺎ ی راﻳﺞ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ، اﻗﺪام ﻛﺮد از . ﻃﺮف دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻻﻳﻨﺪه ﺗﻮﻟﻴﺪ رﻳﺴﻚ ﻧﻴﺰ در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﻘﺶ ﺑ ﻪ ﺳﺰاﻳﻲ دارد مﮔﺎ . ﻫـﺎی اﺻـﻠﻲ ﺟﻬـﺖ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﻜﻞ )7 - 3 (زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺷﻜﻞ 7 - 3 - ﮔﺎم ﻫﺎی اﺻﻠﻲ ﺟﻬﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ روش ﻫﺎ ی ﻣﻮﺟﻮد ارزﻳﺎﺑﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان ﺑﻪ ﭼﻬﺎر دﺳﺘﻪ ﻛﻠﻲ زﻳﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : − روش ﻫﺎ ی رﺗﺒﻪ دﻫﻲ ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ − روش ﻫﺎ ی ﺗﺤﻠﻴﻞ آﻣﺎری − روش ﻫﺎ ی ﺷﺒﻴﻪ ﺳﺎزی ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮی − روش یﻫﺎ ﻧﻤﺎﻳﻪ و ﻫﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪت رﻳﺴﻚ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻫﺪف ﺑﺮرﺳﻲ روش ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی اﻧﺘﺨﺎب روش ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺟﻤﻊ آوری اﻃﻼﻋﺎت اﺟﺮای روش آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه ﺗﻬﻴﻪ ﭘﻬﻨﻪ ﻫﺎی آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺗﺠﺰﻳﻪ وﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﺘﺎﻳﺞ اﺳﺘﻔﺎده ازGIS ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻌﻴﺎر ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 83 در واﻗﻊ ارزﻳﺎﺑﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻓﺮآﻳﻨﺪی اﺳﺖ ﻛﻪ ﻃﻲ آن اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺸﺨﺺ ﻛﻨﻨﺪه آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺟﻬـﺖ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻧﻘﺸﻪ ای ﻛﻪ ﻧﻮاﺣﻲ ﺑﺎ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎﻻﺗﺮ را از ﻧﻮاﺣﻲ ﺑﺎ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻛﻤﺘﺮ ﻣﺘﻤـﺎﻳﺰ ﻛﻨـﺪ، ﺑـﺎ ﻳـﻚ دﻳﮕـﺮ ﺟﻤـﻊ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﻃﺮح ﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪدی ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ و ﺑﻪ ﻧﻘ ﺸﻪ درآوردن آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . - روش ﻫﺎ ی ﻧﻤﺎﻳﻪ و ﻫﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﻲ روش ﻫﺎ ی ﻧﻤﺎﻳﻪ و ﻫﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﻲ روش ﻫﺎ ﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪی اﻃﻼﻋﺎت از ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻛﻪ آﺳﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮی آب ﺧـﻮان را ﻣﺘﺎﺛﺮ ﻣﻲ ﺳﺎزﻧﺪ ) ﻧﻮع ﺧﺎک، ﻧﻮع ﺳﺎزﻧﺪ، زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﺗﻐﺬﻳﻪ و ﻏﻴﺮه ( اﺳﺘﻮار ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﻨﺪ و ﺳـﭙﺲ ﺑـﻪ و ﺳـﻴﻠﻪ اﻣﺘﻴـﺎزدﻫﻲ، ﺗﺠﻤﻴﻊ ﻳﺎ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﻃﻼﻋﺎت ﺟﻬﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻧﻤﺎﻳﻪ، رﺗﺒﻪ ﻳﺎ ﻃﺒﻘﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . روش ﻫﺎ ی اﻣﺘﻴـﺎزدﻫﻲ، رﺗﺒﻪ دﻫﻲ و ﺟﻤﻊ ﺑﻨـﺪی ﺑﺮاﺳـﺎس ﻧﻈـﺮات ﺣﺮﻓـﻪ ای و ﻧـﻪ ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎ، اﺳـﺘﻮار ﻫﺴـﺘﻨﺪ . ﻣـﺪل ﻫـﺎی درﺳـﺘﻴﻚ DRASTIC ، SINTACS وGOD از ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮﻳﻦ روش ﻫﺎ ی آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی از اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . - ﺗﺸﺮﻳﺢ روش DRASTIC اﻧﻮاع ﻣﺘﻌﺪد روش یﻫﺎ ﺷﺎﺧﺺ در ارزﻳﺎﺑﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻛـﻪ DRASTIC ﻣﻌـﺮوف ﺗـﺮﻳﻦ اﻳﻦ روش ﺳﺖﻫﺎ روش در . یﻫﺎ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﻲ اﻃﻼﻋﺎت ﺣﺎﺻﻞ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان ﻧﻮع ) ﺧﺎک، ﻧﻮع ﺳﺎزﻧﺪ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﺗﻐﺬﻳﻪ و ﻏﻴﺮه ( ﺟﻤﻊ آوری ﭘﺲ و از دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی، ﺗﻠﻔﻴﻖ ورﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮرد ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ و ﺗﻮﺳﻂ آن ﺷﺎﺧﺺ، درﺟﻪ ﻳﺎ ﮔﺮوﻫﻲ ازآﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی اراﺋﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻧﻈﺮات ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ روش در یﻫﺎ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی، ﺗﻠﻔﻴﻖ و رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی ازاﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدی ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ و اﻧﺪازه ای ذﻫﻨـﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ در . اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه راﻳﺞ ﺗﺮﻳﻦ روش DRASTIC ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی DRASTIC در ﺳﺎل1987 ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ . در اﻳﻦ روش ﺧﻄﺮات آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺪﻧﻈﺮ اﺳﺖ . ﻋﺒﺎرت ﻣﺨﻔﻒ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎﻳﻲ اﺳـﺖ در ﻛـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫﻴـﺪروژﺋﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻨﺪه آﻟﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از yD: ﻋﻤﻖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ1 y R: ﺗﻐﺬﻳ ﻪ2 y A :ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آب ﺧﻮان3 y S: ﻧﻮع ﺧﺎک 4 y T: ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲ5 y I: اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎ ع6 1- Depth to Water 2- Recharg 3- Aquifer Media 4- Soil Media 5- Topography 6- Impact of the Vadose Zone Media 84 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ y C :ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ آب ﺧﻮان1 - ﺗﻌﺮﻳﻒ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎیDRASTIC y D (ﻋﻤﻖ ﺗﺎﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ اﻳﻦ : ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه،ﻋﻤﻘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺑﻪ ﺗﺎ ﻛﻨﺪ ﻃﻲ ﺳـﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺑﺮﺳﺪ و اﻫﻤﻴﺖ،ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ دارد ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻣﻴﺮاﻳﻲ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﻤـﻖ ﺗـﺎ ﺳـﻄﺢ اﻳﺴـﺘﺎﺑﻲ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﭼﺮا ﻫﺮﭼﻘﺪر ﺳﻄﺢ آب ﻋﻤﻴﻖ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﺗـﺎ زﻣـﺎن ﺣﺮﻛـﺖ و ﻣﺎﻧـﺪﮔﺎری آﻟـﻮده ﻛﻨﻨـﺪه اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ . ﺣﻀﻮر ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﺑﺎ ﺗﺮاواﻳﻲ آب ﻛﻪ ﻛﻢ ﺧﻮان را ﻣﺤﺼﻮر ﻣﻲ ﺳـﺎزﻧﺪ ﻧﻴـﺰ ﻣﻮﺟـﺐ اﻳﺠـﺎد ﻣﺤـﺪودﻳﺖ در ﺣﺮﻛﺖ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﻳﻚ آب ﺧﻮان ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . در اﻳﻦ ﺟﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آﻣﺎر و اﻃﻼﻋﺎت ﻋﻤﻖ در ﭼﺎه ﻫﺎی ﭘﻴﺰوﻣﺘﺮ دﺷﺖ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻴﺎن ﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ در ﻧﺮم اﻓﺰار Arc GIS ﻧﻘﺸﻪ ﻫﻢ ﻋﻤﻖ ﺗﻬﻴﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ و ﺳﭙﺲ ﻧﻤـﺮه دﻫـﻲ ﻃﺒﻖ ﻣﺪل ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓ ﺰار ﻧﻴﺰ وارد ﻣﻲ ﮔﺮدد . y R ( ﺗﻐﺬﻳﻪ : ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﻘﺪار اﺳﺖ آﺑﻲ از ﻛﻪ ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﻧﻔﻮذ ﻛﺮده ﺑﻪ و ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻣﻲ رﺳﺪ . ﺗﻐﺬﻳﻪ آب ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﺗﺎ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻤﻮدی اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺑﺮﺳﺪ ﺑﻪ و ﺻـﻮرت اﻓﻘﻲ آب در ﺧﻮان ﺣﺮﻛﺖ ﻫﻢ ﻛﻨﺪ ﭼﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺣﺠﻢ ﻛﻪ را آﺑﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﺮاﻛﻨﺶ و رﻗﻴﻖ ﺳﺎزی آﻟﻮده ﻛﻨﻨـﺪه در ﻣﻨﺎﻃﻖ اﺷﺒﺎع و ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﻣﻲ ﮔﺮدد در ، ﻛﻨﺘﺮل داردﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﺮ ﭼﻘﺪر ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﻟﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﺳﺖ اﻳﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آﻣﺎر و اﻃﻼﻋﺎت ﺗﻐﺬﻳﻪ ) ﺑﺎرش، آب ﺑﺮﮔﺸـﺘﻲ آﺑﻴـﺎری و ..( . و ﺗﺨﻠﻴﻪ دﺷﺖ ) ﻣﻴﺰان ﺗﺨﻠﻴﻪ از ﭼﺎه ..( .و ﻫﺎ و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺧﺎﻟﺺ ﺑ ﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه و در ﻧﺮم اﻓﺰار ﺑ ﻪ ﺻـﻮرت رﻗـﻮﻣﻲ ﺗﻬﻴﻪ و ﻃﺒﻖ ﻣﺪل درﺳﺘﻴﻚ ﻧﻤﺮه دﻫﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ . y A ( ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آب ﺧﻮان : ﻣﺤﻴﻂ آب ﺧﻮان و ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨـﺪه ﻃـﻮل و ﭼﮕـﻮﻧﮕﻲ روﻧﺪ ﻣﺴﻴﺮ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ آب در ( ﺧـﻮان ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﻃـﻮل ﻣﺴـﻴﺮ در ﺗﻌﻴـﻴﻦ زﻣـﺎن ﻻزم ﺑـﺮای ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی ﻣﻴﺮاﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﺟﺬب، واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﭘﺮاﻛﻨﺶ از اﻫﻤﻴﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ﻣﺤﻴﻂ آب ﺧﻮان ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺮ ﻣﻘﺪار ﺳﻄﺢ ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻮادی ﺑﺎ ﻛﻪ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در ﺗﻤﺎس ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻮﺛﺮ،ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ روﻧﺪ ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻪ ﺷﺪﻳﺪا و درز از ﺷﻜﺎف، ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﺑﺎزﺷﺪﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ ﻫﻢ،ﺗﺎﺛﻴﺮﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ، ﻣﺴﻴﺮﻫﺎی ﺗﺮﺟﻴﺤـﻲ و ﺟﻬﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮای را ای آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﺳﺎزﻧﺪ . ﺑﺮای ﺗﻬﻴﻪ اﻳـﻦ ﻻﻳـﻪ از اﻃﻼﻋـﺎت ﻟـﻮگ ﺣﻔـﺎری ﭼـﺎه ﻫـﺎی ﭘﻴﺰوﻣﺘﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﮔﺮدد و ﺑﺎ ﻧﻈﺮ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺎزدﻳﺪ ﻣﻴﺪاﻧﻲ از دﺷﺖ ﻧﻤﺮه دﻫﻲ ﺑﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و وارد ﻧﺮم اﻓﺰار ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . 1- Conductivity (Hydraulic) of Aquifer ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 85 y S ( ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﺧﺎک : ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎک ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻤﻲ در ﺗﻐﺬﻳﻪ ای دارد ﺑـﻪ ﻛـﻪ ﺳـﻄﺢ اﻳﺴـﺘﺎﺑﻲ ﻧﻔـﻮذ و ﻛﻨﺪ ﻣﻲ از اﻳﻦ ﺑﺮ رو ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺣﺮﻛﺖ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻣـﻮﺛﺮ اﺳـﺖ . وﺟـﻮد ﻣـﻮاد ﺑـﺎ ﺑﺎﻓـﺖ رﻳﺰداﻧـﻪ ﻧﻈﻴـﺮ ﺳـﻠﻴﺖ و رس،ﺗﺮاواﻳﻲ ﻧﺴﺒﻲ ﺧﺎک را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ و ﻣﻬﺎﺟﺮت و ﺣﺮﻛﺖ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه را ﻫﺎ ﻣﺤﺪود ﻣﻲ ﺳﺎزﻧﺪ ﻋﻼوه اﻳﻦ ﺑﺮ ﺟﺎﻳﻲ اﻓﻖ ﻛﻪ ﺧﺎک ﺿﺨﻴﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی ﻣﻴﺮاﻳﻲ ﻧﻔﻮذ، ﺟـﺬب و ﻓـﺮار ﮔﺎزﻫـﺎ ازاﻫﻤﻴـﺖ وﻳـﮋه ای ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ . ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎک ﺑﺮﺣﺴﺐ رده ﺑﻨـﺪی ﺑـﺎﻓﺘﻲ آن ﻣﺸـﺨﺺ ﻣـﻲ ﮔـﺮدد و ﺑﺮاﺳـﺎس ﭘﺘﺎﻧﺴـﻴﻞ آﻟـﻮدﮔﻲ اﻣﺘﻴﺎز ﺑﻨﺪی ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ ﻻﻳﻪ ﻧﻴﺰ ﺣﺎﺻﻞ از ﻧﻤﺮه دﻫﻲ اﻃﻼﻋﺎت زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﺧﺎک ﺷﻨﺎﺳﻲ و2 ﻣﺘـﺮ از اول ﻟـﻮگ ﺣﻔﺎری ﭼﺎه ﻫﺎی ﭘﻴﺰوﻣﺘﺮ دﺷﺖ ﻃﺒﻖ ﻣﺪل و ﺗﻠﻔﻴﻖ آن ﻫﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ . y T ( ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲ : ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷﻴﺐ و ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺷﻴﺐ ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲ ﺣﺮﻛﺖ آﻟﻮده ﻛﻨ ﻧﮕﻪ و ﻨﺪه داری ﺑﺮ را آن ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ در ﻛﻨﺘﺮل دارد ﺷﻴﺐ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ ﺷﺎﻧﺲ ﺑﻴﺶ ﺑﺮای یﺗﺮ ﻧﻔﻮذ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ دارای ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﻴﺶ یﺗﺮ ﺑـﺮای آﻟـﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد . اﺑﺘﺪا داده ﻫﺎی ﻣﺪل رﻗﻮﻣﻲ ارﺗﻔـﺎع 1 ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪه، ﺳـﭙﺲ ﺑـﺮای اﺳـﺘﻔﺎده در ﻧﻘﺸـﻪ ﺗﻮﭘـﻮﮔﺮاﻓﻲ رده ﺑﻨﺪی و رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی اﺳﺖ ﺷﺪه . اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع : ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻏﻴﺮاﺷـﺒﺎع ﺑﺎﺷـﺪ ﺑـﻪ ﻳـﺎ و ﺻـﻮرت ﻏﻴﺮﭘﻴﻮﺳﺘﻪ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻮع . ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻣﻴﺮاﻳﻲ ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺎک و ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ اﺳﺖ . ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻃﻮل ﻣﺴﻴﺮ و ﭼﮕـﻮﻧﮕﻲ روﻧﺪ ﺣﺮﻛﺖ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در را ﻛﻨﺘﺮل دارد ﺑﺮ رو اﻳﻦ از و زﻣﺎن ﻻزم ﺑﺮای ﻣﻘﺪار و ﻣﻴﺮاﻳﻲ ﻣﻮادی در ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع در ﺣﻮﺿـﻪ ﻣـﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ ﻗـﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﺗﺮاواﻳﻲ ﺧﺎک و ﻋﻤـﻖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﺑﺎﻓـﺖ ﺧـﺎک در ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﻧﻴﻤﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﻟﻮگ ﺣﻔﺎری ﭼﺎه ﻫﺎی ﭘﻴﺰوﻣﺘﺮ ﻧﻤﺮه دﻫﻲ ﻣﺪل اﻧﺠﺎم ﺷـﺪه و در ﻧـﺮم اﻓـﺰار وارد ﺷﺪه و ﻣﻴﺎن ﻳﺎﺑﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد و ﻻﻳﻪ اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮ اﺷﺒﺎع را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ دﻫﺪ . y C ( ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ : ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آب ﺧﻮان ﺑـﺮای اﻧﺘﻘـﺎل ﻧﻮﺑﻪ ﺑﻪ ﻛﻪ آب ﺑﺮ ﺧﻮد ﺷﺪت ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺤﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺷﻴﺐ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﻣﺸـﺨﺺ در ﺟﺮﻳـﺎن اﺳـﺖ ﻛﻨﺘﺮل دارﻧﺪ . ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺧﺎﻟﻲ و اﺗﺼﺎل ﺑﻴﻦ آب در ﻫﺎ آن ﺧﻮان ﻛﻨﺘﺮل ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ﻛـﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺑﻴﻦ ای، داﻧﻪ اﻳﺠﺎد و درز ﺷﻜﺎف و ﺻﻔﺤﺎت ﻻﻳﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻲ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﭘﻤﭙﺎژ ﭼﺎه ﻫﺎ در ﮔﺰارش ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه و ﻧﻤﺮه دﻫﻲ و ﺗﻬﻴﻪ ﻻﻳﻪ آن آﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . 1- DEM 86 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ روشDRACTIC ﺗﻮﺳﻂ آژاﻧﺲ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﺮای اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻛﺮدن ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻪ ﺷﺪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ را ﻣﻮرد ارزﻳﺎﺑﻲ ﻗﺮار دﻫﺪ . اوﻟﻴﻦ ﻫﺪف روش DRACTIC اﻋﻤﺎل ﻓﻮرﻳﺖ ﻫـﺎی اﺟﺮاﻳـﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻫـﺎﻳﻲ اﺳﺖ در ﻛﻪ راﺑﻄﻪ آب ﺑﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ و ﺗﻬﻴﻪ اﺑﺰاری ﻛﺎرﺑﺮدی ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ از اﻫﺪاف دﻳﮕﺮ اﻳﻦ روش ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ از . روش DRACTIC ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺮای ﺗﻨﻈﻴﻢ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ در ﻫﺎ ﭘـﺎﻳﺶ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻳﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺳﺘﻔﺎده .ﻛﺮد ﭼﻬﺎر ﻓﺮﺿﻴﻪ در ﻛﻪ ای ﻣﺪل DRACTIC ﻧﻈﺮ در ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از 1 - آﻟﻮدﮔﻲ در ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﮔﺮدد . 2 - آﻟﻮدﮔﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻔﻮذ آب ﺑﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﮔﺮدد . 3 - ﻋﺎﻣﻞ ﺣﺮﻛﺖ آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺖ آب 4 - ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در روش DRACTIC ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺑﺰرگ از ﺗﺮ 5/4 ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ در روش ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﻟﻮدﮔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی DRACTIC اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﮔـﺮدد ﻛـﻪ ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺳﻪ ﺑﻪ آن ﻋﺎﻣﻞ وزن دﻫﻲ، درﺟﻪ ﺑﻨﺪی و ﻣﺤﺪوه ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻫﻔﺖ ﮔﺎﻧﻪ ﻧﻴﺎز وﺟﻮد دارد . ﻫﺎ دﻫﻲ وزن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻫﻤﻴﺖ ﻳﻚ ﻫﺮ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻫﻔﺖ ﮔﺎﻧﻪ DRASTIC وزﻧﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ 1 ﺗﺎ5 ﺑﻪ آن ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻬﻢ ﺑﻪ . وزن ﻫﺎ آن ﭘﻨﺞ ﻛﻢ ﺑﻪ و اﻫﻤﻴﺖ ﺗﺮﻳﻦ وزن ﻫﺎ آن 1 داده اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻫﺎی وزن ﺗﺨﺼﻴﺺ داده ﺑـﻪ ﺷﺪه ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی DRASTIC ﺑـﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﻣﺮﻳﻜﺎ و ﻣﻘﺎﻻت ﻣﻌﺘﺒﺮ در ﺟﺪول )7 - 7 (اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺟﺪول 7 - 7 - ﻫﺎی وزن ﻧﺴﺒﺖ داده ﺷﺪه ﺑﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻫﻔﺖ ﮔﺎﻧﻪ DRASTIC وزن ﭘﺎراﻣﺘﺮ 5 ﻋﻤﻖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ D 4 ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺧﺎﻟﺺ R 3 ﻣﻮاد ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آب ﺧﻮان A 2 ﻧﻮع ﺧﺎک S 1 ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲT 5 اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع I 3 ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ آب ﺧﻮان C - ﻣﺤﺪوده ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻴﻦﭘﺎﻳ و ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی ﻋﺪدی ﻫﺮ ﭘـﺎراﻣﺘﺮ DRASTIC ﺑـﺮای اﻧـﻮاع ﻣﺤـﻴﻂ ﻫـﺎی ﻣﻬـﻢ در ﺛﺮﻮﻣـ و ﺣﻮﺿـﻪ ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮ ﻫﺎ آن اﺛﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . درﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﻪ ﻫﺮﻳﻚ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی DRASTIC ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ در ﻫﺎ آن ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی ذﻛﺮ ﺷﺪه ارزﺷﻲ ﺑﻴﻦ 1 ﺗـﺎ 10 ﻧﺴﺒﺖ داده ﻣﻲ ﺑﺎ .ﺷﻮد ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﻮق ﺷﺎﺧﺺ DRASTIC ﺑﻪ ﻳﺎ و ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﻟﻮدﮔﻲ ) آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی در ( ﻫﺮ ﺳﻠﻮل ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺿﻠﻌﻲ ﻣﻮﺟﻮد در ﻧﻘﺸﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ذﻳﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 87 DrDw+RrRw+ArAw+ SrSw + Tr Tw + IrIw + CrCw =DRASTIC INDEX ﺣﺮوفC, I, T, S ,A, R, D ﺑﻴﺎن ﮔﺮ ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی ﻫﻴﺪروژﺋﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ r ﻧﺮخ ارزشw , وزن ﻻﻳﻪ ﻫﺎ در ﺟﺪول )7 - 15 ( ﻣﺜﺎﻟﻲ از ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آورده ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ آن در Wوزن و r درﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺮ ﻳـﻚ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎﺳﺖ . ﺟﺪول 7 - 8 - ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺧﺎﻟﺺ ) ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮ در ﺳﺎل ( ﻣﺤﺪوده رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی از ﺗﺮ ﻛﻢ5 10 15 - 5 9 30 - 15 7 50 - 30 5 75 - 50 3 100 - 75 2 ) Dw ( ﺿﺮﻳﺐ وزﻧﻲ : 5 ﺟﺪول 7 - 9 - ﻋﻤﻖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ (ﻣﺘﺮ ) ﻣﺤﺪوده رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی 0 – 5 1 5 – 10 3 10 – 18 6 18 – 25 8 > 25 9 :Rw ﺿﺮﻳﺐ وزﻧﻲ: 4 ﺟﺪول 7 - 10 - ﻣﺤﻴﻂ آب ﺧﻮان Aquifer media ﻣﺤﺪوده رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی ﺗﻴﭙﻴﻚ ﺷﻴﻞ ﺗﻮده1 - 3 2 ﮔﺮﮔﻮﻧﻲ2 - 5 3 دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ ﻫﻮازده3 - 5 4 آﺑﺮﻓﺖ ﻫﺎ4 - 6 5 ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻻﻳﻪ ﻻﻳﻪ، ﺳﻨﮓ آﻫﻚ و ﺗﻮاﻟﻲ ﺷﻴﻞ ﻫﺎ5 - 9 6 ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﺗﻮده ای4 - 9 6 ﺳﻨﮓ آﻫﻚ ﺗﻮده ای4 - 9 6 ﺷﻦ و ﻣﺎﺳﻪ4 - 9 8 ﺑﺎزاﻟﺖ2 - 10 9 ﺳﻨﮓ آﻫﻚ ﻛﺎرﺳﺘﻲ 9 - 10 10 Aw ﺿﺮﻳﺐ وزﻧﻲ: 3 88 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺟﺪول 7 - 11 - ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎک Soil media ﻣﺤﺪوده رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﺎزﻛﻲ ﻳﺎ ﻧﺒﻮد ﻻﻳﻪ ﺧﺎک 10 ﺷﻦ10 ﻣﺎﺳﻪ 9 ﻛﻮد ﮔﻴﺎﻫﻲpeat 8 رس ﻓﺸﺮده ﻳﺎ ﻣﺘﺮاﻛﻢ 7 ﻟﻮم ﻣﺎﺳﻪ ای 6 ﻟﻮم 5 ﻟﻮم ﺳﻴﻠﺘﻲ 4 ﻟﻮم رس دار3 ﻛﻮدmuck 2 رس ﻏﻴﺮﻣﺘﺮاﻛﻢ)ﺳﺨﺖ و ﻣﺘﻮرم ﻧﺸﺪه( 1 ) Sw (ﺿﺮﻳﺐ وزﻧﻲ: 2 ﺟﺪول 7 - 12 - Impact of the vadoze zone media اﺛﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﻣﺤﺪوده رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی ﻻﻳﻪ ﻣﺤﺒﻮس ﻛﻨﻨﺪه1 ﺳﻴﻠﺖرس3 ﺷﻴﻞ3 ﺳﻨﮓ آﻫﻚ6 ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ6 ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ، ﺳﻨﮓ آﻫﻚ و ﺷﻴﻞ ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﻻﻳﻪ6 و ﺷﻦ ﻣﺎﺳﻪ ﺑﺎ ﻣﻘﺪار زﻳﺎدی رس وﺳﻴﻠﺖ6 آذرﻳﻦ دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ 4 ﺷﻦ و ﻣﺎﺳﻪ8 ﺑﺎزاﻟﺖ9 ﺳﻨﮓ آﻫﻚ ﻛﺎرﺳﺘﻲ10 ) Iw (ﺿﺮﻳﺐ وزﻧﻲ =5 ﺟﺪول 7 - 13 - ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﻣﺤﺪوده رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی 0 -2 10 2 -6 9 6 - 12 5 12 - 18 3 > 18 1 ) Tw (ﺿﺮﻳﺐ وزﻧﻲ =1 ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ - روش ﺴﻚﻳر ﻲﺎﺑﻳ ارز یﻫﺎ آﻟﻮدﮔ یﻫﺎ ﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 10 / 08 / 94 89 ﺟﺪول 7 - 14 - درﺻﺪ ﺷﻴﺐ ﻣﺤﺪوده رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی ./ 0 – 4 1 4 – 12 2 12 – 28 4 28 – 40 6 40 – 80 8 > 80 10 ) Cw (ﺿﺮﻳﺐ وزﻧﻲ =3 ﺟﺪول 7 - 15 - ﻣﺜﺎﻟﻲ از ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی وزن ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻋﺪد رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪی D 7 × 5 = 35 R 1 × 4 = 4 A 8 × 3 = 24 S 5 × 2 = 10 T 9 × 1 = 9 I 8 × 5 = 35 C 2 × 3 = 6 128 =ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی - ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی GOD روشGOD در ارزﻳﺎﺑﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان در ﺑﺮاﺑﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺳﺎل از 1990 ﺑﻪ ﻃـﻮر ﮔﺴـﺘﺮده ای در آﻣﺮﻳﻜـﺎی ﻻﺗـﻴﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﻘﻘﻴﻦ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ دو . ﻓﺎﻛﺘﻮر اﺳﺎﺳﻲ در ﻛﻪ ﺗﻌﻴـﻴﻦ آﺳـﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮی آب ﺧـﻮان در ﺑﺮاﺑـﺮ آﻟﻮدﮔﻲ اﻳﻦ در روش ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ، ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ : از 1 - ﻣﻴﺰان ﻋﺪم دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺷﺒﺎع آب ﺧﻮان 2 - ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻣﻴﺮاﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻻﻳﻪ در ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻴﻦ در ﻻﻳﻪ اﺷﺒﺎع و ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ اﻳﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻧﻮﺑﻪ ﺑﻪ و ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی دﻳﮕﺮی ﺑﺴﺘﮕﻲ دارﻧﺪ ﻧﻈﺮ . ﺑﻪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻫﺎی داده ﻣﺮﺑﻮط اﻳﻦ ﺑﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل در دﺳﺘﺮس ﻧﻴﺴﺖ، ﻟﺬا ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺗﻬﻴﻪ ﻃﺮﺣﻲ ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺮای ﭘﻬﻨﻪ ﺑﻨـﺪی آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﺎﺷﺪ ﺳﺎده ﺳﺎزی اﻳﻦ ﻟﻴﺴﺖ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ . ﺷﺎﺧﺺ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮیGOD آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان در را ﺑﺮاﺑﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺮاﺳﺎس ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی زﻳﺮ ﻛﻪ ) ﻣﻌﻤﻮﻻ در دﺳﺘﺮس ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻳﺎ و ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻬﻴﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ (، ﺗﻌﻴﻴﻦ :ﻛﻨﺪ ﻣﻲ y وﺿﻌﻴﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ آب در ﺧﻮان ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ (G) y روی یﻫﺎ ﻻﻳﻪ ﻳﺎ ﻫﺎ ﭼﻴﻨﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺷﺒﺎع ) ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع یﻫﺎ ﻻﻳﻪ ﻳﺎ ﻣﺤﺒﻮس ﻛﻨﻨﺪه ) ﺑﺮﺣﺴﺐ وﺿﻌﻴﺖ و درﺟـﻪ اﺳﺘﺤﻜﺎم ﻛﻪ ﻫﺎ آن ﻣﻴﺰان ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻣﻴﺮاﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه را ﻫﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ (.O) ﻋﻤﻖ ﺗﺎ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ ﻳﺎ ﺳﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻫﺎی ﺳﻔﺮه ﻣﺤﺒﻮس (D) 90 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ روش ﺗﺠﺮﺑﻲ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدی ﺑﺮای ﺗﺨﻤﻴﻦ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان در ﺑﺮاﺑﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اول : ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ وﺿﻌﻴﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻟﺤﺎظ آزاد ﻳﺎ ﻣﺤﺒﻮس ﺑﻮدن آب ﺧﻮان ﺑﺎ ﺷﺎﺧﺺ ﮔﺬاری اﻳﻦ ﺑﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮ در ﻣﻘﻴﺎس ﺻﻔﺮ ﻳﻚ ﻳﺎ )0 -1 .( : دوم ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن یﻫﺎ ﻻﻳﻪ روﻳﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺮﺣﺴﺐ : (a درﺟﻪ اﺳﺘﺤﻜﺎم و ﭼﺴﺒﻨﺪﮔﻲ ) ﺣﻀﻮر ﻳﺎ ﻋﺪم ﺣﻀﻮر اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﺗﺮاواﻳﻲ و درز ﺷﻜﺎﻓﻲ ( (b ﻧﻮع ﻟﻴﺘﻮﻟﻮژی، ﺗﺨﻠﺨﻞ دﻳﻨﺎﻣﻴﻚ و ﻣﻔﻴﺪ، ﺗﺮاواﻳﻲ ﻣﺎﺗﺮﻳﻜﺲ و ﻣﺤﺘﻮای رﻃﻮﺑﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻏﻴﺮ اﺷﺒﺎع ﻧﮕﻪ و داﺷﺖ وﻳﮋه آن ﺑﻪ ﻛﻪ اﻣﺘﻴﺎزﺑﻨﺪی در ﻣﺤﺪوده 4 / 0 ﺗﺎ1 ﻣﻲ اﻧﺠﺎﻣﺪ . :ﺳﻮم ﺗﺨﻤﻴﻦ ﻋﻤﻖ ﺳﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ آزاد یﻫﺎ آنﺧﻮ آب ) ﻳـﺎ ( ﻋﻤـﻖ ﺑﺮﺧـﻮرد ﺑـﻪ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ آب در ) ﺧـﻮ یﻫـﺎ آن ﻣﺤﺒﻮس ﺑﺎ ( درﺟﻪ ﺑﻨﺪی 6/0 ﺗﺎ1 ﺷﺎﺧﺺ ﻧﻬﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی آب ﺧﻮان، ﺣﺎﺻﻞ ﺿﺮب ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی اﻳﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ اﺳﺖ . روش اوﻟﻴـﻪ آﺳـﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮی GOD ﺗﻮﺟﻪ ﺻﺮﻳﺢ و روﺷﻨﻲ از ﻫﺎ ﺧﺎک ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ، ﻛﺸﺎورزی ﻧﺪاﺷﺖ در . ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺧﺎک ﺑﻪ دﻟﻴﻞ وﺟﻮد ﻣﻮاد آﻟﻲ ﺑﻴﺶ ،ﺗﺮ ﻣﺤﺘﻮی ﻣﻮاد رﺳﻲ ﺑﻴﺶ و ﺗﺮ وﺟﻮد ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﺎی ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﺎﻳﻲ زﻳﺎد ، ﺑﺴﻴﺎری از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺣﺬف ﻳﺎ و رﻗﻴﻖ ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ، ﻪﺑ ﻟﺬا ﻣﻨﻈﻮر ﻟﺤﺎظ ﻛﺮدن اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ در GOD ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻪ ﺷﺪ ﺷﺎﺧﺺ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺷﺴﺘﺸﻮی روش ﺧـﺎک ) ﺑﺮاﺳـﺎس رده ﺑﻨـﺪی ﺧﺎک ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺎﻓﺖ ﺑﻪ ﺧﺎک و ﻣﺤﺘﻮی ﻣﻮاد ﻧﻴﺰ را ( آﻟﻲ در ﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﺑﻪ ﻛﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم اﻳﻦ روش ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ در . ﺣﺎﻟﺖ اﻣﺘﻴﺎز ﻛﻠﻲ ﺣﺎﺻﻞ از GOD در ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎﻻ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻛﻢ را اﻳﻦ روش ﺑﻪ GODSﻣﻌﺮوف اﺳﺖ . - ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻠﻔﻴﻖ وﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﭘﺲ از ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی وﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪن ﻃﺒﻘﺎت اﺻﻠﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی در ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎﺗﻲ، ﻣـﻲ ﺑﺎﻳﺴـﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه در ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻃﺒﻘﺎت آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ زﻳﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻮد ودر اﻣﺘﻴﺎز ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻃﺒﻘﺎت آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺿﺮب ﺷﻮد، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ ﺗﻠﻔﻴﻖ ﻻﻳﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی درﻻﻳﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻬﺎﻳﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﺗﻠﻔﻴﻖ ﻧﻘﺸﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ، ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻬﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚ وآﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه در ﻫﺮ ﭘﻠﻲ ،ﮔﻦ ﭘﻬﻨﻪ ﻫﺎی ﺟﺪﻳـﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﭘﻬﻨﻪ ای ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ از ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ . R = اﻣﺘﻴﺎز رﻳﺴﻚ ) در ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻃﺒﻘﺎت آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﺣﺎﺻﻞ از ﻧﻘﺸﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ( i W = اﻣﺘﻴﺎز ﻫﺮ ﭘﻠﻲ ﮔﻮن ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻘﺸﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی i E = ﺷﺪت اﺛﺮ ﻫﺮ ﻣﻨﺒﻊ آﻟﻮدﮔﻲ n i i i 1 R w E = = × ∑ 8 ﻓﺼﻞ8 ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 93 ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 8 - 1 - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و روش ﻫﺎ ی ﻛﺎﻫﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﺮوز ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 8 - 1 - 1 - اﺻﻮل و ﻣﺒﺎﻧﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻮﺛﺮ رﻳﺴﻚ ﻳﻜﻲ از اﺻﻮﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻃﻤﻴﻨﺎن از ﻣﻮﻓﻘ ﻴﺖ در رﺳـﻴﺪن ﺑـﻪ اﻫـﺪاف ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺷﺮاﻳﻄﻲ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺷﺪه و از ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﺳﻮء ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻲ ﻛﺎﻫﺪ . در ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻗﺒﻞ در ﻣﻮرد ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻋﻮاﻣﻞ رﻳﺴﻚ و درک و ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب را ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ ﺑﺤﺚ ﺷﺪ . ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﭘﺲ از ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ ﺷـﺪه ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮد و ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻤﺮ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑ ﻪ دﺳـﺖ ﻣـﻲ آ ﻳـﺪ، اﻗـﺪاﻣﺎت ﻻزم ﺑـﺮای ﻛـﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻫﺎ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد . در واﻗﻊ ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ اﻃﻼ ﻋﺎت ﺗﺸﺨﻴﺺ ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺎز درﻣﺎن اﺳﺖ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و درک رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺧﻮد ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ از ﻣﻴﺎن رﻓﺘﻦ رﻳﺴﻚ ﻫﺎ ﺷﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻓﺮاﻳﻨﺪ رﻳﺴﻚ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ اﻗﺪاﻣﺎت ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮاﻧﻪ ﻣﻨﺘﻬﻲ ﻧﺸﻮد، ﺑﺎﻋﺚ ﻫﺪر رﻓﺘﻦ ﻫﺰﻳﻨﻪ و زﻣﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﭼﺎرﭼﻮب و ﻓﺮاﻳﻨـﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی و ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ از ﮔﺎم ﻫﺎی ﻣﺸﺨﺼﻲ ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﮔﺎم ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع رﻳﺴﻚ ﻫـﺎ در ﺣـﻮزه ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺗـﺎ ﺣـﺪود زﻳـﺎدی ﻳﻜﺴﺎن اﺳﺖ . ﭘﻴﺶ از ﺑﺤﺚ درﺧﺼﻮص روش ﻫﺎ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺮوز ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺿﺮوری اﺳﺖ ﺗﺎ در اﺑﺘـﺪا ﻓﺮاﻳﻨـﺪ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺷ ﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﺒﻴﻴﻦ ﮔﺮدﻧﺪ ﻛـﻪ ﭼـﺎرﭼﻮب آن در ﺷـﻜﻞ )8 - 1 ( ﻧﺸـﺎن داده ﺷـﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد، آﻏﺎز ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚ، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻴﻔﻲ رﻳﺴﻚ، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻤﻲ رﻳﺴﻚ و ﺑ ﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳـﺰی ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮﻳﻲ ﺑﻪ رﻳﺴﻚ اﺳﺖ . اﻳﻦ ﭘﻨﺞ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻛﻪ ﺟﺰو ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، در ﮔﺎم اول ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻬﻴﻪ و ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﺷﻮﻧﺪ . ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﭘﺎﻳﺶ و ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺟﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺲ از ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی ، اﺟـﺮا ﺷـﻮﻧﺪ . ارﺗﺒـﺎط زﻣﺎﻧﻲ اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎ و ﺗﻘﺪم و ﺗﺎﺧﺮ آن ﻫﺎ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﻳﺰ اﻫﻤﻴـﺖ اﺳـﺖ . ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻛـﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ، ذی ﻧﻔﻌﺎن، اﻫﺪاف، ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻫﺎ و ﺑﺴﻴﺎری از ﻣـﻮارد دﻳﮕـﺮ در ﺣـﻮزه ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻃﻮرﻋﺎم و ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آب ﺑﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ، از اﻳﻦ رو ﻧﻮع اﻗﺪاﻣﺎت و روش ﻫﺎ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل و ﭘﺎﻳﺶ آن ﻫﺎ در ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺟﺮا ﺑﺮای ﻫﺮ ﺣﻮزه ای ﺗﺎ ﺣﺪودی ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ، اﻣﺎ ﭼﺎرﭼﻮب ﻫﺎ و ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ در ﺣﻮزه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻣﺸﺘﺮک ﻫﺴﺘﻨﺪ . 94 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﻛﻨﺘﺮﻟﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺑﺮای ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ رﻳﺴﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻴﻔﻲ رﻳﺴﻚ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻤﻲ رﻳﺴﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺗﺪارﻛﺎت و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺗﺠﻬﻴﺰات آﻣﻮزش و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ ﺑﺮآورد زﻣﺎن ﺑﻨﺪی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺗﺪوﻳﻦ زﻣﺎن ﺑﻨﺪی ﺑﺮای واﻛﻨﺶ ﺑﻪ رﻳﺴﻚ ﺑﺮآورد ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﺪوﻳﻦ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺗﺸﻜﻴﻼﺗﻲ )ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ( ﻛﻨﺘﺮل ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ، ﺑﺎزﻧﮕﺮی و ﻣﻤﻴﺰی ﭘﺎﻳﺶ و ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و اﺻﻼح ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎ ﺷﻜﻞ8 - 1 - ﭼﺎرﭼﻮب ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ در ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻴﻦ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﺗﻤﺎﻳﺰ ﻗﺎﻳـﻞ ﺷـﺪ . در ارزﻳـﺎﺑﻲ رﻳﺴـﻚ ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺑﺮ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ، ﻛﻤﻲ ﻛﺮدن و ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن ﻋﺪم ﻗﻄﻌﻴﺖ ﻫﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ دارد، در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺮ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﻴﺖ، ﻫ ﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﻫﺎ ﺑﻴﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ، ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی ، ﻛﻨﺘﺮل و ﻛـﺎﻫﺶ ﺧﺴـﺎرات، ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ و اﻧﺘﺨـﺎب ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات، اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻨﺎوری ﻫﺎی ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات ، ﭼﺎرﭼﻮب ﻫﺎی ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫـﺎی ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 95 ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺗﺎﻛﻴﺪ دارد . ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻧﺘﺎﻳﺞ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ از اﺑﺰارﻫﺎ و روش ﻫﺎ ی ﻣﺘﻌﺪدی ﻧﻈﻴﺮ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺑﺪه – ﺑﺴﺘﺎن1، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ – ﻓﺎﻳﺪه 2، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻣﻮﺛﺮ3، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﭼﻨﺪ ﻣﻌﻴﺎره4، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺧﻄﺎی ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ 5 و ﺳﺎﻳﺮ روش ﻫﺎ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻪﺑ . ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﺗﺮﻳ ﻣﻬﻢ ﻦ اﺻﻮﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻳﺪ در ﻛﺎﻧﻮن ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ ﺑﺸﺮح زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ : − ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﺴﺘﻤﺮ رﻳﺴﻚ − ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ − ﺗﺪوﻳﻦ و اﺟﺮای راﻫﺒﺮدﻫﺎ، ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺣﺬف، ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ اﻧﻮاع رﻳﺴﻚ − ﻛﻨﺘﺮل ﻣﺴﺘﻤﺮ درﺧﺼﻮص اﺛﺮﺑﺨﺸﻲ اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮای ﻛـﺎﻫﺶ رﻳﺴـﻚ و در ﺻـﻮرت اﻣﻜـﺎن ﺑـﺎزﻧﮕﺮی در اﻫـﺪاف و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ و ﺳﺎزﮔﺎر ﻛﺮدن آن ﻫﺎ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺟﺪﻳﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ و ﻣﺘﻨﻮع ﺗﺮﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی رﻳﺴﻚ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ اﺳـﺖ . ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ وﺟـﻮد ﺗﻨـﻮع در ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده ای از ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﮔﺮان از رﺷﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣـﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ، ﺑﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﺮاﺣـﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔـﻲ وﺟـﻮد دارد ﻛـﻪ ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﻮرد اﺟﺮا ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻪﺑ ﻫﺎ آن ﺗﻮان ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ را ﺑـﻪ اﺟـﺮا در آورد ﻪﺑـ . ﻃـﻮر ﺧﻼﺻـﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑ ﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ : 8 - 1 - 1 - 1 - ﺗﺪوﻳﻦ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎ 6 ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎی واﺻﺢ و ﺷﻔﺎﻓﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻫﺎ آن اﻫﺪاف ﻛﻠﻲ ﺑـﺮای ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺗﺮﺳـﻴﻢ ﮔﺮدد . اﻳﻦ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﺗﺮﺳﻴﻢ ﺷﻮد ﺗﺎ ﻛﻠﻴﻪ دﺳﺖ اﻧﺪرﻛﺎران و ذی ﻧﻔﻌ ﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺑﺘﻮاﻧﻨـﺪ اﻫـﺪاف ﺧﻮدﺷﺎن را در راﺳﺘﺎی اﻳﻦ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎ ﺗﺪوﻳﻦ و ﺳﺎزوﻛﺎرﻫ ﺎی اﺟﺮاﻳﻲ و ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﺑﺮای آن ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ . در ﺣﻘﻴﻘـﺖ، ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺑﻴﺎن ﻫﺪف ﮔﺬاری و ﭼﺎرﭼﻮﺑﻲ از اوﻟﻮﻳـﺖ ﻫـﺎ و ﻣﻘـﺮرات و ﺗﺠـﺎرب ارﮔـﺎن ﻣﺮﺑﻮﻃـﻪ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . اﺻـﻮﻻ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻃﺒﻖ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ و ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ . ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﻧﻘﺺ ﻫﺎی اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ و اﻫﺪاف ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ﻛـﻨﺶ ﻫـﺎ و واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﺮ ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد ، ﻟﺬا ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﻳﻚ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻛﻠﻲ را ﺑﺮای ﺗﻤﺎم ﺷﺮاﻳﻂ اراﺋﻪ ﻧﻤﻮد . ﻛﺎرﺑﺮد دﻳﮕﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻳﺎ ﺗﻄﺒﻴﻖ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑـﺎ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﺑـﺮای ﺗﻌﻴـﻴﻦ 1- Trade - off Analysis 2- Cost - Benefit Analysis 3- Cost- Effectiveness Analysis 4- Muliatrtribute Decision Analysis 5- Predictive Failure Analysis 6- Policy 96 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻴﺰان رﻋﺎﻳﺖ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺤﻠﻲ ﻳﺎ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ از . ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻂ ﻣﺸـﻲ ﻫـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ در ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻟﺤﺎظ ﮔﺮدد، ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ : − رﻋﺎﻳﺖ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻠﻲ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﻣﺮﺗﻴﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ − ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺴﺘﻤﺮ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺠ و ﺗ ﺮﻳﺒﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ − ﺑﻬﺒﻮد ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎ و روش ﻫﺎ ی اﺟﺮاﻳﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ در ﺟﻬﺖ ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ و ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ − ﺗ ﻌﻤﻴﻢ ﻓﺮﻫﻨﮓ و آﻣﻮزش زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺸـﺎرﻛﺖ ﻣـ ﻮ ﺛﺮ و ﻣﺴـ وﻟﻴﺖﻮ ﭘـﺬﻳﺮی در اﺟـﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻫـﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ − اﺷﺎﻋﻪ و ﺗﺒﻠﻴﻎ ﻧﮕﺮش ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻪ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن و ﭘﻴﻤﺎن ﻛـﺎران ﺷـﺮﻛﺖ و ﺗﺸـﻮﻳﻖ آﻧـﺎن ﺑـﻪ رﻋﺎﻳـﺖ ﻗﻮاﻧﻴﻦ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ − ﺣﻔﺎﻇﺖ از زﻳﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎ و ﺗﻨﻮع زﻳﺴﺘﻲ ﺑﺮاﺳﺎس ﻗﻮاﻧﻴﻦ وﻣﻘﺮرات ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ 8 - 1 - 1 - 2 - ﻣﺤﺪوده و داﻣﻨﻪ ﺣﺎدﺛﻪ ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺣﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آب ﺗﻴﻢ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی و ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ اوﻻ ﻣـﻲ ﺑﺎﻳﺴـﺖ ﺗﻌﺮﻳﻒ دﻗﻴﻖ و ﺷﻔﺎﻓﻲ از ﺣﺎدﺛﻪ اراﺋﻪ داده و ﻣﺤﺪوده و ﻣﺮز اﺛﺮﮔﺬاری ﺣﺎدﺛ ﻪ را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب دﻗﻴﻘﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳـﺪ . در ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﻄﺢ رﺧﺪاد ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ دو ﻋﺎﻣﻞ اﺛﺮات ﺑﺎﻟﻘﻮه رﻳﺴﻚ ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﺎدﺛﻪ و اﻗـﺪاﻣﺎت ﺑـﺮای ﭘـﻴﺶ ﮔﻴـﺮی و ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات در ﻣﺤﺪوده اﺛﺮﮔﺬار ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . ﺑﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن داﻣﻨﻪ و ﻣﺤﺪوده اﺛﺮﮔﺰاری ﺣﺎدﺛﻪ ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ از ﮔﺮدآوری اﻃﻼﻋﺎت ﻏﻴﺮﺿﺮوری ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻣﺪه و در ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ و زﻣﺎن ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد . داﻣﻨﻪ و ﻣﺤﺪوده ﻛﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﻣﺸـﺨﺺ ﮔـﺮدد ﺗـﺎ ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻬﺎﻳﻲ ﮔﺰارش و ﻣﺴﺘﻨﺪات اراﺋﻪ ﺷﺪه، ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻛﺎرﺑﺮدی ﺑﻮدن ﺑﺮای ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی ذی رﺑﻂ و ﻣﺴ ﻮ وﻻن ﺑﺮﻧﺎﻣ ﻪ رﻳـﺰی و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ، ﺷﻔﺎف و ﺣﺘﻲ ﺑﺮای ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم ﻧﻴﺰ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده و درک ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﻣﺤـﺪوده ﻛـﺎر ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﻧﻴﺰ ﮔﺴﺘﺮه ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎ در ﻛـﺎﻫﺶ ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﻫـﺎ، ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ دﻗﻴـﻖ و ﻧﻈﺎﻣﻨﺪ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ، ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی از ﻫﺎ آب ﻣﺎت و ﺳﻬﻮﻟﺖ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ در ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺪوده و ﺗﻌﻴﻴﻦ داﻣﻨﻪ و ﻣﺤﺪوده اﻃﻼﻋﺎت ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺻﺮﻓﺎ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻛﺘﺎب ﻫـﺎ ﻮانﺧ ی ﻳـﺎ ﻣﻴـﺪاﻧﻲ اﻛﺘﻔـﺎ ﻧﻤﻮد، ﻟﺬا ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ از ﻣﺘﺨﺼﺼﻴﻦ و ﻛﺎرﺷﻨﺎس ﺧﺒﺮه در ﻣﺮاﻛـﺰ دوﻟﺘـﻲ ﻳـﺎ ﻋﻠﻤـﻲ - ﭘﮋوﻫﺸـﻲ، ﺟﻮاﻣـﻊ ﻣﺤﻠـﻲ و ﻛﺎرﻛﻨـﺎن ﻣﺤﺪوده ﻧﻴﺰ ﻛﻤﻚ ﮔﺮﻓﺖ . ﺗﻌﻴ ﻴﻦ ﻣﺤﺪوه ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﺣﻮزه ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ ﻣﺤـﺪودﻳﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ، ﻧﻴـﺮوی اﻧﺴـﺎﻧﻲ و ﺳـﺎﻳﺮ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس اﻳﻦ ﻣﺤﺪوده ﻫﺎ و ﺣﻮزه ﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣﺮزﻫـﺎی ﭘﻴﺸـﻨﻬﺎدی زﻳﺮ ﺻﻮرت ﭘﺬﻳﺮد : ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 97 - ﻣﺮز ﺑﻮم ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ اﻳﻦ ﻣﺮز ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ و ﻣﺎﻫ ﻴﺖ ﺣﺎدﺛﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ اﺛﺮات و ﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎی زﻳﺴـﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﻧﺎﺷـﻲ از ﺣﺎدﺛﻪ و اﻧﺘﺸﺎر آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﻳﺎ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻮﺳﻂ واﺳﻄﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ آب و ﻫﻮا ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷـﺪه و در ﻧﺘﻴﺠـﻪ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑﺎﻋﺚ دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ و ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﺑﺮ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ زﻳﺴﺖ ﺑﻮم وارد ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪ . ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﻣﺤﺪوده ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻧﻮع اﺛﺮات و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﺣﺎدﺛﻪ ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ اﻳﻦ ﻣﺤﺪوده ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻐﻴﻴﺮ ﺑﺎﺷﺪ . اﻧﺘﺨﺎب ﻣﺮزﻫﺎی ﺑﻮم ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻧﻈﻴﺮ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﭘﺴﺘﻲ و ﺑﻠﻨﺪی ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﮔﺰﻳﻨـﻪ ﺧـﻮﺑﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . اﻟﺒﺘـﻪ در ﺣـﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آ ﺑﻲ ﻣﺪﻟﺴﺎزی ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ، ﻣﺤﺪوده اﺛﺮﮔﺬاری ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻄﻠﻮب ﺗﺮی را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﺘﺪ - ﻣﺮزﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻋﺮﻓﻲ اﻳﻦ ﻣﺮزﻫﺎ ﺣﺪی از ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﺤﺪوده اﺛﺮﮔﺬاری ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﺎدﺛﻪ را ﺑﺮﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﻛﻪ ﺗﻌﺎﻣﻼت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﺟﻮاﻣـﻊ آن ﻣﺮزﻫﺎ را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﺷـﻨﺎﺧﺖ اﻳـﻦ ﻣﺮزﻫـ ﺎ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ در ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﺑﻬﺘـ ﺮ و ﺗﺤﻠﻴـﻞ ﺟـﺎﻣﻊ ﺗـﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﻛﺎﻫﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﺮوز ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺎﺷﺪ - ﻣﺮزﻫﺎی اداری و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺮزﻫﺎی اداری و ﺳﻴﺎﺳﻲ، ﻋﺒﺎرت از ﺳﻄﺤﻲ از ﺣﻮزه ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﻗـﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘـﺮرات در ﺳـﻄﻮح ﺳﻴﺎﺳﻲ دوﻟﺘﻲ ﺑﺮای ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎ و ﻧﻘﺶ ﻫﺎ در ﭘﻬﻨﻪ ﻛﺸﻮر ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد و ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس ﻧﻴﺰ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات در اﻳﻦ ﻣﺮزﻫﺎ اﻋﻤﺎل ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻳﻦ ﻣﺮزﻫﺎ ﺧﺼﻮﺻﺎ در اﻳﺮان ﻛﻪ اﻛﺜﺮ ﮔﺰارﺷﺎت و آﻣﺎر و اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺮزﻫـﺎی اداری و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺗﺪوﻳﻦ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﻛـﺎﻫ ﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴـﻴﻞ ﺑـﺮوز ﺣـﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒـﻪ، ﺑﺴـﻴﺎر ﺣـﺎ ﺰ ﻳ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ 8 - 1 - 1 - 3 - ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ و ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺗﻴﻢ ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻈﻢ و ﺗﺮﺗﻴﺒﺎت ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﻣﺸﺨﺼﻲ ﺑﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ وﺟـﻮد داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ، ﺑـ ﻪ ﻃـﻮری ﻛـﻪ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻫـﺎ و ﺧﻄﻲ ﻣﺸﻲ ﻫﺎ اﺟﺮا ﺷﻮﻧﺪ و وﻇﺎﻳﻒ و ﻣﺴ وﻟﻴﺖﻮ ﻫﺎی ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ذی ﻫﺎ ﻧﻔﻊ در آن ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﻮد اﻧﺠﺎم ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ در ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻳﺪ وﻇﺎﻳﻒ و ﻧﻘﺶ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎی دوﻟﺘﻲ و ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ و ﻛﺎرﻛﻨﺎن را در ﻣﻮرد رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﺎﻳﺪ . در ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﭼﻬﺎر ﻋﺎﻣﻞ ﻛﻨﺘﺮل1، ﻫﻤﻜﺎری2، ارﺗﺒﺎﻃﺎت3 و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ و 1- Control 2- Cooperation 3- Communication 98 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ1 )اﻓﺮاد آﻣﻮزش دﻳﺪه ( ﻣﻄﺮ ح ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر »C « ﻣﻌﺮوف ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻛﻨﺘﺮل ﺑ ﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻌﻴﻦ ﻛﺮدن و اﺧﺘﺼـﺎص دادن ﻣﺴ وﻟﻴﺖﻮ ﻫﺎ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻧﻈﺎرﺗﻲ، اﻧﺠﺎم ﻣﻲ .ﺷﻮد اوﻟﻴﻦ ﮔﺎم ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ، ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻛﺎرﮔﺮوه ﺗﺪوﻳﻦ و ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪرﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﺳﺖ . اﻳـﻦ ﺗـﻴﻢ ﺑﺎﻳـﺪ از اﻓـﺮاد ﻣﺘﺨﺼﺺ و آﺷﻨﺎ ﺑﻪ ﻣ ﻳﺴﺎ ﻞ آب و ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه آن ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﻮد . اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻛﺎری ﻣﺴـ ﻮ ول ﺗـﺪوﻳﻦ و اﺟـﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﺳﺖ و ﻧﻘﺶ اﺻﻠﻲ را در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﻳﻔﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . اﻓﺮاد اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻛﺎری ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺨﺼـﺺ ﻫـﺎی ﻻزم در ﺣﻮزه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آب ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری، ﺗﻮزﻳﻊ، ﺗﻮزﻳﻊ و ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨ ﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﭘﺲ از آن ﻛﻪ اﻧﻮاع ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ا و اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴـﻚ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺷـﺪﻧﺪ، زﻣـﺎن ﺑﻨـﺪی و اﻟﻮﻳـﺖ ﺑﻨـﺪی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ در دﺳﺘﻮر ﻛﺎر ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﺗﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻫﺎ آن ﺗﻴﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺮﻣﺒﻨﺎی ﻫﺎ آن ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ را ﺑﺮای ﻛـﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﺑﺮوز رﺧﺪادﻫﺎی ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ . در اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ زﻣﺎن اﺟﺮای ﻫﺮﻳﻚ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ و ﺗﻘﺪم و ﺗﺎﺧﺮ ﻫﺎ آن ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺒﻨﺎی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺷﻜﻞ )8 - 2( ﭼﺎرﭼﻮب و ﻓﺮاﻳﻨﺪ زﻣﺎﻧﻲ و ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ آﺛﺎر و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی رﻳﺴﻚ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺷﻜﻞ 8 - 2 - ﭼﺎرﭼﻮب و ﻓﺮاﻳﻨﺪ زﻣﺎﻧﻲ و ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ 1- Competence ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 99 8 - 1 - 1 - 4 - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ رﻳﺴﻚ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻧﻈﺎم آ ب رﺳﺎﻧﻲ در ﻣﺤﺪوده اوﻟﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺗﻮﺻﻴﻒ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻧﻈﺎم ﺗﺎﻣﻴﻦ آب در ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺗﻴﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺎﻳﺪ در اوﻟﻴﻦ ﮔﺎم ﺗﺼﻮﻳﺮ ﺷﻔ ﺎف و روﺷﻨﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺼﺎرف، ﻛﺎرﺑﺮان، ﻣﻜ ﺎن ﻫﺎی ﺑﺮداﺷﺖ، آب، ﻫـﺎ ﺎنﻣﻜ ی ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﻓﺎﺿـﻼب ، ﻫـﺎ ﻣﺤﻞ ﻫﺎی ﺗﺮدد ﻣﻮاد ﺧﻄﺮﻧﺎک و اراﺋﻪ . دﻫﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻜـ ﻫـﺎ ﺎن ی ﻋﺮﺿـﻪ و ﺑﺮداﺷـﺖ از ﻫـﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺮ روی ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﻘﻴﺎس ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﺸﺨﺺ ﺷـﻮﻧﺪ . در اﻳـﻦ ﺑﺨـﺶ ﺑﺎﻳـﺪ اﻃﻼﻋـﺎت ﻛـﺎﻓﻲ در ﻣـﻮرد ﻣﻜﺎن ﻫﺎی آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ، ﻧﻮع ﺧﻄﺮاﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻛﻨﺘﺮﻟﻲ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﻧﺪ ﻪﺑ . ﻃـﻮر ﺧﻼﺻـﻪ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﻧﺪ : y ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب y رواﻧﺎب ﻫﺎی ﻣﻨﺘﻬﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب y ﻣﻴﺰان ﻣﺼﺮف آب و ﻣﺤﻞ ﺑﺮداﺷﺖ آب y ﻣﻴﺰان ﺗﺨ ﻠﻴﻪ ﭘﺴﺎب و ﻣﺤﻞ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ آن ﻫﺎ y ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﺎرﺑﺮی ﺣﻮزه آب ﺧﻴﺰ و ﻧﻤﺎﻳﺶ آن ﻫﺎ ﺑﺮ روی ﻧﻘﺸﻪ y اﻃﻼﻋﺎت ﻻزم در ﻣﻮرد ذﺧﻴﺮه آب y ﮔﺮدآوری اﻃﻼﻋﺎت در ﻣﻮرد ﻧﺤﻮه ﺗﺼﻔﻴﻪ و ﻧﺸﺎن دادن آن ﻫﺎ ﺑﺮ روی ﻧﻘﺸﻪ y ﮔﺮدآوری اﻃﻼﻋﺎت در ﻣﻮرد ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﺼﻔﻴﻪ آب y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻜﺎن ﻣﻌﺎدن ﺑﺮ روی ﻧﻘﺸﻪ و ﻧﻮع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آن ﻫﺎ y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺴﻴﺮﻫﺎی دﺳﺘﺮﺳﻲ و ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن ﻧﻮع ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘـﻞ ﻣـﻮاد ﺧﻄﺮﻧـﺎک و ﺛﺒﺖ روزاﻧﻪ ﻣﻘﺪار ﺣﻤﻞ اﻳﻦ ﻛﺎﻻﻫﺎ y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺪار و ﻧﻮع ﻣﺼﺮف ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺳﻤﻮم ﻛﺸﺎورزی در ﺣﻮز ه y ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ ﺧﻄﺮات و ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻛﻠﻴﻪ ﺧﻄﺮاﺗﻲ ﻛﻪ در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﺎﻣﻴﻦ و ﺗﻮزﻳﻊ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨـﺪ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ ﺷـﺪه و اﺣﺘﻤـﺎل وﻗـﻮع آن ﻫﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد . ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﻴﻔﻲ و ﻫﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﻤﻲ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد ﻛﻪ در ﻣﻮرد روش ﻫﺎ ی ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ در ﻓﺼﻮل ﻗﺒﻞ ﺑﺤﺚ ﺷﺪ . در اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻛﻠﻴﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه و ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﺗﻬﺪﻳـﺪ ﻛﻨﻨـﺪه و ﻣﺤـﻞ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ آن ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدد . ﭘﺲ از ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺑﺎﻳﺪ روش ﻫﺎ ی ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺮوز اﻳﻦ ﺧﻄﺮات ﻣﻌـﻴﻦ ﮔـﺮدد . در اﻳـﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ای ﺑﺮاﺳﺎس ﺣﻮادث ﮔﺬﺷﺘﻪ، ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺑﺎزدﻳﺪﻫﺎی ﻣﻴﺪاﻧﻲ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد و ﻣﺤﻞ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ 100 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺣﺘﻤﺎل آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی در آن ﻫﺎ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﮔﺮدد . ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺑﺮرﺳﻲ رﺧﺪادﻫﺎ و ﺣﻮادث ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﻧﻴـﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺗﻴﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻠﻴﻪ رﻳﺴﻚ ﻫﺎی ﻣﻠﻤﻮس و ﻧﺎﻣﻠﻤﻮس را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﺮده و ﻧﻮع و ﻣﺤﻞ وﻗﻮع آن ﻫﺎ را در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠـﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ و آن ﻫﺎ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻮرد ارزﻳﺎﺑﻲ ﻗﺮار داده و اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع و ﺷﺪت آن ﻫﺎ را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳـﺪ . ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ ﺷـﻴﻮه ﺑﺮای اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻛﺎر ﺗﻬﻴﻪ ﺟﺪوﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﺮوز رﻳﺴﻚ و ﺷﺪت آن ﻣﺸﺨﺺ ﺷـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺧﻼﺻـﻪ در ﺷﻨﺎﺳﺎﺳﻲ رﻳ ﺴﻚ و ﺧﻄﺮ ﻛﻠﻴﻪ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﺪه و ﻣﻨﺸﺎء و اﺛﺮات آن ﻫﺎ ﺑـﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﻧﺪ . ﺟﺪول )8 - 1 (ﻣﻨﺸﺎ و اﺛﺮات ﺗﻌﺪادی از اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺟﺪول 8 - 1 - ﻣﻨﺸﺎء رﻳﺴﻚ و ﻧﻮع ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ]100 [ ﻣﻨﺸﺎ رﻳﺴﻚ ﻧﻮع ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺷﺪﻳﺪ اﻗﻠﻴﻤﻲ و آب و ﻫﻮاﻳﻲ ﺳﻴﻞ، ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺳﺮﻳﻊ در ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ اﻧﺘﺸﺎر ارﺳﻨﻴﻚ، ﻓﻠﻮﺋﻮر، ﺳﺮب، اوراﻧﻴﻮم، رادون ﻛﺸﺎورزی آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ، آﻓﺖ ﻛﺶ ﻫﺎ، ﻧﻴﺘﺮات، دﻓﻊ ﺿﺎﻳﻌﺎت داﻣﭙﺮوری ﻫﺎ، ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺻﻨﺎﻳﻊ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺟﺎده ای آﻓﺖ ﻛﺶ ﻫﺎ و اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در اﺛﺮ ﺗﺼﺎدﻓﺎت راه آﻫﻦ آﻓﺖ ﻛﺶ ﻫﺎ و اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در اﺛﺮ ﺗﺼﺎدﻓﺎت ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﺎرﺑﺮی اراﺿﻲ اﻓﺰاﻳﺶ رواﻧﺎب ﻫﺎی آﻟﻮده ﺣﻴﺎت وﺣﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﻔﺮج آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ ﻣﺤﻞ ﻫﺎی ذﺧﻴﺮه آب رﺷﺪ ﺟﻠﺒﻜﻲ و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻮاد ﺳﻤﻲ ﭘﺲ از اﻳﻦ ﻛﻪ رﻳﺴﻚ و ﺧﻄﺮات ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﺪﻧﺪ، ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﻮرد روش ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻛﺮد . 8 - 1 - 1 - 5 - ﭼﺎرﭼﻮب زﻣﺎﻧﻲ و اوﻟﻮﻳﺖ ﺑﻨﺪی اﻗﺪاﻣﺎت و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ آﺛﺎر و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی رﻳﺴﻚ ﭘﺲ از آن ﻛﻪ اﻧﻮاع ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ و اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪﻧﺪ، زﻣـﺎن ﺑﻨـﺪی و اﻟﻮﻳـﺖ ﺑﻨـﺪی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ در دﺳﺘﻮر ﻛﺎر ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﺗﺎ ﺑﺮاﺳﺎس آن ﻫﺎ ﺗﻴﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ را ﺑﺮای ﻛـﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﺑﺮوز رﺧﺪادﻫﺎی ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ . در اﻳﻦ ﺟﺎ ﺑﺎ ﻳﺪ ﺑﻴﻦ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﺗﻤﺎﻳﺰ ﻗﺎﻳـﻞ ﺷـﺪ . در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺗﻼش ﻫﺎ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺮوز ﺣﻮادث و روش ﻫﺎ ی ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ ﺣﻮادث و ﺑﺤـﺮان در ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب اﺳﺖ، در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮ اﻗﺪاﻣﺎت و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺑﺎزﺳﺎزی و واﻛـﻨﺶ ﺳـﺮﻳﻊ ﺗﺎﻛﻴـﺪ دارد . در اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ زﻣﺎن اﺟﺮای ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ و ﺗﻘﺪم و ﺗﺎﺧﺮ آن ﻫﺎ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺷﺪه و ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺒﻨـﺎی ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻫـﺎ ﺑـﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 101 8 - 1 - 1 - 6 - ﺑﺮآورد ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﺮآورد ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی اﻗﺪاﻣﺎت و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﻬﺴﺎزی ﭘﺲ از ﺑﺮوز ﺣﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻪﺑ . ﻃﻮرﻛﻠﻲ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ روش ﻫﺎ ی ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﻲ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫـﺎ را در ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ دو ﺑﺨﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺛﺎﺑﺖ و ﻫﺰﻳﻨﻪ ای اﺿﻄﺮاری ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﻫـﺎی ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ اﺟﺮای روش ﻫﺎ ی ﺳﺎزه ای، ﻏﻴﺮﺳﺎزه ای و ﻧﻴﻤﻪ ای ﺳﺎزه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﻈـﻮر ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی اﺿﻄﺮاری ﻧﻴﺰ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﺳﻮء ﻧﺎﺷـﻲ از ﺣـﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒـﻪ و ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﻫـﺎی ﻧﮕﻪ داری در ﺷﺮاﻳﻂ وﻳﮋه ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ رﻳﺴـﻚ و ﺣـﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒـﻪ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﻨﺪ . در اﻳـﻦ ﻗﺴـﻤﺖ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻫﺮ ﻧﻴﺎز و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ ﺑﺮای آن ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷـﻮد . ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﻋﻤﻠﻴـﺎت و ﻣﺒﻠﻐـﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮای ﻫـﺮ ﻛـﺪام از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﭘﻴﺶ ﻫﺎ ﺑﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد، ﺑﺎﻳﺪ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻛﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد . 8 - 1 - 1 - 7 - ﺗﺪارﻛﺎت و ﻫ ﻤﺎﻫﻨﮕﻲ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻳﺪ ﺗـﺪارﻛﺎت ﻻزم ﺑﺮاﺳـﺎس ﻧـﻮع آﺳـﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮی ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺗـﺪارﻛﺎت و ﺗﻤﻬﻴﺪات در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﺸـﺨﺺ ﮔـﺮدد ﺗـﺎ ﺑـﺮ ﻣﺒﻨـﺎی ﻫـﺎ آن ﺑﺘـﻮان در ﺷـﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧـﻲ، ﺑـﻪ اﻫـﺪاف ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺖ . ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ ﻓﺰاﻳﻨﺪه ﺟﻮاﻣﻊ، اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ و واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده ای از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﺤﺪود از ﻳﻚ ﺳﻮ و ﮔﺴﺘﺮش رو ز اﻓﺰون ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی از ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ( زﻣﻴﻨﻪ ﻣﺴﺎﻋﺪی را ﺑﺮای ﺑﺮوز اﻧﻮاع ﻣﺨﺎﻃﺮات ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺑـ ﻪ وﺟـﻮد آورده اﺳـﺖ . ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﻳﻜـﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺗﺪارﻛﺎت و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻘﻞ در ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﻮد . وﺟﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﺗﺪارﻛﺎت ﻛﺎﻓﻲ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ در ﺑﻴﻦ ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﺳـﺎزﻣﺎن ﻫـﺎ ی درﮔﻴـﺮ در ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در ﺷـﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . ﻫﺮﭼﻘﺪر ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻫﺎ در ﻣﻮرد ﺗـﺪارﻛﺎت و ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺟـﺎﻣﻊ ﺗـﺮ اﻧﺠـﺎم ﺷـﻮد، ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎی ﺑﻬﺘﺮی را ﺑﺮای ﻣﻬﺎر ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮده و ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ را ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ 8 - 1 - 1 - 8 - ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﺮای ﭘﺎﻳﺶ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ اب اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﻬﻴﺰات و دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﭘﺎﻳﺶ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺎﻳﺪ در اﻳﺘﺪا ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﭘﺎﻳﺶ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﺷﻮﻧﺪ ﻣﺸـﺨﺺ ﺷﺪه و ﺗﺠﻬﻴﺰات و دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻻزم در ﻣﻜ ﻫﺎ ﺎن ی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﺼﺐ ﮔﺮدد . در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن ﻧﺼـﺐ ﻧﺠﻬﻴـﺰات ﺑـﺮای ﭘـﺎﻳﺶ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻣﻴﺴﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ، ﺑﺎﻳﺪ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺑﺮداﺷﺘﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎ ﺧﺮﻳﺪاری ﺷﻮد . 102 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 8 - 1 - 1 - 9 - آﻣﻮزش و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ در ﻫﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳ ﺴﻚ، اراﺋﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﻪ ﮔـﺮوه ﻫـﺎی ﻣﺨﺎﻃـﺐ ﻧﻘﺸـﻲ اﺳﺎﺳـﻲ در ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ و ﻛﻨﺘـﺮل رﻳﺴﻚ ﻫﺎ دارد . ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ اﻗﺪام در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺴ ﻮ وﻟﻴﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﻣﻮزش و اﻃـﻼع رﺳـﺎﻧﻲ ﺑـﺮای ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان در دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ذی رﺑﻂ اﺳﺖ . ﻧﺤﻮه ﺟﻤﻊ آوری اﻃﻼﻋﺎت ﭘﺎﻳﻪ، ﺗﺪوﻳﻦ راﻫﺒﺮدﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ، ﭘﻲ ﮔﻴﺮی اﻣﻮر ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ و ﻛﻨﺘﺮل و ﺑﺎزﺑﻴﻨﻲ ﻫﺎ آن ، ﺑﺮﮔـﺰاری دوره ﻫﺎ و ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺮای ﻛﺎرﻛﻨﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼﻴﻦ ﺷﺎﻏﻞ و ﺑﻬﻴﻨـﻪ ﺳـﺎزی ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﻃﻼﻋـﺎت در ﺧﺼـﻮص ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻧﺎﺷﻲ از آب از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ در دوره ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ اراﺋﻪ و اﺟﺮا ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﻪ دﻟﻴﻞ وﺟﻮد اﺛﺮات ﺳﻮء اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﺘﺸﺎر ﺑﺮﺧﻲ از آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ و اﻋﻤﺎل ﻧﻈﺎرت ﺑـﺮ اﻳـﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻫـﺎ، آﻣﻮزش ﻫﺎی ﺗﺨﺼﺼﻲ وﻳﮋه ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل آﻻﻳﻨﺪه ﺿﺮورت دارد . اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮای ﻛﺎرﻛﻨـﺎن و ﻣﺴ ﻮ وﻟﻴﻦ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻮاﻧﺢ ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آب و اﻳﺠﺎد واﺣﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑـﺎ ﺑﺤـﺮان آﻟـﻮدﮔﻲ آب ﻧﺎﺷـﻲ از ﺳـﻮاﻧﺢ از ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮﻳﻦ ﺿﺮورﻳﺎت ﺑ ﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ روﻧﺪ . ﭘﺲ از ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻓﺮاد ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺑﻪ آﻣﻮزش در ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﻻزم اﺳﺖ ﺳﻄﺢ آﻣﻮزش ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻫﺮ دﺳﺘﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی رﻳﺴﻚ و ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﺘﺸﺎر آﻟﻮد ﮔﻲ ﻫﺎ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ در آﻣﻮزش ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﻣﺸﺨﺺ ﺷﻮد . اﻳـﻦ ﻋﻮاﻣـﻞ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﻣﻴﺰان داﻧﺶ ﺗﺨﺼﺼﻲ، ﻧﻮع ﺗﺨﺼﺺ ﻳﺎ ﺳﻮاد − ﻣﻴﺰان داﻧﺶ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺴﺎﻳﻞ و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻋـﺎم و آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ − اراﺋﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ وﻇﺎﻳﻒ و ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ اﻓﺮاد − ﻧﻮع و اﻫﻤﻴﺖ ﻣﺴﺎﻳﻞ و ﻣﺸﻜﻼت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب − ﻣﻴﺰان دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﻣﺎﻟﻲ ﺟﻬﺖ ﺟﻬﺖ اراﺋﻪ آﻣﻮزش ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ − وﺿﻌﻴﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺨﺎﻃﺒﻴﻦ و ﺑﻪ وﻳﮋه ﻣﻴﺰان ﭘﺬﻳﺮش اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ آﻣﻮزش ﻫﺎ − وﺿﻌﻴﺖ ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﻳﺎ اﻓﺮاد ذی ﻧﻔﻮذ در آﻣﻮزش ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺒﻴﻦ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻄﺢ آﻣﻮزش ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﻮد . اﻳـﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎی زﻳﺮ ﺑﺎﺷﺪ : − ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ زﻣﺎﻧﻲ آﻣﻮزﺷﻲ − ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ) اﺑﺰار، ﻣﻮاد، وﺳﺎﻳﻞ ﻛﻤﻚ آﻣﻮز ﺷﻲ و ...( − ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ ) آﻣﻮزش دﻫﻨﺪﮔﺎن، آﻣﻮزش ﻳﺎران ( − رﺋﻮس و ﺳﺮﻓﺼﻞ ﻫﺎی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ − ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ ﻻزم ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 103 − ارزﺷﻴﺎﺑﻲ دوره ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﺑﺤﺮان − اﺳﺘﻤﺮار دوره ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ − ﻨﺘﻣﺴ ﺪﺳﺎزی و اراﺋﻪ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ درﺧﺼﻮص ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی آﻟﻮدﮔﻲ آب ﺑﻪ ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺮای ﻫﺮﻛﺪام از ﮔﺮوه ﻫﺎ و ﻳﺎ اﻓﺮاد ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﺟﺪاﮔﺎﻧـﻪ ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﺪه و روش ﻫـﺎ ی اﺟﺮاﻳﻲ ﻫﺎ آن ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدد . در ﻣﺠﻤﻮع ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب را ﻣﻲ ﺗـﻮان در دو زﻣﻴﻨـﻪ آﻣﻮزش ﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﻲ و آﻣﻮزش ﻫﺎی ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺑ ﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی :ﻛﺮد اﻟﻒ- ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزش ﻋﻤﻮﻣﻲ 1 - دوره ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺣﻀﻮری ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزش ﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺮوﻳﺞ ﺧﻮد اﻣﺪادی اﻧﺠﺎم ﻣـﻲ ﺷـﻮد و ﻋﺒـﺎرت اﺳـﺖ از ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ داﻧـﺶ ﻫـﺎ و ﻣﻬﺎرت ﻫﺎ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻗﺸﺎر و آﺣﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺗﻚ ﺗﻚ اﻓﺮاد در ﺻﻮرت وﻗﻮع ﺣﺎدﺛﻪ ﺑﺎ آﺷﻨﺎﻳﻲ ﻛﺎﻣﻞ در ﻣﻮرد اﻧـﻮاع ﺣﺎدﺛﻪ ﺑ ﻪ ﻃﻮرﻋﺎم و ﺣﻮادث و رﺧﺪادﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ آب ﺑ ﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ ﺑ ﻪ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻗﺪاﻣﺎت اوﻟﻴﻪ را ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻮاﻗـﺐ و اﺛﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﺎدﺛﻪ در ﻣﻮرد ﺧﻮد و ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺎ ﻓﺮاﮔﻴﺮی اﺻﻮل اﻳﻤﻨﻲ از وﻗﻮع ﻳﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺴﻴﺎری از ﺣﻮادث در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ . در اﻳﻦ دوره ﻓﺮاﮔﻴﺮان و ﻣﺨﺎﻃﺒﻴﻦ ﺑﺎ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ و ﻣﺒﺎﺣﺚ زﻳﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺌﻮری و ﻋﻤﻠﻲ آﺷﻨﺎ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : − آﮔﺎﻫﻲ از ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ آب در ﻣﺤﻴﻂ زﻧﺪﮔﻲ ) ﺷﻬﺮ، روﺳﺘﺎ، اداره ، ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ و ...( − آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻧﺤﻮه ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی و ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻮادث − ﺷﻨﺎﺧﺖ اﺻ ﻮل و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی اﻳﻤﻨﻲ − رﻋﺎﻳﺖ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و ﺗﻐﺬﻳﻪ ای ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم وﻗﻮع ﺣﻮادث − ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی از ﺗﺸﺪﻳﺪ و ﺷﻴﻮع ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ − روش ﻫﺎ ی ﺗﻬﻴﻪ، ﻧﮕﻪ داری و اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﻬﻴﺰات و ﻳﺎدﮔﻴﺮی روش ﻫﺎ ی ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮی ﺻﺤﻴﺢ آن ﻫﺎ − ﻧﺤﻮه روﻳﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺣﻮادث و ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ − آﮔﺎﻫﻲ و آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ اﻗﺪاﻣﺎت اﻣﺪادی ﻫﻨﮕﺎم وﻗﻮع ﺳﻮاﻧﺢ و ﭘﺲ از آن − اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺣﻀـﻮری ﺑـﺮای اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠـﻒ از ﺟﻤﻠـﻪ ﻛﺎرﻣﻨـﺪان و ﻛﺎرﻛﻨـﺎن دوﻟـﺖ و ﻛـﺎرﮔﺮان ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت، − ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ − -ﺑﺮﮔﺰاری ﺳﺎﻻﻧﻪ ﻣﺎﻧﻮرﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 104 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 2 - دوره ﻫ ﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﻏﻴﺮﺣﻀﻮری ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ روزاﻓـﺰون ﻋﻠـﻮم و ﻓﻨـﺎوری در زﻣﻴﻨـﻪ آﻣـﻮزش، اﻣـﺮوزه در اﻛﺜـﺮ ﻛﺸـﻮرﻫﺎی ﺟﻬـﺎن، آﻣـﻮزش ﻫـﺎی ﻏﻴﺮﺣﻀﻮری، ﻧﻘﺶ ﺑ ﻪ ﺳﺰاﻳﻲ در ﺑﺴﺘﺮﺳﺎزی ﺟﻬﺖ ﮔﺴﺘﺮش آﮔﺎﻫﻲ و ﻳﺎدﮔﻴﺮی ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم و درﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﺳﻄﺢ داﻧﺶ و ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﺮوﻳﺞ ﻓﺮﻫﻨﮓ اﻳﻤﻨﻲ دارد . اﻳﻦ اﻣﺮ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻫﻤﻜﺎری ﻓﻌﺎﻻﻧﻪ رﺳﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﮔﺮوﻫﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزش ﻫـﺎی ﻏﻴﺮﺣﻀﻮری را ﻣﻲ ﺗﻮان در ﻗﺎﻟﺐ ﺷﺶ ﻃﺮح ﺳﺎزﻣﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺷﺎﻣﻞ آﻣﻮزش ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ ای، آﻣﻮزش از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻠﻮﻳﺰﻳـﻮن، آﻣـﻮزش از ﻃﺮﻳﻖ رادﻳﻮ، آﻣﻮزش ﺗﺼﻮﻳﺮی و وﻳﺪﻳﻮﻳﻲ و آﻣﻮزش در ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت و ﺟﺮاﻳﺪ ﭘﻲ ﮔﻴﺮی ﻛﺮد . ب- ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزش ﺣﻀﻮری ﺗﺨﺼﺼﻲ از آن ﻲﺟﺎﻳ ﻛﻪ ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ و ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی از ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﺘﺸﺎر آﻟﻮدﮔﻲ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﺠﺎم ﻋﻤﻠﻴﺎت ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ ﺑﻪ ﻧﻴﺮوی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺘﺨﺼﺺ و آﻣﻮزش دﻳﺪه ﻧﻴﺎز دارد، ﺿﺮوری اﺳﺖ ﺗﺎ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﺪﻳﺮان و ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ اﻳـﻦ ﮔﻮﻧـﻪ رﺧﺪادﻫﺎ از ﻃﺮﻳﻖ آﻣﻮزش ﻫﺎی ﺗﺨﺼﺼﻲ، ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی ﻻ زم در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ را ﻛﺴﺐ ﻛـﺮده و دوره ﻫـﺎی آﻣﻮزﺷـﻲ ﻻزم را ﻃـﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ . اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺎﻳﺪ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺪﻳﺮان ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ، ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﺳﺘﺎدی و ﺗﻜﻨﺴﻴﻦ ﻫﺎی دﺳﺘﮕﺎه ﻫـﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ را در ﺑﺮﮔﻴﺮد . در اﻳﻦ ﻧﻮع از آﻣﻮزش ﻫﺎ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ اﻗﺪاﻣﺎت زﻳﺮ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد : − ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻮع آﻣﻮزش ﺣﻀﻮری ) ﻛﻼس، ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ آﻣﻮزﺷﻲ ﻳﺎ ﻛﺎرﮔﺎه آﻣﻮزﺷﻲ ( − ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻜﺎن و زﻣﺎن ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻛﻼس ﻫﺎ، ﺟﻠﺴﺎت، ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎ − ﺗﻌﻴﻴﻦ وﺳﺎﻳﻞ و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻛﻤﻚ آﻣﻮزﺷﻲ و ﻧﺤﻮه ﺗﺎﻣﻴﻦ آن ﻫﺎ − ﺗﻌﻴﻴﻦ آﻣﻮزش دﻫﻨﺪﮔﺎن و ﻧﺤﻮه ﮔﺰﻳﻨﺶ آن ﻫﺎ − ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ و ﻧﺤﻮه ﺗﺎﻣﻴﻦ آن ﻫﺎ − ﺗﺪوﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﻣﺮاﺣ ﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ آﻣﻮزش − ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﻲ از ﺷﺮﻛﺖ ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺛﺮﺑﺨﺸﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ اﻳﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﺎوری ﻫﺎی ﻣﻮردﻧﻴﺎز در زﻣﻴﻨﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚ، ﻧﺤﻮه ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ رﻳﺴﻚ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه آب، رﻓﺘﺎر آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ، ﻧﺤﻮه ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزی و ﺗﺪ وﻳﻦ ﮔﺰارش، ﻧﺤﻮه ﺑﺮآورد ﺧﺴـﺎرات ﻣـﺎﻟﻲ و ﺟﺎﻧﻲ، آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ ﻓﺮدی و ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻧﺎﺷﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ، ﻧﺤﻮه اﺳﺘﻔ ﺎده از ﺗﺠﻬﻴﺰات و ... را ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮد . 8 - 1 - 1 - 10 - ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ ) ﭘﺎﻳﺶ و ﻣﻤﻴﺰی ( از اﺻﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ، ﭘﺎﻳﺶ و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺪﻳ ﺮﻳﺖ رده ﺑﺎﻻی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﻳﺪ روش ﻫﺎ ی اﺟﺮاﻳﻲ ﻣﺪوﻧﻲ ﺑﺮای ﭘﺎﻳﺶ و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻣﺸﺨﺼﻪ ﻫﺎی ﻛﻠﻴ ﺪ ی ﻋﻤﻠﻴﺎت و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن دارد ﭘﻴﺎﻣﺪ ﺑﺎرز ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ، ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺎﻳﺶ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺮﺗﺒﺎ ﻛﺎﻟﻴ روز ﺑﻪ و هﺮﺒ ﺷﻮﻧﺪ و ﺳﻮاﺑﻖ آن ﺑﺮ ﻃﺒﻖ روش ﻫـﺎ ی ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 105 اﺟﺮاﻳﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺟﻬـﺖ اﺛﺮﺑﺨﺸـﻲ و ﺑﻬﺒـﻮد ﻣﺴـﺘﻤﺮ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ ، ﻛﻠﻴـﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی آﻟﻮدﮔﻲ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﻛﻨﺘﺮل، ﭘﺎﻳﺶ و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ، ﻣﻮرد ارزﻳﺎﺑﻲ و ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . در واﻗﻊ ﭘﺎﻳﺶ اﺛـﺮات ﻳﺎ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ در ﻣﻮرد ﺳﻨﺠﺶ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮات و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﻮﻗـﻊ ﺧﻄﺮاﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب را ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻗﺮار دﻫﺪ، ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺶ ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻮع ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ و ﻋﻮاﻣﻞ اﺛﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ، ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ، ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻣﻮرد ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ و اﻫﺪاف ﭘﺎﻳﺶ اﻧﺘﺨﺎ ب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺷﻜﻞ )8 - 3( اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻮع ﭘﺎﻳﺶ و اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮای اﺳﺘﻘﺮار ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺎﻳﺶ در ﻫﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ و ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫـﺎی ﺑـﻮم ﺷـﻨﺎﺧﺘﻲ ﻣﺤـﺪوده و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻮع ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه در ﻫﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ﻪﺑ . ﻃﻮرﺧﻼﺻﻪ در ﻃﺮح رﻳﺰی و اﺟﺮای ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺎﻳﺶ ﺑﺎﻳﺪ ﺑـﻪ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﻧﺪ )WAP 1 ، WHO 2( − ﭼﻪ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎﻳﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﭘﺎﻳﺶ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ − ﭘﺎﻳﺶ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد − نĤدرﭼﻪ زﻣ ﻫﺎﻳﻲ و در ﭼﻪ ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﭘﺎﻳﺶ ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد − ﭘﺎﻳﺶ ﻫﺎ در ﻛﺠﺎ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد − ﭼﻪ ﻧﻬﺎد و ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺎﻳﺶ ﻫﺎ را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ − ﭼﻪ ﻧﻬﺎد ﻳﺎ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﺑﺎﻳﺪ داده ﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ ا ز ﭘﺎﻳﺶ را ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻗﺮار دﻫﺪ − ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ازﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﭼﻪ ﻧﻬﺎدی ﺑﺎﻳﺪ درﻳﺎﻓﺖ ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺮاﺳـﺎس آن ﻫـﺎ اﻗـﺪاﻣﺎت ﺑـﺮای ﻛـﺎﻫﺶ رﻳﺴـﻚ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد . ﭘﺎﻳﺶ و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻣﺼﺮف آب ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮاد و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژی ﭘﺴﺎب ﺷﻜﻞ 8 - 3 - ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭘﺎﻳﺶ و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 1- Water Safety Plan 2- World Health Organization 106 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻤﻴﺰی ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ارﻛﺎن ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻮرد ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻗﺮار ﮔﻴـﺮد از . اﻳﻦ رو ﭘﺲ از ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺟﻬﺖ ﺑﺮوز ﻣﻮارد ذﻳﻞ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺤﺖ ﺑﺎزرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد : − اﻧﺠﺎم ارزﻳﺎﺑﻲ ﻧﺎﺗﻤﺎم و دارای ﻧﻘﺎﻳﺺ − ﺑﺮوز ﺳﻮاﻧﺢ و ﺑﻼﻳﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ − ﺑﺮ وز ﺣﻮادث و ﺧﻄﺮات ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺼﺎدﻣﺎت و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه − ﺧﻄﺎﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﻲ ؛ ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺠﺎم ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﻤﻴﺰی ﻳﺎ ﺑﺎزرﺳﻲ در ﻃﺮح ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﻣﻤﻴﺰی ﺧﺎرﺟﻲ و داﺧﻞ ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻤﻴﺰی ﻫﺎی ﺧﺎرﺟﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻠﻴﻪ ﻧﻈﺎرت ﻫﺎ و ﺑﺎزرﺳﻲ ﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻣﺴ ﻮ ول دوﻟﺘ ﻲ و ﻳﺎ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻫـﺎ آن ﺑﺮای اﻃﻤﻴﻨﺎن از اﺟﺮای ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻗﻮاﻧﻴﻦ وﻣﻘﺮرات و ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻨﺎﺳﺐ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ رﺳﺎﻧﻨﺪ . اﻳﻦ ﺑﺎزرﺳﻲ ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺎزرﺳﻲ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، اﻳﻤﻨﻲ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺎزرﺳﻲ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺷـﺎﻣﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻫـﺎ ی ﻧﻈـﺎرت ﺳـﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﻮده و در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻃﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه و رﻳﺴﻚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﺻﻮرت دوره ای ﻣﻮرد ﺑﺎزرﺳﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . در ﺑﺎزرﺳﻲ ﻫﺎی اﻳﻤﻨﻲ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻛﻪ ﻣﺴ ﻮ وﻟﻴﺖ آن ﺑﺮﻋﻬﺪه ﺷﺒﻜﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻤﻬﻴـﺪات ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﺑﻬﺪاﺷـﺖ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر ﺷﺎﻣﻞ ﻓﺮاﻫﻢ ﺑﻮدن ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و اﻳﻤﻨﻲ ﻓﺮدی ﻣﻮرد ﻛﻨﺘﺮل ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻓﺮاﻫﻢ ﺑـﻮدن ﺷـﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻛﺎر از ﻗﺒﻴﻞ اﻣﻜﺎﻧﺎت رﻓﺎﻫﻲ، ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ، اﻳﻤﻨﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر و ﻓﺮاﻫﻢ ﺑﻮدن اﻣﻜﺎﻧﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻣﻮردﻧﻴـﺎز ﺑـﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر از ﺳﺎﻳﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی اﻳﻦ ﻧﻮع ﺑﺎزرﺳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در ﻣﻤﻴﺰی ﻳﺎ ﺑﺎزرﺳﻲ داﺧﻠﻲ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺑﺮرﺳﻲ و ﻧﻈﺎرت دﻗﻴـﻖ ﻧﺤـﻮه ﻛﺎرﻛﺮد ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و ﺗﺠﻬﻴﺰات اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ، ﺗﻤﻬﻴﺪات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و اﻳﻤﻨﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی ﺷـﺪه ﻣﻮرد ﺑﺎزرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻮارد ﻓﻮق اﻟﺬﻛﺮ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺎزرﺳﻲ داﺧﻠﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : − ﺑﺎزرﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻃﻤﻴﻨﺎن از آﻣﺎدﮔﻲ ﻻزم ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺮوز ﺳﻮاﻧﺢ و ﺑﻼﻳﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ − ﺑﺎزرﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻃﻤﻴﻨﺎن از اﻧﺠﺎم اﻳﻤﻨﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺮﺳﻨﻞ − ﺑﺎزرﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﺴﺎس و آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ − ﺑﺎزرﺳﻲ از ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺷﺮوع ﻣﻤﻴﺰی داﻣﻨﻪ ﻣﻤﻴﺰی - ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﻲ- اﺳﻨﺎد آﻣﺎده ﺳﺎزی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﻤﻴﺰی - وﻇﺎﻳﻒ ﺗﻴﻢ ﻣﻤﻴﺰی- ﻣﺴﺘﻨﺪات ﻛﺎری- اﺟﺮا ﻣﻤﻴﺰی ﺟﻠﺴﻪ اﻓﺘﺘﺎﺣﻴﻪ - ﺟﻤﻊ آوری ﺷﻮاﻫﺪ- ﻣﻤﻴﺰی ﺟﻠﺴﻪ اﺧﺘﺘﺎﻣﻴﻪ- ﮔﺰارش ﻣﻤﻴﺰی آﻣﺎده ﻛﺮدن - ﮔﺰارش ﻣﻤﻴﺰی ﻣﺤﺘﻮی ﮔﺰارش - ﺗﻮزﻳﻊ ﮔﺰارش- ﻫﺎ ﻧﮕﻬﺪاری اﺳﻨﺎد- ﭘﺎﻳﺎن ﻣﻤﻴﺰی ﺷﻜﻞ 8 - 4 - ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﻤﻴﺰی ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 107 8 - 1 - 1 - 11 - ﺑﺎزرﺳﻲ و ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻃﺮح ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﻣﺴﺘﻨﺪات ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﻜﻞ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔـﻲ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ . ﭼﻨـﻴﻦ ﻣﺴـﺘﻨﺪاﺗﻲ ﺑـﺮای ﻛﻨﺘﺮل روش ﻫﺎ ، ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎ، ﻧﻘﺶ ﻫﺎ، ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ ﻫﺎ، ﻧﻴﺎزﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ و .. . ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . اﻳﻦ روش ﻫﺎ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدات ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ را ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻛﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﺳـﺘﻘﺮار ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ را ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻓﺮاﻳﻨﺪ آن ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺳﺎزد . در اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻘﻴﺪه ﺑﺮاﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ رﻳﺴـﻚ ﻫـﺎ ﺑﺎ درﺟﺎت زﻳﺎد ﻗﺎﺑﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻛﺎﻫﺶ اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع ﺑﻪ ﺟﺎی ﻛﺎﻫﺶ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﺳﻮاﻧﺢ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﻳﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . اﻳـﻦ اﻣـﺮ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ اﺧﺘﺼﺎص ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ، ﻧﻴﺮوی اﻧﺴﺎﻧﻲ، ﺗﺠﻬﻴﺰات و اﻣﻜﺎﻧﺎت و ﻏﻴﺮه در راﺳﺘﺎی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ اﻧﺠـﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . اﻏﻠﺐ اﻳﻦ اﻗﺪاﻣﺎت از ﻃﺮﻳﻖ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ارﮔﺎن ذی رﺑﻂ، ﺑﺮاﺳﺎس ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻧﺴﺒﻲ و ارزش ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻘﻠﻴـﻞ رﻳﺴـﻚ آن ﻫـﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻓﻊ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪی و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻧﻬﺎد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﺎﻳﺪ در ﻓﻮاﺻﻞ زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻌﻴﻨﻲ ﻛﻪ ﺧﻮد ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ را ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻛﻨﺪ ﺗـﺎ از ﺗﺪاوم، ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻮدن و ﻣﻮﺛﺮ ﺑﻮدن آن اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ . در ﭘﺮﺗﻮ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻤﻴﺰی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ، ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺟﻬﺖ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻛﻼن و ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ را ﻣـﺪﻧﻈﺮ ﻗـﺮار دﻫـﺪ . ﻋـﻼوه ﺑـﺮ ﻣـﻮارد ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ، ﻛﻠﻴﻪ ﺧﻄﺮات، ﺳﻮاﻧﺢ و ﻣﺸﻜﻼت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻲ آﺑﻲ ﺑﺎﻳﺴـﺖ ﺑﺮرﺳـﻲ ﺷـﺪه و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺗﺤﺖ ﭘﺎﻳﺶ و ﻛﻨﺘﺮل ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ادواری ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ و ﻣﺸﻜﻼت ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﺷﻮد . اﻗﺪاﻣﺎت ﻧﻈﺎرت و ﺑﺎزرﺳﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻠﻴﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﻨﺘﺮل رﻋﺎﻳـﺖ ﺟﻨﺒـﻪ ﻫـﺎ ﺗﻤﻬﻴـﺪات زﻳﺴـﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﻪ اﺟﺮا ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻧﻈﺎرت و ﺑﺎزرﺳﻲ دارای دو وﺟﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . اوﻟـﻴﻦ وﺟـﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺎرت ﻫﺎی ﺣﺎﻛﻤﻴﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی دوﻟﺘﻲ و ﻳﺎ ﻧﺎﻇﺮﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن آن ﻫﺎ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد و دوﻣـﻴﻦ وﺟـﻪ اﻳـﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ، اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺠﺮی ﺑﺮای ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﻛﺎرﻛﺮد ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻘﻮﻻت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﻮد ﺑﺎزرﺳﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺮاﺳﺎس ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﻮﺟﻮد در ﻛﺸﻮر، ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺟﻊ اﺻﻠﻲ ﻛﻠﻴﻪ ﺣﻘـﻮق دوﻟﺘـﻲ در ﻗﺒﺎل ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺬﻛﻮر ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮﺟﻊ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻧﻈـﺎرت و ﺑﺎزرﺳـﻲ ﺣـﺎﻛﻤﻴﺘﻲ و ﺗﺪوﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ارﮔﺎن دﻳﮕﺮی ﻛﻪ در ﻧﻈﺎرت و ﺑﺎزرﺳﻲ ﺣﺎﻛﻤﻴﺘﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ وزارت ﻧﻴـﺮو اﺳـﺖ . ﺑﺮاﺳـﺎس ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺨﺘﻠﻒ ازﺟﻤﻠﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﺣﺮﻳﻢ و ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، ﻗﺎﻧﻮن ﺗ ﻮزﻳﻊ ﻋﺎدﻻﻧﻪ آب و ﻫﻢ ﭼﻨـﻴﻦ ﺑﺮﺧـﻲ ﻣـﻮاد ﻗـﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﻮر ﻣﺴ ﻮ ب و Ĥوﻟﻴﺖ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻌ ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﭘﺎﻳﺶ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔـﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺑﺮ ﻋﻬﺪه وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﻧﻴﺮو و ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ وزارﺗﺨﺎﻧﻪ اﺳﺖ . ﻧﻘﺶ وزارت ﺑﻬﺪاﺳﺖ، درﻣـﺎن و آﻣـﻮزش ﭘﺰﺷـﻜﻲ ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﺑـﻮده و ﻣﺴـ ﻮو ﻟﻴﺖ اﺻـﻠﻲ را در ﻛـﺎﻫﺶ ﺷـﻴﻮع ﺑﻴﻤـﺎری ﻫـﺎی ﻧﺎﺷـﻲ از آب و درﻣـﺎن ﻣﺼﺪوﻣﻴﻦ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧﻲ را ﺑﺮﻋﻬﺪه دارد . 108 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 8 - 2 - ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدی ﺑﺮای اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ ﺳﺘﺎد راﻫﺒﺮی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﺘﺸﻜﻞ از دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی زﻳﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﮔﺮدد : − ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان ﻮﻣﺴ ) ول ﻛﻤﻴﺘﻪ راﻫﺒﺮی ( − ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آب و ﻓﺎﺿﻼب ﻛﺸﻮر − ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان − وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ، درﻣﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ ) ﻣﺮﻛﺰ ﺳﻼﻣﺖ و ﻛﺎر ( − ﺳﺎزﻣﺎن ﺷﻬﺮداری ﻫﺎ و دﻫﻴﺎری ﻫﺎی وزارت ﻛﺸﻮر − ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ − وزارت ﺟﻬﺎد ﻛﺸﺎورزی ) دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ( − وزارت ﺻﻨﻌﺖ، ﻣﻌﺪن و ﺗﺠﺎرت ) دﻓﺘﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ( − وزا رت ﻧﻔﺖ − دو ﻧﻤﺎﻳﻨﺪه از اﺳﺘﺎﺗﻴﺪ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎی ذی رﺑﻂ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب اﻋﻀﺎی ﻛﻤﻴﺘﻪ وﻇﺎﻳﻒ ر اﻫﺒﺮی ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد : − ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاری و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ در ﺟﻬﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﺮاﺣﻞ ﭘﻴﺶ ﮔﻴـﺮی، ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ و ﺑﺎز ﺳﺎزی − اﻳﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر − ﺗﺼﻮﻳﺐ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﻮر − ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻫﺎی ﻓﻨﻲ و ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﺮای ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب − ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ − ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺪوﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺑﺮای ﻣﺎﻧﻮرﻫﺎی دوره ای − ارزﻳﺎﺑﻲ و ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻛﺸﻮر و ﺑﻪ روز ﻛﺮدن آن ﻫﺎ − ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﭘﺲ از اﻳﻦ ﻛﻪ ﻛﻠﻴﻪ وﻇﺎﻳﻒ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﺘﻮﻟﻲ در ﻣﺮاﺣﻞ ﭘﻴﺶ از ﺑﺤﺮان، وﻗﻮع و ﭘـﺲ از وﻗـﻮع ﺑﺤـﺮان اﺣﺼـﺎ ﺷﺪ، ﺑﺮاﺳﺎس ﺳﻄﺢ ﺑﻨﺪی و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد، اﻗﺪاﻣﺎت ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﻫـﺎ ی درﮔﻴﺮ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑﻪ اﺟﺮا درآ ﻳﻨﺪ . ﺑﺮای اﻳـﻦ ﻣﻨﻈـﻮر ﺑﺎﻳـﺪ ﺟـﺪوﻟﻲ ﻃﺮاﺣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ در ﻧـﻮع ﻃﺒﻘـﻪ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻳﺎ رﻳﺴﻚ، ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺴﻮول و اﻗﺪاﻣﺎت ﻫﺮﻛﺪام از دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدد . ﺟﺪول )8 - 2 (دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ و اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮای ﻫﺮﻛﺪام از ﻃﺒﻘﺎت رﻳﺴﻚ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 109 ﺟﺪول8 - 2 - وﻇﺎﻳﻒ و ﻧﻮع اﻗ ﺪاﻣﺎت ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺛﺮات ﺑﺮ روی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺴﻮول ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﻤﻜﺎر اﻗﺪاﻣﺎت ﻃﺒﻘﻪ4 - اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮده و داﻳﻤﻲ ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب - آﺳﻴﺐ ﻛﻠﻲ ﺑﺮ اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻲ، ﻣﺮگ و ﻣﻴـﺮ ﺟﺎﻧﻮران - ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﻓﺮاﮔﻴـﺮ و ﮔﺴـﺘﺮده ﺑﺨـﺶ ﻛﺸـﺎورزی و اﻗﺘﺼﺎدی، آﻟﻮدﮔﻲ ﺧﺎک و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی اﺛﺮات ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن، ﺷﺎﻳﻊ ﺷﺪن ﺑﻴﻤﺎری ﺧﺎص ﺑﺎ ﻣﻨﺸﺎ آﻟﻮدﮔﻲ آب -اداره ﻛﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان اﺳﺘﺎﻧﺪاری - ﺷـــــــﺮﻛﺖ آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای - ﺷـــــﺮﻛﺖ آب و ﻓﺎﺿﻼب -ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ - ،وزارت ﺑﻬﺪاﺷـﺖ درﻣــﺎن و آﻣــﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ - ﻫـــﻼل اﺣﻤـــﺮ ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﻲ - ﺳــــــــــــﺎﻳﺮ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان - اﻋﻼن ﻫﺸﺪار و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ - ﺗﺸـﻜﻴﻞ ﺟﻠﺴـﻪ ﺳـﺘﺎد ﺳـﺘﺎد ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ و ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺣﻮادث ﻧﺎﺷﻲ از آب - ﺗﺴﻬﻴﻞ ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻦ ﻣﺴﻮوﻻن در ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺤﺮان - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺪود ﻣﺴﻮوﻟﻴﺖ ﻫـﺎ و اﺧﺘﻴـﺎرات ﺗـﻴﻢ ﻫـﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان آب - ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﺪاوم آﺧﺮﻳﻦ اﻃﻼ ﻋﺎت و ﭘﻴﺎم ﻫﺎی ﺿـﺮوری و ﺑﺮﻗﺮاری ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺮدم - ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻣﺮﻛـﺰ ﻛﻨﺘـﺮل ﺑﺤـﺮان، ﻣﺠﻬـﺰ ﺑـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣﺨﺎﺑﺮاﺗﻲ - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﺨﻦ ﮔﻮی واﺣﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان آب - ﺳـﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﮔـﺮوه ﻫـﺎی اﻣـﺪاد و ﻧﺠـﺎت و ﺗﻌﻴـﻴﻦ وﻇﺎﻳﻒ ﻫﺮ ﻛﺪام از ﮔﺮوه ﻫﺎ - اﺳﺘﻘﺮار ﮔﺮوه ﻫﺎی اﻣﺪادی و ﭘﺎک ﺳﺎزی - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻧﻘﺎط آﺳﻴﺐ دﻳﺪه - ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻻزم ﺑﺮای ﭘـﻴﺶ ﮔﻴـﺮی از اﻧﺘﺸـﺎر آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ - ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻮع آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ - ﺑﺮرﺳﻲ اﺣﺘﻤﺎﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺤﺮان - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ داﻣﻨﻪ و اﺑﻌﺎد آﻟﻮدﮔﻲ - ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ - اﻧﺘﻘﺎل ﻣﺼﺪوﻣﺎن - ارزﻳﺎﺑﻲ ﺧﺴﺎرت ﻫﺎی ﺟﺎﻧﻲ و ﻣﺎﻟﻲ - ﺑﺎزرﺳﻲ ﻛﻠﻴﻪ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت آب رﺳﺎﻧﻲ - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﻞ ﺟﺪﻳﺪ اﺳﻜﺎن - ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ - ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ ﻫﺎی زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻣﺼﺎرف آب - اﻋﻤﺎل ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ ﻫﺎی زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی آﻟﻮده - ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ داﻳﻤﻲ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن ﭘﺎﻛﺴﺎزی آن ﻫﺎ ﻣﻴﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ ﻃﺒﻘﻪ3 اﺛﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ روی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻲ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ و ﻣﻬﻢ ﺑﺮ ﺑﺨﺶ ﻛﺸـﺎورزی و اﻗﺘﺼﺎدی اﺛﺮ ﺑﺮ روی اﻧﺴﺎن -اداره ﻛــــــﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮان اﺳﺘﺎﻧﺪاری - ﺷــــﺮﻛﺖ آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای - ﺷــﺮﻛﺖ آب و ﻓﺎﺿﻼب - ﺳـــــــﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇـــــــــﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ - وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ، درﻣﺎن و آﻣـــــــﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ - ﻫــﻼل اﺣﻤــﺮ ﺟﻤﻬـــــــﻮری اﺳﻼﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻃﺒﻘﻪ ﻳﻚ ﻋﻤﻞ ﺷﻮد 110 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اداﻣﻪ ﺟﺪول 8 - 2 - وﻇﺎﻳﻒ و ﻧﻮع اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺛﺮات ﺑﺮ روی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺴﻮول ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﻤﻜﺎر اﻗﺪاﻣﺎت ﻃﺒﻘﻪ2 اﺛﺮات ﻛﻤﻴﻨﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺟﺰﻳﻲ ﺑﺮ اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺟﺰﻳﻲ ﺑﺮ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی و ﺗﺠﺎری -ﺷــــﺮﻛﺖ آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای - ﺷــﺮﻛﺖ آب و ﻓﺎﺿﻼب ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ - ﻧﻘﺸﻪ ﺑﺮداری و ﺗﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﻴﺪروﮔﺮاﻓﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ - ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - ﺑﺮرﺳـﻲ وﺿـﻌﻴﺖ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ﻣﻮﺟـﻮد ﻣﺤﺪوده - ﺑﺮرﺳﻲ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب - ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ردﻳﺎﺑﻲ ﻣﻮاد ﭘﺮﺗﻮزای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب - ﻣﺪل ﺳﺎزی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آب - ﺗﻬﻴﻪ ﺑﻴﻼن آﺑﻲ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - ﭘــﺎﻳﺶ آب در ﻣﻨــﺎﻃﻖ آﻟــﻮده و ﺗﻬﻴــﻪ ﺑﺎﻧــﻚ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔـﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﺎﻧﻮن ﻫﺎی ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﭘﻴﺮاﻣﻮن آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و اراﺋﻪ ﻫﺎ آن ﺑـﺮ روی ﻧﻘﺸﻪ - ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻛﺎرﺑﺮی ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ - ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ - ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن ﻣﻨﺎﻃﻖ دارای ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺧﻄﺮ - ﻣﺪل ﺳﺎزی رﻓﺘﺎر آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ - اﻳﺠﺎد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺎﻳﺶ در ﻣﺤﻞ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻃﺒﻘﻪ1 اﺛﺮ ﺧﺎﺻﻲ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﻲ ﺷﻮد وﺗﻨﻬﺎ ﺑـﺎ ﺗﺠﻬﻴـﺰات آزﻣﺎﻳﺸــﮕﺎﻫﻲ اﺛــﺮات ﺿــﻌﻴﻒ ﻗﺎﺑــﻞ ﺷﻨﺎﺳــﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . - ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﺑـﺮداری ﻣﺴـﺘﻤﺮ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ اب ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - ﻧﺼﺐ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺎﻳﺶ - ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎی ﻧﻘﺎط و ﭘﻬﻨﻪ ﻫﺎی آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ 8 - 3 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻮاﻧﺢ آب ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ی ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ﻳﻲ ﻫﻢ ﭼﻮن ﺗﺼﺎدﻓﺎت ﮔﺴﺘﺮده و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮاد ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در زﻣـﺮه ﻳﻜـﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺑﺤﺮان ﻫﺎ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ازﺟﻤﻠﻪ اﻳﺮان ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﻪ وﻳﮋه در اﻳﺮان ﺑﻪ ﻋﻠـﺖ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺻـﻨﺎﻳﻊ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﺘﻘﺎل ﺣﺠﻢ زﻳﺎدی از ﻣﻮاد و ﻓﺮاورده ﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﻳﻦ، ﺑﺮای روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﺨﺎﻃﺮات در زﻣﺎن ﺣﻮادث، ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻤﻬﻴﺪات و راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺸﺨﺼﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛـﻼن ﻛﺸـﻮر اﺗﺨـﺎذ ﮔـﺮدد . ﺟﻬـﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات ، اﻓﺮاد ﻣﺴﻮول ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺼﻤﻴﻤﺎ ت ﻣﻮﺛﺮ و ﺑﺴﻴﺎر ﻛﺎراﻳﻲ را ﻫﻢ در ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻴﺶ از ﺑﺤﺮان و ﻫﻢ ﭘﺲ از ﺑﺤﺮان اﺗﺨﺎذ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ . ﺟﻬﺖ اﺗﺨﺎذ ﺗﺼﻤﻴ ﻤﺎت ﺑﻬﻴﻨﻪ و ﻣـﻮﺛﺮ، داﺷـﺘﻦ اﻃﻼﻋـﺎت دﻗﻴـﻖ و ﻓـﻮری درﺑـﺎره ﻧـﻮع و ﻣﺤـﻞ و وﺳـﻌﺖ آﻟـﻮدﮔﻲ ﺷﺮﻳ ﻫﺎ ﺎن ی ﺣﻴﺎﺗﻲ و آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻋﻼوه ﻣﺤﻞ و ﻧﻮع و دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣﻮردﻧﻴـﺎز ﺟﻬـﺖ ﻣﻮاﺟـﻪ ی ﺑـﺎ ﺑﺤـﺮان ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﻫﺴﺘﻪ ﻣﺮﻛﺰی ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان را ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﺪ رو ﺑﻪ . زرﺳﺎﻧﻲ اﻳـﻦ اﻃﻼﻋـﺎت در ﻫﻨﮕﺎم ﻣﻮاﺟﻪ ی ﺷﺪن ﺑﺎ ﺑﺤﺮان آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب از اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﺻﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮان ﻛـﻪ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮر ﻫﺎ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﺷﺪه و ﭘﺸﺘﻴﺒﺎن ﻛﻨﻨﺪه ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ در اﺗﺨﺎذ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻫﺎی ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺟﻬﺖ ﻛﻤﻚ رﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﺳﻴ . ﺴﺘﻢ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 111 از ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژی ﻫﺎ و ﻣﺘﺪﻟﻮژی ﻫﺎی ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ و ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﻋﻤﻠﻴﺎت و اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻪﺑ . ﻋﻼوه اﻳﻦ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺑـﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎن ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ و ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻛﺮدن ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻮردﻧﻈﺮ در ﻓﺮاﻳﻨ ﺪ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻳﺎری ﻣﻲ رﺳﺎﻧﺪ . ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ در ﻫﻨﮕﺎم رﺧﺪاد ﺣﻮادث و ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻃﻮرﻋﺎم و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑ ﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ ﺑﺎ اﺗﺨﺎذ ﺗﺼـﻤﻴﻤﺎت ﺑﻬﻴﻨـﻪ و واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﻛﻮﺗﺎ ه ﺗﺮﻳﻦ زﻣﺎن ﻣﻲ ﺗﻮان ﺧﺴﺎرات را ﺗﺎ ﺣﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻛﺎﻫﺶ و آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن را ﺗﺎﺣﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﻲ ﺗ ﺴﻜﻴﻦ داد ﻫﻢ . ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ در ﻓﺎزﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی، اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ و ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ را ﺑﺮای اﻓـﺮاد و ﻣﺴـ وﻟﻴﻦﻮ ﻣﺮﺑﻮﻃـﻪ اراﺋﻪ دﻫﺪ ﺗﺎ ﻣﺪﻳﺮان ﺑ ﻪ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت ﻣﻮﺛﺮی را اﺗﺨﺎذ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ . ﻻزم ﺑﻪ ﺗﻮﺻﻴﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﺪوﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻴﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮ ان ﺗﻤـﺎﻳﺰ ﻗﺎﻳﻞ ﺷﺪ و ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ای را ﺑﺮای آن ﻫﺎ ﺗﺪوﻳﻦ ﻛﺮد . ﺷﻜﻞ )8 - 5 ( راﺑﻄـﻪ ﺑـﻴﻦ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳ ﺴـﻚ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺷﻜﻞ 8 - 5 - ﭼﺮﺧﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﺑﺤﺮان ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان دارای ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻫﺎ آن وﻇﺎﻳﻒ ﺧﺎﺻﻲ را در زﻣـﺎن ﺑـﺮوز ﺑﺤـﺮان ﻋﻬـﺪه دار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺷﻜﻞ )8 - 6( ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان را ﻧﻤﺎﻳﺎن ﻣﻲ ﺳﺎزد : ﺣﺎدﺛﻪ ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ ﺑﺎزﺳﺎزی و ﺟﺒﺮان اﺟﺮای ﻃﺮح ﻫﺎی ﺑﻬﺴﺎزی واﻛﻨﺶ ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات ﻛﺎﻫﺶ و ﺑﻬﺴﺎزی آﻣﺎدﮔﻲ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ و اﻋﻼم ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻫﺸﺪار اوﻟﻴﻪ 112 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻜﻞ8 - 6 - ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮا ن 8 - 3 - 1 - ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان از ﻟﺤﺎظ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺷﺮح ذﻳﻞ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ : - ﭘﻴﺶ از ﺑﺤﺮان ﭘﻴﺶ ) ﮔﻴﺮی ( اﻳﻦ ﻣﺮ ﺣﻠﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻨﺎﺧﺖ، ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ، ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی، ﻛﺎﻫﺶ و آﻣﺎدﮔﻲ ﺑﺎ اﻧﺠﺎم آﻣﻮزش، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ، ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﺮای از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدن ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﺎﻟﻲ و ﺟﺎﻧﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ اﺛﺮات ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ آب ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت در ﻣﻮرد رﻳﺴﻚ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ و اﻳﺠـﺎد ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﻣـﺪﻳﺮﻳﺘﻲ و ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﻲ ﻻزم ﺑـﺮای اﻳﺠـﺎد ﻳـﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻫﺸﺪاردﻫﻲ و اﻗﺪام ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺳﻮاﻧﺢ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎﻫﺶ اﺛ ﺮات ﺳﺖﻫﺎ آن . در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﺗـﻼش ﻫـﺎ ﻣﻌﻄـﻮف ﺑـﻪ ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ از ﺑﺮوز ﺣﺎدﺛﻪ اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی در ﻣﻮرد ﺑﺮﺧﻲ از رﺧﺪاد ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﻞ ﻳﺎ زﻟﺰﻟـﻪ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی ﻧﺒﻮده وﻟﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان آﺛﺎر ﻫﺎ آن را ﻛﺎﻫﺶ داد، اﻣﺎ در ﻣﻮرد ﺣـﻮادث ﻧﺎﺷـﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﺎ ﺣﺪود زﻳﺎدی ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی اﺳﺖ . ﻛﻨﺘﺮل ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﻛﻨﺘﺮل ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﻧﻔﺘﻲ، اﻳﺠﺎد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺎﻳﺶ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ و ازﺟﻤﻠﻪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑﺎﻋـﺚ ﭘـﻴﺶ ﮔﻴـﺮی از ﺣـﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒﻪ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺷﻮﻧﺪ . از ﺟﻤﻠﻪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻮارد زﻳﺮ را ﺑﺮﺷﻤﺮد : ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 113 y ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات در ﻣﻮرد رﻋﺎﻳﺖ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب y ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات در ﻣﻮرد ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ y ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات در ﻣﻮرد دﻓﻊ ﻣﻮاد زا ﻳ ﺪ و ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺻﻨﺎﻳﻊ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ y ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺑﺮرﺳﻲ اﻃﻼﻋﺎت و آﻣﺎر ﺳﻮاﻧﺢ ﮔﺬﺷﺘﻪ در ﻣﻮرد ﺳﻮاﻧﺢ آب y ارزﻳﺎﺑﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻤﻴﺖ، ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺗﺠﻬﻴﺰات و وﺳﺎ ﻳ ﻞ ﻣﻮردﻧﻴﺎز y ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﮔﺮوه ﻫﺎی اﻣﺪادی ﻣﺤﻠﻲ و ﻣﺮدﻣﻲ y ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻓﻀﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ و ﻧﻘﺎط آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻪ ﺣﻮادث y ﺟﻤﻊ آوری و ﺗﻨ ﻈﻴﻢ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﺮی زﻣﺎﻧﻲ در ﻣﻮرد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب y ﺗﻬﻴﻪ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺳﺎزﻣﺎن و ﻫﺎ ارﮔﺎن ﻫﺎ و ﻣﻮﺳﺴﺎت در ﮔﻴﺮ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان y ﺗﻬﻴﻪ ﻃﺮح اﻣﺪاد و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺤﺮان اب y ﺗﻬﻴﻪ ﻃﺮح ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮان و دﺳﺖ اﻧﺪرﻛﺎران در ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ y ﺗﺪوﻳﻦ روش ﻫﺎ ی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻓﻨﻲ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ آب y ﺗﺪوﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﻬﻴﺰات و آﻣﻮزش ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﺑﻪ y ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺎزی ﻃﺮح ﻫﺎی ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺤﺮان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژی y ا رزﻳﺎﺑﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ وﺳﺎﻳ ﻞ و ﺗﺠﻬﻴﺰات ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻣﻮردﻧﻴﺎز در زﻣﺎن ﺣﻮادث y ﺟﻤﻊ آوری و ﺗﻨﻈﻴﻢ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﺎم و ﻧﺸﺎﻧﻲ و ﺗﻠﻔﻦ اﻋﻀﺎی ﻛﺎرﮔﺮوه ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان آب y ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺰﻳﻨ ﻪ ﻫﺎی ﺗﺎﻣﻴﻦ آب در ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاری y ارزﻳﺎﺑﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻧﻴﺮوی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺮای روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﺳﻮاﻧﺢ y ﺗﺪوﻳﻦ ﻃﺮح ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از آﻟﻮدﮔﻲ آب y اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺮای ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻮادث ﻧﺎﺷ ﻲ از آب - ﻣﺮﺣﻠﻪ وﻗﻮع ﺑﺤﺮان اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﻣﺪاد و ﻧﺠﺎت ﻣﻮﺳﻮم اﺳـﺖ، ﺷـﺎﻣﻞ اﻃـﻼع رﺳـﺎﻧﻲ و ﻫﺸـﺪار، اﻧﺠـﺎم ﻣﺮاﺣـﻞ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﭘﺎﺳـﺦ اﺿﻄﺮاری، ﺑﺴﻴﺞ ﻧﻴﺮو و اﻣﻜﺎﻧﺎت، ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮی ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﺗﺨﺮﻳﺒﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، اﻣﺪادرﺳـﺎﻧﻲ، ﺗﻬﻴـﻪ آب ﺟﺎی ﮔﺰﻳﻦ، ﺟﻠﺐ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻫﺎ ی ﻣﺮدﻣﻲ، اﻧﺘﻘﺎل آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن، ﺗﻤﻬﻴﺪات ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﺑﺮﻗﺮاری ﻣﺠﺪد ﺧﺪﻣﺎت ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﻣﻌﻤﻮﻻ درزﻣﺎن وﻗﻮع ﺑﺤﺮان آﻟﻮدﮔﻲ آب اﻗﺪاﻣﺎت زﻳﺮ ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ : 114 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 1 - اﻋ ﻼن ﻫﺸﺪار ﺷﺎﻣﻞ زﻣﺎن ﻳﺎ دوره ای را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺧﻄﺮ ﺑﺤﺮان ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺗﺸـﺨﻴﺺ داده ﺷـﺪه و زﻣـﺎن وﻗـﻮع و ﻣﺤـﻞ آن ﻧﻴـﺰ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮان ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان، ﻳﻚ زﻳﺮ ﺑﺨﺶ دﻳﮕﺮی را در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺣﻠﻪ » اﺣﺘﻴﺎﻃﻲ « ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﺲ از اﻋﻼم اﺧﻄﺎر و ﻣﻄﻠـﻊ ﺷـﺪن ﻋﻤـﻮم ﻣـﺮدم از ﺧﻄـﺮ ﺑﺤـﺮان، ﻣﻌﻤـﻮﻻ اﻗﺪاﻣﺎت اﺣﺘﻴﺎﻃﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎﻫﺶ آﺛﺎر ﻣﺨﺮب ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﺤﺮان ﺑﻪ ﻣﻮرد اﺟﺮا ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺴﻴﺎری از ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻚ ﺳﺮی اﺣﺘﻴﺎط ﻫﺎﻳﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ و ارﮔﺎن ﻫﺎ در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﺑﺤﺮان و ﻛﻤﻴﻨﻪ ﻛﺮدن ﺧﺴﺎرات آن اﺗﺨﺎذ ﮔﺮدد . ﻗﺒﻞ از ﺑﺤﺮان ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از اﺣﺘﻴﺎط ﻫـﺎی راﻫﺒﺮی و ﺗﻜﻨﻴﻜﻲ در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ روش ﻫﺎ ی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﺑﺤﺮان در ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ و ﺑ ﻪ دﺳﺖ آوردن ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻬﻴﻨﻪ، ﻛﺴﺐ آﻣﺎدﮔﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ و اﻧﺠﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫـﺎی آﻣﻮزﺷـﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻛﻤﻚ ﺑﻪ اﻗﺸﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﺑﺤﺮان و در ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺤﺮان و ﺑﻌﺪ از ﺑﺤـﺮان ﻧﺠـﺎت دادن اﻓـﺮاد ﺑﻴﺶ ﺗﺮ و ﻛﻤﻚ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ، اﻳﺠﺎد ﻳﻚ ﻣﺤﻴﻂ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ و اﻣﻦ ﺑﺮای اﻓﺮادی ﻛﻪ در ﺑﺤﺮان ﻣﺘﺎﺛﺮ ﺷـﺪه اﻧـﺪ، ﺗﻬﻴـﻪ ﺗﻤـﺎﻣﻲ اﺣﺘﻴﺎﺟﺎت ﺣﻴﺎﺗﻲ آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن و ﺟﺒﺮان ﺧﺴﺎرات ﺟﺎﻧﻲ و ﻣﺎﻟﻲ ﺗﺎ ﺣﺪ ﻣﻤﻜﻦ ﻣﻮﺛﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . اﻗﺪاﻣﺎت اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﭼﺮﺧﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان اﺻﻮﻻ ﺟﻬﺖ ﻧﺠﺎت اﻓﺮاد ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ و ﺣﻔﺎﻇﺖ از داراﻳـﻲ ﻫـﺎی در ﻣﻌـﺮض آﺳﻴﺐ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺳﺎﻳﺮ آﺛﺎری اﺳﺖ ﻛﻪ در اﺛﺮ ﺑﺮوز ﺣﻮادث ﺑﺤﺮان اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷـﻮد . اﻳﺠـﺎد ﻳـﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫﺸـﺪار ﺳﺮﻳﻊ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤ ﻴ ﺖ اﺳﺖ . 2 - ﻃﺮاﺣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺸﺪار ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی اﻋﻼن ﻫﺸﺪار راﻳﺎﻧﻪ ای ﻣﻴﺴﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑ ﻪ راﺣﺘﻲ ﻣـﻲ ﺗـﻮان از اﻳـﻦ ﻓﻨﺎوری ﻫﺎ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد . ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮان ﻫـﺎ ی ﻃﺒﻴﻌـﻲ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺑﺨﺸـﻲ ﺣﻴـﺎﺗﻲ از ﻓﺮاﻳﻨـﺪ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی در ﻫﻨﮕﺎم وﻗﻮع ﺑﺤﺮان ﻳﺎ ﻗﺒﻞ ﻳﺎ ﺑﻌﺪ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋ ﺚ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺑﺮ ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ آب ﺷﻮد . ﻣﺴﺎﻟﻪ اﺻﻠﻲ در ﻛﺎرﺑﺮد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﻜﺎﻧﻴﺰه ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان آب ﻧﺤﻮه ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺳﺎزﻣﺎن و ﻫﺎ ارﮔﺎن ﻫﺎ ی دوﻟﺘﻲ وﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ در ﻣﻮاﻗﻊ اﺿﻄﺮاری اﺳﺖ . ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺣﻞ اﻳﻦ ﻣﺸﻜﻞ ﻃﺮاﺣﻲ و ﭘﻴﺎده ﺳﺎزی ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻬﻴﻨﻪ ای را در ﺑﺮ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺎﻳﺪ اﻗﺪاﻣﺎت زﻳﺮ را اﻧﺠﺎم داد : - ﻃﺮاﺣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺪف از ﻃﺮاﺣﻲ ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ، اراﺋﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﺎﻣﻼ ﻳﻚ ﭘﺎرﭼﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ذﻳﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد : y ﻣﺮﻛﺰ ﺗﻮزﻳﻊ داده1 1- Data Distribution Center (DDC) ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 115 y ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺳﻨﺠﻲ داده1 y ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺎرﺑﺮدی و ﭘﺮدازش داده ﻫﺎ 2 y ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺸ ﺘﻴﺒﺎن ﻛﻨﻨﺪه ﺗﺼﻤﻴﻢ3 ﺗﺮﻛﻴﺐ اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻳﺎ ﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌﻲ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺣﻮادث ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻮرد ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . - ﻃﺮاﺣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺸﺘﻴﺒﺎن ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﺧﻄﺮ )HDSS ( ﻣﻨﻈﻮر از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺸﺘﻴﺒﺎن ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﺧﻄﺮ HDSS 4 ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﻗﺒـﻞ و درﺣﻴﻦ و ﺑﻌﺪ از ﺣﺎدﺛﻪ را ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﻲ دﻫﺪ . اﻳﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎر آﺧﺮﻳﻦ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژی ارﺗﺒﺎﻃﻲ و اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ را در ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮان اﻣﻜﺎن دﻫﺪ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻤﺮ5 از ﻃﺮﻳﻖ ﺷﺒﻜﻪVPN وﻳﺎ ار ﺗﺒﺎط اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ و ﻳﺎ ارﺗﺒﺎﻃـﺎت رادﻳـﻮﻳﻲ و ﻳﺎ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی ﻣﺤﻠﻲ و ﮔﺴﺘﺮده )LAN و WAN ( از اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ . ﻫـﻢ ﭼﻨـﻴﻦ در اﻳـﻦ ﺳﻴﺴـﺘﻢ اﻣﻜـﺎن اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﮕﺎه ﻣﻮﺑﺎﻳﻞ و ﻳﺎ PDAﻫﺎ وﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . در اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ اﻣﻜـﺎن ارﺗﺒـﺎط ﺑـﺎ ﭘﻴـﺎم ﻛﻮﺗـﺎه )SMS ( ﻧﻴﺰ ﻓﺮاﻫﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﻳﻚ ﺳﻴﺴـﺘﻢ DSS و ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﻨﻨـﺪه ﮔـﺰارش و ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ داده ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮان اﻣﻜﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﺑﺎ ﺗﺮ ﻛﻢ ﻳﻦ ﻫﺰﻳﻨﻪ و ﺑﺎ ﺗﺮ ﻛﻢ ﻳﻦ اﺛﺮ ﺟﺎﻧﺒﻲ از اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﺳﺎﺧﺘﺎر HDSS ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺎژول ﻫﺎی ﻛﺎرﺑﺮدی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪی ﻫﺎی ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺎرﺑﺮان را ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻣﻲ ﺳﺎزد . ﺷﻜﻞ )8 - 7 ( ﺳـﺎﺧﺘﺎر اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ و ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آن را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . 1- Data Validation Center (DVC) 2- Data Processing and Application Development (DPAD) 3- Decision Support System (DSS) 4- Hazard DSS 5- Online 116 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻜﻞ8 - 7 - ﭘﻴﻜﺮﺑﻨﺪی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ ]50 [ - ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن اﻃﻼﻋﺎت ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن اﻃﻼﻋﺎت ﺳﺎزﻣﺎن و ﻫﺎ ارﮔﺎن ﻫﺎ ی دوﻟﺘﻲ و ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻻزم را ﺑ ﻪ ﺻﻮرت روزاﻧـﻪ و ﻳـﺎ در ﻫﻨﮕﺎم رﺧﺪاد ﺣﺎدﺛﻪ وارد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ازﺟﻤﻠﻪ ﺳﺎزﻣﺎن و ﻫﺎ ارﮔﺎن ﻫﺎ ﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺘﺼﻞ ﺷـﻮﻧﺪ و اﻃﻼﻋﺎت ﺧﻮدﺷﺎن را در ﻣﻮرد ﺳﻮاﻧﺢ آب ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ وارد ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب و ﻓﺎﺿﻼب، ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر، ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای و ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﻼل اﺣﻤﺮ، وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ ، درﻣـﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ ، ﺳﺎزﻣﺎن آﺗﺶ ﻧﺸﺎﻧﻲ، وزارت راه و ﺗﺮاﺑﺮی و ﻏﻴـﺮه اﺷـﺎره ﻧﻤـﻮد . ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮان و ادارات ﻛـﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان اﺳﺘﺎﻧﺪاری ﻫﺎ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان اﺳﺘﺎﻧﺪاری ﻫﺎ وﻇﻴﻔﻪ راه اﻧﺪازی و ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ از اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ را دارا ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد . ﻗﺎﻟﺐ داده ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺼﻮﻳﺮ، ﺑﺎﻧﻚ ﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ، GPS و ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ و Hot Link و ﻏﻴﺮه ﺑﺎﺷﺪ . - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻮز ﻳﻊ داده )DDS ( از ﻟﺤﺎظ ارﺗﺒﺎﻃﻲ، اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻘﺶ ﭘﻮرﺗﺎل و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﺎرﺑﺮان ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺑﺤﺮان را ﺑﺮﻋﻬـ ﺪه دارد . اﻳـﻦ زﻳﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼـﻪ ﻛﺴـﺎﻧﻲ ، ﺑﻪ ﭼـﻪ اﻃﻼﻋـﺎﺗﻲ و در ﭼـﻪ زﻣـﺎن و در ﭼـﻪ ﻣﻜـﺎﻧﻲ ﺑـﻪ اﻃﻼﻋـﺎت دﺳﺘﺮﺳـﻲ دارﻧﺪ . ﻋﻤﻠﻜﺮد اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑ ﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﺑﻪ ﻗﺮار زﻳﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد : y ﺗﺮﺳﻴﻢ ﺳﺮﻳﻊ و دﻗﻴﻖ ﭼﺮﺧﻪ ﺑﺤﺮان y ارﺗﺒﺎط ﺑﻼدرﻧﮓ، آﺳﺎن و ﺳﺮﻳﻊ و ﻛﺎرا ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 117 y ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ از ﺑﺎﻧﻚ ﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﺷﺪه و ﻏﻴﺮﺗﻮزﻳﻊ ﺷﺪه y ﭘ ﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ از ﺳﻄﻮح دﺳﺘﺮﺳﻲ ﭼﻨﺪ ﺳﻄﺤﻲ y اراﺋﻪ ﺳﺮوﻳﺲ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮان درﮔﻴﺮ در ﺑﺤﺮان - اراﺋﻪ ﺳﺮوﻳﺲ ﺑﻪ ﮔﺮوه ﻫﺎی اﻣﺪاد DDS دارای ﺳﻪ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ اﺻﻠﻲ ﺗﺼﺪﻳﻖ داده ﻫﺎ،ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﺳﺮوﻳﺲ ذﺧﻴﺮه و ﺑﺎزﻳـﺎﺑﻲ اﻃﻼﻋـﺎت ورودی و ﺧﺮوﺟـﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﻢ و ﭼﻨﻴﻦ دارای زﻳﺮ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﭘﻮرﺗﺎل ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ داده ﻫﺎی ورودی و ﺧﺮوﺟﻲ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺣﻮادث ﺑﺤﺮان آب را ﺑﺮﻋﻬﺪه دارد . - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ )ﻫﺎ دادهDMS ( ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺳﺨﺖ اﻓﺰاری و ﻧﺮم اﻓﺰاری اﻃﻼق ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻗﺒﻞ، درﺣـﻴﻦ و ﺑﻌـﺪ از ﺑﺤـﺮان ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑ ﻪ ﺻﻮرت ﻣﺎژ وﻻر و ﻗﺎﺑﻞ ﮔﺴـﺘﺮش ﻃﺮاﺣـﻲ و ﭘﻴـﺎده ﺳـﺎزی ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﺑ ﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﺑ ﻪ راﺣﺘﻲ ﺑ ﺗﻮا ﻪ ن ﺑﺪون ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮی در اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد actor ﻫﺎ و ﻳﺎuse case ﻫـﺎ اﻓـﺰود ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻪ ﺗﻮان ﺑ ﻪ راﺣﺘﻲ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻧﻴﺰ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﺳﺎﺧﺖ . - ﭘﺮدازش داده ﻫﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻛﺎرﺑﺮدی )DPAD ( اﻳﻦ زﻳﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﻳﻚ ﺳﺮی اﺑﺰارﻫﺎی ﻛﺎرﺑﺮدی ﺗﺤﻠﻴﻞ داده ﻣﻲﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳـﺎس داده ﻫـﺎی ورودی ﺗﺤﻠﻴـﻞ ﻫـﺎﻳﻲ را اﻧﺠﺎم داده و ﻗﺒﻞ از رﺧﺪاد ﺣﺎدﺛﻪ اﺧﻄﺎرﻫﺎﻳﻲ را ﻣﻲ دﻫﻨـﺪ . اﻋـﻼم ﻫﺸـﺪارﻫﺎی اوﻟﻴـﻪ ﻧﻴـﺰ ﺗﻮﺳـﻂ اداره ﻛـﻞ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮان اﺳﺘﺎﻧﺪاری ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺳﺎزﻣﺎن آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای، ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب و ﻓﺎﺿﻼب و ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻧﺠﺎم ﺧﻮاﻫﺪ ﺷ .ﺪ - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺸﺘﻴﺒﺎن ﻛﻨﻨﺪه ﺗﺼﻤﻴﻢ )DSS ( اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﻧﻚ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﺮﻛﺰی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن اﺳـﺘﻔﺎده online از اﻃﻼﻋـﺎت را ﻓـﺮاﻫﻢ ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ . اﻳـﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮان ﻛﻤﻚ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﻳﻚ زﻳﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﺰار ﺷﺎت ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻛﺎرﺑﺮان ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻫﺪاف اﺻﻠﻲ اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﺨﻤﻴ ﻦ آﺳﻴﺐ و ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎی ﺷﻤﺎﺗﻴﻚ ﺑﺤﺮان و ﺣﻞ راه ﻫﺎی ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه و اﻋﻼن اﺧﻄﺎر و ﭘﺸﺘﻴﺒﺎن ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی و ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ رﻳﺴﻚ و ﺗﺤﻠﻴﻞ آﻣﺎری ﺗﻮﺳﻂ دﺳﺘﮕﺎه ﻫـﺎی ﻮﻣﺴ ول در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻮاﻧﺢ آب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺣﺎدﺛﻪ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده اﺳﺖ، ﻟﺬا ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻋﻤﻞ اﺳﺖ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﺳﻮاﻧﺢ آب ﺑﺮاﺳﺎس ﻃﺮح ﻣﺪرﻳﺖ رﻳﺴـﻚ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﻫﺎی ﻻزم را ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﺎدﺛﻪ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ . ﻣﻴﺰان ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻃﺮح ﻫﺎ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫـﺎی ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی و آﻣﺎدﮔﻲ از ﻗﺒﻞ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه دارد . نﭼﻨﺎ ﭼﻪ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻫﺎ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺷـﻜﻞ ﻣﻨﺎﺳـﺐ و ﻛـﺎرآ اﻧﺠـﺎم ﮔﺮدﻳﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﺘﺎﻳﺞ آن در ﺻﺤﻨﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺤﺮان ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . اﻳﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻛﺎری ﻛﻪ در ﻃﺮح 118 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻣﻨﻈﻢ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺷﺪه و ﺑﺮاﺳﺎس آﻣﻮزش ﻫﺎی ﺗﺨﺼﺼـﻲ ﻛـﻪ ﻃـﻲ ﻛـﺮده اﻧـﺪ، اﻧﺠﺎم ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺮﺧﻲ از اﻳﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ : y ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺗﻴﻢ ﻫﺎی اﻣﺪاد ﺳﺮﻳﻊ ﻃﺒﻖ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه y ﻓﻌﺎل ﺷﺪن ﺳﺮﻳﻊ ﮔﺮوه ﻫﺎی اﻣﺪادی و اﺳﺘﻘﺮار ﻫﺎ آن در ﻣﺤﻞ ﻫﺎی ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه y ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ از ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ y آﻣﺎده ﺳﺎزی واﺣﺪﻫﺎی اﺿﻄﺮاری ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺗﺠﻬﻴﺰات و ﻧﻴﺮوی اﻧﺴﺎﻧﻲ y اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت اﺣﺘﻴﺎﻃﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺴ ﻮ وﻟﻴﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎﻣﻴﻦ و ذﺧﻴﺮه ﻧﻤﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ y اﻧﺘﻘﺎل آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﻣﺮاﻛﺰ درﻣﺎﻧﻲ y ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﺤﻞ ﻫﺎی دﻗﻴﻖ اﻧﺘﺸﺎر آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ y اﺗﺨﺎذ ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﻻزم ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﻧﺸﺖ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ بآ y ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﺑﺤﺮان آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺪود ﻣﺴ ﻮ وﻟﻴﺖ و اﺧﺘﻴﺎرات اﻓﺮاد ﺗﻴﻢ و ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻣﺘﺨﺼﺺ y ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﺪاوم آﺧﺮﻳﻦ اﻃﻼﻋﺎت دﻗﻴﻖ و ﭘﻴﺎم ﻫﺎی اﺿﻄﺮاری و ﺑﺮﻗﺮاری ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺮدم y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﻨﺨﻨﮕﻮی واﺣ ﺪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻳﻚ از ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻛﺎری y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺮﻛﺰ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺤﺮان، ﻣﺠﻬ ﺰ ﺑﻪ وﺳﺎﻳﻞ ﻣﺨﺎﺑﺮاﺗﻲ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﻛﻪ در ﻣﻮﻗﻊ ﺣﻮادث آﻟﻮدﮔﻲ آب ﺑ ﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آﻳﺪ، ﻓﻘﺪان آب ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺷﺮاﻳﻂ اﺿـﻄﺮاری اﺳﺖ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ از اﺑﺘﺪا ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدد . ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و اﻧﺘﺨـﺎب ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺟـﺎﻳﮕﺰﻳﻦ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻨﺎﺳﺐ آب در ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧﻲ، از اوﻟﻴﻦ و اﺳﺎﺳﻲ ﺗـﺮﻳﻦ اﻗـﺪاﻣﺎت در ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﺿﻄﺮاری آب رﺳﺎﻧﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد و درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ اﻳـﻦ اﻧﺘﺨـﺎب ﺻـﺤﻴﺢ و اﺻـﻮﻟﻲ ﺑﺎﺷـﺪ، از ﺣﺠـﻢ، ﺗﻌـﺪاد واﺣﺪﻫﺎی ﺗﺼﻔﻴﻪ، ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﺗﻮزﻳﻊ آب ﻛﺎﺳﺘﻪ ﺷﺪه و آب ﺳﺎﻟﻢ ﺗﺮی در اﺧﺘﻴـﺎر ﺳـﺎﻧﺤﻪ دﻳـ ﺪﮔﺎن ﻗـﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴـﺮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ در اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻨﺒﻊ آب در ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاری ﺑﺎﻳﺪ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن، ﭘﺎﻳﺪاری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺎﻓﻲ، ﺿـﺮورت ﺗﺼـﻔﻴﻪ آب و در ﺻﻮرت ﻧﻴﺎز ﻧﺤﻮه اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻛﺎر، زﻣﺎن ﺗﺎﺧﻴﺮ در اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻛـﻢ ﺗـﺮﻳﻦ و ﻣﺤـﺪودﺗﺮﻳﻦ اﻣﻜﺎﻧـﺎت و ﻓ ﻨﺎوری ﻣﻮﺟﻮد، ﻫﺰﻳﻨﻪ و ﺑﻮدﺟ ﻪ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ، ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﺳﻼﻣﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل آب و ﻫﻢ ﭼﻨـﻴﻦ ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﺗﺤـﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺮ روش را در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ دﻗﻴﻖ ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺗﻤﺎم ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در ﻫـﺮ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻨﻄﻘـﻪ ای اﻋـﻢ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳـﻄﺤﻲ ) رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ و درﻳﺎﭼﻪ و ( ﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ) ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ، ﻗﻨﺎت و ..( . و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻮر ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻧﻴﺎز ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ ﺷـﺪه ﺿـﺮوری اﺳﺖ ﺗﺎ در ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮار ﺑﺘﻮان از ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﺟﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺴﺎرت دﻳﺪه ﺑﺮای ﺳﺎﻛﻨﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻛـﺮد . ﮔﺰﻳﻨـﻪ ﻫـﺎی ﻣﻨﺘﺨـﺐ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ و ﺗﻮزﻳﻊ آب در اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷﻜﻞ )8 - 7 (ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی :ﻛﺮد ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 119 ﺷﻜﻞ 8 - 8 - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاری اﺳﺘﻔﺎده از ﻫﺮﻳﻚ از ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ آب و ﻧﻮع آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎ ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ . ﻮﻣﺴ وﻟﻴﺖ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺑﺮﻋﻬﺪه ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب و ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺎ ﻫﻤﻜﺎری ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای اﺳﺖ . - ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﺲ از ﺑﺤﺮان اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻠﻴﻪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﻫﺎ آن ﺗﻮان ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﺎدی را ﭘﺲ از ﺑﺮوز ﺑﺤﺮان ﺑـﻪ ﺣﺎﻟـﺖ ﻋـﺎدی ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ . در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی اﻣﺪاد و ﻧﺠﺎت ﭘﺎﻳﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺑﺎزﺳﺎزی و ﻣﺸﺎرﻛﺘﻲ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ . ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﭼـﺎرﭼﻮب ﻛﻠﻲ اﻗﺪاﻣﺎت در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ از ﻗﺒﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻮد . اﻣﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ زﻣـﺎن و ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی ﻫـﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﻮرد ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺗﻌﺪﻳﻼت ﻻزم در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد ﺑﻪ . ﻃﻮرﻛﻠﻲ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮﻳﺪ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع و ﺷﺪت آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی آب ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ : y ﺑﺎرزﺳﻲ ﻛﻠﻴﻪ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت آب رﺳﺎﻧﻲ و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺧﺴﺎرات آﻟﻮدﮔﻲ y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻮع و ﺷﺪت آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎ y اﻋﻤﺎل ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎی زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ اﺳﺘﻔﺎده از آب y ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻜ ﻫﺎ ﺎن ی آﻟﻮده ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﺎدﺛﻪ و ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن ﻫﺎ آن ﺑﺮ روی ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎی ﺑﺎ ﻣﻘﻴﺎس ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺗﺎﻣﻴﻦ و ﺗﻮزﻳﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺗﻮزﻳﻊ آب ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﺒﻜﻪ ﻟﻮﻟﻪ ﻛﺸﻲ ﻣﻮﺟﻮد دﺳﺘﮕﺎه ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺳﻴﺎر ﺗﻮزﻳﻊ آب ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺎﻧﻜﺮ آب ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻨﺪی ﺷﺪه ﻣﺨﺎزن اﺿﻄﺮاری دﺳﺘﮕﺎه ﺳﺎز آب 120 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ y اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻫﺎ ی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺣﺬف آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ y ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان از ﻣﻜ ﻫﺎ ﺎن ی آﻟﻮده در ﺻﻮرت ﻧﻴﺎز y ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺗﺎ ﭘﺎک ﺳﺎزی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻮزﻳﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد y ﺑﺎزﺳﺎزی ﺗﺠﻬﻴﺰات و ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت آب رﺳﺎﻧﻲ ﻣﻮﺟ ﻮد ﻛﻪ در اﺛﺮ ﺣﺎدﺛﻪ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺧﺴﺎرت ﺷﺪه . اﻧﺪ y ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻓﺮاد آﺳﻴﺐ دﻳﺪه و اﻋﻄﺎی ﻛﻤﻚ ﻫﺎی ﺑﻼﻋﻮض ﺑﻪ آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن y ﺑﺎزﺳﺎزی زﻳﺮ ﺳﺎﺧﺖ ﻫﺎی آﺳﻴﺐ دﻳﺪه ﺑ ﻪ وﻳﮋه ﺳﻴﺴﺘﻢ آب رﺳﺎﻧﻲ y اﻳﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺮدم در ﺑﺎزﺳﺎزی ﻣﻨﺎﻃﻖ آﻟﻮده y ﺗﺪوﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎ و روش ﻫﺎ ی اﺟﺮاﻳﻲ ﺑﺮای ﭘﺎ ک ﺳﺎزی y ﺳﺪﺳﺎزی ﻳﺎ اﻳﺠﺎد ﺳﻴﻞ ﺑﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی و ﻛﻨﺘﺮل ﻃﻐﻴﺎن ﻫﺎ آب ی آﻟﻮده y ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری از ﻫﺎ آب ی آﻟﻮده 8 - 4 - ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻫﺎ ی ﻣﺮدﻣﻲ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺣـﻮادث ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒـﻪ ﺑـ ﻪ ﻃﻮرﻋـﺎم و ﺳـﻮاﻧﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ ﺑـ ﻪ ﻃـﻮراﺧﺺ، ﻣﺸﺎرﻛﺖ دادن ﻣﺮدم ﭼﻪ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻴﺶ از ﺑﺤﺮان، ﭼﻪ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺮوز ﺑﺤﺮان و ﭘﺲ از آن ﺑﺴـﻴﺎر ﺣـﺎ ﻳ ﺰ اﻫﻤﻴـﺖ اﺳـﺖ از . آن ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی در اﻣﺮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان و ﺗﻼش در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮ ات ﺑﻼﻳﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻳﻜﻲ از اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﻫـﺎی ﻣﻬـﻢ ﻫﺮ دوﻟﺘﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد ، ﻟﺬا ﭘﻴﺶ ﺷﺮط ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ در اﻳﻦ اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﻫﺎ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣﺮدم اﺳ . ﺖ اﺻﻮﻻ در ﺗﺪوﻳﻦ و اﺟﺮای ﻃﺮح ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺮدم ﻫﻤﺮاه ﻧﺒﺎﺷﺪ، اﻣﻜﺎن ﻣﻮﻓﻘﻴـﺖ و دﺳﺘﺮﺳـﻲ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺮدﻣﻲ در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻳﻜﻲ از ﺳﻪ ﺣﻠﻘﻪ اﺳﺎﺳـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻪ اﻧﺠـﺎم ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺑﺎزﺳﺎزی ﭘﺲ از ﺑﺤﺮان ﻣﻲ اﻧ ﺠﺎﻣﺪ . ) ﺷﻜﻞ 8 - 8( ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﺳـﻪ ﺣﻠﻘـﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ و ﺑﺎزﺳـﺎزی ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﻣﺸـﺎرﻛﺖ ﻣﺮدﻣـﻲ، اﻣـﺪاد و ﻧﻴـﺎز . زﻧﺠﻴﺮه ای ﻛﻪ ﻳﻚ ﺣﻠﻘﻪ آن ﻧﻴﺎزﻫﺎ، ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ ﻋﺎﻃﻔﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻛﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗ ﺤﺖ ﺗﺎﺛ ﻴﺮ ﺑﺤﺮان آﻟـﻮدﮔﻲ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ . اﻧﺪ ﺣﻠﻘﻪ دﻳﮕﺮی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺣﻠﻘﻪ اول ﻣ ﺘﺼﻞ اﺳﺖ، رﻓﺘﺎر و ﺗﻼش ﺳﺎزﻣﺎن اﻣـﺪاد در ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﻧﻴﺎزﻫـﺎ و ﻣﺴـﺎ ﻳﻞ رواﻧـﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن اﺳﺖ و ﺣﻠﻘﻪ ﺳﻮم ﻛﻪ اﻳﻦ دو ﺣﻠﻘﻪ را ﺑﻪ ﻫﻢ وﺻﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و در واﻗﻊ ﺑﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻴﺰان اﺳﺘﺤﻜﺎم اﻳﻦ دو ﺣﻠﻘﻪ اﺳﺖ، ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻫﺎ ی ﻣﺮدﻣﻲ اﺳﺖ . اﮔﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻣﺴـﺎ ﻳ ﻞ ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ، اﺟﺘﻤـﺎﻋ ﻲ و رواﻧـﻲ اﻧﺘﻈـﺎر ﻣﺸـﺎرﻛﺖ از آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن ﻣﻲ رود، ﺑ ﻪ ﻃﻮرﻗﻄﻊ ﺑﺎﻳﺪ راﺑﻄﻪ ﻣﺘﻘﺎﺑﻠﻲ ﺑﻴﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ی درﮔﻴـﺮ ﺑـﺎ ﻣﻮﺿـﻮع ﺳـﻮاﻧﺢ آب، ﻣﺴـﺎ ﻳ ﻞ و ﻧﻴﺎزﻫـﺎ و ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻗﺎﻳﻞ . ﺷﺪ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﺑﺪون ﺑﺮﻗﺮاری اﻳﻦ ارﺗﺒﺎط اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ . ﺑﻪ ﻫﺮﺣﺎل ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺳﻪ ﻣﻘﻄﻊ زﻣﺎﻧﻲ ﭘﻴﺶ از ﺑﺤﺮان، ﺣﻴﻦ ﺑﺤﺮ ان و ﭘـﺲ از ﺑﺤـﺮان ﺻـﻮرت ﮔﻴـﺮد . ﻗﺒـﻞ از ﺑﺤﺮان ﺑﺎ ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﺳﻄﺢ آﮔﺎﻫﻲ ﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﻲ در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑـﺎ ﺳـﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌـﻲ و اﻧﺴـﺎﻧﻲ در زﻣﻴﻨـﻪ ﺳـﻮاﻧﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ آب ﻣﻲ ﺗﻮان ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻻزم را در ﻣﺮدم ﺑﺮای ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﭘﺪﻳﺪ آورد و ﻫﻤﻜﺎری و ﻣﺸﺎرﻛﺖ آن ﻫﺎ در ﻣﻮاﻗﻊ ﺑﺤﺮاﻧﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد . ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ 10 / 08 / 94 121 درﺣﻴﻦ ﺑﺤﺮان ﻛﻪ در واﻗﻊ اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت ﻓﻮری ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺮدﻣـﻲ ﻧﻘـﺶ ﻣـﻮﺛﺮی در ﻛﻨﺘـﺮل ﺑﺤـﺮان اﻳﻔـﺎء ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻣﺸ ﺎرﻛﺖ اﻓﺮاد ﻣﺤﻠﻲ و ﺑﻮﻣﻲ ﻛﻪ آﻣﻮزش ﻫﺎﻳﻲ از ﻗﺒﻴﻞ دﻳﺪه اﻧﺪ، ﻣﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﻧﻘـﺶ ﻣـﻮﺛﺮی در ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺳﻮاﻧﺢ آب داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ار زﻳﺎﺑﻲ ﺻﺤﻴﺢ اﻳﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎ، اﻳﺠـﺎد ﺳـﺎزوﻛﺎرﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺸﺎﻛﺖ ﻣﺮدم ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻣﻮﻗﻊ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮ ﻣﻴﺰان و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺮدﻣﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑ ﻪ ﮔﺬارد . ﺷﻜﻞ 8 - 9 - ﻧﻘﺶ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻫﺎ ی ﻣﺮدﻣﻲ در ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺑﺎزﺳﺎزی ﭘﺲ از ﺑﺤﺮان ﺑﺎ رﻋﺎﻳﺖ ﻧﻜﺎت و روش ﻫﺎ ﻳﻲ ﻛﻪ در زﻳﺮ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﻤﺎﻳﻞ اﻓﺮاد ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﻣﺸﺎرﻛﺖ را ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی اﻓﺰاﻳﺶ داد : − اراﺋﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ روش ﻫﺎ ی ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻣﺮدﻣﻲ و ﺗﺸﻜﻞ ﻫﺎی ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ − اراﺋﻪ دﻻﻳﻞ ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت اﺗﺨﺎذ ﺷﺪه و اﻗﺪاﻣﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ اراﺋﻪ ﮔﺰارﺷﻲ از اﻣﻜﺎﻧـﺎت و ﻣﺤـﺪودﻳﺖ ﻫـﺎی دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻮاﻧﺢ آب ﺑﻪ ﻣﺮدم − ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺮوه ﻫﺎی ذی ﻧﻔﻊ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻋﻼﻳﻖ آن ﻫﺎ − ﺑﺮ ﮔﺰاری ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺎ دﻋﻮت از ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن ﮔﺮوه ﻫﺎی ذی ﻧﻔﻊ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎزﺳﺎزی ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻧﻴﺎز اﻣﺪاد ﻣﺴﺎﻳﻞ رواﻧﻲ ﻣﺴﺎﻳﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺴﺎﻳﻞ اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ 122 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﺟﻤﻊ آوری اﻃﻼﻋﺎت از ﻃﺮﻳﻖ ارﺗﺒﺎﻃﻤﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑـﺎ آن ﻫـﺎ ﻳـﺎ ارﺗﺒـﺎط ﻏﻴﺮﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ از ﻃﺮﻳـﻖ ﺷـﻮراﻫﺎی ﻣﺤﻠـﻲ ﻳـﺎ ﺗﺸﻜﻞ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ − اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ از ﻃﺮﻳﻖ رﺳﺎﻧﻪ ﻫﺎی دﻳﺪاری، ﺷﻨﻴﺪاری و ﻧﻮﺷﺘﺎری درﻣﻮرد ﺣﻮادث ﺳﻮاﻧﺢ آب − اﻳﺠﺎد ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای اﺧﺬ ﻧﻈﺮات ﻣﺮدﻣﻲ و ادﻏﺎم آن ﻫﺎ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 10 / 08 / 94 123 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣ ﺮاﺟﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 1 - اﺣﻤﺪزاده ﻣﺤﻤﺪﺣﺴﻦ، ﻳﻮﻧﺲ ﻗﺎﺳﻢ ﭘﻮر، اﺣﻤﺪ وﻛﻴﻠﻲ ﺗﻬﺎﻣﻲ، ﺑﺮرﺳـﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﻟـﻮده ﻛﻨﻨـﺪه آب و ﺧـﺎک - ﺗﺤﻘﻴﻘـﻲ ﭘﻴﺮاﻣﻮن رودﺧﺎﻧﻪ ﺻﻮﻓﻲ ﭼﺎی، اداره ﻛﻞ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﺳﺘﺎن آذرﺑﺎﻳﺠﺎن ﺷﺮﻗﻲ، 1366 . 2 - اﺣﻤﺪی ﻓﺮ ﻣﻬﺪی، ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﻓﻨﺎوری داﻧﺸـﮕﺎه ﺻـﻨﻌﺘﻲ اﺻـﻔﻬﺎن ، 1387 . 3 - ،اﺻﻐﺮ ﭘﻮر،ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻮاد،ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻫﺎی ﭼﻨﺪ ﻣﻌﻴﺎره،اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان 1386 . 4 - ﺑﺎﻻزاده ﻣﺤﺴﻦ، ﺑﺮرﺳﻲ اﺛﺮات ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺷﻬﺮی و ﻛﺸﺎورزی در ﺗﺎﻻب اﻧﺰﻟﻲ، ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ و ﺑﻮدﺟـﻪ، 1365 . 5 - ﭘﻮراﺻﻐﺮ ﺳﻨﮕﺎﭼﻴﻦ ﻓﺮزام، آذر ،1387، ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻧﻈﺮی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ - ﺑﺨﺶ اول . 6 - ﺛﺎﺑﺖ رﻓﺘﺎر ﻋﺎﻟﻴﻪ، ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺑﺤﺮان و اﻧﻮاع آن - ،ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان و ﻣﺮاﺣﻞ آن1387 . 7 - ﺛﺎﺑﺖ رﻓﺘﺎر ﻋﺎﻟﻴﻪ، ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ و ﻣ ﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ و اراﺋﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﻤﻜﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﻣﻮﺟﻮد، 1388 . 8 - ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻘﺮرات ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ - ،دﻓﺘﺮﺣﻘﻮﻗﻲ و اﻣﻮرﻣﺠﻠﺲ 1383 . 9 - ذﻫﺐ ﺻﻨﻴﻌﻲ اﺳﺪا .. ، ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی و زدودن آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻧﻔﺘـﻲ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ) ﺗﻮﺻـﻴﻪ ﻫـﺎ و دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ (ﻫـﺎ ، دﻓﺘـﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻛﻴ ﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اداره ﻛﻞ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﺳﺘﺎن اﺻﻔﻬﺎن، 1387 . 10 - راﻫﻨﻤﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻛﻤﻲ وﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از آن ﻫـﺎ، ﺳـﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ و ﺑﻮدﺟـﻪ - ،وزارت ﻧﻴﺮو1379 . 11 - ﻣﺎﻧﺎﻫﺎن . اﺳﺘﺎﻧﻠﻲ )1390 ( ﺑﻮم ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﻴﺪﺣﺴـﻴﻦ ﻫﺎﺷـﻤﻲ، ﻓـﺮزام ﭘﻮراﺻـﻐﺮ ﺳـﻨﮕﺎﭼﻴﻦ، اﻃﻬـﺮه ﻧﮋادی، ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻏﻔﺎری رﻫﺒﺮ، اﻧﺘﺸﺎرات ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺧﺮد . 12 - ﺑﺤﺮﻳﻨﻲ . ﺳﻴﺪﺣﺴﻴﻦ )1377 ( ، ﻃـﺮح ﻣﻠـﻲ آﻣـﺎدﮔﻲ و ﻛﻨﺘـﺮل ﺳـﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌـﻲ، وزارت ﻛﺸـﻮر، دﻓﺘـﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ اﻣﻮراﻳﻤﻨﻲ و ﺑﺎزﺳﺎزی . 13 - ،روﺳﺘﺎﻳﻲ ﻧﺎدﻳﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﻠﺦ ای ازآﻟﻮدﮔﻲ آب در ژاﭘﻦ، ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴـﺖ - دﻓﺘـﺮ ﺑﺮرﺳـﻲ آﻟـﻮدﮔﻲ آب و ﺧﺎک، 1385 . 14 - ﻓﺘﻮت ﻣﺴﻌﻮد، ﺳﻴﺪوﺣﻴﺪ ﺣﻴﺎت، ﺣﻤﻴﺪرﺿـﺎ ﻧﺎﺻـﺮی، ﺷـﺒﻴﻪ ﺳـﺎزی ﺟﺮﻳـﺎن واﻧﺘﻘـﺎل آﻟـﻮدﮔﻲ درآب ﺧـﻮان دﺷـﺖ ﻣﻴﺎن درﺑﻨﺪ، وزارت ﻧﻴﺮو، 1385 . 15 - ﻣﺠﻠﻞ ﺣﻤﻴﺪ، ﭘﻬﻨﻪ ﺑﻨﺪی درﺟﻪ ﺧﻄﺮآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻻﻳﻨﺪه رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ وﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﺎﺣﻠﻲ اﺳﺘﺎن ﮔﻴﻼن درﻣﺤـﻴﻂ GIS ، ،ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر1382 . 16 - ﻧﻈﺮی اﺣﻤﺪ، اﺣﺴﺎن ﻓﺮﺻﺖ ﻛﺎر، ﺑﻬﺮداد ﻛﻴﺎن ﻓﺮ، 1387 ، ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و ﻧﻈـﺎرت راﻫﺒـﺮدی رﻳـﻴﺲ ﺟﻤﻬـﻮر - ﻣﺮﻛﺰ داده ورزی و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ . 124 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 17 - ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ روش ﻫﺎ ی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺤﺮان ﻫﺎ ی ﺟﻮی و اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻫﺸﺪار ﭘﺪﻳـﺪه ﻫـﺎی ﻣﺨﺮب ﺟﻮی، ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه ﻫﻮاﺷﻨﺎﺳﻲ ، 1387 . 18 - ﻳﺰدان ﺑﺨﺶ و ﻫﻤﻜﺎران، راﻫﻨﻤﺎی ﻛﺎرﺑﺮد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴـﻞ ﺧﻄـﺮ و ﻧﻘـﺎط ﻛﻨﺘـﺮل ﺑﺤﺮاﻧـﻲ )HACCP ( در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﻳﻤﻨﻲ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ، 1387 . 19 - اﺣﻤﺪی ﻓﺮ ﻣﻬﺪی، ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﻓﻨﺎوری داﻧﺸـﮕﺎه ﺻـﻨﻌﺘﻲ اﺻـﻔﻬﺎن ، 1387 . 20 - ﺟﻮان، ﺟﻌﻔﺮ، ﻣﺤﻤﻮد ﻓﺎل ﺳﻠﻴﻤﺎن ، ﺿﺮورت اﺟﺮای ﻃﺮح ﻫﺎی ﺣﻮزه آب ﺧﻴﺰ ﺷﻬﺮی در ﻧﻮاﺣﻲ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤـﻪ ﺧﺸـﻚ اﻳﺮان ) ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ی ﻣﻮردی آب ﺧﻴﺰﺷﻬﺮی ﺑﻴﺮﺟﻨﺪ ( ﻣﺠﻠﻪ ی ﺟﻐﺮاﻓﻴـﺎ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ی ﻧﺎﺣﻴـﻪ ای، ﺷـﻤﺎره ی ﺷﺸـﻢ، ﺑﻬـﺎر و ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن 1385 . 21 - ﺷﺎه ﻣﻨﺼﻮری ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ، ﺣﺴﻴﻦ ﭘﻮرﻣﻘﺪس، ﻗﺪرت اﷲ ﺷﻤﺲ ﺧﺮم آﺑﺎدی، ﺑﺮرﺳـﻲ ﻧﺸـﺖ رﻳﺰآﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎی ﻧﺎﺷـﻲ از ﺧﻮردﮔﻲ داﺧﻠﻲ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ در ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی ﺗﻮزﻳﻊ آب ﺷﻬﺮی، ﭘﮋوﻫﺶ در ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﻜﻲ، ﻣﺮداد و ﺷﻬﺮﻳﻮر .1382 . 22 - ﻧﮕﺎرش ﺣﺴﻴﻦ، زﻟﺰﻟﻪ، ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﮔﺴﻞ ﻫﺎ، ﻣﺠﻠﻪ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ، 1384 . 23 - ﻳﺰداﻧﻲ ﻋﻠﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان در ﺑﻨﺎدر ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺳﻮاﻧﺢ و ﺑﺤﺮان ﻫﺎ در ﺑﻨﺎدر، ﺑﻬﻤﻦ ﻣﺎه ﺳﺎل 1386 . 24 - دﺑ ﻴﺮی ﻣﻴﻨﻮ، آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﻫﻮا، آب، ﺧﺎک، ﺻﻮت، اﻧﺘﺸﺎرات ﻧﺸﺮ و ﭘﺨﺶ آﻳﻼر، 1382 . 25 - ﭼﻴﻮﻳﺎن ارﻳﻚ و ﻫﻤﻜﺎران، ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧﻲ، ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﺗﺮﺟﻤﻪ دﻛﺘﺮ ﺣﻤﻴﺪ ﻃﺮاوﺗﻲ، دﻛﺘﺮ ﻓﺮزاﻧﻪ ﺑﻬﺎر، اﻧﺘﺸﺎرات ﺟﻬﺎد داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﻣﺸﻬﺪ، 1377 . 26 - ﻋﺒﺎس ﭘﻮر ﻣﺠﻴﺪ، ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ) ﺟﻠﺪ ا ( ول ، اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه آزاداﺳﻼﻣﻲ، 1384 . 27 - آزادﺑﺨﺖ، ﺑﻬﺮام، ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻧﻮروزی، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی آب ﻫﺎی اﻳﺮان، اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻧﻴﺮوﻫـﺎی ﻣﺴـﻠﺢ، ﭼـﺎپ اول، 1387 . 28 - ﭘﺎرﺳﺎ، رﺿﺎ، اﺛﺮات ﺳﺪ ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﺮﻛﺮد، ﺷﺸﻤﻴﻦ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻚ آب اﻳﺮان، 1386 . 29 - ،ﺛﺎﺑﺖ رﻓﺘﺎر ﻋﺎﻟﻴﻪ و ﻫﻤﻜﺎران،ﮔﺰارش ﺗﻮﺟﻴﻬﻲ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺣﺴﺎس ﺑﺴﻴﺎرﺣﺴﺎس، دﻓﺘﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان، وزارت ﻧﻴﺮو، 1384 . 30 - ﺛﺎﺑﺖ رﻓﺘﺎر، ﻋﺎﻟﻴﻪ، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎی آب رﻳﺰ درﺟﻪ 2 ﻛﺸـﻮر، داﻧﺸـﮕﺎه آزاداﺳـﻼﻣﻲ - واﺣﺪ ﻋﻠﻮم و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺗﻬﺮان، 1384 . 31 - ﺛﺎﺑﺖ رﻓﺘﺎر، ﻋﺎﻟﻴﻪ، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺠﺰﻳـﻪ و ﺗﺤﻠﻴـﻞ اﺛـﺮات ﺧﺸﻜﺴـﺎﻟﻲ ﺑـﺮ ﻛﻤﻴـﺖ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻛﺸـﻮر و اراﺋـﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻋﻤﻠﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آن، داﻧﺸﮕﺎه آزاد - ،واﺣﺪ ﻋﻠﻮم و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺗﻬﺮان 1384 . 32 - دﻓﺘﺮﺣﻘﻮﻗﻲ و اﻣﻮرﻣﺠﻠﺲ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻳﺮان ) آﻳـﻴﻦ ﻧﺎﻣـﻪ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺑﺴـﺘﺮ و ﺣﺮﻳﻢ رودﺧﺎﻧﻪ، اﻧﻬﺎر و ﻣﺴﻴﻞ ﻫﺎ، ﻣﺮداب ﻫﺎ ، ﺑﺮﻛﻪ ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی آب رﺳﺎﻧﻲ، آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ( ، اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﺟﻠﺪ اول، 1383 . ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 10 / 08 / 94 125 33 - ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان، دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ، وزارت ﻧﻴﺮو، 1388 . 34 - ،ﺻﻤﻴﻤﻲ، ﺑﻬﺰاد، آﻟﻮدﮔﻲ آب، اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﻳﺮان 1357 . 35 - ﻓﻠﺴﻔﻲ، ﻓﺎﺋﺰه، آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻦ ﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ، آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﺻـﻨﻌﺘﻲ و ﻓﺎﺿـﻼب ﺷـﻬﺮی ﻣﻨﻄﻘﻪ ری ) ﺟﻨﻮب ﺗﻬﺮان ( ، داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪﺑﻬﺸﺘﻲ، 1385 . 36 - ﻛﺮدواﻧﻲ ﭘﺮوﻳﺰ، ژﺋﻮﻫﻴﺪروﻟﻮژی، اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان ، ﭼﺎپ دوم، 1374 . 37 - ﻛﺮدواﻧﻲ ﭘﺮوﻳﺰ، ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺴﺎﻳﻞ آب در اﻳﺮان ) ﺟﻠﺪدوم، آب ﻫﺎی ﺷﻮر، ﻣﺴﺎﻳﻞ و ﻫﺎ راه ی اﺳﺘﻔﺎده از آن (ﻫﺎ ، داﻧﺸـﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﭼﺎپ دوم، 1387 . 38 - ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور ﻻر، ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺟﻬـﺖ ﻋﻤﻠﻴـﺎﺗﻲ ﺷـﺪن . آن ﮔﺰارش دوم و ﺳﻮ م ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺮﻳﻢ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﻘﻄﻪ ای و ﻧﺎﺣﻴﻪ ای، 1388 . 39 - ﻣﻜﻨﻮن، اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺳﺪ – ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻈﺮات و ﺗﺤﻮﻻت آن ﻫﺎ، ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﻫﻴﺪروﻟﻮژی اﻳﺮان، 1368 . 40 - ﻣﺴﺠﺪی و ﻫﻤﻜﺎران، ﺑﺮرﺳﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺳﺪﺳﺎزی، ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﻫﻴﺪروﻟﻮژی اﻳﺮان، 1368 . 41 - ﻧﮕﺎرش، ﺣﺴﻴﻦ، زﻟﺰﻟﻪ، ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﮔﺴﻞ ﻫﺎ، ﻣﺠﻠﻪ ﭘﮋوﻫ ﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ، 1384 . 42 - ﻧﻴﻚ ﻗﻮﭼﻖ ﻳﻌﻘﻮب، ﻧﻘﺶ ﺑﺨﺶ ﮔﭽﻲ ﺳﺎزﻧﺪ ﻗﻢ دراﻧﺘﻘﺎل آﻟﻮدﮔﻲ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎی ﻣﻌـﺪﻧﻲ ) ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﻣـﻮردی ﺳـﺪﻫﺎی ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻣﻌﺪﻧﻲ در ﻣﻨﻄﻘﻪ آق دره ﺗﻜﺎب ( ، داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ، 1386 . 43 - وﻻﻳﺘﻲ، ﺳﻌﺪاﷲ، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی آب ﻫﺎ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، اﻧﺘﺸﺎرات ﺧﺮاﺳﺎن، ﭼﺎپ اول، 1374 . 44 - ،وزارت راه و ﺗﺮاﺑﺮی، ﻣﻌﺎوﻧﺖ آﻣﻮزش، ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت و ﻓﻨﺎوری1385، ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ . 45 - ﻧﻮﻳﺲ ﺣﻖ . ﻣﻌﻴﺪ، ﻫﻤﺎﻳﻮن ﺳﺎﺟﺪی، 1385 ، ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ رﻳﺴﻚ ﺑﺮای ﻣـﺪﻳﺮان ﭘـﺮوژه – ﻣـﺪل ﻫـﺎ و اﺑﺰارﻫـﺎ، ﻣﻮﺳﺴـﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ رﺳﺎ . 46 - ﺳﺘﺎﻳﺶ ﺑﺮﺣﻘﻲ، ﻣﻬﺪی، ﺟﻌﻔﺮ ﺳﺘﺎﻳﺶ ﺑﺮﺣﻘﻲ )1376 ( ﻃﺮاﺣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺤﺮان ﻫـﺎ ی ﻃﺒﻴﻌـﻲ، ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺤﺮان، ﺗﻬﺮان . 47 - ﺣﺼﺎری زﻧﻮز، ﻧﻴﻜﻮ )1389 ( ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺳﺎﻟﻢ ﭘﺲ از ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌـﻲ – ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﺷﻬﺮ ﺟﺪﻳﺪ ﭘﺮدﻳﺲ، ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، داﻧﺸﻜﺪه ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ . 48 - رﺿﺎﻳﻲ . ﻛﺎﻣﺮان و ﻫﻤﻜﺎران، 1382 ، ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺧﻄﺎ و اﺛﺮات ﻧﺎﺷﻲ از آن، اﻧﺘﺸﺎرات ﺷـﺮﻛﺖ ﻣﺸـﺎرﻛﺘﻲ ار- و- ﺗﻮف )RWTUV (و ﻧﺸﺮ آﺗﻨﺎ . 49 - روﻫﺮوی و ﻗﺎﺳﻢ )ﻟﻮ 1385 ( ، ﺗﺼﻔﻴﻪ آب در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﺼﺮف در ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاری، ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺳﺮاﺳﺮی راﻫﻜﺎرﻫﺎی ارﺗﻘﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان در ﺣﻮادث و ﺳﻮاﻧﺢ ﻏﻴﺮﻣﺘﺮﻗﺒ .ﻪ 50 - ﺳﺘﺎﻳﺶ ﺑﺮﺣﻘﻲ، ﻣﻬﺪی، ﺟﻌﻔﺮ ﺳﺘﺎﻳﺶ ﺑﺮﺣﻘﻲ )1376 ( ﻃﺮاﺣﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺤﺮان ﻫـﺎ ی ﻃﺒﻴﻌـﻲ ، ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺤﺮان، ﺗﻬﺮان . 51 - ،ﺻﺎﻟﺤﻲ، اﺳﻤﺎﻋﻴﻞ1377 ، راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان وﻗﺎﻳﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، وزارت ﻛﺸﻮر، ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺷﻬﺮی . 126 10 / 08 / 94 راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺳﻮاﻧﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 52 - ازﻛﻴﺎ، ﻣﺼﻄﻔﻲ، ﺣ ﺴﻴﻦ ﺷﻴﺮزاد، ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎدﻗﻲ، 1384 ، ﻛﺘﺎب ﺳﺒﺰ راﻫﻨﻤـﺎی ﻋﻤـﻞ دﻫﻴـﺎری ﻫـﺎ، اﺻـﻮل اﻳﻤﻨـﻲ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻮادث ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﺸﺪه در ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ، وزارت ﻛﺸﻮر، ﺳﺎزﻣﺎن ﺷﻬﺮداری ﻫﺎ و دﻫﻴﺎری .ﻫﺎ 53 - ﻧﺎﻃﻖ اﻟﻬﻲ . ﻓﺮﻳﺒﺮز، 1378 ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان زﻣﻴﻦ ﻟﺮزه در اﻳﺮان، ﺳﺎﺧﺘﺎر، ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸـﻲ، آﻣﻮزﺷـﻲ و اﺟﺮاﻳـﻲ، ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ زﻟﺰﻟﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ و ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ زﻟﺰﻟﻪ . 54 - ،ﻣﻬﺪوی، ﻣﺤﻤﺪ1382، ﭘﻬﻨﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ از ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ از ﻧﻈﺮ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺧﺎﻧﮕﻲ در اﺳﺘﺎن ﺧﺮاﺳـﺎن، ﻃﺮح ﺟﺎﻣﻊ اﻣﺪاد و ﻧﺠﺎت، ﻣﺮﻛﺰ آﻣﻮزش و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻫﻼل اﺣﻤﺮ . 55 - ،اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻛﻴﻔﻴﺖ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ1388 . 56 - ﻣﻮ ﺳﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ، 1388 . 57- 58- 59- 60- 61- Indian floods 62- 63- 060.html 64- 65- 66- 67- 68- 69- 70- 71- l&Lang=fa-IR&ItemID=1036&mid=19289 72- 73- United Nations, 2004, United Nations strategy for support to the goverment of the ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN following the Bam earthquake of26 December 2003 74- Report of the workshop on the impact of accidental pollution on water resources, Brussels,1999. 75- ttp:// 76- 77- 78- Manahan. Stanley, 2000, Industrial Ecology and Hazardous Waste, University of Missouri, Lewis Publishers 79- Bryant, E.A., 1991, Natural Hazards, Cambridge University Press 80- Water pollution guide, 81- 82- 83- ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 10 / 08 / 94 127 84- in-spain 85- Leibungut, CHris,1997: Vulnerability of karst aquifers, Institute of Hydrology, University of Freiburg. 86- Diamantino,Catarina & et.al,2005,methodologies for pollution risk assessment of water resources systems,The fourth inter – celtic colloquium on Hydrology and management of water resources( 87- IBE Sr,K.M &et al,2003, Ground water pollution vulnerability and ground water protection strategy for the Owerri area,southeastern Nigeria,water resource system ,water availability and global change.no.280,2003 88- Pathak Dhundi Raj,2009,an integrated GIS based fuzzy pattern recognition model to compute ground water vulnerability index for decision making,Journal of hydro-environment research2010,pp.1-15 89- Rahman,Atiqure,2008,a GIS based drastic model for assessing groundwater vulnerability in shallow aquifer in Aligarh,India,Applied Geography 28(2008)32 90- Sanderson ,Ivan.D.and Lowe Mike,2002,Ground water Sensitivity and vulnerability to pesticides.Cache Valley,cache county ,Utah Department of natural Rerpurces.ISBN 1-55791- 669-1 91- Thirumalaivasan ,D,2003,AHP-DRASTIC:softwar for specific aquifer vulnerability assessment using DRASTIC model and GIS,Environmental Modeling & softwar18(2003),645-656 92- Vlaicu,Marius and Cristian – Mihal Munteanu,2008,karst Ground waters vulnerability assessment methods,Trav.Inst.spéol.(Émile Rcovitza).p.107-118,2008 93- Wilhite A.Donald, Michael J Hayes, Cody Knutson, Kelly Helm Smith, 2000, planning for drought-Moving from crisis to risk management, Water Resources Journal , Economic and Social Commission For Asia and The Pacific, St/ESCAPE/Ser.C/207, page-9-21 94- Calow.Pete r, 1998, Handbook of Environmental Risk Assessment and Management ,Department of Animal and Plant Sciences ,University of Sheffield, Blackwell Sciences 95- Schtz.H,P.M.Wiedemann,W.Hennings, j.Mertens,M.Clauberg, 2006, Comparative Risk Assessment-Concepts, Problems and Applications, Wiley-VCH 96- Modarres.Mohamad, 2006, Risk Analysis in Engineering ,Techniques ,Tools and trends, Taylor & Francis Group 97- Chicken, J. C., and T. Ponser, The Philosophy of Risk,Thomas Telford, 1998. 98- Aloysius J. Rego.National disaster management information systems & networks (An Asian Overview).GDIN 2001. 99- Tianhe Chi, Xin Zhang, Huabin Chen, Yumin Tan. Research on information system for natural disaster monitoring and assessment, IGARSS apos IEEE International Proceedings 2003, 21-25 July, volume 4: 100- World Health Organization, 2009, Water Safety Plan Manual –Step by step Risk Management for Drinking Water Suppliers, International Water Association 101 - ﺛﺎﺑﺖ رﻓﺘﺎر، آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی آب و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آن ﺳﺎل . 102 - ،ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان1388 . 103 - ﻗﺪﺳﻲ ﭘﻮر، ﺣﺴﻦ، 1385 . ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﮔﺮاﻣﻲ اﻣﻮر ﻧﻈﺎم ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ، ﮔﺬﺷﺖ ﺑﻴﺶ ﺳﻲ از ﺳـﺎل ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎﺗﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﺧﻮد، اﻓﺰون ﭘﺎﻧ ﺑﺮ ﺼﺪ ﻋﻨﻮان ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺗﺨﺼﺼـﻲ - ،ﻓﻨـﻲ در ﻗﺎﻟـﺐ آﻳـﻴﻦ ﻧﺎﻣـﻪ، ﺿـﺎﺑﻄﻪ، ﻣﻌﻴـﺎر، دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ، ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓﻨﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﻟﻴﻒ و ﺗﺮﺟﻤﻪ، ﺗﻬﻴﻪ و اﺑﻼغ ﻛﺮده اﺳﺖ . ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺣﺎﺿﺮ راﺳ در ﺘﺎی ﻣﻮارد ﻳﺎد ﺷﺪه ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه، ﺗﺎ در ﻧﻴﻞ راه ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﮔﺴﺘﺮش ﻋﻠﻮم در ﻛﺸﻮر و ﺑﻬﺒﻮد ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧـﻲ ﺑـﻪ ﻛـﺎر ﺑـﺮده ﺷـﻮد . ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻧﺸﺮﻳﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮ یﻫﺎ ﺳﺎل در ﺷﺪه اﺧﻴﺮ در ﺳﺎﻳﺖ اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . Design Standards for Riverbed Stabilizers and Aprons [ ] Executive Body: Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) Chief Author: Fowad Vojdani, ABAZMA Strategic Water Research Center (ASWRC), PhD in Planning Authors & Contributors Committee: Hojatallah Eskandari Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) MA in Natural Geography Behroz Etebari Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) MSc in Hydrogeology Farzam Pour Asghar Sangchin Freelance Expert PhD in Environmental Education and Planning Management Zahra Jahanfarnia Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) MSc inChemistry Bahareh Hatamabadi Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) MA inEnvironmental Management Afsaneh Khiri Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) MA inNatural Geography Abdalrahim Salavitabar Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) PhD inhydrology and waterresources Khadigh Meshkin Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) MA inNatural Geography Saeed Malmasi Islamic Azad University, North Tehran Branch PhD in Environmental Sciences Gholamreza Miraki Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) PhD in Environment Safety Management Fowad Vojdani Abazma Strategic Water Research Center (ASWRC) PhD in Planning Supervisory Committee Fereydoon Armanfar Azarbayjansharghi regional water company MSc. Emnvironmental Engineering Kooshyar AzamVaghefi National Water and Wasteware Engineering Company Bsc. Chemistry Alieh Sabetraftar Islamic Azad University Phd. Environmental science Elham Rasoulpour Shabestari Management, and Education, Iran Water Industry Technical Guidelines and Procedures Preparation Program - Ministry of Energy MSc. In Environmental Planning and Management Confirmation Committee: Kamran Esmaeili Iran Water and Wastewater Engineering Co. MSc. in Civil Engineering (Environmental Engineering (emphasis)) Mohammad Ali Hamedi PhD in Regional Development Planning Royan Consulting Engineers Javad Hassannazhad Iran Water Resources Management Company MSc. in Environmental Management Behrooz Dehzad ShahidBeheshti University PhD in of Ecology of inland (internal) waters Nadia Roostaei Department of Environment MSc. in Chemical Engineering Elham Rasoulpour Shabestari Management, and Education, Iran Water Industry Technical Guidelines and Procedures Preparation Program - Ministry of Energy MSc. In Environmental Planning and Management Mohammad Mohammadi Applied ScienceGeneral University PhD in Environmental Assessment and Planning Seyyed Hossein Hashemi ShahidBeheshti University PhD inEnvironmental Engineering Seyyed Reza Yaghoubi AndishehZolal Co. MSc. in Civil Environmental Engineering Steering Committee: Alireza Toutounchi Deputy of Technical Affairs Department Farzaneh Agha Ramezanali Head of Water & Agriculture Group, Technical Affairs Department Seyyed Vahidedin Rezvani Expert in Irrigation & Drainage Engineering, Technical Affairs Department Abstract Today, the role and importance of criteria, rules and standards and the economic effects resulting from their use in social development, preparation and use of them isnecessary and unavoidable.Given to the scope of science and technologyin the today’s world, Criteria and standards, has been granted to the technical- Specialized community on any subject. Due to climatic conditions and limitations of water resources in Iran, preparation of standard in the water sector is particularly important, codification of the water industry standards are done with respect to the following occurs: − Using the expertise and experience of experts and scholars working in the public and private sectors, − Using reputable sources and international standards, − Benefiting from the experience ofagencies, organizations, institutions, industrial units, units of study, design and construction, − Attention to the principles and norms practice national standards organizations and other agencies to prepare authentic standards, Iran is located in the arid and semi-arid region of the earth with almost a third of the world average rainfall. So, protection and management of at mospheric precipitation for a low water country such as Iran is very important and should be at the top duties of the organizations responsible for water affairs. Population growth, urbanization and needs to improve social welfare, development ofindustrial agriculture, in appropriate use of pesticides and chemical fertilizers and its over flow in to surface and groundwater resources as well as pollution ofthe environment, Industrialization and lack of real commitment to industrial wastewater treatment and its disposal in the environment, results in the necessity of compiling a guide for pollution disaster risk management,of surface and groundwater resources. Generally, risk management apply in the face of crisis management where protective approach to accident or danger is necessary, till the effects of risk reduced and necessary decisions to reducing down time and repair costs during the period, or the risk of an accident to be taken coordinated and effective. Risk assessment can provide things like: − Aqualitative basis for comparing and prioritizing risks, − A systematic method to improve understanding of the risks, − And finally are liable tool for the evaluation Earthquakes, malicious floods, accidental release of substances, waste and of hazardous wastes in surface and groundwater in recent years and the challenges and difficulties inthe administration of therescue, rehabilitation and reconstruction, financial and human resources in the country to be seen,the necessity of developing specific guidelines to deal with these kinds of accidentsin general and problems caused by contamination of water resourcesas a result of accidental orintentional release of pollutants, in particular, have doubled and the necessity of a coherent and efficient structure and guidance for risk assessment and management of these events, particularly contamination of water sources will inevitable.The increasing development and application of risk management in different fields, especially in the environment caused the risk in developed countries defined as a general component and limits, controls, rules, regulations and guidelines to be determined. Identify dangers and manage any incident and prospective danger in a comprehensive and systematic risk management process, depends on coordinate all subsets of the area. Islamic Republic of Iran Management and Planning Organization Pollution Disasters Risk Management Guide in Surface and Groundwater Resources No. Office of Deputy for Technical and Infrastructure Development Affairs Department of Technical Affairs Ministry of Energy Bureau of Technical, Engineering, Social and Environmental standards of water and waste water 2015 اﻳﻦ ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺮاﺣـﻞ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺟﻬـﺖ ﺗﻬﻴـﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴـﻚ ﺳـﻮاﻧﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ در ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب و ﭼﮕـﻮﻧﮕﻲ اﻧﺠـﺎم اﻳـﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت، اﻋﻢ از ﺗﻬﻴﻪ ﻃﺮح و ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ و ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫـﺎی اﺟﺮاﻳـﻲ ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺑـﺮای رﻳﺴـﻚ ﻓــﻮق اﻟــﺬﻛﺮ ﺑــﺮای ﻛﻠﻴــﻪ ﻣﺸــﺎوران، ﻣــﺪﻳﺮان و ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﺗﻬﻴﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ .