دارح‌های آب 9 کاضصلاب در در حله تقصیلی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران دسته‌ر الحمل ارزیایی ارات رزیست محیدطی دارح‌های آب 9 کاضصلاب در در حله تقصیلی نشریه شماره ۳]۳۸] ساز مان مدیریت و برنامه ریزی کشور کاهش خطر پذیری ناشی از زلزله دفتر استانداردهای و معیارهای فنی و رسعت وه زو 0 و ار ۱۱۱۵2/۸۸۵ , ۱ زک یی َ .۰ ۸ ‌- و [ دح وگ و در یا بارها سا ما اه او ۷ ۳ 9 ۲ کی : 0 اس یندش م ۴ ۶ مش کح 5 ول الک یمان * ,ده رو 2 ی 4 ی ۳ ها 4 ها مظم را 1-0 در سلاو امه ای مایا ها وی و و با امه لس رما سخ + یه ۴ را مد م) و ید هچ زه 3 : رد ی دم رگیج ای -------- صفحهٔ بعد -------- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور دستورالعمل اآرزیابی آذرات زدست‌می‌مای دار تن هاأی آت 9 الاب در در جله تئغصای نشریه شماره ۳۳۸ معاونت آمور فنی وزارت نیرو دفتر آمور فنی, تدوین معیارها و شرکت مدیریت منابع آب ابران کاهش خطربذیری ناشی از زلزله دفتر استانداردها و معیارهای فنی انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ۸۵/۰۰/۳۶ ۱۳۸۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست‌برگه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر امور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله ۳۸۵ و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله؛ نشریه شماره ۲۳۸) (انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور؛ ۸۵/۰۰/۳۶) 964-425-766-9 158 مربوط به بخشنامه شماره ۷ ۱۰ مورخ ۱۳۳۳/۲۳ کتابنامه: ص. ۱۷۲ ۱. فاضلاب - تأثیر بر محیطزیست - دستنامه‌ها. ۲. فاضلاب - تأسیسات انتقال و مصرف - دستنامه‌ها. ۳. آب - استفاده محدد - تأثیر بر محیطزیست. ۴. محیطزیست - ارزشیابی اثرأت. برنامه‌ریزی کشور. مرکز مدارک علمی, موزه 9 انتشارات. چ. عنوان. هه فروست. ۸۸۵ ش. ۳۳۸ ۲۴س/ ۳۶۸ 1۸ شایک ۷۶۶-۹ - ۹۶۴-۴۲۵ 766-9 -964-425 15801 دستورالعمل ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب در مرحله تفصیلی ناشر: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء معاونت آمور اداری, مالی و منابع انسانی, مرکز مدارک چاپ اول, ۱۰۰۰ نسخه قیمت: ۲۱۰۰۰ ریال تاریخ انتشار: سال ۱۳۸۵ لیتوگرافی: صبا -------- صفحهٔ بعد -------- رباست جمهوری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور رئیس سازمان شماره : بخشنامه به دستگاه‌های اجراییء مهندسان مشاور و پیمانکاران الا ۱۳۳۷ "ریخ ۱۳/۳ موضوع : دستورالعمل ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب:در مرحله تفصیلی به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, موضوع ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه شماره ۲۶۵۲۵/ت 2۸۹۸ ۱ه مورخ 4 هیات محترم وزیران) به پیوست نشریه شماره ۳۳۸ دفتر امور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله این سازمان» با عنوان «دستورالدمل ارزیابی اثرات زیست محیطی طرح‌های آب و فاضلاب در مرحله تفصیلی» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی؛ مهندسان مشاورء پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده نمایند و در صورتی که روش‌هاء دستورالعمل‌ها و راهنماهای بهتری در اختیار داشته باشندء رعایت مفاد این نشریه الزامی نیست. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها و یا راهنماهای جایگزین را برای دفتر امور فنی, تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله این سازمان» ارسال دارند. فرهاد رهبر معاون ری جم‌هو ر؟ سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی : دفتر آمور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این دستورالعمل نموده و آنرا برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه اشکالات موضوعی نیست . از آین‌رو »از نسما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اسکال فنی مراتب را بصورت زیر گزارش فرمایید : ۳- ایراد مورد نظر را بصورت خلاصه بیان دارید , ۳- در صورت امکان متن اصلاح شسده را برای جایگزینی ارسال نمایید . ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید . پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود . نشانی برای مکاتبه : تهران, خیابان شیخ‌بهائی» بالاتر از ملاصدراء کوچه لادن, شماره ۲۴ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور » دفتر آمور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله صندوق پستی ۱۹۹۱۷-۴۵۴۸۱ وم ور تسد 1و -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشگفتار استفاده از ضوابطء معیارها و استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان‌سنجی) مطالعه و طراحی» اجراء بهره‌برداری و نگهداری طرح‌های عمرانی به لحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرح‌هاء کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیت ویژه برخوردار می‌باشد. نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه مورخ ۱۳۷۵/۴/۴ هیأت محترم وزیران) بکارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرح‌ها را مورد تأکید جدی قرار داده است. باتوجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران» امور آآب وزارت نیرو (طرح تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای صنعت آب کشور) با همکاری معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (دفتر امورفنی,تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب نموده است. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است : - استفاده از تخصص‌ها و تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و مأَخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاه‌های اجرایی» سازمان‌ها, نهادهاء واحدهای صنعتیء واحدهای مطالعه» طراحی و ساخت - پرهیز از دوباره‌کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استانداردها و تحقیقات صنعتی آیران و سایر موْسسات تهیه‌کننده استاندارد ضمن تشکر از کارشناسان محترم برای بررسی و اظهار نظر در مورد این استاندارد» امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آبء با بکارگیری استانداردهای یاد شده»ء برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیت‌های کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. مهدی تفضلی- معاون امور فنی زمستان ۱۳۸۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای تهیه کننده این استاندارد توسط افراد زیر به ترتیب حروف الفبا تیه شده است: آقای مجتبی اردستانی ‏ استادیار دانشگاه تهران دکترای عمران (منابع آب) آقای پرویز ثمر کارشناس آزاد دکترا درمهندسی محیط زیست (آب وفاضلاب) آقای بهروز دهزاد استادیار دانشگاه شهید بهشتی دکترا در اکولوژی آب‌های داخلی خانم مینا زمانی طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور . لیسانس مهندسی شیمی آقای محمد محمدی دانشگاه جامع علمی - کاربردی دکترای علوم محیط زیست بررسی و تصویب‌کنندگان این استاندارد توسط کارشناسان متخصص و مرتبط با موضوع استاندارد» سازمان‌ها و نهادهای ذیربط دانشگاه‌ها و ممهندسین مشاور مورد بررسی» اصلاح و تأیید قرار گرفته و نهایتاً توسط اعضای کمیته فنی شماره ۲۲ (بررسی اثرات زیست محیطی طرح‌های آبی) و نیز سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور به تأیید و تصویب رسیده است. 11 -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه ۰ ملاحظات ویژه در استفاده از استاندارد حاضر ۱ جمع‌آوری قوانین» مقررات و ضوابط زیست‌محیطی ۱-۱ تعاریف و اصطلاحات ۱-۱-۱ قوانین ۲-۱-۱ آیین نامه‌ها ۵-۱-۱ پیمان نامه (پروتکل) ۳-۱ فوانین و مقررات و ضوابط زیست‌محیطی کشور ۲-۱ تعهدات بین‌المللی ۲ بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه‌ها ۱-۲ تعاریف مربوط به تأسیسات و سازه‌های طرح‌های آب ۱-۱-۲ آبگیرها ۲-۱-۲ خطوط انتقال ۲-۱-۲ تلمبه‌خانه‌ها ۴-۱-۲ تصفیه‌خانه‌های آب ۵-۱-۲ مخازن آب ۶-۱-۲ شبکه توزیع آب ۲-۲ تعاریف مربوط به تأسیسات و سازه‌های طرح‌های فاضلاب ۱-۲-۲ شبکه جمع‌آوری فاضلاب ۱-۱-۲-۲ شبکه جدای جمع‌آوری فاضلاب ۲-۱-۲-۲ شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب مراکز جمعیت کوچک ۳-۱-۲-۲ شبکه مشترک جممع‌آوری فاضلاب ۴-۱-۲-۲ شبکه مختلط جمع‌آوری فاضلاب ۷ ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ( ها -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان. ۲-۲-۲ ایستگاه‌های پمپاز فاضلاب ۳-۲-۲ تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ۱-۳-۲-۲ طبقه‌بندی تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ۲-۳-۲-۲ تصفیه طبیعی فاضلاب شهری ۴-۲-۲ خطوط انتقال فاضلاب ۵-۲-۲ استفاده مجدد از فاضلاب ۶-۲-۲ تصفیه و دفع لجن ۱-۶-۲۲ روش‌های تصفیه لجن ۲-۶-۲-۲ روش‌های دفع لجن ۳-۶-۲-۲ استفاده مجدد از لجن ۲ اطلاعات عمومی برای تأسیسات و سازه‌های طرح‌های آب و فاضلاب ۱-۳-۲ اطلاعات پایه ۲-۳-۲ ویژگی‌های ساختمانی ۱-۲-۳-۲ آبگیرها ۲-۲-۳-۲ خطوط انتقال آبرسانی ۳-۲-۳-۲ تلمبه‌خانه‌های آب ۴-۲-۳-۲ تصفیه‌خانه‌های آب ۵-۲-۳-۲ مخازن آب ۶-۲-۳-۲ شبکه توزیع آب ۷-۲-۳-۲ شبکه جدای جمع‌آوری فاضلاب ۸-۲-۷ شبکه جمع‌آوری فاضلاب مراکز کوچی ۹-۲-۳-۲ شبکه جمع‌آوری فاضلاب سطحی ۱۰-۲-۳۲ شبکه جمع‌آوری فاضلاب مشترک ۱۱-۲-۳۲ شبکه مختلط جمع‌آوری فاضلاب ۱۲-۲-۳۲ کانال‌های ویژه دفع سیلاب کوهستانی ۱۳-۲-۳۲ ایستگاه‌های پمپاژ فاضلاب ۷ ۱۱ ۱۲ 9د از ۱۳ ۱۳ ۱۴ ۱۴ ۱۴ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳. ۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱۴-۲-۳۲ تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ۱۵-۲-۳۲ تصفیه طبیعی فاضلاب شهری ۱-۱۵-۲-۳-۲ تصفیه مزرعه‌ای ۲-۱۵-۲-۳-۲‏ تصفیه مردابی ۳-۱۵-۲-۳-۲ تصفیه با گیاهان آبی ۴-۱۵-۲-۳-۲ برکه‌های تثبیت ۱۶-۲-۳۲ خطوط انتقال فاضلاب ۱۷-۲-۳۲ استفاده محدد از فاضلاب ۱۸-۲-۳۲ تصفیه و دفع لحن ۱۹-۲-۳۲ روش‌های دفع لجن ۴-۲ عملیات ۱-۴-۲ ماشین‌آلات ۲-۴-۲ منابع قرضه ۳-۳-۲ تسهیلات جنبی ۴-۴-۲ نیروی انسانی ۳ شناسایی وضع موجود محیط زیست ۱-۳ محیط طبیعی ۱-۱-۳ بخش غیرزنده ۱-۱-۱-۳ زمین‌شناسی و ژئومورفولوژی ۲-۱-۱-۳ ریخت شناسی رودخانه ۳-۱-۱-۳ زلزله شناسی ۴-۱-۱-۳ خاکشناسی ۵-۱-۱-۳ اقلیم ۶-۱-۱-۳ هیدرولوژی ۱-۶-۱-۱-۳ آب‌های سطحی ۲-۶-۱-۳ آب‌های زیرزمینی ۷1 ۳. ۳. ۳. ۲۳۱ ۳۱ ۳۱ ۲۳۱ ۲۳۲ ۲۳۲ ۲۳۳ ۲۳۳ ۲۳۴ ۲۳۴ ۲۴ ۳۵ ۲۶ ۲۶ ۲۶ ۲۶ ۳۷ ۲۷ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۷-۱-۱-۳ هیدرولیک رودخانه ۸-۱-۱-۳ کیفیت آب ۹-۱-۱-۳ سیل خیزی ۲-۱-۳ محیط زنده ۱-۲-۱-۳ اکوسیستم آبی ۱-۱-۲-۱-۳ جامعه گیاهی (فلورا) ۲-۱-۲-۳ جامعه جانوری ۲-۲-۱-۳ اکوسیستم خشکی ۱-۲-۲-۱-۳ جامعه گیاهی (فلورا) ۲-۲-۲-۳ جامعه جانوری (فونا) ۲-۲-۱-۳ مناطق حفاظت شده طبیعی ۱-۲-۳ محیط اجتماعی - اقتصادی ۱-۱-۲-۳ محل طرح ۱-۱-۱-۳ محدوده طرح ۲-۱-۱-۳ محدوده تحت نفود زیست‌محیطی طرح ۲-۱-۲-۳ دوره طرح ۲-۱-۲-۳ کاربری اراضی ۱-۳-۱-۲-۳ اراضی مسکونی ۲-۳-۱-۲ اراضی کشاورزی ۲-۲-۱-۲-۳ اراضی صنعتی ۴-۲-۱-۲-۳ اراضی تجاری و خدماتی ۴-۱-۲-۳ ویژگی‌های جمعیت شناسی ۱-۴-۱-۲-۳ مراکز جمعیت ۲-۴-۱-۲-۳ تراکم جمعیت ۷1 ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۵۱ 57۲ 1۳ ۵۵ ۵۵ ۵۵ ۵۶ ۵۶ ۵۶ ۵۶ ۵۶ ۵1۷ ۵۷ ۵۷ ۵1۷ ۵۷ ۵۷ ۵۸ ۵۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۴-۱-۳ مهاجرت ۵-۴-۱-۳ ساختار جمعیت ۵-۱-۲-۳ سیمای اجتماعی - اقتصادی ۱-۵-۱-۲-۳ الگوی اسکان ۲-۵-۱-۲-۳ آموزش ۳-۵-۱-۳ ویژگی‌های زیست‌محیطی مراکز جمعیت ۴-۵-۱-۲-۳ وضعیت اشتغال ۶-۱-۲-۳ ویژگی‌های فرهنگی - سیاسی ۱-۶-۱-۲-۳ موقعیت سیاسی ۲-۶-۱-۲-۳ سطح سواد ۳-۶-۱-۲-۳ امکانات تفریحی ۴-۶-۱-۲-۳ مکان‌های فرهنگی ۵-۶-۱-۲-۳‏ سازمان‌های غیردولتی ۷-۱-۲-۳ مناطق حساس ۱-۷-۱-۲-۳ مناطق حفاظت شده باستانی ۲-۷-۱-۲-۳ آثار فرهنگی ۸-۱-۲-۳ سوانح و حوادث غیرمترقبه ۱-۸۱-۲۳ مشخصات حوادث غیرمترقبه ۲-۱-۲-۳ تشکیلات دولتی و غیردولتی مسئول ۹-۱-۲-۳ اسکان مجدد ۱-۹-۱-۳ مناطق قابل زیست محلی ۲-۹-۱-۲-۳‏ امکانات اقتصادی - اجتماعی ۱۰-۱-۲۳ بهداشت عمومی ۱-۱۰-۱۲۲۳ بیماری‌های بومی ۲-۱۰-۱-۲-۳‏ وضعیت پیشگیری امراض ۳-۱۰-۱-۲-۳ مبارزه با ناقلان ۷111 ۵۸ ۵۹ ۵۹ ۵۹ ۵۹ ۶۱ ۶۱ ۶۱ ۶۱ ۶۱ ۶۲ ۶۲ الم ۶۲ ۶۲ ۶۳ ۶۳ ۶۳ ۶۴ ۶۴ ۶۴ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۳ محیط انسان ساخت ۱-۳-۳ آلودگی‌های محیطی ۱-۱-۳-۳ شاخص‌های آلودگی در محیط انسان‌ساخت ۱-۱-۱-۳-۳ آلودگی منابع آب ۲-۱-۱-۳-۳ آلودگی هوا ۳-۱-۱-۳-۳ آلودگی صوتی ۴-۱-۱-۳-۳ آلودگی خاک و مواد زاید جامد ۵-۱-۱-۳ بیماری‌های موجود و کیفیت بهداشتی در منطقه ۶-۱-۱-۳-۳‏ مصرف سرانه آب شربء» مصارف عمومی» منبع تأمین آب ۲-۱-۳-۳ بررسی روند تخریب محیط زیست در گذشته ۱-۴ تفکیک عناصر طرح‌ها ۲-۴ اثرات عمده زیست‌محیطی ۳-۴ تفکیک طرح‌های خاص و طرح‌های منطقه‌ای ۴-۴ تفکیک اثرات زیست‌محیطی مراحل اجرا و بهره‌برداری ۵-۴ ارزیابی کمی و کیفی آثار ۶-۴ جمع‌بندی اثرات ۷-۴ عوامل زیست‌محیطی ۸-۴ نوع اثرات زیست‌محیطی ۱-۸-۳ اثرات مثبت و منفی ۱-۱-۸-۴ اثرات مستقیم و غیرمستقیم ۲-۱-۸-۴ اثرات تجمعی ۳-۱-۸-۴ اثرات اجتناب ناپذیر ۴-۱-۸-۴ اثرات برگشت ناپذیر و جبران ناپذیر ۹-۴ فوریت‌ها و حوادث ۱-۹-۴ حفظ ایمنی ۲-۹-۴ اثرات حوادث طبیعی 17 ۶۴ ۶۴ ۶۵ ۶۵ ۶۶ ۶۶ ۶۶ ۶۷ ۶۷ ۶۷ ۶۸ ۶۸ ۶۹ ۷۲ ۷۲ ۷۵ ۷۵ ۷۵ ۷۶ ۷۶ ۷۶ ۷۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱۰-۴ اثرات بهداشتی ۱-۱۰۴ اثرات مستقیم بهداشتی بر کارکنان ۱-۱-۱۰۳۴ مواجهه با بیماری‌های بومی ۲-۱-۱۰۴۳ اثرات فیزیکی» شیمیایی و بیولوژیکی ۳-۱-۱-۴ بهداشت کارگاه‌ها ۲-۱۰۴ اثرات مستقیم بهداشتی بر مراکز جمعیت ۱-۲-۱-۴ اثرات ناشی از شبکه و تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ۲-۲-۱۰-۴ اثرات ناشی از شبکه‌های توزیع آب و تصفیه‌خانه‌های آب ۳-۲-۱۰-۴ خدشه در وضعیت بهداشتی ۱-۳-۱-۴ بیماری‌های ناشی از سیستم آبرسانی ۲-۳-۱۰۴۳ بیماری‌های ناشی از سیستم فاضلاب ۱-۲-۳-۱۰-۴ بیماری‌های مرتبط با آب ۲-۲-۳-۱۰-۴ بیماری‌های آب پایه ۲-۲-۲-۱۰-۴ بیماری‌های ناشی از استفاده مجدد از فاضلاب ۴-۲-۳-۱۰-۴ بیماری‌های ناشی از استفاده از لحن ۵-۲-۳-۱۰-۴ بیماری‌های ناشی از فاضلاب‌های سطحی ۵ ارزیابی گزینه‌ها ۵ ارزیابی وضعیت در غیاب طرح (گزینه عدم اجرای پروژه) ۱-۱-۵ حدود ارزیابی ۲-۱-۵ بررسی اطلاعات جمع‌آوری شده ۲-۱-۵ مقایسه بهره‌وری ۱-۳-۱-۵ ارزیابی کاربری منابع آب ۲-۳-۱-۵ بهره‌برداری اراضی ۳-۳-۱-۵ منابع ریستی ۷۹ ۷۹ ۸۰ ۸۰ ۸۰ ۸۱ ۸۱ ۸ ۸۲ ۸۲ ۸۲ ۸۳ ۸۳ ۸۳ ۸۳ ۸۴ ۸۴ ۸۳ ۸۷ ۸۷ ۸۷ ۸۷ ۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۳-۱-۵ منابع مادی ۵-۳-۱-۵ وضعیت اقتصادی - اجتماعی ۶-۳-۱-۵ ارزیابی حوادث طبیعی ۲-۵ ارزیابی زیست‌محیطی گزینه‌های منتخب ۱-۲-۵ اهداف ارزیابی ۲-۲۵ مقایسه کلی روش‌های ارزیابی ۱-۲-۲-۵ شناسایی اثرات زیست‌محیطی ۲-۲-۲-۵ سنحجش اثرات زیست‌محیطی ۳-۲-۲-۵ توضیح و تفسیر ۴-۲-۲-۵ روابط بین بخشی و مردمی ۳-۲-۵ ضوابط خاص انتخاب مناسب‌ترین روش آرزیابی ۱-۳-۲-۵ جامع‌نگری ۲-۳-۲-۵ انعطاف در کاربری ۲-۳-۲-۵ دقت در واقع‌بینی ۴-۳-۲-۵ عدم تأثیرپذیری ۵-۳-۲-۵ انعکاس نظرات کارشناسانه ۶-۳-۲-۵ فن‌آوری‌های جدید ۷-۳-۲-۵ ضوابط کمی و کیفی مشخص ۸-۳-۲-۵ سنجش‌های کمی ۹-۳-۲-۵ تشخیص اثرات وخیم و بحرانی ۱-۳-۳-۵ ارزیابی کلی ۳-۵ ارزیابی اثرات بهداشتی ۱-۳-۵ عوامل عمده ارزیابی اثرات بهداشتی ۲-۳-۵ جلوگیری و کنترل امراض ۱-۲-۳-۵ کنترل منابع امراض ۲-۲-۳-۵ کنترل وسایل انتقال امراض ۸] ۸۸ ۸۸ ۸٩۹ ۸۹ ۹۱ ای ۹۱ ۹۱ ۲ ۲ ۲ ۲ ۳ ۳ ۳ ۳ ۳ ۳ ۳ ۹۴ ۹۴ ۹۴ ۹۵ ۹۵ ۹۵ ۹۶ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۳-۳-۵ ساعات کار ازدست رفته ۴-۳-۵ مرگ زودرس ۵-۳-۵ هزینه دارو و درمان و مراقبت‌های پزشکی ۳-۵ ارزیابی سود و هزینه ۱-۴-۵ امکانات و محدودیت‌ها ۱-۱-۴-۵ تعیین اثرات زیست‌محیطی ۲-۱-۴-۵ ارزیابی مالی اثرات ۱-۲-۱-۴-۵ روش‌های مالی مبتنی بر بازار ۲-۲-۱-۴-۵‏ روش‌های جایگزین بازار ۳-۲-۱-۴-۵ روش‌های مبتنی بر هزینه‌های بالقوه ۴-۲-۱-۴-۵ روش‌های پرسشنامه‌ای ۲-۱-۴-۵ نرخ برگشت هزینه و سود ۴-۱-۴-۵ مخاطرات و اثرات نامعلوم ۵-۱-۴-۵ ملاحظات کلی در تجزیه و تحلیل اقتصادی ۶-۱-۳-۵ توسعه پایدار و طرح‌های منطقه‌ای ۱-۶-۱-۴-۵ بررسی اثرات مواد خروجی آلوده‌ساز ۲-۶-۱-۴-۵‏ بررسی اثرات مواد طبیعی مصرف شده تجدیدشونده ۳-۶-۱-۴-۵‏ بررسی اثرات مواد طبیعی غیرقابل‌تحدید ۲-۳-۵ تجزیه و تحلیل سود و هزینه ۱-۲-۴-۵ تحزیه و تحلیل سود ۱-۱-۲-۴-۵ منافع مستقیم یا اولیه ۲-۱-۲-۴-۵ منافع غیرمستقیم یا ثانویه ۲-۲-۴-۵ تجزیه و تحلیل هزینه ۱-۲-۲-۴-۵ هزینه‌های اولیه داخلی ۲-۲-۲-۴-۵ هزینه‌های خارجی 41 ۹۶ ۹۶ ۹۶ ۹۶ ۹۷ ۹۸ ۹۸ ۹۸ ۹۹ ۹۹ ۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۶ ارائه روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی ۱-۶ مروری بر اثرات زیست‌محیطی و درجه بندی آنها ۲-۶ کاهش اثرات زیست‌محیطی طرح‌های خاص و طرح‌های منطقه‌ای ۲-۶ تفکیک کاهش اثرات زیست‌محیطی مراحل آجرا و بهره‌برداری ۴-۶ ملاحظات کلی در انتخاب روش‌های کاهش ۱-۴-۶ روش‌های غیرسازه ای ۲-۳-۶ روش‌های سازه‌ای و یا نیمه سازه‌ای ۳-۳-۶ ارزیابی مسائل اجرایی روش‌های کاهش ۴-۴-۶ برنامه زمانی روش‌های کاهش ۵-۴-۶ مدیریت کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی ۶-۳-۶ ارتباطات بین بخشی و کاهش آثرات سوء زیست‌محیطی ۷-۴-۶ ملاحظات ویژه در کاهش اثرات سوء اقتصادی - اجتماعی ۸-۴-۶ برآورد هزینه ۱-۸-۴-۶ هزینه‌های ثابت ۱-۱-۸-۴-۶ هزینه طرح‌های ویژه ۲-۱-۸-۴-۶ سرمایه‌گذاری ثابت ۲-۸-۳-۶ هزینه‌های بهره‌برداری و متفرقه ۱-۲-۸-۴-۶ هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری ۲-۲-۸-۴-۶‏ هزینه‌های متفرقه و اضطراری ۵-۶ کاهش اثرات سوء بر عوامل زیست‌محیطی ۱-۵-۶ آب و اکوسیستم آبی ۱-۱-۵-۶ رودخانه و آب‌های داخلی ۱-۱-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء فیزیکی ۲-۱-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء شیمیایی ۳۲-۱-۱-۵-۶ کاهش آثرات سوء بیولوژیکی ۸111 ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۱۰ ۱۱۰ ۱۱۰ ۱۱۰ ۱۱۱ ۱۱۱ ۱۱۱ ۱۱۱ ۱۱۱ ۱۱۲ ۱۱۲ ۱۱۲ ۱۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۱-۵-۶ دریاها ۱-۲-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء فیزیکی بر دریاها ۲-۲-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء شیمیایی بر دریاها ۳-۲-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء بیولوژیکی بر دریاها ۳-۱-۵-۶ آب‌های زیرزمینی ۱-۳-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء فیزیکی بر آب‌های زیرزمینی ۲-۳-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء شیمیایی بر آب‌های زیرزمینی ۳-۳-۱-۵-۶ کاهش اثرات سوء بیولوژیکی بر آب‌های زیرزمینی ۲-۵۶ هوا ۳-۵-۶ خاک و اکوسیستم خشکی ۴-۵-۶ آلودگی صدا (صوت و ارتعاشات) ۵-۵-۶ کاهش اثرات سوء اقتصادی - اجتماعی ۶-۵-۶ کاهش اثرات سوء بهداشتی ۱۷ تعیین شاخص‌های عمده زمان‌بندی و طرح سنجش‌ها ۱-۱-۷ عوامل عمده پایش ۱-۱-۱-۷ منابع عمده اطلاعات ۲-۱-۱-۷ کاربرد فن‌آوری‌ها ۳-۱-۱-۷ ابزار و وسایل ۴-۱-۱-۷ برنامه زمانی سنحش ۵-۱-۱-۷ روش سنجش ۶-۱-۱-۷ تجزیه و تحلیل آماری ۷-۱-۱-۷ توجیه محل سنجحش ۲-۱-۷ پایش شاخص‌های عمده ۱-۲-۱-۷ اقلیم ۲-۲-۱-۷ هیدرولوژی, هیدرولیک رودخانه و کیفیت آب 21۷۷ ۱۱۳ ۱۱۳ ۱۱۳۴ ۱۱۳۴ ۱۱۵ ۱۱۵ ۱۱۵ ۱۱۶ ۱۱۶ ۱۱۶ ۱۱۷ ۱۱۷ ۱۱۸ ۱۱۹ ۱۱۹ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۳-۲-۱۷ زمین‌شناسی و خاک شناسی ۴-۲-۱-۷ آب‌های سطحی ۱-۴-۲-۷ پارامترهای فیزیکی - شیمیایی ۲-۴-۲-۷ پارامترهای اکولوژیکی آبی ۵-۲-۱-۷ آب‌های زیرزمینی ۶-۲-۱-۷ کاربری اراضی و جمعیت‌شناسی ۷-۲-۱-۷ پارامترهای اکولوژیکی خشکی ۳-۱۷ ملاحظات ویژه در آرائه برنامه پایش زیست‌محیطی برای مرحله بهره‌برداری ۲-۷ تعیین شرایط پایه برای سنجش‌ها ۱-۲-۷ عناصر پایش ۲-۲-۷ اهداف پایش ۳-۲-۷ مشخصات پایش ۳-۲۷ پایه توجیه ۷ مدیریت اجرایی برنامه پایش زیست‌محیطی ۱-۳-۷ روش مدیریت پایش ۱-۱-۳-۷ مدیریت پایش در واحد محیط زیست وزارت نیرو ۲-۱-۳-۷ گروه کارشناسی محیط زیست در استخدام وزارت نیرو ۳-۱-۳-۷ مهندسین مشاور ذیصلاح در بخش خصوصی و دولتی ۴-۱-۲-۷ شرح وظایف در پایش ۸- ارائه روش‌های ارتباطات جمعیء مدیریت و آموزش ۱-۸ ارائه روش‌های مشارکت مردمی و تشکل‌های غیردولتی ۱-۱-۸ تعیین حدود و میزان مشارکت مردمی ۱-۱-۱-۸ مراکز جمعیت تأثیرپذیر ۲-۱-۱-۸ تشکل‌های غیردولنی ۳-۱-۱-۸ مراکز علمی و نهادهای نیمه دولتی ۴-۱-۱-۸ شیوه‌های ارتباطات مردمی 2» ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۲۴ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۴-۱-۸ نظرخواهی مستقیم ۲-۴-۱-۸ نظرخواهی غیرمستقیم ۳-۴-۱-۱-۸‏ ویژگی‌های ارتباطی ۵-۱-۱-۸ کاربری نظرات مردمی ۱-۵-۱-۸ تفسیر در محدوده و عمق مطالعات زیست‌محیطی ۲-۵-۱-۸ اطلاع رسانی ۲-۸ ارائه روش‌های ارتباطات بین بخشی ۱-۲-۸ شناسایی بخش‌های مرتبط ۱-۱-۲-۸ تشکیلات و سازمان‌های دولتی ۲-۱-۲-۸ تشکل‌ها و سازمان‌های غیر دولتی ۲-۲-۸ به‌کارگیری ارتباطات بین‌بخشی ۱-۲-۲-۸ شناسایی ارتباطات بین‌بخشی ۲-۲-۲-۸ داد و ستد اطلاعات بخشی ۳-۲-۲-۸ مقررات زیست‌محیطی بخشی ۴-۲-۲-۸ مقررات زیست‌محیطی کشوری ۳-۲-۸ بررسی قابلیت بخش‌ها ۱-۳-۲-۸ ارزیابی تشکیلات سازمانی ۲-۳-۲-۸ شناخت مسائل بخشی ۳-۳-۲-۸ تقویت ارتباطات بین بخشی ۱-۳-۳-۲-۸ پیشنهاد برای ترمیم تشکیلات ۲-۳-۳-۸ تقویت نیروی انسانی موجود درکنترل محیط‌زیست بخشی ۳-۳-۳-۸ ارتباطات بین‌بخشی منطقه‌ای ۴-۳-۳-۲-۸‏ ایجاد مقررات زیست‌محیطی بخشی ۵-۳-۳-۸ تقویت بنیه تشکیلات دولتی ۳-۸ ارائه روش‌های مدیریت زیست‌محیطی ۱-۳-۸ ارائه طرح مدیریت زیست‌محیطی ۱-۱-۳-۸ تعیین سرپرست مطالعات زیست‌محیطی 71 ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۴۰ ۱۴۰ ۱۴۰ ۱۳۱ ۱۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۱-۳-۸ تعیین شرح وظایف ۳-۱-۳-۸ تعیین افراد یا گروه‌های مورد نیاز ۴-۱-۳-۸ تعیین تسهیلات مطالعاتی ۵-۱-۳-۸ برنامه زمانی ۲-۳-۸ بازنگری و اقدامات اصلاحی ۳-۳-۸ به کارگیری نهادهای علمی ۴-۳-۸ گزارش‌های پیشرفت مطالعات ۴-۸ ارائه روش‌های آموزش زیست‌محیطی ۱-۴-۸ تعیین و طبقه‌بندی نیازهای آموزش زیست‌محیطی ۲-۴-۸ تعیین افراد و یا گروه‌های نیازمند آموزش زیست‌محیطی ۱-۲-۴-۸ گروه‌ها و یا افراد دخیل در مطالعات و طراحی ۲-۲-۴-۸ گروه‌های اجرایی» پیمانکاران و کادر نظارت ۳-۲-۴-۸ مسئولین پایش زیست‌محیطی ۴-۲-۳-۸ گروه‌های بهره‌بردار ۵-۲-۴-۸ برنامه‌ریزان و تصمیم گیرندگان ۳-۴-۸ تعیین سطح آموزش مورد نیاز ۴-۴-۸ تهیه برنامه آموزشی زیست‌محیطی ۵-۴-۸ روش اجرای برنامه‌های آموزشی ۱-۵-۴-۸ آموزش حضوری (مستقیم) ۲-۵-۴-۸ آموزش غیرحضوری (غیر مستقیم) ۶-۴-۸ نظارت و پایش برنامه‌های آموزش زیست‌محیطی ۷-۴-۸ ویژگی‌های آموزش دهندگان ۹ تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی ۱-۹ روش ارائه گزارش آرزیابی اثرات زیست‌محیطی ۱-۱-۹ قالب کلی گزارش ۱-۱-۱-۹ صفحات اولیه 21 ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۵۰ ۱۵۰ ۱۵۰ ۱۹۱ ۱۹۱ ۱۹۳۲ ۱۹۲ ۱۹۲ ۱۵۳ ۱۹۳ ۱۹۳ ۱۹۵ ۱۹۵ ۱۹۵ ۱۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۱-۱-۹ خلاصه گزارش ۳-۱-۱-۹ کلیات ۷-۱-۱-۹ تعیین اثرات زیست‌محیطی ۹-۱-۱-۹ ارزیابی زیست محیطی گزینه‌های منتخب ۱۱-۱-۱-۹ ارائه روش‌های مدیریت طرح» ارتباطات جمعی و آموزش ۱۳-۱-۱۹ ارزیابی کلی و نتیجه گیری ۱-۱۲-۱۱۹٩‏ اثرات زیست‌محیطی عمده اجتناب نایذیر ۲-۱۲-۱-۱-۹ ارتباط بهره‌برداری از محیط در کوتاه مدت و بهره‌وری اقتصادی در درازمدت ۱۳-۱-۱۹ فهرست منابع و ماخذ ۲-۱-۹ ملاحظات ویژه در تهیه گزارش پیوست شماره ۲- کاربری اراضی و توزیع جمعیت ۰- منابع و ماخذ 2111 ۵۶ ۱۵۹۷ ۱۵۷ ۱۹۷ ۱۹۷ ۱۵۷ ۱۹۷ ۱۹۸ ۱۹۸ ۱۵۸ ۱۹۸ ۱۵۸ ۱۵۹ ۶۰ ۶۰ ۶۰ و ۱۶۵ ۱۳۸ ۱۷۲ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه دفتر استانداردهای مهندسی آب کشور بر اساس وظایف خود به تهیه استاندارد مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی برای برخی از طرح‌های آبی عمده از جمله طرح‌های آب و فاضلاب اقدام کرد. تهیه این استاندارد برای دو مرحله اجمالی و تفصیلی و منطبق با آیین‌نامه (الگوی) مصوب ۱۳۷۶/۱۰/۲ سازمان حفاظت محیط زیست کشور برای انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های عمرانی» برنامه‌ریزی گردیده است. طرح‌های آب و فاضلاب عموماً به منظور ایجاد کیفیت مطلوب زندگی برای مردم و ارتقای سالم‌سازی محیط زیست به‌کار گرفته می‌شوند. با وجود این اجرا و بهره‌برداری این‌گونه طرح‌ها ممکن است همراه با اثرات زیست‌محیطی زیان‌بار باشد که لازم است این اثرات با دقت شناسایی شده و برای از میان برداشتن و یا کاهش آنها طی مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی چاره‌جویی شود. استاندارد پیش‌رو به عنوان کتاب مرجع شامل راهکارهاء دستورالعمل‌هاء ضوابط و معیارهایی است که برای انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب در مرحله تفصیلی ضروری است. بخشی از این استاندارد نیز به روش تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب در همین مرحله تخصیص داده شده است. در تهیه این استاندارد به برخی از دشواری‌های موجود بر سر راه انجام مطالعات زیست‌محیطی در کشور مانند عدم آگاهی کافی کارشناسی؛ محدودیت داده‌های ضروری,» نمونه‌برداری و تجزیه و تحلیل نمونه‌ها و بالاخره هزینه انجام مطالعات بهای کافی داده شده و از تجربه و استانداردهای موجود در سایر کشورها حتی‌المقدور بهره‌گیری شده است. باشد تا این کوشش در راستای استحکام توسعه پایدار در کشور و ارتقای کیفیت زندگی مردم مفید افتد. -------- صفحهٔ بعد -------- * ملاحظات ویژه در استفاده از استاندارد حاضر این استاندارد به عنوان مرجع برای انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در مرحله تفصیلی تدوین شده است. به منظور راهنمایی و تسهیل در کاربری استاندارد حاضر, توجه استفاده‌کنندگان را به نکات زیر جلب می‌نماید. ۱- شیوه ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب به دو گروه متمایز زیر قابل تقسیمند: ۰ ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های خاص ۰ ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های منطقه‌ای ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های خاص به ارزیابی اثرات زیست‌محیطی یک طرح خاص محدود می‌شود. حال آنکه ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های منطقه‌ای به آرزیابی زیست‌محیطی چند طرح که در یک منطقه معین مطالعه می‌شوند و از دیدگاه زیست‌محیطی در یکدیگر تأثیر متقابل دارند» مربوط می‌شود. محدوده مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های منطقه‌ای غالباً دارای وسعت زیادی است و در برخی از موارد ممکن است از مرزهای تعیین شده کشوری نیز فراتر رود. برخی از طرح‌های خاص آب و فاضلاب دارای منطقه تحت تأثیر زیست‌محیطی وسیعی می‌باشند. لذا در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی این‌گونه طرح‌های خاص هرگز نباید دید زیست‌محیطی منطقه‌ای را از دست داد. نمونه بارزی از این گونه طرح‌هاء تخلیه پساب‌های تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در رودخانه‌ها و تأثیر احتمالی آن بر کیفیت فیزیکی» شیمیایی و بیولوژیکی آب پذیرنده در بازه‌های پایین دست محل تخلیه پساب و چه بسا مصب و مناطق ساحلی است. مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های خاص و مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های منطقه‌ای دارای وجوه مشترک زیادی است. با وجود این در استاندارد حاضر هرجا که ملاحظات ویژه‌ای در رابطه با دو شیوه ارزیابی فوق مورد داشته, این موارد قید شده‌اند. ۲- در استاندارد حاضر, شبوه انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی برحسب اولویت بخش‌های مختلف در انجام مطالعات تنظیم شده در حالی که ترتیب همان بخش‌ها در "گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی " متفاوت است. به عبارت دیگر ترتیب بخش‌ها در "گزارش" ارزیابی اثرات زیست‌محیطی با ترتیب بخش‌ها در انجام "مطالعات" ارزیابی اثرات ۳- در تهیه استاندارد حاضرء ارائه کلیه نکات ضروری در انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در مرحله تفصیلی در وسیع‌ترین نگرش و کلی‌ترین حالت دیده شده است. بدیهی است در برخی موارد با توجه استاندارد کاربرد نداشته باشند و تنها بخش‌های معینی در مطالعات موردنظر, به‌کار گرفته شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴- در برخی از بخش‌های استاندارد حاضرء گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و یا مهندسین مشاور موظف به ارائه توصیه‌هایی در خصوص بهبود عملکرد سازمان‌های دولتی در راستای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی شده است. امید است تکرار این‌گونه توصیه‌ها در گزارش‌های ارزیابی اثرات زیست‌محیطی, در آینده زمینه مساعدی را برای جمع‌بندی نظرات گروه‌های مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی و یا مهندسان مشاور فراهم کرده و موجب تکوین مقررات زیست‌محیطی در ارگان‌های دولتی و چه بسا ترمیم ساختار اداری آنها در این زمینه شود. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- جمع‌آوری قوانین» مقررات و ضوابط زیست‌محیطی مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلابء با توجه به ضرورت‌های ایجاد شده توسط قوانین» مقررات و ضوابطی صورت می‌گیرند که پیش‌تر از سوی مراجع رسمی به تأیید یا تصویب رسیده است. بر همین اساس, در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی طرح‌های آب و فاضلاب» ضروری است پیش از انجام مطالعات» بررسی جامعی درباره کلیه قوانین» مقررات و ضوابط زیست‌محیطی که رعایت آنها برای انجام مطالعات ضرورت داردء به عمل آید. در این میان ممکن است بسیاری از قوانین» مقررات و ضوابط یاد شده نقش اهداف و یا راهنما را نیز ایفا کنند. بر همین اساس ضروری است گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی» بررسی‌های یاد شده را در سه بخش زیر انجام دهند: ۹ محموعه قوانین» مقررات. دستورالعمل‌هاء پیشنهادهاء توصیه‌هاء بخش‌نامه‌ها و سایر ملاحظات ویژه در کشور در ارتباط با مسائل زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب *‏ مقررات و ضوابط زیست‌محیطی بین‌المللی در زمینه طرح‌های آب و فاضلاب در مناطق مرزی کنوانسیون‌هاء پیمان‌نامه‌ها (پروتکل)» قراردادهاء موافقتنامه‌ها و سایر سندهای تعهدآور بین‌المللی امضا شده توسط جمهوری اسلامی ایران در زمینه طرح‌های آب و فاضلاب ضروری است نتیجه این بررسی‌هاء به صورت خلاصه و فشرده» در ابتدای گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی ارائه و نکات عمده و اصلیء در پیوست‌های گزارش عنوان شود. در ادامه, راهنمایی‌های لازم برای شناخت هریک از واژه‌های به‌کار رفته در این استانداردء ارائه شده است : ۱-۱ تعاریف و اصطلاحات از آنجا که در بررسی قوانین» مقررات و ضوابط زیست‌محیطی, واژه‌های گوناگونی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در زیر به منظور تفکیک درست تعاریف» واژه‌های یاد شده شرح داده می‌شوند. ۱-۱-۱ قوانین قواعد و مقرراتی که به تصویب مجلس قانون‌گذار رسیده و بعد از قانون اساسی» مهم‌ترین و معتبرترین مقررات و قواعد جاری کشور محسوب می‌شوند. ۳-۱-۱ آیین نامه‌ها مجموعه مقررات و روش‌های اجرایی است که به استناد موازین قانونی تهیه و عموماً لازم‌الاجرا می‌شود و می‌تواند در برگیرنده استانداردهای فنی نیز باشد. ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۱ استانداردها به مش ات فنی یا مدارک قابل دسترس دیگری گفته می‌شوند که بر نتایج تأیید شده علم» فن و تجربه مبتنی بوده و با به تصویب رسیده باشند. [(-۴-۱ کنوانسیون می‌شود و غالباً شامل یک یا چند پیمان نامه است. (-۵-۱ بیمان نامه [پروتکل) به قرارداد چند جانبه‌ای که برای حصول اهداف معلوم با شبوه عملی و اجرایی مشخص در ار تباط با موصوع خاص, بین چند کشور منعقد می‌شود و کشورها به انجام آن ملزم می‌شوندء پیمان‌نامه گفته می‌شود. ۲-۱ قوانین و مقررات و ضوابط زیست‌محیطی کشور برای بررسی قوانین و مقررات و ضوابط زیست‌محیطی کشور در زمینه طرح‌های آب و فاضلاب» ضروری است به آخرین چاپ مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست که توسط دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست تهیه و خلاصه بخشی از قوانین» مقررات و آیین‌نامه‌های این محموعه در زمینه طرح‌های آب و فاضلاب» در پیوست شماره ۱ استاندارد حاضر ارائه شده است. تهداتی در زمینه حفاظت محیط زیست هستند که جمهوری اسلامی ایران بر آزها صحه گذارده و ملزم به رعایت آزها است. این تعهدات به‌طور عمده شامل کنوانسیون‌ها و پیمان نامه‌های متعددی است که بخش عمده آنهاء به صورت راهنما در پیوست شمار ۵ ۱ استاندارد حاضر ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه‌ها جمع‌آوری اطلاعات جامع درباره ویژگی‌های طرح‌های آب و فاضلاب, از جمله اقدامات اولیه در انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی این گونه طرح‌ها محسوب می‌شود. این اطلاعاتء پایه و اساس ارزیابی همه اثرات زیست‌محیطی گوناگونی است که در مراحل اجرا و بهره‌برداری طرح‌های یاد شده ظاهر می‌شوند. بر همین اساس» گروه مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی لازم است به گونه‌ای دقیق و نظام‌مند نسبت به تهیه و یا گردآوری کلیه اطلاعات مورد نیاز برای شناسایی همه فعالیت‌های موّثْر در طرح, با استفاده از گزارش‌ها و مشخصات فنی مهندسان مشاور طرح و همچنین سایر مراجع مربوط به طرح‌هاء اقدام کنند. چگونگی تنظیم و ارائه این اطلاعات در گزارش آرزیابی زیست‌محیطی» در بخش ۵-۱-۱-۹» بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه‌ها ‏ استاندارد حاضر عنوان شده است. اطلاعات مورد نیاز در این بخش در حد مبسوط در نشریه‌های دفتر استانداردهای مهندسی آب وزارت نیرو در دسترس است. اهم این نشریه‌ها به شرح زیر است : *‏ شماره ۱۱۷۰۳ مبانی و ضوابط طراحی طرح‌های آبرسانی شهری *‏ شماره ۰۳ ۱۲۱ ضوابط فنی و بررسی و تصویب طرح‌های تصفیه آب شماره ۱۷۷ راهنمای بهره‌برداری و نگهداری واحدهای تصفیه‌خانه آب ۹ شماره ۲۳۷ راهنمای بهره‌برداری و نگهداری از تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری (بخش اول تصفیه مقدماتی) شماره ۲ ۱۳۹ ضوابط فنی بررسی و تصویب طرح‌های تصفیه فاضلاب شهری شماره ۱۳۲ -الف راهنمای انتخاب فرآیند تصفیه فاضلاب‌های شهری با وجود اطلاعات موجود فوق الذکرء به منظور راهنمایی گروه تهیه گزارش آرزیابی زیست‌محیطی و همچنین سهولت مراجعه به تأسیسات و اقدامات مربوط به طرح‌های آب و فاضلاب رایج و یا قابل پیش‌بینی در میان مدت در کشور در دو بخش زیر به اختصار شرح داده شده است: تعاریف مربوط به تأسیسات و سازه‌های طرح‌های آب تعاریف مربوط به تأسیسات و سازه‌های طرح‌های فاضلاب ۱-۲ تعاریف مربوط به تأسیسات و سازه‌های طرح‌های آب سیستم‌های آبرسانی قطع نظر از ظرفیت آنهاء ترکیبی از تعدادی از تأسیسات و سازه‌های زیرند: ه آبگیرها خطوط انتقال تلمبه‌خانه‌ها تصفیه‌خانه‌های آب ۹ مخازن ذخیره *‏ شبکه توزیع آب تعاریف مربوط به عناصر تشکیل دهنده سیستم‌های آبرسانی در بخش‌های زیر آمده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۲ آیگیرها آبگیرها تأسیسات و سازه‌هایی هستند که برای آبگیری از منابع آب سطحی مانند رودخانه‌هاء مخازن سدهاء دریاچه‌ها و سپس انتقال آب به‌کار گرفته می‌شوند. آبگیرها از نظر شکل, چگونگی ساختمان, موقعیت و محل احداث به نام‌های برجی » مستغرق و یا زیرآبی"» لوله ای" شناور و یا متحرک؟, ساحلی" موسوم اند. آبگیرها عموماً متشکل از سیستم ورودی آب» شبکه‌های فلزی" و یا توری‌های آشغالگیر"» سیستم خروجی آب و بالاخره سیستم کنترل جریانند. آبگیری از دریا برای واحدهای آب شیرین‌کن دارای ساختمان ویژه‌ای است و آبگیری از منابع آب زیرزمینی از طریق چاه‌های عمیق و یا نیمه عمیق و توسط پمپاز انجام می‌گیرد. ۲-۱-۲ خطوط انتقال وسایل انتقال‌دهنده آب از محل آبگیرها و چاه‌ها تا مکان‌های مصرفء تصفیه و یا ذخیره را خطوط انتقال می‌نامند وشامل دو *‏ لوله‌های آبرسانی (چدنی» آزبست سیمانی» بتن آرمه فولادی» پلاستیکی, گالوانیزه» آهن سیاه) شیرهای آبرسانی و منصوبات" (شیرهای دروازه‌ای» پروانه ای یکطرفه ساده» هواء حفظ فشارء شناور» ضربه گیرء کاهش فشارء» کنترل جریان» کنترل سطح آب» کنترل کار تلمبه‌هاء اندازه‌گیری جریان آب و وانتوری مترها) خطوط انتقال آبرسانی به دو صورت دفن شده در زمین" و یا بر روی زمین" با توجه به ویژگی‌های کاربری در طرح و شرایط اقلیمی و زمین‌شناسی احداث می‌شوند. برای انتقال آب» از لوله‌های انتقال زیر دریا" نیز ممکن است با توجه به الزامات خاص طرح‌ها استفاده شود. ۳-۱-۳ نلمبه خانه‌ها ساختمان‌هایی هستند که تلمبه‌ها و متعلقات آنها در آنها استقرار یافته‌اند. تلمبه‌ها فشار لازم برای برقراری جریان آب در خطوط آبرسانی را تأمین می‌کنند. این فشار به‌طور مشخص توسط تلمبه‌های رانش و مکش آب صورت می‌گیرد. مهم‌ترین تلمبه‌هایی که در آبرسانی کاربرد دارند از نوع تناوبی" (شامل انواع پیستونی, انگشتی, مستغرق, آبرسانی» فشار قویء انگشتی سا 5 ی ۱۴ ۱۵ ۱۶ گردنده, لعابی» آبونیتی و دیافراگمی)» گریز از مرکز » توربینی » ملخی " و دورانی‌اند. | - 101۵66 5۵ 2 - 50۳۳۵60 65 3 - 11۵6 ۳065 0۳7 5 4 - ۳1۵۵11۳۵ 0۳ 3/0۷۵6 11۵5 5 - 5۳۵۲۵ 11۵665 6-323۳ 5 7-/] 65 5 5 ل 2 ۵ع۷۵|۷ - ‎٩ 1-65 3۳160 - 9 10 - 100 ]658 6۵ ع1-۱/1۵۲16| |۱2 - 116010۳002116 5 |۱3 - 6۳۹۳۱۲۵۵ ۳۶۵ 14 - 1۳6۱۵ ۳۵ |۱5 - ۳۳۵۵[[ 6۴۳ 58 ۱6 - 1۵1۵۲۷ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۱-۲ تنصفیه خانه‌ها یآب تأسیساتی هستند که به منظور انطباق کیفیت منابع طبیعی آب با کیفیت آب قابل شرب» طی مراحلی آب خام را به آب شرب تبدیل می‌کنند. تصفیه آب در تصفیه‌خانه طی مراحل زیر صورت می‌گیرد: * زلال‌سازی» شامل واحدهای پیش رسوب‌گیری, اختلاط سریعء انعقاد و ته‌نشینی. هه صاف‌سازی سالم‌سازی * سختی‌گیری * هوادهی *‏ کنترل آهن و منگنز *‏ فلوئورزدایی ۰ کنترل طعم و بوی آب ۵-۱-۲ مخاز نآب در سیستم‌های آبرسانی» مخازن به لحاظ کاربری به دو گروه متمایز زیر تقسیم‌بندی شده‌اند: مخازن ذخیره مخازن متعادل کننده " مخازن ذخیره به منظور ذخیره میزان معینی از آب برای مصارف در هنگام قطع عملیات آبرسانی به دلایل گوناگون و یا مصارف غیرعادی آب در مواقع آتش‌سوزی‌های طولانی احداث می‌شوند. مخازن متعادل‌کننده به مخازنی گفته می‌شود که برای جبران نوسانات مصارف شبانه‌روزی آب در شبکه به کار گرفته شده‌اند. این‌گونه مخازن لازم است آب را در شرایط فشار در شبکه تأمین کنند. بدین لحاظ غالب اوقات به‌صورت مخازن هوایی ساخته می‌شوند. در برخی از طرح‌های آبرسانی مخازن ذخیره به سبب استقرار در رقوم مناسب به عنوان مخازن متعادل برحسب کاربری مصالح نیز مخازن آبرسانی را به فلزی» بتنی و سنگ چین تقسیم‌بندی کرده‌اند. ۶-۱-۲ سبکه نوزیع آب شبکه توزیع آب» قسمتی از تأسیسات آبرسانی شهری است که وظیفه رسانیدن آب را به مصرف‌کنندگان برعهده دارد. از نظر سیستم پخش آب می‌توان شبکه لوله‌کشی را به سه دسته زیر تقسیم‌بندی کرد: هه شبکه‌های شاخه‌ای 17 510۳386 - | 7‏ م50 - 2 ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- شبکه‌های حلقه‌ای * شبکه‌های درهم شبکه‌های توزیع ترکیبی از لوله‌های اصلی و فرعی و متعلقات ویژه آند. جنس لوله‌ها و نوع متعلقات با توجه به شرایط ویژه طرح و دلایل اقتصادی انتخاب می‌شود. ۲-۲ تعاریف مربوط به تأسیسات و سازه‌های طرح‌های فاضلاب سیستم فاضلاب شهری برای جمع‌آوری فاضلاب خانگی, فاضلاب مناطق تجاری, فاضلاب‌های سطحی شهری و انتقال آنها به تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و در نهایت به محل دفع ساخته می‌شوند. سازه‌هاء تأسیسات و اقدامات در این سیستم عبارتند از : * شبکه جمع‌آوری * ایستگاه‌های پمپاز ه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب * خطوط ویژه انتقال فاضلاب استفاده محدد از فاضلاب استفاده مجدد از لحن تعاریف مربوط به بخش‌های یاد شده در قسمت‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۳-۲ شبکه جمع‌آوری فاضلاب در یک سیستم فاضلاب شهری» وظیفه جمع‌آوری فاضلاب‌های خانگی, فاضلاب‌های سطحی شهرء فاضلاب‌های مناطق تحاری, سایر فاضلاب‌ها در محدوده شهر و انتقال آزها به تصفیه‌خانه ویژه تصفیه فاضلاب و یا نقطه دفع به عهده شبکه جمع‌آوری است. روش‌های مختلف جمع‌آوری فاضلاب در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۳-۲-(-۱ شبکه جدای جمع‌آوری فاضلاب در این روش جمع‌آوری, شبکه جمع‌آوری فاضلاب شهری منحصراً برای جمع‌آوری فاضلاب‌های خانگی, فاضلاب‌های تجاری و در برخی از مواقع فاضلاب‌های صنعتی در محدوده شهر به کار گرفته می‌شود. شبکه جمع‌آوری فاضلاب ترکیبی از حوضه‌های فاضلاب گیر اصلی و فرعی است. فاضلاب مشترکان توسط خطوط لوله فرعی در حوضه‌های فرعی جمع‌آوری شده و به وسیله شیب ملحوظ شده در لوله‌ها به طرف خطوط لوله حوضه‌های فاضلاب گیر اصلی روآأن می‌شود. در نهایت فاضلاب جمع‌آوری شده شهری توسط خط و با خطوط انتقال به طرف تصفیه‌خانه فاضلاب و یا محل دفع هدایت می‌شود. شبکه جمع‌آوری از اجزای زیر تشکیل یافته است: | - 500۵7۵16 70 ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- * لوله‌ها و یا کانال‌های جمع‌آوری فاضلاب (لوله‌های آزبست سیمان» بتنی» گل پخته. پلی‌اتیلن» کانال‌های ساخته شده در جا از بتن مسلح و یا مصالح بنایی) ه ممتعلقات شبکه جممع‌آوری (آدم روها"ء پایانه‌ها"ء مخازن شستشو, محفظه‌های اتصالء سیفون‌های معکوس" اتصالات خانگی", درپوش‌ها") در این سیستم جمع‌آوری» برای جمع‌آوری فاضلاب سطحی شهرء شبکه جداگانه‌ای به کار گرفته می‌شود که در هنگام نزولات جوی آب‌های سطحی شهر را جمع‌آوری و در نزدیکترین آبراهه طبیعی تخلیه می‌کند. ۳-۱-۳-۳ شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب مراکز جمعیت کوچک شبکه جمع‌آوری فاضلاب تحت فشاد" ه شبکه جمع‌آوری فاضلاب تحت خلاء" *‏ شبکه جمع‌آوری فاضلاب با قطر کوچک" ۳-۱-۳-۲ تسبکه منسنرک جمع‌آوری فاضلاب در این گونه سیستم‌های جمع‌آوری» شکه جمع‌آوری فاضلاب خانگی 9 شبکه جمع‌آوری فاضلاب سطحی در یکدیگر ادغام می‌شوند و به صورت سیستم جمع‌آوری واحدی عمل می‌کنند. در این سیستم جمع‌آوری» به سبب بعضاً ححم زیاد بارندگی و9 همچنین ثابت بودن ظرفیت انتقال شبکه جمع‌آوری, به ناچار دفع بخشی از فاضلاب مشترک (فاضلاب مخلوط) به صورت سرریز از سیستم جمع‌آوری ضرورت می‌یابد و معمولا تسهیلات تصفیه برای سرریزها نیز در نظر گرفته می‌شود. بدین ترتیب در این سیستم جممع‌آوری هیچ‌گونه فاضلابی چه فاضلاب شهری و چه فاضلاب سطحی بدون تصفیه,ء به آب‌های پذیرنده | - ۱/1۵۳0 [۵5 2 - 16۳1۱۵۵ 35 - ۳۱۵۹ ۴ 4 - 100110 63۵۵ 5 - 1۷۵۲] 5105 6-56۳۷۱1۵6 ۲05 7-۳1۵0 65 8-۳۳۵۵۵۳۲۵ ۵ 9 - ۷/۵03 0 ۱0 - 5 ۵[| 113616۲ 0۳۵۷۱۷ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۱-۳-۲ شبکه مختلط جمع‌آوری فاضلاب شبکه‌های جمع‌آوری فاضلابی که بخشی از آن شبکه جمع‌آوری مشترک و بخش دیگر شبکه جمع‌آوری جداست اصطلاحا سیستم جمع‌آوری فاضلاب مختلط نامگذاری شده است. ۳-۳-(-۵ شبکه جمع‌آوری فاضلاب سطحی شبکه جمع‌آوری فاضلاب سطحی ترکیبی از لوله‌های فرعی و اصلی است بدین شکل که در هنگام نزولات جوی» فاضلاب سطحی به ورودی‌های حاشیه خیابانها و معابر راه یافته و به خطوط فرعی انتقال می‌یابد. لوله‌های فرعی به لوله‌های اصلی منتهی شده و در نهایت فاضلاب سطحی در نزدیکترین خروجی دفع می‌شود. در برخی از سیستم‌های جمع‌آوری فاضلاب سطحی قدیمی به جای لوله‌های فرعی و اصلی از کانال‌های روباز بتنی ساخته شده در جا استفاده می‌شود. شبکه جمع‌آوری فاضلاب سطحی از اجزای زیر تشکیل یافته است: لوله‌ها و یا کانال‌های جمع‌آوری فاضلاب سطحی (لوله‌های بتنی» آزبست سیمان» پلی اتیلن» کانال‌های ساخته شده درجا از بتن مسلح و یا مصالح بنایی به صورت روباز و یا روبسته) متعلقات شبکه جمع‌آوری (ورودی‌ها ء حوضچه‌های گیرنده"» دم روهاء محفظه‌های اتصال,ء سیفون‌های معکوس و خطوط دفع کننده "» درپوش‌ها) ۶-۱-۳-۲ کانال‌های ویژه دفع سیلاب‌های کوهستانی در غالب شهرهایی که در دامنه کوهستان‌ها واقع شده‌اند سیلاب‌های سرازیر شده از کوهستان‌ها به ویژه حائز اهمیت می‌باشند. این گونه سیلاب‌ها یا به وسیله سیل‌بندهای در حاشیه شهر و یا مراکز جمعیت منحرف شده و از محدوده شهر دور می‌شوند و یا اینکه به وسیله کانال‌های ویژه دفع سیلاب‌های کوهستانی از داخل شهر عبور داده می‌شوند. سیلابروهای درون شهری» گیرنده فاضلاب‌های سطحی جمع‌آوری شده توسط شبکه جمع‌آوری فاضلاب سطحی پراکنده در سطح شهر است. این گونه سیلابروها معمولاً رودخانه‌های کم عرضی را تشکیل می‌دهند که به وسیله مصالح بنایی به صورت شکیلی دیوارسازی شده‌اند تا با محیط شهری سازگار باشد. ۳-۳-۳۲ ایستگاه‌های بمباز فاضلاب در طرح‌های سیستم‌های جمع‌آوری فاضلاب شهری و فاضلاب سطحی معمولاً از پمپاژ به منظور ایجاد انرژی کافی برای انتقال فاضلاب به محل خروج استفاده می‌شود. تلمبه‌های مورد نیاز غالباً از نوع تلمبه‌های گریز از مرکز و غیرقابل گرفتگی‌اند" که در تلمبه‌خانه‌های ویژه استقرار یافته اند. در سیستم‌های جمع‌آوری فاضلاب ممکن است از ایستگاه‌های پمپاژ متعددی با توجه به شرایط طرح استفاده شود. | - [15 2 - ۲211 5 3 - 0۲1۵5 4 - 310 - 0106 5 ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲-۲ تصفیه‌خانه‌های فاضلاب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری عموماً به منظور ارتقای کیفیت فاضلاب‌های جمم‌آوری شده از مراکز جمعیت و بعضاً برخی از دفع و یا مصرف مجدد.ء طبق ضوابط ویژه مربوط به وضعیت زیست‌محیطی و با توجه به موازین حفظ توسعه پایدار تعیین می‌شود. ۱-۳-۲-۲ طیفه‌بندی تصفیه خانه‌های فاضلاب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب بر اساس عملکرد به سه گروه متمایز به شرح زیر تقسیم شده‌اند: * تصفیه مقدماتی" - کلیه تصفیه‌خانه‌هایی که در آنها روش‌هایی برای حذف قابل توجه مواد جامد معلق قابل ته‌نشینی و مواد شناورء به کار گرفته می‌شوند و حذف مواد جامد محلول در آنها انجام نمی گیرد. ته‌نشینی ساده"» ته‌نشینی به وسیله عوامل انعقادء شناورسازی " از جمله روش‌های مذکور است. * تصفیه ثانویه" - کلیه تصفیه‌خانه‌هایی که در آنها روش‌هایی برای حذف مواد معلق کلوئیدی» مواد جامد محلول و همچنین حذف مواد آلی توسط تصفیه زیستی به کار گرفته می‌شوند. تصفیه‌های زیستی را روش‌هایی مانند صافی‌های چکه‌ای" لجن فعال " متعارف و سار انواع آن» برکه‌های تثبیت تشکیل می‌دهند. * تصفیه تکمیلی" - کلیه تصفیه‌خانه‌هایی که در آنها پس از تصفیه ثانویه روش‌هایی برای حذف مواد آلی محلول باقیمانده, مواد مغذی باقیمانده و بالاخره مواد جامد معلق باقیمانده توسط فرآیندهایی مانند صاف‌سازی, فرآیندهای ۲-۳-۲-۲ تصفیه طبیعی فاضلاب سهری* هزینه زیاد استفاده از برخی روش‌های متعارف تصفیه فاضلاب موجب به کارگیری راه‌های ارزانتری مانند سیستم‌های زیستی مصنوعی" برای تصفیه فاضلاب‌های شهری شده است. این نوع تصفیه اصطلاحاً تصفیه طبیعی فاضلاب نامگذاری شده و *تصفیه مزرعه‌ای" (فرآیند با سرعت کم» فرآیند با سرعت زیادء فرآیند با جریان سطحی) * تصفیه مردابی طبیعی | -۳۳۱۱۳۵۷ 1 2-۲۵0 0 3 - 0 4 - 5000۵۵ 1 5 - 1۳1۵۱۱۳۵۶ 7 و51 ۸01۱۷۵1۵0 - 6 7-1 6113 1 8 - 312۵| ۷۷3310۵16۳ 1 9 - ۸۲۱11۵] 5 [0-1] 41 |1۱ - ۱120 ۳۵[ ۷۷۵11۵08 58 9 -------- صفحهٔ بعد -------- تصفیه مردابی ساخته شده" * برکه‌های تثبیت" شیوه‌های یاد شده معمولاً به عنوان تصفیه ثانویه کاربرد داشته و برای اطلاع بیشتر از عملکرد آنهاء مأخذ شماره ۴ قابل استفاده است. ۴-۲-۲ خطوط انتقال فاضلاب خطوط انتقال فاضلابی که به ویژه اهمیت دارند عبارتند از : ه خطوط انتقال اصلی تحت فشار" * خطوط دفع نهایی" خطوط انتقال فاضلاب تحت فشار برای انتقال فاضلاب از خروجی ایستگاه پمپاژ فاضلاب به مقصد معینی مانند تصفیه‌خانه فاضلابء آب پذیرنده و یا نقطه‌ای با رقوم بالا در شبکه به کار گرفته می‌شوند. خطوط دفع نهایی» انتقال فاضلاب جمع‌آوری شده به وسیله شبکه را به نقطه دفع نهایی به عهده دارد. در برخی از مناطق ساحلی دریاها و یا اقیانوس‌ها از خطوط دفع نهایی فاضلاب به زیر آب" جهت دفع فاضلاب‌های جمع‌آوری شده شهری و با فاضلاب‌های سطحی استفاده می‌شود. ۵-۳-۳ استفاده مجدد از فاضلاب به کار گیری فاضلاب‌های شهری تصفیه شده برای مقاصد زیر استفاده محدد از فاضلاب نامیده می‌شود: آبیاری در کشاورزی * استفاده از پساب برای جنگل کاری و فضای سبز استفاده از پساب در صنایع تغذیه منابع آب زیرزمینی استفاده مجدد از فاضلاب با توجه به معیارهای فنی برای هریک از مصارف یاد شده و به ویژه معیارهای بهداشتی انجام می‌گیرد. | - ۵۲۵1۳۵۵۲۵۵ ۷۷۵11۵5 58 2 - ۸002116 ۳13۲ 59 3 - 5100111721100 ۳۵۳۵۹ 20 58 4-۳۵۳6 5 5 - 01135 5ا ]01 00620 - 6 ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۳-۲ تصفیه و دفع لجن کلیه مواد جامدی که طی فرآیندهای تصفیه در واحدهای تصفیه فاضلاب, از فاضلاب جدا می‌گردد لحن نامیده می‌شود. لحن برحسب منبع آن به لجن ته‌نشینی اولیه, لجن ته‌نشینی ثانویه» لجن اضافی, لجن مخازن هضم هوازی و غیرهوازی و بالاخره لجن شیمیایی تقسیم شده است. تقسیم‌بندی دیگری نیز بر پایه وضعیت لجن ودرجه تصفیه آن انجام شده که شامل لجن خام"» لجن هضم شده, لجن شستشو شده" و لحن آبگیری شده است. روش‌های تصفیه و دفع لجن در بخش‌های زیر امده است. ۱-۶-۳-۳ روس‌های تصفیه لجن لجن‌های حاصل از عملیات تصفیه فاضلاب معمولاً توسط یک و یا چند فرآیند زیر تصفیه می‌شود. فرآیندهای عمده در این باره عبارتند از : * هضم غیرهوازی" * هضم هوازی" * آبگیری و خشک کردن لجن" ۳۶-۳۲۳ روس‌های دفع لجن معمول‌ترین روش‌های دفع لجن خام و یا تصفیه شده به قرار زیر است : دفع بر روی زمین" (لحن هضم شده آب دار» لحن هضم شده خشک) ه استفاده از برکه لجن" (لجن خام» لجن هضم شده) تخلیه در محل دفن زباله"" (لجن تغلیظ شده» دانه‌ها و آشغال‌های آشغالگیر) * تخلیه در دریا"" (لجن خوب هضم شده, مخلوط لجن هضم شده و پساب) | - ۵۳ 516 2 - ‏0ع16دعع1‎ 6 3 - ۳۱۳1۵1۵0 5٩| ٩1۱86 8‏ - 4 0 6[ ۸۵60 - 5 ۸6۲۵10 -6 8 ل 2 160۵1671۵ 5۱۵4۵6 -7 [۵د11500 2۵] - 8 8 - 9 [0 - 8 |1۱ - ]2۵1[[ [۵د1150 :0062 - ۱2| ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۶-۳-۲ استفاده مجدد از لجن تحارب به دست آمده در استفاده محدد از لحن هضم شده عبارتند از : استفاده از لحن هضم شده به عنوان کود *‏ احیاء زمین با دفن کردن لجن استفاده از خاکستر لحن به عنوان مصالح استفاده مجدد از لحن در موارد یاد شده معمولاٌ با توجه به معیارهای بهداشتی انجام می‌گیرد. ۳۲-۲ اطلاعات عمومی برای تأسیسات و سازه‌های طرح‌های آب و فاضلاب اطلاعات عمومی که در مطالعات مرحله تفصیلی ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب موردنیاز است.» در زیر شرح داده شده‌اند. لازم به ذکر است که در استانداردهای تهیه شده به شماره‌های ۱۲۱-۳ ۱۱۷-۳ ۱۷۷ ۱۲۹-۳ ۲۳۷ و ۳۲- الف. مذکور در بخش ۲ استاندارد حاضرء بخش قابل توجهی از این اطلاعات مورد بررسی قرار گرفته است. در این مرحلهء گروه کار مطالعات آرزیابی آثرات زیست‌محیطی از میان اطلاعات شرح داده شده» اطلاعات مورد نیاز طرح را استخراج می‌کند و در بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه‌ها به کار می‌گیرد. بدی‌هی است برحسب نوع طرح,» ممکن است بخشی یا همه اطلاعات شرح داده شده» مورد استفاده قرار گیرد. ۱-۳-۳ اطلاعات پایه در مبانی طرح» تأسیسات و عملیات طرح‌های آب و فاضلاب (عنوان شده در بخش ۱-۲ و ۲-۲ تعاریف مربوط به تأسیسات و سازه‌های طرح‌های آب و فاضلاب) اطلاعاتی به عنوان پایه در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی این تأسیسات یا اقدامات مورد استفاده قرار می‌گیرد که به اطلاعات پایه موسوم‌اند. اهم این اطلاعات لازم است به صورت فشرده به شرح زیر جمع‌آوری شود: * خلاصه گزارش فنی طرح شامل اهداف, روش شناسی, گزینه‌ها * نقشه پلان کلی سیستم آبرسانی با مقیاس مناسب شامل : آبگیرء ایستگاه پمپاژه خطوط انتقال, تأسیسات تصفیه, شبکه جمع‌آوری» سازه‌ها و متعلقات عمده خطوط دفع, سازه‌ها و متعلقات عمده نقشه پلان جزییات سیستم‌ها با مقیاس مناسب. مانند محل تصفیه‌خانه‌هاء مخازن ذخیره بزرگ» مسیرهای خطوط * نقشه محدوده نفوذ زیست‌محیطی طرح» در برگیرنده موقعیت مکانی تأسیسات و کاربری اراضی با مقیاس مناسب ۹ نقشه پلان سازه‌ها و یا اقدامات حائز اهمیت به لحاظ زیست‌محیطی ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ه خلاصه گزارش مبانی شامل پیش‌بینی جمعیت. مصارف آب» میزان تولید فاضلاب, انتخاب نوع لوله‌هاء مبانی هیدرولیکی * "خلاصه گزارش‌های هواشناسی» هیدرولوژی» هیدروژئولوژی و تحلیل سیلاب خلاصه گزارش‌های زمین‌شناسی سطحی» ژئوتکنیک مکانیک خاک *‏ خلاصه گزارش‌های ژئومورفولوژی و توپوگرافی خلاصه گزارش زیر ساخت‌های عمده مانند بزرگراه‌هاء راه آهن» متروه خطوط انتقال نفت و گاز» خطوط فشار قوی در محدوده طرح ۲ ویزگی‌های ساختمانی ضروری است در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب» به صورت خلاصه و فشرده» ویژگی‌های ساختمانی تأسیسات و سازه‌های طرح‌ها شرح داده شوند. ویژگی‌ها و نکاتی که در بخش‌های زیرء درباره هریک از تأسیسات و سازه‌ها ذکر شده‌اند. از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند و لازم است در شرح ویژگی‌های عملیاتی به آنها پرداخته شود. بخش قابل توجهی از این ۱۱ زرم ۱-۳-۳۲ آبگیرها * _نوع» ابعاد و مصالح آبگیر» نوع منبع تأمین آب» نحوه نصب در محل, نحوه آبگیری» محل استقرار» سیستم انتقال ۳-۳-۳۲ خطوط انتقا لآبرسانی لوله‌های آبرسانی -‏ جنس لوله‌هاء طول لوله‌هاء نحوه اتصالات. عملیات جوشکاری» نوع حفاظت در برابر خوردگی» عمق و جهت لوله گذاری, قطر لوله‌هاء ارتفاع» طول و عرض ترانشه‌هاء حجم خاکبرداری و خاکریزی» جنس بستر لوله‌هاء شیب طولی ترانشه‌هاء مقطع عرضی ترانشه» نوع پوشش سطحی زمین در محل ترانشه‌هاء روش اجراء محل تخلیه مصالح حفاری شده, محل استقرار» ماشین‌آلات حفار» جاده‌های دسترسی ۰ شیرهای آبرسانی * نوع شیر نوع کارکرد شیرء نحوه اتصال به لوله» وضعیت تولید صداء محل استقرار»ه ابعاد و مکان حوضچه شیرهاء نوع شیرخانه‌های شبکه ۳-۲-۳۲ نلمبه خانه‌ها یآب محل استقرار» نوع کارکردء نوع پمپ‌های رانش» نوع پمپ‌های مکشء نوع و تعداد موتورهای متحرک پمپ‌هاء وضعیت تولید صدا در تلمبه‌خانه‌هاء ابعاد بنا و تأسیسات» مصالح» منبع تأمین انرژی» رینگ‌های فشار قوی,» ایستگاه‌های ترانسفورمر ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ تصفیه‌خانه‌ها یآب برحسب مراحل مختلف تصفیه آب در تصفیه‌خانه» مهم‌ترین ویژگی‌های عملیاتی تأسیسات و یا اقدامات به شرح زیر است : * زلال سازی - مصالح و ابعاد حوضچه‌های پیش رسوب گیری» فلوکولاسیون و ته‌نشینی» نوع و ترکیب مواد شیمیایی» نحوه جمع‌آوری و دفع لجن, سیستم انتقال لجنء شستشوی حوضچه‌هاء روش انبار مواد شیمیایی» ویژگی‌های دستگاه‌های تغذیه کننده مواد شیمیایی هه صاف سازی - نوع صافی» جنس صافی» تعداد و مساحت صافی‌هاء وضعیت مجاری پساب شستشوء مصالح بستر صافی» سیستم آبکشی, شستشوی صافی‌هاء متعلقات صافی‌هاء نوع و ترکیب مواد شیمیایی ۰ سالم‌سازی - نوع» ترکیب و میزان مصرف مواد شیمیایی به کار گرفته شده برای سالم‌سازی (کلرء کلرآمین‌هاء هیپوکلریت‌هاء دیاکسید کلرء اوزون) نوع و عملکرد دستگاه‌هاء سیستم لوله‌کشی دستگاه‌هاء جنس لوله‌های انتقال گاز یا مایع تحت فشار» پوشش تجهیزات سالم‌سازی» تسهیلات ایمنی» ویژگی‌های سیستم اشعه فرابنفش. * سختی گیری (سبک کردن) -‏ نوع و ترکیب مواد شیمیایی» نحوه جمع‌آوری و دفع لجن» نوع» مقدار و ترکیب رزین‌هاء غلظت و نحوه دفع پساب آب نمک» مشخصات مخازن ذخیره نمک و آب نمک, مصالح لوله‌ها و تجهیزات در تماس با نمک, پوشش انبار ذخیره کیسه‌های نمک و سنگ نمک هوادهی - نوع و ظرفیت سیستم‌های هوادهی (هوادهی پاششی» هوادهی بشقابی". هوادهی سطحی* هوادهی با تزریق هوا) ویژگی‌های ساختمانی» ابعاده مصالح به کار رفته» دستگاه‌ها و تجهیزات * کنترل آهن و منگنز - نوع فرآیند به کار گرفته شده» مشخصات و ظرفیت واحدهای استفاده شده در فرآیندهاء مواد شیمیایی موردنیاز (نوع, مقدار» نحوه تأمین و انبار, آماده‌سازی, روش تغذیه به سیستم تصفیه)» سیستم جمع‌آوری لجن» میزان لجن حاصل, روش دفع» مشخصات تجهیزات ۰ فلوئورزدایی - نوع فرآیند به کار گرفته شده» مشخصات و ظرفیت واحدهای استفاده شده در فرآیندهاء مواد شیمیایی موردنیاز (نوع, مقداره نحوه تأمین و انبارء آماده سازی» روش تغذیه به سیستم تصفیه)» مشخصات سیستم جمع‌آوری و دفع لجن, مشخصات رزین» روش کاربری و دفع رزین‌ها 0 ۱-50۲۵ 0 2-7۳۵۷ ۹ 50706 - 3 0 0۵ - 4 ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- * کنترل طعم و بوی آب - نوع میزان و روش کاربری کربن فعال» مشخصات فنی واحدهای به کار گرفته شده» روش‌های احیاء میزان لجن تولید شدهء روش جمع‌آوری و دفع لجن» روش انبارء آماده سازی و کاربری کربن فعال - مشخصات سرویس‌های بهداشتی (آب و فاضلاب) - مشخصات سیستم تأمین» نگهداری و تغذیه مواد شیمیایی * ویژگی‌های سیستم تغذیه مواد شیمیایی (تحهیزات به کار گرفته شده» ظرفیت تحهیزات» نوع خطوط تغذیه» مشخصات خطوطء نوع پوشش) نوع مخزن (هوایی» زمینی» با هوای فشرده)» جنس بدنه مخزن (فلزی» بتنی» سنگ چین)» ارتفاع مخزن از سطح زمین. ۰.۰ ۶۳-۳۲ شبکه نوزی عآب نوع شبکه» جنس لوله‌هاء طول شبکه, وسعت شبکه, حجم آب به حساب نیامده, نحوه حفاظت شبکه در مقابل خوردگی, ۷-۲-۳-۲ شسبکه جدای جمع‌آوری فاضلاب *_لوله‌ها و یا کانال‌های جممع‌آوری فاضلاب کانال‌هاء ترانشه‌کنی» ماشین‌آلات» خاکبرداری و خاکریزی» نحوه حفاظت کانال‌ها و تأسیسات» پوشش گیاهی سطح زمین؛ کاربرد مواد شیمیایی» نحوه تمیز کردن کانال‌هاء کاربری زمین‌های پیرامون ه متعلقات شبکه جممع‌آوری (آدم روهاء پایانه‌هاء مخازن شستشوء محفظه‌های اتصال,ء سیفون‌های معکوس» اتصالات خانگی» درپوش‌ها) نوع ساختمان» مصالح, ابعاد» ترانشه‌کنی» ماشین‌آلات» خاکبرداری و خاکریزی» نحوه حفاظت ساختمان‌ها و تأسیسات؛ کاربری زمین‌های پیرامون | - ۸01۱۷۵10 )) ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۳-۳-۲ شبکه جمع‌آوری فاضلاب مراک زکوچک کاربری زمین‌های پیرامون» ترانشه کنی» کاربرد مواد شیمیاییء خاکبرداری و خاکریزی» ماشین‌آلات؛ نحوه حفاظت ساختمان‌ها و ۹-۳-۳-۲ شبکه جمع‌آوری فاضلاب سطحی تعداد شبکه‌های آنتزاعیء نوع هریک از شبکه‌هاء نوع و اندازه و طول لوله‌هاء نوعء ابعاد» طول و ویژگی‌های ساختمانی کانال‌های روبازه عمق شبکه جمع‌آوری زیرزمینی» شیب لوله‌هاء ویژگی‌های ساختمانی تونل‌ها و سازه‌های ویژه» ویژگی‌های ساختمانی خطوط انتقال تحت فشارء ویژگی‌های ساختمانی ترانشه‌ها و بسترء نوع ماشین‌آلات ساختمانی» میزان خاکبرداری و خاکریزی» مصالح مورد نیاز مشخصات فنی متعلقات شبکه (ورودی‌هاء. حوضچه‌های گیرنده دم روهاء محفظه‌های اتصال, سیفون‌های معکوس, خطوط ۱۰-۳-۳۲ شسبکه جمع‌آوری فاضلاب مسترک الگوی کلی سیستم جمع‌آوری,» نوعء طول و اندازه لوله‌هاء عمق شبکه جمع‌آوری» شیب لوله‌هاء ویژگی‌های ساختمانی تونل‌ها و سازه‌های ویژه ویژگی‌های ساختمانی خط گیرنده"ء ویژگی‌های دریچه‌های کنترل ویژگی‌های تصفیه سرریزها (نگهداری" ته‌نشینی")» ویژگی‌های تسهیلات جمع‌آوری و دفع لجن در سیستم تصفیه سرریزها» عمق شبکه» شیب لوله‌هاء ویژگی‌های ساختمانی ترانشه‌ها و بستر» نوع ماشین‌آلات ساختمانی» میزان خاکبرداری و خاکریزی» مصالح مورد نیاز مشخصات فنی متعلقات شبکه (آّدم روهاء پایانه‌هاء مخازن شستشوء محفظه‌های اتصال, سیفون‌های معکوس» اتصالات خانگی» ورودی‌هاء حوضچه‌های گیرنده, خطوط دفع نهایی» درپوش‌ها) ۱۱-۳-۳۲ شبکه مختلط جمع‌آوری فاضلاب ویژگی‌های شبکه جدا مانند بند ۷-۲-۳-۲ شبکه جدای جمع‌آوری فاضلاب » ویژگی‌های شبکه مشترک مانند بند ۱۰-۲-۳۲ شبکه جمع‌آوری فاضلاب مشترک" | - ۳۵۳6 7 -س- 2 5 - 3 4 - 6 5۳00 6-۷ ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳-۳-۳۳ کانال‌های ویژه دفع سیلاب کوهستانی خاکبرداری و خاکریزی» نحوه حفاظت و پوشش سیلابروهاء وسعت حوضه آبریز کانال‌هاء کاربری زمین‌های پیرامون ۱۳-۳-۳۲ ایستگاه‌های پمیاز فاضلاب محل استقرارء نوع کارکرد.ء نوع تلمبه‌های رانش» نوع تلمبه‌های مکش نوع و تعداد موتورهای متحرک تلمبه‌هاء وضعیت تولید صدا در تلمبه‌خانه‌هاء ابعاد بناء تأسیسات» مصالح» منبع تأمین انرژی ۱۳-۳-۳۲ نصفیه‌خانه‌های فاضلاب مجاری تنگ گذرء نوع, تعدادء ابعاد و بار سطحی استخرهای ته‌نشینی اولیه سیستم انتقال و دفع لجن» ویژگی‌های سیستم گندزدایی پساب» کاربری زمین‌های پیرامون. ۹ تصفیه ثانویه هوادهی» روش هوادهی» ویژگی‌های سیستم گندزدایی پساب» کاربری زمین‌های پیرامون. - ویژگی‌های فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی» واحدهای به کار گرفته شده» نوع» تعدادء ابعادء بارگذاری واحدهاء روش جمع‌آوری و تصفیه و دفع لجن» ویژگی‌های سیستم گندزدایی پسابء کاربری اراضی پیرامون. ۱۵-۳-۳۲ نصفیه طبیعی فاضلاب شسهری ۱-۱۵-۳-۳-۲ تصفیه مزرعه‌ای نوع فرآیند تصفیه مزرعه‌ای شامل فرآیند با سرعت کم فرآیند با سرعت زیادء فرآیند با جریان سطحی" نوع پیش تصفیه فاضلاب, میزان بارگذاری مواد آلی و نیتروژن» بافت خاک" ساختار خاک نفوذپذیری» نفوذ» ظرفیت آبی در دسترس» 0 510۷۷ - | ۳۵01 - 2 ۷ 0۷۵۲12 - 3 6 5۵۱ - 4 ٩۵۱۱ 6‏ - 5 6-۳ 7-0 ٩ - ۸۷۵1۵016 ۷/316۳ 1 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عم مم هه ب د. ح ی ۰ یو و ۰ ۰ 0 ۳ 1 ظرفیت تبادل کانیونی » نوع گیاهان» روش کشت» روش توزیع و یا پخش فاضلاب» روش زهکشی, میزان حذف مواد الی. میزان حذف مواد معلق ۳-۱۵-۳۲۳۲ نصفیه مردابی نوع فرآیند تصفیه مردابی شامل تصفیه مردابی طبیعی» تصفیه مردابی ساخته شده» تصفیه با گیاهان مردابی, نوع و مشخصات تصفیه اولیه» ویژگی‌های فیزیکی مرداب‌هاء نوع گیاهان برون زده", گیاهان شناورً, گیاهان غرقابی. مشخصات سیستم با . آً 4 ۶ ۰ ۰ سطح آزاد آب" مشخصات سیستم با جریان زیر سطحی » میزان حذف مواد الیء میزان حذف مواد معلق ۳-۱۵-۳۲ نصفیه با گیاها نآبی نوع فاضلاب ورودی (خام» پساب مرحله اول, پساب مرحله دوم)» ویژگی‌های حوضچه‌هاء نوع گیاهان آبی» بار مواد آلی» بار هیدرولیکی» روش دروء روش جمع‌اوری و دفع گیاهان» میزان حذف مواد آلیء میزان حذف مواد معلق ۴-۱۵-۳۲ برکه‌های تنبیت نوع برکه‌های تثبیت (بی‌هوازی» اختیاری» تکمیلی» هوادهی)» معیارهای طراحی (میزان بار سطحی, بار حجمی,» زمان ماند)» وضعیت استقرار سیستم برکه ای ویژگی‌های ساختمانی» پوشش, اتصالات برکه» تسهیلات و تجهیزات (ایستگاه‌های پمپاز, سیستم آشغال گیر و دانه گیر» سیستم هوادهی, تسهیلات تأمین برق, تسهیلات آزمایشگاهی, حصارکشی)» روش تخلیه لجن, ویژگی‌های خاکریزهاء میزان حذف مواد آلی, میزان حذف مواد معلق ۱۶-۳-۳۲ خطوط انتقال فاضلاب خطوط انتقال اصلی تحت فشار جنس لوله‌هاء طول لوله‌هاء نحوه اتصالات, عملیات جوشکاری» نوع حفاظت در برابر خوردگی» عمق و جهت لوله گذاری, قطر لوله‌هاء ارتفاع» طول و عرض ترانشه‌هاء حجم خاکبرداری و خاکریزی» جنس بستر لوله‌هاء شیب طولی لوله‌هاء. مقطع عرضی ترانشه, نوع پوشش سطحی زمین در محل ترانشه‌هاء روش اجراء محل تخلیه مصالح حفاری شده» محل استقرار ماشین‌آلات حفارء جاده‌های دسترسی» محل تخلیه, حجم و توزیع مکانی تخلیه» کیفیت فاضلاب تصفیه شده در محل تخلیه. ۰ خطوط دفع نهایی | - ۲2110 ۳۳۵۳۵۵۵ 1۷ 2 - ۳1۲۵6۱ 15 3 - ۳10۵02 18 4 - 5۳6۲۵60 ۳1۵5 5 - ۳۳۵۵ ۷۷/۵1۵۲ 5۳1206 0 6 - 505۷۳1۵06 ۳10۷۷ 0 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- جنس لوله‌هاء طول لوله‌هاء نحوه اتصالات» قطر لوله‌هاء ویژگی‌های ترانشه. حجم خاکبرداری و خاکریزی» جنس بسترء نوع پوشش سطح رمین» روش اجراء محل تخلیه مصالح حفاری شده» محل استقرار ماشین‌آلات حفارء جاده‌های دسترسی» نوع سازه در محل خروج فاضلاب » روش مهار لوله در ورود به رودخانه", شیوه جلوگیری از پس زدن آب" و خصوصیات فنی آن در خصوص خطوط دفع نهایی زیر آب میزان ترقیق فاضلاب با آب دریاء الگوی جریان دریایی در محل دفع, زمان لازم برای رسیدن فاضلاب به ساحل, ویژگی‌های بستر و توپوگرافی نوار ساحلی» روش تصفیه قبل از تخلیه فاضلاب.» روش استفاده ۱۷-۳-۳۳ استفاده مجدد از فاضلاب ۰ آبیاری در کشاورزی» نوع کشتء ویژگی‌های خاک» شوری, نسبت جذب سدیم"» غلظت بیکربنات, عناصر کم غلظت و کمیاب " در فاضلاب» غلظت مواد مغذی"ء میزان آلودگی در آب زیرزمینی * آبیاری برای جنگل کاری و فضای سبزء معیارها و ملاک‌های فنی عیناً مانند آبیاری در کشاورزی ۹ استفاده از پساب در صنعت» نوع فرآیند صنعتی» میزان آب استفاده شده» کیفیت آب مورد نیازء ملاحظات بهداشتی ٩‏ تغذیه منابع آب زیرزمینی» روش تزریق فاضلاب تصفیه شده» نفوذ سطحی,» کیفیت خاک» کیفیت سفره آب زیرزمینی» ویژگی‌های فاضلاب تصفیه شده به ویژه کیفیت بیولوژیکی فاضلاب ۱۸-۳-۳۲ تنصفیه و دفع لجن * _ویژگی‌های فیزیکی» شیمیایی» بیولوزیکی» لجن اولیه. لجن ثانویه» لجن مخلوط لجن هضم شده به طریق هوازی» لجن هضم شده به طریق غیرهوازی» میزان لجن تولید شده در هر بخش از تصفیه * نوع سیستم تغلیظ (سیستم مکانیکی سیستم شناورسازی)» ویژگی‌های ساختمانی سیستم تغلیظ میزان بارگذاری, نوع مواد شیمیایی و غلظت آنهاء روش انبار مواد شیمیایی و تزریق آن» میزان بازده تغلیظ مشخصات لجن غلیظ شده سیستم هضم غیرهوازی, نوع فرآیند» ویژگی‌های ساختمانی» معیارهای طراحی» ویژگی‌های سیستم حرارت‌دهی, ویژگی‌های سیستم جمع‌آوری و دفع گازهاء ویژگی‌های سیستم اختلاط روش کنترل فرآیند سیستم هضم هوازی,» نوع راکتورهاء سیستم هوادهیء ویژگی‌های ساختمانی, معیارهای طراحی» ویژگی‌های سیستم |۷۷۵1 ۷/۱۵6 یک |[۵ ۷۷ ۲12۵0 - | 6 - 2 3 - 330۵16۲ 4 - 1 5 - 50۵۵ ۸05070110 0 6 - 1۳366 161615 7 - 115 8-۱1001۵1۵ 71 9 - ۳1013110 67 ۲۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- آبگیری و خشک‌کردن لجن, روش آبگیری (بستر خشک‌کننده» آبگیری توسط خلاء"» آبگیری توسط سانتریفوژ آبگیری به وسیله حرارت‌دهی") ویژگی‌های ساختمانی» معیارهای فنی» کمیت و کیفیت لجن ۱۹-۳-۳۲ روئس‌های دفع لجن ۹ تخلیه در محل دفن زباله» کمیت و کیفیت لحن تغلیظ شده» دانه‌ها و آشغال‌های آشغالگیر»ه خصوصیات مواد زاید جامدء ویژگی‌های منطقه دفن ۰ تخلیه در دریاء خصوصیات کمی و کیفی لجن خوب هضم شده» ویژگی‌های هیدرودینامیکی محل تخلیه در دریا ۹ استفاده محجدد از لحن» خصوصیات کمی و کیفی لحجن, امکانات استفاده مجدد از لحن به عنوان کودء وسیله‌ای برای احیاء اراضی و بالاخره استفاده مجدد از خاکستر لجن به عنوان مصالح ساختمانی» بررسی معیارهای بهداشتی در استفاده مجدد از لحن ۴-۲ عملیات ضروری است که به صورت خلاصه و فشرده» همه عملیاتی که در هریک از تأسیسات» یا سازه‌ها و یا اقدامات موردنظر در طرح‌های آب و فاضلاب صورت می‌گیرد. شرح داده شوند. نکات عمده در شرح عملیات یاد شده به شرح زیر است: ۹ آماده سازی زمین؛ مساحت و موقعیت جغرافیایی آن. حجم عملیات. نحوه اجرای عملیات کاربری مصالح ؛ نوع مصالحء حجم مصالح, نحوه عمل, مصالح قالب‌بندی» مواد اتصال‌دهنده» انبارکردن و نگهداری» ۰ کارهای ساختمانی؛ عملیات بنایی» بتن ریزی» فلز کاری» لوله گذاری» حجم و نحوه اجرای آنها * سیستم جمع‌آوری و دفع مواد زاید ناشی از اجرای طرح مدت اجرای عملیات و روش‌های آن 40 ۱۳۷۳۵ - | 0 ۷/3606 - 2 3-5 8 ۲122 - 4 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴-۲ ماشسینآلات لازم است درباره همه ماشین‌آلاتی که در جریان عملیات اجرایی طرح‌های آب و فاضلاب به کار گرفته می‌شوند. شرح مختصری ارائه شود. شرح یاد شده باید در برگیرنده موارد زیر باشد: * نوع تعداد و ظرفیت و عمر ماشین‌آلات * محل نگهداری نحوه استفاده مدت استفاده ۳-۴-۲ منابع قرضه اطلاعاتی که ضروری است به صورت فشرده و در عین حال جامع درباره منابع قرضه مورد استفاده در سازه‌ها و یا تأسیسات طرح گردآوری شوند» عبارتند از : * _نحوه حمل و نقل به محل‌های استفاده نحوه استفاده از منابع ۳-۳-۳ تسهیلات جنبی تسهیلاتی که در مراحل اجرای طرح‌های آب و فاضلاب و پا هنگام بهره‌برداری از تأسیسات انتقال, ذخیره و تصفیه آب و فاضلاب مورد استفاده قرار می‌گیرند ضروری است فهرست وار و به گونه‌ای که شامل موارد زیر باشد. ارائه گردند: محل‌های اقامت کارکنان و کارمندان ساختمان‌های آداری * مکان‌های بهداشتی» درمانی و فوریت‌های پزشکی * تسهیلات آموزشی» تفریحی و فرهنگی ۹ تعمیرگاه‌ها * انبارهای دخیره مواد شیمیایی * "خطوط برق‌رسانی» سوخت ماشین‌آلات و گرمایش نحوه حفاظت از مکان‌های خاص و کارگاه‌ها کاربری تأسیسات ایجاد شده پس از خاتمه مرحله اجرا ۲۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- در هریک از مراحل جرا و بهره‌برداری ضروری است نیروی انسانی لازم به شرح زیر مورد بررسی قرار گیرد: ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ شناسایی وضع موجود محیط زیست محیط زیست منطقه موردنظر اگر قبلاً مورد دست‌اندازی‌های انسان قرار نگرفته باشد پهنه‌ای است واحد که تمامی بخش‌های آن در حالت تعادل و تعامل با یکدیگر قرار دارندء لذا بخش‌های مختلف آن و همچنین روابط موجود در انتقال انرژی و ماده باید به‌طور کامل مورد شناسایی و اندازه‌گیری قرار گیرند. در این رابطه اجزای تشکیل دهنده محیط زیست در سه بخش کلی محیط طبیعی» محیط انسان‌ساخت و محیط اقتصادی» اجتماعی و فرهنگی (محیط فرهنگ‌ساخت) مورد بررسی و مطالعه قرار می‌گیرد. هدف از این مطالعات تعیین پتانسیل‌های بالقوه جهت پذیرش بارگذاری‌هایی است که در چارچوب اجرای طرح‌های آب و فاضلابء بر محیط تحمیل می‌شود. پس از شناسایی عوامل سه‌گانه یاد شده» ارتباط‌های موجود میان بخش‌های مختلف مورد بررسی و شناخت قرار می‌گیرد» تا جریان واقعی انرژی و ماده میان این سه بخش تعیین شود. بدین ترتیب مراحل مختلف مطالعات شناسایی وضع موجود محیط زیست در مرحله تفصیلی به ترتیب زیر خواهد بود: ۱-۳ محیط طبیعی ۱-۳ بخنس غیوزنده " بخش غیرزنده محیط طبیعی شامل تمامی عناصر تشکیل دهنده, نگاهدارنده و حمایت کننده حیات در سیستم اکولوزیک (اکوسیستم) استء با توجه به اینکه بخش غیرزنده محیط زیست در موقعیت‌های مختلف جغرافیایی از شرایط کاملاً متفاوتی برخوردار است. از این‌رو» تعیین کننده شرایط حیات برای گونه‌های گیاهی و جانوری است که از آن محیط سازگاری یافته‌اند. بنابراین گونه‌های گیاهی و جانوری سازگار با یک بخش غیرزنده خاص می‌تواند به عنوان شاخص اکولوژیک همان بخش محسوب شود. این شاخص‌ها به شرح زیرند. بدیهی است بررسی و شناخت شاخص‌های زیر تعیین‌کننده وضعیت اکولوژیک در گستره کشور و مناطقی است که طرح‌های آب و فاضلاب در آنها اجرا می‌شود. ۱-۱-1-۳ زمین‌تسناسی و ژئومورفولوژزی در این بخش از مطالعاتء باید اطلاعات کلی از منطقه طرح به ترتیبی که از این پس خواهد آمد.ء جمع‌آوری و تدوین شود. اما آنچه که مربوط به محل طرح می‌شودء باید در جزییات و به شکلی دقیق و بهنگام تهیه و تدوین شود. *‏ ویژگی‌های زئومورفولوزیک منطقه شامل تشکیلات سطحی و وضعیت و شکل عوارض سطحی, * منابع قرضه و مصالح مورد نیاز برای ساختمان طرح و یا طرح‌هاء * فرآیندهای زمین‌شناسی و ژئومورفولوژیک مربوط به تشکیل منابع تأمین آب و عوامل تحلیل برنده کیفیت آب نظیر گنبدهای نمکی و رسوبات تبخیری. 1 ۸010116 -| ۲۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۱-۳ ریخت تسناسی رودخانه * نوع و فرم رودخانه در طول مسیر آن با توجه به وضعیت توپوگرافی حوضه آبریز» شیب طولی دره» عملکرد فرسایش و رسوب» شکل پلان» زمین‌شناسی» وضعیت هیدروگراف سیل و رژیم جریان در بازه‌های مختلف رودخانه؛ ۹ تغییرات شیب و دانه‌بندی مواد بستر در طول رودخانه» * _چگونگی وضعیت پیچشی و بره بره" یا شریانی بودن» محل‌های تلاقی یا جدایی شاخه‌ها و ایجاد میان برها در مسیر مورد مطالعه برای طرح و یا طرح‌هاء در اثر عوامل طبیعی یا ناشی از دخالت انسان در گذشته. اثرات برداشت مصالح رودخانه‌ای بر ریخت شناسی آن. ۳-۱-۳ زلزله شناسی *‏ زلزله شناسی تاریخی و تواتر وقوع آن در منطقه طرح و یا طرح‌هاء ه شناسایی گسل‌ها یا گسله‌های فعال در منطقه طرح و یا طرح‌هاء در رابطه با احداث سازه‌های ویژه» برای شبکه‌های توزیع آب» جمع‌آوری و تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب. ۴-۱-۳ خاکشناسی * _ویژگی‌های فیزیکی (بافت و ساختمان)» و شیمیایی (1]» ظرفیت تبادل کاتیونی» املاح) خاک در محدوده طرح و یا طرح‌ها * گروه‌های بزرگ خاک و زیر گروه‌های آنها براساس طبقه‌بندی جدید خاکها در محدوده طرح و یا طرح‌ها * _وجود مواد سمی, شامل آفت کشهاء علف‌کشهاء فلزات سنگین در خاک در رابطه با اثرات سمی بر روی گیاهان و یا گیاهخواران در محدوده طرح و یا طرح‌ها ۰ ترکیبات کودی در خاک‌های اراضی حاشیه‌ای رودخانه و در محدوده طرح و یا طرح‌ها ۵-۱-۱-۳ اقلیم گوناگونی اقالیم مختلف در مناطق متفاوت کشور و وجود اقالیم میانه" متعدد ناشی از وضعیت توپوگرافیک ایران» ایجاب می‌کند تا فاکتورهای موْنْر در رابطه با طراحی و اجرای پروژه‌های آب و فاضلاب به ویژه برای سیستم‌های جمع‌آوری و دفع فاضلاب‌های سطحی, دقیقاً مورد مطالعه و استنتاج قرارگیرد. این فاکتورها عبارتنداز: دماهای حداقل مطلق ماهانه و سالانه حداکثر مطلق ماهانه و سالانه براساس آمار حداقل بیست سال گذشته نزدیک‌ترین ایستگاه سینوپتیک به محل طرح و یا طرح‌ها 4۵ ۱-۱100 2-0 3-0 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- میانگین حداقل ماهانه و سالانهء حداکثر ماهانه و سالانه و میانگین روزانه دما براساس آمار حداقل بیست سال گذشته نزدیکترین ایستگاه سینوپتیک به محل طرح و یا طرح‌ها * میانگین روزانه و ماهانه نم نسبی براساس آمار حداقل بیست سال گذشته نزدیکترین ایستگاه سینوپتیک به محل طرح و یا طرح‌ها میانگین تبخیر ماهانه و سالانه براساس آمار حداقل ده سال گذشته نزدیکترین ایستگاه سینوپتیک به محل طرح و یا طرح‌ها تغییرات سالانه جهت باد و همجنین محاسبه حداکثر سرعت مشاهده شده براساس آمار حداقل ده سال گذشته نزدیک ایستگاه سینوپتیک به محل طرح و یا طرح‌ها * میزان متوسط ماهانه و سالانه بارندگی منطقه و محاسبه حجم بارندگی سالانه» چگونگی توزیع بارندگی در طول ماه‌ها و فصول سال براساس آمار حداقل بیست ساله ایستگاه‌های هواشناسی منطقه ۰ منحنی‌های شدت - مدت- تواتر" و شدت - مدت - سطح" برای ایستگاه‌های معرف منطقه * نسبت میزان برف بر کل نزولات جوی در محدوده طرح و یا طرح‌ها * "نسبت میزان برف بر کل بارش‌های آسمانی منطقه ۰ ارائه تصویر روشن از اقلیم منطقه با استفاده از سنتزهای اقلیمی معتبر برای ایران ۶-۱-۱-۳ هیدرولوزی در این مرحله از مطالعات» شناخت رفتار آب شناختی منطقه اهمیت بالایی داردء چه از نظر تعیین پتانسیل بالقوه منطقه جهت تأمین آب مورد نیاز پروژه و یا خطرات احتمالی که می‌تواند در جریان اجرا و بهره‌برداری» اثرات سویی بر آن بگذارد. این مرحله از مطالعات در دو بخش آب‌های سطحی و آب‌های زیرزمینی شکل می‌گیرد که در موارد زیر خلاصه می‌شود: ۱-۶-۱-۳ آب‌های سطحی آب‌های سطحی شامل: رودخانه‌ها (آبراهه‌ها) دریاچه‌هاء تالاب‌هاء ماندآب‌هاء استخرهاء برکه‌ها و سیستم زهکش سطحی * بده ماهانه و سالانه در محل طرح و یا طرح‌ها * حجم آورد ماهانه و سالانه رودخانه در محل طرح و یا طرح‌ها *‏ هیدروگراف رودخانه در محل طرح و یا طرح‌ها * مقادیر بده سیلاب‌ها برای دوره‌های برگشت متعارف ۲ ۵ ۱۰ ۲۵ ۵۰ ۱۰۰ ساله در محل طرح و یا طرح‌ها * تحلیل وضع موجود بهره‌برداری از منابع آب رودخانه ((0 - 00۳۵00 - بواز 1۸6 - ۱ 4۵ - 010۳۵11010 - 131609 - 2 ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۶-۱-۱۳ آب‌های زیرزمینی * سطح آبخوان وتغییرات آن درمحل طرح و یا طرح‌هاء بررسی جهت حرکت آب‌های زیرزمینی وتغییرات آن * _کیفیت فیزیکی و شیمیایی آب زیرزمینی شامل: درجه حرارت» 1 هدایت الکتریکی, کل مواد محلولء فلزات سنگین, هیدروکربن‌های کلردارء» در محل طرح و یا طرح‌ها ۷-۱-۱-۳ هیدرولیک رودخانه ۰ حدود ابعاد مقاطع موردنظر در محل طرح و یا طرح‌ها *بده‌های موردنظر (بده طرح» بده غالب و بده پایه) در محل طرح و یا طرح‌ها * مشخصه‌های هیدرولیکی جریان رودخانه نظیر ضریب زبری» سرعت متوسط و سرعت حداکثر متناظر با بده‌های فوق, عمق جریان در محل طرح و یا طرح‌ها ۰ پهنه سیل گیری حاشیه رودخانه ناشی از جریان بده طرح در محل طرح و یا طرح‌ها * وضعیت جریان رودخانه‌های جزر و مدی ۸-۱-۱-۳ کیفیت آب ۰ رزیم درجه حرارت در محل طرح و یا طرح‌ها * میزان اشباع اکسیژنی در بازه و یا بازه‌ها در محل طرح و یا طرح‌ها * _ویژگی‌های فیزیکی آب‌های سطحی شامل : رنگ» بوء تیرگی» مواد معلق در محل طرح و یا طرح‌ها * ویژگی‌های شیمیایی آب‌های سطحی شامل : 1 کل مواد محلول, هدایت الکتریکی» سختیء فلزات سنگین, هیدروکربن‌های کلردار» فسفات و ازت معدنی و (01) در محل طرح و یا طرح‌ها * _ویژگی‌های بیولوژیکی آب شامل : نیاز بیوشیمیایی به اکسیژن (13010) میزان کلیفرم» میزان اشرشیا کلی ۹-۱-۱-۳ سیل خیزی ۰ عوامل موّثر در ایجاد و وقوع سیلاب * بازه‌ها و نقاط سیل گیر در محدوده مورد مطالعه طرح و یا طرح‌ها ۳-۱-۳ بخشس زنده! تمامی عناصر جاندار محیط طبیعی» بخش زنده آن را تشکیل می‌دهند. در حقیقت تمامی موجودات گیاهی و جانوری که در بخش غیرزنده محیط طبیعی به حیات خود تداوم می‌بخشندء در این بخش مورد مطالعه قرار می‌گیرند و بدیهی است دو بخش ۵1 806 - ۱ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- غیرزنده و زنده دو جزء لاینفک از یکدیگر می‌باشد و موجودات زنده علاوه بر آنکه بین خود دارای روابط پیچیده و تنگاتنگی هستندء با بخش غیرزنده نیز در ارتباط مستقیم و غیرمستقیم‌اند» از این‌رو هرگونه تغییر در بخش غیرزنده و عوامل آن نظیر عوامل اقلیمی» زمین شناختی» آب شناختی و ... در بخش‌های زنده نیز تغییراتی ایجاد خواهد کرد. و در حالت عکس آن» هرگونه تغییر در ساختار بخش زنده» بخش غیرزنده محیط طبیعی را دگرگون می‌سازد. از آنجا که مطالعه تمامی موجودات زنده در بررسی‌های ارزیابی اثرات زیست‌محیطی منطقه تحت نفوذ طرح یا طرح‌های آب و فاضلاب» ممکن نیست. با انتخاب چند شاخص مهم از این محیط تغییرات آن را می‌توان مورد ارزیابی قرار داد. این شاخص‌ها در رابطه با اکولوژی محیط‌های آبی شامل موارد زیر است : ۰ شاخص تنوع گونه‌ای * _شاخص فراوانی جوامع " * گونه‌های نادر و یا در خطر انقراض *‏ تولید بیولوژیکی و ویژگی‌های دوره‌ای آن *‏ توان تخم گذاری و باروری این شاخص‌هاء هرگونه تغییر در بخش غیرزنده محیط طبیعی و از آن جمله اجرای طرح‌های آب و فاضلاب را برملا ساخته و چگونگی روند اختلال در سیستم اکولوژیک منطقه را مشخص می‌کند. از طرف دیگرء طراحی و اجرای طرح‌های آب و فاضلاب می‌تواند بر ساختار اکولوژیک بخش‌های خشکی نیز تأثیر بگذارد» نظیر احداث شبکه‌های آبرسانی که باعث انفصال مسیر حرکت گونه‌های جانوری خشکی زمین می‌شود و یا اختلالات آوایی ناشی از عملکرد سیستم‌های آبکشی از چاه‌ها و تصفیه‌خانه که باعث وحشت و پراکندگی جوامع پرندگان مقیم در منطقه می‌شود. در این بخشء با انتخاب چند شاخص مهم و موْثْر نیز می‌توان این اختلالات را مورد شناسایی قرار داد و جهت رفع کاستی‌ها اقدامات لازم را به انجام رساندء این شاخص‌ها شامل موارد زیر است : ۰ گونه‌های دارای ارزش‌های اقتصادی ۰ گونه‌های دارای ارزش‌های تفریحی و تفرجی (شکاری) *‏ گونه‌های نادر و یا در خطر انقراض ۰ گونه‌های مهم جهت پایداری ساختار و عملکرد سیستم اکولوژیک * گونه‌های ضروری جهت دوام گونه‌های اقتصادی و یا تفرجی عوامل بخش زنده آبی و خشکی محیط طبیعی تأثیرپذیر از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در بخش‌هایی که در پی خواهد آمد شرح داده شده است و شاخص‌هایی که باید در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مورد توجه واقع شودء معین شده است. و0۷۵9 - ۱ 2 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۱-۳ اکوسیسن مآبی در طرح‌های آب و فاضلاب, اکوسیستم آبی از دو دیدگاه قابل توجه است. منابع تأمین آب و منابع آب پذیرنده و در هر دو حالت. طراحی و اجرای آنها باید به شکلی صورت گیرد تا کمترین آسیب به این دو منبع وارد شود.ء از این‌رو با توجه به ساختار فیزیکی و شیمیایی محیط غیرزنده مورد مطالعه, مهم‌ترین شاخص‌های تأثیرپذیر جهت ارزیابی اثرات زیست‌محیطی این گونه طرح‌ها انتخاب و مورد شناسایی و سنجش قرار می‌گیرند. رودخانه‌ها, عموماً از یک ساختار معین و همگن اکولوژیک در رابطه با ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی (عوامل غیرزنده) برخوردارند. بدین ترتیب که در بخش‌هایی از رودخانه‌ها که آب با سرعت در حرکت استء جوامع معینی از موجودات زنده سکنی می‌گزینند و طبیعتاً جوامع بخش‌های کم تحرک و نیمه ساکن رودخانه‌ها نیز کاملاً متفاوت و مشخصند. در رودخانه‌های غیرآلوده که از شرایط طبیعی برخوردار استء این جوامع با توالی مشخصی در سر آبء میان آب و پایاب به تعداد متناسب با منابع غذایی» مشاهده می‌شوند. چنانچه منابع تأمین آب و یا آب پذیرنده, آب‌های ساکن نظیر دریاچه و یا دریا و تالاب باشد نیز» جوامع خاصی از موجودات در مقاطع مشخص با ساختار طبیعی معینی حضور دارند» در این صورت» ورود هرگونه ماده خارجی به این محیطها و یا هرگونه تغییر در ساختار بخش غیرزنده» جوامع طبیعی منابع آبی را دچار اختلالات متعددی می‌کند. این اختلالات ناشی از حضور عناصر خارجی و یا تغییرات به‌وجود آمده» توسط موجودات به شکل کاملاً مشهودی منعکس می‌شود. این انعکاس که در حقیقت واکنش بخش زنده به تغییرات محیطی استء؛ توسط نمونه‌برداری از شاخص‌های عمده محیط می‌تواند مورد شناسایی قرار گیرد. بنابراین به منظور شناخت کافی از عوامل موّْر در اکوسیستم آبی و ارزیابی شاخص‌هاء باید قبلاً اطلاعات کافی از عوامل بخش غیرزنده و همچنین زنده گردآوری شود. عوامل عمده زیستی در اکوسیستم آبی در بخش‌های زیر مورد شناسایی قرار می‌گیرند: ۱-(-۳-(-۳‏ جامعه گیاهی (فلورا) به منظور ارزیابی جامعه گیاهان آبزی» ابتدا باید نوع جوامع و پراکنش خطی آنها در بخش‌های موردنظر مشخص شوند. سپس تنوع گونه‌ها و فراوانی هریک و همچنین گونه‌های مهم تشکیل دهنده این جوامع معین گردند. معمولاً در صورت عدم وجود آمار دقیق از تنوع و تراکم گونه‌هاء می‌توان از طریق تعیین حدود به ارزیابی کمی گونه‌ها دست یافت. جامعه گیاهان آبزی عمدتاً از گروه‌های زیر تشکیل شده‌اند: * فیتوپلانکتون‌ها * پری‌فیتون‌ها ماکروفیت‌ها" بررسی کمی و کیفی جوامع فوق به منظور راهنمایی گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی در بخش‌هایی که در پی خواهد آمدء شرح داده شده است. در این بررسی ملاحظات کلی ارائه شده در بخش ۷ "تنظیم برنامه پایش زیست‌محیطی" در استاندارد حاضر, لازم است درنظر گرفته شود. ۱۳05 ۳۵۲۱۵ - 2 3-5 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- الف - فیتوپلانکتون‌ها پلانکتون‌ها یکی از گروه‌های سه گانه تشکیل دهنده جامعه زنده محیط‌های آبی اعم از رودخانه‌ها و دریاچه‌ها است. این موجودات میکروسکوپیک از خود قدرت شناوری و تحرک ندارند و با حرکات ستون‌های آب به این سو و آن سو می‌روند. ولی علی‌رغم این بی تحرکی, قادرند در طول شبانه روز مهاجرت‌های عمودی را در ستون آب انجام دهند. پلانکتون‌ها به دو دسته متمایز از همدیگر تفکیک می‌شوند. فیتوپلانکتون‌ها با خصلت گیاهی و زوئوپلانکتون‌ها با خصلت جانوری. فیتوپلانکتون‌های کلروفیل دار یا جلبک‌هاء معمولاً بخش بزرگی از تولید بیولوژیکی پلانکتون‌ها را تشکیل می‌دهند و چون قادرند از مواد معدنی محلول در آب تغذیه کنند و این مواد را به کمک انرژی خورشیدی به مواد آلی پیچیده‌ای برای رشد و تکثیر خود مبدل کنند. تولیدکنندگان بخش زنده محیط طبیعی را شامل می‌شوند که خود غذای سایر گروه‌ها نظیر زوئوپلانکتون‌ها و ماهیان را تشکیل می‌دهند. از این‌رو در قاعده هرم سطوح غذایی قرار داشته و در تولید توده بیولوزیک نقش بسیار عمده‌ای دارند. حضور فیتوپلانکتون‌ها در گستره‌های آبی وابسته به شرایطی نظیر وفور مواد غذایی» نور» درجه حرارت آب و جریان‌های آبی است. از این‌رو» با توجه به وضعیت بخش‌های مختلف پهنه‌های آبی جوامع متفاوتی از آنها حضور دارند. در رودخانه‌هایی با جریان نسبتاً سریع آبء فیتوپلانکتون‌ها به دلیل عدم امکان شناوری» بیشتر به شکل چسبیده به مواد بستر و دیواره‌های رودخانه (پری‌فیتون‌ها) زیست می‌کنندء در حالیکه در آب‌های ساکن و نیمه ساکن و یا بخش‌های آرام رودخانه‌هاء در تمامی پهنه آبی به صورت شناورند (مایکروفیتون‌ها). فیتوپلانکتون‌ها به عنوان تولید کنندگان اولیه از مهم‌ترین شاخص‌های اکولوزیک در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی محسوب می‌گردند و باید مورد ارزیابی کمی و کیفی در محل و یا محل‌های طرح در امتداد و تمامی سطوح گستره آبی قرار گیرند. ارزیابی جامعه فیتوپلانکتونی پهنه‌های آبی» صرفنظر از شرایط فیزیکی» شیمیایی و مورفولوژیک آنهاء بر پایه نمونه‌برداری» شناسایی و تعیین کمی مقدور می‌باشد. از این‌رو در طرح‌هایی با وسعت محدود و یا زمان محدودء لازم است از دیگر شاخص‌ها در مطالعات ارزیابی سود جست. در مورد طرح‌های آب و فاضلاب, به ویژه اگر منبع تأمین آب از سدهای مخزنی باشد و نیز در مناطق کم ارتفاع یا گرمسیری» به دلیل وفور فیتوپلانکتون‌های رشته‌ای و تکثیر سریع آنها در مخازن» لازم است بررسی فیتوپلانکتون‌ها به دقت انجام گیرد, چرا که وجود این گونه فیتوپلانکتون‌ها می‌تواند بر تأسیسات تصفیه آب آسیب‌های فراوانی را وارد آورد. بررسی کمی و کیفی پلانکتون‌ها باید به روش (۱۹۷۳) 1:۳۸ (۱۹۹۵) ۸11۸۰ و یا دستورالعمل‌های مشابه و به شیوه مشروح در بخش‌های زیر انجام گیرد: ملاحظات عمومی نمونه‌برداری * "عملیات آزمایشگاهی ۰ محصول سرپا *‏ توان تولید جامعه فیتوپلانکتون ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- - ملاحظات عمومی عملیات صحرایی و آزمایشگاهی با توجه به حدود مطالعات» نیروی انسانی» زمان لازم و جنبه‌های اقتصادی» طرح‌ریزی می‌شود. در این طراحی لازم است نکات زیر مورد توجه قرار گیرد: * بررسی یافته‌های فیزیکی» شیمیایی و زیستی موجود به ویژه یافته‌های هیدرولوژیک باید انجام شده و بخش‌هایی که نیاز به نمونه‌برداری ماهانه و یا فصلی دارد» مشخص شود. * پس از بررسی یافته‌های موجود.ء محدوده مورد مطالعه باید طی یک بازدید صحرایی ارزیابی شود. در این بازدید. برداشت عینی از برخی عوامل موْئْر در نمونه‌برداری نظیر محدوده نمونه‌برداری» وضعیت آب در محل, مکان‌های تجمع و حرکت پلانکتون‌هاء اثر جزر و مد میسر می‌شود. ۰ به دنبال بررسی‌های انجام شده در بخش‌های فوق الذکرء روش نمونه‌برداری باید مشخص شود. - نمونه‌برداری برنامه نمونه‌برداری بر پایه ایستگاه‌های نمونه‌برداری» تواتر زمانی نمونه‌برداری» عمق نمونه‌برداری» وسایل مورد نیازه حجم نمونه‌برداری» نگهداری» انتقال و آماده سازی نمونه‌ها طرح ریزی می‌شود. ایستگاه‌های نمونه‌برداری ایستگاه‌های نمونه‌برداری باید در بالادست محل طرح و یا طرح‌ها و در پایین دست محل طرح و یا طرح‌ها به فواصل مناسبی انتخاب شود به شکلی که در محل نمونه‌برداری» آب‌ها کاملاً در هم آمیخته شده باشند. محل‌هایی که قبلاً مورد مطالعه جوامع فیتوپلانکتون‌ها قرار گرفته است» از این نظر محل‌های مناسبی‌اند. مضافاً اینکه ایستگاه‌های نمونه‌برداری باید در نقاطی انتخاب شود که به دور از هر نوع تأثیر از عوامل خارجی نظیر مخازن سدهاء سازه‌های مختلف آبی و یا آب‌های مصب, تواتر زمانی نمونه‌برداری به دلیل تغییرات کمی و کیفی فیتوپلانکتون‌ها در فصول مختلف, نمونه‌برداری‌ها باید در بهار و تابستان هر هفته یک‌بار و در پاییز و زمستان هر ماه یک‌بار انجام گیرد. اگر نیاز به نمونه‌برداری‌های بیشتری احساس می‌شود. لازم است با توجه به اهداف مطالعات» نیروی انسانی موجود و هزینه مطالعات» توجیه شود. * عمق نمونه‌برداری به دلیل اختلاط شدید آب در رودخانه و یکنواختی نسبت به عمق, نمونه‌برداری باید از زیر سطح آبء در کانال اصلی رودخانه و به دور از محل‌های پشت آب۱ انجام گیرد. اما در آب‌های ساحلی» دریاچه‌ها و تالاب‌هاء نمونه‌برداری باید در دو عمق, ۲۵ سانتی‌متر زیر سطح آب و ۲۵ سانتی‌متر بالاتر از کف صورت گیرد. 110۳ ۱۳ ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- *‏ وسایل موردنیاز وسایل مورد نیاز برای نمونه‌برداری و روش کاربری آنها طبق دستورالعمل‌های معتبری همچون (۱۹۷۳) 1-۳۸ (۱۹۹۵) ۸۳۲1۸ و غیره و یا دستورالعمل‌های مشابه باید انتخاب شود. معمولاً عمل نمونه‌برداری با توجه به وضعیت گستره آبی و اهداف موردنظر توسط بطری‌های ویژه و یا تورهای مخصوص انجام می‌گیرد. *‏ حجم نمونه‌ها حجم نمونه‌برداری به وسعت عملیات آزمایشگاهی مربوط می‌شود. در محل‌هایی که تراکم زیاد فیتوپلانکتون‌ها پیش‌بینی می‌شود. نمونه‌های یک و یا دو لیتری کافی است. ولی در ایستگاه‌هایی که تراکم پلانکتون‌ها در حد کمی است (۵۰۰ در هر میلی لیتر و یا کمتر) نمونه‌هایی با حجم شش لیتر باید در نظر گرفته شود. انتقال, نگهداری» آماده سازی نمونه‌هاء ثبت وضعیت نمونه‌برداری" به منظور انتقال نمونه‌ها به آزمایشگاه و نگهداری و آماده سازی آنها جهت شناسایی از دستورالعمل‌های معتبری می‌توان استفاده کرد که نمونه‌ای از آزها شامل ۷«ع 0۳11۷۵۲0۳۵10 ۸4011005 (۱۹۹۸) 1۳۸ می‌شود. چگونگی کار با نمونه‌ها نیز در دستورالعمل‌های 1۲1070010108 01 ۳۳۸۸/0105 و با (۸۲1۲1۸)۱۹۹۵ ذکر شده است و می‌توان از این منابع و یا دستورالعمل‌های مشابه و معتبر دیگری استفاده کرد. از نظر فراوانی و تراکم و تنوع گونه‌هاء جهت طراحی نمونه‌برداری‌های کمی مشخص می‌سازد. از این‌رو در شناسایی نمونه‌ها توصیه می‌شود» تا حتی الامکان» تا حد شناخت گونه, شناسایی صورت گیرد. بدین منظور از وسایلی نظیر میکروسکوپ اینورت" که معمولا هر سال مورد بازبینی قرار می‌گیرد و یا در دستورالعمل‌های معتبر مشابه وجود دارد. به عنوان نمونه» درمنبع (۱۹۹۵) ۸ شناسایی گونه‌ها و ثبت آنها به ترتیب زیر انجام می‌گیرد : (0 )۵ ۵ ۳۱۱0۵ ۲0۹۵۵ 0/۵ ۰ ۳۳۵۵۵ ۳۵۳۵۵0۵ [6 561/060 10۳860 , (برووامنظ +عاه ۳۵۹ ۳) ۲1۵000 اه ۱1005 - | 6 |۳1 - 2 06 م1۷۵۲ - 3 ۳۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- - تجزیه و تحلیل کمی تجزیه و تحلیل کمی فیتوپلانکتون‌ها جهت شناسایی تعداد آنها در هر گونه صورت می‌گیرد. بدیهی است که شمارش فیتوپلانکتون‌ها در واحد حجم مشخصی انجام می‌شود. بنابراین در نمونه‌برداری‌های کمی هیچ‌گاه از تور پلانکتون‌گیری استفاده نمی‌شود و از بطری‌های ویژه‌ای که بدین منظور ساخته شده است. استفاده می‌شود. براساس یک اصل مسلم و بدیمی اکولوژیک هرگاه تعداد فیتوپلانکتون‌های یک یا دوگونه در یک نمونه بیش از ۷۵ درصد کل جمعیت فیتوپلانکتون‌ها باشد. شاخص این واقعیت است که در ایستگاه نمونه‌برداری دگرگونی غیرطبیعی ناشی از آلودگی و یا اختلال به‌وجود آمده است. بنابراین شاخص مناسبی جهت مقایسه نمونه‌ها در زمان و مکان‌های مختلف است. برای تجزیه و تحلیل کمی فیتوپلانکتون‌ها می‌توان از دستورالعمل 0۲11۷0701010 ۷1011005 ویا (۱۹۷۳) ۳۳۸ یا (۱۹۹۵) ۸۲11۸ استفاده کرد. در این گونه تجزیه و تحلیل‌ها معمولاً دو شاخص زیر مدنظر قرار می‌گیرد: ۰ تعداد فیتوپلانکتون‌ها در هر میلی لیتر * تنوع گونه‌ها" و یا تعداد هرگونه به تعداد کل فیتوپلانکتون‌ها - محصول سرپا محصول سرپاء وزن توده مواد آلی است که در زمان نمونه‌برداری تعیین می‌شود. از آنجایی که محصول سرپای هریک از گروه‌های پلانکتونیک و باکتری‌ها را نمی‌توان به‌طور جداگانه اندازه‌گیری کرد در حقیقت محصول سرپاء وزن ترکیبی از انواع فیتوپلانکتون‌هاء زئوپلانکتون‌ها و باکتری‌ها می‌باشد. روش‌های رایج برای اندازه‌گیری این شاخص شامل تعیین وزن باقیمانده خشک و یا وزن بدون خاکستر در واحد حجم نمونه‌هاست. - توان تولید جامعه فیتوپلانکتون " اندازه‌گیری توان تولید در جامعه فیتوپلانکتون, نشان دهنده نرخ مصرف کربن غیرآلی در مرحله فتوسنتز است. این شاخص در ارزیابی تأثیر آلودگی‌ها و وفور مواد غذایی در جامعه آبی بسیار با اهمیت است. تعیین توان تولید جامعه فیتوپلانکتون باید به روش اکسیژن متد" براساس دستورالعمل (۱۹۹۵) ۸۳11۸ در یکی از نمونه‌ها انجام گیرد. ب - پری‌فیتون‌ها هرگونه موجودی که بر روی رسوبات بستر» سنگ‌های بستر و کناره رودخانه‌ها و آب‌های نیمه جاری» گیاهان غوطه‌ور و حتی جانوران کف زی رشد کندء پری فیتون نام می‌گیرد. این موجودات در جایی که فیتوپلانکتون‌ها و زئوپلانکتون‌ها قادر به تحمل دادبواه ۸۳ 0۵1۵6 - ۱ ات تم ۵ 510۵108 - 3 ۳۵۱۵۵ و۳۳۵۵ «ما‌صهام ماو - 1 ٩5 - 00 40 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- شرایط محیط نیستند. به دلیل چسبندگی به اشیاء موجود در منابع آبی قادر به زیستند. پری‌فیتون‌ها در زمره تولیدکنندگان اولیه هستند و قادرند مواد مغذی محلول در آب نظیر ترکیبات ازت غیرآلی و فسفات‌ها را به مواد آلی تبدیل و تکثیر نمایند. از آنجا که بسیاری از پری‌فیتون‌ها را جلبک‌های رشته‌ای" تشکیل می‌دهند. این موجودات در کانال‌های انتقال آب می‌توانند موجب خسارات و آسیب‌های جدی شوند. از طرف دیگر, تخلیه فاضلاب‌ها در آب‌های پذیرنده به دلیل برخورداری از مواد مغذی فراوان باعث تکثیر و وفور آنها در این‌گونه آب‌ها و کاهش شدید اکسیژن در محیط می‌شوند. پری‌فیتون‌ها از بهترین شاخص‌های کیفیت آب هستند و نسبت به عوامل فیزیکی و شیمیایی آب بسیار حساسند. رشد نامتعارف آنها علاوه بر کاهش میزان اکسیژن محلول میزان قلیاییت و مواد آلی آب را افزایش داده و باعث بدبوشدن و بدمزه شدن آب می‌شوند. پری‌فیتون‌ها طی مشاهدات میدانی قابل ارزیابی‌اند» چرا که در غالب اوقات در رودخانه‌های کم عمق به صورت لایه‌های قهوه ای قهوه‌ای - سبز و یا سبز بر روی مواد کف بستر قابل مشاهده هستند. در مطالعات کمیء می‌توان از بسترهای مصنوعی جهت تعیین توان تولید آنها استفاده کرد. بررسی کیفی وکمی پری‌فیتون‌ها در منابع آبی باید طبق روش (۱۹۷۲) 11۷0701010 ۵۲ ۱101۳05 و یا (۱۹۷۳) ۳۳۸ و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه و به شیوه مشروح در بخش‌های زیر انجام گیرد: ۰ نمونه‌برداری کیفی * نمونه‌برداری کمی ۰ نگهداری و آماده‌سازی نمونه‌ها ۰ تجزیه و تحلیل کیفی ۰ تجزیه و تحلیل کمی ۰ محصول سرپا *‏ توأن تولید جامعه پری فیتون - نمونه‌برداری کیفی نمونه‌برداری کیفی پری‌فیتون‌ها معمولاً یا مختص مطالعات کوتاه مدت و ارزیابی سریع زیست‌محیطی است و یا جهت تعیین حدود نمونه‌برداری‌های کمی, صورت می‌گیرد و در نقاطی که نمونه‌برداری‌های کیفی از فیتوپلانکتون‌ها و زئوپلانکتون‌ها به ۰ محل نمونه‌برداری محل‌های نمونه‌برداری, می‌تواند از بستر رودخانه و یا جداره‌های منابع نیمه راکد آب در نزدیکی محل برداشت آب و همچنین در پایین دست رودخانه‌ها و یا پیرامون محل ریزش فاضلاب در منابع نیمه راکد و به شعاع ۵ تا ۱۰ متری از نقطه ما۸ صسهامها ۴ - ۱ ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- * روش نمونه‌برداری پری‌فیتون‌ها را می‌توان با برداشت مقطع مشخصی از بستر به همراه اجزای تشکیل‌دهنده آن نظیر گیاهان غوطه‌ورء سنگ‌ها و رسوبات و سپس جداسازی موجودات چسبیده به این اجزا و یا مستقیماً با جداکردن آنها از مواد کف بستر به کمک کاردک و یا وسیله‌ای مشابه, انجام داد. حجم نمونه‌ها با توجه به کم و بیش بودن تراکم آنها بین ۵ تا ۱۰ میلی لیتر بوده و بلافاصله در ظروف مخصوص نگهداری و جهت انتقال به آزمایشگاه آماده می‌شود. - نمونه‌برداری کمی نمونه‌برداری‌های کمی حداقل باید در یک دوره یکساله با فواصل زمانی ماهانه یا فصلی» صورت گیردء بدیهی است این گونه نمونه‌برداری ویژه مطالعات گسترده و عمیق و طولانی زیست‌محیطی است. صرف‌نظر از ارزش بسیار زیاد اطلاعاتی» این نمونه‌برداری‌هاء برای کلیه رودخانه‌ها با توجه به شرایط مورفولوژیک رودخانه و همچنین وضعیت هیدرولوژیک آن کاربرد دارد. در این روش نمونه‌برداری توسط بسترهای مصنوعی ء انجام می گیرد. *‏ محل نمونه‌برداری تعیین محل نمونه‌برداری از پری فیتون از اهمیت خاصی برخوردار است» چرا که عواملی نظیر سطح آب» جریان» تلاطم؛ جزر و مد و ریخت شناسی منبع آبی» تأثیرات تعیین کننده در مکان گزینی گونه‌ها و تراکم آنها دارد. این گونه نمونه‌برداری نظیر نوع کیفی آن از نزدیکی محل برداشت آب و نزدیکی ورود فاضلاب به آب پذیرنده و همچنین از کانال‌های انتقال آب و پس از آنالیز نمونه‌های کیفی توسط کارشناس تعیین می‌شود. * تعداد نمونه‌ها به سبب دشواری‌های محتمل در نمونه‌برداری» لازم است از هر محل دو نمونه برداشت شود. ۰ تواتر نمونه‌برداری به سبب تغییرات کمی و کیفی پری‌فیتون‌ها نسبت به فصل,» نمونه‌برداری‌ها باید حداقل یک بار در هر فصل انجام گیرد. در صورت مشاهده تغییرات شدید در آب‌های پذیرنده» در فصول بهار و تابستان این عمل به صورت ماهانه انجام می‌گیرد. * روش نمونه‌برداری نمونه‌برداری با استفاده از بستر مصنوعی و بر طبق روش (۱۹۷۲) 0۳۲11۷0۲0101087۷ ۱1011005 و یا (۱۹۷۲) ۳۳۸ و یا دستورالعمل‌های مشابه باید انجام گیرد. - نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها بر اساس نوع آنالیز کیفی نمونه‌هاء روش نگهداری و آماده‌سازی نمونه‌ها متفاوتند. لذا به منظور یکدست کردن روش اقدامات لازم در این زمینه باید طبق دستورالعمل‌های معتبر نظیر (۱۹۷۲) ۲1070۳10108۷ 0۶ ۸/1011005 (۱۹۹۵) ۸۳۲1۸ (لازم به توضیح است که از چاپ‌های جدیدتر منابع فوق الذکرء حتی المقدور استفاده شود)» انجام گیرد. در رابطه با نمونه‌هایی که در قسمت نمونه‌برداری کیفی به آن اشاره شدء نیز باید به همین ترتیب عمل شود. ۱ - ۸۳۵/۵1 5005۵65 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- - تجزیه و تحلیل کیفی در تجزیه و تحلیل کیفی پری‌فیتون‌هاء توصیه می‌شود. حتی الامکان تا حد گونه عمل شناسایی انجام گیرد. در این رابطه گونه‌های شاخص اکولوزیک می‌تواند به عنوان بهترین راهنما جهت ارزیابی محیط و طراحی نمونه‌برداری‌های کمی» مورد استفاده قرار گیرد. عمل شناسایی گونه‌های جلبک‌هاء قارچهاء تک‌یاخته‌ها و روتیفرها بر طبق دستورالعمل (۱۹۷۳) ۳۳۸ (۱۹۷۲) برع 11001010 ۵1 ۱101۳005 با جاپ‌های جدیدتر آزها و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه است. به‌طور مثال معمولاً در قسمت‌های طبیعی و غیرآلوده رودخانه‌هاء بخش اعظم گونه‌های نمونه‌برداری شده متعلق به جلبک‌هاست. - تجزیه و تحلیل کمی منظور از تجزیه و تحلیل کمی پری‌فیتون‌هاء شناسایی پویایی جوامع و استحکام بخش‌های مختلف آن در مقابل تنش‌های محیطی ناشی از فعالیت‌های مربوط به عملیات ساخت و یا بهره‌برداری در پروژه‌های آب و فاضلاب است. در این رابطه تعیین دقیق تعداد ارگانیسم‌های تشکیل دهنده پری فیتون در واحد سطح موردنظر است که باید طبق دستورالعمل (۱۹۷۲) ۱121۵۵۹ 11907001010 0۲ و یا (۱۹۷۲) 3۳۳۸ و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه انجام گیرد. دو شاخص اصلی ارزیابی از این عمل حاصل می‌شود: ۰ تعداد پری‌فیتون‌ها بر میلی مترمربع * "تنوع گونه‌ها و فراوانی هریک از آنها نتایج حاصل از آنها در مقام مقایسه با نمونه‌هایی که در سری‌های زمانی و مکانی متفاوت برداشت می‌شود. ساختار اکولوژیک این جوامع و وجود و یا عدم وجود تنش در بخش‌های مختلف منابع آبی مورد استفاده و آب‌های پذیرنده را نشان می‌دهد. - محصول سرپا تولید بیولوزیکی پری‌فیتون‌ها با اندازه‌گیری وزن باقیمانده خشک و یا وزن بدون خاکستر در واحد حجم نمونه‌ها به‌دست می‌آید. تعیین وزن باقیمانده خشک باید به روش (۱۹۷۲) (ع 11۷070۳1010 0۲ ۱/01۳0۵۶5 و تعیین وزن درون خاکستر در واحد ححجم نمونه‌ها به روش (۱۹۷۳) 1:۳۸ در نمونه‌ها انجام گیردء (در صورت دسترسی به منابع معتبر دیگرء می‌توان از آزها استفاده - توان تولید جامعه پری فیتون توان تولید جامعه پری فیتون در رابطه مستقیم با مهیا بودن منابع آلی غذایی قرار دارد و از این نظر می‌توان به عنوان یک شاخص معتبر از آن استفاده کرد. معذالک, در بسیاری اوقات جامعه پری فیتون ترکیبی از رسوبات آلی و معدنی و ارگانیسم‌های زنده است. از این‌رو» تخمین میزان تولید این جامعه مستلزم جداسازی بخش‌های مختلف آن است. بنابراین تعیین این شاخص ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- در جنین شرایطی با تقریب زیادی همراه است و در مقابله با چنین محیط‌هایی کاربرد عملی چندانی ندارد. اما در غیر این صورت.» استفاده از این شا خص توصیه می‌شود. پ - ماکروفیت‌ها ماکروفیت‌ها به کلیه گیاهان آبزی و غیرآبزی پرسلولی گفته می‌شود. این گیاهان از نظر اندازه از حد میکروسکوپی تا گیاهان درشت اندام را در برمی گیرد. ماکروفیت‌ها در مطالعات ارزیابی وضعیت زیست‌محیطی موردتوجه‌اند. در رابطه با محیط‌های آبی و یا ماکروفیت‌های آبزی» این گیاهان در سه گروه متمایز زیر مورد مطالعه قرار می‌گیرند: ۰ گیاهان برآمده » ریشه این گیاهان در بستر و بقیه گیاه از آب بیرون زده است. * _گیاهان شناور"ء ریشه این گیاهان در آب غوطه‌ور و برگ‌ها بر روی سطح آب شناور است. * _گیاهان غوطه‌ور» ریشه این گیاهان در بستر قرار داشته و بقیه بخش‌های گیاه به‌طور کامل و یا قسمتی از آن در داخل آب غوطه‌ور است. لازم به یادآوری است که سه گروه گیاهان یاد شده منحصراً در منابع تأمین آب و یا آب‌های پذیرنده‌ای که به صورت رودخانه باشد دیده شده و مورد مطالعه قرار می‌گیرند. در امتداد مسیر رودخانهء رشد گیاهان آبزی در کرانه‌های بخش‌های میانی و پایین دست دیده می‌شود. استقرار» رشد و دوام این جامعه به نوع بستر» شیبء ویژگی‌های ته نشستهای کرانه‌هاء شدت جریان آب و عاقبت کیفیت شیمیایی آب متکی است. رشد این جامعه در امتداد کرانه‌های رودخانه» در سه بخش به موازات هم رخ می‌دهد. ابتداء در کنار ساحل رودخانه» گیاهان برأمده و به سوی وسط رودخانه» سپس گیاهان شناور و عاقبت دورتر از ساحل گیاهان غوطه‌ور مستقر می‌گردند. در کرانه‌هایی با شیب زیاده معمولاً گیاهان برآمده رشد نمی‌کنند و در بخش‌هایی با جریان شدید آب نیز گیاهان غوطه‌ور وجود ندارند. ماکروفیت‌ها نسبت به برخی عوامل عمده آلودگی مانند تیرگی, مواد آلیء آفت کش‌هاء املاح ازت و فسفردار» حساسیت زیادی نشان می‌دهند و از این‌رو شاخص مناسبی برای آرزیابی آثرات زیست‌محیطی در کوتاه مدت به شمار می روند. بررسی کمی و کیفی ماکروفیت‌های رودخانه باید به روش (۱۹۷۳) 1-۳۸ و یا دستورالعمل‌های مشابه و به شیوه مشروح در بخش‌های زیر انجام گیرد. * نمونه‌برداری کیفی * نمونه‌برداری کمی نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها ۰ تجزیه و تحلیل کیفی ۰ تجزیه و تحلیل کمی توده بیولوزژیکی 1116۳۵6۲59 - | 2-1۱0۵1658 15 م5۳۳۵ - 3 ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- - نمونه‌برداری کیفی این گونه نمونه‌برداری به مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی در کوتاه‌مدت اختصاص دارد و برپایه مشاهدات عینی انجام می‌گیرد. *‏ محل نمونه‌برداری محل نمونه‌برداری در محدوده‌ای است که طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در آن به اجرا در خواهد آمد. این محدوده شامل بخش‌هایی از منابع تأمین آب نظیر رودخانه و یا آب‌های ساکن است و همچنین بخش‌هایی از آب پذیرنده نظیر رودخانهء دره و یا آب‌های ساکن خواهد بود. ابعاد و فواصل ایستگاه‌های نمونه‌برداری» توسط کارشناس پس از پیمایش دقیق محدوده مورد مطالعهء تعیین می‌شود. * روش نمونه‌برداری طی پیمایش و بازدید از محل مورد مطالعه و براساس مشاهدات عینی» تراکم ماکروفیت‌ها در سه گروه زیر: - متراکم » وقتی که پوشش یکدست از ماکروفیت‌ها دیده شود. - متوسط» وقتی که رشد ماکروفیت‌ها معمول است. - تنک وقتی که ماکروفیت‌ها به صورت پراکنده و نادر دیده شود باید ارزیابی شوند و در هر گروه درصد جنس مربوطه مشخص شود و بدین ترتیب تنوع جنس‌ها در هریک از تراکم‌های یاد نمونه‌برداری در آب‌های کم عمق از گونه‌های مشاهده شده به وسیله شن کش و کاردک امکان پذیر است. ولی در آب‌های عمیق» ناگزیر باید از وسایل ویژه‌ای نظیر چنگک اکمن" برای نمونه‌برداری از گیاهان غوطه‌ورء استفاده کرد. تواتر نمونه‌برداری غالب ماکروفیت‌ها دارای چرخه رشد سالیانه‌اندء لذا تغییرات فصلی جچشمگیر در گونه‌ها و جمعیت ماکروفیت‌ها دیده می‌شود. از این‌رو باید در هر فصل یک بار نمونه‌برداری انجام گیرد و چنانکه تنها یک بار نمونه‌برداری مطرح باشد. باید این نمونه‌برداری در فصلی که حداکثر رشد رخ می‌دهد. انجام گیرد. - نمونه‌برداری کمی نمونه‌برداری کمی در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی برای تعیین گونه‌هاء حجم» تولید بیولوژیکی و نرخ رشد در واحد سطح و در نتیجه پویایی جمعیت در زمان و مکان به کار گرفته می‌شود. 6 - | 16 - 2 6 - 3 ۳۳۳۵ - 4 ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- *‏ محل نمونه‌برداری محل نمونه‌برداری در محدوده‌ای است که طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در آن به اجرا درخواهد آمد. این محدوده شامل بخش‌هایی از منابع تأمین آب نظیر رودخانه و یا آب‌های ساکن و ... است و همچنین بخش‌هایی از آب پذیرنده» نظیر رودخانهء دریا و یا آب‌های ساکن خواهد بود. ابعاد و فواصل ایستگاه‌های نمونه‌برداری توسط کارشناس پس از پیمایش دقیق محدوده مورد مطالعه تعیین می‌شود. * روش نمونه‌برداری نمونه‌برداری باید از داخل یک چارچوب؛ و یا یک نوار طولانی کم عرض" یا مساحت مشخص در محدوده انجام گیرد. مساحت موردنظر با توجه به تراکم پوشش ماکروفیت‌ها و قضاوت کارشناسانه انتخاب می‌شود. برداشت گیاهان به شیوه مشروح در بخش نمونه‌برداری کیفی امکان پذیر است. * تواتر نمونه‌برداری در هر فصل باید یک بار نمونه‌برداری انجام گیرد. - نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها باید طبق روش (0۹۷۳ ۳۳۸ و یا دستورالعمل‌های مشابه انجام شود. تجزیه و تحلیل کیفی ماکروفیت‌ها شامل شناسایی انواع گونه‌ها بر طبق دستورالعمل (۱۹۷۳) 1:۳۸ و یا دستورالعمل‌های مشابه می‌باشد. - تجزیه و تحلیل کمی و تولید بیولوژیکی تجزیه و تحلیل کمی ماکروفیت‌ها شامل تعیین "تولید بیولوژیکی" برحسب وزن باقیمانده خشک گیاهان در واحد سطح می‌باشد. تعیین "تولید بیولوژیکی باید طبق دستورالعمل (۱۹۷۳) 1:۳۸ و یا دستورالعمل‌های مشابه انجام گیرد. - توان تولید جامعه ماکروفیت‌ها تخمین تولید سالیانه ماکروفیت‌ها از طریق تغییرات در تولید بیولوژیکی آنها نسبت به زمان میسر می‌شود. بنابراین» تعیین تولید بیولوژیکی در یک چارچوب (کوادرات) در فواصل زمانی معین» برای تخمین تولید سالیانه قابل استفاده است و تغییرات این تولید را می‌توان به عوامل زیست‌محیطی از جمله آلودگی‌ها ربط داد. | - 1 2-1 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-۳-۳ جامعه جانوری در رابطه با ارزیابی جامعه جانوری نیز باید مانند ارزیابی جامعه گیاهی عمل کردء بدین صورت که ابتدا نوع جوامع و توزیع جغرافیایی آنها در محدوده منابع تأمین آب و همچنین آب پذیرنده و در امتداد مسیر آن مشخص شودء سپس گونه‌های متشکله این جوامع و تراکم فراوانی این گونه‌ها معین شود. جامعه جانوری منابع تأمین آب و همچنین آب پذیرنده عمدتاً در گروه‌های زیر طبقه‌بندی می‌شوند: ۰ زئوپلانکتون‌ها ۰ کفزیان" ماهی‌ها" بررسی کمی و کیفی جوامع فوق به منظور راهنمایی گروه مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی در بخش‌هایی که در پی خواهد آمدء شرح داده شده است. در این بررسی‌ها ملاحظات کلی ارائه شده در بخش ۷ «تنظیم برنامه پایش زیست‌محیطی» در استاندارد حاضر لازم است در نظر گرفته شود. الف - زئوپلانکتون‌ها زئوپلانکتون‌ها در زنجیره غذایی پس از فیتوپلانکتون‌ها قرار دارنده به عبارت دیگر زئوپلانکتون‌ها از فیتوپلانکتون‌ها تغذیه کرده و خود غذای رده‌های بالاتر را تشکیل می‌دهند. بدین ترتیب انرژی از قاعده هرم غذایی به سایر سطوح تروفیک" انتقال یافته و مواد غذایی در دسترس رده‌های بالای زنجیره غذایی و گونه‌های بزرگتر نظیر کف زیان و ماهیان قرار می‌گیرد. چنانکه در بخش "فیتوپلانکتون‌ها" ذکر شدء ارزیابی جامعه زئوپلانکتون در منابع تأمین آب نظیر رودخانه‌ها و دریاها و همچنین آب‌های پذیرنده مانند رودخانه‌ها و دریا و آب‌های ساکن (دریاچه‌هاء تالاب‌ها و ...) نیز بدون نمونه‌برداری» شناسایی و تعیین کیفی و کمی مقدورست. بنابراین» در طرح‌هایی با وسعت محدود و یا در مواردی که مدت زمان مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی در حد بسیار کوتاهی است. باید از دیگر شاخص‌ها در مطالعات ارزیابی سود جست. در مورد طرح‌های گسترده آب و فاضلاب و به ویژه در مورد منابع تأمین آب و یا منابع پذیرنده‌ای نظیر رودخانه‌هایی که از نظر برخی گونه‌های آبزی اقتصادی اهمیت دارندء بررسی پلانکتون‌هاء باید به دقت انجام گیرد و در مطالعات آرزیابی زیست‌محیطی به کار گرفته شود. بررسی کمی و کیفی زئوپلانکتون‌های رودخانه باید به روش (۱۹۷۲) ۷ع1010ط1۷070] 0۲ ۸/0105 (۱۹۷۲) 0۳۸ (۱۹۹۲۳) ۸۲1۸ و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه به شیوه مشروح در بخش‌های زیر انجام گیرد: ۳-0005 2 - 05 3 - 65 4 - 1۳۵۳۱۵ ]6۵[ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ تجزیه و تحلیل کیفی ۰ محصول سرپا *‏ توان تولید جامعه زئوپلانکتون‌ها - ملاحظات عمومی ملاحظات عمومی در رابطه با ارزیابی جامعه زئوپلانکتون منابع تأمین آب و آب‌های پذیرنده فاضلاب, عیناً همانند جامعه فیتوپلانکتون» مشروح در بند الف بخش ۱-۱-۲-۱-۳ می‌باشد. - نمونه‌برداری برنامه نمونه‌برداری بر پایه تواتر نمونه‌برداری» ایستگاه‌های نمونه‌برداری» عمق نمونه‌برداری» وسایل موردنیاز؛ ححم موردنیاز جهت نمونه‌هاء نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها طراحی می‌شود. ۰ تواتر نمونه‌برداری محل (ایستگاه‌های) نمونه‌برداری و عمق نمونه‌برداری عیناً مانند آنجه که در مورد فیتوپلانکتون‌هاء بند الف بخش ۱-۱-۲-۱-۳ ذکر شد. باید برنامه‌ریزی شود. *‏ وسایل مورد نیاز وسایل مورد نیاز برای نمونه‌برداری و روش کاربری آنها طبق دستورالعمل (۱۹۷۳) 12۳۸ و یا (۱۹۹۵) ۸۳11۸ و یا (۱۹۷۲) 11۷۵01010 ۵1 ۱۷11۵۵۶5 و با دستورالعمل‌های معتبر مشابه ویژه زئوپلانکتون‌ها باید انتخاب شود. معمولاً نمونه‌برداری توسط بطری‌های ویژه و یا تورهای مخصوص با توجه به اندازه گونه‌ها انجام می‌گیرد. حجم نمونه‌ها ححم نمونه‌ها برحسب اهداف مطالعات متغیر است. در مورد منابعی نظیر رودخانه‌های کوجچک., برداشت نمونه‌های سطحی به حجم ۲۰ لیتر پس از صاف کردن از تور شماره ۲۰ (۰/۰۷۶۲ ۱۷۵۱ ۲۰ ۷) برای ارزیابی اطمینان بخش زئوپلانکتون‌ها کافی است. در مورد منابعی نظیر رودخانه‌های عمیق زیر آب» و یا دریاچه‌هایی با عمق بیش از ۶ متر» برداشت نمونه‌های زیرسطحی افقی توسط تورهای ویژه زئوپلانکتون» به حجمی معادل ۱/۵ متر مکعب و در نمونه‌برداری زیرسطحی مایل به کمک تورهای ویژه پلانکتون» به حجمی معادل ۵ متر مکعب در هر نمونه‌برداری نیاز است. نگهداری نمونه‌هاء آماده سازی نمونه‌هاء ثبت وضعیت نمونه‌برداری برای نگهداری, آماده سازی و ثبت وضعیت نمونه‌برداری زئوپلانکتون‌ها باید از دستورالعمل (۱۹۷۳) ۳۳۸ (۱۹۹۵) ۸۳11۸ و یا چاپ‌های جدیدتر این مراجع و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه استفاده کرد. ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- - عملیات آزمایشگاهی اقداماتی که در آزمایشگاه باید بر روی نمونه‌ها انجام گیرد.ء در دستورالعمل (۱۹۷۳) ۳۳۸ و یا (۱۹۹۵) ۸۳11۸ مشخص شده‌اند. این دستورالعمل‌ها و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه باید به کار گرفته شود. - تجزیه و تحلیل کیفی منظور از تجزیه و تحلیل کیفی, شناخت اولیه از ساختار اکولوژیک سیستم است بدین منظور شامل شناسایی انواع زئوپلانکتون‌ها در نمونه‌ها می‌شود که حتی المقدور باید تا حد گونه به کمک میکروسکوپ انجام گیرد. روش شناسایی در دستورالعمل (۱۹۷۳) 1:۳۸ و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه باید به کار گرفته شود. در شمارش گونه‌هاء به منظور مقایسه نسبی فراوانی آنهاء طبقه‌بندی زیر می‌تواند کاربرد داشته باشد. فراوانی نسبی درصد گونه در مجموع نمونه فراوان" ۶ خیلی متداول " ۳۰-۰ متداول " ۵-۰ اتفاقی " ۱-۵ نادد " ۱ - تجزیه و تحلیل کمی تجزیه و تحلیل کمی میزان زئوپلانکتون در نمونه‌هاء معمولاً در مطالعات بیش از یکسال جهت شناسایی دینامیک جوامع زئوپلانکتونیک در زمان کاربرد داردء بدین منظور تعیین تعداد زئوپلانکتون‌ها در واحد حجم براساس شناسایی گونه‌هاء انجام می‌گیرد. روش تجزیه و تحلیل کمی زئوپلانکتون‌ها باید طبق دستورالعمل‌های زیر و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه انجام یا جاپ‌های جدیدتر ( ۱۹۷۲) 0۶۲1۷۵۲۵010۵۷ ۱/۱۳۵۹ یا چاپ‌های جدیدتر (۱۹۷۲) 1۳۸ یا جاپ‌های جدیدتر (۱۹۹۵) ۸۳۲1۸ دو شاخص عمده زیر از این تجزیه و تحلیل حاصل می‌شود: ۰ شناسایی و شمارش تعداد زئوپلانکتون در متر مکعب ۰ تنوع گونه‌ها در مقایسه نمونه‌های سری‌های زمانی و مکانی مختلف, این دو شاخص کاربرد وسیع دارد. 1-۵ 2-۷۵۳۷ 3-5 [00025102 - 4 6 - 5 ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- - محصول سرپا میزان مواد آلی در بدن زئوپلانکتون‌های موجود در یک واحد حجم برحسب گونه‌های موجود بسیار متفاوت است. بنابراین» برای تعیین محصول سرپای زئوپلانکتون» شاخص میزان مواد آلی خشک در واحد حجم آب نمونه‌ها و یا وزن باقیمانده خشک در واحد حجم نمونه‌ها است. تعیین وزن باقیمانده خشک در واحد حجم نمونه‌ها می‌تواند به روش (۱۹۷۳) ۳۸ انجام گیرد. - توان تولید زئوپلانکتون‌ها مطالعات مربوط به تعیین توان تولید معمولاً برای جوامعی به کار می‌رود که از تنوع گونه‌ای برخوردار نیستند چرا که برای تخمین توان تولیده این عمل برای هریک از گونه‌های تشکیل دهنده جوامع به صورتی مجزاء آنجام می‌گیرد و سپس با جمع‌بندی آنها توان کلی جامعه محاسبه می‌شود. بنابراین این مطالعات هنگامی کاربرد می‌یابد که منابع تأمین آب و یا آب‌های پذیرنده تحت تأثیر فاضلاب دچار آلودگی‌های مزمن شده باشد و در غیر این‌صورت کاربرد آن ضروری نیست. ب - کف‌زیان (بی مهرگان آبزی) کف‌زیان و یا بی‌مهرگان آبزی» شامل کلیه جانورانی که با چشم دیده می‌شوند و تمام دوران حیات و یا بخشی از آن را در بستر و یا روی بستر اکوسیستم‌های آبی می‌گذرانند. می‌باشند. بستر ممکن است رسوبات کفء گیاهان غوطه‌ور» سنگریزه‌هاء قلوه سنگ‌هاء جلبک‌های رشته‌ای و یا سایر اجسام غوطه‌ور در کف اکوسیستم‌های آبی باشد. گونه‌های تشکیل دهنده این جوامع» توزیع و فراوانی آنها در زمان و مکان با تغییرات فصل به شدت دگرگون می‌شود. برخی از گونه‌های این جامعه دارای ارزش اقتصادی است (صدف‌ها). این جامعه در اکوسیستم‌های آبی از تغییرات کیفی و کمی آب. به شدت تأثیر می‌گیرد. از این‌رو» تغییرات کمی و کیفی آنها شاخص مناسبی برای آرزیابی شدت تغییرات و آلودگی‌ها می‌باشد. گونه‌های کف زی به دلیل تحرک محدود. به ویژه در شناسایی آلودگی‌های حاد و غیر مزمن اهمیت زیادی دارند. ارزیابی جامعه بی‌مهرگان آبزی در اکوسیستم‌های آبی با نمونه‌برداری» شناسایی و اندازه‌گیری‌های کمی مقدور می‌شود. بنابراین» در مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی با فرصت کم باید همراه با شاخص‌های دیگر مورد استفاده قرار گیرد. بررسی کمی و کیفی کف زیان باید از طریق دستورالعمل‌های زیر انجام گیرد: یا جاپ‌های جدیدتر ( ۱۹۷۲) 0۶1107010108۷ ۱11۵۵۵ یا چاپ‌های جدیدتر (۱۹۷۲) ۳۳۸ یا چاپ‌های جدیدتر (۱۹۹۵) ۸۲11۸ در این رابطه می‌توان از چاپ‌های جدیدتر و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه نیز استفاده کرد.ء این بررسی‌ها به شیوه مشروح در بخش‌های زیر انجام می‌گیرد: * نمونه‌برداری ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ تجزیه و تحلیل کیفی ۰ تجزیه و تحلیل کمی ۰ محصول سرپا ۰ توان تولید جامعه کف زیان - نمونه‌برداری برنامه نمونه‌برداری بر پایه تواتر نمونه‌برداری» محل یا ایستگاه نمونه‌برداری» عمق نمونه‌برداری وسایل موردنیازء حجم نمونه‌برداری» نگهداری نمونه‌ها و آماده سازی نمونه‌ها طراحی می‌شود. *‏ تواتر نمونه‌برداری به سبب تغییرات کیفی و کمی این جامعه نسبت به فصول سال» نمونه‌برداری باید در هر فصل یک بار انجام گیرد. نمونه‌برداری بیشترء با توجه به اهداف مطالعات» نیروی انسانی موجود و همجنین هزینه مطالعات باید توجیه شود. * محل (ایستگاه) نمونه‌برداری محل نمونه‌برداری باید با توجه به جنبه‌های آماری گونه‌ها انتخاب شود به شکلی که نمونه‌های برداشته شده معرف کل منطقه نمونه‌برداری باشد. از این‌روء نمونه‌برداری می‌تواند به صورت تصادف آماری" در نقاط مختلف بستر و یا به صورت برش مقطعی " در یک مقطع از رودخانه یا از پهنه‌های آب‌های نیمه ساکن و ساکن انجام گیرد. انتخاب محل نمونه‌برداری از اهمیت خاصی برخوردار است و لذاء توصیه می‌شود این عمل توسط کارشناسان متخصص و مجرب انجام گیرد. چرا که عوامل محیط زیست طبیعی مانند کیفیت بستر» جریان آب» عمق و کیفیت آب باید در انتخاب محل نمونه‌برداری در نظر گرفته شودء زیرا در توزیع گونه‌های این جامعه در بستر آب‌های جاری و راکد تأثیری به سزا دارد. بررسی عوامل و روش نمونه‌برداری باید طبق دستورالعمل‌های زیر و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه انجام گیرد. یا جاپ‌های جدیدتر ( ۱۹۷۲) 0۶۳1۵۲۵۵۱۰۵۷ ۱/۱۰۵۹ یا چاپ‌های جدیدتر (۱۹۷۲) 1۳۸ یا جاپ‌های جدیدتر (۱۹۹۵) ۸۳۲1۸ *‏ نوع نمونه‌برداری نمونه‌برداری به دو نوع متفاوت زیر انجام می‌گیرد: - نمونه‌برداری کیفی -‏ نمونه‌برداری کمی 1-۳-0 2-1 ۴۶ -------- صفحهٔ بعد -------- نمونه‌برداری کیفی برای شناخت گونه‌ها و جمع‌آوری اطلاعات در مورد فراوانی تقریبی آنهاست که سیمای کلی محیط را ترسیم کرده و پایداری گونه‌های جمع‌آوری شده را نسبت به عوامل بیرونی محیط زیست نظیر انواع آلودگی‌ها و یا وفور مواد آلی روشن می‌سازد. نمونه‌برداری کمی برای اندازه‌گیری توده زیستی در واحد سطح برای انواع بی مهرگان آبزی است. انجام نمونه‌برداری‌های کمی در سری‌های زمانی و مکانی این امکان را به وجود می‌آورد تا ترکیب گونه‌هاء فراوانی آنها و توزیع فضایی و زمانی گونه‌ها در محیط‌های مورد مطالعه مشخص شود. انتخاب هریک از این دو روش و یا کاربرد همزمان هر دو به نوع مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی بستگی دارد که در بخش‌هایی که در پی خواهد آمد بدازها اشاره شده است. * عمق نمونه‌برداری نمونه‌ها معمولاً از بستر برداشت می‌شود و برحسب نوع نمونه‌برداری وسایل به‌کار گرفته شده برای نمونه‌برداری متفاوت خواهد بود که در منبع (۱۹۷۳) ۳:۳۸ مشخص شده است. *‏ وسایل مورد نیاز وسایل مورد نیاز برای نمونه‌برداری و روش کاربری آنها به تفکیک نوع نمونه‌برداری و محل نمونه‌برداری طبق دستورالعمل‌های زیر و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه باید انتخاب شود. یا جچاپ‌های جدیدتر ( ۱۹۷۲) 0۶11۵0۵۱۵۵۷ ۱1۱۰۵۵ یا جاپ‌های جدیدتر (۱۹۷۳) ۲۳۸ یا جاپ‌های جدیدتر (۱۹۹۵) ۸711۸ ۰ نگهداری, آماده سازی نمونه‌ها برای نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها باید از همان دستورالعمل‌های مندرج در بند فوق و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه استفاده کرد. - عملیات آزمایشگاهی اقداماتی که در آزمایشگاه باید بر روی نمونه‌ها انجام گیرد در دستورالعمل‌های مندرج در بندهای فوق و یا دستورالعمل‌های مشابه موجود است و باید براساس آنها انجام گیرد. - تجزیه و تحلیل کیفی تجزیه و تحلیل کیفی بی مهرگان آبزی شامل شناسایی انواع و شمارش تعداد آنهاست. این شناسایی به تخصص و تجربه زیست شناس, امکانات آزمایشگاهی و مهمتر از همه منابع در دسترس,» جهت شناسایی گونه‌ها بستگی دارد. روش شناسایی در دستورالعمل (۱۹۷۳) 1-۳۸ و یا دستورالعمل‌های مشابه باید به کار گرفته شود تا شناسایی در حد جنس و گونه میسر شود. ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- - تجزیه و تحلیل کمی تحزیه و تحلیل کمی باید طبق دستورالعمل‌های (۱۹۷۲) «(ع 1170۳01010 0۲ ۸/0105 (۱۹۷۳) ۳۳۸ انجام گیرد. هدف از تعداد هرگونه در واحد سطح و یا واحد حجم نمونه *‏ تنوع گونه‌ها کاربرد این دو شاخص در آرزیابی اثرات زیست‌محیطی با مقایسه نتایج تجزیه و تحلیل کمی نمونه‌هایی که در زمان و مکان‌های مختلف برداشت شده است. بسیار حائز اهمیت است. - محصول سرپا توده زنده بی مهرگان ابزی توسط اندازه گیری وزن انها در واحد سطح نمونه‌ها مشحص می‌شود. تعیین میزان توده بیولوژ یک باید به روش‌های زیر و یا دستورالعمل‌های مشابه انجام گیرد: یا جاپ‌های جدیدتر ( ۱۹۷۲) 0۶11۵۲۵۵۱۰۵۷ ۱/۱۰۵۵ یا چاپ‌های جدیدتر (۱۹۷۳) ۲:۳۸ یا جاپ‌های جدیدتر (۱۹۹۵) ۸۲11۸ - توان تولید جامعه کف زیان توان تولید بیولوژیک» نرخ تولید مواد آلی نسبت به زمان را نشان می‌دهد. در طرح‌های آب و فاضلاب از آنجایی که ورود فاضلاب به پهنه‌های آبی محیط طبیعی همراه با مقادیر بالایی از مواد آلی است که در نتیجه اکسیداسیون تبدیل به مواد غیرآلی" می‌شود و در دسترس گیاهان محیط قرار می‌گیرد. تعیین توان تولید بیولوژیک در آب‌های پذیرنده می‌تواند وجود انواع آلودگی‌های از نوع آلی را مشخص سازد. استفاده از منابع زیر جهت تعیین توان تولید بیولوژیک بی مهرگان توصیه می‌شود. (۱۹۷۲) 01۲1120۲0010۷ ۱11۳0۵۹5 ۳۳۸ )۱۹۷۳( پ - ماهی‌ها ماهی‌ها در بخش فوقانی هرم غذایی اکوسیستم‌های آبی قرار دارند» بنابراین تغییرات در وضعیت سطوح پایین تر هرم بر اثر آلودگی» در فراوانی» ترکیب گونه‌ای و بالاخره وضعیت جمعیت ماهی‌ها تأثیر بر جای می‌نهد. با این وجود. در برخی موارد ماهی‌ها حساسیت بیشتری نسبت به تغییرات کیفی آب بر اثر آلودگی از خود نشان می‌دهند. در حالیکه در سطوح تحتانی هرم | 06 ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- برخی تغییرات در پارامترهای فیزیکی و شیمیایی اکوسیستم‌های آبی ممکن است موجب کم شدن برخی از گونه‌ها و در نتیجه تغییر در ترکیب گونه‌ای شود و در برخی موارد تغییرات شدید ممکن است سبب مرگ و میر ماهی‌ها در سطح وسیع شود. بررسی صحرایی و آزمایشگاهی ماهی‌ها شامل شناخت گونه‌هاء تعیین فراوانی» توزیع برحسب اندازه و سن» نرخ رشد و باروری می‌باشد. تجزیه وتحلیل این ویژگی‌ها منوط به داشتن آگاهی کافی از تاریخچه زیست گونه به ویژه تخم ریزی, مهاجرت‌های فصلی» ارتفاع پهنه آبی از سطح دریاهای آزاده دما و جریان آب و تغییرات شبانه روزی زیستگاه‌هاست. بدون درنظر گرفتن عوامل یاد شده ارتباط ویژگی‌های گونه‌ها به آلودگی‌های تحمیل شده به اکوسیستم آبی (رودخانه» دریاچه» دریا و ...) مقرون به صحت نخواهد بود. بررسی کیفی و کمی ماهی‌ها باید به روش (۱۹۹۵) ۸11۸ و (۱۹۷۳) 1:۳۸ و یا دستورالعمل‌های مشابه و به شیوه مشروح زیر انجام گیرد: * نمونه‌برداری - نمونه‌برداری برنامه نمونه‌برداری بر پایه تواتر نمونه‌برداری» محل نمونه‌برداری» عمق نمونه‌برداری» وسایل موردنیازء نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها طرح ریزی می‌شود. ۰ تواتر نمونه‌برداری به دلیل تغییرات کیفی و کمی این جامعه در فصول مختلف سال باید نمونه‌برداری در هر فصل یک بار انجام گیرد. در صورت وقوع حوادث غیرمترقبه نظیر طغیان‌های سیلابی در رودخانه‌ها و یا نشت اتفاقی آلودگی‌ها در پهنه‌های آبی جاری و راکدء باید پس از پایان حادثه یک بار از محل‌های تعیین شده نمونه‌برداری انجام گیرد. *‏ محل نمونه‌برداری محل نمونه‌برداری در محدوده‌ای است که از طرح‌های آب و فاضلاب چه در بخش تأمین آب و چه در بخش آب‌های پذیرنده تأثیر می‌گیرد. این کار با کمک کارشناسان با تجربه و متخصص امکان‌پذیر است. در هر حال محل‌های نمونه‌برداری باید با وسایل نمونه‌برداری و اهداف بررسی مطابقت کامل داشته باشد. *‏ نوع نمونه‌برداری نمونه‌برداری از جامعه ماهیان معمولاً به دو صورت انفعالی! و فعال" انجام می‌گیرد. در نمونه‌برداری انفعالی» وسایل نمونه‌برداری نظیر تورهای ماهیگیری در محل نمونه‌برداری ثابت است ولی در نمونه‌برداری فعال,» بخش‌های موردنظر از | - ۳۵9۹1۷6 5۵۳8 2 - ۸۵۱۷۵ 5۵8 ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- اکوسیستم آبی از طریق شیوه‌هایی نظیر الکتروشوک (ماهیگیری توسط ایجاد جریان الکتریسیته) و یا تورهای دستی و همچنین مواد شیمیایی مورد نمونه‌برداری قرار می‌گیرد. انتخاب نوع نمونه‌برداری باید با توجه به وسایل نمونه‌برداری در دسترس و همچنین کاربری نتایج برای تجزیه و تحلیل کمی و کیفی طبق توصیه‌های (۱۹۷۳) ۳۳۸ و (۱۹۹۵) ۸۳11۸ انجام گیرد. *‏ عمق نمونه‌برداری عمق نمونه‌برداری بستگی به نوع وسایل نمونه‌برداری دارد. لازم است طبق توصیه‌های (۱۹۷۳۲) ۲۳۸ و (۱۹۹۵) ۸۳11۸ در خصوص وسایلی که عامل عمق در کاربری آنها مور است. عمل شود. *‏ وسایل مورد نیاز وسایل مورد نیاز برای نمونه‌برداری و روش کاربری آنها به تفکیک نوع نمونه‌برداری طبق دستورالعمل (۱۹۷۳) ۳۳۸ و (۱۹۹۵) ۸۲11۸ و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه باید انتخاب شود. نگهداری؛ آماده سازی نمونه‌ها برای نگهداری و آماده سازی نمونه‌ها باید از دستورالعمل (۱۹۷۳) ۳۳۸ و (۱۹۹۵) ۸۲11۸ و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه استفاده کرد. ثبت عملیات نمونه‌برداری و علامت گذاری به ویژه باید طبق دستورالعمل‌های ییاد شده و یا دستورالعمل‌های مشابه انجام گیرد. اقداماتی که باید بر روی نمونه‌ها انجام گیرد در دستورالعمل (۱۹۷۳) ۳۸ و (۱۹۹۵) ۸711۸ و یا دستورالعمل‌های معتبر مشابه مشخص شده‌اند که می‌توان از آزها استفاده کرد. - تجزیه و تحلیل کیفی تحزیه و تحلیل کیفی ماهی‌ها باید طبق دستورالعمل (۱۹۷۳) ۳۳۸ و (۱۹۹۵) ۸۲11۸ و با دستورالعمل‌های معتبر مشابه انجام گیرد. حاصل این تجزیه و تحلیل اطلاعات زیر خواهد بود: * "فهرست گونه‌های موجود * _توزیع گونه‌ها نسبت به مکان و زمان (فصل) * وضعیت زیستگاه‌هاء فصل تخم ریزی,» مکان‌های تخم‌ریزی * وضعیت عمومی بدن در رابطه با بیماری‌ها و ناهنجاری‌های مختلف کلیه گونه‌ها باید شناسایی شوندء ولی گونه‌های زیر به ویژه باید مورد توجه قرار گیرند: ۰ گونه‌های نادر و یا در خطر انقراض -------- صفحهٔ بعد -------- * گونه‌های مهاجر کاتادروم" و آنادروم" *‏ گونه‌های دارای ارزش تجاری و یا ارزش ماهیگیری تفریحی *‏ گونه‌های لازم برای حفظ گونه‌های تجاری و یا تفریحی - تجزیه و تحلیل کمی تجزیه و تحلیل کمی باید طبق دستورالعمل (۱۹۷۳) 1:۳۸ و (۱۹۹۵) ۸۳11۸ بر پایه طول» وزن و تعیین سن ماهی‌ها انجام گیرد. این تجزیه و تحلیل شامل تعیین تعداد ماهی‌ها برحسب طول آنها و تعیین رابطه طول با سن ماهی‌هاست. بررسی حلقه‌های ایجاد شده برروی فلس ماهی‌ها و یا بخش‌های استخوانی گوش ماهی منعکس کننده رشد ماهی‌ها طی فصول و یا تأثیر عوامل زیست‌محیطی, محدودکننده رشد آنهاست. مقایسه میزان ماهی‌های به دام افتاده در هر بار نمونه‌برداری نیز به صورت تقریبی قابل استفاده برای تعیین میزان فراوانی ۲-۲-۱-۳ اکوسیستم خشکی دامنه بررسی عوامل زیستی اکوسیستم خشکی در رابطه با طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب به وسعت این‌گونه طرح‌ها مربوط می‌شود. زیرا چنانکه در بخش‌های پیشین گفته شدء اکوسیستم خشکی از یکسو از اکوسیستم‌های آبی تأثیر پذیرفته و از سوی دیگرء, متقابلاً بر اکوسیستم آبی تأثیر برجای می‌نهد. حوضه آبریز رودخانه‌ها و دریاچه‌ها و تالاب‌ها و ... از چند کیلومتر مربع تا چندهزار کیلومتر مربع متغیرند. بنابراین از دیدگاه زیست‌شناسی» برحسب پراکندگی گونه‌های گیاهی و وسعت قلمرو فیتواکولوژیک گونه‌های جانوری» باید در محدوده معینی از حوضه آبریز که محل اجرای طرح و یا طرح‌ها در آن قرار دارد بررسی اکولوزژیکی خشکی انجام گیرد. در چنین محدوده أی» برخی از گونه‌های جانوری واقع در اراضی پیرامونی از نظر منابع غذایی و زیستگاهی به اکوسیستم‌های آبی متکی هستند که بر اثر اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها تأثیر می‌پذیرند. سایر گونه‌های غیروابسته در محدوده نیز به سبب وجود ساخت و سازها در قلمرو زیستگاهی آنهاء ممکن است در مراحل اجرا و بهره‌برداری تحت تأثیر واقع شوند. شناخت سیستم اکولوژیک خشکی از نظر زیست شناسی در محدوده موردنظر مستلزم بررسی اطلاعات گردأوری شده در رابطه با محیط غیرزنده (فیزیکی و شیمیایی) مشروح در بخش ۳ می‌باشد. در پرتو این اطلاعات می‌توان جامعه گیاهی (فلورا) و جامعه جانوری (فونا) در آن محدوده را بررسی کرده و در نتیجه شاخص‌های تأثیرپذیر را معین کرد. عوامل عمده زیست شناسی دی‌مدخل در اکوسیستم خشکی در محدوده یاد شده» در بخش‌های زیر تجزیه و تحلیل شده‌اند: ۱- گونه‌های مهاجر کاتادروم» گونه‌هایی هستند که تمام یا بخش اعظم زندگی خود را در رودخانه سپری می‌کنند و برای تخم‌ریزی به دریا می‌روند نظیر مارماهی. ۲گونه‌های مهاجر آنادروم» گونه‌هایی هستند که تمام یا بخش اعظم زندگی خود را در دریا سپری می‌کنند و برای تخم ریزی به رودخانه مهاجرت می‌کنند مانند ماهی سفید و یا ماهیان غضروفی. ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-(-۱-۳-۳ جامعه گیاهی (فلور) جامعه گیاهی در اراضی پیرامونی آکوسیستم‌های آبی در رابطه با فرسایش» سیل‌خیزی, مرداب‌ها و تالاب‌های ساحلی ایستگاه‌های گونه‌های جانوری و اتکاء این گونه‌ها به این جامعه» تأثیر پوشش گیاهی و اراضی جنگلی بر کیفیت آب رودخانه و دریاچه بر اثر جریان‌های سطحی و بالاخره الگوی مهاجرت گونه‌های جانوری قابل بررسی است. عوامل متشکله این جامعه در نوع کشت در این اراضی و وسعت آنها باید مشخص شود. الگوی کشت و دوره کشت نیز باید تشریح شود. چرا که ممکن است و کاربری اراضی ایحاد شود. ب - جنگل‌های اراضی پست! وسعت آراضی تحت پوشش و همجنین گونه‌های غالب در این جنگل‌ها باید مشخص شود. تراکم درختان با قطر کمتر از ۶ اینچ بر حسب تعداد در هر هکتار و همچنین درصد درختان با قطر بیش از ۱۶ اینچ باید تعیین شود. تواتر سیل گیری بخش ۰ : ۲ پ - جنگل‌های اراضی مرتفع 8 س ۰ ۳. ۴ ت - درختان و درختچه‌های اراضی باز انواع غالب گونه‌ها و همچنین تراکم آزها برحسب درصد پوشش اراضی باید تعیین شود. ث - نباتات علفی* اراضی باز انواع غالب این گونه نباتات و همچنین تراکم آزها برحسب درصد پوشش اراضی باید تعیین شود. ۳۵۳۵۵ 10۷1۵۵ -| ۵۵1۵ 17010۵0 - 2 5۳۵ - 3 4٩ - 006 ]08 ۳1۵5 ۲167۳۵060۷۶ - 5 15۲ -------- صفحهٔ بعد -------- چ - گونه‌های نادر و یا در خطر انقراض گونه‌های گیاهی که در فهرست سازمان حفاظت محیط زیست ایران به عنوان گونه‌های نادر و یا در خطر انقراض از آنها یاد شده باید شناسایی شده و تراکم آنها در محدوده» مشخص شود. ۳-۳-۳-۳ جامعه جانوری (فونا) جامعه جانوری در اراضی پیرامونی اکوسیستم‌های آبی در رابطه با تأثیرپذیری گونه‌ها از اجرا و بهره‌برداری» حفظ تنوع گونه‌ها حفظ الگوی مهاجرت» حفاظت از زیستگاهها و بالاخره حمایت از گونه‌های نادر و یا در خطر انقراض قابل بررسی است. عوامل متشکله این جامعه در بخش‌های زیر مشخص شده است : الف - پستانداران گیاهخوار ! گونه‌های غالب این پستانداران باید شناسایی شده و تعداد این‌گونه پستانداران در محدوده برآورد شود. دام‌های اهلی قابل شمارش هستند ولی پستانداران وحشی در چند حد زیر از نظر کمی آرزیابی می‌شوند: فراوان " : ۳ تا ۵ مورد در طول روز دیده می‌شوند و یا همین تعداد آثاری از فعالیت حیاتی آنان در محدوده مشاهده می‌شود. خیلی متداول" : تا ۲ مورد در طول روز دیده می‌شوند و یا به همین تعداد آثاری از فعالیت حیاتی آنان در محدوده مشاهده می‌شود. نسبتاً متداول" : یک مورد و یا بیشتر در طی چندین روزدیده می‌شوند و یا به دام می‌افتند. غیرمتداول" : یک مورد و یا بیشتر در طی چندین فصل دیده می‌شوند و یا به دام می‌افتند. نادر" : بدون جستحوی فرآوان دیده نمی شوند و یا یک یا دو مورد در طول سال ممکن است دیده شوند. 1 را اه مه ۷ ب - پستانداران گوستخوار این گونه پستانداران به شیوه مشروح در بخش پستانداران گیاهخوار می‌باشد. ی پ - دوزیستان گونه‌های غالب باید شناسایی شده و تعداد این گونه‌ها در محدوده برآورد شود. این براورد به شیوه زیر میسر است: فراوان : بیش از ۳۰ عدد طی چند ساعت جستجو دیده می‌شوند. | - 716701۷۵۲۵۷۶ [8 2 - 1 3-0 4 - ۳۵۱۳۱۷ ۲) 5-3 6 - 6 7 - ۲۹۲۱۷۵۲۵۲۶ ۲/1۵1۵ [٩ 8 - ۸۱0 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- نسبتاً متداول : ۵ تا ۱۹ عدد طی چند ساعت جستجو دیده می‌شوند. غیرمتداول : تنها چند عدد طی چندین بار جستجو دیده می‌شوند. نادر : تنها یکی دو تا در چندین فصل ظاهر می‌شوند. تن - خزندگان ! گونه‌های غالب باید شناسایی شده و تعداد این گونه‌ها در محدوده برآورد شود. این برآورد به شیوه زیر میسر می‌شود: فراوان : ۱۰ عدد و یا بیشتر طی یک روز جستجو در محدوده دیده می‌شوند. معمول : یک عدد و یا بیشتر طی یک روز جستجو در محدوده دیده می‌شوند. ث - پرندگان شکاری ۲ این نوع پرندگان در خشکی زندگی می‌کنند و از نظر غذاییء برای انسان قابل استفاده می‌باشند. از این‌رو توسط انسان شکار می‌شوند. معمولاً زیستگاه این پرندگان با زیستگاه غالب خزندگان» پستانداران کوچک و سایر پرندگان آوازخوان" مشترک است. لذاء وجود این نوع پرندگان دلالت بر پایداری زیست‌محیطی دارد. گونه‌های غالب این پرندگان باید شناسایی شوند و تعداد آنها در محدوده برآورد شود این برآورد به شیوه زیر میسر می‌شود: فراوان : ۲۰ عدد و یا بیشتر طی یک روز جستجو دیده می‌شوند. معمول : ۱ تا ۲۰ عدد طی یک روز جستجو دیده می‌شوند. غیرمعمول : ۱ تا ۵ عدد طی یک روز جستجو دیده می‌شوند. برخی روزها به هیچ وجه دیده نمی شوند. کمیاب : تنها چند عدد هر چند ماه یک بار دیده می‌شوند. این پرندگان از محدوده به عنوان زیستگاه به صورتهای زیر استفاده می‌کنند: *‏ زیستگاه موقت زمستانی به صورت گذرا در مهاجرتهای بهاره و پاییزی بنابراین» لازم است الگوی زیستگاهی این پرندگان نیز مشخص شود. | - [6 2 - 0۵16 5 3 - 50۳۵۶ 5 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ج - پرندگان شکارچی" منبع غذایی این‌گونه پرندگان» برخی گونه‌های بی مهرگان» سایر پرندگان کوچک. پستانداران کوچک, خزندگان» دوزیستان و ماهی‌ها است. بنابراین حضور این پرندگان در منطقه طرح و یا طرح‌هاء دلالت بر ثبات وضعیت زیست‌محیطی می‌نماید. گونه‌های غالب این پرندگان باید شناسایی شوند و تعداد آنها و الگوی زیستگاهی آنها به شیوه‌ای که در بخش پرندگان شکاری دکر شد ارزیابی شود. ۳-۲-۱-۳ مناطق حفاظت شده طبیعی مناطق حفاظت شده طبیعی شامل کلیه مناطقی است که مشمول آیین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید و نیز آخرین فهرست مناطق چهارگانه تحت پوشش سازمان حفاظت محیط زیست می‌باشد. این مناطق درآیین‌نامه‌های مذکور در مواد زیر: * پارک ملی ۹ مناطق حفاظت شده ۹ پناهگاه حیات وحش ۹ اثر طبیعی - ملی مشخص شده است. لازم است محل دقیق و محدوده اراضی واقع در این مناطق با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست در محدوده طرح معین شود و بر روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب منعکس و ویژگی‌های آن تشریح گردد. ۲-۳ محیط اقتصادی» اجتماعی و فرهنگی (محیط فرهنگ‌ساخت) ۱-۳-۳ محیط اجنماعی -اقنصادی همانطور که در بخش‌های قبل ذکر شد. طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب اعم از طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای بر ویژگی‌های محیط اجتماعی - اقتصادی در محل طرح و یا طرح‌ها و همچنین در منطقه تحت نفوذ زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌هاء تأثیر برجای می‌نهند. بدین سبب لازم است عوامل تعیین کننده ویژگی‌های اقتصادی - اجتماعی بررسی و تعیین و در محدوده مشخص شده تأثیرپذیر از طرح و یا طرح‌ها ارزیابی شوند. این عوامل در رابطه با ویژگی‌های کاربری اراضی, جمعیت شناسی» وضعیت اقتصادی» ویژگی‌های فرهنگی و بالاخره سایر عواملی که مستقیماً زندگی انسان‌ها را در محدوده تعیین شده مربوط به طرح از دیدگاه اقتصادی - اجتماعی تحت تأثیر قرار می‌دهند. معین می‌شود. شیوه تعیین این عوامل در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۳۳۵0 35 ۸۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۳-۲ محل طرح محل طرح شامل محدوده‌ای است که عوامل اجتماعی - اقتصادی در آن تحت تأثیر مستقیم اجرا و بهره‌برداری از طرح می‌باشند و به دو بخش محدوده طرح و محدوده تحت نفود زیست‌محیطی طرح تقسیم می‌شود. ۱-۱-۳-۳ محدوده طرح محدوده طرح شامل مساحت در برگیرنده شعاع معینی از محل اجرای طرح می‌باشد. این شعاع باید با توجه به ویژگی‌های طرح به لحاظ نوع و وسعت آن و همجنین دامنه احتمال تأثیرات "مستقیم" اقتصادی - اجتماعی تعیین شود. این محدوده باید بر روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب با مختصات سازمان جغرافیایی کشور نشان داده شود. کلیه مراکز جمعیت عمده, عوارض طبیعی, جاده هاء وضعیت توپوگرافی» خطوط هم ترازء کاربری اراضی باید بر روی نقشه منعکس شود. ۲-۱-۱-۳ محدوده تخت نفوذ زیست‌محیطی طرح محدوده تحت نفوذذ زیست‌محیطی طرح محدوده‌ای است که در آن عوامل اقتصادی - اجتماعی به صورت «مستقیم» و «غیرمستقیم» تحت تأثیر اجرا و بهره‌برداری از طرح واقع می‌شوند. در غالب طرح‌های آب و فاضلاب این محدوده بسیار وسیع‌تر از محدوده طرح و در برخی از موارد دربرگیرنده منطقه وسیعی است. برای مثال, آلودگی ناشی از یک منبع مشخص (تخلیه پساب‌های شهری و یا صنعتی) ممکن است موجب تغییرات کیفی آب رودخانه پذیرنده این‌گونه فاضلاب‌ها در بازه‌های طولانی» مصب, و بالاخره مناطق ساحلی شود و مراکز جمعیت واقع در امتداد رودخانه را در فواصل دوردست از محل اجرای طرح و یا طرح‌ها تحت تأثیر قرار دهد. محدوده یاد شده باید بر روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب و همراه با مختصات سازمان جغرافیایی کشور نشان داده شود. بر روی این نقشه باید مناطق مسکونی, تجاری, صنعتی» کشاورزی» جاده هاء خطوط راه آهن» منابع مشخص و احتمالاً نامشخص ۳-۱-۳-۳ دوره طرح دوره طرح را مدت زمان بهره‌برداری از طرح تشکیل می‌دهد. به عبارت دیگر دوره طرح و عمر طرح یکسان می‌باشد. شایان دکر است در مورد برخی از طرح‌ها ممکن است برحسب بخش‌های مختلف طرح دوره‌های معین در نظر گرفته شود. ۳-۱-۳-۳ کاربری اراضی نوع کاربری اراضی باید براساس استاندارد (1505]) مشروح در جدول شماره ۱ پیوست ۲ و یا استانداردهای مشابه معین شود و بر روی نقشه محدوده طرح منعکس شده و یا نقشه کاربری اراضی» جداگانه در محدوده طرح با مقیاس نقشه محدوده طرح 64 عدنا ۱-۸۳۵ ۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه شود. جمع‌آوری اطلاعات در این خصوص از سازمان جغرافیایی کشورء وزارت کشاورزی» وزارت مسکن و شهرسازی, وزارت صنایع و بالاخره بررسی‌های محلی میسر می‌باشد. کاربری اراضی در محل طرح باید طبق روش مشروح در بخش‌های زیر بررسی شود. ۱-۳-۱-۳ اراضی مسکونی اراضی مسکونی شامل محل سکونت و مکان‌های ارائه خدمات مانند بیمارستان» درمانگا» مدرسه, اماکن مذهبی و غیره ۳-۳-۱-۳ اراض یکشاورزی اراضی کشاورزی شامل مزارع, باغ‌هاء دامداری‌هاء کارگاه‌های پرورش طیورء کارگاه‌های پرورش ماهی می‌باشد. وسعت و درصد این اراضی در کل مساحت محل طرح باید معین شود. مساحت اراضی کشاورزی داخل بستر رودخانه (در صورتی که منبع ۳-۳-۱-۳ اراضی صنعت اراضی صنعتی در بر گیرنده کلیه تأسیسات صنعتی واقع در محل اجرای طرح می‌باشد. وسعت و درصد این اراضی در کل ۴-۳-۱-۲ اراضی نجاری و خدمانی اراضی در کل مساحت محل طرح باید معین شود. ۴-۱-۳-۳ ویژگی‌های جمعیت تسناسی بررسی مراکز جمعیت در محدوده طرح به منظور شناخت جمعیت تأثیرپذیر از مراحل مختلف طرح لازم است انجام گیرد. به سبب اینکه محل اجرای طرح نیز بخشی از محدوده طرح محسوب می‌شود طبعاً این بررسی شامل محل اجرای طرح نیز ۱-۴۱-۳۳ مراکز جمعیت مراکز جمعیت در محدوده طرح به دو گروه جمعیت دائم و جمعیت موقت قابل تقسیمندء برآورد جمعیت و بررسی ساختار این جمعیتها باید به طریق زیر برای دوره‌های طرح (بخش ۲-۲-۳) انجام گیرد. ۵۸۷ -------- صفحهٔ بعد -------- الف - جمعیت دائم گرفتن مدل پیش‌بینی (بخش ۳-۴-۳-۳) و نرخ مهاجرت (بخش ۴-۴-۲-۳) معین شود. ب - جمعیت موقت جمعیت موقت شامل جمعیتی است که در طی سال و برحسب فصول مختلف به منظور استفاده از منابع موجود در محدوده طرح و یا محدوده تحت نفودذ زیست‌محیطی طرح زندگی کرده و پس از مدتی این مکان‌ها را ترک می‌کنند. برآورد جمعیت این گروه‌ها باید با استفاده از اطلاعات مرکز آمار ایران و همچنین از طریق بازدید محلی و پرس و جو در محل طرح برای دوره‌های طرح انجام گیرد. پراکنش این جمعیت باید به صورت جداگانه طبق الگوی پراکنش (شکل شماره ۱ پیوست شماره۲) ۲-۴-۱۳۲۳ تراکم جمعیت ! تراکم جمعیت دائم در شعاع معینی از محل اجرای طرح که در واقع محدوده طرح را مشخص می‌کند باید برای دوره‌های طرح قطاع‌های مختلف نشان داده شود. پراکنش کلی جمعیت" در محدوده طرح برای دوره‌های طرح نیز باید محاسبه شود. ۲-۴-۱-۲ پیش‌بینی جمعیت پیش‌بینی جمعیت برای دوره‌های طرح باید با توجه به ویژگی‌های جمعیتی مراکز جمعیت با استفاده از مدل‌های مناسب پیش‌بینی و با در نظر گرفتن روند کلی ازدیاد جمعیت در منطقه انجام گیرد. این پیش‌بینی باید به تفکیک سن و جنس نیز در ۴-۴۱-۲۲ مهاجرت به منظور شناخت کافی از میزان فشار ناشی از مهاجرت به منابع موجود در محدوده طرح باید بررسی متعارفی از میزان مهاجرت در محدوده طرح به‌طور کلی و همچنین در محل طرح به‌طور اخص انجام گیرد و نرخ مهاجرت برای دوره‌های طرح | - ۳۵1۵110 1 2 - 06۲۵11 ۳۵۷1۵110 1 ۵۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۴-۱-۳ ساختار جمعیت ایران و یا پرس و جوهای محلی در دوره‌های طرح پیش‌بینی شوند. تفکیک این ساختار به قرار زیر است: * جمعیت بومی شامل جمعیتی است که طی چندین نسل در مراکز جمعیت زیسته اند و از نظر معیشت به اراضی محل طرح وابسته اند. جمعیت قبیله‌ای شامل جوامعی می‌باشند که به عشیره خاصی تعلق دارند و دارای مناسبات عشیره‌ای در درون خود جمعیت فرقه‌ای در برگیرنده جوامعی است که از نظر مذهبی به فرق معینی باور دارند. *‏ اقلیت‌ها شامل جوامعی با فرهنگ» زبان» مذهب و آداب و رسوم خاص خود می‌باشند. ۵-۱-۳-۳ سیمای اجتماعی -اقتصادی ۱-۵-۱-۳-۳ الکو ی اسکان الگوی اسکان جمعیت در محل طرح توسط شاخص‌های زیر باید تعیین شود: * _درصد اسکان شهری» روستایی * درصد جمعیت ساکن املاک شخصی و اجاره‌ای ۰ ابعاد خانوار ۰ آرزش زمین‌های مسکونی * ارزش زمین‌های غیرمسکونی آمار جمع‌آوری شده در بخش‌های قبلی و همچنین پرس و جوهای محلی به تأمین اطلاعات در این بخش مساعدت می‌کند. ۲-۵-۱-۳ آموزش وضعیت آموزش در محدوده طرح و باید با استفاده از شاخص‌های زیر ارزیابی شوند : تعداد مراکز آموزش ابتدایی و تعداد دانش آموزان تعداد مراکز آموزش راهنمایی و تعداد دانش آموزان * تعداد مراکز ترویج کشاورزی و صنعتی و تعداد دانش آموزان تعداد مراکز آموزش عالی و تعداد دانشجویان این ارزیابی باید براساس آمار مرکز آمار ایران» آمار ادارات آموزش و پرورش و آموزش عالیء وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی» آموزش بخش غیردولتی و بالاخره پرس و جوهای محلی انجام گیرد و ویژگی‌های آموزشی در دوره‌های طرح ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵-۳-۳ ویژگی‌های زیست‌محیطی مراکز جمعیت وضعیت زیست‌محیطی مراکز جمعیت در محدوده طرح باید با جمع‌آوری و ارزیابی اطلاعات در مورد عوامل زیر ارزیابی شود. درصد جمعیت استفاده کننده از سیستم جمع‌آوری» تصفیه فاضلاب ۰ نحوه دفع فاضلاب‌های خانگی در مناطق فاقد سیستم جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب * _نحوه جمع‌آوری و دفع مواد زاید جامد شهری» صنعتی * نحوه جمع‌آوری» تصفیهء دفع فاضلاب‌های صنعتی وضعیت عمومی آلودگی هوا این ارزیابی باید براساس آمار شرکت‌های آب و فاضلاب, ادارات بهداشت و نهادهای محلی انجام گیرد. ۴۵-۱-۲۳ اوضعیت استعال وضعیت اشتغال در محدوده طرح باید با استفاده از شاخص‌های زیر آرزیابی شود: ۰ _درصد اشتغال در بخش‌های زراعی» باغی» دامی» شیلات * _درصد اشتغال در بخش صنایع روستایی * درصد اشتغال در بخش خدمات *درصد بیکاری * وضعیت حمل و نقل و تأمین آنرژی درآمد سرانه این ارزیابی باید براساس آمار مرکز آمار ایران» جمع‌آوری آمار از سازمان‌ها و نهادهای محلی و پرس وجوهای محلی انجام ۶-۱-۳-۳ _ویژگی‌های فرهنگی - سیاسی ۱۶-۱-۳۳ موقعیت سیاسی تعیین موقعیت سیاسی محدوده طرح باید با توجه به تقسیم‌بندی کشوری انجام گیرد و روش تصمیم‌گیری در مورد مسائل اجتماعی در رابطه با استفاده از منابع طبیعی و زمین باید روشن شود. ۲-۶-۱-۳ سطح سواد ارزیابی سطح دانش عمومی در محدوده طرح باید با جمع‌آوری آمار از درصد بی‌سوادی» درصد دارندگان مدارک» زهضت سوادآموزی» ابتدایی» تحصیلات راهنماییء دانشگاهی تعیین شود. این ارزیابی باید براساس آمار مرکز آمار ایران» سازمان‌ها و نهادهای محلی و پرس و جو در محدوده انجام گیرد. ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶-۱-۳۲ امکانات نفریحی امکانات تفریحی در محدوده و محل طرح در رابطه با ورزش‌های آبی» ماهیگیری, قایقرانی» شکار و کوه‌نوردی» تفرجگاه‌ها ارزیابی شود. این ارزیابی باید بر پایه بازدیدهای محلی و پرس و جو در محدوده طرح انجام شود. ۴۶-۱-۳۳ مکان‌های فرهنگی ارزیابی امکانات فرهنگی در محدوده طرح در رابطه با وجود تشکیلات فرهنگی مانند کتابخانه, تاتر» سینماء مساجد.ء باشگاه‌ها انجام گیرد. این ارزیابی باید بر پایه بازدیدهای محلی و پرس و جو در محدوده طرح انجام شود. ۵-۶-۱-۳ سازمان‌های غیردولنی کلیه گروه‌ها و سازمان‌های غیردولتی در محدوده طرح مانند سازمان‌های مردمی عام‌المنفعه» سندیکاهای صنایع و حرف., شرکت‌ها و یا تعاونی‌های آب و فاضلاب, جوامع تخصصی مهندسی آب باید شناسایی شوند. این شناسایی توسط بازدیدهای محلی و پرس و جو در محل باید انجام گیرد. ۷-۱-۳-۳ مناطق حساس شناسایی کلیه مناطق حساس در محدوه طرح و محدوده تحت نفود زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌ها انجام شده در نقشه‌ای با مقیاس مناسب به تفکیک باید مشخص شوند. مناطق حساس شامل مناطقی است که به لحاظ وضعیت طبیعی و یا ارزش اجتماعی, فرهنگی و مذهبی به ویژه مورد توجه‌اند و قوانین و یا مقررات ویژه‌ای برای حفاظت از آنها وجود دارد. روش تعیین این مناطق در محدوده طرح در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۳-۳-(-۷- مناطق حفاظت شسده باستاتی مناطق حفاظت شده باستانی به مناطقی گفته می‌شود که در آنها کاوش‌های باستان‌شناسی انجام می‌شود و یا دربرگیرنده ساختمان‌های باستانی» محسمه‌ها و یا یادگارهای تاریخی» نقاشی‌هاء سنگ نوشته‌ها و یا هرگونه باقیمانده فیزیکی ناشی از زیست انسان‌ها در ادوار گذشته است. محل دقیق این مناطق و نوع آثار باید از منابع زیر دریافت شود: سازمان میراث فرهنگی * سازمان یونسکو" (میراث فرهنگی دنیا) * سازمان بین‌المللی مناطق باستانی " این مناطق باید بر روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب در محدوده طرح نشان داده شوند. دماژگ ۵عما ۲ ۱۷/۵۳1۵ ممحعدل] - ۱ 65 20 3/10۳۵ ۵01 00/۵۵ [۵ 13162110 - 2 ۶۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۷-۱-۳ آثار فرهنگی آثار فرهنگی شامل زیارتگاه‌هاء بقای متبرکه» معابده کتیبه‌هاء مقبره‌هاست که یا از نظر ملی دارای ارزش ویژه‌اند و یا از دیدگاه ساختار جمعیتی که از محدوده طرح استفاده می‌کنند حائز اهمیت‌اند. این گونه آثار با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ سازمان تبلیغات اسلامی» موزه ملی آب و همچنین توسط پرس و جوهای محلی باید شناسایی شده و بر روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب در محدوده طرح نشان داده شوند. ۸-۱-۳۳ سوانح و حوادث غیرمترقبه شناسایی سوانح و حوادث غیر مترقبه در محدوده طرح به‌منظور تأثیر آنها در وضعیت کلی محیط زیست طبیعی و اقتصادی - اجتماعی ضرورت دارد. اطلاعات در این خصوص از طریق "کمیته ملی کاهش اثرات سوانح و حوادث غیرمترقبه" در وزارت کشور قابل جمع‌آوری است. قانون تشکیل کمیته کاهش اثرات بلایای طبیعی, مصوب ۱۳۷۰/۵/۹ نیز تشکیل کمیته‌های استانی کاهش بلایای طبیعی را تصریح کرده است که از منابع اطلاعاتی قابل اطمینان در این خصوص در منطقه طرحاند. سوانح و بلایای عمده در رابطه با طرح‌های آب و فاضلاب و روش جمع‌آوری اطلاعات در مورد آنها در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۱۸-۱-۳۳ مضخصات حوادث غیرمنوقبه حوادث غیرمترقبه عمده‌ای که در رابطه با طرح‌های آب و فاضلاب موجب آثار مستقیم و غیرمستقیم در وضعیت اقتصادی - اجتماعی منطقه طرح می‌شوند شامل سیلاب» زلزله» رانش زمین و طوفان است. جمع‌آوری اطلاعات در مورد این حوادث باید شامل» ویژگی‌هاء توزیع جغرافیایی» شدت» کیفیت» سوابق تاریخی, تواتر و احتمال وقوع در محل طرح و محدوده طرح باشد. ۳۸-۱-۳۳ تشکیلات دولنی و غیردولنی مسئول ارزیابی فشرده‌ای از امکانات دستگاه‌های دولتی و غیردولتی در رابطه با جلوگیری, کاهش و بازسازی خرابی‌های ناشی از حوادت طبیعی مذکور در بخش ۱-۸-۱-۲-۳ در سطح ملی؛ منطقه‌ای و محلی باید انجام گیرد. هلال‌احمر و مراکز فوریت‌های وزارت بهداشت و درمان منابع اطلاعاتی مفیدی در این زمینه است. ۹-۱-۳-۳ اسکان مجدد اجرای طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است موجب جابه‌جایی ناخواسته جمعیت در محل اجرای طرح و یا حتی در محدوده تحت نفوذ زیست‌محیطی طرح شود. بنابراین بررسی نسبتاً دقیقی برای امکان جابه‌جایی جمعیت‌ها و همچنین اسکان مجدد آنها باید انجام گیرد. روش جمع‌آوری اطلاعات در این خصوص در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۶-۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-(-۱-۹ مناطق قابل زیست محلی مناطق ویژه‌ای در محدوده طرح جهت اسکان مجدد باید در نظر گرفته شوند. قابلیت این مناطق باید با توجه به اطلاعات جمع‌آوری شده در خصوص: *_عوامل محدودکننده زیست‌محیطی ۰ منابع ملی قابل توسعه امکانات توسعه کشاورزی» صنعتی, خدماتی *‏ حریم قانونی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها و دریاها ارزیابی شود. محل و یا محل‌های انتخاب شده باید بر روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب نشان داده شود. جمع‌آوری اطلاعات در این بخش از طریق سازمان حفاظت محیط زیستء وزارت کشاورزی و منابع طبیعی» وزارت مسکن و شهرسازی و وزارت صنایع و بالاخره پرس و جوهای محلی مقدور است. ۲-۹-۱-۳ امکانات اقتصادی -اجنماعی انتخاب محل‌های مناسب برای جابجایی» مستلزم توجه به وجوه اقتصادی - اجتماعی و قانونی متعددی است. بدین منظور باید بررسی فشرده‌ای در رابطه با عوامل زیر در محل‌های اسکان مجدد انجام گیرد: *ویژگی‌های جمعیت‌شناسی در محل جدید آداب و رسوم و یا مقررات محلی استفاده از زمینء آب» جنگل و سایر منابع ۰ قوانین» مقررات» آّیین‌نامه‌هاء بخشنامه‌ها در رابطه با استفاده از منابع ۰ امکانات اسکان مانند خدمات آموزشی, درمانیء ارتباطات» ترابریء آب» برق» فاضلاب * سهولت جابجایی با توجه به نظرات مردم و وجوه قانونی اطلاعات جمع‌آوری شده در بخش‌های گذشته و همچنین پرس و جوهای محلی از ارگان‌هاء نهادهاء تشکیلات غیردولتی و مردم در این بررسی کاربرد خواهد داشت. ۱۰-۱-۳۳ بهدائست عمومی به منظور ارزیابی وضعیت عمومی بهداشت در محدوده طرح و یا محدوده تحت نفوذ زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب لازم است اطلاعات پایه در این خصوص در محدوده‌های یاد شده گردآوری شود. در این گردآوری لازم است به ویژه به بیماری‌های مربوط به آب در زیر توجه شود: * بیماری‌های ناشی از آب *‏ بیماری‌های برطرف شونده به وسیله آب * بیماری‌های آب پایه * بیماری‌های مرتبط با آب ۶۳ -------- صفحهٔ بعد -------- روش جمع‌آوری اطلاعات در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۳-۳-(-۱-۱۰ بیماری‌های بومی آمار بیماری‌های بومی محدوده طرح حداقل برای دو دهه قبل از زمان انجام مطالعات باید گردآوری شود. بیماری‌های ناشی از آب به ویژه باید مورد توجه واقع شوند و در آمار گردآوری شده توجه خاصی به آنها مبذول شود. گردآوری این آمار از طریق مرکز آمار ایران» وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و دوایر محلی آن» خانه‌های بهداشت. جهاد سازندگی و بالاخره سازمان بهداشت جهانی مقدور است. ۳-۱۰-۱-۳-۳ وضعیت پیشگیری امراض جمع‌آوری اطلاعات از اقدامات انجام شده در محدوده طرح و برنامه‌های پیش‌بینی شده برای جلوگیری از بیماری‌های عفونی به ویژه بیماری‌های مرتبط با آب باید انجام گیرد. این اطلاعات میزان حساسیت منطقه طرح نسبت به اشاعه بیماری‌های عفونی و مسری ناشی از طرح را عیان خواهد کرد. جمع‌آوری این اطلاعات از وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه‌های علوم پزشکی امکان پذیر است. ۳-۱۰-۱-۳-۳ مبارزه با ناقلان نظر به اینکه طرح‌های آب و فاضلاب در ایجاد و یا حذف مرداب‌هاء ماندآب‌ها و همجنین ازدیاد ناقلان تأثیر مستقیم خواهد داشت. جمع‌آوری اطلاعات در خصوص نوع ناقلان و همچنین برنامه مبارزه با آنها در محدوده طرح باید انجام گیرد. جمع‌آوری این اطلاعات از طریق اداره کل پیشگیری و مراقبت وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و همچنین پرس و جوهای ۲-۳ محیط انسان ساخت ۱-۳-۳ آلودگی‌های محیطی محیط انسان‌ساخت, بخشی از محیط زیست است که به واسطه حضور و فعالیت‌های انسانی در زمینء بر پیکره محیط طبیعی تحمیل شده و یک محیط مجزا را به‌وجود آورده است. هدف از بررسی وضعیت محیط انسان‌ساخت در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب» آگاهی یافتن از وضعیت موجود آلاینده‌های منابع پایه محیط زیست می‌باشد. به بیان دیگر در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های اب و فاضلاب ضروری است از نابسامانی‌هایی که در کیفیت و کمیت منابع زیست‌محیطی محدوده مطالعاتی وجود داردء شناخت درستی حاصل شود. لذا عوامل تأثیرگذار بر فاکتورهای زیستی که مهم‌ترین تولیدکننده آنها انسان است به شرحی که در زیر می‌آید» باید مورد بررسی قرار گیرند. لازم به ذکر است آنچه که بر اهمیت بیشتر این بخش از استاندارد حاضر می‌افزاید توجه به این مطلب است که با داشتن شناخت درست از وضعیت ۶۴ -------- صفحهٔ بعد -------- آلودگی‌های محیط زیست برای طرح‌های آب و فاضلابء از یک سو بسیاری از تغییرات و تخریب‌های منابع زیستی بعداً به طرح‌های آب و فاضلاب نسبت داده نمی‌شوند و از سوی دیگر در بخش ارائه روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی, می‌توان روش‌های کارآمدتر و شایسته‌تری را ارائه نمود. ۱-۱-۳-۳ شاخص‌ها یآلودگی در محیط انسان‌ساخت بخش غیرزنده محیط طبیعی (منابع آب» خاک» هواء ساختار زمین و پستی و بلندی‌ها) مهم‌ترین پاره‌هایی از محیط زیست هستند که تحت تأثیر مواد دفعی زندگی انسان‌ها قرار می‌گیرند. مهم‌ترین شاخص‌های ضروری جهت بررسی» عبارت از موارد زیر می باشند: - آلودگی منابع آب - آلودگی هوا - آلودگی صوتی آلودگی خاک و مواد زایدجامد - بیماری‌های موجود در منطقه - مصرف سرانه آب شرب و مصارف عمومی» منبع تأمین آب و روند مصرف ۱-۱-۱-۳ آلودگی مناب عآب فاضلاب‌های خانگی دفع شده روستاها و شهرها در چاه‌های جاذب» ممکن است به رودخانه, دریاچه و سایر منابع آب سطحی و یا زیرزمینی راه یابند. در صورتی که در محدوده بلافصل طرح‌های آب و فاضلاب یا همان محدوده اثر مستقیم آن هیچ‌گونه فاضلاب صنعتی و زراعی وجود نداشته باشد و احتمال ورود فاضلاب‌های خانگی نیز به دلیل نحوه دفع و جنس خاک. به رودخانه و یا سفره‌های آب زیرزمینی ممکن نباشدء این مطلب باید به صورت مبسوط و با دلیل تذکر داده شود. با توجه به نحوه جمع‌آوری و دفع فاضلاب‌های خانگی در سکونت‌گاه‌های انسانی پیرامون محدوده مطالعاتی طرح‌های آب و فاضلاب در شهرهای تحت تأثیر مستقیم و یا شهرها و روستاهایی که فاضلاب یا پساب فاضلاب خانگی و شهری آنها در وضعیت موجود به منابع آبی منطقه ریخته می‌شود» کمیت و کیفیت فاضلاب‌های ورودی به رودخانه توسط معدل حداقل سه نوبت آزمایش‌های متداول فاضلاب و به صورت یک جدول مشخص می‌شوند. همچنین کلیه منابع آلاینده آب‌های سطحی و زیرسطحی به صورت منابع مشخص یا کانوندار" و منابع نامشخص یا بی‌کانون. در محدوده مطالعاتی» شناسایی و کمیت و کیفیت آلایندگی آنها از طریق شاخص‌ها و مواد آلاینده براساس پارامترهای فیزیکی» شیمیایی و بیولوزیک» مشخص و با استانداردهای موجود کشور مطابقت داده شده و تحلیل گردد. 15 50۳65 ۳۵۱۵۲ - | 5 :50۳6 ۳۵۱۲ 110 - 2 ۶۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-۱-۳ آلودگی هوا فعالیت‌های ساختمانی طرح‌های آب و فاضلاب» بدون تردید اثرات نامطلوبی بر کیفیت هوای منطقه خواهند داشت که جچهت تفسیر اثرات آن باید از وضع موجود کیفیت هوای محدوده مطالعاتی طرح مطلع بود. مهم‌ترین شاخص‌های قابل بررسی در این بخش را موارد زیر تشکیل می‌دهند: درات معلق 50, ۱0, هه 200 چنانجه اطلاعات کافی در محدوده مطالعاتی طرح وجود داشته باشدء معدل‌گیری انجام می‌شود و نتایج آن به‌صورت جدول ارأئه می‌گردد. چنانجه اطلاعات کافی وجود نداشته باشدء سه نوبت گزارش ۲۴ ساعته لازم می‌باشد. در پایان این بررسی‌هاء لازم است کیفیت هوای منطقه, با استانداردهای هوای آزاد مقایسه و مطابقت آن با استاندارد یاد شده مورد بررسی قرار گیرد. ۳-۱-۱-۳ آلودگی صونی سر و صدا خواهد کرد. لازم است میزان سر و صدا در وضعیت موجود بررسی شود تا تصویر درستی از آلودگی‌های صوتی ایجاد شده به هنگام بهره‌برداری از طرح در آینده نمایان گردد. در این حالت ضروری است تا شعاع دو کیلومتری از محدوده تحت تأثیر مستقیم طرح‌های آب و فاضلاب» سه نوبت آزمایش و معدل‌گیری شود و به صورت تراز معادل (12۹) و ...1 ذکر شود. علاوه بر این» میزان سر و صدا در شهرها و روستاهای تحت اثر مستقیم طرح تعیین و پس از معدل‌گیری,» به صورت جدول حاوی تراز معادل صدا (۶۹آ) و .با و .یا داده شود. در این مقایسه ضروری است جدول استاندارد ملی موجود نیز ارائه شود تا مقایسه درست‌تری انحام شود. ۴۱-۱-۳۳ آلودگی خاک و مواد زاید جامد به منظور جداسازی اثرات ناشی از اجرای طرح و آنچه که از قبل بوده» لازم است که در مطالعات. ارزیاب اثرات زیست‌محیطی, از وضعیت موجود مواد زاید جامد اعم از خانگی و صنعتی در محدوده طرح قبل از اجرای پروژه اطلاع حاصل نماید. به همین منظور توجه به موارد زیر ضروری است : چنانچه در محل ایجاد ترانشه‌ها و تأسیسات طرح‌های آب و فاضلاب, در حال حاضر شهرء روستا یا سکونت‌گاه خاصی وجود ندارد و مواد زاید تولید نمی‌شود.ء با دلیل بیان شود. * فهرست جامعی از کلیه مواد زاید جامد تولیدی در محدوده اثر مستقیم طرح‌های آب و فاضلاب یعنی شهرها و روستاهای موجود به تفکیک مواد زاید خانگی» صنعتی,ء دامی و کشاورزی آرائه شود. ۶۶ -------- صفحهٔ بعد -------- * حجم زایدات جامد» نحوه جمع‌آوری و شیوه دفع نهایی آنها در محدوده مطالعات ارزیابی نیز باید مورد بررسی قرار گیرند. به ویژه چنانچه در مسیر رودخانه تخلیه می‌گردند. زیر در این صورت آمکان راه‌یابی شیرایه‌های مکان‌های دفع به رودخانه و آلودگی منابع آب نیز به دور از انتظار نخواهد بود. ۹ چنانچه زباله‌هایی از نوع صنعتی نیز در محدوده مطالعات ارزیابی وجود داشته باشد» ضروری است ویژگی‌های کمی و کیفی آنها مورد بررسی قرار گیرند. در ضمن حجم و نوع مواد زاید خطرناک نیز به‌طور مشخص تعیین گردد. * _تقویم و برنامه زمان‌بندی جایگاه‌های کنونی دفن بهداشتی زباله‌ها و برنامه‌های آتی جایگاه‌های جدید نیز مورد بررسی ۵-۱-۱-۳-۳ بیماری‌های موجود ‏ و کیفیت بهدائسنی در منطقه در این بخش نیز کلیه بیماری‌های موجود در محدوده طرح در وضعیت کنونی مورد شناسایی قرار می‌گیرند. الگوء روش کار و عمق بررسی‌های لازم در این زمینه؛ براساس موارد مطرح شده در بند ۱۰۳۱-۲-۳ «بهداشت عمومی» باید صورت گیرد. ۳-۳-(-(-۶ مصرف سرانه آب سرب مصارف عمومی» منبع تأمی نآب و روند مصرف همان‌گونه که در بخش‌های پیشین نیز تصریح گردیده, طرح‌های آب و فاضلاب در محیط‌هایی که به اجرا درمی‌آیند ایجاد مطلوبیت می‌کنند. به همین دلیل یکی از اثرات قابل پیش‌بینی این طرح‌هاء افزایش مصرف آب شرب و سایر مصارف عمومی است که البته به تبع آن نیز منابع تأمین آب و روند مصارف پیش‌بینی شده آب نیز تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. بر همین اساس ضروری است در وضعیت موجودء کلیه مصارف سرانه آب شرب» مصارف عمومی و کمیت و کیفیت منابع تأمین کننده آب جوامع روستایی و شهری پیرامون محدوده طرح‌های آب و فاضلاب, شناسایی گردند. این بررسی‌هاء تفاوت میان گرایش روندهای موجود را با تبعات بعدی ناشی از اجرای طرح‌های آب و فاضلاب را به خوبی نمایان خواهد ساخت. ۳-۱-۳-۳ بررسی روند تخریب محیط زیست د رکدسته به منظور شناسایی وضعیت موارد نامطلوب توسعه‌های گذشته» ضروری است بر روی اطلاعات و اسناد موجود و در دسترس بررسی و تحلیل شود. نتایج این بخش بیشتر در نتیجه‌گیری و به ویژه در ارزیابی گزینه‌های مختلف (در گزینه عدم اجرای پروژه) کارایی دارد. ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- تغییراتی که در ویژگی‌های فیزیکی» شیمیایی» بیولوزیکی» اجتماعی و اقتصادی محیط زیست بر اثر یک و یا چند فعالیت حادث می‌شود آثرات زیست‌محیطی نامیده می‌شوند. اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های آب و فاضلاب شامل فعالیت‌های متعددی است که ممکن است محیط زیست را تحت تأثیر قرار دهد بنابراین در مطالعات تفصیلی ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب لازم است این گونه اثرات شناسایی شوند. به‌طور کلی طرح‌های آب و فاضلاب به منظور بهبود وضعیت بهداشتی» سالم‌سازی محیط زیست و بالاخره ارتقاء کیفیت زندگی مردم به کار گرفته می‌شوند. بنابراین این گونه طرح‌ها اثرات زیست‌محیطی مثبت ایجاد می‌نمایند که لازم است آنها را در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌ها شناسایی کرد» ضمن اینکه به اثرات منفی ناشی از اجرا و بهره‌برداری نیز بهای کافی داد. به منظور شناسایی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری لازم است : ۰ ابتدا کلیه فعالیت‌ها در طرح و یا طرح‌هاء نوع مصالح» نیروی انسانی» منابع و بالاخره وسایل و ماشین‌آلات به کار گرفته شده در طرح‌ها مشخص و محل اجرا و زمان اجرای هریک از فعالیت‌ها معین شود. اقدامات در این قسمت باید طبق روش‌های مشروح در بخش ۲ "بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه ها" در استاندارد حاضر به عمل آید. *‏ بررسی کامل و گسترده‌ای از محیط فیزیکی» شیمیایی» بیولوزیکی, اقتصادی - اجتماعی در محدوده طرح و یا در محدوده تحت نفوذ زیست‌محیطی طرح برحسب نیاز انجام شده و در این بررسی به ویژه عوامل زیست‌محیطی تأثیرپذیر شناسایی شوند. روش شناسایی این عوامل در بخش ۳ "شناسایی وضع موجود" در استاندارد حاضر شرح داده شده است. *‏ پس از تعیین فعالیت‌ها و شناسایی محیط آثرات محتمل زیست‌محیطی در محل و یا محدوده طرح باید معین شود. ارزیابی این اثرات بر پایه انطباق فعالیت‌ها بر ویژگی‌های زیست‌محیطی و بررسی تغبیرات در این ویژگی‌ها میسر می‌شود. شناسایی اثرات زیست‌محیطی» در تعیین روش‌های کاهش آثار زیست‌محیطی,» مدیریت پایش این‌گونه آثار و بالاخره تصمیم گیری در خصوص انتخاب گزینه‌ها به کار خواهد آمد. روش تعیین اثرات زیست‌محیطی مراحل اجرا و بهره‌برداری طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب» در بخش‌های زیر آمده ۱-۴ تفکیک عناصر طرح‌ها سیستم‌های آب و فاضلاب متشکل از بخش‌های مختلفی است که هریک دارای ویژگی‌های خاص و در نتیجه همراه با اثرات معین زیست‌محیطی‌اند. به منظور برخورد نظم یافته با عناصر تشکیل‌دهنده این‌گونه سیستم‌ها لازم است شناسایی اثرات زیست‌محیطی تحت عنوان بخش‌های زیر انجام گیرد: ۶۸ -------- صفحهٔ بعد -------- * سیستم‌های آبرسانی - آبگیری (شامل آبگیری از سدهاء آبگیری از رودخانه هاء آبگیری از دریاچه هاء آبگیری از چاه‌ها) - خطوط انتقال - ایستگاه‌های پمپاز - شبکه توزیع آب و متعلقات آن شایان ذکر است در برخی از سیستم‌های آبرسانی طول لوله انتقال ممکن است به صدها کیلومتر برسد که در آن صورت, ارزیابی زیست‌محیطی این‌گونه خطوط مطالعات ویژه‌ای را می‌طلبد و لازم است دستورالعمل خاصی را برای انجام آن به کار * سیستم‌های فاضلاب شهری - شبکه جمع‌آوری فاضلاب و متعلقات آن - خطوط انتقال فاضلاب - ایستگاه‌های پمپاز - تأسیسات تصفیه فاضلاب - خطوط دفع نهایی" - دفع لجن و استفاده محدد از آن - استفاده محدد از فاضلاب در این بخش لازم است به مسائل ویژه خطوط دفع نهایی دریایی در ارتباط با اثرات زیست‌محیطی توجه کرد. * سیستم‌های فاضلاب سطحی ۲ - شبکه جمع‌آوری - سرریز" از فاضلاب‌های مشترک - خطوط انتقال فاضلاب سطحی - تصفیه سرریز - ایستگاه‌های پمپاز - دفع فاضلاب‌های سطحی - خطوط دفع نهایی - دفع لجن در تصفیه سرریز ۲-۴ اثرات عمده زیست‌محیطی با توجه به تنوع عملیات در سیستم‌های آب و فاضلاب لازم است نکات ویژه زیر در شناسایی اثرات زیست‌محیطی در هر آبگیرها و چاه‌ها - اثرات زیست‌محیطی ناشی از سدهای انحرافی و تأسیسات آبگیری از آب‌های سطحی - بررسی آثار زیست‌محیطی چاه‌ها 0۱ - ۱ ۵۳ 1۵۳۵ ۵ - 2 3-۷ ۶۹ -------- صفحهٔ بعد -------- - اثرات زیست‌محیطی شبکه جمع‌آوری آب از چاه‌ها و متعلقات مربوط به آن مانند مخازن جمع‌کننده» جاده‌های سرویس» شبکه برق‌رسانی» ایستگاه‌های ترانسفورمرء رینگ فشار قوی خطوط لوله انتقال - در نظر گرفتن اثرات زیست‌محیطی عملیات احداث خط لوله‌های طولانی مانند ترانشه‌کنی» جوشکاری» پوشش خارجی» پوشش داخلی» حفاظت کاتدی, جاگذاری لوله هاء خاکریزی» تسطیح و تمیزکاری - اثرات زیست‌محیطی مربوط به متعلقات خطوط لوله مانند جاده‌های دسترسی» ایستگاه‌های پمپاز, ایستگاه‌های کنترل, - در رابطه با خطوط لوله روی زمین و یا دفن شده" در زمین» آثار ناشی از تغییرات در الگوی زهکشی طبیعی» حریم‌هاء جابه‌جایی جمعیت و بالاخره ایجاد موانع بر سر راه مهاجرت حیات وحش - در رابطه با خطوط لوله دریایی" آثار ناشی از عملیات اجرایی بر کف زیان» به حرکت درآوردن رسوبات کف» انحلال مجدد مواد سمی» تداخل در عملیات ماهیگیری در عمق و بالاخره تخریب صخره‌های مرجانی " - حوادث ناشی از عملیات اجرایی خطوط لوله و حوادث در مرحله بهره‌برداری بر اثر ترکیدگی,» زلزله» سیل» رانش زمین» گردباد و توفان *‏ شبکه‌های آب و فاضلاب - درنظر گرفتن اثرات زیست‌محیطی متعلقات شبکه‌های توزیع آب شامل, ایستگاه‌های پمپاژ مخازن ذخیره» مخازن هوایی و زمینی سرویس - درنظر گرفتن اثرات زیست‌محیطی متعلقات شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب شهری و سطحی شامل» آدم روها» سیفون‌های معکوس " محفظه‌های اتصال"ء ورودی‌ها"» خطوط دفع نهایی " - اثرات حوادث طبیعی مانند سیل, زلزله» طوفان» رانش زمین و غیره بر شبکه‌ها - اثرات ناشی از عملیات اجرایی در هنگام شبکه سازی - ارتباط ناخواسته بین شبکه‌های آب و فاضلاب"» پس زدن فاضلاب در شبکه و پخش فاضلاب در اماکن - مسائل زیست‌محیطی ویژه خطوط دفع نهایی دریایی ۰ تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب - اثرات ناشی از ساختمان تصفیه‌خانه‌ها | - 100 658 2 - 8۳1۵0 65 5 ع۵7116]/ - 3 65 |00۲۵ - 4 5ع[0 ۱/1۵11 - 5 5 ارر51 1۷6۲160 - 6 5 - 7 8 - [1۵5 5ا[ج11با(0 - 9 )۲ 005۶ - 0[ 0۲1۵5 ۷/12716 - 1[ -------- صفحهٔ بعد -------- - اثرات زیست‌محیطی بر هواء آب» زمین بر اثر بهره‌برداری از تصفیه‌خانه‌ها - اثرات بهداشتی بو صداء گازهای خطرناک. مواد زاید جامد و لحن - مقبولیت تصفیه‌خانه توسط ساکنین اطراف و آثار بر سیاست کاربری اراضی - اثرات ناشی از احداث تصفیه‌خانه‌ها بر بناهای فرهنگی و نواحی باستانی سیستم جمع‌آوری دفع فاضلاب‌های سطحی - در نظر گرفتن کلیه اثرات زیست‌محیطی ناشی از جمع‌آوری فاضلاب‌های سطحی - بررسی اثرات زیست‌محیطی بار ناگهانی" مواد آلوده کننده بر آب‌های پذیرنده ۰ تأمین آب شرب توسط آب شیرین‌کن‌ها - تخلیه آب شور ناشی از فرآیندهای آب شیرین کن -‏ مکان‌یابی با توجه به اثرات زیست‌محیطی اثرات زیست‌محیطی ناشی از به کارگیری روش‌های تصفیه فاضلاب طبیعی به شیوه‌های : - تصفیه مزرعه ای - تصفیه مردابی ۵ - تصفیه به‌وسیله گیاهان آبی" - برکه‌های تثبیت" ۰ استفاده مجدد" از فاضلاب و استفاده از لحن فاضلاب - اثرات زیست‌محیطی ناشی از استفاده مجدد از فاضلاب‌های تصفیه شده - اثرات زیست‌محیطی ناشی از استفاده از لحن فاضلاب - استفاده از بوی گازهای حاصل آب‌های پذیرنده - به‌هم خوردن نظم هیدرولیکی رودخانه‌ها بر اثر برداشت‌ها و تخلیه‌های متعدد ۷۱ | - ٩۳۲۵۵ ]05 2 - ۱/1371 6 6 15 ]3121۳۵ - 3 1 مل2] - 4 1 ما ۷۷/۵11۵ - 5 1 م۸0۵6 -6 5 51301117211010 -7 6 - 6 9 - ۷ [0 - 85 -------- صفحهٔ بعد -------- - به‌هم خوردن توازن کیفی آب پذیرنده حتی بر اثر عملکرد طبیعی سیستم‌های آب و فاضلاب - بررسی اثرات زیست‌محیطی بر آب‌های پذیرنده با استفاده از مدل‌های ریاضی - تغییرات کیفی و کمی آب‌های زیرزمینی به عنوان آب پذیرنده *‏ حوادث طبیعی و حوادث ناشی از بهره‌برداری - تأثیر حوادث طبیعی مانند سیلء زلزله» طوفان بر سیستم‌های آب و فاضلاب - حوادث ناشی از بهره‌برداری مانند انفجارء رهاشدن گازهای سمی» خرابی سازه‌ها - حوادث ناشی از عدم توجه به موازین ایمنی ۳-۴۳ تفکیک طرح‌های خاص و طرح‌های منطفه‌ای طبیعت طرح‌های آب و فاضلاب به صورتی است که از نظر اثرات زیست‌محیطی دارای حوضه نفوذ نسبتاً وسیعی است. برای مثال عملکرد نامناسب یک واحد تصفیه فاضلاب ممکن است موجب آلودگی شدید رودخانه پذیرنده فاضلاب شده و بر تعداد زیادی از طرح‌های منطقه‌ای مانند سدهاء سیستم‌های آبرسانی تأثیر سوء برجای نهد. بنابراین لازم است در خصوص طرح‌های خاص آب و فاضلاب همواره دید زیست‌محیطی منطقه‌ای را در نظر داشت و در طرح‌های منطقه‌ای به ویژه به نکات زیر توجه کرد: * حوزه نفوذ هریک از طرح‌ها و تأثیرپذیری متقابل طرح‌ها از یکدیگر ۰ تأثیر جمعی طرح‌ها بر منابع آب سطحی و زیرزمینی منطقه به لحاظ کمی و کیفی ۰ تأثیر فعالیت‌های هریک از طرح‌ها و تشدید آثار استفاده از منابع مشترک برای احداث طرح‌ها تداخل فعالیت‌ها با سایر طرح‌های توسعه و عمران در منطقه ۴-۴ تفکیک اثرات زیست‌محیطی مراحل اجرا و بهره‌برداری اثرات زیست‌محیطی مراحل اجرا و بهره‌برداری لازم است به صورت تفکیک شده در گزارش ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب منعکس شود. تفکیک این اثرات با توجه به اقدامات زیر انجام می‌گیرد: تفکیک فعالیت‌های مرحله اجرا از مرحله بهره‌برداری * "تفکیک عوامل زیست‌محیطی تأثیرپذیر در مرحله اجرا و در مرحله بهره‌برداری شایان دکر است. روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی و همچنین مدیریت پایش زیست‌محیطی نیز بر اساس این تفکیک در گزارش زیست‌محیطی منعکس می‌شود. ۷۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۴۳ ارزیابی کمی و کیفی اثرات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به صورت کمی وکیفی انجام می‌گیرد ولی آرزیابی کمی ممکن است در همه موارد عملی نباشد. با وجود این» حتی المقدور لازم است ارزیابی کیفی همراه با داده‌های کافی کمی نیز باشد. بدین لحاظ استفاده از وسایل اندازه‌گیری» جمع‌آوری داده هاء مدل‌های فیزیکی و ریاضی و بالاخره سایر روش‌های قابل قبول سنجش کمی ممکن است ضرورت یابد. در تجزیه و تحلیل کمی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب تمهیدات زیر به ویژه کاربرد خواهد داشت: * مدل ریاضی کمی و کیفی آب‌های پذیرنده سطحی * مدل ریاضی کمی و کیفی آب‌های زیرزمینی ۰ ارزیابی آثار کمی و کیفی بارهای ناگهانی" آلودگی ناشی از تخلیه فاضلاب‌ها * ارزیابی آماری موْلفه‌های بهداشت عمومی * ارزیابی آماری بیماری‌های عفونی مربوط به آب ۶-۴ جمع‌بندی اثرات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی ناشی از فعالیت‌های مختلف در طرح‌های آب و فاضلاب لازم است با توجه به نکات زیر جمع بندی شود: * طیف گسترده عوامل تأثیرپذیر زیست‌محیطی از یک فعالیت ۰ تأثیر فعالیت‌های مختلف در یک طرح و یا طرح‌ها بر یک عامل و یا منبع زیست‌محیطی " حاصل این جمع بندی ایجاد زمینه مساعدی در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به منظور مقایسه گزینه‌ها و تصمیم‌گیری در خصوص انتخاب گزینه‌ها خواهد بود. از این جمع بندی به عنوان پایه بحث و بررسی و مقایسه گزینه‌ها نیز باید استفاده شود و سرانجام تصمیم‌گیری در مورد گزینه‌ها به عمل آید. در طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب. در مراحل اجرا و بهره‌برداری» عوامل زیست‌محیطی زیر موردنظرند: ۰ آب هوا هه خاک * محیط بیولوژیکی | - ۹5۳۵۵۴ 105 2 - 110۲۵۵ ۳2010۳ 111۷1۳۵۱۵۲۱۵ 7 -------- صفحهٔ بعد -------- مقولات" ویژه‌ای که در رابطه با عوامل یاد شده در ارتباط با ویژگی‌های طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب اهمیت می‌یابد عبارتند از : منابع آب آبزیان اقتصادی کیفیت خاک گونه‌های در معرض خطر کیفیت هوا کاربری محیط برای تفریح پوشش سبز منابع فرهنگی کاربری اراضی چشم اندازهای زیبای طبیعی در خصوص شناسایی آثرات زیست‌محیطی در زمینه محیط اجتماعی - اقتصادی مقولات زیر به ویژه اهمیت خواهد داشت: بهداشت عمومی تأثیر پذیری از حوادث انسجام ساختار جمعیتی رشد جوامع خدمات عمومی فرصت‌های تفریحی اطلاعات مورد نیاز برای شناسایی مقولات یاد شده و کاربری آنها در تعیین اثرات زیست‌محیطی در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب اعم از طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای در بخش ۲-۳ «محیط اقتصادی - اجتماعی» و بخش ۸«ارائه روش‌های ارتباطات جمعی» مدیریت و آموزش» در استاندارد حاضر به صورت مبسوط همراه با روش‌های جمع‌آوری این گونه اطلاعات شرح داده شده است. شایان ذکر استء در هریک از مقولات» پارامترهای متعددی موردنظر است که به عنوان شاخص با توجه به ویژگی‌های شاخص‌ها دقت و بینش بسیط زیست‌محیطی را می‌طلبد و از وظایف گروه منتخب برای مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی است. ۸-۴ نوع اثرات زیست‌محیطی به منظور برخورد منطقی و نظم یافته با اثرات زیست‌محیطی در تجزیه و تحلیل این گونه اثرات و تصمیم گیری صحیح و بجاء اثرات زیست‌محیطی ناشی از اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های آب و فاضلاب نیز مانند سایر طرح‌های عمرانی دسته‌بندی شده‌اند. در مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب باید نوع اثرات به تفکیک شناسایی شده و در تجزیه و تحلیل زیست‌محیطی مراحل اجرا و بهره‌برداری به کار گرفته شوند. روش شناسایی اثرات زیست‌محیطی در هریک از دسته‌ها در بخش‌های زیر خلاصه شده است. | ۲5۵ ۷۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۸-۴ اثرات مثبت و منفی ! تأثیر فعالیت‌ها در طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب بر عوامل زیست‌محیطی ممکن است مثبت و یا منفی باشد. منظور از اثرات مثبت» اثراتی است که نتایج مفید برای محیط زیست در حوزه نفوذی طرح‌ها به بار می‌آورند و مقصود از اثرات منفی, اثراتی است که زیانبار به حال محیط زیست می‌باشند. این اثرات به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شوند: اثرات غیرقابل اجتناب؟ ۰ اثرات برگشت ناپذیر و جبران ناپذید" زیست‌محیطی مثبت بسیارند. با وجود این» طرح‌های مزبور همراه با اثرات منفی زیست‌محیطی‌اند که لازم است برای حذف و یا کاهش این اثرات چاره‌جویی کرد و در نهایت به گزینه‌ای با کمترین اثرات منفی زیست‌محیطی,» ضمن حفظ موازین اقنصادی, دست یافت. ۱-۱-۸-۴ اثترات مستفیم و غیرمستفیم اثرات مستقیم کلیه اثراتی است که توسط یک فعالیت خاص در طرحء در "زمان" و در "مکان " انجام طرح حادث می‌شود. اثرات مستقیم در برخی مطالعات به اثرات اولیه مشهور است. به عنوان نمونه» تغییر کیفیت آب رودخانه بر اثر تخلیه پساب در محل تصفیه‌خانه فاضلاب از جمله اثرات مستقیم بهره‌برداری از این گونه تصفیه‌خانه‌ها است. اثرات غیرمستقیم به اثرانی اطلاق می‌شود که توسط یک فعالیت خاص در "زمانی دیرتر!" و در "مکانی دورتر" از محل انجام آن فعالیت رخ می‌نماید. از اثرات غیرمستقیم در پاره‌ای از موارد به عنوان اثرات ثانوی ذکر می‌شود. نمونه بارز این گونه اثرات, تأثیر تخلیه پساب یاد شده در رودخانه بر غلظت نیترات در فواصل دور از محل تخلیه است. ۳-۱-۸-۴ اثرات تجمعی اثرات تحمعی به اثراتی گفته می‌شود که بر اثر اضافه شدن اثرات ناشی از یک فعالیت به آثرات دیگر فعالیت‌های انجام شده در زمان انجام فعالیت, در گذشتهء و یا در آینده قابل پیش‌بینی» صرف‌نظر از ارگان و یا سازمان مسئول طرح, حادث می‌شود. اثرات تجمعی ممکن است حاصل اثرات کم و تدریجی در مدت زمان نسبتاً طولانی باشد که تجمع آنها قابل توجه تشخیص داده ۸ ۰ ۶ ۰ مه ی ۹ . ۰ ۰ ۰ ۰ ت. .۰ | - ۳۵۵۱11۷۵ 0۳ 3168۵11۷6 013 2 - 121۳۵01 200 1۳۵1۳۵1 015 3 - ۲۹1۵11۷6 5 4 - 171۳۵۷۵۱1۵016 015 5 -[۳۳۵۷۵۲۵۱ ۱۵ 200 1۲۳۵1۳1۵۷۵ | ۵ 8 6 - 0 ۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۸-۴ اثوات اجتناب ناپذیر اثرات اجتناب ناپذیرء اثراتی است که بر اثر فعالیت‌های مختلف در یک عامل زیست‌محیطی حادث می‌شوند و توسط روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی قابل رفع و یا قابل کاهش نیستند. معمولاً در نتیجه گیری کلی اثرات زیست‌محیطی,» این‌گونه اثرات به‌طور مشخص و نظم یافته تجزیه و تحلیل شده و به عنوان یکی از عوامل عمده تصمیم گیری به کار گرفته می‌شوند. ۴-۱-۸-۳ انرات برگشت ناپدیر و جبران ناپدیر در مرحله اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب» منابع متعددی به کار گرفته می‌شود. استفاده از این منابع ممکن است همراه با اثرات برگشت ناپذیر و یا جبران ناپدیر بر منابع باشد. اثرات برگشت‌ناپذیر» حاصل تأثیر فعالیت‌های مختلف بر محیط زیستء به‌طوری که با تغییر در آنها در آینده نتوان نظم زیست‌محیطی را مجدداً برقرار کرد, می‌باشد. اثرات جبران ناپذیر بر منابع شامل مصرف منابع به شکلی است که بازسازی و جبران منابع امکان پذیر نباشد. منابعی که در طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در این خصوص موردنظر است عبارت است از : * منابع مادی شامل : - منابع معدنی به کار گرفته شده در طرح‌ها برای اجرا - منابع بازیافتی در مرحله بهره‌برداری - منابع مصرف شده غیرقابل جبران - اراضی خارج شده از حیزانتفاع مصارف اولیه منابع غیرمادی شامل : طیف وسیعی از استفاده مفید از محیط زیست محل و یا منطقه طرح در رابطه با : - آب - هوا - کاربری اراضی -‏ وضعیت اجتماعی اثرات یاد شده در نتیحه‌گیری کلی آثرات زیست‌محیطی باید به کار گرفته شود چرا که به ویژه در هنگام تصمیم‌گیری ۹-۴ فوریت‌ها و حوادث سیستم‌های آب و فاضلاب از جمله طرح‌های ساختمانی بزرگند که به منظور رفع نیازمندی‌های بهداشتی مراکز جمعیت کوچک و بسیار بزرگ به کار گرفته می‌شوند. این طرح‌ها مانند غالب طرح‌های ساختمانی بزرگ در مراحل اجرا و بهره‌برداری ممکن ۷۶ -------- صفحهٔ بعد -------- است موجب حوادث غیرمترقبه گشته و یا از حوادث طبیعی تأثیر پذیرفته موجبات سوانح عمده‌ای را فراهم آورند که در هر دو صورت سبب خسارات جانی و مالی بعضاً در حد وسیع برای کارکنان و ساکنین مراکز جمعیت می‌شوند. در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی تفصیلی این‌گونه طرح‌هاء لازم است فوریت‌ها و حوادث در مراحل اجرا و بهره‌برداری حتی‌الامکان پیش‌بینی شده و از قبل برای آنها چاره‌جویی شود. این پیش‌بینی‌ها به دو بخش زیر قابل تقسیمند : اثرات حوادث طبیعی در بخش‌های زیر پیش‌بینی و جلوگیری از خسارات عمده شرح داده شده است. ۱-۹-۴ حفظ ایمنی حفظ موازین ایمنی در فعالیت‌های مختلف تشکیل‌دهنده طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری نه تنها برای حفاظت افرادی که مستقیماً در این مراحل دخالت دارند اهمیت داشته بلکه حفاظت از ساکنین مراکز جمعیت را نیز شامل می‌شود. بنابراین لازم است در مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی استانداردهای ایمنی در فعالیت‌های مختلف در مراحل یاد شده» مشخص شود. استانداردهای ایمنی باید در رابطه با فعالیت‌های عمده زیر باشد: عملیات ساختمانی - ترانشه کنی - سنگ‌بری‌ها و سنگ‌ریزی‌ها - ترانشه پرکنی - آماده سازی مصالح - تسطیح و تمیزکاری - ساختمان سازه‌های بتنی و فلزی - خاکبرداری و خاکریزی - ساختمان سازه‌های بنایی ۰ عملیات مکانیکی و برقی - نصب واحدهای پیش ساخته - عملیات پوشش درونی و برونی لوله‌ها - نصب دستگاه‌ها و وسایل - حفاظت کاتدی - جاگذاری لوله‌ها - برق رسانی فشار قوی - فشار ضعیف - جوشکاری - سیستم‌های کنترل الکترونیکی» تابلوهاء ابزار دقیق ۰ کاربری مصالح - تأمین مصالح - تفکیک, آماده سازی و انبار مصالح - حمل و نقل مصالح کاربری ماشین‌آلات - ترانشه کنی - خاکبرداری و خاکریزی ۷۷ -------- صفحهٔ بعد -------- - لوله گذاری - نقاله‌ها و جابه‌جایی مصالح - پوشش درونی و برونی لوله‌ها - تسطیح و تراکم - جوشکاری - آماده سازی بتن و سایر مصالح هه حوادث بهره‌برداری - صدمات فیزیکی - استنشاق گازهای مضر - عفونت‌های بدنی - کمبود اکسیژن و خفگی - انفجار و آتش سوزی چنانجه استاندارد ایمنی خاصی در سطح کشور در خصوص موارد یاد شده وجود داردء این استانداردها شناسایی و با توجه به شرایط کاربری آنها توصیه شودء در غیر این صورت موازین ایمنی باید مشخص و رعایت آنها در مراحل اجرا و بهره‌برداری قید شود. ۳-۹-۴ اترات حوادث طبیعی طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری ممکن است از حوادث طبیعی تأثیر پذیرفته و خسارات جانی و مالی برای کار کنان طرح‌ها و همچنین ساکنین مراکز جمعیت به وجود آورده و یا اثرات منفی بر محیط غیرزنده و زنده برجای نهند. این حوادث عمدتاً شامل موارد زیر می‌باشند: زلزله سیلاب * رانش زمین * _طوفان در خصوص این حوادث طبیعی در حوضه نفود زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب, لازم است اطلاعات زیر جمع‌آوری شود: * _ویژگی‌های حوادث *‏ توزیع جغرافیایی شدت. مدت. تواتر * احتمال وقوع اثرات حوادث طبیعی یاد شده باید بر محیط زنده و غیرزنده در حوضه نفوذ طرح و پا طرح‌های آب و فاضلاب از نظر زیست‌محیطی با توجه به اطلاعات جمع‌آوری شده در بند ۱-۱-۳ "بخش غیرزنده" و بند ۲-۱-۳ "بخش زنده" در استاندارد حاضرء شناسایی شود. در طرح‌های گسترده آب و فاضلاب ممکن است "آنالیز حوادث! " ضروری تشخیص داده شود که در آن صورت استفاده از مدل‌های ریاضی ویژه این گونه حوادث توصیه می‌شود. | - 1۱۵ ۸۵1۷۹۵ ۷۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰-۴ اثرات بهداشتی همانطور که در بخش‌های قبلی نیز ذکر شدء طرح‌های آب و فاضلاب در برنامه ریزی عمران و توسعه به منظور ارتقاء بهداشت عمومی» بهبود وضعیت زیست‌محیطی و بالاخره ایجاد رفاه اجتماعی هرچه بیشتر عنوان می‌شوند. بنابراین این گونه طرح‌ها واجد جنبه‌های زیست‌محیطی مثبت بهداشتی بسیار قوی می‌باشند ولی با وجود این اجرا و بهره‌برداری از این طرح‌ها همراه با اثرات زیست‌محیطی منفی بهداشتی نیز هست که لازم است در مطالعات تفصیلی آرزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای به آنهاء در مراحل یاد شده» توجه کافی مبذول داشت. این اثرات عمدتاً به عوامل زیر مربوط می‌شود: ۰ بیماری‌های ناشی از آبی * بیماری‌های برطرف شونده به وسیله آب" ۰ بیماری‌های آب پایه" بیماری‌های مرتبط با آب" - گازهای شبکه جمع‌آوری فاضلاب - گازهای تصفیه‌خانه - گازهای لحن هضم شده - بخارها" استفاده محدد از فاضلاب استفاده از لحن ارتباط تصادفی سیستم آب آشامیدنی با سیستم فاضلاب" اثرات مستقیم و غیرمستقیم بهداشتی ناشی از این‌گونه طرح‌ها بر کارکنان و مراکز جمعیت در حوضه نفودی این طرح‌هاء در بخش‌های زیر شرح داده شده است که لازم است در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی در نظر گرفته و برای رفع و یا کاهش آن چاره جویی شود. ۱-۱-۴ اثرات مستقیم بهداشتی ب رکارکنان کارکنان شاغل در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است از فعالیت‌های تشکیل دهنده این مراحل تأثیرپذیرند. این اثرات باید در مراحل یاد شده شناسایی و در گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی 05965 ۵10000۳۵ 1-۷7 4که300 60 ده ۱۷ - ۱/۵1۵۳ - 2 065 32500 - 1۷/۵1۵۳ - 3 35054 13۵12160 ۷۷/0۳ - 4 ۹ 05626 - 5 6-0۹ 05 - 7 ۷۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-(-(-۴‏ مواجهه با بیماری‌های بومی حضور کارکنان جدید در منطقه در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است موجب مواجهه ۰ شیستوزومیاسیس " (خون ادراری) ۰ دراکون کولیاسیس" (کرم گینه ای) فاسیولیاسیس و یا دیستوماتوسیس " (کرم‌های کبدی) ۰ تراخم ۰۳-۱-۰۴ اثرات فیزیکی, شیمیایی و بیولوژیکی اثرات فیزیکی» شیمیایی و بیولوزیکی در مراحل اجرا و بهره‌برداری بر بهداشت کارکنان با توجه به عوامل زیر باید شناسایی شوند: هه گردو غبار ناشی از عملیات ساختمانی گازهای خطرناک ناشی از ماشین‌آلات ساختمانی استفاده از مواد شیمیایی و مصالح در مرحله اجرا * بیماری‌های عفونی مانند حصبه» وباء هپاتیت در مرحله بهره‌برداری به ویژه در واحدهای تصفیه فاضلاب مسمومیت با گازهای ناشی از عملیات تصفیه فاضلاب و یا گازهای فاضلاب در خطوط شبکه در حال توسعه مسمومیت با گازهای تخمیر لجن در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب بیماری‌های انگلی مانند مالاریا ۰ بالارفتن سطح صدا و لرزش" در مراحل اجرا و بهره‌برداری ۳-۱-۱-۴ بهدانست کارگاه‌ها اثرات بهداشتی ناشی از تجمع کارکنان در کارگاه‌ها و کمپ‌ها باید با توجه به نکات زیر شناسایی شوند: ۰ جمع‌آوری و دفع فاضلاب *‏ جمع‌آوری و دفع مواد زاید جامد | - 11۵6116 65 25 3 - 12۳301155 4٩ - ۳۵00112515 0۲ 5 5 - 301۵6 ‏|۵م,] -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ بهداشت فردی و عمومی به ویژه استحمام ۰ امکانات تفریحی, فرهنگی و بهداشت روانی ۳-۱-۴ اثرات مستفیم بهداشستی بر مراکز جمعیت طرح‌های آب و فاضلاب برای بهره‌برداری مراکز جمعیت ساخته می‌شود بنابراین در مراحل اجرا و بهره‌برداری ساکنان این مراکز در معرض اثرات مستقیم بهداشتی قرار خواهند داشت. شایان ذکر است در خصوص خطوط آبرسانی طولانی این اثرات ممکن است در حد منطقه‌ای ظاهر شود. شناسایی اثرات مستقیم بهداشتی بر مراکز جمعیت با توجه به نکات مشروح در بخش‌های زیر باید انجام گیرد. ۱-۳-۱-۴ ۰ اثرات ناشسی از شبکه و تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی بهداشتی شبکه‌ها و تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در مرحله بهره‌برداری لازم است به ویژه به نکات زیر توجه کرد: ۰ خروج گازهای بدبو از آدم روها بر اثر فقدان حالت خود شستشودهندگی و عدم تهویه مطلوب در شبکه ازدیاد حشرات و جوندگان در شبکه و نفوذ آزها به خارج *‏ پس زدن فاضلاب در خطوط و در نتیجه در محل سکونت مشترکین و پخش شدن فاضلاب در سطح *‏ متصاعد شدن گازهای آلی بر اثر پساب‌های صنعتی در شبکه پخش شدن ذرات ریز فاضلاب در هوا بر اثر هوادهی سطحی در واحدهای تصفیه فاضلاب اثرات گازهای ناشی از تصفیه فاضلاب بر ساکنین اطراف تصفیه‌خانه ۰ بالارفتن سطح صدا و لرزش در مناطق مسکونی اطراف تصفیه‌خانه *‏ سرریز از شبکه در سیستم‌های مشترک فاضلاب" بر اثر فقدان دریچه‌های کنترل و یا کار کرد بد آنها *تماس ساکنین مراکز جمعیت با فاضلاب‌های سطحی" در هنگام سیلاب‌های شدید و آلودگی شدید آنها ۳-۳-۱-۴ اثنرات ناسی از سبکه‌های تنوزی عآب و تصفیه خانه‌ها یآب در مرحله بهره‌برداری» اثرات زیست‌محیطی بهداشتی زیر در شبکه‌های توزیع آب و تصفیه‌خانه‌های آب محتمل است که باید در آرزیابی اثرات بهداشتی مورد توجه واقع شود: *‏ ورود فاضلاب‌های سطحی به شبکه توزیع بر اثر نصب بد شیرآلات» شکستگی اتصالات» بندکشی نامناسب *‏ ورود آب‌های زیرزمینی آلوده به شبکه بر اثر سوراخ شدن خطوط لوله و به درون کشیدن بر اثر فشار منفی» بندکشی نامناسب لوله‌ها 11 - | 70 ۲۵۳۵ - 2 ۸0 7۳۳۵۵ - 3 ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- استفاده از شیرخانه" در شیرهای قطع و وصل شبکه و پرشدن شیرخانه‌ها از فاضلاب‌های سطحی, نفوذ فاضلاب‌ها به سیستم توزیع آب» رشد حشرات موذی و ناقلین در شیرخانه‌ها ۹ بالارقتن سطح صدا و لرزش در مناطق مسکونی نزدیک تصفیه‌خانه آب» نزدیک ایستگاه‌های پمیاز آب» نزدیک برخی از شیرخانه‌های بزرگ وضعیت بهداشتی در محدوده نفوذ طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است در مرحله اجرا مخدوش شود. ارزیابی اثرات کلی بر وضعیت بهداشتی محیط اطراف باید با توجه به نکات زیر به‌عمل آید: ۰ آلودگی هوا ناشی از بهم خوردن نظم ترافیک بر اثر ترانشه‌کنی و ایجاد مانع در عبور ترافیک ۰ آلودگی آب ناشی از خروج شیرآبه‌های مصالح و مواد در محدوده ساختمانی ازدیاد مرگ و میر ناشی از تصادفات و یا سوانح ناشی از ساختمان اثرات سوء روانی ناشی از جابه‌جایی ساکنین برای احداث و یا توسعه تأسیسات تصفیه در بخش‌های زیر اثرات غیرمستقیم بهداشتی طرح‌های آب و فاضلاب شرح داده شده‌اند. با توجه به ویژگی‌های محدوده نفود این طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی, لازم است این آثرات در مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی شناسایی شوند. ۱-۳-۱-۴ بیما ری‌های نانسی از سیسن مآبرسانی بیماری‌های ناشی از سیستم آبرسانی بیشتر مربوط به نقایص طراحی این گونه سیستم‌ها و عدم استفاده از تمهیدات جلوگیری از بیماری‌هاست. در گزارش آرزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آبرسانی لازم است به احتمال بروز بیماری‌ها و روش‌های جلوگیری از آنها در طرح با توجه به نکات زیر توجه شود: بیماری‌های ناشی از آب" مانند حصبه و وبا بر اثر سالم‌سازی ناقص آب *‏ وجود میکروارگانیسم‌های ناقل بیماری‌ها مانند نماتودها" *‏ وجود غلظت‌های زیانبار کاتیون‌ها و آنیون‌ها در آب ۷/۵1۷6 - | 116265 ۷۷/۵10۲00۳۵ - 2 0 301۵10048 - 3 ۸۲ -------- صفحهٔ بعد -------- * وجود مواد آلی زیانبار شیمیایی مانند سموم کشاورزی ۰ امکان تشکیل ترای هالومتان" در رابطه با سالم‌سازی آب توسط کلر *‏ وجود مواد پرتوزا در منبع آب بیماری‌های ناشی از سیستم فاضلاب که به‌طور غیرمستقیم ممکن است حادث شوند در بخش‌های زیر شرح داده شده است. در ارزیابی گزینه‌های طرح‌های فاضلاب لازم است به این‌گونه بیماری‌ها توجه شده و در انتخاب گزینه نهایی روش‌های اطمینان بخشی برای اجتناب از آزها ارائه گردیده باشد. ۱-۳-۳-۱۰-۴ بیماری‌های مرتیط با آب" زاپنی" گردند. این حشرات هریک به آب‌های خاصی تمایل دارنده برای مثال پشه مالاریا آب‌های نسبتاً صاف و پاکیزه را ترجیح می‌دهد در حالیکه پشه فیلاریاسیس به آب‌های بسیار آلوده مانند برکه‌های فاضلاب علاقه‌مند است. ۳-۳-۳-۱۰-۴ بیماری‌ها یآب پایه" آب ممکن است زیستگاه میزبان‌های واسطی باشد که برخی از انگل‌هاء بخشی از چرخه زندگی خود را در آنها می گذارنند. چنانچه لارد این انگل‌ها از طرق مختلف مانند تماس بدنی و آلوده شدن پوست» خوردن سبزیجات آلوده به آنهاء خوردن ماهی‌های پرورش ییافته در این آب‌ها وارد بدن شود ممکن است بیماری‌هایی نظیر شیستوزومپاسیس (خون ادراری)" و دراکون کولیاسیس (کرم زیر پوست)" در انسان ایجاد کند. برخی برکه‌های حاوی فاضلاب تصفیه شده و حتی برکه‌های ته‌نشینی ممکن است زیستگاه‌های چنین میزبانانی باشند. شنا در این آب‌ها و یا پرورش ماهی در آنها ممکن است موجب ابتلا به این بیماری‌ها شود. ۳-۳-۳۱۰۴ بیماری‌های نانسی از استفاده مجدد از فاضلاب " غالبا فاضلاب‌های شهری تصفیه شده برای مصارف آبیاری به کار گرفته می‌شوند. چنانچه میزان مواد معلق در این‌گونه فاضلاب‌ها در حد قابل توجهی باشد. سیستم سالم‌سازی فاضلاب قادر به نابودکردن غالب باکتری‌ها و یا میکروارگانیسم‌هایی 00111 2 - ۷۷/۵۵۲ 1۹1۵160 11562560 3 - 311020۳۵ [ ۷۷/2310۵167 1 4 - ۱/1۵10۳311010 ۳۵۵ 5 - ۳۱1۵۳1585 6 - [3020636 1165 7-۹۷۷۵10۳۲ - 30:60 11265 8 - 501510501155 9 - 1۳00115 |۱0 - ۸1۱۵۳۲1 ۸۳ -------- صفحهٔ بعد -------- که در درون درات معلق پنهان شده‌اند نیست. بنابراین احتمال خارج شدن این باکتری‌ها از این درات بر روی زمین و یا کشتزار آبیاری شده وجود خواهد داشت که رشد و تکثیر مجدد را نیز به همراه دارد.بدیهی است محصولات کشاورزی مانند سبزیجات و یا صیفی جات آبیاری شده تحت این شرایط آلوده خواهند بود و چه بسا آلودگی را در مراکز جمعیت اشاعه خواهند داد. در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لازم است توجیه کافی برای استفاده مجدد از فاضلاب با توجه به ویژگی‌های پساب و روش سالم‌سازی ارائه شود. ۴-۲-۳۱۰۴ بیماری‌های نانسی از استفاده از لجن لجن تصفیه شده در واحدهای تصفیه فاضلاب شهری معمولاً حاوی مواد آلی و معدنی مفید برای رشد گیاهان می‌باشد و در نتیجه به عنوان کود در کشاورزی کاربرد دارد. تخم برخی از کرم‌های انگل مانند أسکاریس حتی پس از هضم لجنء همچنان زنده باقی می‌ماند و در هنگام استفاده از لحن خشک به عنوان کود موجب آلودگی کشت خواهد گردید و از طریق سبزیجات و صیفی جات آلوده ممکن است به انسان منتقل شود. لازم است در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به جنبه‌های بهداشتی استفاده از لجن در رابطه با انگل‌ها و فلزات سنگین به ویژه در مورد شبکه‌های جمع‌آوری فاضلابی که فاضلاب‌های صنعتی نیز در آنها تخلیه می‌شود توجه کرد. ۵-۳۲-۳۱۰۴ بیماری‌های نانسی از فاضلاب‌های سطحی" فاضلاب‌های سطحی شهر بر طبق تحقیقات به‌عمل آمده در شهرهای بزرگ دنیاء دارای غلظت آلودگی‌هایی در حد پساب * گندیدگی فاضلاب‌های سطحی باقیمانده در ورودی‌ها" و حوضچه‌های گیرنده" در شبکه جمع‌آوری فاضلاب‌های سطحی * _رشد حشرات در ورودی‌ها و حوضچه‌های گیرنده در فواصل طولانی دو بارش با توجه به روش‌های مذکور در بخش‌های ۱-۴ الی ۱۰-۴ استاندارد حاضر در خصوص تعیین اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب 9 فاضلاب.؛ در این بحخش ترتیب انجام مطالعات برای دستیابی به نتایج صحبح و نظم یافته شرح داده شده است. ۵۲ 2۵] 1۳۳۵] - | داع[] - 2 ۵ [ع1) - 3 ۸۴ -------- صفحهٔ بعد -------- در این بخش نیز راهنمایی‌های لازم برای تکیه بر بخش‌های مختلف با توجه به نوع طرح., ارائه شده است. ترتیب انجام مطالعات به قرار زیر است: * بررسی دقیق وضعیت موجود بخش غیرزنده محیط طبیعی در محل اجرای طرح و یا محدوده تحت نفوذ زیست‌محیطی طرح با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده طبق روش مذکور در بند ۱-۱-۳ "بخش غیرزنده" استاندارد حاضر با تأکید بر پارامترها و یا شاخص‌های عمده تأثیرپذیر از اجرا و بهره‌برداری. *بررسی دقیق وضعیت موجود بخش زنده محیط طبیعی در محل اجرای طرح و یا محدوده تحت نفوذ زیست‌محیطی طرح با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده طبق روش مذکور در بند ۲-۱-۳ "بخش زنده" در استاندارد حاضر با تأکید بر شاخص‌های عمده. * بررسی دقیق محیط اقتصادی - اجتماعی با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده طبق روش مشروح در بند ۱-۲-۳ "محیط اجتماعی - اقتصادی" در استاندارد حاضر با تأکید بر کاربری اراضی, جمعیت شناسیء ویژگی‌های فرهنگی سیاسی, مناطق حساس» حوادث غیرمترقبه, اسکان مجدد و بهداشت عمومی. * بررسی مشخصات طرح و یا طرح‌ها با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده طبق روش مشروح در بخش ۲ "بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه ها" در استاندارد حاضر با تأکید بر عناصر طرحء سازه‌های وابسته» حجم عملیات ساختمانی؛ *‏ تعیین اثرات کلیه فعالیت‌ها و زیر فعالیت‌ها در مرحله اجرا و بهره‌برداری بر بخش غیرزنده از محیط طبیعی. * تعیین اثرات کلیه فعالیت‌ها و زیر فعالیت‌ها بر پهداشت محل اجرای طرح و یا محدوده تحت نفود زیست‌محیطی طرح طبق رهنمودهای بخش ۱۰-۴ "اثرات بهداشتی " در استاندارد حاضر. * بررسی فوریت‌ها و حوادث طبیعی و یا ناشی از فعالیت‌ها و زیر فعالیت‌ها با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده طبق روش مذکور در بخش "سوانح و حوادث غیرمترقبه " در استاندارد حاضر. * تعیین اثرات ناشی از فوریت‌ها و حوادث طبیعی و یا ناشی از فعالیت‌ها و زیر فعالیت‌ها. * بررسی دقیق ویژگی‌های مردمی محل و یا منطقه طرح» گروه‌های تأثیرپذیر» ارتباطات بین بخشی با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده طبق روش مذکور در بخش ۸ "ارائه روش‌های ارتباطات جمعیء مدیریت و آموزش" در استاندارد حاضر. * تعیین اثرات مثبت و منفی از مشارکت‌های مردمی» گروه‌های تأثیرپذیرء ارتباطات بین بخشی. جمع بندی اثرات با استفاده از رهنمودهای ارائه شده طبق روش مذکور در بخش‌های ۱-۴ الی ۶-۴ استاندارد حاضر. ۸۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵- ارزیابی گزینه‌ها به منظور انتخاب مناسب‌ترین گزینه در میان گزینه‌های طرح‌های آب و فاضلاب لازم است راه کارهای معینی را برای ارزیابی و مقایسه گزینه‌ها به کار برد. در این راه کارها باید نکات زیر را همواره در نظر گرفت: * _طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب به منظور بهبود وضعیت زیست‌محیطی عنوان می‌شوند و در نتیجه دارای اثرات ۰ با وجود اثرات مثبت زیست‌محیطی در طرح و یا طرح‌های آب و9 فاضلاب., اجرا و9 بهره‌برداری از این گونه طرح‌ها همراه با آثرات منفی زیست‌محیطی است که به دقت لازم است از نظر کمی و کیفی آرزیابی شوند. * ارزیابی زیست‌محیطی گزینه‌ها لازم است هم به لحاظ کیفی و هم کمی انجام گیرد هرچند که در مواردی آرزیابی ارزیابی اثرات زیست‌محیطی را در مکانیزم‌های ویژه تعیین سود و هزینه می‌طلبد. در این شیوه راه کارهای زیر مطرح اند: *‏ توجیه طرح و یا طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی, با توجه به وضعیت زیست‌محیطی محدوده نفود طرح و یا طرح‌ها در * تعیین هزینه راه کارهای کاهش اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌ها. ۰ به کارگیری مکانیزم سود و هزینه و ادغام ارزیابی اثرات زیست‌محیطی کمی و کیفی گزینه‌ها در آن. ۹ مقایسه گزینه‌ها به لحاظ فنی, اقتصادی و زیست‌محیطی و انتخاب مناسب‌ترین گزینه. روش استفاده از شیوه یاد شده در بخش‌هایی که در پی آمده شرح داده شده است. ۱-۵ ارزیابی وضعیت در غیاب طرح (گزینه عدم اجرای پروژه) ارزیابی وضعیت در غیاب طرح در واقع مقایسه استفاده از وضعیت و امکانات زیست‌محیطی در منطقه نفود زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های فاضلاب در غیاب طرح‌ها در درآزمدت با سود حاصل از اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها در منطقه یاد شده در راستای توجیه طرح و یا طرح‌هاست. در این ارزیابی اطلاعات جمع‌آوری شده در استاندارد حاضر در بخش۳ "تشریح وضع موجود زیست" و بخش ۴ "تعیین اثرات زیست‌محیطی " به ویژه به کار خواهد آمد. نتایج حاصل از این ارزیابی اولین قدم برای توجیه اجراً و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های موردنظر است. روش انجام این ارزیابی در بخش‌های بعد شرح داده شده است. ۱-۱-۵ جحدود ارزیابی در ارزیابی وضعیت در غیاب طرح و یا طرح‌ها در واقع تعیین بهره‌وری محیط زیست طرح و یا طرح‌ها در درازمدت در برابر بهره‌وری محیط زیست در کوتاه مدت" مطرح است. در این رابطه منظور از کوتاه مدت, مدت زمان اجرا و بهره‌برداری از طرح و 6 | م06 ]2-1 0 )5۳۵0۲ - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- یا طرح‌ها و مراد از درازمدت» زمانی فراتر از عمر طرح و یا طرح‌ها است که حدود آن به افق پیش‌بینی در ارزیابی مربوط می‌شود. بنابراین لازم است در روند ارزیابی» حدود ارزیابی با توجه به دوره زمانی بهره‌وری محیط زیست طرح و یا طرح‌ها توسط استفاده کنندگان در منطقه نفود طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی معین شود. ۳-۱-۵ بررسی اطلاعات جمع‌آوری شسده ارزیابی وضعیت زیست‌محیطی در غیاب طرح شامل بررسی کامل و جامع اطلاعات جمع‌آوری شده تا زمان این بررسی در روند ارزیابی اثرات زیست‌محیطی است. این ارزیابی به صورت کلی و همه سونگر انجام پذیرفته» روش انجام آن در بخش‌هایی که در پی خواهد آمد ذکر شده است ولی قبل از تعیین نتایج کلی لازم است به ویژه بررسی دقیقی از اطلاعات جمع‌آوری شده طبق بخش ۳ "تشریح وضع موجود محیط زیست" و بخش ۴ "تعیین اثرات زیست‌محیطی " در استاندارد حاضر به عمل آید. ۳-۱-۵ مقایسه بهره‌وری در این مقطع لازم است بهره‌وری منطقه نفود طرح و یا طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی ارزیابی شود و سپس با نقصان بهره‌وری بر اثر اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها مقایسه شود. عواملی که در ارزیابی و مقایسه به کار خواهند آمد در بخش‌های زیر شرح داده شده‌اند. ۱-۳-۱-۵ ارزیاب ی کاربری منابع آب ارزیابی کاربری منابع آب لازم است به لحاظ کمی و کیفی در خصوص آب‌های سطحی و زیرزمینی با توجه به مصارف در بخش‌های عمده زیر انجام گیرد: ۰ کشاورزی - دامداری * "صنایع کوچک و بزرگ تأمین آب شرب کاربری منابع آب برای مقاصد تفریحی * ترابری آبی این ارزیابی باید شامل بهره‌وری در درازمدت و در غیاب طرح و یا طرح‌ها باشد و آثار ناشی از اجرا و بهره‌برداری بر کاهش بهره‌وری با توجه به آثار اقتصادی در سطح منطقه‌ای و حتی ملی ارزیابی شود. ۳-۳-۱-۵ بهره‌برداری اراضی طرح‌های آب و فاضلاب به سبب داشتن خصلتی زیربنایی موجب گسترش بهره‌برداری از اراضی برای مقاصد زیر می‌شوند : ۱۳ ۸۷ -------- صفحهٔ بعد -------- هه گسترش اراضی برای مقاصد صنعتی به زیر کشت رفتن اراضی توسط استفاده مجدد از فاضلاب لازم است شرایط قبلی اراضی در غیاب طرح و یا طرح‌ها در برابر امکانات به وجود آمده بررسی و ارزیابی شوند. ۳-۳-۱-۵ منابع زیستی ارزیابی کاملی از منابع زیستی با عنایت به شاخص‌های مذکور در بند ۲-۱-۳ "بخش زنده" محیط طبیعی در استاندارد حاضر در غیاب طرح و یا طرح‌ها لازم است با عنایت به نکات زیر انجام گیرد: ۰ اثرات برگشت ناپذیر و یا جبران ناپذیر بر گونه‌ها بر اثر اجرا و بهره‌برداری با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده در بند ۴-۱-۸-۴ "اثرات برگشت ناپذیر و جبران ناپذیر" در استاندارد حاضر ۰ تاثیر طرح و یا طرح‌ها بر بهبود وضعیت برخی از شاخص‌های زیست‌محیطی * بازده اقتصادی بر اثر استفاده مجدد از فاضلاب‌های تصفیه شده در ازدیاد منابع زیستی ۴-۳-۱-۵ منابع مادی ارزیابی منابع مادی موجود در غیاب اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها لازم است با توجه به نکات زیر انجام شود: ۰ مصالح لازم برای ساختمان ۰ بازیافت مصالح منابع مواد غیرقابل جبران ۵-۳-۱-۵ وضعیت اقنصادی -اجنماعی وضعیت اقتصادی - اجتماعی محدوده نفوذ طرح و یا طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی لازم است با توجه به اطلاعات گردآوری شده در بخش ۲-۳ "محیط اقتصادی - اجتماعی" ارزیابی شود. در این ارزیابی باید به عوامل دخیل در وضعیت اقتصادی - اجتماعی در ارتباط با بهره‌وری توجه شود. عوامل عمده در این خصوص عبارتنداز : - بیماری‌های ناشی از آب" (بر اثر باکتری‌ها", ویروس‌ها"ء پروتوزوهاء اسپیروکت‌ها", کرم‌ها"ء مواد شیمیایی آلی و مواد 65 م8101 - | 65 ۷۷/316700۳6 - 2 4 - 3 4-65 5 - 4 6 - 501۳06165 7 - ۲16111115 -------- صفحهٔ بعد -------- - بیماری‌های زائل شدنی به وسیله آب" - اپیدمی‌ها - منابع مشخص" و نامشخص ‏ آلودگی آلودگی هوا سا آلودگی‌های ناشی از مواد زاید جامد ۰ ساختار و پراکنش جمعیت" ۰ عوامل فرهنگی سیاسی ۶-۲-۱-۵ ارزیابی حوادث طبیعی اثرات حوادث طبیعی در غیاب طرح‌های آب و فاضلاب لازم است با توجه به اطلاعات جمع‌آوری شده در بخش ۲-۹-۴ "اثرات حوادث طبیعی " در استاندارد حاضر و با توجه به نکات زیر انجام گیرد: کاربری سیستم‌های جمع‌آوری فاضلاب‌های سطحی در سیلاب‌های شهری کاربری سیستم جمع‌آوری و دفع سیلاب‌های کوهستانی به عنوان بخشی از سیستم جمع‌آوری فاضلاب‌های سطحی * استفاده از سیستم‌های آبرسانی در مراحل بعد از وقوع زلزله * استفاده از سیستم‌های جمع‌آوری و دفع فاضلاب در مراحل بعد از وقوع زلزله ۲-۵ ارزیابی زیست‌محیطی گزینه‌های منتخب در طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب مانند غالب طرح‌های عمرانی دیگرء گزینه‌های متعددی مطرح است. این گزینه‌ها لازم است به لحاظ فنیء اقتصادی و زیست‌محیطی مقایسه شده و در نهایت مناسب‌ترین گزینه با لحاظ کردن معیارهای فنی؛ اقتصادی و زیست‌محیطی انتخاب شود. در حقیقت مناسب‌ترین گزینه» گزینه‌ای است که نه تنها به لحاظ فنی و اقتصادی به سایر گزینه‌ها برتری داشته بلکه کمترین آثرات زیست‌محیطی در وسیع‌ترین نگرش در مراحل اجرا و بهره‌برداری با توجه به ضوابط زیست‌محیطی و در نتیجه کمترین هزینه برای کاهش آثار زیست‌محیطی در مراحل یاد شده را دربرداشته باشد. بنابراین انتخاب روش مقایسه گزینه‌ها به لحاظ زیست‌محیطی در انتخاب مناسب‌ترین گزینه و همچنین مساعدت به تصمیم‌گیری توسط ارگان‌های متولی و مسئول طرح اهمیت شایان توجهی کسب می‌کند. ضرورت انتخاب روش‌های مقایسه گزینه‌ها به لحاظ زیست‌محیطی باتوجه به نکات زیر توجیه می‌شود: * _وجود قوانین و مقررات زیست‌محیطی و ضوابط تعیین شده در این قوانین و مقررات در سطح منطقه‌ای و ملی و لحاظ کردن قوانین و مقررات مزبور در طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری. 0655 که ۱-۷۷۵۱۵۲۱۷ 6۹5 ۳0 - 2 ۵۵ 37000101 - 3 ۳۵1۵110۱ - 4 ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- شیمیایی» بیولوزیکی,» اقتصادی و اجتماعی در راستای وصول به اهداف تعیین شده در این طرح‌ها به عنوان پاسخگویی به نیازهای مردم. * نیاز به روش مشخص و نظم‌یافته‌ای برای شناسایی» پیش‌بینی و ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و ادغام آن در روند تصمیم‌گیری برای انتخاب مناسب‌ترین گزینه در راستای حفظ توسعه پایدار. است روش‌های منتخب به دقت بررسی شده و با توجه به طرح و یا طرح‌های موردنظرء از میان آنها روشی که دارای کمترین ضوابط و راه کارهایی که در مقایسه روش‌های موردنظر و انتخاب مناسب‌ترین روش آرزیابی‌اثرات زیست‌محیطی گزینه‌های طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب مطرح است در بخش‌های زیر به منظور راهنمایی گروه مسئول انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی ارائه شده است. ۱-۳-۵ اهداف ارزیابی در بررسی روش‌های ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب و بالاخره در انتخاب مناسب‌ترین روش ارزیابی» اهداف کلی همواره لازم است مدنظر قرار گیرند. این اهداف عبارتند از : عوامل فیزیکی - شیمیایی» بیولوژیکی و اقتصادی - اجتماعی است که وجوه مختلف آن از فعالیت‌های متعدد در طرح در مراحل مختلف تأثیر می‌پذیرند و چه بسا ارتباطات مشخصی بین این اثرات به‌وجود می‌آید. بنابراین در روش منتخب لازم است برخورد نظم یافته و منطقی با کلیه عوامل» انجام پذیرفته باشد. ۰ پایه و اساس مقایسه بین گزینه‌ها باید همچنان یکسان انتخاب شود تا بتوان گزینه‌های مختلف را هم به‌طورمطلق و هم به صورت نسبی بدون هرگونه ابهام و دشواری مقایسه کرد. چنانچه کمبودهایی در داده‌های جمع‌آوری شده برای مقایسه صحبح مشاهده شد لازم است این کمبودها جبران شود تا مقایسه مقرون به صحت میسر شود. روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی باید در ارزیابی گزینه‌ها دخالت داده شوند. اصولاً مناسب‌ترین گزینه دربرگیرنده حداقل هزینه برای به‌کارگیری روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی است. شایان ذکر است» طبق نظر بانک جهانی" در غالب طرح‌های عمرانی حدود هزینه‌های روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی کمتر از ده‌درصد هزینه طرح است. به عبارت دیگر گزینه‌هایی که دارای هزینه کاهش اثرات زیست‌محیطی جشمگیراندء در ردیف گزینه‌های قابل مقایسه به حساب نخواهند آمد. * روش منتخب لازم است به صورت واضح و روشن نتایج کلی آرزیابی را منعکس کند به‌طوری که برای تصمیم‌گیرندگان» ارگان‌های دینفع» گروه‌های مردمی دخیل» خالی از ابهام و سردرگمی باشد. | - ۳۷1۲۵۲1۱۵۱۵] ۶5 2 - ۷۹/۵۲1۵ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۵ مقایسه کلی روئس‌ها ی ارزیابی همان‌طور که در بخش‌های قبل ذکر شد. تاکنون دهها روش برای آرزیابی گزینه‌های طرح‌ها ابداع و در کشورهای مختلف اعم از پیشرفته و یا در حال توسعه به کار گرفته شده‌اند. بنابراین لازم است گروه ویژه انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب از میان این روش‌هاء روش مناسبی را برگزیند. این گزینش در دو مرحله قابل انجام است. در مرحله نخست روش‌های در دسترس با در نظرگرفتن ضوابط کلی با یکدیگر مقایسه شده و چند روش انتخاب می‌شود. سپس چند روش منتخب, براساس ضوابط دقیق‌تری مورد مقایسه قرار داده شده و مناسب‌ترین روش تعیین می‌شود. ضوابط کلی مقایسه روش‌های ارزیابی اثرات زیست‌محیطی گزینه‌ها به ترتیب در بخش‌های زیر شرح داده‌شده‌اند. ۱-۳-۳-۵ شناسای ی اترات زیست‌محیطی در روش‌های موردنظر لازم است نکات زیر در شناسایی اثرات زیست‌محیطی درنظر گرفته شود: * نگرش وسیع در شناسایی أثرات زیست‌محیطی ۰ به‌کارگیری پارامترهای زیست‌محیطی معین در شناسایی اثرات ارائه روش برای شناسایی * " تفکیک زمانی وقوع اثرات هه استفاده از داده‌های جمع‌آوری شده در شناسایی اثرات ۳-۳-۳-۵ سنج اثرات زیست‌محیطی شناسایی اثرات زیست‌محیطی در روش آرزیابی» سنجش اثرات زیست‌محیطی را به دنبال دارد. بنابراین روش ارزیابی لازم است دربرگیرنده نکات زیر در سنجش اثرات زیست‌محیطی باشد: ۰ ارائه موّلفه‌های " مشخص برای ارزیابی کمی * به‌کارگیری مقایسه کمی و کیفی ۳-۲-۳۵ توضیح و تقسیر" در غالب شیوه‌های ارزیابی به سبب فقدان توضیحات کافی, تفسیر برخی از اثرات در ارزیابی کلی در هاله‌ای از آبهام باقی می‌ماند. بنابراین روش منتخب برای ارزیابی در این زمینه باید حاوی نکات زیر باشد: ۶5 - | 0 - 2 ۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ تفکیک محل و نوع اثرات و تعیین حدود آن در حد محلی, منطقه‌ای و ملی ۰ ارائه توضیحات کافی درخصوص ضوابط و مفروضات ۰ ارائه حدود اطمینان" در پیش‌بینی‌ها * بهم پیوستگی تفسیر اثرات و سنجش آنها ۴-۳-۳-۵ روابط بین بخشی و مردمی شیوه‌های ارزیابی لازم است دربرگیرنده روش‌هایی برای انعکاس آثار بین بخشی و مردمی نیز باشد. نکات قابل توجه در این خصوص به قرار زیر است: ۰ ارائه شاخص‌های کافی برای ارزیابی نظرات مردمی ۰ ارائه شاخص‌های کافی برای ارزیابی اثرات بین بخشی * ارائه خلاصه ارزیابی قابل فهم * به‌کارگیری ضوابط لحاظ شده در قوانین و مقررات زیست‌محیطی منطقه‌ای و کشوری ۳-۳-۵ خوابط خاص انتخاب مناسب‌ترین روئّس ارزیابی چنانچه در بخش ۲-۲-۵ "مقایسه کلی روش‌های ارزیابی" ذکر شد.ء پس از غربال روش‌های موجود ارزیابی زیست‌محیطی براساس ضوابط کلی» لازم است با استفاده از ضوابط خاص از میان روش‌های تعیین شده در غربال اولیه» در نهایت یکی از روش‌ها به عنوان مناسب‌ترین روش برای ارزیابی زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب انتخاب شود. ضوابط خاص موردنظر در بخش‌های زیر آمده است. ۱-۳-۳-۵ جامع‌نلگری محیط زیست دربرگیرنده عناصر زنده و غیرزنده‌ای است که توسط روابط پیچیده‌ای به یکدیگر پیوسته‌اند. به‌هم‌پیوستگی‌های مزبور باید در تعیین و آرزیابی اثرات زیست‌محیطی ملحوظ شده در روش ارزیابی به خوبی در نظر گرفته شده باشد. ۳-۳-۳-۵ انعطاف د رکاربری روش ارزیابی لازم است دارای انعطاف کافی برای آرزیابی فعالیت‌های متعدد در مراحل مختلف طرح با مقیاس‌ها و گستردگی‌های متفاوت باشد. قانا 0۵14000۵ -۱ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۵ دقت در واقع‌بیسی ۴-۳-۳-۵ عدم نأتیرپذیری روش ارزیابی منتخب لازم است براساس داده‌های کمی و کیفی, ارزیابی مطلوب را ارائه دهد و از نظرات شخصیتعصبات حرفه‌ای, فشارهای سیاسی و سایر فشارهای خارج از دایره ارزیابی تأثیرپذیر نباشد. روش مزبور وسیله‌ای برای تصمیم‌گیرندگان می‌باشد بنابراین در برابر هرگونه نظرات ویژه و موشکافانه نهادهاء گروه‌ها و افراد ذی‌نفع و یا دخیل باید پاسخگو باشد. ۵-۳-۳-۵ انعکاس نظرات کارشناسانه در هر مطالعه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی خواه ناخواه نظرات کارشناسانه در غنای مطالعات تأثیر خواهد داشت. بنابراین روش ارزیابی منتخب لازم است میدان بازی» برای ارائه نظرات کارشناسانه در سطح عالی بگسترد. ۶-۳-۳-۵ ف نآوری‌های حدید روش ارزیابی منتخب لازم است حاوی آخرین دستأوردها در فن‌آوری ارزیابی اثرات زیست‌محیطی باشد. استفاده از روش‌های قدیمی و به‌کارگیری فن‌آوری‌های منسوخ شده در روش آارزیابی دلیل کافی برای رد آن می‌باشد. ۷-۳-۲-۵ خوابط کمی ‏ و کیفی مسخص ضوابط کمی و کیفی استفاده شده در روش ارزیابی منتخب لازم است به دقت معین شده باشد و به‌ویژه محدودیت کاربری آنها و اصولاً منطقی که این گونه ضوابط بر آن پایه استوار است باید با ذکر مآخذ و مراجع مشخص شده باشد. ۸-۲-۳-۵ سنجشس‌های کمم ارزیابی اثرات زیست‌محیطی باید عمدتاً برپایه سنجش‌های کمی پارامترها انجام شود. بنابراین روش‌های ارزیابی مبتتی بر ۹-۳-۳-۵ تشخیص اثرات وخیم و بحراتی اثرات وخیم و بحرانی ولو اینکه علایم کافی برای شناسایی آنها به سهولت قابل تشخیص نباشد لازم است در میان پارامترهای درنظر گرفته شده در روش ارزیابی مستور نشوند. روش منتخب ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لازم است این گونه اثرات را به‌طور مشخص عیان و ارزیابی کند. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰-۳-۳۵ ارزیاب ی کلی روش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی منتخب لازم است دارای کاربری کافی برای جمع‌بندی وجوه مختلف و ارائه اثرات کلی بر محیط زیست باشد. به عبارت دیگر ارزیابی کلی اثرات زیست‌محیطی در راستای تعیین منافع در برابر هزینه به سهولت مقدور شود. ۳-۵ ارزیابی اثرات بهداشتی در برنامه‌ریزی جمعی و گسترده کشوری» اهداف بهداشتی را جلوگیری از امراض, از کارافتادگی» مرگ‌های زودرس و بالاخره ایجاد محیط زیست مناسب به منظور حفظ بازده افراد جامعه و فراهم‌آوردن رفاه و بهره‌گیری از مواهب در زندگی روزمره و آینده تشکیل می‌دهد. این اهداف نه‌تنها جلوگیری از امراض مسری و غیرمسری را شامل می‌شود بلکه جلوگیری از بیماری‌های حاد و مزمن و کلیه أسیب‌های وارده به سلامتی و بهداشت مردم را نیز دربرمی‌گیرد. طرح‌های آب و فاضلاب به منظور نیل به اهداف یاد شده به اجرا درمی‌آیند و به همین علت دارای اثرات زیست‌محیطی بهداشتی بسیار زیادی است ولی مانند هر طرح عمرانی دیگر در مرحله اجرا و بهره‌برداری نیز ممکن است اثرات منفی زیست‌محیطی بهداشتی در هواء آب. خاک» محیط زندگی و محیط کار بر جای نهند. در بخش ۱۰-۴ "اثرات بهداشتی" در استاندارد حاضرء روش شناسایی اثرات بهداشتی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب شرح داده شده است. در این بخش ارزیابی این اثرات به عنوان جزیی از تجزیه و تحلیل اقتصادی مطرح است چرا که این آرزیابی در تعیین سود و هزینه ناشی از اجرا و بهره‌برداری از گزینه‌های طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب به کار خواهد آمد. روش ارزیابی اثرات بهداشتی به منظور محاسبه هزینه و سودء در بخش‌هایی که در پی آمده است شرح داده شده است. ۱-۳-۵ عوامل عمده ارزیابی اثرات بهداشستی در محاسبه سود و هزینه عوامل عمده‌ای که در ارزیابی اثرات بهداشتی نقش عمده را دارند به قرار زیر است: *‏ جلوگیری و کنترل امراض ساعات کار ازدست رفته * مرگ زودرس * هزینه دارو و درمان و مراقبت‌های پزشکی در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی» لازم است از یک‌سو ارزش اقتصادی اثرات مثبت بهداشتی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری در رابطه با عوامل فوق معین شده و از سوی دیگر ارزش اثرات منفی بهداشتی در مراحل یاد شده در ارتباط با عوامل مذکورء معین شده و در تجزیه و تحلیل سود در برابر هزینه به کار گرفته شود. روش آرزیابی اقتصادی این عوامل در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۹۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۵ جلوگیری ‏ وکننرل امراض به منظور کنترل و یا پیشگیری امراض عفونی و برخی امراض غیرعفونی اقدامات عمده زیر ضروری است: ۰" کنترل منابع امراض ۰ کنترل وسایل انتقال امراض از جمله اثرات مثبت طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب مساعدت به اقدامات یاد شده است. در عین حال این‌گونه طرح‌ها ممکن است در مراحل اجرا و بهره‌برداری دشواری‌هایی در اقدامات زیر را موجب شوند. بنابراین در ارزیابی بهداشتی طرح‌هاء با توجه به راه‌کارهای مشروح در بخش ۱۰-۴ "اثرات بهداشتی" در استاندارد حاضرء هزینه و یا سود متناظر با این اقدامات در مراحل اجرا و بهره‌برداری» طبق موازین مشروح در بخش ۴-۵ "ارزیابی سود و هزینه" در استاندارد حاضرء لازم است ارزیابی اقتصادی شوند. نکاتی که در هریک از اقدامات باید به آزها توجه کرد در قسمت‌های زیر آمده است. ۱-۳-۳-۵ کننرل منابع امراضش کنترل منابع امراض دربرگیرنده کلیه اقدامات زیر است : *ه کنترل کلیه عوامل آلودگی بیماریزا در آب» خاک هواء محیط زندگی و محیط کار * " کنترل کلیه مصالح و مواد به کار گرفته شده در اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها ۰ باز چرخش» استفاده مجدد" و جلوگیری کامل از تخلیه مواد خطرناک" کنترل منابع مواد غذایی ۲-۳-۳۵ کننرل وسایل انتقال امراضش اقدامات لازم برای کنترل وسایل عمده انتقال امراض به قرار زیر است : *‏ کنترل و جلوگیری از انتشار ناقلین امراضء حاملین امراض" میزبانان واسط " ۰ جداسازی همه جانبه منابع امراض و گیرندگان" ۰ کنترل آب» هواء مواد خطرناک. مواد سمی ۰ کنترل نگهداری, به عمل اوردن مواد غذایی» توزیع» اماده سازی و سرویس مواد غذایی | 8 2 - 6 3 - ۲1372700۶ 65 4 - 1156256 ۶5 5 - 1196296 ۶5 6 - ۲1055 7 05 ۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۳-۵ حفظ وضعیت مطلوب ایمنی و بهداشستی اشاعه بهداشت فردی ۰ مایه‌کوبی و یا واکسیناسیون حفظ موازین ایمنی حرفه‌ای ۰ ایجاد توازن در تغذیه, استفاده از هوای آزادء ورزش, استراحت کافی ۰ آموزش برای دوری از أسیب‌های فیزیکی, شیمیایی» بیولوژیکی ۳-۳-۵ ساعات کار ازدست رفته تغییرات در کیفیت محیط زیست ممکن است بر سلامت کارکنان در طرح و یا طرح‌ها و پا ساکنین محل و پا منطقه طرح تأثیر گذارد. ارزش اقتصادی این تأثیر را می‌توان با برآورد ساعات کار ازدست رفته در دوره بیماری در مورد نیروی کارء باتوجه به ارزش فروش نیروی کارء ارزیابی کرد و در تجزیه و تحلیل اقتصادی به کار گرفت. ۴-۳-۵ مرک زودرس به دلایل اخلاقی برای حیات آنسان نمی‌توان بهایی درنظر گرفت ولی تا جایی که به تصمیم‌گیری در طرح و یا طرح‌های عمرانی مربوط می‌شود لازم است ارزش اقتصادی معینی برای از دست رفتن انسان‌ها تعیین کرد. این ارزش را می‌توان معادل رفته بر اثر مرگ زودرس افراد میسر می‌شود و در تجزیه و تحلیل اقتصادی کاربرد پیدا می‌کند. ۵-۳-۵ هزینه دارو و درمان و مراقبت‌های پزسکی افزایش و یا کاهش کیفیت وضعیت زیست‌محیطی در وضعیت سلامت و بهداشت افراد تأثیری بسزا خواهد داشت. یکی از عناصر در برآورد هزینه اثرات بهداشتی» هزینه دارو و درمان و مراقبت‌های پزشکی متناظر با اثرات بهداشتی استء این برآورد همراه با سایر هزینه‌ها در تجزیه و تحلیل سود و هزینه کاربرد خواهد داشت. ۳-۵ ارزیابی سود و هزینه اصولاً ارزیابی اقتصادی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب شامل به‌کارگیری کلیه هزینه‌ها" و کلیه مزایا و منافع" در تجزیه و تحلیل اقتصادی برای انتخاب مناسب‌ترین گزینه و یا گزینه‌ها است. در این تحزیه و تحلیل, درآمیختن استفاده از منابع مختلف و مسائل زیست‌محیطی اجتناب‌ناپدیر خواهد بود و لازم است به نکات زیر توجه شود: ۰ همواره اخد بالاترین بازده در برابر صرف کمترین هزینه و اعتبار مدنظر قرار گیرد. داده) - | 30611۵ - 2 ع -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ارتقای کیفیت زندگی انسان‌ها در تعیین مزایا و منافع به عنوان یک اصل تلقی شود. * هزینه در رابطه با هزینه فرصت‌های دیگر و یا مزایای ازدست رفته درصورتی که منابع در گزینه‌هایی غیر از هزینه‌های موردنظر به کارگرفته شوند تعیین شود. ۰ تجزیه و تحلیل مالی" طرح‌ها با تجزیه وتحلیل اقتصادی مخلوط نشود. در تجزیه و تحلیل مالی»ء بازگشت اعتبار مصرف شده در مقابله با تهدات مالی طرح و یا طرح‌ها مطرح است. حال آنکه در تجزیه و تحلیل اقتصادی" تأثیر طرح و یا طرح‌ها در کل اقتصاد مدنظر است. * حتی‌المقدور سعی شود برای کلیه اثرات زیست‌محیطی ارزش مالی قائّل شده تا بتوان در تجزیه و تحلیل اقتصادی به نتیجه مقرون به صحت رسید. شایان ذکر است سنجش اثرات زیست‌محیطی و ارزیابی مالی آنها بالنسبه دشوار و خدمات کارشناسی ویژه‌ای را می‌طلید. * در تجزیه و تحلیل اقتصادی» موْلفه‌های" کافی و مربوط به طرح انتخاب شده و از تجزیه و تحلیل حساسیت؟ برای شناسایی بخش‌های عمده طرح و یا طرح‌ها در اثرگذاری زیست‌محیطی استفاده شود. * هزینه کاهش آثرات زیست‌محیطی به عنوان بخشی از هزینه گزینه درنظر گرفته شود. روش انجام ارزیابی اقتصادی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب از دیدگاه زیست‌محیطی در بخش‌های زیر شرح داده شده در سنحش هزینه‌ها و منافع از دیدگاه زیست‌محیطی امکانات و محدودیت‌هایی وجود داشته که لازم است در تحزیه و تحلیل اقتصادی مورد توجه قرار گیرند. این امکانات و محدودیت‌ها در بخش‌های زیر شرح داده شده است: ۰ ارزیابی مالی اثرات ۰ استهلاک هزینه و منافع ۰ خطرها و آثار نامعلوم در هریک از بخش‌های فوق راه کارهایی مطرح می‌باشد که کاربرد آنها در قسمت‌هایی که در پی آمده است بیان شده | - 0000۳۳۷ 051۵ 2 - ۳1۵1۵ 5 3 - ۳0۵1۱ [5 4 - 5 5 - 56۹611۷11۷ 5 ۹۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۴-۵ ثنعیی ناثنرات زیست‌محیطی بر منابع طبیعی باتوجه به وضعیت در غیاب طرح معین شوند. به منظور شناسایی این اثرات لازم است نظرات کارشناسان مختلف اعم‌از کارشناسان محیط زیست» بوم‌شناسان, جامعه‌شناسان واقتصاددانان به‌کار گرفته شود. ۳-۱-۴-۵ ارزیابی مال ی اتوات پس از شناسایی اثرات زیست‌محیطی لازم است ارزش کمی آنها از نظر اقتصادی معین شود. به منظور تعیین ارزش‌کمی, روش‌های زیر کاربرد دارد. هریک از روش‌ها دارای مزایا و معایب ویژه است و باتوجه به نوع طرح و یا طرح‌ها کاربرد دارد. ۱-۳-۱-۳-۵ روئس‌های مالی مبی بر بازار در این‌گونه روش‌ها اثرات کیفی زیست‌محیطی بر قیمت‌ها و یا تولید" مدنظر می‌باشند و هنگامی که تغییرات کیفی الف - تغییرات قیمت‌ها بر اثر تغییر در تولید در این شیوه لازم است آثرات زیست‌محیطی بر میزان تولیدات ارزیابی شده و ارزش کمی افزایش و یا کاهش تولید به عنوان ب - از دست رفتن درآمد برخی اثرات زیست‌محیطی ممکن است موجب ازدست رفتن نیروی انسانی» کاهش بازده کار و بالاخره هزینه دارو و درمان شود. تعیین ارزش کمی این آثار با تخمین نیروی کار فنا شده, ساعات کار از دست رفته و همچنین هزینه دارو و درمان مقدور است. تغییر درآمد ناشی از فروش نیروی کار مضاف بر تخمین هزینه دارو و درمان بهترین موّلفه ارزیابی کمی در این شیوه ج - هزینه‌های پیشگیری ارزش اقتصادی برخی اثرات زیست‌محیطی با هزینه پیشگیری از این اثرات قابل سنجش است. معمولاً سازمان‌های دولتی, نهادها و یا شرکت‌ها برای جلوگیری از برخی آثرات زیست‌محیطی هزینه‌هایی را متقبل می‌شوند. این هزینه‌ها به عنوان پایه ارزیابی کمی برخی از اثرات زیست‌محیطی کاربرد دارند. | - ۳۳6۵ 2 ۹۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۱-۳-۵ روئس‌های جایگزین بازار در این‌گونه روش‌ها اطلاعات مربوط به بازار به صورت غیرمستقیم به کار گرفته می‌شوند. کاربری این روش‌ها با توجه به میزان اطلاعات قابل جمع‌آوری تعیین می‌شود و لازم است در شروع استفاده از این روش‌ها شرایط طرح و یا طرح‌ها درنظر گرفته شوند. شیوه‌های مختلف در این روش در بخش‌های زیر شرح داده شده‌اند. الف - ارزش املاک ارزش اقتصادی برخی از اثرات زیست‌محیطی را به این گونه تغییرات ربط داد و کاهش و افزایش قیمت املاک و یا زمین را به ب - تغییرات در دستمزدها نظر به اینکه برخی آلودگی‌های منابع زیست‌محیطی موجب دفع نیروی کار خواهد شد بنابراین کم شدن نیروی کار به نوبه خود موجب افزایش دستمزدها خواهد شد. بدین ترتیب با ربط برخی اثرات زیست‌محیطی به تغییر دستمزدها می‌توان آرزش اقتصادی برخی از اثرات زیست‌محیطی را تخمین زد. ج - ارزیابی برپایه کالاهای رایج در بازار بنابراین قیمت کالاهای موجود در بازار به عنوان جایگزین قیمت کالاهای به‌وجود آمده کاربرد دارند و در ارزیابی منافع قابل استفاده‌اند. ۳-۳-۱-۵ رونس‌های میتی بر هزینه‌های بالفوه در خصوص اثرات زیست‌محیطی برمنابع طبیعی می‌توان از هزینه جلوگیری از صدمات به این‌گونه منابع و یا هزینه جایگزین کردن این منابع به عنوان وسیله‌ای برای تعیین ارزش اقتصادی این اثرات استفاده کرد. ۴-۳-۱-۴-۵ روئس‌های پرسشنامه‌ای در غیاب اطلاعات کافی برای ارزیابی بازار با استفاده از پرسشنامه از ساکنین منطقه طرح حدودی که برای پرداخت در هنگام استفاده از اثرات مفید ناشی از طرح و یا طرح‌ها قائل هستند و همچنین میزان پولی را که حاضر به قبول برای تحمل اثرات سوء زیست‌محیطی‌اند می‌توان پرسید. حاصل این پرسش را می‌توان به عنوان پایه‌ای برای ارزیابی اقتصادی برخی از اثرات ۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۳-۵ نرخ برکشست "هزینه و سود پس از تعیین اثرات زیست‌محیطی و همچنین تخمین ارزش مالی این‌گونه آثار لازم است نرخ برگشت هزینه و سود نیز تعیین شود جرا که برخی اثرات زیست‌محیطی در درازمدت حادث می‌شوند. بدین سبب لازم است به نکات زیر در مقایسه هزینه در برابر سود توجه شود: * هزینه و سود بروز درآمده" با یکدیگر مقایسه شوند. * هزینه و سود در کوتاه مدت و درازمدت به تفکیک و به دقت تعیین شوند. ۰ تجزیه و تحلیل آثرات غیرقابل آرزش‌گذاری مالی به عنوان تکمیل تجزیه و تحلیل اقتصادی به کار گرفته شود. ۴-۱-۴-۵ مخاطرات واثترات نامعلوم در تعیین اثرات زیست‌محیطی, مخاطرات از جمله اثراتی هستند که می‌توان احتمال وقوع برای آنها تعیین کرد. اثرات نامعلوم به اثراتی گفته می‌شود که هیچ‌گونه احتمال وقوعی نمی‌توان برای آنها معین کرد. در تجزیه و تحلیل اقتصادی لازم است هزینه جلوگیری از مخاطرات در تجزیه و تحلیل هزینه‌ها در نظر گرفته شود. درخصوص اثرات نامعلوم تنها لازم است به ذکر ۵-۱-۴-۵ ملاحظات کلی در تجزبه و تحلیل اقنصادی تجزیه و تحلیل اقتصادی گزینه‌های طرح و یا طرح‌ها به عنوان وسیله‌ای برای تصمیم‌گیری درخصوص انتخاب مناسب‌ترین گزینه کاربرد دارد. در استفاده از این تجزیه و تحلیل لازم است به نکات زیر توجه شود: ۰ تجزیه و تحلیل اقتصادی اثرات زیست‌محیطی به سبب دشواری‌های موجود در ارزشگذاری تنها حدود هزینه و سود را * تجزیه و تحلیل مخاطرات و اثرات نامعلوم لازم است در کنار تجزیه و تحلیل اقتصادی و به عنوان مکمل آن در تصمیم‌گیری نهایی به کار گرفته شود. ۶-۱-۴-۵ نوسعه پایدار و طرح‌های منطفه‌ای اصولاً در طرح و یا طرح‌های منطقه‌ای در کنار تجزیه و تحلیل سود در برابر هزینه لازم است حفظ توسعه پایدار در برابر اجرا و بهره‌برداری از طرح نیز تجزیه و تحلیل شود. این تجزیه و تحلیل برای طرح‌های بزرگ خاص ممکن است ضرورت یابد ولی درخصوص طرح‌های منطقه‌ای به سبب وسعت طرح‌ها بدون تردید ضروری است. در این تجزیه و تحلیل لازم است به نکات زیر توجه شود: 6 11500۲ - | ۵ ۳۳۵۹۵۲ - 2 ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- * در طرح و یا طرح‌هایی که منابع طبیعی تجدید شونده به کار گرفته می‌شوند» نرخ مصرف این منابع باید در حد ظرفیت تجدید طبیعی این منابع باشد. به عبارت دیگر منابع طبیعی منابع لایزالی نیستند و مصرف آنها بیش‌از حد تجدید طبیعی آنها در حقیقت به معنی تحمیل هزینه به طرح در تجزیه و تحلیل اقتصادی است. * _ظرفیت سیستم اکولوژیکی" و ظرفیت تجدیدشوندگی" درحقیقت آنچنان ظرفیت‌هایی می‌باشند که فراتر از آن اثرات زیست‌محیطی شدید تجمعی» غیرقابل برگشت و در حد وسیع ظاهر می‌شوند و یا امکان ظهور آنها به احتمال زیاد پیش‌بینی می‌شود و موجب خارج کردن سیستم اکولوژیکی از حیزانتفاع در آینده می‌شوند. شایان ذکر است سیستم اکولوژیکی به عنوان یک مجموعه در نظر گرفته می‌شود و منظور از ظرفیت» ظرفیت یک و یا چند گونه نیست. در طرح‌های منطقه‌ای و یا طرح‌های خاص در وسعت زیاد بررسی نکات فوق در رابطه با توسعه پایدار شایان کمال توجه می‌باشد و به ویژه در برنامه‌ریزی کلان لازم است مورد توجه ویژه قرار گیرند. به منظور حصول اطمینان از حفظ توسعه پایدار در برابر فعالیت‌های مختلف طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب راه کارهای زیر قابل استفاده اند. ۱-۶-۱-۵ بررس ی اثرات مواد خروج یآلوده‌ساز لازم است کلیه اثرات زیست‌محیطی ناشی از مواد خارج شده در مراحل اجرا و بهره‌برداری بر منابع آب» هوا و خاک بررسی شده و ظرفیت قابل قبول محیط زیست در برابر ورود این مواد به محیط زیست حتی پس از به‌کارگیری روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی ارزیابی شود. در این ارزیابی» درخصوص طرح‌های منطقه‌ای» نتیجه تأثیر متقابل طرح‌ها باید درنظر گرفته شوند هرچند که ممکن است هریک از طرح‌هاء اثرات مثبت و یا منفی شدید داشته باشند. ۳-۶-۱-۴-۵ بررس ی اثنرات مواد طبیعی مصرف تسده نجدیدنسونده در خصوص منابع طبیعی استفاده شده در طرح و یا طرح‌ها باید دقت شود میزان تحصیل این گونه مواد از منابع طبیعی در حد ظرفیت تجدیدشوندگی طبیعی باشد و چنانچه از این حد فراتر رود توسط روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی» تجدید این منابع تقویت گشته و توازن لازم برقرار شود. ۳-۶-۱-۳-۵ بررسی اثرات مواد طبیعی غیرقابل‌تجدید " چنانچه منابع طبیعی غیرقابل‌تجدید در طرح و یا طرح‌ها به کار گرفته می‌شوند لازم است در مقابل» مساعدت به حفظ و یا توسعه منابع دیگر به عنوان جایگزین این زیان انجام گیرد. به عبارت دیگر توسعه یک منبع طبیعی به عنوان جبران از دست رفتن منبع دیگر موردنظر باشد» در غیر این‌صورت سیستم اکولوژیکی پیوسته تحت فشار خواهد بود و توسعه پایدار مخدوش خواهد گردید. | - 11۵/۵6 ۳120۳۵] 65 2 - ۳۵۹۷۹۲1۵۱ 17 3 - 16866۵11۷6 1 65ع[ 3101۳66/۵0 - 4 ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۵ تجزیه و تحلیل سود و هزینه تجزیه و تحلیل سود و هزینه طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب لازم است با توجه به اطلاعات جمع‌آوری شده و راهنمایی‌های انجام شده در استاندارد حاضر عمدتاً در بخش‌های زیر: ۰ بخش ۲ بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه‌ها بخش ۳ شناسایی وضع موجود هه بخش ۱-۴-۵ امکانات و محدودیت‌ها بخش ۶ ارائه روش‌های کاهش آثرات سوء زیست‌محیطی و با استفاده از شیوه‌های رایج تجزیه و تحلیل سود و هزینه در طرح‌های عمرانی انجام گیرد. این تجزیه و تحلیل در نهایت. منتج به جدول کلی سود و هزینه برای گزینه‌های مختلف و بالاخره انتخاب مناسب‌ترین گزینه خواهد شد. نکات با اهمیت در ۱-۳-۴-۵ نجزیه و تحلیل سود نکات با اهمیت در تجزیه و تحلیل سود در گزینه‌های طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در مرحله اجرا و بهره‌برداری در ۱-۱-۳-۴-۵ منافع مستفیم " یا اولیه منافع مستقیم ناشی از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب لازم است حتی‌الامکان به صورت ارزش ریالی این منافع به شرح ۰ کلیه منافع حاصل از طرح و یا طرح‌ها در بخش صنعت.ء کشاورزی و خدمات * فرصت‌های شغلی ایجاد شده در مرحله اجرا و در مرحله بهره‌برداری در دوره طرح * برآورد پرداخت‌ها به صورت دستمزد و حقوق برای نیروی انسانی به کار گرفته شده در مرحله اجرا و مرحله بهره‌برداری ۳-۱-۳۴۳۵ منافع غیرمستفیمم " پا تانویه این منافع در اصل ناشی از منافع مستقیم اقتصادی - اجتماعی و منافع مستقیم و غیرمستقیم ناشی از تقویت وضعیت ۰ جلوگیری از خسارات ناشی از عدم اجرای طرح و یا طرح‌ها * "فرصت‌های شغلی ایجاد شده در منطقه طرح در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها برای تامین مصالح, تجهیزات کالاها و خدمات *‏ تولیدات منطقه‌ای ناشی از اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها 8300015 0۳۵۵۲ 0۳ ۳۵ - ۱ کاتع 860 احشل 500 0۳ 1۵۳۵01 - 2 ۱. ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ازدیاد درآمد ناشی از فرصت‌های شغلی ایجاد شده در منطقه طرح در مراحل اجرا و بهره‌برداری علاوه بر درآمد ناشی از نیروی کار در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها * ازدیاد مالیات‌های مربوط به دستمزدها و حقوق‌ها در منطقه * بهبود وضعیت زیست‌محیطی ناشی از ازدیاد جمعیت گونه‌ها و یا ازدیاد تنوع آنها ۳-۳-۳۵ تجزیه و تحلیل هزینه نکات با اهمیت هزینه‌های مربوط به گزینه‌های طرح و با طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری شامل * هزینه‌های اولیه داخلی" هزینه‌های کوتاه مدت و درازمدت خارجی " هزینه‌های اولیه داخلی منحصرا از نوع هزینه‌های اقتصادی - اجتماعی‌اند ولی هزینه‌های خارجی شامل هزینه‌های زیست‌محیطی و هزینه‌های اقتصادی - اجتماعی می‌باشند. هزینه‌های ناشی از اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب لازم است حتی‌الامکان به صورت ارزش ریالی و با توجه به نکات مشروح در بخش‌های زیر معین شوند. ۱-۳-۳-۴-۵ هزینه‌های اولیه داخلی ۰ آماده سازی رمین ۹ کلیه ساخت و سازهای اصلی ساخت و سازهای وابسته از جمله ساخت و سازهای روش‌های سازه‌ای کاهش آثار زیست‌محیطی ۰ هزینه‌های بهره‌برداری * هزینه‌های برچیدن طرح این هزینه‌ها لازم است به دو گروه هزینه‌های کوتاه مدت خارجی و هزینه‌های درازمدت خارجی تقسیم شوند. ۲15 116۹0۳۵ ۳۷1۳۵۵۵۵ - | 0515 |116۵ ۳۳۱۳۵۲۷ - 2 0515) |[ ۳۳۱۵۲۳۵ 16۳۵ 10۳۵ 200 12۳۵ - 5۳0۲ - 3 لاه -------- صفحهٔ بعد -------- هزینه‌های کوتاه مدت خارجی منحصرا در مرحله اجرا و هزینه‌های درازمدت خارجی منحصرا در دوران بهره‌برداری و دوران پس از توقف بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب پیش می‌آید. جزییات اقلام هزینه هر یک از بخش‌ها در قسمت‌های زیر آمده‌است. الف- هزینه‌های کوتاه مدت خارجی اقلام با اهمیت در این گروه از هزینه‌ها به قرار زیر است: ۰ اسکان موقت در مرحله اجرا و همچنین در مرحله بهره‌برداری ۰ جابه‌جایی نیروی انسانی» حمل و نقل مصالح و تجهیزات * "تسهیلات و خدمات محلی موردنیاز * نامین آب بهداشتی» جمع‌آوری و دفع فاضلاب» جمع‌آوری و دفع مواد زاید جامد برای محل اقامت کارکنان در مرحله اجرا * از میان رفتن مناطق تفریحی و تفرجگاه‌ها ۰ کلیه اثرات زیست‌محیطی منفی در محیط‌های فیزیکی - شیمیایی» بیولوژیکی» اقتصادی - اجتماعی ناشی از اجرای طرح ب - هزینه‌های درازمدت خارجی این هزینه‌ها دربرگیرنده اقلام زیر می‌باشند: از دست رفتن زمین‌های به کار گرفته شده برای فعالیت‌های کشاورزی» صنعتی و خدماتی تخریب چشم‌اندازها و زیبایی‌های طبیعی ۰ تقلیل ارزش املاک * _تخریب بناها و نشانه‌های میراث فرهنگی و تخریب راه‌های دسترسی به آنها * نامین آب بهداشتی» جمع‌آوری و دفع فاضلاب» جمع‌آوری و دفع مواد زاید جامد برای محل اقامت کارکنان در مرحله بهره‌برداری * هزینه از کف رفتن مناطق تفریحی و کم شدن گردشگران ۰ کنترل امراض و کنترل بهداشت عمومی ۰ کلیه اثرات زیست‌محیطی در محیط‌های فیزیکی - شیمیایی» بیولوژیکی» اقتصادی - اجتماعی نأشی از بهره‌برداری از طرح ۰ پایش زیست‌محیطی و هزینه‌های بعد از خاتمه بهره‌برداری ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- چنانکه در بخش ۴ "تعیین اثرات زیست‌محیطی " در استاندارد حاضر گفته شدء طرح‌های آب و فاضلاب عموماً به منظور حفظ استانداردهای بهداشتی» بهبود در وضعیت زیست‌محیطی و بالاخره ارتقای کیفیت زندگی مردم به کار گرفته می‌شوند. بدین سبب. این گونه طرح‌ها دارای اثرات مشت زیست‌محیطی فراوانندء ضمن اینکه مانند غالب طرح‌های توسعه و عمران نیز همراه در این بخش از مطالعات» ارائه روش‌هاء راه کارهای موْنرء سازه‌ها و تحهیزات کم هزینه جهت پیشگیری,» کاهش ویا جبران اثرات منفی شناسایی و طبقه‌بندی شده در مراحل اجرا و بهره‌برداری طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب, به حدود قابل قبول با توجه به استانداردهای زیست‌محیطی, مدنظر است. کاهش اثرات زیست‌محیطی لازم است با حداقل سیب بر محیط و عناصر تشکیل دهنده آن و در راستای توسعه پایدار آنجام گیرد. در این بخش از مطالعات. لازم است اطلاعات در سایر بخش‌ها و به ویژه بخش‌های زیر به دقت مورد توجه واقع شود: بخش ۱ "قوانین و مقررات زیست‌محیطی " به منظور در نظر گرفتن حدود و سطوح قابل قبول در حفظ استانداردهای زیست‌محیطی منطقه‌ای 9 ملی در راستای توسعه پایدار و9 مراعات تعهدات زیست‌محیطی بین‌المللی 9 سازمان‌های جهانی. *ه بخش ۲ "بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه‌ها " به منظور مشخص کردن ویژگی‌های گزینه‌های موردنظر و شناسایی امکانات کاهش آثرات زیست‌محیطی در فعالیت‌های مختلف در اجرا و بهره‌برداری از طرح. * بخش ۴ "تعیین اثرات زیست‌محیطی" به منظور شناسایی دقیق و کاملی از اثرات زیست‌محیطی گزینه‌های موردنظر بر کلیه عوامل زیست‌محیطی در مراحل یاد شده. حاصل مطالعات انجام شده در این بخش در خصوص کاهش اثرات زیست‌محیطی, در بخش ۵ "ارزیابی گزینه‌ها" به منظور مقایسه گزینه‌ها و دست یافتن به مناسب‌ترین گزینه از جهت فنی» زیست‌محیطی و اقتصادی به کار خواهد آمد. روش انجام مطالعات در این بخش از مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی طرح و با طرح‌های آب و فاضلاب» در قسمت‌های زیر در پی ۱-۶ مروری بر اثرات زیست‌محیطی و درجه بندی آنها پیشنهاد هرگونه روش برای کاهش اثرات منفی زیست‌محیط اساسا به ویژگی‌ها و کیفیت اثرات. درجه اهمیت و شدت آزها 9 روابط بین اثرات منفی بستگی دارد. بدین سبب, انجام بررسی کامل, کلی و گسترده از آثرات منفی و درجه‌بندی آزها به لحاظ اهمیتء اولین گام در این مرحله است. بدین لحاظ لازم است از کلیه اطلاعات جمع‌آوری شده در بخش‌های زیر به نحو احسد بهره‌برداری شود: بخش ۸-۴ "نوع اثرات زیست‌محیطی " بخش ۹-۴ "فوریت‌ها و حوادث" بخش ۱۰-۴ "اثرات بهداشتی " ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۶ کاهش اثرات زیست‌محیطی طرح‌های خاص و طرح‌های منطقه‌ای جنانکه در بخش ۱-۴ ۱" تفکیک عناصر طرح‌ها" در استاندارد حاضر ذکر شد.ء شیوه شناسایی اثرات زیست‌محیطی در این طرح‌ها تقریباً یکسان است ولی ارائه روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی در این طرح‌ها تفاوت‌های قابل توجهی دارد. در ارائه روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی طرح‌های منطقه‌ای به ویژه لازم است به وجوه افتراق زیر توجه شود: تداخل حوضه نفود طرح‌ها در انتخاب روش‌های کاهش آثرات زیست‌محیطی استفاده از منابع» نیروی انسانی» امکانات مالی و مدیریتی منطقه‌ای استفاده از امکانات طرح‌های منطقه‌ای در کاهش آثار یکدیگر ارائه روش‌های مناسب کاهش اثرات منفی زیست‌محیطی در راستای حفظ توسعه پایدار با توجه به گستردگی طرح‌های منطقه‌ای و هم بخشی این‌گونه طرح‌ها در روند توسعه همه جانبه ملی ۳۲-۶ تفکیک کاهش اثرات زیست‌محیطی مراحل اجرا و بهره‌برداری در ارائه روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی طرح و پا طرح‌های آب و فاضلاب لازم است روش‌های ضروری در مرحله اجرا از مرحله بهره‌برداری تفکیک شود. نکاتی که در ارائه روش‌های کاهش در مرحله اجرا لازم است مدنظر قرار گیرد به قرار زیر است : * مدت زمان لازم برای به اجرا بردن کلیه فعالیت‌های اجرایی ۰ تأثیرپذیری عوامل زیست‌محیطی با توجه به مدت کوتاه عملیات اجرایی ۰ مدیریت و کاربری نیروی انسانی در مرحله اجرا ۴-۶ ملاحظات کلی در انتخاب روش‌های کاهش انتخاب روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی صرفنظر از طرح‌های خاص و منطقه‌ای در مراحل اجرا و بهره‌برداری, لازم است با توجه به ملاحظات کلی که در بخش‌های زیر آمده است انجام گیرد. این ملاحظات انتخاب روش‌ها و ترکیب آنها را در راستای وصول به اهداف زیست‌محیطی تسهیل خواهند کرد. ۱-۴-۶ روئس‌های غیرسازه ای" به‌منظور کاهش اثرات زیست‌محیطی قبل از استفاده از سازه‌ها و یا تجهیزات برای اعمال روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی (روش‌های سازه ای) لازم است روش‌های غیرسازه‌ای زیر مورد توجه قرار گیرد و امکان استفاده از این روش‌ها توأم با روش‌های سازه‌ای ارزیابی شود. روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی غیرسازه‌ای قابل استفاده در طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب عبارت است از : * ناحیه‌بندی" حوضه نفوذ طرح و یا طرح‌ها با توجه به استانداردهای زیست‌محیطی موردنظر [ ۳10151۳1۵ - | 2-70۵ ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- * وضع و یا اعمال قوانین» مقررات» ضوابط درخصوص فعالیت‌های مخرب زیست‌محیطی مانند دفع فاضلابء دفع لجن, دفع مواد زاید جامد خطرناک, برداشت از منابع» با استفاده از بررسی‌های انجام شده در بخش ۴ "تعیین اثرات زیست‌محیطی " در استاندارد حاضر * تهیه دستورالعمل کاربری ماشین‌آلات ساختمانی» وسایل حمل و نقل» تجهیزات ذی‌مدخل در طرح‌ها با توجه به اثرات * وضع و یا اعمال مقررات بهداشتی و ایمنی * تقویت مشارکت مردمی و اهالی بومی در راستای مساعدت به کاهش اثرات منفی زیست‌محیطی با توجه به یافته‌های بند ۱-۲-۳" محیط اجتماعی - اقتصادی " در استاندارد حاضر * به‌کارگیری شیوه‌های آموزشی برای کارگران» کارفرمایان و افراد ذی‌نفوذ در مدیریت اجرا و بهره‌برداری با توجه به روش‌های توصیه شده در بخش ۸ "ارائه روش‌های ارتباطات جمعی, مدیریت و آموزش" در استاندارد حاضر ۰ استفاده از ابزارهای مالی از قبیل مالیات و جرایم آلوده سازی استفاده از امکانات بخشی و روابط بین بخشی با توجه به روش‌های توصیه شده در بخش ۲-۸ "ارائه روش‌های ۳-۴-۶ روئس‌های سازه‌ای "و یا نیمه سازه‌ای " روش‌های سازه‌ای و یا نیمه‌سازه‌ای برای کاهش اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب شامل کلیه روش‌هایی است که در آن از سازه‌های ویژه» تجهیزات مشخص و یا شیوه‌های اصلاح بیولوژیکی استفاده می‌شود. نکاتی که در به‌ کارگیری این روش‌ها لازم است درنظر گرفته شوند به‌قرار زیر است: ۰ استفاده از سازه‌های بدون اثرات زیست‌محیطی و یا همراه با اثرات ناچیز زیست‌محیطی ۰ استفاده از سازه هایی با هزینه اجرا و بهره‌برداری محدود (در حد کمتر از ۵ درصد سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده در طرح و یا طرح‌ها) استفاده محدد و بازیافت مصالح ۰ کاربری مواد شیمیایی» تجهیزات و یا وسایل مناسب برای کاهش آثرات زیست‌محیطی ۰" کاربری مفید سازه‌ها پس از استفاده به ویژه در مرحله اجرا *‏ اصلاح اکولوژی آبی و خاکی با توجه به تکثیر و شیوه‌های حفاظت از گونه‌ها ترکیب شیوه‌های غیرسازه‌ای با شیوه‌های سازه‌ای در راستای ایجاد حداکثر کارایی شیوه‌های کاهش اثرات | - 5۲۳۳۵ [ 2 - ۹۵۱1۹1۲۳۵ [ ۱۰۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۴-۶ ارزیابی مسائل اجرایی روش‌ها ی کاهفس در انتخاب روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی اعم از روش‌های سازه‌ای و یا غیر سازه‌ای لازم است به مسائل اجرایی روش‌ها توجه شود. نکاتی که در این خصوص لازم است در انتخاب این روش‌ها مدنظر قرار گیرد عبارت است از: * _ویژگی‌های کادرهای ملی و محلی در مساعدت به اجرای طرح و به‌ویژه روش‌های کاهش آثرات زیست‌محیطی * فن‌آوری لازم برای کاربری سازه‌هاء تجهیزات و وسایل * میزان آموزش لازم برای کاربری روش‌ها توسط پیمانکاران و مدیران طرح * هماهنگی روش‌ها با فعالیت‌های مختلف در طرح به لحاظ فنی» کاربری نیروی انسانی و زمان‌بندی اجرا * مدیریت لازم برای به اجرا بردن روش‌های منتخب و به ویژه روش‌های سازه‌ای * هماهنگی روش‌ها با ویژگی‌های اکوسیستم‌های آبی و خاکی در محل و یا منطقه طرح ۴-۴-۶ برنامه زمانی رونس‌ها ی کاهس روش‌های کاهش آثرات زیست‌محیطی در مراحل اجرا و بهره‌برداری هر یک برنامه زمان‌بندی ویژه‌ای را می‌طلبد. نکاتی که برای تنظیم برنامه زمانی لازم است درنظر گرفته شود به قرار زیر است: *‏ کلیه روش‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای در مرحله اجرا لازم است از نظر مراحل اجرا مشخص شده و زمان‌های مشخصی در هماهنگی با اجرای طرح برای هر یک درنظر گرفته شود. * زمان اجرای روش‌های کاهش آثرات زیست‌محیطی لازم است در زمان‌بندی در مرحله اجرا ادغام شود. بعبارت دیگر برنامه زمانی در مرحله اجرا شامل مراحل اجرای عناصر طرح و روش‌های منتخب کاهش اثرات زیست‌محیطی نیز * _روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی موردنظر در مرحله بهره‌برداری نیز لازم است همراه با برنامه زمانی مشخصی برای به‌کارگیری روش‌ها باشد. ۰ برنامه زمانی کاهش اثرات زیست‌محیطی در مرحله بهره‌برداری لازم است با درنظر گرفتن روش‌های پایش زیست‌محیطی تنظیم شود تا حداکثر استفاده از روش‌های پایش زیست‌محیطی عاید شود. ۵-۳-۶ مدیریت کاهس اثترات سوء زیست‌محیطی روش‌های کاهش آثرات زیست‌محیطی بسبب تخصصی بودن غالب شیوه‌هاء مدیریت ویژه‌ای را می‌طلبد. بنابراین لازم است همراه با انتخاب روش‌های کاهش اثرات زیست‌محیطی» مدیریت ضروری برای به اجرا بردن این روش‌ها در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها معین شود. بدیهی است این مدیریت بخشی از مدیریت زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌ها است که در بخش ۸ "ارائه روش‌های ارتباطات جمعی, مدیریت و آموزش" در استاندارد حاضر مطرح شده است. نکات عمده‌ای که لازم است در این مدیریت درنظر گرفته شوند عبارت است از : ۹ تعیین حدود اختیارات» وظایف و مسئولیت‌ها در کوتاه مدت (مدت زمان اجرای طرح) و درازمدت (مدت زمان بهره‌برداری و یا عمر طرح) ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- * سازمان‌دهی گروه مدیریت و تشکیلات کاهش آثرات زیست‌محیطی ۰ ارتباط گروه‌های مطالعاتی با گروه مدیریت کاهش آثرات زیست‌محیطی ۰ ارتباط گروه کاهش اثرات زیست‌محیطی و مدیریت کلی طرح *‏ نحوه مدیریت کاهش اثرات زیست‌محیطی درخصوص فوریت‌ها و حوادث غیرمترقبه ۶-۳-۶ ارتباطات بین بخشی و کاهئساثترات سوء زیست‌محیطی با توجه به بررسی‌های انجام شده در بخش ۲-۸ "آرائه روش‌های ارتباطات بین بخشی" در استاندارد حاضرء لازم است از امکانات بین بخشی برای تعیین روش‌های کاهش آثرات زیست‌محیطی و اجرای روش‌های منتخب استفاده کرد. در این بخش از مطالعات لازم است به نکات زیر توجه کرد: شناسایی ارتباطات بین بخشی با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده در بند ۱-۲-۸ "شناسایی بخش‌های ذیمدخل " در استاندارد حاضر * بررسی مقررات زیست‌محیطی بخشی و در نظر گرفتن مقررات و استانداردهای بخشی مزبور (در صورت وجود) با درنظر گرفتن بند ۳-۲-۲-۸ "مقررات زیست‌محیطی بخشی" در استاندارد حاضر ۰ استفاده از قابلیت بخش‌ها در شناسایی روش‌های کاهش آثرات زیست‌محیطی و به‌کارگیری امکانات بخشی برای مدیریت و اجرای روش‌های کاهش اثرات با توجه به اطلاعات جمع‌آوری شده در بند ۱-۳-۲-۸ "ارزیابی تشکیلات سازمانی " در استاندارد حاضر ۷-۴-۶ ملاحظات ویژه د رکاهشس اثرات سوء اقتصادی -اجنماعی ارائه هرگونه روش کاهش اثرات زیست‌محیطی در حوضه اقتصادی - اجتماعی لازم است با توجه به بررسی‌های مبسوط انجام شده در بخش ۲-۳ "محیط اجتماعی - اقتصادی" در استاندارد حاضر انجام گیرد. در این بخش لازم است به ویژه به نکات زیر توجه کرد: مسائل حقوقی و قانونی و مالکیت‌ها با توجه به بررسی‌های انجام شده در بند ۳-۱-۲-۳ "کاربری اراضی " * تنوع گروه‌ها و جوامع محلی در حوضه نفود زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌ها با درنظر گرفتن یافته‌ها در بخش "ویژگی‌های جمعیت‌شناسی" و بخش "ویژگی‌های فرهنگی - سیاسی " * نحوه بهره‌برداری گروه‌ها و جوامع محلی از منابع منطقه با استفاده از بررسی‌های انجام شده در بخش "سیمای اجتماعی - اقتصادی " * مناطق حساس و حفاظت شده طبیعی,» باستانی» فرهنگی با توجه به بخش "مناطق حساس" * سوانح و حوادث غیرمترقبه با استفاده از بخش "سوانح و حوادث غیرمترقبه " * مهاجرت» اسکان مجدد و اسکان ناخواسته با توجه به بخش "اسکان مجدد" بهداشت عمومی با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده در بخش "بهداشت عمومی و بیماری‌های مربوط به آب" ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۳-۶ براورد هزینه با توجه به راه کارهای ارائه شده در بند ۲-۴-۵ "تجزیه و تحلیل سود و هزینه" در استاندارد حاضرء لازم است هزینه کلی روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی برای گزینه‌های موردنظر تعیین شود. تعیین این هزینه‌ها در بند ۲-۲-۴-۵ "تجزیه و تحلیل هزینه " استاندارد حاضر به ویژه به کار خواهد آمد. به‌طور کلی لازم است روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی به صورتی انتخاب شود که حداقل هزینه را در بر داشته باشد. طبق توصیه *بانک جهانی ", هزینه‌های کلی برای روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی نباید بیش از ۱۰ درصد هزینه سرمایه‌گذاری برای طرح باشد و در غالب طرح‌های عمرانی در کشورهای در حال توسعهء این هزینه‌ها رقمی بین ۳ تا ۵ درصد هزینه‌های سرمایه‌گذاری در طرح و یا طرح‌ها را تشکیل می‌دهد. بنابراین گزینه‌هایی که دارای هزینه کلی کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی بیش از حدود یاد شدهند. مردود تلقی می‌شوند. روش کلی برآورد هزینه‌های راهکارهای کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در بخش‌های زیر آمده‌است. این هزینه‌ها به دو بخش عمده تحت عنوان "هزینه‌های ثابت" و "هزینه‌های بهره‌برداری و متفرقه " تقسیم شده‌اند. ۱-۸-۴-۶ هزینه‌های ثابت کلیه هزینه‌های ناشی از استفاده از روش‌های غیرسازه‌ای» نیمه‌سازه‌ای و سازه‌ای کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در مرحله اجرا در این بخش از هزینه‌ها قرار دارند و جزیی از هزینه‌های منظور شده در بند ۲-۲-۴-۵ "تجزیه و تحلیل هزینه" در استاندارد حاضرند. تفکیک این هزینه‌ها در قسمت‌های زیر شرح داده شده‌است. ۱-۱-۸-۶ هزینه طرح‌های ویژه کلیه طرح‌های ویژه‌ای که برای مسائل خاص به منظور کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی ناشی از آن مسائل درنظر گرفته می‌شود در این بخش از هزینه‌ها قرار دارد. این طرح‌ها در نوع خود به صورت طرح جداولی در ارتباط با طرح کلی می‌باشند. نمونه‌های بارز این گونه طرح‌ها استفاده از روش‌های ویژه مبارزه با ناقلان است. ۳-۱-۸-۶ سرمای هگذاری ثابت هزینه کلیه سرمایه‌گذاری‌ها برای روش‌های سازه‌ای و نیمه سازه‌ای کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در بطن طرح اصلی در این گروه طبقه‌بندی می‌شود. این سرمایه‌گذاری‌ها در رابطه با ایجاد سازه‌هاء تأسیسات و تجهیزات برای کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در مرحله اجرا می‌باشند. 0 1991 باه3 ۷/۵۳1۵ ,اب۷۵ اوق عع و5 1 ده کک۸ ۱-5۳0۵ ۱۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۸-۳-۶ هزینه‌های بهره‌برداری و منفرکه هزینه‌های مربوط به شیوه‌های انتخاب شده کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در این مرحله و هم‌چنین هزینه‌های مربوط به سوانح و حوادث غیرمترقبه در این گروه از هزینه‌ها قرار دارند و جزیی از هزینه‌های منظور شده در بند ۲-۲-۴-۵ "تجزیه و تحلیل هزینه" در استاندارد حاضرند. تفکیک این هزینه‌ها در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۳-۸-۴۳-۶هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری هزینه‌های مربوط به نگهداری و بهره‌برداری از روش‌های سازه‌ای کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی و هم‌چنین هزینه به کارگیری روش‌های غیرسازه‌ای در مرحله بهره‌برداری در این گروه قرار دارد. ۳-۳-۸۴۶۶ هزینه‌های متفرقه و اضطراری هزینه‌های لازم در بخش‌های زیر در این گروه قرار دارد : ۰ _کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی ناشی از حوادث غیرمترقبه کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی ناشی از بلایای طبیعی * هزینه‌های نگهداری در شرایط ویژه در مرحله بهره‌برداری ۵-۶ کاهش اثرات سوء بر عوامل زیست‌محیطی عوامل زیست‌محیطی" شامل آبء هواء خاک, محیط بیولوژیکی و بالاخره محیط اجتماعی - اقتصادی ممکن است از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تأثیر منفی پذیرند. این اثرات لازم است توسط روش‌های مختلف کاهش اثرات سوء در راستای حفظ توسعه پایدار کاهش داده شوند. به منظور راهنمایی برای انتخاب روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی, نکات با اهمیتی که لازم است در هریک از عوامل در نظر گرفته شوند در بخش‌های زیر قید شده‌اند. ۱-۵-۶ آب واکوسیست مآبی در طرح‌های آب و فاضلاب. رودخانه‌هاء آب‌های داخلی مانند چشمه و دریاچه هاء دریاها و بالاخره آب‌های زیرزمینی» هم به عنوان منبع آب آشامیدنی و هم به عنوان آب پذیرنده فاضلاب به کار گرفته می‌شوند. بنابراین پارامترهای موّثر در این گونه آب‌ها, به عنوان عاملی زیست‌محیطی, از فعالیت‌های مختلف طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است در مراحل اجرا و بهره‌برداری تأثیرپذیرند که لازم است با استفاده از روش‌های سازه ای» نیمه سازه‌ای و غیرسازه‌ای این پارامترها را کنترل و اصلاح کرد. نکات عمده‌ای که در انتخاب شیوه‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی اکوسیستم آبی لازم است در نظر گرفته شوند در قسمت‌های زیر شرح داده شده‌اند. | - ۳۷1۳۵۵۲۵ 5 ۱۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۵-۶ رودخانه ‏ وآب‌های داخلی! در طرح‌های آبرسانی به مراکز جمعیت» یکی از راه‌هاء استفاده از آب رودخانه‌ها و یا آب‌های داخلی مانند دریاچه‌های آب شیرین و یا چشمه‌ها است. آب خام از این منابع توسط آبگیرها برداشت شده و پس از انتقال به تصفیه‌خانه آب و تغییرات کیفیء به سیستم توزیع برای مصرف فرستاده می‌شود. بخش عمده آب مصرفی توسط شبکه جمع‌آوری فاضلاب جمع‌آوری شده و پس از تصفیه مجدداً به رودخانه‌ها و یا آب‌های داخلی عودت داده می‌شود. این چرخه ممکن است در امتداد رودخانه» چندین بار توسط مراکز جمعیت تکرار شود. در هر بار آب پذیرنده ممکن است از فعالیت‌های انجام شده تأثیر منفی گیرد که لازم است این اثرات توسط شیوه‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی کاهش داده شوند تا بتوان سلامت آب پذیرنده را همجنان حفظ عوامل عمده موْثر در اکولوژی آب رودخانه که لازم است در اغلب شیوه‌های کاهش پیوسته در نظر گرفته شود در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۱-۱-۵0-۶‏ کاهنس اثترات سوء فیزیکی عوامل عمده موّثر فیزیکی در اکوسیستم آبی رودخانه‌ها و آب‌های داخلی عبارتند از : * میزان جریان هرگونه فعالیتی در مراحل اجرا و بهره‌برداری در طرح‌های آب و فاضلاب که موجب تغییرات منفی در این عوامل شود لازم ۲-۱-۱-۵ کاهش اثترات سوء شیمیایی عوامل شیمیایی موْئْر در اکوسیستم آبی رودخانه در عوامل زیر قابل تقسیم‌بندی است : * مواد آلی غذایی ۲ ۰ اکسیژن محلول * مواد معدنی غذایی " ۰۹ 0 بیذیرند. این اثرات لازم است توسط روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی به حد مطلوب کاهش یابد. | - 1130 5 2 - ۵ 3 - 119 4 - ۱۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۱-۵-۶ کاهض اثرات سوء بیولوژیکی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری» ممکن است بر وضعیت بیولوژیکی رودخانه تأثیر برجای نهد. به منظور به حداقل رساندن تأثیرات منفیء لازم است از روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی استفاده کرد. روش استفاده از شیوه‌ها ی کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در زیر شرح داده شده است: * بررسی شاخص‌های عمده مجموعه زیستی شامل شناسایی گونه‌های اقتصادی و یا تفریحی, گونه‌های در معرض خطرء گونه‌های در ارتباط مستقیم با گونه‌های اقتصادی» تفریحی و گونه‌های در معرض خطرء گونه‌های بحرانی برای ساختار اکولوژیکی رودخانه *‏ شناسایی عوامل فیزیکی و شیمیایی تأثیرگذار بر شاخص‌های بیولوژیکی یاد شده * پیش‌بینی اثرات عمده ناشی از تغییرات در شاخص‌های بیولوژیکی جوامع گیاهی و جانوری ۰ ارائه روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی برای کنترل عوامل فیزیکی و شیمیایی و همچنین روش‌های ترمیم جامعه گیاهی و جانوری ۰ ارائه روش کاهش اثرات سوء بر زیستگاه‌های آبی ۳-۱-۵-۶ دریاها در طرح‌های آب و فاضلاب, دریاها برای آبگیری و تبدیل آب شور به آب شیرین قابل شربء برای تخلیه فاضلاب‌ها در آنها و بالاخره برای عبور خطوط لوله آبرسانی از کف آنها و آبرسانی به مناطق دوردست. مورد استفاده واقع می‌شوند. آب دریا تحت تأثیر عوامل فیزیکی» شیمیایی و بیولوژیکی است که ممکن است در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تأثیر منفی پذیرد. این اثرات لازم است شناسایی شده و روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی را برای به حد مطلوب رساندن آنها به کار گرفت. عوامل عمده موّثْر در اکولوزی دریا که لازم است در انتخاب شیوه‌های کاهش پیوسته در نظر گرفته شود در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۳-۱-۵-۶ کاهس اثترات سوء فیز یکی بر درباها عوامل عمده موّثر فیزیکی در اکولوژی آبی دریا عبارتند از : *‏ جریان‌های دریایی» تأثیر جزر و مد * _درجه حرارت و تغییرات فصلی آن * مواد معلق * سرعت ته‌نشینی مواد معلق و بار کف" *‏ توزیع مواد معلق در کف ۱-860 4۵ ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های فاضلاب» ممکن است یک و یا چند عامل یاد شده تأثیرپذیرند. این تأثیرات ممکن است در وضعیت اکولوژیکی آب دریا تأثیر منفی داشته که لازم است این تأثیرات شناسایی و با استفاده از روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی, این اثرات را در حد مطلوب کاهش داد. ۳-۳-۱-۵-۶ کاهنس اترات سوء تسیمیایی بر دریاها عوامل عمده شیمیایی موّنْر در اکولوژی آب دریا شامل عوامل زیر می‌باشند: * نمک‌های محلول" ۰ ااط و قلیاییت" * مواد معدنی غذایی" ۰ مواد آلی غذایی" * "سموم معدنی و آلی در طرح‌های آب و فاضلابی که به نحوی از دریا استفاده می‌شودء عوامل یاد شده ممکن است در مراحل اجرا و بهره‌برداری از این‌گونه طرح‌ها تأثیر منفی بپذیرند که لازم است این اثرات شناسایی شده و توسط روش‌های کاهش در حد مطلوب کاهش داده شوند. ۵-۶-(-۳-۲ کاهس اثرات سوء بیولوژیکی بر دریاها وضعیت بیولوژیکی محیط‌های دریایی تحت تأثیر عوامل فیزیکی و شیمیایی آب دریا است. چنانکه در فوق ذکر شدء طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است بر عوامل فیزیکی و شیمیایی آب دریا در مراحل اجرا و بهره‌برداری تأثیر بر جای نهند که در آن صورت بر وضعیت بیولوژیکی آب دریا نیز تأثیر منفی داشته باشند. به منظور به حداقل رساندن این تأثیرات منفی» لازم است از روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی مشروح در زیر استفاده کرد: *‏ بررسی شاخص‌های عمده توده بیولوزیکی شامل شناسایی گونه‌های اقتصادی و یا تفریحی» گونه‌های در معرض خطرء گونه‌های در ارتباط مستقیم با گونه‌های اقتصادی» تفریحی و گونه‌های در معرض خطرء گونه‌های بحرانی برای ساختار اکولوژیکی *‏ شناسایی عوامل فیزیکی و شیمیایی تأثیرگذار بر شاخص‌های بیولوژیکی یاد شده پیش‌بینی اثرات عمده ناشی از تغییرات در شاخص‌های بیولوژیکی جوامع گیاهی و جانوری لاندزاه5 - ۱ نجاندام۷از۸ - 2 3۵۵ - 3 دمامادداناگ - 4 ۱۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ارائه روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی برای کنترل عوامل فیزیکی و شیمیایی و همچنین روش‌های ترمیم جامعه گیاهی و جانوری ۳-۱-۵-۶ اب های زیرزمینی آب‌های زیرزمینی» در طرح‌های آب و فاضلاب برای تأمین آب شرب و یا برای تخلیه فاضلاب‌های تصفیه شده برای تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی کاربرد دارد. بدین سببء آب‌های زیرزمینی ممکن است در مراحل اجرا و یا بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تأثیرات منفی بپذیرند که لازم است این تأثیرات شناسایی شده و توسط روش‌های کاهش به حد مطلوب کاهش داده شود. عوامل مور در وضعیت فیزیکی, شیمیایی و بیولوژیکی که لازم است در انتخاب شیوه‌های کاهش اثرات سوء در نظر گرفته شوند. در بخت های زیر شرح داده شده‌اند. ۱-۳-۱-۵-۶‏ کاهش اترات سوء فیزیکی ب رآب‌های زیرزمینی عوامل موْثر در وضعیت فیزیکی آب‌های زیرزمینی عبارتند از : * سطح آب‌های زیرزمینی" ۰ گرادیان هیدرولیکی" * نفوذپذیری" * _ضریب توزیع" درجه حرارت عوامل فوق ممکن است در برداشت از آب زیرزمینی و یا در هنگام تغذیه مصنوعی توسط فاضلاب تصفیه شده اثرات منفی بپذیرند که لازم است این اثرات توسط شیوه‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در حد مطلوب کاهش گیرد. عوامل عمده شیمیایی موْر در آب‌های زیرزمینی به قرار زیر است: ۰ مواد معدنی محلول * مواد آلی محلول * سموم معدنی و آلی محلول | - ۳1670161۳10 ]6[ 2 - ۲1707۵0116 1 3 4 - 1۷ 1 1131۳100 گ 10۹10 - 5 ۱۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- پیامدهای به وجود آمده مذکورء توسط روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی در حد مطلوب کاهش داده شود. پیامدهای ناشی از برخی از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب» بر روی بیولوژی آب‌های زیرزمینی که باید در روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی مدنظر قرار گیرد عمدتاً به دلیل ورود باکتری‌های بیماریزا و ویروس‌ها است. این پیامدها در مناطق آهکی به ویژه حائز اهمیت اند. ۲-۵۶ هوا لازم است به نکات زیر توجه کرد: * ارائه روش‌های کنترل آلودگی هوا ناشی از : کاربری ماشین آللات ساختمانی» ترانشه کنی» لوله گذاری آماده سازی مصالح - وسایل حمل و نقل و برهم خوردن نظم ترافیک - دفع مواد زاید جامد در کارگاه‌ها * رفع بو در شبکه‌های فاضلاب به ویژه در مناطق مسطح جممع‌آوری و استفاده محدد از گازهای هاضم‌های غیرهوازی ۰ استفاده از شیوه‌های صحیح جمع‌آوری لجن» انبارکردن آن برای کنترل بو ۳-۵-۶ خاک واکوسیستم خشکی " طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری ممکن است خاک و اکوسیستم خشکی را تحت تأثیر قرار دهند. این تأثیرات بیشتر در خطوط انتقالء کاربری اراضی و استفاده مجدد از فاضلاب و لحن مشهود است. لذا لازم است از پیش در خصوص اثرات منفی در مراحل یاد شده اقدام شده و روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی با توجه به نکات زیر به کار گرفته شود: ۰ کنترل اکوسیستم خشکی در مسیر خطوط انتقال و اراضی مربوط به متعلقات این خطوط | - ۳12 ۳۵| ۷۷/۵۹910۱۷۵ 167 ۳۵۵111 2 - 16۳۳6۹1۳1۵] (/ ۱۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ کنترل اکوسیستم خشکی در مسیر خطوط جمع‌آوری آب از چاه‌ها ۰ اثرات اکولوزژیکی خشکی چاه‌ها و متعلقات آنها مانند رینگ فشار قوی برق» ترانسفورمرها ۰ اثرات اکولوژیکی کاربری اراضی برای تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب» مخازن ذخیره آب ۰ اثرات استفاده مجدد از فاضلاب برای مقاصد آبیاری در تغییر کیفیت فیزیکی و شیمیایی خاک ۰ اثرات استفاده از لجن برای کود بر کیفیت فیزیکی و شیمیایی خاک ۰ اثرات اکولوژیکی خشکی استفاده از روش‌های طبیعی تصفیه فاضلاب به ویژه در رابطه با جمعیت خزندگان و دوزیستان" اثرات ذرات ریز آب" در هوادهی سطحی در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب بر پوشش سبز اطراف ۴-۵-۶ آلودگی صدا اصوت و ارتعاسات) منابع عمده آلودگی صدا در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب که لازم است برای کنترل و یا کاهش آن روش‌هایی را ارائه کرد به شرح زیر است : * ماشین‌آلات ساختمانی در شبکه سازی و یا احداث تصفیه‌خانه‌ها به ویژه در اراضی شهری * ماشین‌آلات آماده سازی مصالح * _وسایل حمل و نقل ۰ ایستگاه‌های پمپازء ژنراتورهای اضطراری موتورخانه چاه‌ها تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ۵-۵-۶ کاهساثرات سوء اقتصادی - اجتماعی طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل اجرا و بهره‌برداری دارای اثرات منفی بر محیط اقتصادی - اجتماعی است که لازم است برای کاهش آن راهکارهایی را با توجه به نکات زیر انتخاب کرد: *‏ کنترل مناطق حفاظت شده طبیعی به ویژه در خصوص خطوط انتقال آب طولانی کنترل مناطق حفاظت شده باستانی ۰ ملاحظات ویژه کاربری اراضی ۰ کنترل سوانح طبیعی به ویژه زلزله و تأثیر آن بر مخازن هوایی آب» شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب, شبکه‌های توزیع آب 1160|۵5 - | کسوزطنطام ۸ - 2 48 - 3 ۱۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- * به کارگیری موازین حفاظت و ایمنی * مقبولیت تأسیسات تصفیه به ویژه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب برای ساکنین اطراف ۶-۵-۶ کاهنس اثنرات سوء بهداسنی مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است همراه با اثرات سوء بهداشتی بر کارکنان شاغل در طرح و یا طرح‌هاء ساکنین در منطقه نفوذ طرح و یا طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی باشد. به منظور کاهش این‌گونه آثار» لازم است شیوه‌های مختلف کاهش آثرات سوء زیست‌محیطی بهداشتی برحسب نوع اثرات مذکور در بخش ۱۰-۴ در نظر گرفته در انتخاب این روش‌ها به نکات عمده زیر به ویژه لازم است توجه شود. ۰ کنترل انتقال بیماری‌ها با توجه به : - بیماری‌های بومی - بیماری‌های عفونی - بیماری‌های انگلی کنترل حشرات و جوندگان *‏ کنترل آثار فیزیکی و شیمیایی در مرحله اجرا ۰ بهسازی کارگاه‌ها و محیط کار ۰ کنترل گازهای شبکه جمع‌آوری فاضلاب کنترل گازها در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب * کنترل دفع لجن در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب کنترل دفع لجن در تصفیه‌خانه‌های آب ۰ استفاده از اراضی دور از مناطق مسکونی برای احداث تصفیه‌خانه‌ها به ویژه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ۰ انتخاب سیستم سالم‌سازی آب آشامیدنی با توجه به بیولوژی آب خام ۰ انتخاب سیستم سالم‌سازی فاضلاب با توجه به مصارف مجدد از فاضلاب ۰ استفاده از لجن با توجه به وضعیت بیولوژیکی لجن به لحاظ تخم کرم‌های انگل * انتخاب متعلقات سیستم توزیع آب با توجه به ویژگی‌های سیستم فاضلاب و به ویژه جمع‌آوری فاضلاب سطحی * انتخاب ظرفیت سیستم جمع‌آوری و دفع فاضلاب سطحی با توجه به هیدروکلیماتولوزی منطقه و خصوصیات بهداشتی مراکز جمعیت ۰ به کارگیری کلیه موازین ایمنی در اجرا و بهره‌برداری از سیستم‌های آب و فاضلاب ۱۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- در این بخش از مطالعات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب لازم است جزییات برنامه‌هاء راهکارها و فن‌آوری‌هایی" که برای تشریح وضعیت موجود زیست‌محیطی در محل اجرا و یا منطقه اجرای طرح و یا طرح‌ها که در بخش ۳ "شناسایی وضع موجود" در استاندارد حاضر به کار گرفته شده‌است معین شود. اطلاعات حاصل از پایش زیست‌محیطی در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در سه بخش زیر کاربرد خواهد داشت: الف - آماده‌سازی محل طرح و یا طرح‌ها ب - ساختمان عناصر اصلی طرح و سازه‌های وابسته ج - بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها راهکارهای پایش زیست‌محیطی در مرحله تفصیلی عمدتاً محدود به بخش‌های (الف) و (ب) یاد شده می‌شود. در هنگام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی» برای پایش زیست‌محیطی در مرحله بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها تنها به اهداف, حدود پایش و عوامل زیست‌محیطی که ممکن است در مرحله بهره‌برداری اهمیت ویژه‌ای داشته باشند.ء بسنده می‌شود. جزییات کامل پایش زیست‌محیطی در مرحله بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌ها در دستورالعمل مرحله بهره‌برداری و یا مرحله تفصیلی ارائه خواهد شد. کلیه نکاتی که برای برنامه پایش و سنجش عوامل و پارامترهای زیست‌محیطی در مرحله تفصیلی مطالعات ارزیابی ۱-۷ تعیین شاخص‌های عمده زمان‌بندی و طرح سنجش‌ها به منظور تعیین اثرات زیست‌محیطی در هنگام آماده‌سازی محل طرح و یا طرح‌ها و همچنین در هنگام اجرای عناصر اصلی طرح و سازه‌های وابسته» شاخص‌های متعددی در پیش روی گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی گسترده است که همه آنها ممکن است در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به کار نیامده تنها شاخص‌هایی که واجد شرایط زیر می‌باشند باید مورد توجه قرار داده شوند: *‏ شاخص‌های تغییرپذیر بر اثر آماده‌سازی و اجرا * _شاخص‌های قابل استفاده برای بررسی برخی اثرات زیست‌محیطی با توجه به دو ضابطه فوق و با به کارگیری مهارت تخصصی گروه انجام دهنده مطالعات. تعیین پارامترهای قابل سنجش به سهولت میسر می‌شود. | - ۳۷1۳۵۵۱۵ 8 2-0 ۱۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۷ غعوامل عمده بایشسش وسعت و محتوای برنامه پایش باید در حدی باشد که جامع‌نگری در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب را تضمین کند. عناصر اصلی این برنامه باید به صورت فشرده و با دقت معین شوند. این عناصر عبارتند از: *‏ شرح فن‌آوری‌ها و فن‌های " منتخب ۰ ابزار و وسایل" به کار گرفته شده " ‏برنامه زمانی سنجش‎ * * روش سنجش" *تجزیه و تحلیل آماری ۰ _توجیه محل نمونه‌برداری عناصر یاد شده نیز باید در برگزیدن منابع اطلاعاتی موردنظر برای تعیین پارامترها و شاخص‌ها مدنظر قرار گیرند و در گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی برای جلب اعتماد و اطمینان از صحت اطلاعات گردآوری شده منعکس شود. ۱-۱-۱-۷ منابع عمده اطلاعات معمولاً منابع اطلاعات درخصوص موّلفه‌ها" و شاخص‌ها* در دو بخش زیر خلاصه می‌شوند: ۰ اطلاعات جمع‌آوری شده توسط برنامه پایش زیست‌محیطی ۰ " اطلاعات موجود در منابع و ماخد مربوط به طرح و یا طرح‌ها اطلاعات موجود شامل مطالعاتی است که طی آن مژّلفه‌ها و شاخص‌های موردنظر در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی قبلاً توسط سازمان‌ها و نهادهای معینی پایش شده‌اند. در برخی از موارد این اطلاعات به‌وسیله برنامه پایش زیست‌محیطی گروه مطالعات ارزیابی» تکمیل شده و سپس در ارزیابی به کار گرفته می‌شوند. صرف‌نظر از منابع به کار گرفته شده یاد شده» کلیه نکاتی که در بند ۱-۱-۷ ذکر گردید باید مراعات شده ضمن اینکه درخصوص اطلاعات موجود باید مشخصات مرجع " به در هر حال باید اطلاعات جمع‌آوری شده به‌وسیله پایش صحرایی" و همجنین اطلاعات استخراج شده از مأخذ در هنگام ارائه در گزارش از یکدیگر تفکیک شوند. | 65 2 0 3 - 8 4 - 5 5 - 5 6-65 7 - 0 8-۳1 15 ۱۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-۱-۷ کاربرد ف زآوری‌ها شرح کاملی از تکنیک‌های به کار گرفته شده در فن‌آوری‌های استفاده شده در برنامه پایش ضرورت دارد. در خصوص به کارگیری روش‌های نمونه‌برداری و سنجش خودکار مسئله اطمینان از عملکرد صحیح فن‌آوری به کار رفته اهمیت ویژه‌ای کسب کرده و لازم است دلایل کافی برای حصول اطمینان آرائه شود. ۳-۱-۱-۷ ابزار و وسایل درخصوص ابزار و وسایل به کار گرفته شده لازم است شرح کاملی از دفت و حساسیت ابزار و وسایل اندازه‌گیری» روش کالیبراسیون" و بازرسی آن ارائه شود. ۴-۱-۱-۷ برنامه زمانی سنجس برنامه زمانی نمونه‌برداری و سنجش برحسب موّلفه‌ها و شاخص‌های موردنظر و همچنین محل‌های تعیین شده برای نمونه‌برداری وسنجش تغییر می‌پذیرد. درخصوص موّلفه‌های عمده» برنامه زمانی سنجش در بخش "شناسایی کلی شاخص‌های بوم‌شناختی تأثیرپذیر" و "محیط اجتماعی - اقتصادی" در استاندارد حاضر راهنمایی‌های لازم ارائه شده است. معمولاً برای حصول اطمینان از سنجش غالب موّلفه‌ها و تغییرات فصلی و دوره‌ای آنها به یک دوره حداقل یک ساله سنجش نیاز می‌باشد. چنانچه عملیات پایش برای دوره کوتاه‌تری طرح شده است لازم است با دقت. برنامه نمونه‌برداری» روش سنجش, تواتر پایش و به ویژه تجزیه و تحلیل آماری بررسی شده و دوره پایش و دامنه پایش" توجیه شود. ارتباط چنین دوره کوتاهی به برخی مسائل آکولوزیکی مانند مهاجرت‌های فصلی گونه‌ها و یا فعالیت‌های دوره‌ای بیولوزیکی اهمیت ویژه‌ای کسب کرده و توجیه کافی را می‌طلید. ۵-۱-۱-۷ روئس سنجنس روش‌های لازم برای سنجش در غالب موارد در استانداردهای متعدد کشوری و بین‌المللی مشخص شده‌اند. برخی از این روش‌ها در بخش "شناسایی کلی شاخص‌های بوم‌شناختی تأثیرپذیر" در استاندارد حاضر در جای خود به‌عنوان راهنمایی گروه مطالعات زیست‌محیطی ذکر شده‌اند. لازم است مشخصات کامل روش استفاده شده در ضمیمه گزارش ذکر و مآخذی که می‌توان بدان دست یافت نیز قید شود. چنانچه روش به کار گرفته شده به صورت استاندارد نیست لازم است شرح کامل روش و توجیه فنی و علمی آن ارائه شود. بدیهی است در این توجیه پایه تحقیقاتی روش نیز باید ارائه شود. حدود تکرار نمونه‌برداری و سنجش" به ویژه برای حصول اطمینان از روش سنجش اهمیت ویژه‌ای داشته و لازم است در روش سنجش قید شود. سک 6 1/00۱۳ - 2 0 عام 5 - 3 ۱۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۱-۱-۷ تجزیه و تحلیل آماری به منظور توصیف کمی نمونه‌های برداشت شده در محل‌ها و زمان‌های موردنظر» تجزیه و تحلیل آماری مورد نیاز خواهد بود. مگر توجیه کافی برای عدم کاربرد آن وجود داشته باشد. تجزیه و تحلیل آماری لازم است شامل : * پیش آزمون انحراف معیار" ۰ خطای معیار ّ ۰ حدود اعتماد برای میانگین" باشد. در همه حالات اندازه نمونه‌ها" باید مشخص شده‌باشد. چنانچه شاخص‌های تنوع گونه‌ها" در برخی موارد مانند جمعیت جانوران خشکی به کار گرفته شده باشدء شاخص‌های خاص تنوع " باید شرح داده شود. ۷-۱-۱-۷ نوجیه محل سنجس محل‌های موردنظر برای سنجش موّلفه‌ها و یا محل نمونه‌برداری‌ها برحسب نوع موّلفه‌ها و کاربری آن در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی اهمیت ویژه‌ای کسب می‌کند. بنابراین برای انتخاب این‌گونه محل‌ها توجیه کافی ضرورت دارد. در بخش سنجش برخی از موّلفه‌ها انجام شده‌است. ۳-۱-۷ پایش ساخص‌های عمده در مرحله تفصیلی در قسمت‌های زیر شرح داده شده‌اند. ۱-۳-۱-۷ اقلیم شرح برنامه پایش برای جمع‌آوری اطلاعات اقلیمی در محل و یا منطقه طرح و یا طرح‌هاء ضروری است. پارامترهای عمده هواشناسی بااهمیت در بخش ۵-۱-۱-۲ استاندارد حاضر مشخص شده‌اند. در میان این پارامترها لازم است در رابطه با ویژگی‌های طرح و یا طرح‌هاء پارامترهای عمده معین شده و روش سنجش آنها نیز تشریح شود. تعیین این پارامترها عمدتا [| - 0 2 - 5134270 3 - 51۵042۳ 4٩ - 00۸۲10۵ 11۷۵| 1۵۳ 1 ‏ع6‎ 0 5 - 5۵۵۱|6۵ 6 6 - 121۷6۳510 65 7- 5060116 11۷6۳۹11۷۷ 65 ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- براساس آمار موجود و یا سنجش‌های میدانی انجام شده است که در هر دو مورد نکات زیر باید به صورت خلاصه و فشرده شرح داده شوند: * منابع داده‌های هواشناسی مذکور در بند ۵-۱-۱-۳ استاندارد حاضر * محل و رقوم ایستگاه‌های هواشناسی مورد استفاده وسایل اندازه‌گیری» تواتر و مدت زمان اندازه‌گیری * روش رکوردبرداری ۰ تجزیه و تحلیل داده‌ها و تعیین پارامترها ۳-۳-۱-۷ هیدرولوژی» هیدرولیک رودخانه ‏ و کیفیت آب با توجه به ویژگی‌های طرح و یا طرح‌های آب و فاضلابء پارامترهای عمده موردنظر از میان پارامترهای مذکور در بندهای ۶-۱-۱-۳ "هیدرولوژی ", ۷-۱-۱-۳ "هیدرولیک رودخانه "/ ۸-۱-۱-۳ "کیفیت آب" در استاندارد حاضر باید معین گردند. خصوصیات پایش این پارامترها چه توسط نهادهای دولتی سنجش شده‌باشند و یا توسط گروه مطالعاتی اندازه‌گیری شده باشند باید به شرح زیر در حد فشرده مشخص شود: منابع داده‌های مذکور در بخش‌های یاد شده * محل و رقوم ایستگاه‌های سنجش و یا نمونه‌برداری *‏ وسایل اندازه‌گیری,» تواتر و مدت زمان اندازه‌گیری *ه روش ثبت داده‌ها و آزمایش‌ها * روش تجزیه و تحلیل داده‌ها و تعیین پارامترها * روش استفاده از محاسبات ویژه و یا مدل‌های ریاضی ۳-۳-۱-۷ زمین‌سناسی و خاک تسناسی روش انجام بررسی آن دسته از مطالعات زمین‌شناسی و خاک شناسی که در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌ها در مرحله اجرا و بهره‌برداری اهمیت دارد باید شرح داده شود. این شرح باید شامل الگوی نمونه‌برداری» توجیه انتخاب این الگوء روش نمونه‌برداری و تکنیک‌های تجزیه و تحلیل داده‌ها باشد. ۴-۲-۱-۷ آاب‌های سطحی عموماً برنامه پایش زیست‌محیطی آب‌های سطحی تأثیرپذیر از گزینه‌های طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب, با توجه به پارامترهای تعیین کننده وضعیت زمینه" اعم از پارامترهای فیزیکی» شیمیایی و اکولوژیکی باید شرح داده شود. نکات با اهمیت در این برنامه در بخش‌های زیر شرح داده شده‌اند. ی ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۳-۷ پارامترهای فیزیکی - سیمیایی برنامه و روش سنجش پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب‌های سطحی مشروح در بند ۸-۱-۱-۳ استاندارد حاضرکه ممکن است از اجرا و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تأثیرپذیرند باید شرح داده شود. برنامه نمونه‌برداری باید با جزییات کافی به منظور ایجاد پوشش فضایی " (سطح و عمق) و پوشش زمانی" (مدت زمان» تواتر) برای سنجش‌ها ارائه شود و علاوه بر روش‌های اخذ داده‌هاء لازم است روش‌های محاسبات و یا استفاده از مدل‌های ریاضی در پیش‌بینی اثرات شرح داده شوند. شرح محدودیت‌های استفاده از محاسبات و یا مدل‌های ریاضی به ویژه ضرورت دارد. ۳-۴-۳-۷ پارامترهای اکولوزیک ی آبی روش تعیین ویژگی‌های اکولوژیکی آبی مشروح در بند ۱-۲-۱-۳ استاندارد حاضر باید مشخص شود. بخش‌هایی از سنجش که به وجود و یا فراوانی گونه‌های عمده آبی و یا دوزیستان مربوط می‌شود باید همراه با جزییات درخصوص الگو"ء مدت زمان " و تواتر" مشاهدات باشد. روش تعیین تاکسونومی " و تأیید آن باید مشخص شود و جزییات تهیه "مجموعه ماخذ"" و با روش‌های لازم برای تداوم شناسایی باید ارائه شود. شرحی از روش‌های به کار گرفته شده در گذشته و یا روش‌های پیشنهادی برای سنجش تغییرات طبیعی پارامترهای اکولوژیکی لازم است ارائه شود. چنانچه این روش‌ها برپایه تعیین گونه‌های موّلفه‌ای" تعیین شده‌اند ضوابط تعیین این گونه‌ها پایه و اساس پیش‌بینی هرگونه تأثیر فیزیولوژیکی و یا رفتاری در گونه‌های عمده که از اجرا و یا بهره‌برداری طرح و با طرح‌های آب و فاضلاب ممکن است ناشی شود لازم است شرح و بسط داده شود. این بحث و بررسی لازم است به برنامه پایش ربط داده شود و ضرایب همبستگی و خطای معیار" این ضرایب نیز معین شود. پارامترهایی که موجب فشار بر گونه‌ها می‌شوند و تأثیرپذیری این پارامترها از اجرا و بهره‌برداری» لازم است تعیین شوند و روش تعیین این پارامترها با توجه به شرایط طبیعی محل طرح و همچنین تشدید آثار بر اثر اجرا و بهره‌برداری از طرح باید شرح داده شود. | - 50۵۵|06 2 - 16100۲۵] 6 3 - 4 - 0 5-01۷ 6 - 127010116 0 7- 11۵10۳۵6 8 - 1010210۴0 7 ل7 ۹513042 - 9 ۱۳۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۳-۱-۷ آب‌های زیرزمینی روش‌های جمع‌آوری اطلاعات درخصوص ویژگی‌های آب زیرزمینی مشروح در بخش ۲-۶-۱-۱-۳ استاندارد حاضر لازم است است» چنانچه آب‌های زیرزمینی از اجرا و یا بهره‌برداری طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تأثیر قابل توجه خواهد پذیرفت این بخش از مطالعات مورد خواهد داشتء در غیر این صورت لزومی برای مطالعات آب زیرزمینی وجود نخواهد داشت. ۶-۳-۱-۷ کاربری اراضی و جمعیت‌شسناسی کلیه دشواری‌ها در شناسایی کاربری وافعی اراضی در محل و یا محدوده طرح و همچنین مشکلات بر سر ره تعیین جمعیت و ویژگی‌های اقتصادی - اجتماعی در محدوده طرح مشروح در بخش ۲-۲ استاندارد حاضر لازم است شرح داده شوند. منابع اطلاعات و روش‌های پیش‌بینی جمعیت و یا کاربری اراضی نیز باید ذکر شوند. ۷-۳-۱-۷ پارامترهای اکولوزژیکی خسکی روش شناسایی ویژگی‌های اکولوژیکی خشکی محل و یا محدوده طرح مشروح در بخش ۲-۲-۱-۳ استاندارد حاضر باید شرح داده شود. در این روش ملاحظاتی که برای پارامترهای اکولوژیکی آبی (بخش ۲-۴-۲-۱-۷) ذکر شد مورد خواهد داشت تنها لازم است تفاوت در زیستگاههای جانوران» فیزیولوژی و سایر تفاوت‌های مربوطه درنظر گرفته شوند. در این بخش لازم است تجزیه و تحلیل روش پایش برپایه "تاکسونومی " و شیوه‌های عقلایی پیش‌بینی و همچنین جزییات روش‌شناسی " ارائه شود. ۳-۱-۷ ملاحظات ویژه د رارائه برنامه پایش زیست‌محیطی برای مرحله بهره‌برداری چنانچه در شروع بخش ۷ ذکر شدء در مرحله تفصیلی مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب به ارائه برنامه مبسوط پایش زیست‌محیطی در مرحله بهره‌برداری نیاز نیست و تنها لازم است اطلاعات زیر در این زمینه ارائه شود: بیان مختصر و فشرده از اهداف" و حدود" برنامه پایش زیست‌محیطی با توجه به یافته‌های مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی ۰ ارائه فهرستی از پارامترهای زیست‌محیطی نیازمند به پایش مبسوط در مرحله بهره‌برداری ذکر استانداردهای تعیین شده برای عوامل زیست‌محیطی مانند آبء هواء خاک به منظور توجیه اولیه برنامه پایش زیست‌محیطی در مرحله بهره‌برداری ۰ مقایسه مخنصری از برنامه پایش مرحله تفصیلی و برنامه پایش مرحله بهره‌برداری و شرح اختلافات عمده این دو برنامه جزییات برنامه پایش زیست‌محیطی در مرحله بهره‌برداری (طرح تفصیلی) در استاندارد ویژه این بخش شرح داده شده است. ۱-۱1010۵00 05 - 2 0 - 3 ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ تعیین شرایط پایه! برای سنجش‌ها برنامه پایش زیست‌محیطی مرحله تفصیلی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب شامل بخش‌های متعددی است که براساس پارامترهای فیزیکی» شیمیایی» بیولوژیکی,» اقتصادی و اجتماعی محیط نظم یافته‌اند. روش کلی شناسایی شاخص‌ها در هریک از این بخش‌هاء طریقه سنجش پارامترها و بالاخره ملاحظات ویژه‌ای که در هریک لازم است درنظر گرفته شوند در بخش ۱-۷ شرح داده شده است. در این بخش شرایط پایه‌ای که برای هر یک از عناصر پایش در رابطه با ملاحظات فنی و زیست‌محیطی به منظور تعیین مشخصات و توجیه لزوم آنها در مطالعات ارزیابی باید درنظر گرفته شودء در قسمت‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۳-۷ عناصر پایش " روش تشریح وضع موجود محیط زیستء» در بخش ۲ استاندارد حاضر شرح داده شده‌است. این تشریح شامل پارامترهای کلی مذکور در بخش ۱-۷ "تعیین شاخص‌های عمده زمان‌بندی و طرح سنجش‌ها" برنامه ویژه پایش برای جمع‌آوری اطلاعات لازم برای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی تنظیم می‌شود. برای هر یک از عناصر پایش لازم است به شیوه مشروح در بخش‌های زیر عمل شود و در گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به صورت نظم‌یافته‌ای منعکس شود. ۳-۳-۷ اهداف بایشس در این مرحله باید هدف و یا منظور از سنجش هر یک از پارامترها و یا گروهی از پارامترهای تحت بررسی به روشنی شرح داده شود. به عبارت دیگر لازم است اطلاعاتی که این مرحله پایش در رابطه با مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی در کل تأمین می‌کند به وضوح مشخص شود. برای هر یک از پارامترها و یا گروهی از پارامترها باید وجوه اصلی پایش مانند نمونه‌برداری و روش سنجش, محل‌های نمونه‌برداری و سنجش تعداد نمونه‌ها و تواتر نمونه‌برداری» تواتر سنجش‌ها و بالاخره روش ارزیابی و تجزیه و تحلیل داده‌ها به روشنی معین شود. ۳-۳-۷ پایه توجیه برای هر یک از پارامترها و یا گروهی از پارامترها پایه علمی» فنی» زیست‌محیطی لزوم پایش در راستای وصول به اهداف, لازم است شرح داده شود. در این قسمت نکات زیر لازم است در نظر گرفته شود: ۰ ارائه دلایل منطقی برای انتخاب محل‌های نمونه‌برداری و سنجش, روش نمونه‌برداری و سنجش و بالاخره روش تجزیه و تحلیل و ارزیابی داده‌ها | - 65 2 - ۱/0110 ۵ ۳۳۵۵۲۵۵ 15 ۱۲۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ توجیه ارتباط پایش در این بخش با مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی در کل و وصول به اهداف مدکور در بند ۲-۲-۷ ۰ ارائه مأخذ ومنابع کافی درکلیه مباحثات واستدلال‌ها در راستای توجیه پایش پارامتر و یا پارامترهای موردنظر ۲۳-۷ مدیریت اجرایی برنامه پایش زیست‌محیطی چنانکه در بند ۱-۱-۱-۷ امنابع عمده اطلاعات" ذکر شد.ء منابع اطلاعاتی برای گردآوری اطلاعات پایه برای توصیف وضعیت محیط زیست در دو بخش زیر خلاصه می‌شود: ۰ آمار و اطلاعات موجود در سازمان‌های دولتی, دانشگاه‌هاء مراکز تحقیقاتی, مطالعات بین‌المللی ۰ اطلاعات جمع‌آوری شده توسط فعالیت‌های تحقیقاتی صحرایی در هر دو صورت جمع‌آوری» سنجش, تجزیه و تحلیل اطلاعات با توجه به موازین مذکور در بخش‌های ۱-۷ و ۲-۷ استاندارد حاضرء در زمره مسئولیت‌های مدیریت اجرایی برنامه پایش می‌باشد. روش اعمال این مدیریت در بخش‌های زیر آمده‌است. ۱-۳-۷ روئس مدیریت پایشس در بخش ۱-۳-۸ استاندارد حاضر تحت عنوان "ارائه طرح مدیریت زیست‌محیطی" مدیریت در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در کلیه مراحل مطالعات به‌عهده تشکیلات زیر گذارده شده است: * _واحد محیط زیست در تشکیلات وزارت نیرو ۰ گروه کارشناسی محیط زیست در استخدام وزارت نیرو * مهندسین مشاور دیصلاح در بخش خصوصی و یا دولتی نقش هریک از تشکیلات یاد شده در صورت به کارگیری آنهاء در مدیریت پایش در قسمت‌های زیر شرح داده شده است ۳-۷-(- مدیریت پایش در واحد محیط زیست وزارت نیرو اهمیت وجود واحد محیط زیست در وزارت نیرو به عنوان یکی از متولیان اصلی طرح‌های آب و فاضلاب در بخش ۲-۸ "ارائه روش‌های ارتباطات بین بخشی" در استاندارد حاضر ذکر شده است. چنانچه با توجه به موازین مذکور در بخش یاد شده اقدام به تشکیل واحد محیط زیست در تشکیلات وزارت نیرو شودء مدیریت پایش زیست‌محیطی نیز از جمله وظایف و مسئولیت‌های این واحد خواهد بود. در این صورت این واحد لازم است اقدام به تأمین: کادر ویژه مطالعات تحقیقات صحرایی ۰ آبزار وسایل ویژه نمونه‌برداری و سنجش ۰ آزمایشگاه ویژه آزمایش‌های فیزیکی, شیمیایی» بیولوژیکی نماید و بدین ترتیب برنامه پایش توسط این واحد و با مساعدت نیروی انسانی و امکانات نمونه‌برداری ویژه عملیات تحقیقاتی به اجرا برده خواهد شد. ۱۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۳-۷ گروه کارشناسی محیط زیست در استخدام وزارت نیرو چنانچه مسئولیت مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به‌عهده گروهی از کارشناسان ویژه محیط زیست و در استخدام وزارت نیرو گذارده شود.ء در این صورت مدیریت پایش زیست‌محیطی از جمله وظایف این گروه کارشناسی خواهد بود. در این حالت. این گروه کارشناسی برای پایش پارامترهای زیست‌محیطی موردنظر خود به کادرهای تحقیقاتی, امکانات آزمایشگاهی و تجزیه و تحلیل‌گران خبره در بخش‌های زیر متکی اند: ۰ _دانشگاه‌هاء انستیتوهای آموزشی و تحقیقاتی در سطح کشور * سازمان حفاظت محیط زیست و ادارات وابسته به آن ۰ مراکز تحقیقاتی زیست‌محیطی گسترده در سطح کشور در این گونه موارد وزارت نیرو لازم است با استفاده از مهارت‌های گروه استخدامی یاد شده کلیه امکانات در این بخش‌ها را بررسی کرده و برنامه پایش زیست‌محیطی موردنظر را با به کارگیری یک و یا چند بخش از بخش‌های یاد شده تنظیم کند. شایان ذکر است بازرسی مستمر و ارزیابی رسمی دوره‌ای از کار بخش‌هاء اهمیت ویژه‌ای کسب کند و در برنامه پایش لازم است تدابیر خاصی برای أَن درنظر گرفت. ۳-۱-۳-۷ مهندسین مشاور ذیصلاح در بخش خصوصی و دولتی اصولاً مهندس مشاور ذی‌صلاح برای ارائه خدمات در زمینه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لازم است دارای ویژگی‌های زیر باشد: ۰" کادر خبره مطالعاتی و کادرهای ورزیده عملیات صحرایی ۰ ابزار وسایل ویژه نمونه‌برداری و سنجش * _داشتن مالکیت بر آزمایشگاه ویژه آزمایش‌های فیزیکی» شیمیایی» بیولوژیکی و یا داشتن امکانات ارتباطی قوی با آزمایشگاه‌های معتبر ویژه این گونه آزمایش‌ها چنانچه این گونه مهندسین مشاور برای انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب طبق قراردادء تسهیلات لازم برای به اجرا بردن برنامه پایش مشخص و قید شده است. ۴-۱-۳-۷ شسرح وظایف در پایش در هنگام تعیین شرح وظایف برای مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی موضوع بخش ۲-۱-۳-۸ "تعیین شرح وظائف" در استاندارد حاضرء بخشی از هر وظیفه" به‌عهده گروه پایش در آن گروه و یا گروه‌های تعیین شده برای چند وظیفه به منظور اجرای برنامه پایش خواهد بود. طرح برنامه پایش به عنوان یک "وظیفه " در فهرست وظایف می‌باشد. ۱ - ۵۵ ۱۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸- ارائه روش‌های ار تباطات جمعی, مدیریت و آموزش کارگیری نظرات سودمند آزها در راستای ایجاد عدالت اجتماعی و توسعه پایدار نقش عمده‌ای دارد. از طرفی لازم است برای به آموزش و راهنمایی‌های کافی انجام شده باشد. بدین سبب این قسمت از دستورالعمل به بخش‌های زیر تقسیم شده است: الف - ارائه روش‌های مشارکت مردمی و تشکیلات غیردولتی به منظور راهنمایی تهیه کنندگان گزارش ارزیابی اثرات ب -- ارائه روش‌های ارتباطات بین بخشی به منظور راهنمایی تهیه کنندگان گزارش ارزیابی آثرات زیست‌محیطی برای شناسایی تأثیر متقابل بخش‌های مختلف تشکیلات دولتی دخیل در مطالعات و استفاده از هم بخشی آزها و ارائه اصلاحات برای کارایی بیشتر ج - ارائه روش‌های مدیریت زیست‌محیطی جهت راهنمایی تهیه کنندگان گزارش ارزیابی آثرات زیست‌محیطی برای انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی د- ارائه روش‌های آموزش زیست‌محیطی برای آموزش افراد دخیل در کلیه مراحل طرح شامل مطالعه و طراحی اجراء پایش زیست‌محیطی پس از اجراء بهره‌برداری و نگهداری و بالاخره مدیریت و کنترل بندهای (الف)» (ب)» (ج) صرفاً به منظور راهنمایی تهیه‌کنندگان گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی ارائه شده ولی بند (د) قسمتی از گزارش ارزیابی زیست‌محیطی مرحله تفصیلی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب را به خود تخصیص می‌دهد. هه احداتث طرح‌های آب و فاضلاب برای جمعیت‌های متمر کز * هزینه زیاد تأسیسات و دشواری‌های تأمین اعتبارات لازم ۰ ایجاد بیماری‌های بومی در مناطق بعد در پی امده است. ۱-۸ ارائه روش‌های مشارکت مردمی و تشکل‌های غیردولتی برخورد ساکنین این مراکز با طرح‌های توسعه در این زمینه اهمیت شایان توجهی کسب می‌کند. آنچه در این خصوص در رابطه با مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به ویژه اهمیت پیدا می‌کند عبارت است از: جممع‌آوری اطلاعات در خصوص الگوی مصرف آب و دفع فاضلاب در مراکز جمعیت و استفاده از این اطلاعات در بررسی آثرات زیست‌محیطی,» روش‌های کاهش, برنامه پایش ۱۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- *‏ ارزیابی امکانات بالقوه موجود در مرحله اجرا و بهره‌برداری به منظور تعیین نیروی انسانی لازم و حدود آموزش مورد نیاز ۰ ارزیابی وضعیت اقتصادی - اجتماعی جهت انتخاب شیوه‌های صحیح و در خور آن وضعیت و سازگار با مطالعات ه سنحش میزان مشارکت مردمی در تأمین اعتبارات مورد نیاز و در نتیجه تأثیر این مشارکت در برنامه‌های روش جمع‌آوری اطلاعات در این زمینه در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۱-۸ تعیین حدود و میزان مشارکت مردمی جمع‌آوری اطلاعات از مردم از طریق ارتباط مستقیم با آنها و یا ارتباطات غیرمستقیم از طریق شوراهاء تشکیلات غیردولتی, تشکیلات نیمه دولتی میسر می‌شود. در برخی از موارد ارتباطات غیرمستقیم موجب آشکارشدن نیازهای ناشناخته توسط مردم نیز خواهد شد. جمع‌آوری اطلاعات در این خصوص لازم است به شیوه مذکور در قسمت‌های زیر انجام گیرد. به سبب ارتباط تنگاتنگ طرح‌های آب و فاضلاب با منابع آب» در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب ولو طرح‌های خاص لازم است دید منطقه‌ای را همواره حفظ کرد. بدین علت بررسی مراکز جمعیت واقع در حوضه تأثیر زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌ها اهمیت شایان توجهی کسب می‌کند. در این بررسی لازم است به نکات زیر توجه شود: * موقعیت جغرافیایی مراکز جمعیت در رابطه با منابع آب تأثیرپذیر از طرح‌ها با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده در بند ۱-۲-۳ در استاندارد حاضر ساختار اقتصادی - اجتماعی مراکز جمعیت در حوضه تأثیر زیست‌محیطی با استفاده از اطلاعات جمع‌آوری شده در بندهای ۴-۱-۲-۳ آ"ویژگی‌های جمعیت شناسی", ۵-۱-۲-۳ "سیمای اجتماعی - اقتصادی"» ۶-۱-۲-۳ "ویژگی‌های فرهنگی - سیاسی " در استاندارد حاضر *‏ ارزیابی حدود تأثیرپذیری ساکنین مراکز جمعیت و درجه بندی این تأثیرات * ارزیابی امکانات بالقوه مشارکت مراکز جمعیت در برنامه‌های زیست‌محیطی ۳-۱-1-۸ نشسکل‌های عیردولنی تشکل‌های غیردولتی واقع در مراکز جمعیت تأثیرپذیر که ممکن است منبع اطلاعات ذی‌قیمت و یا مربوط باشند» عبارتند از : ۰ انجمن‌های طرفدار محیط زیست *‏ شرکت‌های مهندسین مشاور و پیمانکاران * سندیکاهای کارگری و صنفی احزاب : ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- این‌گونه تشکیلات ممکن است به دلایل حرفه ای» سیاسی در خصوص نیازهای مردمی اطلاعات وسیعی داشته باشند که نظرخواهی از مراکز علمی و نهادهای نیمه دولتی به ویژه از حیث کاربری در مدیریت زیست‌محیطی و همچنین به کارگیری امکانات این گونه تشکیلات نیمه دولتی در برنامه ریزی پایش زیست‌محیطی اهمیت خواهد داشت. تشکیلاتی نظیر تشکیلات زیر لازم است در حوضه تأثیر زیست‌محیطی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب مشخص شوند: ۹ دانشکده‌ها و موْسسات مطالعات زیست‌محیطی *‏ سازمان‌های توسعه و ترویج کشاورزی موسسات تحقیقاتی شهرداری‌ها ۴-۱-۱-۸ نسیوه‌های ارتباطات مردمی به منظور جمع‌آوری نظرات مردمی لازم است شیوه‌های خاصی را به کار گرفت تا بتوان اطلاعات موردنیاز را با کمترین دشواری و با حداکثر صحت جمع‌آوری کرد. نظرخواهی از مردم به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم انجام می‌گیرد که در هر دو صورت مستلزم ارائه اطلاعات کلی در خصوص طرح و یا طرح‌ها به مردم و سپس جمع‌آوری نظرات آنها است. ۱-۴-۱-۱ نظرخواهی مستقیم نظرخواهی مستقیم از طریق برگزاری جلسات عمومی با مردم و یا از طریق پخش پرسشنامه و تجزیه و تحلیل پاسخ‌ها میسر می‌شود. در کاربری هریک از شیوه هاء نکات زیر باید مراعات شود: * برگزاری جلسات عمومی - تعیین نماینده و یا نمایندگانی از سوی گروه مسئول مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی برای تشریح طرح - برگزاری جلسات عمومی در محل شوراها و یا مکان‌های مناسب دیگر از طریق چاپ پوستر و آگهی حاوی تشریح مختصر طرح» محل تجمع» و یا از طریق رسانه‌های گروهی (مطبوعات محلی» رادیوء تلویزیون) - بحث و تبادل نظر بین نمایندگان گروه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و حاضران در جلسات - جممع‌آوری و طبقه‌بندی اطلاعات به‌دست آمده - تهیه پرسشنامه با توجه به اثرات مثبت و منفی طرح و یا طرح‌ها و همچنین اطلاعات موردنیاز - توزیع پرسشنامه‌ها از طریق مطبوعات و یا با آگهی برای ابتیاع آن توسط رسانه‌های گروهی - جممع‌آوری پرسشنامه هاء تجزیه و تحلیلء جمع بندی و طبقه‌بندی اطلاعات بدست آمده ۱۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴-۱-۸ نظرخواهی غیرمستقیم نظرخواهی غیرمستقیم از طریق تبادل افکار بین گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و نمایندگان مردم میسر می شود. در این شیوه لازم است نکات زیر مورد توجه قرار گیرد: * تعیین نماینده و یا نمایندگان گروه مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی ۰ تعیین نمایندگان گروه‌های منعکس کننده نظرات مردم مانند اعضای شوراهاء نمایندگان مجلس, ائمه جماعت ۸-(-(-۳-۴ ویزژگی‌ها ی ارتباطی کسب اطلاعات توسط نظرخواهی‌های یاد شده منوط به انتخاب روش صحیح ارتباطی است. در این روش لازم است به نکات زیر توجه شود: * "تعیین نماینده و یا نمایندگان دی‌صلاح و مردم پسند از میان گروه مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی استفاده از مشاوران متخصص برای تنظیم سوال‌ها و فهرست اطلاعات موردنیاز استفاده از افراد مورد علاقه مردم در اطلاعیه‌های صادر شده توسط رسانه‌های گروهی ۰ جلب اعتماد مردم با حمایت از آنان در برابر خواسته‌های منطقی و اصولی آنها نظرات جمع‌آوری شده از مردم و تشکیلات غیردولتی در محدوده نفوذ طرح و یا طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی لازم است توسط گروه ارزیابی اثرات زیست‌محیطی بررسی شود و در تکمیل مطالعات به کار گرفته شود. کاربری عمده این نظرات در بخش‌های زیر شرح داده شده است: ۱-۵-۱-۸ ننفسیر در محدوده و عمق مطالعات زیست‌محیطی تغییرات در این زمینه به قرار زیر است: ۰ بازنگری در محدوده نفود طرح و یا طرح‌ها به لحاظ زیست‌محیطی به منظور حل و فصل هر چه بیشتر مسائل زیست‌محیطی ناشی از اجرا و بهره‌برداری ۰ یافتن راه حلهای مناسب برای نیازهای زیست‌محیطی ویژه مردم *‏ تنظیم عمق مطالعات به منظور ایجاد هماهنگی با محدوده موردنظر و فراگیری هرچه بیشتر مسائل زیست‌محیطی * مذاکره با مسئولین طرح (کارفرما) و کسب تکلیف در خصوص مسائل قراردادی مطالعات, تأمین هزینه مطالعات و بالاخره رفع دشواری‌های مطالعاتی ناشی از تغییر در حدود و عمق مطالعات. ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵-۱-۸ اطلاع رسانی جمع‌آوری اطلاعات از مردم و تشکیلات غیردولتی موجب بازشدن مجاری اطلاعاتی مفید برای رفع دشواری‌های محتمل در جریان مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی با استفاده از راه کارهای زیر خواهد گشت: * داد و ستد اطلاعاتی بین گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و مردم و تشکیلات غیردولتی * ارتباطات مستحکم با تشکیلات غیردولتی و به ویژه دانشکده‌ها و موْسسات مطالعات زیست‌محیطی برای رفع مسائل. ۲-۸ ارائه روش‌های ارتباطات بین بخشی به‌طور کلی بخش‌های مختلف تشکیلات دولتی و سازمان‌های غیردولتی» از طرح‌های عمرانی یکدیگر ممکن است تأثیر پذیرفته و یا به طرح‌های عمرانی یکدیگر هم بخشی کنند. بنابراین لازم است به منظور حفظ توسعه پایدار در کشور این تأثیرات و هم‌بخشی‌ها به نحو مطلوب در مراحل مختلف طرح‌های عمرانی شناسایی شده» راهکارهایی برای تقویت اثرات مثبت و کاهش و یا حذف کامل اثرات منفی به کار گرفته شوند. بدین سان جامع نگری در طرح‌های عمرانی تقویت شده, بخشی نگری کاهش یافته و در نتیجه به توسعه پایدار مساعدت می‌شود. غالب طرح‌های آب و فاضلاب اعم از طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای دارای وجوه مختلفی است که ارتباطات بین بخشی متعددی را می‌طلبد. این ارتباطات در موارد زیر : * تعیین محدوده مطالعات! * تهیه شرح وظایف" ۹ حدود مطالعات" *‏ تأمین منابع مالی و اعتباری ۰ آموزش زیست‌محیطی *‏ تصویب طرح و یا طرح‌ها به کار خواهد آمد که لازم است در مراحل مطالعات, اجرا و پایش در نظر گرفته شوند. شایان ذکر است در مراحل یاد شده ممکن است برخی نقایص در بخش‌های مرتبط عیان شود که لازم است در گزارش‌های مطالعات زیست‌محیطی توصیه‌های ضروری در این بخش‌ها در راستای حفظ توسعه پایدار ارائه شود. روش شناسایی و برخورد با بخش‌های مرتبطء به کارگیری این بخش‌ها در ارتباطات بین بخشی در مطالعات زیست‌محیطی طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای آب و فاضلاب و بالاخره ارائه توصیه‌ها در راستای تقویت بخش‌ها در قسمت‌های زیر شرح داده شده است. ۵ 500 -۱ 2-۵ 0۳۷/۵۶۷ 50006 - 3 ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۸ شناسایی بخش‌های مرتیط در این بخش از مطالعات لازم است کلیه بخش‌های مرتبط در مرحله انجام مطالعات» مراحل اجرای طرح, مراحل پایش زیست‌محیطی و بالاخره مرحله تصویب مطالعات شناسایی شوند. این شناسایی باید تاحد تشکیلات مرتبط موجود در محدوده تحت نفوذ اثرات زیست‌محیطی طرح انجام گیرد. بخش‌ها و یا تشکیلات مرتبط در دو گروه متمایز شامل تشکیلات و سازمان‌های دولتی و تشکیلات و سازمان‌های غیر دولتی قابل تقسیمند. روش برخورد با تشکیلات یاد شده در بخش‌های زیر آمده است. ۱-۱-۳-۸ تشکیلات و سازمان‌های دولنی با توجه به طبیعت» وسعت و گسترش طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب لازم است سازمان‌های دولتی مرتبط تعیین شوند. این سازمان‌ها تا جایی که به طبیعت طرح‌های آب و فاضلاب در مراحل مختلف مربوط می‌شود عبارت است از : * وزارت نیرو ۰ سازمان حفاظت محیط زیست * وزارت کشاورزی * وزارت جهاد سازندگی * وزارت مسکن و شهرسازی * وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی ۲-۱-۳۸ تشکل‌ها و سازمان‌های غیر دولنی تشکل‌ها و سازمان‌های غیر دولتی ممکن است در مراحل مختلف طرح» اطلاعات مفید و یا تسهیلاتی را فراهم آورند که در مراحل مختلف طرح به کار آید. با توجه به طبیعت, وسعت و گسترش طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تشکل‌های غیر دولتی زیر درمحدوده تحت نفود زیست‌محیطی طرح باید شناسایی شوند: * انجمن‌های محیط زیست ۰ _دانشکده‌های محیط زیست و سایر رشته‌های مرتبط با محیط زیست * سندیکاهای صنایع *‏ شرکت‌های مهندسین مشاور و یا پیمانکاران کارهای آبی و آب و فاضلاب * هر گونه تشکل‌های غیر دولتی مرتبط ۳-۳-۸ به‌کارگیر ی ارتباطات بین‌بخشسی ارتباطات بین بخشی» در بهترین حالت» توسط ایجاد واحدهای کنترل محیط زیست در بخش‌ها و تدوین مقررات و دستورالعمل‌های زیست‌محیطی بخشی ولو به صورت محدود حاصل می‌شود. این واحدها یا به صورت جداگانه در ساختار تشکیلاتی بخش‌ها قرار دارد و یا ترکیبی از تعداد معینی کارشناس زیست‌محیطی است که وظیفه انجام امور زیست‌محیطی مربوط به فعالیت‌های بخشی را به عهده دارند و در قسمت مشخصی از تشکیلات به کار گمارده شده‌اند. گروه مطالعات زیست‌محیطی انتخاب شده برای طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای آب و فاضلاب» با واحدهای یادشده در پرتو مقررات زیست‌محیطی بخشی و به ویژه مقررات زیست‌محیطی کشوری ارتباط بر قرار می‌کنند. این ارتباط در ۱۳۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- شروع مطالعات زیست‌محیطی» پس از معین شدن سرپرست مطالعات و به سرپرستی وی طی تشکیل جلسات ضروری برقرار بخش مورد نظر حضور داشته باشند و چه بسا جلسه مشترک با چند بخش و در یک جا ضرورت یاید. اقدامات ضروری برای ایحاد ارتباطات بین بخشی در طرح‌های آب و فاضلاب اعم از طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای در قسمت‌های زیر آمده است. با استفاده از شناسایی نهادهای مرتبط دولتی و غیر دولتی (بندهای ۱-۱-۲-۸ و ۲-۱-۲-۸ استاندارد حاضر) باید نقش هریک از آزها و نحوه ارتباط آزها با طرح مشخص شود. در نمودار شماره ۱ به عنوان مثال, راهنما و ارتباطات بین‌بخشی برای طرح‌های آب و9 فاضلاب در سطح ملی نشان داده شده و در نمودار شماره ۲ نمونه‌ای از جریان اطلاعات در این گونه طرح‌هاً دیده می‌شود. چنانچه در بخش‌های مورد نظرء واحد کنترل زیست‌محیطی وجود داشته باشد. از سوی سرپرست گروه مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب لازم است با این واحدها ارتباط برقرار شود. در صورت نبودن چنین واحدهایی در تشکیلات اداری بخش‌های مورد نظر باید این ارتباط با کارشناسان شاغل در بخش‌ها و صاحب نظر در مسائل زیست‌محیطی» برقرار شود. حاصل کار در هر دو صورت باید شامل کسب اطلاعات مورد نیاز در مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی, شناسایی کاستی‌ها و ایحاد زمینه مساعد برای توصبه‌های ضروری به منظور تقویت بنیه کنترل زیست‌محیطی در بخش‌های مورد نظر باشد. ۳-۳-۳-۸ داد و سند اطلاعات بختسی بخش‌های مورد نظر است. این دادوستد از یکسو به تکمیل مراحل مختلف طرح‌های زیست‌محیطی مساعدت می‌کند و از سوی دیگر موجب تقویت قابلیت‌های بخشی خواهد شد و نتیجه کار استحکام بخشیدن به توسعه پایدار در روند توسعه و عمران در جمع‌آوری اطلاعات بخشی به نفع مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌هاء باید به نکات زیر توجه شود: * شناسایی و تعیین مسائل مبرم بخشی در ارتباط با طرح‌های آب و فاضلاب و در نظر گرفتن آنها در شرح وظایف مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی * تبادل نظر با کارشناسان و افراد ذیربط در بخش‌ها و تجزیه و تحلیل مسائل در راستای تدقیق عمق مطالعات" و محدوده مطالعات 8 - | ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- * تعیین منابع داده‌های ضروری در مراکز اسناد و یا کتابخانه‌هاء نرم افزارها و امکانات اطلاع رسانی" در بخش‌ها ۰ به کارگیری امکانات بخشی در مدیریت زیست‌محیطی از نظر تأمین نیروی انسانی» تسهیلات نمونه‌برداری و آزمایشگاهی» حمل ونقل و اسکان» تبادل کارشناس» تأمین منابع مالی و بودجه, مساعدت به مدیریت پایش * آرزیابی نقش بخش‌ها در چرخه آداری مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و به ویژه تصویب طرح و یا طرح‌ها ۳-۳-۳۸ مقررات زیست‌محیطی بخشی روش برخورد بخش‌ها به مسائل زیست‌محیطی را می‌توان با بررسی مقررات زیست‌محیطی بخشی ارزیابی کرد. در این ارزیابی مقررات مربوط به طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب شناسایی خواهد شد که طی ارتباطات بین‌بخشی در انجام مطالعات به کار خواهد آمد. در بررسی مقررات زیست‌محیطی بخشی باید به نکات زیر توجه کرد: * خوابط آیین‌نامه‌ها و استانداردهای بخشی *‏ دستورالعمل و به ویژه دستورالعمل‌های مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی بخشی * سیاست‌های رایج در خصوص مسائل زیست‌محیطی در بخش‌های مرتبط *مدیریت در هر بخش و روش تصمیم‌گیری به ویژه در خصوص کنترل زیست‌محیطی ۳-۳-۳-۸ مفررات زیست‌محیط ی کشوری اصولاً مقررات زیست‌محیطی کشوری توسط سازمان حفاظت محیط زیست وضع و پی‌گیری می‌شود بنابراین ارتباط با این بخش محوری» در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. کلیه مقررات سازمان حفاظت محیط زیست در ارتباط با مراحل مختلف مطالعات باید مورد توجه قرار گیرد و به ویژه در ارتباط با این بخش باید به نکات زیر توجه شود: *‏ پیشنهاد برای رفع کمبودها در مقررات زیست‌محیطی به ویژه در ارتباط با طرح‌های آب و فاضلاب ۰ تحکیم ارتباطات بین واحدهای زیست‌محیطی بخش‌ها و به ویژزه واحدهای زیست‌محیطی وزارت نیرو با سازمان * رفع اختلافات بین بخشی در ارتباط با طرح‌های آب و فاضلاب با استفاده از امکانات مدیریت زیست‌محیطی سازمان ۰ به کارگیری راه کارهای کلی در دستورالعمل‌های مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی سازمان حفاظت محیط زیست ۰ حداکثر استفاده از امکانات سازمان حفاظت محیط زیست در مراحل مختلف طرح به ویژه در مدیریت پایش هماهنگی با سازمان در خصوص تصویب و تایید مطالعات ۱ ۱۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- نمودار ۱ - نمونه ای از ارتباطات زیست محیطی بین بخشی در سطع ملی و ی زپست ها ۳ ۳ ۳ دانشگاه ها و زیست محیطی نمودار ۲ - نمونه ای از جربان اطلاعات در مورد یک طرح وبا طرح ها مستول طرح سازمان آب منطقه ای س دانشکده های شکلات مهندس مشاور منتخپ گروه ارزیاپی برای ارزیاپی زیست زیست محیطی پرای محیطی طرح پا طرح ها| | یک طرح با طرح ها ۱۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳۸ بررسی قابلیت پخش‌ها چنانکه در بند ۳-۲-۲-۸ استاندارد حاضر یاد شد استفاده از دادوستد اطلاعات بخشی به.ء به کارگیری اطلاعات بخشی به نفع مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب محدود نمی‌شود بلکه لازم است در رابطه با این مطالعات قابلیت بخش‌های مرتبط نیز درحد فشرده بررسی شده و توصیه‌های ضروری انجام گیرد. این توصیه‌ها موجب استحکام روابط بین‌بخشی, جامع‌نگری و بالاخره تقویت توسعه پایدار خواهد شد. توصیه‌های یاد شده باید در گزارش آرزیابی زیست‌محیطی منعکس گردد. نکات با اهمیت در این توصیه‌ها در قسمت‌های زیر آمده است. بررسی قابلیت بخش‌ها و استفاده از امکانات آنها در شناسایی و اجرای روش‌های کاهش و پایش زیست‌محیطی به ویژه ۱-۳-۳-۸ ارزیابی تشکیلات سازمانی ارزیابی تشکیلات سازمانی در بخش‌های مرتبط باید به صورت خلاصه و فشرده انجام گیرد. این آرزیابی بایدحاوی نکات زیر باشد: ساختار تشکیلاتی و به ویژه واحد محیط زیست بخشی با توجه به حدود وظایف و مسئولیت‌هاء برد قانونی و توانایی‌ها شامل نیروی آنسانی» تسهیلات. وسایل, بودجه و اعتبارات ۰ _توان مساعدت در ارائه اطلاعات مفید و صحیح در مراحل مختلف طرح (مطالعات, اجراء بهره‌برداری» کاهش و پایش) در بخش‌های مرتبط * نحوه برخورد در رفع اختلافات بر اثر اجرای طرح‌ها و به‌ویژه طرح‌های آب و فاضلاب ۰ قابلیت بخش‌ها در شناسایی روش‌های کاهش و پایش زیست‌محیطی و هم بخشی در مدیریت و اجرای روش‌های ۳۸ شاخت مسائل بخشی در این قسمت از مطالعات باید مسائل درونی بخش‌های مرتبط در رابطه با مسائل زیست‌محیطی شناسایی شده و در گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی به صورت خلاصه و فشرده منعکس شود. به کمبودهای زیر به ویژه لازم است توجه شود: * نیروی آنسانی لازم در رفع دشواری‌های زیست‌محیطی * بودجه و اعتبار * _دستورالعمل‌های ضروری برای فعالیت‌های بخشی و ارتباطات بین‌بخشی ۳-۳-۲۸ نغویت ارتباطات بین بختس تقویت ارتباطات بین بخشی, با ارائه توصیه‌های ضروری باید در گزارش ارزیابی آثرات زیست‌محیطی به صورت خلاصه و ۱۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- زیست و هر بخش ارائه شود. اهم این توصیه‌ها در قسمت‌های زیر آمده است. ۱-۳-۳-۸ پیشنهاد برای نرمیم نشکیلات با توجه به مسائل زیست‌محیطی بخشی ناشی از طرح‌های آب و فاضلاب» در راستای ترمیم تشکیلات بخشی لازم است ۰ ایجاد واحدهای کنترل زیست‌محیطی بخشی ۰ تغییر در کادرهای موجود برای کنترل مسائل زیست‌محیطی بخشی امکان ترمیم تدریحی کادرهای مورد نیاز در صورت عدم وجود کارشناسان زیست‌محیطی کافی ۰ به‌کارگیری نیروی آنسانی جدید و به ویژه کارشناسان ضروری مانند شیمی‌دان» زیست‌شناس,» جامعه‌شناس» مدیر و غیره. ۳-۳-۳-۳ تفویت نیروی السالی موجود در کسرل محیط زب یست بخنسی برای پیشنهادات در این راستا باید به نکات زیر توجه شود: آموزش کوتاه مدت کادرهای فعلی * " ترمیم دستمزدها و حقوق‌ها ۰ ایجاد انگیزه برای کارهای زیست‌محیطی ۰ _تأمین وسایل» تجهیزات و تسهیلات مورد نیاز ۰ ارتقای صحبح کار کنان با توجه به خدمات ارائه شده ۳-۳-۳-۸ ارتباطات بین‌بخضی منطقه‌ای با توجه به مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی در بخش‌های مختلف در یک منطقهء توصیه‌های ضروری در رابطه با طرح‌های آب و فاضلاب با در نظر گرفتن نکات زیر پاید انجام گیرد: ۰ ایحاد ارتباط بین مطالعات آرزیابی اثرات زیست‌محیطی در یک منطقه در بخش‌های مختلف و به کارگیری هم‌بخشی این مطالعات برای مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب ۰ تبادل اطلاعات و داده‌های به دست آمده در بخش‌ها ۰ استفاده از امکانات موجود بخشی در انجام مراحل مختلف طرح‌ها ۰ همیاری در استفاده از کارشناسان و تخصص‌های موجود در بخش‌ها ۱۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۳-۸ ایجاد مفررات زیست‌محیطی بخسی به منظور تفکیک مسئولیت‌ها در برابر مسائل زیست‌محیطی بخشی لازم است در این خصوص با توجه به مقررات ملیء تهیه آیین‌نامه‌هاء استانداردها و دستورالعمل‌ها در هر بخش با در نظر گرفتن لزوم این‌گونه مقررات در رابطه با طرح‌های آب و فاضلاب و همچنین ایجاد و هماهنگی با سازمان حفاظت محیط زیست توصیه‌ها و پیشنهادهای لازم انجام گیرد. ۵-۳-۳-۳ نفویت بنیه نشکیلات دولنی با توجه به اینکه تشکیلات دولتی در سامان دادن به حفاظت محیط زیست نقش عمده و ستادی داشته, لازم است برای تقویت بنیه تشکیلات دولتی در مقابله با مسائل زیست‌محیطی توصیه‌هایی در زمینه‌های زیر انجام گیرد: استفاده از مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب در ارزیابی زیست‌محیطی منطقه‌ای و ملی ۰ تقویت مشارکت نهادهای دولتی در مراحل طرح و به ویژه مرحله اجرا و پایش ۰ حفظ حداکثر ارتباطات بین‌بخشی» نفی فعالیت‌های انتزاعی زیست‌محیطی و بالاخره از میان بردن روحیه آنزوا در سازمان‌های دولتی در رابطه با فعالیت‌های زیست‌محیطی ۳-۸ ارائه روش‌های مدیریت زیست‌محیطی مدیریت زیست‌محیطی, بخشی از سیستم‌کلی مدیریت طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب را تشکیل می‌دهد. این مدیریت با اعمال ملاحظات زیست‌محیطی, لازم است به منظور کنترل و هماهنگی فعالیت‌های متعدد در راستای اهداف طرحء در مراحل زیر به کار گرفته شود : ۰ مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی در مرحله تفصیلی *‏ مراحل اجرای طرح ۰ مراحل پایش زیست‌محیطی در مرحله مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی و یا مرحله تفصیلی» آهم وظایف و مسئولیت‌های این مدیریت عبارت است از: ۰ تهیه شرح خدمات و تدارکات لازم برای شروع مطالعات ارزیابی و به ویژه برنامه‌های پایش و سنجش‌های تحقیقاتی * "سرپرستی انجام مطالعات با توجه به استانداردهاء مقررات و دستورالعمل‌های زیست‌محیطی ملی و منطقه‌ای * " کنترل برنامه زمانی» هزینه‌ها و اعمال تغییرات لازم برحسب نیاز ۰ تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی ۰ ایجاد هماهنگی در مدیریت کلی طرح و جلوگیری از تأخیر در آن برای طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای آب و فاضلاب لازم است با توجه به نکات یاد شده» سیستم مدیریت زیست‌محیطی ویژه‌ای تعیین شود. روش تعیین این مدیریت در بخش‌های زیر آمده است. ۱۴۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۸ ارائه طرح مدیریت زیست‌محیطی مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای آب و فاضلاب به دو صورت زیر انجام می‌گیرد : ۰ انجام مطالعات توسط واحد محیط زیست در تشکیلات وزارت نیرو و یا توسط گروهی کارشناس محیط زیست در استخدام تشکیلات وزارت نیرو ۰ _واگذاری مطالعات به یک شرکت مهندسی مشاور دی‌صلاح در بخش خصوصی یا دولتی» تحت سرپرستی و کنترل وزارت نیرو با توجه به انتخاب یکی از صور یاد شده برای مدیریت زیست‌محیطی» اقدامات زیر باید انجام گیرد. ۱-۱-۳-۸ نعیین سرپرست مطالعات زیست‌محیطی اصولاً صرف‌نظر از روش انجام مطالعات, ابتدا لازم است از سوی مدیر طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب, یک نفر سرپرست برای مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی تعیین شود. این سرپرست طبعاً یکی از کارکنان واحد زیست‌محیطی و یا کارشناس امور زیست‌محیطی در کادر فنی است. نامبرده لازم است دارای تحصیلات عالی در مهندسی محیط زیست. علوم طبیعی و یا برنامه‌ریزی زیست‌محیطی و تجربه در تهیه گزارش زیست‌محیطی و انجام مطالعات ارزیابی آثرات زیست‌محیطی باشد. این سرپرست باید قادر به جمع‌بندی یافته‌ها در بخش‌های منتعدد مطالعات» تجزیه و تحلیل آنها و بالاخره ارائه در قالب گزارش سرپرست مطالعات زیست‌محیطی در صورت آنجام کار در واحد زیست‌محیطی, در شروع مطالعات مسئول تهیه شرح وظایف » تعیین گروه‌های مورد نیاز در مطالعات و بالاخره تعیین تسهیلات مطالعاتی است. در صورت انتخاب مهندسین مشاور خبره برای انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی, کلیه اقدامات یاد شده توسط مهندس مشاور و با تبادل نظر و تأیید سرپرست مطالعات زیست‌محیطی انجام می‌گیرد. در این حالت سرپرست مزبور به عنوان رابط بین مدیر طرح و مهندسین مشاور انتخاب شده عمل کرده با مدیریت کار را تسهیل می‌کند. شایان ذکر است. دراین حالت» هر گونه قرارداد آنجام مطالعات بر پایه شرح وظایف یاد شده تنظیم می‌شود. ۳-۱-۳۸ تعیین نسرح وظایف" بر طبق بخش ۲-۸ "ارائه روش‌های ارتباطات بین بخشی" در استاندارد حاضر انجام گیرد. سپس با استفاده از اطلاعات ۰ ۰.۰ 51 ی ۳ ۰ ۰.۰ ۴ ۰.۰ ۰ |- 10۳۳۹ 0] 6 2 - 16۳۳۹ 06 3 - 5۱۵۷ 4۵ 4 - 50006 0 ۱۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- بر پایه دامنه مطالعات کلیه فعالیت‌های لازم» پیش‌بینی شده و باید در محموعه‌های مختلف» تحت عنوان "وظایف "" تقسیم‌بندی شود و برای هر یک از "وظایف" شرح کافی مشخص شود. در جدول شماره ۱ نمونه‌ای از شرح وظایف به عنوان راهنما نشان داده شده است. با توجه به "وظایف" تعیین شده لازم است برای هر "وظیفه" یک مسئول تعیین شود. تعیین این مسئولین با درنظرگرفتن لازم است تحت نظارت و با موافقت سرپرست طرح» مسئولین هر وظیفه" از سوی مهندس مشاور منتخب تعیین شود. کماقه ]1 - | ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- اقدامات للازم قوانین و مقررات ملحوظ شده محدو ده طر ح دامنه مطالعات جدول ۱- نمونه خلاصه‌ای از شرح وظایف هدف از تهیه شرح وظایف, شرح مختصر طرح و یا طرح‌هاء روش انتخاب شده برای انجام مطالعات شرح مختصر گروه و یا گروه‌هاء مهندس مشاور» تشکیلات و یا انستیتوهای به کار گرفته شده برای انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی» تاریخچه طرحءوضع موجود طرح» طرح‌های وابسته به طرح موردنظرء کلیه طرح‌های منطقه‌ای مربوط به طرح خلاصه حدود مطالعات» زمان تعیین شده برای مطالعات در رابطه با زمان بندی مراحل انجام طرح اصلی قوانین» مقررات. دستورالعمل هاء استانداردهای ملی مقررات و دستورالعمل‌های منطقه‌ای هرگونه مقررات, دستورالعمل هاء استانداردهای به کار گرفته شده محدوده تعیین شده برای مطالعات» هرگونه محدوده دیگر مربوط به مطالعات ذکر کلیه "وظایف" مشخص در شروع مطالعات, ذکر کلیه "وظایف" نامشخص و منوط به دریافت اطلاعات شرح طرح بخش‌های مختلف طرح, محل, جانمایی» وضعیت پیش ساختمانی» فعالیت‌های ساختمانی, برنامه زمانی کارکنان, تسهیلات, خدمات» بهره‌برداری و نگهداری, سرمایه گذاری, عمر طرح جمع‌آوری و تجیه و تحلیل داده‌های کافی در محدوده طرح در خصوص محیط فیزیکی» محیط بیولوزژیک» محیط اقتصادی و اجتماعی قوانین و مقررات جمع‌آوری قوانین و مقررات مربوط به طرحء استانداردهای زیست‌محیطی, بهداشتی» ایمنیء حفاظت از مناطق حساس, گونه‌های در معرض خطرء مقاوله مه‌های بین‌المللی» مقررات لازم الاجرای بین‌المللی برگشت. آرزیابی کمی و کیفی در مقطع سود و زیان نعیین گزینه‌ها با توجه به محل, طرح و یا طرح‌هاء تکنولوژی به کار رفته» روش‌های ساختمانی» بهره‌برداری» نگهداری, مقایسه گزینه‌ها از نظر آثرات زیست‌محیطی» سرمایه‌گذاری و هزینه بهره‌برداری» مناسب با ویژگی‌های منطقه‌ای, نیازهای اداری, آموزشی» پایش. ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ادامه جدول ۱- نمونه خلاصه‌ای از شرح وظایف قدامات لازم ن روش‌های مقرون به صرفه و عملی در راستای جذب کلی و یا کاهش اثرات منفی زیست‌محیطی به حد قابل قبول» ارزیابی اثرات» هزینه و نیازهای تشکیلاتی, آموزشی روش‌های کاهش ن برد قانونی و قابلیت تشکیلات و سازمان‌های محلیء منطقه‌ای و ملی و روش تقویت آنها برای به کارگیری در مدیریت اجرا و پایش زیست‌محیطی تهیه طرح و جزییات برنامه پایش‌زیست‌محیطی به ویژه در خصوص روش کاهش اثرات زیست‌محیطی مراحل اجرا و بهره‌برداری» ارائه هزینه سرمایه گذاری و بهره‌برداری» نیازهای آموزشی و تشکیلاتی مشارکت‌های مردمی و هماهنگی با تشکل‌های غیردولتی جمع‌آوری نظرات مردم» تشکل‌های غیردولتی» گروه‌های تأثیرپذیر جدول ۲- راهنمای انتخاب کارشناس برای مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب کارشناس کیفیت هواء آنالیست آلودگی هوا مهندس محیط زیست (متخصص در آلودگی هوا) جهت و سرعت باد بارش‌های جوی, تبخیرء رطوبت هواشناسی درجه حرارت صدا کارشناس آلودگی صدا ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ادام ۰ ۰ ۳ فلوروفون » جدول ۲- راهنمای انتخاب امکانات بالقوه خاک منابع خاک, ساختار خاک منابع معدنی ویژگی‌های ساختاری" آب‌های سطحی آب‌های زیرزمینی توازن هیدرولوژیکی زهکشی» الگوی رودخانه‌ای رسوب مناطق حساس زیست‌محیطی تنوع گونه‌ها تعادل اکولوژیکی چرخش مواد غذایی" ویژگی‌های فرهنگی بهزیستی فیزیولوژیکی و روانی ویژگی‌های بهداشتی منابع اقتصادی کارشناس برای مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لرح‌های آب و فاضلاب مهندس ساختمان کارشناس زمین‌شناسی مهندسی کارشناس زلزله شناسی مهندس عمران (متخصص آب و فاضلاب) هیدروژئولوزیست کارشناس رسوب‌شناسی اکولوزژیست مردم شناس جغرافی دان باستان شناس شهرساز معمار برنامه ریز حمل و نقل برنامه ریز اجتماعی اقتصاددان 1 16010116 - | ۵ 1713306 - 2 4 20 ۳10۲۵ - 3 11 - 4 8 37۷1۳161 [10۵ 1000 - 5 ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۱-۳-۸ نعیین تسهیلات مطالعانی در این بخش لازم است پیشنهادهای ضروری برای انجام مطالعات مانند: *‏ وسایل و ابزار کار *‏ وسایل نقلیه» کمپ, قایق * وسایل صحرایی مورد نیاز کارهای تحقیقاتی برای پایش و سنجش ۰ تأمین بودجه و امکانات مالی مورد نیاز تعیین و وسایل و ابزار در محل معینی نگهداری شود. در صورت به کارگیری مهندس مشاور خبره این بخش از وظایف مهندس مشاور با موافقت سازمان مسئول است. ۵-۱-۳-۸ برنامه زمانتی کلیه فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده تحت عنوان وظایف باید زمان بندی شده و برنامه زمانی مشخص برای مطالعات‌تعیین شود. این برنامه زمانی باتوجه به برنامه‌زمانی مطالعات فاز تفصیلی طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تدوین می‌شود و نباید موجب ۳-۳-۸ بازنکری واقدامات اصلاحی پس از دریافت نظرات مردم و گروه‌های تأثیرپذیر (بخش ۱-۸ استاندارد حاضر) ممکن است اصلاحاتی در محدوده و حدود مطالعات, شرح وظایف و برنامه‌زمانی ضرورت پیدا کند. لذا در چنین مواردی بازنگری در مدیریت زیست‌محیطی, انجام می‌شود و تغییرات لازم توسط سرپرست مطالعات و با توافق مدیر طرح انجام می‌گیرد و تغییرات ضروری اعمال می‌شود. ۳-۳-۸ به کارگیری نهادهای علمی به منظور تکمیل مطالعات و تسهیل دریافت اطلاعات لازم در شرح وظایف, لازم است از وجود برخی نهادهای علمی مانند: * موْسسات تحقیقاتی ملی ۰ آکادمی‌های علوم و تکنولوژی ۹ دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها استفاده کرد. استفاده از ایین‌گونه تشکیلات باید بر حسب نیاز از طرف سرپرست مطالعات و با موافقت مدیر طرح به عمل ۴-۳-۸ گزارئس‌های پیشرفت مطالعات در طول انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لازم است در پایان هر ماه گزارش ماهانه پیشرفت مطالعات برای طرح و یا طرح‌های مورد نظر تهیه شود. این گزارش شامل بخش‌های عمده زیر می‌باشد: اقدامات انجام شده در ماه مورد نظر در هر یک از ""وظایف" ۱۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- مسائل پیش آمده *درصد پیشرفت مطالعات در برابر برنامه زمانی انجام مطالعات گزارش مزبور توسط گروه مطالعات اثرات زیست‌محیطی 9 یام‌هندس مشاور مننحب. بر حسب روش انتخاب شده برای انجام مطالعات تهیه و تنظیم شده و پس از تأیید سریرست مطالعات به مدیر طرح جهت اقدامات مقتضی تسلیم می‌شود. ۴-۸ ارائه روش‌های آموزش زیست‌محیطی گروه‌ها و یا افراد دخیل در طرح‌های آب و فاضلاب, از مرحله مطالعات گرفته تامرحله تصویب در بخش‌های پنج گانه زیر قرار دارند: مطالعه و طراحی اجرا * بهره‌برداری و نگهداری * مدیریت و کنترل هریک از بخش‌های فوق در روند تکمیل طرح از مرحله مطالعات تا مرحله پایش و تصویب دارای ویژگی‌های خاص‌خود هستند و نقش افراد در این بخش‌ها متأثر از میزان تخصص و یا آگاهی آنان به وظایف و مسئولیت‌های مطرح در این بخش‌هاست. برخی از بخش‌ها مانند مطالعات. اجرا و پایش, مهارت‌های ویژه‌ای را می‌طلبد که در به سرانجام رساندن طرح‌ها نقش عمده و آساسی دارد. به عنوان بخشی از مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی» لازم است میزان آگاهی و سطح مهارت افراد در بخش‌های یادشده ارزیابی شده» کاستی‌ها شناسایی می‌شود و برنامه آموزشی و روش اجرای مناسب برای به اجرا بردن آن درگزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی ارائه شود. بدیهی است آموزش در این زمینه موجب ارتقاء سطح آگاهی و مهارت‌های افراد و یا گروه‌های دخیل گشته و سبب تسهیل اقدامات در بخش‌های یاد شده خواهد شد. روش تهیه. تنظیم و اجرای برنامه‌های آموزش زیست‌محیطی, در قسمت‌هایی که در پی خواهد آمد شرح داده شده است. ۱-۴-۸ تعیین و طبقه‌بندی نیازها ی آموزنس زیست‌محیطی به منظور تعیین نیازهای آموزشی» در شروع مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب, لازم است کمیته‌ای متشکل از سرپرست مطالعات آرزیابی» سرپرستان وظایف» مدیر طرح و نمایندگان سازمان‌ها و یا سازمان‌های مسئول در تصویب طرح تشکیل شود. این کمیته به سرپرستی سرپرست مطالعات آرزیابی» در مقاطع مختلف زمانی مطالعات و هماهنگ با بخش‌های پنج گانه مطرح در طرح» لازم است تشکیل جلسه دهد و با توجه به ویزژگی‌های هر مرحله در خصوص موارد زیر تصمیم‌گیری کند: * تعیین گروه و یا افراد نیازمند به آموزش زیست‌محیطی ۱۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- * تعیین سطح آموزش موردنیاز *‏ تهیه برنامه آموزشی * روش اجرای برنامه‌های آموزشی * _نظارت و پایش برنامه‌های آموزشی ویژگی‌های موردنظر از دیدگاه آموزشی در هر بخش, باید با توجه به فعالیت‌های ضروری در هر یک شناسایی شده و نیازهای آموزشی با توجه به این ویژگی‌ها تعیین شوند. ملاحظاتی که در هر بخش باید به عمل آید به قرار زیر است: *‏ پس از مرحله تعیین اثرات زیست‌محیطی, باید روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی برای گزینه منتخب با توجه به بخش ۴-۶ "ملاحظات کلی در انتخاب روش‌های کاهش " در استاندارد حاضر از نظر مهارت‌های لازم برای به کار بردن روش‌های ساختاری» نیمه ساختاری و یا غیر ساختاری در طرح بررسی شوند چرا که ممکن است برای کاربری این روش‌ها در طرح به راهنمایی» توصیه و یا آموزش طراحان نیاز باشد. * در مرحله اجرای طرح با توجه به ویژگی‌های طرح» مشروح در بخش ۲ "بررسی مشخصات طرح‌ها و گزینه‌ها" در استاندارد حاضرء ارزیابی پیمانکاران در رابطه با به اجرا بردن طرح و با توجه به فن‌آوری" موجود ملی ضروری است. با استفاده از این ارزیابی» نیازهای آموزشی برای به اجرا بردن روش‌های ساختاری کاهش اثرات زیست‌محیطی و همچنین ضرورت روش‌ها و دستورالعمل‌های لازم الاجرا در مرحله اجرا برای احتراز از صدمات زیست‌محیطی ناشی از اجراء عیان می‌شود. * در مرحله پایش زیست‌محیطی, ارزیابی ساختار اداری نهادها و سازمان‌های مسئول و یاتعیین شده» ارزیابی قابلیت نیروی انسانی دراین تشکیلات و بالاخره ارزیابی امکانات نمونه‌برداری» آزمایشگاهی و تجزیه و تحلیل‌های کیفی بایدبه عمل آید. بدیهی است با توجه به نیازهای پایش مشروح در بخش ۷ "تنظیم برنامه پایش زیست‌محیطی" در استاندارد حاضرء کاستی‌ها در این زمینه از طریق آموزش کافی رفع می‌شود. در بخش ۴ "تعیین اثرات زیست‌محیطی " در استاندارد حاضرء اثرات زیست‌محیطی برگروه‌ها و یا افراد تأثیرپذیر در مرحله بهره‌برداری معین شده و در بخش ۶ "ارائه روش‌های کاهش زیست‌محیطی" در استاندارد حاضرء کاهش این گونه آثار شرح داده شده است. با توجه به سطح آگاهی این گروه‌ها و یا افراد و با استفاده از اطلاعات در این زمینه نیازهای آموزشی لازم باید تعیین شود. * ارزیابی میزان آگاهی نمایندگان کارفرماء تصمیم‌گیرندگان و مدیران در دیگر سازمان‌ها و یا نهادهایی که در برنامه‌ریزی» بررسی و تصویب طرح دخالت دارند با توجه به توضیحات در بخش ۲-۹ "چرخه اداری گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی, مراحل بررسی و تصویب" در استاندارد حاضر ضروری است. با توجه به این ارزیابی» نیازهای آموزشی در این قسمت را می‌توان مشخص کرد. نتایج ارزیابی نیازهای آموزشی در بخش‌های پنج گانه فوق لازم است دربرگیرنده اطلاعات زیر باشد: تشریح ملاحظات زیست‌محیطی عمده برای زیر فعالیت‌های طرح در بخش‌های پنج‌گانه یاد شده * _نوع و اهمیت مسائل و مشکلات خاص زیست‌محیطی مرتبط با مراحل مختلف طرح ۱ - 10000010 ۱۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- * _ضرورت‌ها و معیارهای شغلی» تخصصی و حرفه‌ای مورد نیاز بر اساس ملاحظات تعیین شده در هر بخش برای هریک از وظایف و مسئولیت‌ها و افراد خلاصه بررسی‌ها و مطالعات انجام شده را می‌توان در جدولی به شکل جدول شماره ۳ ارائه کرد. جدول ۳- خلاصه ارزیابی فعالیت‌ها در ارزیابی نیازهای آموزشی معیارهای شغلی, تن » حرفها افراد یا گروه‌های یارهای تنخصصی, حرثه‌ای درگیر مورد نیاز آگاهی از رعایت موازین بهداشتی و مواد زاید جامد جمع‌آوری و دفع سالم مواد زاید جامد! یس کش اه 0 0 0 1 0 0 0 1 1 ۳-۴۸ تعیین افراد و یا گروه‌های نیازمند آموزش زیست‌محیطی چنانکه در بخش ۱-۴-۸ دکر گردیدء در بخش‌های مختلف در روند تکمیل طرحء ملاحظات زیست‌محیطی عمده» مسائل و مشکلات خاص زیست‌محیطی و بالاخره معیارهای تخصصی و حرفه‌ای ویژه‌ای مطرح است. طبعاً تمام افراد و یا گروه‌های مرتبط با طرح ممکن است نیازمند آموزش زیست‌محیطی نباشند لذا تنها افرادی که با توجه به ملاحظات مسائل و معیارهای تخصصی دارای کمبودهایی می‌باشند باید تحت آموزش قرار گیرند. روش تعیین این گروه‌ها و یا افراد در بخش‌های زیر شرح داده شده است. ۱-۳-۴-۸ کروه‌ها و با افراد دخیل در مطالعات و طراحی شناسایی افراد و یا گروه‌های نیازمند به آموزش در این بخش با توجه به ملاحظات زیر انجام می‌شود: آگاهی متخصصین از نحوه استفاده از فن‌آوری‌های رایج و با پیشرفته سازگار با محیط زیست. * برخورداری از دانش تخصصی کافی برای استفاده از روش‌های ساختاری و غیرساختاری کاهش آثرات سوء زیست‌محیطی تعبین شده توسط گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و به کارگیری آنها در بطن طرح. ۱-این مورد جهت ارائه یک مثال برای تکمیل جدول ذکر گردیده است. ۱۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ میزان دانش و تحصص در ارائه روش‌ها و9 یا دستورالعمل‌های ویزه در راستای نیازهای زیست‌محیطی و توصیه‌های گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی. ۲-۳-۴۸ کروه‌ها ی اجرایی؛ پیمانکاران و کادر نظارت افراد و یا گروه‌های مرتبط در اجرا و نظارت بر اجرای طرح در صورت داشتن کمبودهایی در موارد زیر لازم است تحت آموزش قرار گیرند: ۰ آگاهی کافی از ملاحظات کلی زیست‌محیطی در خصوص آلودگی‌های آبء هواء خاک. صدا و حفاظت از حیات‌وحش ۰ داشتن دانش کافی در اجرای روش‌های ساختاری و غیر ساختاری کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی تعیین شده توسط گروه‌های مطالعاتی و طراحی ۰" اطلاع کافی از موازین ایمنی و جلوگیری از حوادث کار و حوادث طبیعی در حین اجرای کار ۰ آگاهی از مسائل مربوط به کاربری وسایل و ماشین‌آلات در رابطه با آلودگی‌های ناشی از کاربری آنها ۰ آگاهی از مسائل زیست‌محیطی مربوط به تأمین» انتقال و آماده سازی مصالح *‏ وقوف به کلیه مسائل عمده زیست‌محیطی ناشی از کمپ موقت و دائم کارکنان ۰.۰ *‏ حفظ موازین بهداشت عمومی و حرفه‌ای ۳-۳-۴-۸ مسئولین پایش زریست‌محیطی با توجه به موازین تعیین شده در بخش ۷ "تنظیم برنامه پایش زیست‌محیطی " در استاندارد حاضرء مسئولین اجرایی برنامه پایش تعیین می‌شوند. این مسئولین ممکن است ترکیبی از سازمان‌ها و یا نهادهای مختلف باشند. با در نظر گرفتن ویژگی‌های برنامه پایش زیست‌محیطی کمبودهایی در موارد زیر : ۰ آشنایی افراد مرتبطء با روش کار در برنامه پایش مشخص شده توسط گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی * _دانش کافی برای نمونه‌برداری و عملیات آزمایشگاهی *‏ رکورد برداری و تجزیه و تحلیل اطلاعات موجب می‌شود تا افراد دست اندرکار در برنامه پایش تحت آموزش قرار گیرند. این افراد ممکن است در نهادها و سازمان‌های مختلف بر حسب ویژگی‌های طرح پراکنده باشند. ۴-۳-۴-۸ کروه‌های بهره‌بردار افرادی که در نگهداری و بهره‌برداری از طرح دخالت دارند لازم است طبق دستورالعمل‌های تعیین شده توسط گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی تحت اموزش قرار داده شوند. ۱۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- گروه‌هاء نهادهای دولتی و غیر دولّتی» کشاورزان» شرکت‌های سهامی زراعی» برخی صنایع و یا واحدهای خدماتی» و بالاخره ساکنین مناطق همجوارء از طرح تأثیر خواهند پذیرفت و متقابلا" ممکن است در طرح تأثیر داشته باشند. بنابراین ممکن است آموزش‌های ویژه‌ای برای آنها درنظر گرفته شود. ۵-۳-۳-۸ برنامه‌ریزان و تصمیم گیرندگان با توجه به نوع و وسعت طرح و یا طرح‌هاء نمایندگان کارفرماء تصمیم‌گیرندگان از دیگر سازمان‌ها و بالاخره افرادی که نقشی در برنامه‌ریزی و تصویب طرح دارند باید توسط برنامه آموزشی مناسبی در جریان فعالیت‌ها در بخش‌های مختلف طرح قرار گیرند. شایان ذکر است به سبب خصلت آداری شغل این افراد» ممکن است به بسیاری از مسائل و ملاحظات زیست‌محیطی وقوف نداشته باشند. ۳-۴-۸ تعیین سطحآموزنس مورد نیاز پس از تعیین افراد نیازمند به آموزش در بخش‌های یاد شده» لازم است سطح آموزش مورد نیاز برای هر دسته با توجه به ویژگی‌های طرح و عوامل موّثر در آموزش تعیین ومشخص شود. این عوامل عبارتند از: * میزان دانش تخصصی, نوع تخصص یا سطح سواد * میزان دانش زیست‌محیطی و آشنایی با مسائل و موضوعات زیست‌محیطی *‏ وظایف و مسئولیت افراد در طرح * _نوع و اهمیت مسائل و مشکلات زیست‌محیطی مرتبط با طرح درمنطقه * میزان دسترسی به منابع انسانی ومالی جهت ارائه آموزش‌های زیست‌محیطی * میزان توسعه یافتگی» وضعیت فرهنگی, اجتماعی منطقه و به‌ویژه میزان پذیرش اجتماعی این گونه آموزش‌ها * وضعیت نهادها و یا افراد ذی‌نفوذ در آموزش مردم مانند مراکز آموزشی, سازمان‌های ترویج» روحانیون و ائمه جمعه» شوراهای محلی با توجه به عوامل فوق» از طریق روش‌های حضوری از قبیل مصاحبه رسمی و یا غیر رسمی» آزمون‌های کتبی و یا ترکیبی از آنهاء آموزش مورد نیاز برای هر کدام از گروه‌ها و یا افراد به تفکیک در سطوح زیر باید تعیین شود. آموزش مقدماتی چند ساعته * آموزش تخصصی چند هفته‌ای ۰ آموزش‌های غیرمستقیم و غیر حضوری جهت تسهیل مر طبقه‌بندی و تصریح موضوعات می‌توان نتایج کار را در جدولی مانند جدول شماره ۴ خلاصه کرد. ۱۹۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول شماره ۴- خلاصه ارزیابی سطح آموزشی افراد و با گروه‌ها روش آزمون ۴-۴-۸ تنهیه برنامه آموزنسی زیست‌محیطی برنامه آموزشی مورد نیاز باید با توجه به افراد نیازمند آموزش و همچنین سطح آموزشی مورد نیاز آنها تهیه شود. این برنامه *‏ برنامه زمانی آموزشی * منابع فیزیکی (ابزار» مواد»ء وسایل کمک آموزشی و ...) * منابع انسانی (آموزش دهندگان» آموزش یاران) * مواد و محتوای مسائل مورد آموزش منابع مالی می‌شود. برنامه‌های آموزشی برای هر کدام از گروه‌ها و یا افراد لازم است جداگانه تهیه شده طبق روش اجرایی برنامه آموزشی که در پی آمده است به اجرا گذارده شود. ۵-۳-۸ رون س اجرای برنامه‌ها ی آموزنسی اجرای برنامه‌های آموزشی به دو صورت آموزش حضوری (مستقیم) و غیرحضوری (غیرمستقیم) انجام می‌گیرد. با توجه به عوامل ذکر شده در بخش (۳-۳-۸) لازم است سطح نیاز به هر کدام برای افراد و یا گروه‌ها تعیین و در شیوه‌های اجرایی ۱-۵-۴-۸ آموزس حضوری (مستفیم) در این روش لازم است اقدامات زیر انجام گیرد: * تعیین نوع آموزش حضوری (اعم از کلاس, جلسه سخنرانی آموزشی و یا کارگاهی) -در صورت نیاز و یا وجود رتبه بندی آزمون‌ها ۲-جهت ارائه یک مثال عینی عنوان گردیده است. ۱۹۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- * تعیین وسایل و تجهیزات کمک آموزشی ونحوه تأمین آنها * تعیین آموزش دهندگان ونحوه گزینش آنها * تعیین منابع مالی ونحوه تأمین آنها در به عمل آوردن اقدامات یاد شده لازم است به عوامل زیر به‌ویژه توجه شود: ۰ برنامه زمانی مراحل مختلف طرحء مراحل نیازمند به آموزش زیست‌محیطی جهت ایجاد هماهنگی بین برنامه‌های آموزشی و مراحل حساس و تأثیر گذار طرح بر محیط زیست * نظرخواهی از شرکت کنندگان به منظور تعیین وقت مناسب برای جلسات آموزشی و محل مناسب برای آموزش با توجه به عدم تداخل برنامه‌های آموزشی با سایر فعالیت‌های آنان * انتخاب آموزش دهندگان نه‌تنها به لحاظ قابلیت تخصصی آنها بلکه به لحاظ مردم پسند بودن و ایجاد روابط موّثر و محبوبیت در میان آموزش پذیران * _ویژگی‌های فرهنگی - اجتماعی آموزش گیرندگان و میزان علاقه‌مندی آنها به برنامه‌های آموزشی * امکان مشارکت مردمی در تأمین منابع مالی» فیزیکی و انسانی برنامه‌های آموزشی زیست‌محیطی ۳-۵-۴۸ آموزش غیرحضوری (غیر مستقیم) آموزش غیر حضوری طیف وسیعی از برنامه‌های آموزشی شامل آموزش از طریق رسانه‌های گروهی» فیلم‌های آموزشی و ویدئویی» پوسترء جزوات راهنما (عمومی و تخصصی)» عکس, پیام‌های آموزشی و غیره را در بر می‌گیرد. در برنامه‌ریزی و اجرای این نوع آموزش‌ها علاوه بر در نظر گرفتن عوامل مذکور در بخش‌های قبلی لازم است به ویژه به موارد زیر توجه شود: * زمان» محل و نحوه آرائه * منابع مالی مورد نیاز و نحوه تأمین آنها * امکانات فیزیکی (تجهیزات و تسهیلات مورد نیاز) و نحوه تأمین آنها ۶-۴-۸ نظارت و پایش برنامه‌ها ی آموزس زیست‌محیطی برای سنجش میزان تأثیر اجرای برنامه‌های آموزشی در اعمال ملاحظات زیست‌محیطی در مراحل اجرا و بهره‌برداری از طرح» بهبود وضعیت محیط زیست منطقه وکاهش خسارات زیست‌محیطی پیش‌بینی شده» آرزیابی پارامترهای زیر به صورت دوره‌ای باید به کار گرفته شود. - ارزیابی تغبیرات در عملکردهای کاری افراد - ارزیابی بهره‌وری و راندمان کار افراد مورد نظر در مراحل اجرایی - میزان اثرات تخریبی طرح در مقایسه با تأثیرات پیش‌بینی شده - میزان افزایش و تقویت اثرات مثبت در مقایسه با اثرات پیش‌بینی شده - میزان پیشرفت طرح‌های بهسازی جنبی ۱۹: ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- - تغییرات در نحوه بهره‌برداری ساکنین بومی از منابع طبیعی ۷-۴۸ ویژگی‌ها یآموزشس دهندگان آموزش دهندگان باید از میان کادرهای تخصصی تعیین شده در مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و با افراد مطلع و عمومی افراد نیازمند به آموزش» امکانات مساعدتری فراهم خواهد شد. ۱۹۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی مقایسه تطبیقی گزارش‌های ارزیابی اثرات زیست‌محیطی در طول دهه‌های گذشته در کشور نمایانگر وجود تفاوت‌ها و اختلافات چشمگیری در شکل و محتوای این قبیل گزارش‌هاست. عدم تداوم در سبک نوشتاری» فقدان نظم و هماهنگی لازم در توصیف و تشریح ویژگی‌های محیط زیست. استفاده پراکنده و نأموزون از منابع تصویری و بصری, عدم یکپارچگی و انسجام در گزارش‌هاء عدم استناد و مأخذدهی استاندارد و بسیاری موارد مشابه دیگر» ضرورت اقدام جهت تهیه دستورالعملی که مشخص کننده ملاحظات و الزامات برای تهیه "گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب" باشد را می‌رساند. مخاطبین نهایی گزارش‌های مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب کارفرمایان این گونه طرح‌ها می‌باشند. به دلیل حساسیتی که میزان قابلیت تأثیرگذاری گزارش بر روند تصمیم گیری کارفرمایان دارد. رعایت پاره‌ای ملاحظات در تهیه گزارش‌ها الزامی است. گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب طبق الگوی ارزیابی اثرات زیست محیطی, در دو فاز اجمالی و تفصیلی لازم است به‌طور جداگانه تهیه شود. در بخش‌های زیر روش ارائه گزارش ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب در فاز تفصیلی شرح داده شده است. ۱-۹ روش ارائه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی شکل ارائه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب اعم از طرح‌های خاص و یا طرح‌های منطقه‌ای باید مطابق با استانداردهای گزارش نویسی و نوشتارهای فنی رایج در سطح بین‌المللی باشد. اصولاً این استانداردها طی سالیان متمادی در کشورهای پیشرفته تحربه شده و تکمیل یافته و به خوبی برای ارائه دست‌آوردها و نتایج حاصل از مطالعات کاربرد دارد. شایان ذکر است.ء انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی در کشورهای در حال توسعه, به سبب فقدان اطلاعات کافی و ساختار اداری نامطلوبء همراه با زحمات زیاد و هزینه بالنسبه بسیار است. بنابراین لازم است در ارائه گزارش دقت کافی مبدول شود چرا که گزارش پر از ایراده نامفهوم ونظم نیافته حاصل همه کوشش‌ها و هزینه‌ها را خنثی می‌کند. در بخش‌های زیر ابتدا شکل کلی گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های آب و فاضلاب ارائه شده و سپس ملاحظات کلی در فرم نوشتاری و گزارش نویسی بیان شده است. ۱-۱-٩‏ قالب کل ی گزارشس گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لازم است دقیقاً طبق روش زیر و تحت عنوان سرفصل‌های عمده‌ای که در ادامه می‌آید. این گزارش ابتدا به صورت نسخه اولیه توسط مهندسین مشاور طرح ارائه شده و پس از بررسی‌های لازم در چرخه اداری, تکمیل می‌شود و به صورت گزارش نهایی ارسال می‌شود. در هر صورت فرم گزارش‌ها همچنان یکسان خواهد بود و از الگوی معرفی شده سازمان حفاظت محیط زیست تبعیت می‌کند. بخش‌های مختلف گزارش به ترتیب ارائه به قرار زیر است: ۱۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-1-1-۹ صفحات اولیه صفحات اولیه گزارش که با حروف ابجد مشخص شده‌اند به ترتیب به صورت زیر می‌باشند : * یک صفحه ماشین شده عیناً مانند صفحه مقوایی روی جلد حاوی جمله "جمهوری اسلامی ایران " و در زیر آن جمله "وزارت نیرو" و یا هر ارگان تهیه کننده دیگر در بالای صفحه در وسط صفحه نام کامل طرح و کمی پایین‌تر با فاصله مناسب جمله "گزارش مرحله تفصیلی ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح ..." و در پایین صفحه نام مهندسین مشاور و یا نام گروه مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی تهیه کننده و درست در زیر آن تاریخ ارائه گزارش ثبت می‌شود. این صفحه فاقد هرگونه شماره گذاری ابجد و یا غیر ابحد است. *ه صفحه بعد نامه ارائه گزارش» حاوی دلیل ارائه گزارش و الزامات قراردادی است. این نامه به امضاء نماینده رسمی تهیه‌کننده گزارش است. این صفحه نیز فاقد هرگونه شماره گذاری ابجد و یا غیرابجد است. فهرست مطالبء این فهرست شامل مقدمه» خلاصه مطالعات, بخش‌های مختلف مطالعات طبق ترتیب سرفصل‌های عمده زیر و در نهایت بخش ضمایم و یا پیوست‌ها و در انتها منابع و مأخذ است. کلیه صفحات لازم است با حروف ابحد شماره گذاری شوند. * "فهرست جداول و نمودارهاء این فهرست شامل کلیه جداول و نمودارها به ترتیب ارائه در گزارش همراه با عنوان و شماره صفحه است. معمولاً شماره جداول و نمودارهای هر بخش دارای ترتیب شماره گذاری همان بخش است چرا که هرگونه تغییری در جداول و نمودارها کمترین دشواری را در تغییر در شماره‌های ترتیب به جا می‌نهد.کلیه صفحات لازم است با حروف ابحد شماره گذاری شوند. ۰ فهرست شکل‌ها و عکس‌هاء این فهرست شامل کلیه شکل‌ها و عکس‌ها به ترتیب ارائه در گزارش همراه با عنوان شکل و عکس و شماره صفحه است. معمولاً شماره اشکال و عکس‌های هر بخش دارای ترتیب شماره گذاری همان بخش است» کلیه صفحات لازم است با حروف ابجد شماره گذاری شوند. فهرست نقشه‌هاء چنانچه نقشه هایی ارائه شده باشدء این فهرست شامل کلیه نقشه‌های ارائه شده همراه با عنوان و شماره نقشه است. معمولاً از تهیه نقشه‌های متعدد احتراز شده و تنها به ارائه اشکال بسنده می‌شود. کلیه صفحات لازم است با حروف ابجد شماره گذاری شوند. ۳-۱-1-۹ خلاصه گزارش خلاصه گزارش شامل یک و یا دو صفحه است که در آن خلاصه‌ای از یافته‌ها و نتایج کلی برای استفاده مجری و یا محریان طرح و بالاخره مقامات تصمیم گیرنده و یا کنترل کننده تهیه می‌شود. اختصارء جامعیت و وضوح باید در تهیه این بخش بخوبی مراعات شود. این صفحات جزء اولین صفحات بدنه گزارشند و اولین صفحه با شماره صفحه ۱ شماره گذاری می‌شود. ۱۵۹۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-1-٩‏ کلیات ۴-۱-۱-۹ بررسی وضعیت قوانین و مفررات زیست‌محیطی این بخش شامل قوانین» مقررات» آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های مرتبط با موضوع و اهداف طرح است که طبق بخش ۱ استاندارد حاضر در خصوص جمع‌آوری آزها اقدام شده است. بدیهی است این بخش نشان دهنده الزامات قانونی و مقرراتی در تهیه گزارش آرزیابی اثرات زیست‌محیطی است. شایان دکراست. قوانین و مقررات عمده مورد نظر باید در پیوست‌ها به گزارش ۵-۱-1-٩‏ بررسی مشسخصات طرح‌ها ‏ و کزینه‌ها در این بخش گزینه‌های موردنظر در طرح که طبق روش ارائه شده در بخش ۲ استاندارد حاضر در خصوص توصیف آزها عمل شده است ارائه می‌شود. ۶-۱-1-٩‏ نسناسایی وضع موجود محیط ریست شرح محیط فیزیکی و شیمیایی» بیولوژیکی و اقتصادی - اجتماعی و محیط انسان‌ساخت (آلودگی‌های محیطی) طبق روش تشریح شده در بخش ۲ استاندارد حاضر در این بخش ارائه می‌شود. در این بخش لازم است بیشتر بر موْلفه‌های با اهمیت زیست طرح» مطالعات نسبتاً مبسوطی را می‌طلید. ۷-۱-1-4 نعیی ناترات زیست‌محیطی در این بخش با استفاده از راهکارهای ارائه شده در بخش ۴ استاندارد حاضرء اثرات زیست‌محیطی گزینه‌های موردنظر در طرح تعیین روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی نیز به کار خواهد آمد. در این بخش روش‌های کاهش اثرات سوء زیست‌محیطی برای گزینه‌های منتخب طبق راهنمایی‌های ذکر شده در بخش۶ استاندارد حاضر معین می‌شود. این روش‌ها همراه با برآورد هزینه آنها به عنوان یکی از عوامل انتخاب مناسب‌ترین گزینه به کار خواهد آمد. ۱۹۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹-۱-1-۹ ارزیابی زیست محیط ی گزینه‌های منتخب مقایسه گزینه‌ها از دیدگاه زیست‌محیطی در این بخش طبق روش‌های دکرشده در بخش ۵ استاندارد حاضر انجام می‌شود. لازم است در این مقایسه از مناسب‌ترین روش با توجه به ویژگی‌های طرح استفاده شده و مناسب ترین گزینه به وضوح و با ۱-۱-۱-۹ تنظیم و ارائه برنامه پایش زیست‌محیطی روش‌های پایش و مدیریت پایش زیست‌محیطی در این قسمت طبق موازین تعیین شده در بخش ۷ استاندارد حاضر منعکس می‌شود. ۱-1-۱-۹ اراثه روش‌های مدیریت طرح» ارتباطات جمعی ‏ وآموزش روش‌های مشارکت مردمی و ارتباطات بین بخشی در رابطه با گزینه منتخب و شرایط زیست‌محیطی محل با منطقه طرحء طبق روش ارائه شده در بخش ۱-۸ و ۲-۸ استاندارد حاضر منعکس می‌شود. روش‌های آموزشی ارائه شده در مقاطع مختلف طرح» طبق راهکارهای بخش ۳-۸ استاندارد حاضر معین می‌شود. شایان ذکر استء ارزیابی نیازهای آموزشی در مراحل اجرا و پایش نیز در همین بخش مدنظر است. چرا که لازم است از پیش در خصوص کاستی‌ها در این مراحل اقدامات ضروری انجام ۱۳-۱-۱٩‏ ارزیاب ی کلی و نتیجه گیری در این بخش از گزارش زیست‌محیطی لازم است کلیه یافته‌ها در طول مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مرحله تفصیلی را در هم آمیخت و بر اساس اطلاعات به‌دست آمده به نتیجه‌گیری‌های مشخص دست یافت. این نتیجه‌گیری‌ها باید به صورت نظم یافته‌ای انجام پذیرد. ۱-۱۳-۱-۱-۹ اثرات زیست‌محیطی عمده اجتناب ناپذیر اثرات زیست‌محیطی عمده اجتناب ناپذیر باید با توجه به اثرات بر محیط فیزیکی و اثرات بر محیط بیولوژزیکی در مراحل ساختمانی و بهره‌برداری از طرح و یا طرح‌های خاص و منطقه‌ای معین شوند. الف - اثرات بر محیط فیزیکی در این بخش لازم است به اثرات عمده اجتناب ناپذیر بر محیط فیزیکی تکیه شود. این اثرات در رابطه با موارد زیر باید هه خاک هه آب ۰ هوا ساختار زمین ۰ پستی و بلندی‌ها ۱۵۹۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ب - اثرات بر محیط بیولوزیکی اثرات عمده اجتناب ناپذیر بر محیط بیولوزژیکی باید تحت عناوین زیر ارائه شود: ۹ اثرات اجتناب ناپذیر بر بیولوژی خشکی ۹ اثرات اجتناب ناپذیر بر بیولوژی آبی ۳-۱۳-۱-1-٩‏ ارتباط بهره‌برداری از محیط د رکوناه مدت و بهرهد‌وری اقتصادی در درازمدت در این بخش مقایسه اقتصادی بهره‌گیری از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب در ""کوتاه مدت " در برابر بهره‌وری محیط زیست در محل و یا منطقه طرح در غیاب این گونه طرح و یا طرح‌ها در "درازمدت " لازم است انجام گیرد. منظور از "کوتاه مدت " مدت زمان موردنظر در مرحله ساختمان و مرحله بهره‌برداری (عمر طرح) و مقصود از *درازمدت " زمانی فراتر از عمر طرح است. منظور از بهره‌وری» به‌کارگیری بهینه منابع فیزیکی» اقتصادی - اجتماعی در روند توسعه و عمران منطقه است. نتیجه گیری در این خصوص در قالب بخش‌های زیر باید انجام گیرد. الف - ازدیاد برهره‌وری در این بخش لازم است کلیه اثراتی که موجب ازدیاد بهره‌وری اقتصادی بر اثر به اجرا بردن طرح و یا طرح‌های خاص و یا منطقه‌ای آب و فاضلاب می‌شود مشخص شود. ب - نقصان بهره‌وری در درازمدت در این بخش کلیه اثراتی که موجب نقصان بهره‌وری در محل طرح, در مورد طرح‌های خاص و در منطقه» در خصوص طرح‌های منطقه‌ای می‌شود باید تعیین شوند. چ- اثرات برگشت ناپذیر و غیرقابل جایگزین بر منابج منابعی که از طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب تأثیر می‌پذیرند باید به دقت مشخص شده و لازم است اثرات برگشت ناپذیر و غیرقابل جایگزین بر منابع شناسایی شوندء در این خصوص ارزیابی اثرات باید تحت عناوین زیر انجام گیرد : * منابع اکولوژیکی ٩‏ مصالح ۰ آب و هوا * زمین * منابع اجتماعی د- بررسی کلی هزینه و سود بررسی هزینه و سود باید در مقطع بخش‌های زیر آنجام گیرد : ۰ سود اولیه حاصل از طرح و یا طرح‌ها ۱۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- * سود ثانویه حاصل از طرح و یا طرح‌ها * هزینه طرح و یا طرح‌ها ۰ موازنه هزینه و سود ۱۳-۱-۱٩‏ فهرست منابع و مأخد این فهرست باید شامل کلیه منابع و ماخذ استفاده شده در مطالعات و تهیه گزارش اعم از: کتب» مجلات علمی, گزارش‌هاء مقاله‌های تحقیقی, بولتن هاء تبادل افکار با کارشناسان صاحب نام از طریق مذاکره حضوری, تلفنی و یا مکاتبه باشد. ۱۳-۱-۱٩‏ پیوست‌ها پیوست‌ها در چند بخش بر حسب حجم و تنوع آنها ارائه می‌شود. این پیوست‌ها عموماً شامل موارد زیر است: *‏ برخی اشکال, جداول و نموگرامهای کاربردی * "خلاصه مدل‌های ریاضی * فهرست گونه‌های جانوری» گیاهی *برخی جداول معیارهای آلودگی ۰ فهرست تهیه کنندگان گزارش شایان ذکر است پیوست‌ها باید حاوی اطلاعاتی باشد که پایگاه استدلالی محکم بحث‌ها و نتیجه‌گیری‌های انجام شده در بدنه گزارش را نشان دهد. ۳-۱-۹ ملاحظات ویژه در نهیه گزارس به منظور افزایش هرچه بیشتر کیفیت و قابلیت ارتباط پذیری گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لازم است ملاحظات دوازده‌گانه زیر در تهیه گزارش همواره مدنظر قرار گیرند: * به هیچ وجه از کلمات نامأنوس و پیش پاافتاده استفاده نشود.ء زیرا برای خواننده ممکن است غیر قابل درک باشد. * گزارش به‌صورت مختصر و مفید و کاملاً روشن و واضح باشد. * حتی المقدور ازتصاویر ونمودارهای مناسب استفاده شود وازمتون نوشتاری وخسته کننده احتراز شود. ۰ به هیچ‌وجه از کلمات مبهم و گنگ استفاده نشود و از کلی گویی پرهیز شود. سعی شود از روش‌های دقیق اجرایی در بخش‌های مختلف استفاده شود. * از خلاهای اطلاعاتی موجود کمتر ذکری به میان آید و تجزیه و تحلیل‌های نهایی موکول به تأمین اطلاعات مزبور * سعی شود از اطلاعات جمع‌آوری شده چه در جهت موافق یا مخالف اجرای پروژه در هر صورت استفاده شود و هرگونه داوری در این باره به خواننده گزارش و تصمیم گیرندگان محول شود. از دخالت دادن تعصبات کارشناسانه احتراز شود. ۶۰ -------- صفحهٔ بعد -------- از هرگونه ارائه نظرات سایرین بدون ذکر مرجع احتراز شده و با حفظ امانت‌داری در استفاده از مطالب دیگران» ذکر منابع و مأخذ صحیح تحت یک سیستم مستندسازی قوی عمل شود. سعی شود مطالب آرائه شده در بخش‌های مختلف گزارش با یکدیگر همبستگی کامل داشته و از تناقض گویی احتراز شود. سیاق نگارش در بخش‌های مختلف گزارش حتی المقدور یکسان و از نظرات فنی تخصصی مبتنی بر واقعیت‌هاء باشد. شایان دکر است. به سبب اینکه کارشناسان متفاوت. بخش‌های مختلف را تهیه می‌کنند اختلاف در روش نگارش و بعضاً روش استنتاج اجتناب ناپذیر است و بنابراین ایجاد یکپارچگی در نگارش گزارش نهایی ضروری است. کاربرد ابزار بصری" شامل: نقشه» عکس, منحنی, نمودار (به شرح و بسط‌های زاید رجحان داده شود.) روش مستندسازی و نحوه ارائه منابع و مأخذ (مانند کتاب » رسالهء گزارش‌های پراکنده» مذاکرات با کارشناسان خبره» مطبوعات) با الگوهای استاندارد مرجع نویسی در نوشتارهای فنی مطابقت داشته باشد. | - ۷۷:۹۵| 5 ۱۸۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست شماره )۱( فوانین» مقررات و ضوابط زیست‌محیطی الف - قوانین» مقررات و ضوابط زیست‌محیطی کشوری * "اصل پنجاهم قانون اساسی در جمهوری اسلامی» حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشندء وظیفه عمومی تلقی می‌شود. از این رو فعالیت‌های اقتصادی و غیر آن که با تخریب غیرقابل جبران آن ملازمه پیدا کند. ممنوع است. قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ۱۳۵۳/۳/۲۸ و اصلاحیه مورخ ۱۳۷۱/۸/۲۴ آن» مشتمل بر ۲۱ ماده و ۸ این قانون حفاظتء بهبود و بهسازی محیط زیست و پیشگیری و ممانعت از هرگونه آلودگی و همچنین کلیه امور مربوط به جانوران وحشی و آبزیان آب‌های داخلی را از وظایف سازمان حفاظت محیط زیست دانسته و اقدام به هر عملی که موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم کند. ممنوع اعلام می‌نماید. ۰ قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هواء مصوب ۱۳۷۴/۲/۳ این قانون در ده فصل و ‎۶٩‏ ماده تنظیم و تدوین گردیده و اقدام به هر عملی که موجبات آلودگی هوا را فراهم نماید. ممنوع می‌داند. ۰ تبصره‌های ۸۱ ۸۲ ۸۳ از قانون برنامه پنج ساله دوم توسعه اقتصادی» اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۷۳/۹/۲۰ این تبصره‌ها جنین اظهار می‌نمایند که در طول برنامه دوم کلیه فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی باید همه ملاحظات زیست‌محیطی را رعایت نمایند و طرح‌ها و پروژه‌های بزرگ تولیدی و خدماتی باید قبل از اجرا و در مرحله انجام مطالعات امکان سنجی و مکان یابی» براساس الگوهای مصوب شورای عالی حفاظت محیط زیست مورد ارزیابی قرار گیرند. در ضمن انجام هرگونه فعالیت صنعتی و معدنی باید با درنظرگرفتن اهداف توسعه پایدار» در چهارچوب ضوابط استانداردهای زیست‌محیطی باشد. بهره‌برداری از منابع طبیعی کشور نیز باید براساس توان بالقوه منابع محیط زیست و ظرفیت قابل تحمل محیط صورت گیرد به گونه‌ای که ضمن بهره مندی صحیح از منابع طبیعی» موجبات حفظ تعادل و تناسب محیط زیست نیز فراهم شود. در این تبصره‌ها همچنین تصریح گردیده که به منظور جلوگیری و رفع آلودگی از منابع آب توسط فاضلاب‌های صنعتی» صنایع و کارخانجات واقع در شهرها و شهرک‌های صنعتی موظفند نسبت به ایجاد و بهره‌برداری شبکه‌های جمع‌آوری و انتقال و نیز تعبیه تأسیسات تصفیه فاضلاب صنعتی براساس استانداردهای سازمان حفاظت محیط زیست و با مشارکت و با نظارت شرکت‌های آب و فاضلاب استان‌ها اقدام نمایند. ۱۶۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ قانون محازات اسلامی تعزیرات» مواد ۶۷۵ ۶۷۹ ۶۸۰ ع۸ع۶ ۶۸۸ ۶۹۰ ۶۹۱و ۶۹۶ (مصوب ۱۳۷۵/۲/۲) در بخش‌هایی از این مواد تصریح گردیده که هر اقدامی که علیه بهداشت عمومی» تهدیدی به شمار آید. از قبیل آلوده کردن آب آشامیدنی یا توزیع آب آشامیدنی آلوده, دفع غیربهداشتی فضولات انسانیء دامی و مواد زاید. ریختن مواد مسموم کننده در رودخانه هاء زباله در خیابان‌ها و کشتار غیرمجاز دام استفاده غیرمجاز فاضلاب خام یا پساب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب برای مصارف کشاورزی ممنوع می‌باشد. قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱/۱۲/۱۶) ماده ۴۶ این قانون آلوده ساختن آب را ممنوع می‌داند و مسئولیت پیشگیری و ممانعت و جلوگیری از آلودگی منابع آب را به سازمان حفاظت محیط زیست محول نموده است. درماده ۴۷ این قانون نیز این چنین بیان شده که "موسساتی که آب را به مصارف شهری یا صنعتی یا معدنی یا دامداری و نظایر آن می‌رساننده موظف هستند طرح تصفیه آب و دفع فاضلاب را با تصویب مقامات مسئول ذیربط تهیه و اجرا کنند. ۰ قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان (مصوب ۱۳۷۲/۱/۳۱) در بند (ز) از ماده (ع) این قانون تصریح گردید که چنانچه شناورهای خارجی در منطقه عبور ایجاد هرگونه آلودگی محیا زیست دریایی برخلاف مقررات جمهوری اسلامی ایران نمایند» برحسب مورد مشمول مقررات جزایی و مدنی خواهند شد. قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران (مصوب ۱۳۷۴/۶/۱۴) در بخشی از بند (ب) ماده ۲۲ این قانون بر ممنوع بودن ایجاد هرگونه آلودگی یا انتشار بیماری‌های مسری و تخلیه فاضلاب‌های صنعتی و هرگونه مواد آلاینده که باعث خسارت به منابع آبزی شود تأکید شده است. قانون تشکیل کمیته کاهش اثرات بلایای طبیعی (مصوب ۱۳۷۰/۵/ ۹) به موجب این قانون» کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی به منظور مبادله اطلاعات, مطالعه, تحقیقات علمی و پیشگیری و کاهش اثرات بلایای طبیعی ناشی از طوفان, سیل, خشکسالی, سرمازدگی» آفات گیاهی» آلودگی هواء زلزلهه لغزش‌های لایه زمینء نوسانات آب دریاها و دریاچه‌ها و رودخانه‌ها و ... تشکیل گردیده است. تصویب نامه هیئت وزیران درباره تشکیل شورای هماهنگی پروژه شهرهای سالم کشور (مصوب۱۳۷۵/۱/۲۶) این تصویب نامه در ۳ ماده و ۳ تبصره تدوین گردیده و در چهارچوب رعایت اصول بهداشتی در ایجاد و توسعه شهرها و حفظء تأمین و ارتقای سلامت و بهداشت عمومی و تحقق هدف سلامت برای همه در ساختار آن شورایی با نام شورای هماهنگی پروژه شهرهای سالم کشور تشکیل شده است. آیین نامه اجرایی جلوگیری از آلودگی آب (مصوب ۱۳۷۳/۲/۱۸) براساس ماده ۲ این آیین نامه - که از ۲۲ ماده و ۷ تبصره تشکیل شده است)» اقدام به هر عملی که موجبات آلودگی آب را فراهم نماید» ممنوع است. در ماده ۱۴ این آیین نامه نیز تخلیه و پخش فاضلاب یا هر نوع ماده آلوده کننده از منابع متفرقه به آب‌های پذیرنده به میزان بیش از حد مجاز استاندارد» ممنوع اعلام گردیده است. * آیین نامه بهداشت محیط (مصوب ۱۳۷۱/۴/۲۴ هیئت وزیران) این آیین نامه در ‎۱٩‏ ماده و ۳ تبصره» آلوده کردن آب آشامیدنی عمومی را ممنوع اعلام کرده است. ۶۶ -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد خروجی فاضلاب‌ها این استاندارد که به استناد ماده ۵ آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب تدوین یافته» تخلیه فاضلاب‌ها را براساس استانداردهایی دانسته است که به صورت حداکثر غلظت آلوده کننده بیان شده و رعایت آن تحت نظارت سازمان حفاظت ۰ مصوب شورای عالی حفاظت محیط زیست (مورخ ۱۳۷۳/۱/۲۳) در این مصوبهء مجریان پروزژه‌های هفت گانه کارخانجات پتروشیمی» پالایشگاه‌هاء نیروگاه‌هاء صنایع فولاد, سدها و دیگر سازه‌های آبی» شهرک‌های صنعتی و فرودگاه‌ها موظف شده‌اند که به همراه گزارش امکان سنجی و مکان یابی» نسبت به تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی پروژه نیز اقدام نمایند. ب - کنوانسیون‌ها و مجامع بین‌المللی ۰" کنفرانس سازمان ملل متحد درباره محیط زیست و انسان (استکهلم» ۱۹۷۲) مهم‌ترین دست آورد این کنفرانس» بیانیه‌ای است که در ۲۶ اصل تدوین یافته است و به حفاظت منابع طبیعی زمین شامل آب» هواء گیاهان و مخصوصاً نمونه‌های مشخص اکوسیستم‌ها برای استفاده نسل‌های کنونی و آینده با برنامه ریزی دقیق و مدیریت مناسب» تأکید دارد. ۰" کنفرانس سازمان ملل متحد درباره محیط زیست و توسعه (همایش سران زمین» ریودوژانیرو ۱۹۹۲) این کنفرانس بزرگ جهانی که به اجلاس زمین یا همایش ریو نیز موسوم گردیده استء در ۲۷ اصل, توجه جهانی را به مهم‌ترین مسئله جامعه بشری در قرن بیست و یکم» یعنی محیط زیست جلب نموده است» علاوه بر آن در دستور کار موسوم به ۲۱ اصل جنگل و دو کنوانسیون مهم و یا معاهده بین‌المللی تنوع زیستی و معاهده ساختاری سازمان ملل پیرامون تغییرات اقلیمیء تأکیدات ویژه‌ای را در زمینه حفاظت منابع محیط طبیعی در جهان مطرح نموده است. ۰ کنوانسیون مربوط به تالاب‌های مهم بین‌المللی» به ویژه تالاب‌های زیستگاه پرندگان آبزی (رامسر ۱۹۷۱) این کنوانسیون با هدف جلوگیری از هرگونه تجاوز و تعدی و تخریب در تالاب‌ها چه در حال حاضر و چه در آینده و شناخت ظرفیت‌های اساسی و بنیادی اکولوزیک تالاب‌ها و توجه به ارزش‌های اقتصادی, فرهنگی و علمی تالاب‌ها و قابلیت احیاء و بازسازی آنهاء تشکیل یافته است. ۱۶۷ -------- صفحهٔ بعد -------- کاربری اراضی و توزیع جمعیت جدول شماره ۱ در این پیوستء استاندارد کاربری اراضی, تهیه شده توسط اداره زمین‌شناسی ایالات متحده! را نشان می‌دهد. این جدول عیناً به زبان انگلیسی ارائه شده تا گروه‌های مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی برحسب سلیقه و نیاز بخش‌های مختلف ب - توزیع جمعیت شکل ۱ نموگرام توزیع جمعیت از محل طرح و یا طرح‌های آب و فاضلاب را نشان می‌دهد. چنانچه مشاهده می‌شود محل طرح در مرکز دایره واقع شده» دوایر متحدالمر کز نقاط هم فاصله از محل طرح را نشان می‌دهد. این دوایر به وسیله خطوط جمعیت را نسبت به محل طرح و همچنین در جهات مختلف نشان می‌دهد. .1 .۷۷/۵۵182100 011166 ۳۳۵۲۰ با ا600.ک.] قمع م۸ اه فعاهاک 60ان] ام بش (۵ ۱1000 1۳۵ .بوک اهعنیمامع0 کن] - | 7[ .۳۳ ۱970 ۱۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱ - انواع کاربری زمین (۶ع0 ۷ ۶۴ ۱۵) 58 85601608181 46 96لا 1200 409 :419207064 63560۱۳1211۷ 5860 1:0 +9276 27۳1۶10121 300 2308 ۲۶ ۹2۲20 1 الر838 - 130188 ۱۵126 :۲0۳۵۶ 7۳ ۹66460 ۶95۲60 ۲۳۲۵ ۹۶ ۲۵۱۵۵۵۲۵۶ 8 ۶۲۹۶۹۲۵۵۳ :۳۲۵۹۵۹۲ ۵۵۲ ۲۵1۵6۵ 1800871 181۵468 :۲108 5611-۲0۲06۲2 4۵ ۲۵۹10408۲1۵1 304 0۷۵71۸1 و281 40 06۷6108268۲6 13۵40۲۳181 :0565 4۰ 84460 11۳16 بج۳ه۷ ۹۶/۸۵۲ 12۹4 ۵۵15۵۳۲۱۵۵ ۴۲85۵0۱۲۱1211۶ 0 53۳۱12۵060 060367۲ 64 ۱1601۲8 ۲۲۵۹۲ ۵۱۷1۲۵۲۵۵۵۸۲ ۲۶۲۶۵ 1305۳1 :130128 ۷:۲6 :6۲822159 6 11۲16 ۹۶۲۵۲ ۳۵۹۵1۵ ۵00۷۵10۱2۵۱۲ بر ند تست ۹ ۰ کو6قه 52306 65 #ع06 2101 ,1200 237768۸ 6 م2006 0 ۲۶۷ 106070۷6 5006۳۱۵۲ 60001110085 40 5۳3۳۱120 26867 و 1 30 ۷8۲6۳۲ 13 186762568 5 ۲۱1۵ 8782108 ۶ط 413107060 0ع5۲ر85 +1401 :1۹۲۵۵۵ ۵۵۶۱۵7۵۲1۷۵۷ ۵۶۲۵۵ 31 ۵۶۶60۳3 ۷۱۵1۵ 060۷108268 21 4 80041۳10881 ۶ه 2060۱۶ 6 ۷1۲ 100۳0۷6۵ و[ ۶1185 60۹۵1۲1۵0۵۶ 41 ۷۵۹۹12۱0 0060 06 ۲۱6 76901 8 که 2۹4 ۷3۲۵۲ 8 575۲681 ۵1۷6756 2076 3۵ ۶ 2 و ۷۳۱۵16 304 90۷6076 ۵۶۲۱۵۵ 5۲۱۳۵۶5 13۵45۲1 :04190۳0۵4 820۵7211۷ 5 ع8اس200 580311 که62د 00۷10۶26۹۲ ۰ 2441۲10۵1 - ۹۵1 10 10070۷۵0۵8 8118۳ ۸00۲۳۵7 4۵ 512006 ۲25ع ف#نده 5۲ +7006 1806762960 18 ۲۵۹۵1۲1۸۵ ۲10۲۵۶ 40 87۲22188 5622518710 614 م8010 ورع5۳80111 ر(+1۷1] ۴6 00566 و(8832180 :۶۷5۶228 ۳۵ ۵۶ ۷۳ 16 ۵۶۲۵۵ ,8722188 15 ۷۶۴ 40 060۷6108065۲6 18۵40۹7121 :2800۲5 ۵ 8۲76۶8۶8 ۵441۳10881 2۱۵۵۵۲ 240 8۵۶ 0۰ ۲۲۱۵ 81067 851201110281 1 لد 0۱۹۱۲1۵۸۶ ۴۶۵1۵۵۶121 6۳۲۵۶140 لوط ۵۶۴ ۱۵۵۷۶ :10070۷۵۵ 51811511602217 حهعووع هه ‎٩۶‏ ع6ع 76:00 ۲۵ 1۲۲ه عمط 20601۲0۳6 16 ۲0کس ۲18117 40 ۷۹1۵ ع۷۵[100068ع0 18005۳۳181 ۰ 15۲188( ۲۵ 5۲۱۳6۶8 85006 ۱۸۶۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 8 ۲۲۵۲۵۲۷ ,7۵۵۵۵ 131625۶1 2 ۲۵۶۵1۳ ۷۲1۳۵ 07006۶968 81210۳۵1 09 لفل۵0 ۶۳:۱111۲۶ 136762۶20 1 :۱۵۲۲۵۲۱ ۶۳۲۱1۳۵ ۲۵ ۴ 1۳۳۵۲۶۵۳۲۵ ۷۵1۵ 00۷۵1020۵۳ ۰ ۳۶:۶۵ 91۳۲ 8 صمع ۲۶ ۶۲۳۲۵۶۶ 1۵ ۲۵۵۲۳1۵۵ 70۳۲۳۵۲ 4 وع076 03۳ ,67080120 8 ۵۵ ۵۵۵ ۱۷1۲۹۱۵۱۲ ۲۵ 4 2010 8 ۵۶۲۵۲۱1۷۵ ۲۲۵ 18 13676296 ٩۶ ۹۵۲۵۲۵1 0۲۵۵۵۶۶68 7۲۵۶:1۲18 : 8۳0111 2064 0۲۵۵۲1۷1۷ 1088-1670 ۵ م۲ 1310710766 ۹۶ 0:76 466100 1800408۳7181 ۶و5 1ع9نف 07062۶968 ۰ ۲۵6 ۷۹۵1۵ عغ2ع0 4 ۲۳۱۵ ۲۵ 7006060 و 1510606 ۵ ۲:۵۱ و ۶۵۲69۲ هه ۷۰۵۹۹1۵۸4 <31 18608۳ :۵4021۱۵۲۵ 1۵7۵5 [۵ ۵۵۲۵۲ ۲۳۵۲ 8 200 ۱۶۱124ج 5006 6 ۱۵ ۷۱۹۵1۵ 46۷10۶۱06۴ 21 8 7۵۵40۲۲1۵۵ ع 51820151020 8 عقناف 200 0 6۳016812241 +7691 ۲۵۵۵۵ 1۵۳۲۵۲ 18۶106۳6 ۲۵۵۲5 40 ۷۵۵۹۹41۵۵2 204 7۵76۶۲ 1 16 1۱۳۵2۶6 ۶07۲۳۵۲ 18 ۲1۱۵ فن0ه 8004 2۳۲6 ۲۱۱۵۹1۲1۹۲۶ ۴ 1۵4۲۹۳۳1۵1 :۲۹۵۵ 15 +818 هی #قاشی 2۱4 1800۳۳۵۲1۱16 ۲۵ ۷۹۵1۵ 1 1۲ ۲۳۵۵۵1۵۵ 1۶1622 ۰ 1 <900و6 :1 سفط‌خه دز 1۶1066 ۷35 40 ۱۶ ۷۵۵۵12۸۵4 200 ۲۵۲۵۶۲ ۹۶ 6۱۷17۵۱۵۵۸۳ ۵10781 ۵ ۲1۵11 ٩۹۳۵119: 1300:7121 04006100068 9 1060۳2۲15 ۰ 8 8ع۲ع۲۳1:ع۲ 6۱۷1۳۱2۵۶۵۲ 3002۳16 ند5 3۳5140 6 ۵00 07040011۷6 ولاذهند +ععد 40۱6۵468۲ - 1738116 7۵۱1:11۷۶ ۵۵۲ 1300:۳711 :5۸۸19 ۷2۵۲۵۲ 6 ۲6۲۲۲60 ۲۵ ۵۲۶ 5۱۱۷1۵ 2 ۵۳۲۴ ۱۵۲۱1۳۸۲ 37۶۱1224 ۵۵۷۵۵۶ ۲۵ 6 ۲:8۲ 0469۳۲۵۶5 06۷6102260 کدی 0۰ ع۶ه عمه؟5 5۳322 ۱۷۰ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱- نموگرام توزیع جمعیت از محل طرح -------- صفحهٔ بعد -------- 10.6 12100 ۷۷/25 ,91/024- ۸/۵]۹5/[1 ۳۳ فصادیوک ممنمعاام) ماه ۷/1 ۸۵۵6 ۳۳۸ کنا 10-1 ۱991 6۰ ,5.۸ ل7] ,12 - ]310.۳ ۳۳۵01106 01 [۵ ۱/1۵ ۷۷۳۵۳ ف اک یوگ 560 ۸۵۱۵۵ ۷۷۳۳۰ 10-2 م۹0۳۵ 10 1۵۳ ۸1102116 ۸ : ک 50 و60۵ ما1 ااه مرک ۳۳۸ کنا 10-5 6۰ ,7.5.۸ ,۲۳۳۸/600/2-86/022 40 ۱1۵286161 ۷۷/۵516 10۳ مرک ۲۵۵ ۳۸۷ فعاس) بر با ما۵۵ ۱/1۵06 ملک م۴۸۸۵ 10-4 ۰ ۷۵۳6 ۲10۷۷ ,/ا 00,۵0 300 ۲111۱ - ب0۳2۵ ۱۲ 1۳211۰ 1 مل ]نآ 3۳۵5 ۳۵۳۵۵0 810108 ۳۳۹۳۵۵۲ - |۲1۵0 اه ک00ط/ مصععنال اعطا ماک 10-5 ,601110 ۱15۳ع۳ ۰ ,ا ۲1۵ یک ۲۵0۵۵ ۰ برع ۳010 ۳1۵۵1 ۲002211۷6 ۱۵ کل م۰۹۳۵ ۳۰[ معا ۳ بش60 ۲1۵/۰ 10-6 ۰ - ۳۳۵۳۵۵ عل 1701۷65112۲6 ۳۳۵۵ هه کعل ما1۵ ما ,۳ ما5 وکلناما 10 10-7 4 - |۳۵ ۰۳۵۷1۳۵۵۲۵ - ۳۵۷1۳۵۵۵۵۲ ۲۳۵۵ 1۵۳ ب۹ ۱/۵ ۳۵۵۱ 1۳۵ 10-6 ۰ ۷۵۳6 ۲0۳ ,|00۳۵ |۳۵ 1۵۲ 1۳2161 ۷۷/23102167 یک به| ۸۲۵۱۷۵ 10-9 ۰ ۷۵۲6 ۲10 ,علاع1 2۳۵ ,اهکو0م 113 200 1۳21601 ۷۷/28102160 مکبق| ۸۳۵1۷۵ 10-10 70 ,00۹100311015 120 ۳:1۵ +26 ۷۷/310 مومهیش۸ ۳۳۵۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۵۵ کن] 10-11 ,16۵۲ 1۳۵۹16۲ ریف و ر مر م‌هندسی طرح‌های اب ر ۱۷۲ -------- صفحهٔ بعد -------- مه بو رآ ]18و2۳ ۳۶ 110۳و 01227100۶ 7 مگ 18107[ ۶( ۸۸13923361 ۸۳۷ ]۳۳۵ ** وع0][م8۳ ارو جوا ۰ ۹10865 2۹102 بأع 7 090 -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه با عنوان [[ دستور العمل ارزیابی اثرات زیست‌محیفضی مرح‌هضای آب و فاضلاب ]] شامل دستورالعمل‌ضای موردنیاز برای تممین اثرات زیست محیفی مرح‌ضای آب و فاضلاب در مراحل اجمالی و تفضیلی می‌باشد. این مجموعه به عنوان یک راخنماً چهارچوب ممائعات یاد شده را با توجه به ویژگی‌های نهادی و بنیادی مرح‌های آب و فاضلاب و وضعیت محیشٌ زیست منمقه مرح در شرایش موجود تمیین می‌نماید. در ضمن آثرات ز(یست محیشی ناشی از اجرای شرح و ارائه روش‌هضای کاهخش اثرات سو ء و برنامه‌های مدیریتی و کنترل و مراقبت را عرضه نهد‌وده است. معاونت امور اداری » مالی و متابع انسانی مرکز مدارک علمی . موزه و انتشار ات 766-9 -964-425 :۱58۳ ۰ ۱ ۱ ۱ [ 2 8 1 1 ز ۱ | ۱ : ِ ۱ 1 ِ ّ / 8 ۱ 9 ٍ ِ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۰ ٍ بو 8 را رک ی م1 ره ۱ شا 2 ی 2 همم ار را رم و ّ نو راید ود دجگ و هی مر نوی وت و مد وت وب ی میا یرای بات میت ۳ 4 ی ۱80 ای که + :۱ 1 و۳ ۹ ۰ " ۹ ها