منابع آب زیر زمینی و

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمپوری اسلامی ایران سازمان برنامه و بودجه - وزارت نیرو منابع آب زیر زمینی و تجریزات ب.ره‌برداری از اذا معاونت آمور فنی نشریه شماره ۱۸۲ دفتر امور فنی و تدوین معیارها + َ 4 ۱ ۰ ۳ ۹ - دا هر رورا ود که مغر ی رم و و 1 مت و و ار و یه 5 ی و ماد موی اه ره 1 1 اه و و ی و وه و مر مس بو هنهک و و و ان وا اه ردان او بو ی ی در هو ام ایک ی ود و 1 ی نا ید اسان نمرون نون و 2 مور ور مها و و ی 4 روا ون زر یمد (م وه موی و رو 5 وی و وروی ار 0 زین از متام رس مه ی 7 ی نا ی 9 یس سر ود ید وس ی ی ۰ زو چو ۰ 8 ۰ و یه ۱ - ۹ َ اک ری سا : هر هر اگر ئ -------- صفحهٔ بعد -------- انتشار جمهوری اسلامی ابران ساز مان برنامه و بودجه - وزارت نیرو راهنمای حفاظت کمی و کغفی منایع آب زیرزمینی و تحهیزات بهر بر داری از آنها نشربه شماره ۱/۸۲ دفتر آمور فنی 9 تدوین معبارها سازمان برناهه و بودحمه ۷ ۱۳۷۹ -------- صفحهٔ بعد -------- شهر ستبرگه سازمان برنامه و بودجه . دفتر امور فنی و تدوین معیارها راهنمای حفاظت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی و تحهیزات بهره‌برداری از آنها/ معاونت امور فنی. دفتر امور فنی و تدوین معیارها؛ وزارت نیرو. [طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور ].- تهران: سازمان برنامه و بودجه. مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی و انتشارات. ۱۳۷۹. شماره ۱۸۲)(انتشارات سازمان برنامه و بودجه: ۷۹/۰۰/۲) 964-425-165-7 50| مربوط به دستورالعمل شماره ۰ ۱۰۲/۷۶۲۶-۵۴/۶۵۶۲ مورخ ‏ ۱۳۷۸/۱۱/۲۵ ۱. آبهای زیرزمینی - حفاظت. ۲. آبهای زیرزمینی - اندازه‌گیری. ۳. آب - آلودگی. ۴. جاهها. ۵. قناتها. الف. ایران. وزارت نیرو. طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور. ب. سازمان برنامه و بودجه. مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی و انتشارات. چ. عنوان. د.فروست. ش.۱۸۲ ۲س/۳۶۸ 1۸ شابک ۹۶۴-۴۲۵-۱۸۵-۷ 964-425-165-7 53| راهنمای حفاظت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی و تجهیزات بهره‌برداری از آنها چاپ اول: ۵۰۰ نسخه. ۱۳۷۹ چاپ و صحافی: موسسه زحل چاپ همه حقوق برای ناشر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی ریاست جمهوری سازمان برنامه و بودجه دفتر رنیس شماره: ۰ ۱۰۲/۷۶۲۶-۵۴/۶۵۶۲ به:تمامی دستگاه‌های اجرایی 9 مشاوران تاریخ: ۱۳۳/۲۵ موضوع: راهنمای حفاظت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی و تجهیزات بهره‌برداری از آنها به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه کشور و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی این دستورالعمل از نوع گرد ددم مذکور در ماده هفت ایین‌نامه درا د صفحه صادر می‌گردد. می‌باشد. به پیوست نشریه شماره ۱۸۲ دفتر امور فنی و تدوین معیارهای این سازمان با عنوان آراهنمای حفاظت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی و تجهیزات بهره‌برداری از آنها" ابلاغ می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی و مشاوران می‌توانند مفاد نشریه یاد شده و دستورالعمل‌های مندرج در آن را ضمن تطبیق با شرایط کار خود در طرح‌های عمرانی مورد استفاده قرار دهند. معاون رنیس جمهور و ریس سازمان برنامه و بودجه -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی استفاده از ضوابط معیارها و استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان سنجی) مطالعه و طراحی. اجراء بهره‌برداری و نگهداری طرحهای عمرانی بلحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرحهاء کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیتی ویژه برخوردار می‌باشد. نظام جدید فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه مورخ ‏ ۱۳۷۵/۳/۲۳ هیأت محترم وزیران) بکارگیری‌ار معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام‌شده طرحها را مورد تأکید جدی قرار داده است. با توجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. امور آب وزارت نیرو (طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور) با همکاری معاونت امور فنی سازمان برنامه و بودجه (دفتر آمور فنی و تدوین معیارها) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب نموده است. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است: - استفاده از تخصصهاو تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماأخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانهاء نهادهاء واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجراء بهره برداری و ارزشیابی طرحها. - پرهیز از دوباره کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبرتهیه کننده استاندارد ضمن تشکر از اساتید محترم دانشگاه صنعتی اصفهان برای بررسی و اظهار نظر در مورد این استاندارد. امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آبت. با بکارگیری استانداردهای یاد شده. برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیتهای کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. دفترامور فنی و تدوین معیارها زمستان ۱۳۷۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضا یکمیته اعضای گروه مدیریت بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور که در تهیه و تنظیم این نشریه همکاری داشته‌اند. عبارتند از: آقای رحیم اتحاد کارشناس آب و خاک آقای فرهاد اسفندیاری کارشناس زمین‌شناسی آقای غلامعلی خلخالی کارشناس زمین‌شناسی آقای عبدالصمدعمادی کارشناس منابع آب زیرزمینی آقای غلامرضا مالک کارشناس زمین‌شناسی و معدن لازم به تذکر است که در تهیه نسخه نهایی این استاندارد. خانم مهندس امامی و آقایان مهندسان : رشیدی. صداقت و مهرسا همکاری کرده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ضوابط و دستورالعمل حفاظت از منابع آب زیرزمینی حفاظت کمی و حفاظت کیفی نظارت و اندازه‌گیری مستمر منابع آب زیرزمینی ضوابط ودستورالعمل حفاظت از تجهیزات بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی چاه آب شرح مختصر قنات وانواع آن دستورالعمل حفاظت از قنات دستورالعمل حفاظت ازتجهیزات قنات حسمه 7 توصیه‌های مدیریتی -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- مقدمه آب به عنوان یک ماده طبیعی هم از نظر زیست محیطی و هم از نظر دوام وبقاء زندگی و پایداری اکوسیستمها دارای اهمیت فوق العاده بوده و منبعی غیرقابل جایگزین است. استفاده از این منبع حیاتی در حالت ذخیره در درون زمین (منابع آب زیرزمینی) مستلزم اعمال مدیر بت صحح است. زیرا به طور مداوم تحت تاثیر استفاده بیش ازحد و اثرات نامطلوب ناشی از آلودگی قرار دارد. این آلودگی هم از طریق منابع شناخته شده و هم از طریق منابع ناشناخته مستمراً آنرا تهدید کرده و روی آن تأثیر سوء می‌گذارد. عدم برنامه‌ریزی و اعمال مدیریت صحیح پیامدهای غیرقابل علاوه بر حفظ و حراست کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی. حفاظت از تجهیزات بهره‌برداری از این منابع نیز مهم است. بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در بیشتر نقاط کشور عمدتاً به وسیله چاه صورت می‌گیرد. بنابراین لازم است که ضوابط و دستورالعمل‌هایی برای حفاظت از چاه و تجهیزات آن تدوین شود تا ضمن رعایت مشخصات فنی در مورد چاهها. سرمایه گذاریهای مربوط به تجهیزات و منصوبات آن نیز حفظ شود. نظر به اینکه دربخش وسیعی از کشور هنوز چشمه و قنات جزء منابع مهم تأمین آب. به خصوص در بخش شرب در این استاندارد. راهنمایی‌هایی در زمینه حفظ و حراست کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی بیان شده. شرح مختصری در مورد انواع جاههای بهره‌برداری. قنات و چشمه داده شده و ضوابط و دستورالعمل‌های حفاظت از چاه. قنات و جشمه و تجهیزات منابع فوق‌الذکر ارائه شده است. در پایان استاندارد. ضمن نتیجه‌گیری. پیشنهاداتی تا این اواخر. حفاظت از آب زیرزمینی در مقابل تأثیرات فعالیتهای بشری در مدیریت ملی و منطقه‌ای منابع آب مورد توجه کافی و لازم قرار نگرفته بود. دلایل اصلی غفلت از حفاظت آب زیرزمینی به طور خلاصه عبارتند از : آب زیرزمینی یک منبع آب پنهان است و کنترل کمی و کیفی آن مشکل است. - به علت نارسایی سیستمهای کنترل کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی. در گذشته. تغییرات آن مشخص نبود. ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- همزمان با نیاز شدید به استفاده از منابع آب زیرزمینی. ضرورت توجه به حفاظت از آن درمقابل آلودگی احساس شد. گر چه آلودگی حاصل از فعالیتهای انسانی از قرنها پیش وجود داشته است. اما فقط در جند دهه اخیر و در پی توسعه و گسترش صنعت و افزایش مصرف آب. توجه به خطرات آلودگی منابع آب زیرزمینی و راههای مختلفی که آب زیرزمینی می‌تواند آلوده شود. معطوف شده است. به طورکلی. پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی یا آسیب‌پذیری آبخوان درمقابل آلوده شدن. تحت تاثیر ویژگیهای فیزیکی منطقه. طبیعت شیمیایی و بیولوژیکی و نیز خصوصیات جابجایی مواد آلوده کننده است. منابع آب زیرزمینی از نظر کیفی و سیب پذیری درمقابل مواد آلوده کننده و همچنین عوامل مختلف طبیعی و فعالیتهای احتماعی - اقتصادی در مفیاسهای ناحیه‌ای و محلی متفاوت است. به همین دلیل. اطلاعات حاصل از منابع مختلف باید در فرآیندهای حفاظت آب زیرزمینی مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرند. مهمترین عوامل. منابع و محلهای آلوده‌کننده. منشاء و تأثیرات آنهابرروی کیفیت منابع آب زیرزمینی به طور خلاصه عبارتند از : - منابع شهری و روستایی شامل نفوذ مستقیم فاضلاب. روان‌آب شهری و یاانشت مواد جامد و مایع موجود در پسابها. زباله‌ها و غیره - منابع کشاورزی شامل جریانهای آب برگشتی از مصارف آب کشاورزی. کودهای حیوانی و شیمیایی و سموم حاصل از دفع آفات و آلودگیهای ناشی از فعالیتهای دامداری - سار منابع شامل تخلیه‌های سطحی ذخایر مواد معدنی. تانکهای فاضلاب‌کشی. چاههای فاضلاب. پیشروی آب شور و نظایر آن به طورکلی دو طبقه‌بندی برای مدیریت حفاظت منابع آب زیرزمینی ارائه شده است که عبار تنداز : ۱-۱-۷ حفاظت کلی حفاظت کلی. منابع آب ربرزمینئی تحت بهره‌برداری و منابع آب زبرزمینی توسعه نیافته را در برمی‌گیرد. معبار و سنجش حفاظت کلی یک سیستم آب زیرزمینی معمولاً در چارچوب سیاستها و خطمشی‌های ملی و منطقه‌ای ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- مدیریت منابع آب تعیین می‌شود. استراتژی حفاظت کلی برپایه دانش کافی از پار امترهای نواحی اشباع سیستم آب زیرزمینی و قابلیت سیب پذیری آن استوار است.این موضوع شامل بررسی وجود بالقوه و بالفعل منابع آلوده کننده. تجزیه و تحلیل اطلاعات حاصل از برنامه‌های مطالعات منابع آب زیرزمینی و اعمال نظارت دقیق بر اقدامات قانونی است. ۹-۱-۷ حفاظت محلی حفاظت محلی منابع آب زیرزمینی عمدتاً درارتباط با سیستمهای تأمین آب مشروب است و می‌تواند تأثیر به‌سزایی درپیشرفت اقتصادی. اجتماعی و توسعه منابع آب داشته باشد. در بسیاری از کشورها. تعیین نواحی حفاظتی (حفاظت از چاههای بهره‌برداری) معمولاً دردو یا سه سطح در اطراف سیستمهای تأمین آب مشروب الزامی است. برای مناطقی که دارای نواحی حفاظتی هستند. تغییرات. محدودیت و با حتی ممنوعیت بعضی فعالیتهای انسانی تصریح شده است. توصیف نواحی حفاظتی نیاز به کاربرد روشها و تکنیک‌های نوین دارد تاعدم اطمینان در تعیین آنها به حداقل کاهش یابد. تاحیه حفاظتی به ناحیه‌ای از زمین اتلاق می‌شود که دران فعالیتهایی که موجب آلودگی منابع آب می‌شوند منع شده است. به عبارت دیگر ناحیه‌ای است که در آن آب زیرزمینی تحت مراقبت و ممنوعیت آلودگی قرار گرفته است. اکثر اقدامات شدید حفاظتی در این محدوده که فاصله آن از نقطه برداشت با توجه به روابط تحربی موجود و ویژگیهای محلی تعیین می‌شود. به عمل آمده و با افزایش فاصله از چاه یا منبع از شدت این اقدامات کاسته می‌شود. - حفاظت ازمنابع آب زیرزمینی (چاه وتجهیزات آن) - حفاظت از آبخوان در مقابل آلودگی‌های فیزیکی و بیولوژیکی - حفاظت از آبخوان در مقابل آلودگی شیمیا برای انجام عملیات مهم فوق‌الذکر سه ناحیه حفاظتی به شرح زیر در نظرگرفته می‌شود: ناحیه ۱ نمرز این ناحیه قراردادی بوده و باتوجه به شرایط محل تعیین می‌شود. دراین ناحیه هرگونه فعالیتی که درارتباط با توسعه آب زیرزمینی نباشد. ممنوع است. معمولاً این ناحیه متعلق به مالک چاه حفر شده در آن است و دور این ناحیه حصارکشی می‌شود. ناحیه ۲: مرز این ناحیه تا فاصله‌ای از منبع (جاه بهره‌برداری) است که برای رسیدن آب زیرزمینی از آن نقاط به چاه حداقل ۰ روز وفت لازم باشد. این دوره زمانی به گونه‌ای است که تحت شرایط معمولی دراتر -------- صفحهٔ بعد -------- جریان آب زیرزمینی باکتریهای بیماری‌زا از بین می‌روند. برای تعیین این فاصله از رابطه‌ای که بین سرعت جریان آب زیرزمینی (۷). قابلیت هدایت هیدرولیکی (ح1). گرادیان هیدرولیکی (آ) و تخلخل موْثر([) وجود دارد. استفاده می‌شود: - درحال حاضر روشهای متعددی برای کمک به مدیران ومجریان جهت ارزیابی منابع آلوده کننده آبهای زیرزمینی وجود دارد. این روشها به کمک نرم‌افزارهایی مشابه سیستم اطلاعات جغرافیایی (0.1. 5) انجام می‌شود. در این روشها پارامترهایی از قبیل عمق سطح آب زیرزمینی, تغذیه خالص, نوع آبخوان. نوع خاک. توپوگرافی عمومی یا شیب سطح زمین. تأثیر ناحیه غیراشباع و قابلیت هدایت هیدرولیکی آبخوان برای ارزیابی پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی مورد بررسی قرار می‌گیرد. فعالیتهای کشاورزی از قبیل دامداری. استفاده از کودهای حیوانی و شیمیایی و حرکت کامیونهای حاوی مواد خطرناک دراین ناحیه ممنوع است. همچنین ترافیک معمولی به لحاظ آلودگی ناشی ازتصادفات اتومبیل‌ها در این ناحیه محدود است. تاسیس کارگاهها و کار خانه‌های جدید صنعتی دراین ناحیه ممنوع بوده و آن تعداد از کارگاهها و کار خانه‌های صنعتی موجود نیز در صورتی می‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند که بررسیهای لازم تایید کند که فعالیت و فرآیند تولید آنها اثر منفی روی آب زیرزمینی ندارد. محل دفع زباله و پسابهای صنعتی و شهری بایستی به خارج از محدوده این ناحیه انتقال داده شود. ساخت بناهای مسکونی جدید فقط در صورتی مجاز است که نتایج مطالعات تفصیلی هیدروژئولوژیکی و زیست محیطی نشان دهد که این بناها اثرمنفی برروی آبخوان ندارد. لازم به یادآوری است که این ناحیه فقط در مورد آبخوانهای آزاد قابل اعمال است. ناحیه ۳: مرز و حدود این ناحیه براساس حوضه آبریز منبع آب زیرزمینی مشخص می‌شود. در حالتی که وسعت حوضه آبریز در مقایسه با برداشت آب زیرزمینی وسیع باشد. مرز این ناحیه می‌تواند براساس محاسبه ۲-۲ حفاظت کمی و حفاظت کیفی ۱-۲-۷ حفاظت کمی به علت برداشتهای بی رویه و افزون بر پتانسیل‌های دینامیک مخازن آب زیرزمینی به ویژه درمناطق خشک و نیمه -------- صفحهٔ بعد -------- خشک نظیر کشور ما. بسیاری از مخازن آب زیرزمینی در حال تهی‌سازی هستند. از انجا که در جنین مناطقی شاید تنها آب موجود نیز منابع آبهای زیرزمینی باشد. این شیوه بهره‌برداری عواقب نامطلوب و یا حتی غیرقابل جبران به دنبال دارد. اسیب پذیری کمی ابخوان‌های زیرزمینی را به سه نوع می‌توان تقسیم کرد: ۱- افت سطح یا فشار پیزومتریک ابهای زیرزمینی ومشکلات تبعی ان ۲- نشست و شکاف برداشتن اراضی در مناطق دارای آبخوانهای دانه ریز ۳- پیشروی آبهای شور و جایگزین شدن آنها به جای آبهای شیرین به لحاظ کاهش حجم و فشار آبهای شیرین تشخیص وقوع آسیب پذیری‌های فوق به کمک یک سری سنجش‌های ادواری و یا مشاهدات عینی میسر است. در مورد آافت سطح یا فشار پیزومتریک. اندازه‌گیری این عوامل در آبخوانهای آبرفتی یا مسخازن کارستی و درز و شکافدار به کمک شبکه جاههای مشاهده‌ای یا پیزومترها بهترین و مستندترین طریقه است. از وجوه دیگر تشخیص. کاهش آبدهی قنوات واضافه شدن خشکه کار آنهاو خشک شدن قنوات است. مضافاً. پایین رفتن سطح آب در چاههای بهره‌برداری موجب کاهش آبدهی پمپ‌ها. هواکشیدن پمپ‌ها. در خواست تعمیق یا تعویض محل چاهها توسط بهره‌برداران. نیاز به افزایش عمق نصب پمپ. افزایش قدرت موتور پمپ و برخی موارد دیگر می‌شود. تشخیص وفوع نشست اراضی به کمک این مشاهدات مقدور است : باللازدگی لوله حدار جاهها از سطح زمین (پدیده رشد لوله جدار) و پایین رفتن موتور نسبت به جعبه دنده. همچنین نشست زمین اغلب با شکاف خوردن اراضی. ترک خوردن ساختمانهاو جاده‌ها. کج شدن خطوط انتمال مواد سوختی وآب و خطوط راه آهن و غیره همراه است. پدیده سوم (جایگزینی آبهای شور) به کمک نمونه‌برداری‌های ادواری وانجام آزمایشهای شیمیایی یا آزمایش چاهها آسیب‌پذیریهای فوق براثر بهره‌برداری بیش از پتانسیل مخزن به وقوع می‌پیوندد و تنها راه مقابله مثر با آنها نیز جلوگیری از اینگونه بهره‌برداریها است. گرچه نظراتی دایر برتغذیه مصنوعی آبخوانها مطرح می‌شود و در برخی ۱-8 2- 800 ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- موارد نیز به اجرا در آمده است. ولی اینگونه تمهیدات همیشه و در همه حا اثر حبرانی قابل توحهی بر مخازن نداشته و اعمال آن در همه جا امکان‌پذیر نیست. به ویژه. آسیب‌پذیریهای نوع دوم (نشست زمین) غیرقابل جبران بوده و جبران نوع سوم نیز بسیارمشکل و پرهزینه است. بنابراین پیشگیری از بروز واقعه موئرترین شیوه بوده و باید بیشترین تلاش را در جهت مقابله با بهره‌برداری مازاد به کار بست. راههای مقابله با پدیده‌های فوق قابل توصیه به شرح زیر هستند: ۱ جلوگیری از حفر چاههای جدید ۲ مسدودو غیرقابل استفاده نمودن چاههای غیرمجاز ۳ جلوگیری از تغییر منصوبات چاهها (افزایش قدرت آبدهی. پایین بردن پمپ و...) ۴ برقی کردن پمپ‌ها به منظور کنترل دقیق تر بهره‌برداری و جلوگیری از بهره‌برداری مازادبرساعات کار تعیین شده ۵- تطبیق دادن میزان بهره‌برداری منطفه باپتانسیل موجود و در صورت امکان کاهش بهره‌برداری مجاز چاهها به نسبت مساوی ۶ اتخاذ روشهای جلوگیری از تلفات آب و بالابردن کارآیی آبیاری در کشاورزی. به شرح زیر: 5 تغییر روشهای آبیاری سنتی به روشهای مدرن در جهت کاهش حجم آب مصرفی تغییر نوع کشت به محصولات کم مصرف در مناطق دارای محدودیت منابع آب -‏ انتقال و ذخیره سازی آب در مجاری و مخازن پوشیده به لحاظ جلوگیری از تبخیر و تلفات آب -‏ در صورت امکان آبیاری در شب ودر ساعات خنک از شبانه روز ۷ کنترل تخلیه چاههای آرتزین در فصول و اوقات بلامصرف ۸ کنترل تخلیه چشمه‌ها(کاپتاژ) " ۹ اجرای طرح‌های تغذیه مصنوعی و تقویت آبخوانها در مناطق مستعد دارای جریانهای سطحی مازاد ۰ ساخت سدهای زیرزمینی و جلوگیری ازخروج و هدر رفتن آبهای زیرزمینی و ممانعت از پیشروی آبهای شور زیرزمینی در مناطق دارای شرایط لازم ۷۱- پایین انداختن سطح آب زیرزمینی در مناطقی که آب زیرزمینی تبخیر می‌شود و استفاده از آبهایی که در خطر تبخیر قرار دارند ۲- انجام اقدامات مدیریتی نظیر اصلاح قوانین. نرخ‌گذاری مناسب آب و انجام کارهای فرهنگی و ترویجی ۰ ۰ ف ۰ س ۰اه ۰ هْ ی ۰ 4 ۲ ۳ بهینه‌سازی مصارف شهری و صنعتی (تجهیرات مناسب. رفع عیوب در سیستم‌ها و بازچرخش ) ۱-۵ 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۲-۷ حفاظت کیفی همزمان با نیاز شدید به آب زیرزمینی. نیاز به حفاظت از این منابع در مقابل آلودگی‌ها نیز احساس می‌شود. گر چه آلودگی حاصل از فعالیت‌های انسانی از قرنهاپیش وجود داشته است. اما فقط در چند دهه اخیر توسعه صنعت و افزایش مصرف آب. دنیارا به خطرات آلودگی منابع آب زیرزمینی و راههای مختلفی که آب زیرزمینی می‌تواند آلوده شود. آگاه کرده است. به طورکلی پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی یا آسیب پذیری آبخوان در مقابل آلوده شدن تحت تأثیر ویژگی‌های فیزیکی منطقه و طبیعت شیمیایی و خصوصیت جابه‌جایی مواد آلوده کننده است. آسیب‌پذیری منابع آب زیرزمینی در مقابل مواد آلوده کننده و همچنین عوامل مختلف طبیعی و فعالیت‌های اجتماعی - اقتصادی در مقیاسهای ناحیه‌ای و محلی متفاوت است. اطلاعات حاصل ازمنابع مختلف باید در فرآیندهای حفاظت از آبهای زیرزمینی مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرند. مهمترین عوامل. منابع ومحل‌های آلوده کننده و منشاء آنها وهمچنین تأثیرات آنهابرروی کیفیت منابع آب زیرزمینی به طور خلاصه عبارتند از : ۱- آلودگی‌های فیزیکی مانند افزایش مواد جامد و درجه حرارت و پیدایش رنگ. طعم و کدورت ۲- آلودگی‌های شیمیایی که با افزایش املاح محلول حاصل از یونهای اصلی یا بنیان‌های دارای بار مثبت سدیم. کلسیم. منیزیم ویا بار منفی سولفات وکلرورعناصر فرعی مانند آهن. پتاسیم. کربنات. نیترات. نیتریت. فلوئور و غیره همراه است. ۳ وجود عناصر کمیاب ! در آب نظیر ارسینک. کادمیوم. کبالت. سرب. کرم. مس و نیکل که به عوامل مسموم کننده نیز موسومند. به علاوه عناصر قابل ردیابی مانند رادیوم. نفره.... ۴ مواد آلاینده بیولوژیک ۵- آلودگی به مواد آلی ۶- آلودگی به مواد پاک کننده یادتر جنت‌ها ۷ آلودگی به مواد کلوییدی از قبیل رنگ‌ها. نفت خام و مشتقات نفتی ۸ آلودگی به میکروارگانیسمهای بیماری‌زا یا آلودگی میکربی ۹ آلودگی به مواد رادیو اکتیو | - ۱/۱۲۵ ۵[|6106115 -------- صفحهٔ بعد -------- آلودگی به مواد جامد یا مواد معلق این آلودگی می‌تواند براثر فعالیت و ورود پساب واحدهای تولید کاغذ ومقواء. صنایع چوب و مواد سلولزی, پشم‌شویی و کنسروسازی به آبهای زیرزمینی ایجاد شود. همچنین تراکم مواد معلق در آب چاهها. که در اثر ماسه‌دهی حاصل از نقص فنی به وجود می‌آید. نیز نوعی آلودگی به مواد جامد تلقی شده و می‌تواند از حد مجاز ۵ در هزار به بالا در آب استحصالی وجود داشته باشد. آلودگی حرار تی حرارت از طریق آب گرم خروجی از واحدهای صنعتی ذیربط و مصارف بهداشتی و... وارد آب زیرزمینی می شود. افزایش حرارت آب می‌تواند موجبات کاهش اکسیژن محلول در آب را فراهم کرده و با از بین بردن طعم گوارای آب. تشدید فعل و انفعالات شیمیایی. ایجاد شرایط مساعد رشد انواع میکربهای بیماری زا تولید گازهای متان. آمونیاک و هیدروژن سولفوره را فراهم آورد. زیرا میزان اکسیژن آب نمایانگر قدرت تصفیه پذیری یا خود پالایی آب بوده و از عوامل موْثر در فعالیت‌های میکرو ارگانیسم‌های هوازی. جلوگیری از فعالیت موجودات غیر هوازی و ایجاد بوی نامطبوع در آب است. آلودگی به بنیان‌های اصلی کاتیونی و آنیونی وجود بیش از حد مجاز عناصر اصلی در آب به مفهوم آلودگی آن است که این عناصر می‌توانند به طور طبیعی از طریق انحلال موادمعدنی سازندهای مختلف زمین‌شناسی. یا از طریق پسابهای خانگی و کشاورزی وارد آب زیرزمینی شوند.املاح محلول مجاز درآب شرب شهر به میزان ۳۰۰ میلیگرم در لیتر درحد مطلوب است و هر چه براین ممّدار افزوده شود. از کیفیت آب کاسته می‌شود. کلسیم می‌تواند براثر انحلال کلسیت. دولومیت و ژیپس. منیزیم از دولومیت و تالک. سدیم و کلر از انحلال سنگ نمک. سولفات ازتجزیه زیپس یا نفوذ اب دریا به اب زیرزمینی افزوده شود. فرایند تبخیر از اب زیرزمینی نیز می‌تواند درافزایش شوری نسبی آب موْثر واقع شده و به افزایش آلودگی کمک کند. آلودگی به فلزات سنگین فلزاتی نظیر منگنز. مس. کبالت و مولیبدن به مقدار اندک در حفظ سلامت و متابولیسم نقش حیاتی دارند. ولی در -------- صفحهٔ بعد -------- غلظت زیاد به عنوان عوامل مسموم‌کننده به شمار می‌آیند. فلزات دیگری که فاقد هرگونه نقش سازنده هستند مانند جیوه. سرب و کادمیوم نیز قابل ذکرند. فلزات سنگین از طریق فاضلاب فرآورده‌های تولیدی و صنعتی. سنگ معدن و ذوب آهن آلات. گالوانیزاسیون و آبکاری. تولید کود شیمیایی. پالایشگاههای نفت و بنزین اتومبیل‌ها می‌توانند وارد منابع آب شوند. آلودگی‌های انگلی و میکربی آبهای زیرزمینی انگلها و میکرب‌ها درنتیجه تخلیه غیر بهداشتی فضولات انسانی و حیوانی به محیط وارد می‌شوند. اینگونه آلودگی‌ها را می‌توان در برخی از شهرها و مناطق روستایی کشور مشاهده کرد. بیماریهایی که از طریق آب آلوده به فاضلاب منتقل می‌شوند شامل هپاتیت عفونی باالتهاب کید. وبا. حصبه. پار اتیفویید. اسهال ویروسی. باکتریایی و تک یاخته‌ای و یرقان و ... هستند. اغلب این قبیل آلودگی‌های آب زیرزمینی درمناطقی که سطح آب بالابوده و امکان رعایت حریم چاههای جذبی فاضلاب باسطح آب زیرزمینی موجود نیست. به وجود می‌آید. از عوامل موْثر کنترل آلودگی. پایین انداختن سطح آب زیرزمینی و یا ایجاد سیستم‌های جمع آوری و دفع فاضلاب و عدم استفاده از جاههای جذبی هستند. برای مبارزه با اینگونه آلودگی‌ها در صورتی که مجموع کلیفرم‌ها تا ۵۰ مورد در یکصد میلی‌لیتر از نمونه باشند. تنها گندزدایی کردن آب کفایت می‌کند. درآب‌های دارای بیش از ۵۰ مورد کلیفرم. گندزدایی‌کردن به تنهایی دافع آلودگی نبوده و ضروری است از سایر روش‌ها مانند انعماد. عبور از صافی و غیره نیز استفاده شود. این دسته آلودگی‌ها براثر نشت شیرابه به آبخوان ازمحل‌های دفن زباله به ویژه درمناطقی که سطح آب زیرزمینی بالاباشد. نیز به وجود می آیند. آلودگی به مواد آلی در مواردی که ارتباط آبهای سطحی با آبهای زیرزمینی از طریق مجاری باز نظیر درز و شکاف در سنگهای آهکی و -------- صفحهٔ بعد -------- آلودگی به مواد پاک کننده (دترجنت‌ها) این مواد که دارای ترکیبات با مولکول‌های خطی بزرگ یا حلوی بوده و از نوع آنیونی. کاتیونی. غیریونی و امفوتریک هستند. از طریق فاضلاب‌های خانگی و صنایع رنگرزی وارد آب زیرزمینی می‌شوند. پاک‌کننده (دتر جنت) آنبونی چنانچه از نوع سخت و دیرپا باشد بر موجودات آبزی و همچنین عمل تصفیه فیزیکی خود به خود طبیعی آب اثر نامطلوب داشته و با وجود دارا بودن وزن ملکولی زیاد جذب زمین نمی‌شوند و پس از تصفیه آب در داخل آن باقی می‌مانند. آلودگی‌های راد یوا کتیو انبار نمودن صحیح پس مانده‌های رادیواکتیو یکی از مسائل بسیار مهم درکار با راکتورهای هسته ای برای تولید انرژی و مواد رادیواکتیو است. روند افزایش استفاده از نیروی هسته‌ای منجر به افزایش حجم زایدات ر ادیواکتیو شده است و در بیست و پنج سال آینده مقدار فضولات رادیواکتیو مایع بالغ به نهصد هزار و نوع جامدآن بالغ بر هفتاد هزار - - ۱۰ ۰ 3 - ۰ .۰ - ۰ مترمکعب بار ادیواکتیویته ۰ ووری خواهد شد. بیشتر این زائدات دارای استرنسیم و سزیم بوده و تارسیدن پیدایش شکستگی درمحل‌های دفن زباله‌های رادیواکتیو براثر وقوع زمین لرزه یا گسل یاهرگونه حرکات تکتونیکی دیگر می‌تواند منحر به نشت موادهسته‌ای به آبهای زیرزمینی شود. نشت زائدات اورانیم. سلنیم. مولیبدن و وانادیم در کانه‌های اورانیم‌دار. از طریق استخرهای دفن مواد باقیمانده. شستشوی مواد. تخلیه به رودخانه‌ها و با ترریق تفاله‌ها به درون چاههای عمیق نیز می‌تواند موجبات آلودگی آبهای زیرزمینی به مواد رادیواکتیو را فراهم آورد. الودگی به مواد کلوییدی و نفتی امروزه زمین شناسان نه تنها باید به دنبال ذخایر طبیعی نفت خام باشند. بلکه باید در زمینه تشخیص و چاره‌جویی مشکلاتی فعالیت کنند که ناشی از نفوذ مواد نفتی تصفیه شده و سایر آلوده‌کننده‌های ساخت بشر به محیطهای زیرزمینی است. این مواد می‌توانند منابع آب زیرزمینی و سلامتی بشر را به خطر اندازند. چنانچه بنزین به یک سازند کم تراوا نشت کند. حتی اگر سازند از لحاظ هیدروژئولوژی یک سفره آب زیرزمینی هم به حساب نیاید. باز مسئله اقدامات لازم برای مهار آلودگی منتفی نخواهد بود و آب زیرزمینی آلوده شده باید شناسایی و تحت نظارت قرار گیرد. ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- بخش عمده مواد نفتی پاللایش شده و سایر آلوده کننده‌های ساخت بشر. درمحیط آب زیرزمینی کم عمق و سفره‌های آزاد منتشر می‌شود. این محیط به سه قسمت به شرح زیر تفکیک شده است: بخش اشباع. بخش غیراشباع و بخش مویین. هر کدام از این بخشها ویژگی خاص خود را دارا است و نحوه آلودگی در آن نیز متفاوت است. نحوه پخش بنزین در محیط آب زیرزمینی را به چهار صورت به شرح زیر می‌توان تقسیم کرد: فازهای آبخار". "باقیمانده ". "آزاد". و "محلول". قابلیت تحرک آنها در سه بخش محیط زیرزمینی فوق‌الذکر نیز متفاوت است. سرعت و مسیر حرکت این فازها را می‌توان بااستفاده از مفاهیم بنیادی تخمین زد. اما پیجیدگیهای نشت فراورده‌های نفتی از مخازن و ایستگاههای پمپ بنزین. آلودگی ناشی از تعویض روغن اتومبیلها در کنار حاده‌ها. نشت از خطو ط انتقال لوله و آلودگی در اطراف پالا یشگاهها از موارد عمده آلودگی آبهای زیبرزمینی مسوب می‌شوند. درمطالعات به عمل آمده محرز شده است که در بیش از ۵۰ درصد موارد بعداز ۱۰ سال بهره‌برداری. نشت مواد از مخازن وحود داشته است. اینگونه آلودگی‌ها به خصوص در جنوب تهران و در اطراف پالایشگاه نفت دیده شده است. درمورد پمپ‌های بنزین توصیه شده است که مخازن به صورت دوجداره ساخته شوند و کیفیت آب زیرزمینی از طریق چاههای نمونه‌برداری مورد کنترل قرار گیرد. برای جلوگیری از آلودگی کنار جاده‌ها نیز باید تمهیداتی به وسیله مسئولین مربوط صورت گیرد. وجود مواد نفتی و به خصوص بنزین درآب موجب بروز بیماری سرطان در انسان و سایر جانداران می‌شود. در کنار میکرب‌های موجود در آب. موحودات پریاخته و تک یاخته عامل آلودگی‌های پراکنده بیولوژیکی هستند. این ارگانیسم‌های گیاهی یا جانوری دراب پراکنده بوده و شناسایی آنها در تعیین منشاء آلودگی موثر است. این موجودات خواص ظاهری مانند کدورت. قابلیت عبور نور. بو ومزه آب را تحت تأثیر قرار می‌دهند ولی جزء عوامل انگلی و میکروبی محسوب نمی‌شوند. از اینگونه موجودات. باکتریهای آهن و باکتریهای گوگردی و از جانوران تک‌سلولی تا زکدار ان. برخی آمیب‌ها و مژک‌داران و از جانوران پرسلولی کرم نماتد آزادزی قابل ذکر هستند. آلودگیهای میکر وبیولوژ یکی تعداد زیادی از باکتریها درارتباط با استاندارد آب شرب تشخیص داده شده است. تعدادی باکتری پسی کلروفیلیک ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ( کشت داده شده در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد). تعدادی باکتری مزوفیلیک (کشت داده شده در ۳۷درجه سانتیگراد) و تعدادی باکتری که آلودگیهای فضولاتی آب را نشان می‌دهند. نظیر باکتری کلیفرم و اینتروککسی. درنمونه‌های آب تشخیص داده شده است. آلوده کننده مثل فاضلاب. آبهای سطحی آلوده و غیره دریک سیستم شبه کانال است. وجود باکتری اینتروککسی معمولاً بیشتر از باکتری کلیفرم به عنوان شاخصی برای آلودگی تازه به کار می‌رود. وجود تعداد زیادی باکتری پسی کلر وفیلیک درآب حداقل نمایانگر دو نکته است: ۱- وحود منبح ماده آلی فاسد کننده ۲- ظرفیت تصفیه پایین سیستم هیدروژئولوژیکی علاوه بر موارد فوق‌الذکر. شرکت نمودن باکتریها در عمل اکسیداسیون و احیاء نیتروژن وگوگرد. از نقطه نظر ژئوشیمی می‌تواند مهم باشد که دراین موارد باید اندازه‌گیری‌های اضافی در محل انجام گیرد. همچنین تعدادی از انواع به‌خصوص باکتریهامثل باکتریهای تجزیه کننده مواد نفتی یا باکتریهای باترکیب پیچیده تجزیه کننده مواد سلولزی که ناشی از فاضلاب دامداریها است. می‌توانند به مطالعه آلودگی منابع آب زیرزمینی کمک کنند. فعالیت میکروبیولوژیکی می‌تواند به طور کمی توسط «اکسیژن‌خواهی بیوشیمیایی !» شناخته شود. برعکس. باکتریهایی که می‌توانند به طور سریع (درحدود چند ساعت) خود را با تغییرات محیط وفق دهند. میکروب‌های حاصل از تجمع ارگانیسم‌های عالی در محیط هستند و جرخه آنها به بیش از یک سال می‌رسد. وجود یک ارگانیسم با ویژگیهای اکولوژیکی شناخته شده در نمونه آب نشان می‌دهد که حد توانایی اکولوژیکی این ارگانیسم نمی‌تواند متجاوز از یک مرحله زمانی طولانی باشد. مهمترین عواملی که وجود ارگانیسم‌ها را در آبهای زیرزمینی کنترل می‌کنند باکتریهای حاصل از کشت مصنوعی. مخصوصاً نوع «سر اتیامارسه‌سنس "» غالبا درآزمایشات ردیابی آبهای زیرزمینی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این باکتریها برای محیط وسلامت انسان ضرری ندارند و ماده قرمز رنگ مشخصی تولید می‌کنند. تشخیص این باکتریها نسبتاً ساده است و توسط کشت نمونه‌های آب در ظروف مخصوص کشت میسر است. میزان حساسیت در سطح یک سلول باکتری درمیلی لیتر آب است. این روش نسبتاً قابل اطمینان است و نیازی به وسایل وابزار مخصوص نداشته و هیچگونه تأثیر منفی روی محیط طبیعی ندارد. روش فوق همچنین 5 567۳۵110 -2 (3010) 160۵ 0786 ماه م80 -1 ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- توانایی حذف باکتری از محیط آب را داشته و یکی از بزرگترین عواملی است که در حفاظت منابع آاب زیرزمینی موْئر است. درتمام مطالعات بیولوژیکی لازم است به ویژگی نقطه نمونه‌برداری توجه خاصی مبذول شود. آبی که به عنوان نمونه از آب زیر زمینی راکه نشان دهنده محیط آبخوان است. روشهای جلوگیری از آلودگی ومبارزه با آن در انتخاب روشهای جلوگیری از آلودگی آبهای زیرزمینی. یا مبارزه با آن ابتدا نوع آلودگی مورد شناسایی قرار می‌گیرد. در مورد آلودگیهای دارای منشاء طبیعی. حذف یاکاهش عوامل شیمیایی که تحت تأثیر املاح انحلال‌پذیر سازندهای مارنی.گچی یا نمکی سنگ کف و یا نفوذ القایی جریانهای سطحی شور به‌وجود آمده است. جلوگیری یا کاهش آلودگی از طریق انحراف مسیر موْئثر رودخانه‌ها یا عایق کردن بستر آن. همجنین کنترل میزان بهره‌برداری به‌منظور برداشت بهینه آب و به حداقل رسانیدن اثرات منفی سنگ کف میسر است. گاهی ممکن است لایه‌های فوقانی به علت بالابودن سطح تراز آب زیرزمینی و اثر تبخیر بر آن و یا گسترش عدسیهایالایه‌های رسی دارای این قبیل آلودگیها بوده و لایه‌های عمقی از کیفیت نسبی مطلوبتری برخوردار باشند. در چنین مواقعی با پایین انداختن سطح آب یا حذف اثرات منفی لایه‌های سطحی و فرایند تبخیر و تعرق از سطح آب زیرزمینی می‌توان نسبت به کاهش تدریجی شوری اقدام کرد. در غیر این صورت بهتر است لایه سطحی در نقاط بهره‌برداری کاملاً مسدود شده و از اختلاط آن با آبهای عمقی جلوگیری شود. در مورد آلودگیهای مصنوعی که از طریق فاضلابهای شهری. کشاورزی و صنعتی منتقل می‌گردد. روشهای مشروحه برای جلوگیری از نفوذ فاضلابهای خانگی ضروری است نسبت به پایین انداختن سطح آب زیرزمینی و ایجاد حریم حفاظتی اقدام کرده و یا منطقه را به سیستمهای جمع‌آوری و دفع فاضلاب مجهز کرد. در حالت نخست. معمولاً محاسبه حریم کف چاههای جذبی باسطح آب زیرزمینی با توجه به دوره زندگی میکروارگانیسمهای بیماری زا و استفاده از فاکتورهای ضخامت سفره. تخلخل موثر و قابلیت هدایت هیدرولیکی لایه‌های آبدار تعیین می‌شود. درصورتی‌که کمبود فاصله اجازه حفر چاههای عمودی را ندهد. می‌توان نسبت به حفر شبکه چاههای دارای انباره‌های افقی در اطراف میله اصلی اقدام کرد. به عنوان مثال هرگاه دوره زندگی باکتری عامل تیفویید ۵۰ روز بوده و برای اطمینان بیشتر ۷۰ روز در نظر گرفته شود. باید فاصله حریم بیولوژیکی طوری انتخاب شود که باتوجه به عوامل ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ذخیره آب آلوده لااقل پس از طی زمان‌بیش از ۷۰ روز به سطح آب زیرزمینی برسد. بدیهی است علاوه بر بالابودن سطح آب زیرزمینی. نقص فنی چاهها و نفوذ جریانهای سطحی به داخل چاه نیز می‌تواند آبهای زیرزمینی را آلوده کند. در مورد آلودگی‌های کشاورزی که حاصل نفوذ مواد حاصلخیز کننده خاک و یا کودهای شیمیایی است. می‌توان به دوطریق عمل کرد. روش اول تجهیز مزرعه به سیستمهای زهکشی مصنوعی تنبوشه‌ای و یا روباز وانتقال و دفع آب به مناطق امن خارج از مزرعه است. در غیر این صورت می‌توان با استفاده از سیستمهای عایق‌کاری مرز زیرین خاک نسبت به حفظ کیفیت موجود آبهای زیرزمینی اقدام کرد. گاهی اتفاق می‌افتد که به علت بالابودن سطح آب زیرزمینی ونزدیک بودن أُن به منطقه فعالیت ریشه‌ها. اثرات تبخیر و تعرق و لوله‌های شعریه‌ای. تخریب تدریجی کیفیت آب را موجب شده و در درازمدت با توجه به آبشوییهای مکرر به کیفیت آب زیرزمینی لطمات شدیدی وارد می‌آید. در اینگونه مواقع لازم است نسبت به محاسبه سطح بی خطر آب زیرزمینی بااستفاده از روابط تجربی اقدام کرده و با ایجاد سیستمهای زهکشی سطح آبرا در رقوم مورد نظر تثبیت کرد. برای جلوگیری از آلودگی منابع آب به فاضلابهای شهری. علاوه بررعایت استاندارد خروجی فاضلاب. ضروری است مسائل زیر نیز مورد توجه قرار گیرند : - از فاضلابهای تصفیه نشده برای استفاده در امر آبیاری. تزریق به آب زیرزمینی و جمع‌آوری در استخر تبخیری خودداری شود. - فاضلاب تصفیه نشده برای آبیاری میوه‌ها یا سبزیجاتی که به صورت خام مصرف می‌شوند. مورد استفاده قرار - خروجی مرحله ثانویه فاضلاب برای حذف کلیفرم مدفوعی تا حد نیاز گندزدایی شود. در مورد فاضلابهای صنعتی نیز بایستی کیفیت پساب‌ها با حداکثر مجاز ارقام جداول استاندارد مطابقت داشته باشد. در غیر این صورت تصفیه نسبی آن ضرورت پیدا می‌کند. رقیق کردن فاضلاب تصفیه شده به منظور به حداقل رسانیدن غلظت مواد آلوده کننده مجاز نیست. فاضلابهای واحدهای صنعتی نبایستی حاوی کف. اجسام شناور و موادلجنی باشند. در مبارزه با آلودگیهای شیمیایی در آبهای دارای 115 تا ۱۵۰۰ میلی گرم درلیتر. آب طی عملیات جمع آوری در حوضچه‌ها. عبور ازصافی. سبک سازی یا حذف انواع سختیهای زاید. حذف آهن ومنگنز. حذف پاک‌کننده‌ها. افزایش فلوئور. حذف مزه و طعم آب. حذف خورندگی و انجام تهویه پاک و قابل استفاده برای شرب یا سایرمصارف مورد نیاز می‌شود. درصورتی که عوامل زمین‌شناسی آب را تا ۳۰۰۰ میلی گرم بر لیتر شور کرده باشد. از روش ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- نمک‌زدایی به طریقه الکترولیز یا اسمزمعکوس استفاده خواهد شد. در آبهای دارای شوری بین ۳۰۰۰ تا ۰ میلی‌گرم در لیتر معمولاً از روش اسمزمعکوس با غشاءهای دارای مقاومت بالا استفاده می‌شود. در آبهای با 5 بیش از ۵۰۰۰ میلی گرم بر لیتر باید از دستگاههای آب شیرین کن که دارای غشاءهای بسیار مقاوم هستند. استفاده کرد. در صورت و جود آلودگیهای میکربی. با توجه به تعداد کلیفرم‌ها. نسبت به کلرزدن آبها و یا عبور از صافی و غیره در مبارزه با آلودگیهای رادیو اکتیوتیه آب با توجه به شدت آلودگی عمل شده و در صورت وجود آلودگیهای اتفاقی با استفاده از فیلترهای آلوده‌گیر که از جنس پشم فولاد است. و به‌کارگیری کربن فعال حذف آلودگی صورت خواهد گرفت. در حذف مواد رادیواکتیو توسط سیستمهای تبادل یونی معمولا" رزینها به کار گرفته می‌شوند. ۳-۲ نظارت و اندازه گیری مستمر منابع آب زیرزمینی برای حفاظت آب زیرزمینی به صورت طولانی و مداوم. نیاز به دانش کافی از محدودیت اصول کیفی آب زیرزمینی است. این شناخت اصولی هیجوقت میسر نمی شود. مگر اینکه به طور دراز مدت و منظم از میزان کمی و کیفی منابع آب اطلاعات کافی وجود داشته باشد. داده‌هایی که در مدت طولانی اندازه‌گیری می‌شوند. در سیستم‌های اطلاعات ۱ ی : : ۰ پایه منابع اب دخیره می‌شوند. این داده‌ها تغییرات کمی و کیفی رانشان می‌دهند و در موافع لزروم می‌توان از قبل به‌مردم اطلاع داد که وضعیت آب (از نظر کیفی یاکمی) درحال خراب شدن است. برنامه‌های نظارت و کنترل مستمر بر منابع آب زیرزمینی نقش مهمی دراستراتژی حفاظت آبهای زیرزمینی ایفا عملکرد این برنامه‌ها در سطح بین المللی 51/۲۵ 6 (سیستم مونیتورینگ محیط زیست جهانی) نامیده می‌شود که منابع آب به ویژه از نظرآلودگی این منابع از طریق مواد پایدار و خطرناک است. | - 12۵10 6 ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط و دستورالعمل حفاظت از تجهیزات بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی امروزه چاه متداولتر ین وسیله بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی است. جاههای بهره‌برداری عبارتند از: جاه دستی. جاه‌نیمه عمیق. جاه عمیق. جاه آرتزین و جاه جمع‌کننده (فلمن). اگرجه دستورالعملها و معیارهای فنی نحوه حفاری جاهها در استاندارد شماره ۱- الف طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور به تفصیل آمده است ولی نظر به اهمیت حفاظت از این تأسیسات از مرحله ایحاد (حفر) تا تحهیر و بهره‌برداری. نکات عمده و لازم از ضوابط و دستورالعمل‌های حفاظت جاهها و تجهیزات آنها در زیر ارائه می‌شود: ۱-۳ چاه آب! «جاه آب». حفره‌ای استوانه‌ای شکل و معمولا" قائم است که در زمین حفر می‌کنند تا درمنطقه اشباع آبهای زیرزمینی. آب از منافذ سنگها و رسوبات به درون آن تراوش کند. به طوری که این آب قابل استخراج با وسایلی مثل انواع پمپها. تلمبه‌های دستی و دلو باشد یا آنکه آب بتواند خود به خود به سطح زمین راه یابد. ۱-۱-۳ چاه دستی جاه دستی چاهی است که توسط مقنی با قطر حدود ۸ تا ۴ متر و به شکل استوانه ای تا عمق حدود یک متر زیرسطح آب حفاری می‌شود. به کمک دلو دستی یا چرخ چاه و احیاناً به وسیله تلمبه‌های دستی از آن بهره‌برداری می‌شود. ۱-۱-۱-۳ دستورالعمل نحوه حفاظت از چاه دستی ( درحین حفاری و بعد از آن) الف - حفر چاه در داخل گودی‌ها و آبگیرهاغیر اصولی بوده و باخطر آب‌گرفتگی وپرشدن چاه از گل و لای همراه است و تا حد امکان باید محل چاه تا حدودی نسبت به اطراف بلندتر باشد. ب - دهانه چاه به لحاظ جلوگیری از خرابی و ریزش حتماً باید آجرچین یا سنگ چین شود (حدود یک متر) و همچنین با دهانه سازی از سطح زمین تا حدود ۰ سانتیمتر بالا بیاید و به کمک مصالح بنایی مستحکم شود. ج - چاه آب باید از چاههای فاضلاب که نشت از آنها باعث آلودگی می‌شود. به قدر کافی دور باشد. ۵ - جنانجه جنس خاک حفر شده ریزشی یا شولاتی باشد. برای جلوگیری از ریزش می‌بایست دیواره سازی ۱- تقسیم‌بندی چاهها در این استاندارد براساس تقسیم‌بندی متداول در وزارت نیرو بوده و برای نامگذاری چاهها ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- شود. برای دیواره سازی می‌توان از کول‌های سفالین یا بتونی استفاده کرد. ه- برای اینکه آب به قدر کافی در چاه وجود داشته باشد. معمولاً باید حفاری را در فصلی انجام داد که سطح آب زیرزمینی در پایین‌ترین حد خود قرار دارد (معمولا" در اوایل پاییز) و یا دراین فصل نسبت به‌ کف شکنی چاه اقدام کرد. در عین حال به کمک پمپ می‌توان سطح آب را پایین برد تا به میزان دلخواه. حفاری در داخل آب صورت گیرد. و - از آنجا که اغلب به دلیل حرکات آب (طبیعی یا ناشی از آبکشی) دیواره قسمت آبده چاه ریزش می‌کند. ضروری است که این بخش از چاه حتماً کول گذاری شود. ندرتاً ممکن است چاههایی باشند که جنس زمین آنها در داخل آب استحکام کافی داشته باشد. ز- به‌منظور جلوگیری از سقّوط اجسام. موجودات زنده و کودکان. شایسته است دریچه‌ای تا حد امکان آهنی روی چاه نصب و درب آن قفل شود. ح- به هنگام آبکشی از جاه تا حد امکان باید از ریختن آب دراطراف جاه خودداری شود و بهتر است آب خارج شده از چاه به داخل حوضچه‌ای بتونی (آب بند) منتقل شود و از شستشوی ظروف. البسه یا سایر چیزها در حاشیه چاه خودداری به عمل آید. ط- تاحد امکان از آب اینگونه چاهها برای شرب استفاده نشود و در صورت اضطرار از سالم بودن آب آن اطمینان حاصل شود. و طبق ضوابط بهداشتی نسبت به کلرزنی آب چاه اقدام شود. ی - در فواصل زمانی مناسب که با توجه به شرایط محیطی متفاوت است. نسبت به لایروبی و پاکسازی چاه اقدام کرد. ک - بهتر است قسمت بالای چاه تا عمق حدود ۲ تا ۳ متر را با ساختن دیواره بتونی یا با آجر جینی و سنگ‌جینی با ملاط سیمان و ماسه غیرقابل نفوذ کرد. ۲-۱-۱-۳ دستورالعمل نحوه حفاظت از تجهیزات چاه دستی چاههای دستی معمولاً تجهیزات چندانی ندارند و مواردی به شرح زیر را باید در نظر داشت : الف - چنانچه از چرخ چاه استفاده می‌شود. پایه‌های چرخ را باید استوار و ثابت نمود و درصورت فرسودگی تعمیر یا تعویض کرد. همچنین در صورت نیاز خود چرخ را باید مرمت یا تعویض کرد. طناب مورد استفاده باید تمیز. محکم و قابل اطمینان باشد. ب - دلو چاه باید سالم باشد و پس از بالاکشیدن درجای مناسبی دور از آلودگی قرار گیرد. ج - درصورت استفاده از تلمبه‌های دستی. اجزای تلمبه باید سالم باشند. لاستیک درون تلمبه مناسب بوده. هوا نکشد و همچنین خاصیت ارتجاعی خود را از دست نداده باشد که در غیر این صورت باید تعویض شود. ها دریچه دهانه چاه تلمبه دستی. لوله‌ها و چرخ جاه رادر فواصل زمانی مناسب باید رنگ آمیزی کرد تا ضمن حفظ بهداشت. از زنگ زدگی و فرسودگی سریع آنها جلوگیری شود. ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹-۱-۳ چاه نیمه عمیق بهره‌برداری چاه نیمه عمیق چاهی است دهانه گشاد با قطر یک تا چند متر که به وسیله مقنی یا بیل مکانیکی در داخل لایه سطحی. حداکثر ۵ تا۶ متر زیر سطح ایستابی. حفاری می‌شود و دیواره‌های آن به وسیله کلاف‌های بتونی مسلح محافظت می‌شود. این گونه چاهها اغلب برای امر کشاورزی به وسیله موتور پمپ‌های مکشی بهره‌برداری می‌شوند. در برخی موارد برای افزایش آبدهی چاه اقدام به حفاری کوره می‌شود. ۱-۲-۱-۳ دستورالعمل نحوه حفاظت از چاه نیمه عمیق (در حین حفاری وبعد از آن) الف - نحوه حفاری چاه‌های نیمه عمیق به این صورت است که معمولا" با استفاده از قالب‌های فلزی و ندرتاً چوبی اقدام به ساخت یک کلاف بتون آرمه در روی زمین و در محل حفاری می‌شود. ضخامت دیواره کلاف حدود ۱۵-۰ سانتیمتر است و هرکلاف بسته به ضخامت و قطر بین ۲ تا جچندتن وزن دارد. حفاری داخل و زیرکلاف باید با دقت و حوصله کافی انجام شود. به نحوی که کلاف به تدریج به صورت کاملاً قائم پایین رود. کوچکترین بی‌توجهی موجب کج‌شدن کلاف و خراب شدن چاه خواهد شد. به تدریج با پایین رفتن. کلاف‌های بعدی روی کلاف‌های قبلی ساخته می‌شود. مهمترین موضوع در حفاری چاههای نیمه عمیق. حفاری قائم و پایین رفتن کاملاً عمودی کلافهای بتونی است که در حین کار دائماً باو تراز باید آزمایش شود. ب - بهتر است حفاری درزمانی صورت گیرد که سطح آبهای زیرزمینی در پایین‌ترین تراز قرار دارد و حفاری تا حداکثر عمق ممکن انجام پذیرد. این کار با استفاده از پمپاژ و پایین انداختن سطح آب میسر است و می‌توان با کمک پمپ گل کش این امر را تسهیل کرد. به لحاظ اینکه مدتی پس از تمام‌شدن کار کلافهای بتونی در جای خود تثبیت می شوند. شروع مجدد حفاری معمولاً سودبخش نیست و بهتر است تمام کار یکباره انجام شود و از دوباره کاری احتراز کرد. -‏ علاوه بر کلاف‌های درون چاه. یک کلاف یک متری بالای دهانه چاه و بالاتر از سطح زمین ساخته شود. دراطراف کلاف مذکور حفرات و گودال‌ها با رس و خاک‌های غیرقابل نفوذ پر شود و سطح زمین از سمت چاه به اطراف شیب داشته باشد. -‏ دهانه چاه به وسیله در پوشی تر جیحاً بتون آرمه یافلزی پوشانده شود. -‏ آب خارج شده از لوله آبده پمپ در اطراف چاه ریزش نکند. بلکه به حوضچه ای بتونی یا محل مناسب ج- در دیواره بتونی. نردبان فلزی برای رفت و آمد به داخل چاه پیش بینی و نصب شود. داخل چاه باید لایروبی د- در چاههایی که ممکن است ماسه از کف بالا بیاید. بهتر است کف چاه شن ریزی شود به نحوی که ماسه‌ها از ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۲-۱-۳ دستورالعمل حفاظت از تجهیزات چاه نیمه عمیق الف - عمدتاً در چاههای نیمه عمیق از موتور پمپ‌های متصل بهم که موتور آن دیزلی و پمپ از نوع مکشی است. استفاده می‌شود. قطر لوله آبده این گونه پمپ‌ها متغیر است ولی قسمت اعظم آنها حدود ۳ تا ۴ اینچ هستند. اغلب این گونه چاهها با چنین موتور پمپ‌هایی به منظور کشاورزی بهره‌برداری می‌شوند. درمواردی که چاهها آبدهی زیادی دارند از پمپ‌های توربینی نیز استفاده می‌شود و در چاههایی که برای شرب استفاده می‌شوند. با الکتروپمپ بهره‌برداری می شود. ب - محل نصب پمپ‌های مکشی از سطح دینامیک آب درچاه نباید پیش از ۶ تا ۷ متر بالاتر باشد. به همین لحاظ بسته به سطح آب. پمپ ممکن است درسطح زمین. در وسط چاه ویا درحفره ای که کنار سطح آب چاه ایجاد می‌شود (پایاب). قرار داده شود که در دو مورد اخیر برای خروج دود اگزوز و جلوگیری از مسموم شدن هوای درون چاه و اطاقک پایاب بایدلوله اگزوز تا سطح زمین امتداد داده شود و هوای کافی برای سوخت و سوز به موتور برسد. در عین حال. موقعیت موتور پمپ باید به نحوی باشد که بالاآمدن سطح آب منجربه غرق شدن آن نشود. ج - محل اتصالات و واشرها باید بررسی. گریسکاری و در صورت فرسودگی تعویض شود. د- صافی انتهای لوله آبکش باید سالم بوده و از ورود قطعات درشت به درون پمپ ممانعت کند. در ضمن باید سطح آن پاک باشد و از خزه و چیزهای دیگر که باعث بسته شدن منافذ ورودی صافی می‌شوند. پاک شود. ۸- موتور پمپ درمحل خود باید کاملاً ثابت و استوار باشد. به نحوی که لرزش مداوم موتور باعث لق شدن و و- در صورتی که درچاه از پمپ توربینی استفاده شود. معمولاً اتصال سر تخلیه به موتور توسط تسمه لاستیکی صورت می‌گیرد. در این حالت باید مر اقبت‌های لازم به منظور تنظیم بودن تسمه و سالم بودن آن به عمل آید و در صورت پارگی و نخ زدگی تسمه. به موقع نسبت به تعویض آن و رفع علت برآمد که ممکن است مربوط به پولی‌های موتور یا سرتخلیه باشد. ز- اقدامات احتیاطی از نظر برخورد اشخاص و حیوانات به تسمه به عمل آید. ۳-۱-۳ چاه عمیق بهره‌برداری چاه عمیق. چاهی است که حفاری آن توسط دستگاه حفاری صورت گرفته باشد و به طور معمول در آن لوله‌های جدار ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۱-۳ دستورالعمل حفاظت از چاه عمیق بهره‌برداری (در حین حفاری و بعد از آن) - درتعیین محل حفاری علاوه برنیازهای آبی. ویژگی‌های دیگری را در ارتباط با حفاظت چاه باید مدنظر داشت. - چنانچه آگاهی کافی از وضعیت و موقعیت آبخوان وجود داشته باشد. بهتر است قبل از حفر تمام چاه. قسمت ابتدایی وبالاتا عمق لازم حفاری ولوله ای با قطر زیاد (۲۰-۲۲ اینچ) نصب و اطراف لوله تزریق سیمان شود. این عمق را با توجه به شرایط رسوبات سطحی و احتمال نفوذ آب‌های سطحی می‌توان انتخاب نمود. در چاههای کشاورزی به منظور فوق و استحکام سیستم. سیمان‌کاری تاعمق حدود ۱۲ مترمعمول است و پیشنهاد می‌شود در مورد چاههای آب شرب احتیاط بیشتری به کار برده شود و تا اعماق بیشتری این عمل را انجام داد (در چاههای آب شرب شهر تهران معمولا" تا عمق ۶۰ متر عایق‌کاری صورت گرفته است). - پس ازتکمیل عملیات تزریق سیمان اطراف لوله محافظ (۲۰-۲۲ اینجی) بلوک بتونی به ابعاد ۱۷۱متر وبه عمق حدود یک مترساخته شود. بتون باید کاملاً فشرده و بدون خلل و فرج باشد تا آبی به آن نفوذ نکند (نفوذ با احتمال یخ زدگی و خردشدن بلوک همراه است). - جاههای حفاری شده در طبقّات آبرفتی دانه ریز در اکثر موارد نیاز به شن ریزی دراطراف لوله جدار دارند. این اقدام از ورود ماسه و رسوبات دانه ریز به داخل چاه جلوگیری می‌کند. باید تناسب لازم بین جنس طبقات زمین. ابعاد شبکه‌های لوله مشبک و قطر دانه‌های شن‌های مصرفی وجود داشته باشد. به نحوی که دانه‌های شن به داخل چاه وارد نشوند و فواصل بین دانه ای آنها به اندازه‌ای باشد که از عبور رسوبات دانه ریز جلوگیری کند. - گمانه و چاه حفاری شده باید کاملاً قائم و بدون انحراف و اعوجاج باشد. خارج بودن چاه از حالت قانم مشکلات فراوانی را در مراحل بعدی و در دوره بهره‌برداری پیش می‌آورد. - لوله گذاری نیز باید کاملاً قائم انجام شود و حفار موظف است لوله‌ها را کاملاً در راستای هم تراز کرده و جوش دهد. پس از حوش مقدماتی آزمایش کرده و پس از اطمینان کافی از قائم بودن لوله. نسبت به جوش کاری کامل اقدام کند. همچنین حین لوله‌گذاری. لوله‌ها باید کاملاً در وسط قرار گرفته و از اطراف تابدنه چاه فاصله یکسان داشته باشند. لوله گذاری بایدکاملاً آزاد و بدون فشار یا ضربه تا عمق مورد نظر انجام شود. پس از لوله‌گذاری نیز شن‌ریزی اطراف لوله جدار صورت خواهد گرفت (دستورالعمل حفاری و نامگذاری جاهها. استاندارد شماره ۱ دالف طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور). درصورت امکان از لوله‌های اسکرین مناسب با دانه بندی خاک استفاده شود و در غیراین صورت شبکه‌هایی با اندازه مناسب و یا مقدار کافی در روی لوله جدار ایجاد شود. باید دقت کرد غیر از شبکه‌های ایجاد شده. هیچ نوع سوراخ اضافی در لوله جدار نباشد. -‏ چاههایی که در سازندهای سخت و کارستی حفاری می‌شوند. اغلب نیازی به شن‌ریزی و یا استفاده از لوله‌های مشبک و یاحتی در صورت اطمینان از پایدار بودن دیواره چاه نیاز به لوله گذاری نخواهند داشت. - پس از خاتمه لوله گذاری و شن ریزی. درون چاه باید کاملاً شستشو داده شود. این عمل در چاههای حفاری شده با دستگاه ضربه‌ای توسط گل‌کش انجام می‌شود و در صورت امکان سپس با کمپرسور نسبت به شستشوی چاه ۷۰ -------- صفحهٔ بعد -------- اقدام می‌شود تا جایی که آب خارج شده توسط گل‌کش صاف باشد. در چاههای حفاری شده به روش دورانی. شستشوی چاه به روش پیستون زنی ! با استفاده از توپی و پمپ دستگاه حفاری و همچنین کمپرسور انجام می‌گیرد. شستشوی نهایی و کامل چاه به کمک پمپاژ چاه انجام می‌گیرد. در این مرحله باقطع و وصل متوالی آبکشی و وارد آوردن تکان به لایه آبدار و ذرات ریز اطراف چاه. آنها رابه داخل چاه کشیده و سپس ازچاه خارج - پس از پایان عملیات فوق. آزمایش پمپاژ در چاه صورت می‌گیرد. با توجه به سطح آب در چاه. قطرلوله جدار. آبدهی تخمینی چاه که در تست بیلر (آزمایش باگل کش)یا تست کمپرسور معین شده. پمپ آزمایشی و موتور مناسب با آن انتخاب و نصب می‌شود. ابتدا همانطور که ذکر شد. به کمک پمپ نسبت به شستشو و پاک کردن کامل چاه اقدام می‌شود. پس از پایان این مرحله که چاه توسعه یافته و تکمیل شده است. آزمایشهای پمپاژ انجام می‌گیرد و سپس با توجه به دبی تعیین شده. سطح استاتیک و دینامیک آب. قطر لوله جدار. موقعیت لوله‌های مشبک وکور و امکانات موجود پمپ و موتور مناسب تعیین و نصب می‌شود. - در مراحل حفاری یا شستشو و پمپاژ چاه آزمایش کیفیت آب چاه باید مداوماً انجام شود. به خصوص در تفکیک لایه‌ها و بستن لایه‌های شور. اطلاع از کیفیت آب لایه‌های مختلف ضروری است. همچنین در ادامه پمپاژز ممکن است بر اثر پیشرفت آب شور کیفیت آبها تغییر کند که در این صورت میزان بهره‌برداری را باید محدود کرد. وجود یک دستگاه هدایت سنج الکتریکی (کنداکتیویمتر) از ابتدای شروع حفاری تا پاپان پمپاژ در سرچاه ضرورت دارد. - ازریزش آب چاه چه در مرحله پمپاژ آزمایشی و چه پمپاژ دائنمی در اطراف چاه باید جلوگیری کرد و آب چاه در فاصله ای دورتر و یا در داخل حوضچه بتونی و یا منبع فلزی (بخصوص در استفاده از آب شرب) ریخته شود. به نحوی که آب به داخل چاه برنگردد. - به هنگام حمل و نقل و یا ریختن گازوئیل وتعویض روغن باید دقت کافی به عمل آید که مواد فوق به داخل چاه نریزد. دهانه چاه وفضای بین لوله پمپ و لوله جدار باید محفوظ باشد. به نحوی که جسم خارجی به درون چاه نیافتد. که در این صورت موجب مشکلات فراوان خواهد شد. - شایسته است جهت اندازه‌گیری سطح آب در چاه, سوراخی در لوله جدار چاه تعبیه و لوله حدود ل اینج جوش داده شود و دهانه آن با بوشن و در پوش بسته شود. ۲-۳-۱-۳ دستورالعمل نحوه حفاظت از تجهیزات چاه بهر هبرداری - در چاههای عمیق معمولا دونوع پمپ نصب می‌شود. یکی الکتروپمپ‌های شناور که موتور زیر پمپ توربینی وصل است و مجموعاً در زیر آب قرار می‌گیرند و شافتی مستقیماً از موتور به محور پره‌های توربین پمپ وصل 1۳ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- است و آنها را می‌گرداند و آب از طریق لوله ای به سطح زمین رسیده و تخلیه می‌شود. در مورد اینگونه پمپ موضوع آب بند بودن موتور بسیار مهم است و هیچگونه نشت آب یا بخار آب نباید به داخل موتور نفوذ کند. جریان برق به توسط کابل ضد آب به موتور منتقل می‌شود. چنانچه آب‌بندی موتور و محل ورودی کابل بی‌نقص باشد. کارکرد اینگونه موتورها بسیار ر احت. بدون سر و صدا و تمیز بوده و نیازی هم به موتورچی ندارد. نوع دیگر. پمپ‌های توربینی شافت و غلاف دار است که از سطح زمین. نیروی چرخشی به کمک شافت‌ها به پمپ منتقل می‌شود. بین شافت و غلاف. روغن مخصوص چرخ ریخته می‌شود که شافت بتواند به سهولت گردش کند. یک روغن دان در سر چاه و کنار سرتخلیه نصب شده است. چنانچه روغن به علتی از انتهای پمپ و یا از بین غلاف‌ها خارج شود. در اثر افزایش اصطکاک و حرارت. شافت معیوب خواهد شد. در انتهای پمپ. کاسه نمدی برای جلوگیری از خروج روغن وجود دارد که با گذشت زمان فرسوده می‌شود و ممکن است فرسودگی آن منجر به تخلیه روغن در چاه شود که در این صورت علاوه بر خطر برای شافت پمپ که گرانترین بخش آن است. موجب آلودگی چاه و آبخوان نیز می‌شود. اصولاً روغن‌های موتور در آب برای سلامتی مضر است. در عین حال دراثر فرسودگی کاسه نمد ممکن است آب به فضای بین شافت و غلاف رسوخ کرده و موجب فرسودگی شافت شود. بنابراین. چنانچه مصرف روغن زیاد شود. باید نسبت به خارج کردن پمپ و تعو یض کاسه نمد اقدام شود. آب براثر چرخش توربین از فاصله بین غلاف ولوله کالمن به بالاا صعود می‌کند. در چاههایی که آب دارای ماسه بوده و یا آب خورنده است. با توجه به سرعت زیادآب. عمل فرسایش ۱ و خورندگی ۱ در توربین پمپ. غلاف. لوله کالمن. لوله جدار چاه به خصوص لوله‌های مشبک واسکرین موجب فرسودگی می‌شوند. در عین حال ناخالصی‌های فلزی و خراشیدگی یا مجاورت فلزهای غیر همجنس موجب خورندگی درلوله جدار چاه و اجزای پمپ می‌شود. به همین لحاظ تمهیدات لازم برای به حداقل رساندن ماسه‌دهی باید به عمل آید. نصب لوله جدار. اسکرین و پمپ. با عملیات بدون ضربه و فشار و به راحتی انجام شود. حتی المقدور از آلیاژ واحد در اجزای فلزی استفاده شود و سعی شود به این مصالح خراش و ضربه وارد نشود. در آبهای خورنده از الیاژهای مناسب استفاده شود. به هنگام بستن شافت وغلاف دقت شود که رزوه‌ها با روانی و بدون انحراف بسته شود. در غیر این صورت به علت خارج از محور بودن موجب تولرانس درهنگام گردش پمپ شده و شافت بریده خواهدشد. آب بالا آمده درلوله کالمن به سر تخلیه و سپس به لوله خروجی منتقل می‌شود و معمولاً این دو جزء مشکل جندانی ندارند. در عین حال تناسب قطر لوله کالمن با قطر لوله آبده و همچنین سر تخلیه باید رعایت شود. شافت از وسط سر تخلیه گذشته و به جعبه دنده و یا مستقیماً به موتور الکتریکی عمودی وصل می‌شود. حرکت دورانی از موتور به وسیله میل گاردان به حعبه دنده منتقل شده و از حالت افقی به عمودی درآمده و شافت م2 از رو ره ۱ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- پمپ را می‌گرداند. معمولاً این تغییر حالت با تغییر دور نیز همراه است. مانند نسبت* که هر ۵ دور موتور رابه ۶ دور پمپ تبدیل می‌کند. جعبه دنده محتوی روغن دنده است تا دوران تسهیل شده و از گرم شدن آن جلوگیری شود. روغن درون جعبه دنده نیز می‌باید کنترل شود و کاهش آن جبران و در صورت از دست دادن خواص تعویض شود. - میل گاردان که از موتور به جعبه دنده وصل می‌شود. حتی المقدور باید با محور موتور و محور جعبه دنده در یک راستا قرارداشته باشد تا هم فرسودگی ناشی از اصطکاک کاهش داده شود و هم از تلفات نیرو جلوگیری به عمل آید. جهار شاخه‌های گاردان باید با گریس آغشته شود. - میل گاردان در عین حال خود خطرناک‌ترین بخش سیستم است و نزدیک شدن به آن باخطر جانی همراه است و اغلب به لحاظ بی احتیاطی افراد حین عبور از اطراف یاحتی زیرآن به لحاظ برخورد با میله یا پیچیدن لباس یاموی سر به دور آن به شدت آسیب دیده و جان خود را از دست داده‌اند. به همین لحاظ ضرورت دارد. حفاظی برای آن تعبیه شود و از آمد و شد افراد. زنان و کودکان که برای شستشوی ظروف و لباس و بازی و آب تنی در اطراف چاه پراکنده می‌شوند و همچنین از نزدیک شدن چهار پایان جلوگیری به‌عمل آید. - تاحد امکان برای هر چاه موتور خانه مناسبی ساخته شود و درب آن قفل باشد تاضمن حفظ و حراست از چاه و آسیب‌های احتمالی آن. از خطرات فوق‌الذکر نیز جلوگیری به عمل آید. ساختمان‌های موتور خانه دارای تیپ مشخصی است. به نحوی که هوای کافی به موتور برسد. ضمناً دربالای ساختمان تیر آهنی افقی نصب می‌شود تا در صورت لزوم بااستفاده از جرثقیل دستی بتوان موتور. پمپ و اجزای مربوط را جابه جا کرد. - موتوری که میل‌گاردان را به حرکت درمی آورد. می‌تواند الکتروموتور افقی یا موتور دیزل باشد. هرکدام از این موارد دستورالعمل نگهداری خود را دارد. الکتروموتورها راحت‌تر هستند و بدون صدا بوده و نیاز به رسیدگی کمتری دارند و معمولاً دارای کلید برق روغنی هستند که در اثر اختلال در جریان برق بلافاصله آنرا قطع می‌نماید. موتورهای دیزل توجه بیشتری لازم دارند وبه یک نفر موتوربان نیاز دارند که ضمن تهیه گازوییل. تعویض روغن و فیلتر و غیره مشکلاتی راکه در اجزای موتور پیش می‌آید. مدنظر داشته باشد و درموقع خطر بلافاصله نسبت به متوقف کردن آن یاکلاچ زدن (قطع ارتباط موتور باگاردان) اقدام کند. مو تورهای زمینی دارای وزن زیاد. دور کم و استحکام کافی هستند و چنانچه سرویس‌های لازم آنها به موقع انجام پذیرد و قطعاتی که فرسوده می‌شوند. بلافاصله تعویض شوند. مشکلی برای مصرف کننده نداشته و عمری طولانی خواهند داشت. - آنچه که در موقع نصب موتور باید توجه کافی به آن شود. ساخت فونداسیون محکم است. به نحوی که دراثر لرزش کارکرد. موتور خرد نشده ودوام کافی داشته باشد و معمولاً شاسی موتور به کمک میله‌های عمودی بلند در فونداسیون استوار می‌شود. ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- چاه آرتزین چاهی است که به لایه آبدار تحت فشار برخورد کرده و آب آن در سطح زمین جاری شود. جنین جاهی را جاه خودحریان نیز می‌نامند. ممکن است آب در جنین جاههایی در اثر تغییرات فشار گاهی جاری شود و گاه از جریان بایستد. جاههای آرتزین عمدتاً جاههای عمیق هستند و ندرتاً جاههای نیمه عمیق نیز به صورت آرتزین دیده شده‌اند. ۱-۴-۱-۳ دستورالعمل حفاظت ازچاه آرتزین (در حین حفاری و بعد از آن) کلیه مواردی که درمورد حفاظت از چاههای عمیق به هنگام حفاری و بعد از آن بیان شد. در مورد چاههای آرتزین نیز باید مراعات شود. مضافاً موارد زیر تأکید می‌شوند: - چنانچه هدف فقط استفاده از چنین آبخوانی باشد. در قسمت بالایی چاه تاعمق کافی که به لایه غیر قابل نفوذ - لوله جدار چاه به یک لوله خروجی وصل و بر لوله خروجی نیز شیر فلکه نصب شودتابتوان خروج آب را کنترل - باید تمهیداتی به کاربرد تا از پخش شدن آب در اطراف چاه و یا جاری شدن آن دراراضی. جاده‌ها. مناطق مسکونی. ساختمان‌ها و غیره حلوگیری شود. - در صورت امکان اطاقکی در سرجاه ساخته شود تا از دست زدن افراد غیر مسئول به شیر فلکه وبازکردن بی‌مورد آن جلوگیری شود. ۲-۴-۱-۳ دستورالعمل حفاظت از تجهیزات چاه آرتزین چاه آرتزین تجهیزات چندانی ندارد. جز اینکه باید آب خروجی تحت کنترل باشد. بنابراین لازم است لوله جدار چاه دارای در پوش بوده و لوله ای افقی به بدنه لوله جدار جوش داده شود و شیر فلکه ای نیز به این لوله نصب شود. چنانچه به منظور بهره‌برداری بیشتر درچاه آرتزین پمپ نصب شود. نحوه نگهداری آن و موتور مربوط مشابه با چاه ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۱-۳ چاه جمم‌کننده چاه جمع‌کننده " یا چاه فلمن " از دو بخش تشکیل شده است: - مخزن بتون آرمه استوانه ای شکل با قطر و ضخامت (دیواره و کف) زیاد که کاملاً آب بند بوده و حدود ۲۰ متر زیر سطح ایستابی احداث می‌شود. - تعدادی زهکش افقی که در جچند تراز از کف مخزن در جهات مختلف به صورت شعاعی حفاری شده و اسکرین (لوله‌های مشبک) در آنها نصب می‌شود. آب زیرزمینی از چاههای شعاعی به مخزن وارد و به کمک پمپاژ از آن ۱-۵-۱-۳ دستورالعمل حفاظت از چاه فلمن(درحین حفاری و بعد از آن) - اولین اقدام درمورد حفاری جاههای فلمن انتخاب محل حفاری است. اینگونه جاهها راباید در داخل آبرفت دانه درشت آبدار مانند حاشیه بستر رودخانه‌ها یا بستر قدیمی‌رودخانه و از این قبیل حفاری کرد. - دومین اقدام, انجام بررسیهای اکتشافی شامل حفاری چاه اکتشافی و پیزومترهای اطراف. آزمایش پمپاژ برای شناخت قدرت آبدهی مخزن. شعاع تأثیر و سایر خصوصیات هیدورلیکی آبخوان. انجام بررسیهای ژئوفیزیکی برای شناخت حدود و ابعاد هندسی آبخوان و نمونه‌برداری و آزمایش شیمیایی به منظور حصول اطمینان از کیفیت آب خواهد بود. - در صورت وجود شرایط مناسب و تأیید جوانب. اقدام به حفاری و احداث مخزن بتونی می‌شود. مخزن از روی هم قراردادن حلقه‌های بتونی مسلح با قطر زیاد (قطر داخلی ۳ متر. قطر خارجی ۴ متر. ضخامت دیواره ۰/۵ متر) ارتفاع ۱ متر که در محل چاه قالب‌ریزی شده است. ساخته می‌شود و هر حلفه بیش از ۱۶ تن وزن دارد. خاکبرداری به کمک بیل مکانیکی در داخل حلقه‌ها انجام می‌شود و براثر وزن زیاد به تدریج دیواره بتنی پایین می‌رود (برای آگاهی از جزییات کار به مراجع ذکر شده رجوع شود). پس از رسیدن به عمق نهایی. قسمت کف به ضخامت حدود ۱/۵ متر بتن ریزی می‌شود تا جلوی ورود آب از سمت کف گرفته شود. مهمترین موضوع دراحداث این مخزن دقت کافی در خاکبرداری است. به نحوی که بتون‌ها کاملاً قائم در زمین پایین روند. باید توجه داشت در یک مخزن با حفاری حدود ۲۴ متر قریب ۴۴۰ تن بتون مسلح ریخته می‌شود. - در هنگام بتون‌ریزی در حلقه‌هایی که در پایین‌ترین قسمت جاه قرار خواهند گرفت. در داخل دیواره. مجاری مخصوص حفر چاههای شعاعی پیش بینی و در هریک بوشن کار گذاشته می‌شود و با درپوش از داخل مخزن بسته می‌شود. پس از پایان کار احداث مخزن. دستگاه حفاری مخصوص درکف مخزن مستقر و اقدام به حفاری چاههای شعاعی کرده و پس از خاتمه هر چاه که دارای شیب خیلی کم رو به بالا است. لوله مشبک مناسب نصب [- 7۲ 2 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- و به بوشن نیز شیرفلکه بسته می‌شود تا بتوان جریان آب ورودی را کنترل کرد. موقعیت حفاریهای شعاعی و طول آنها با توجه به بررسیهای اکتشافی و مطالعات انجام شده تعیین می‌شود. پس از خاتمه عملیات حفاریهای شعاعی. دستگاه حفاری و متعلقات از چاه خارج و به شیرهای فلکه. میله‌های فلزی اتصال داده می‌شود تا بتوان از بالای چاه نسبت به باز و بسته کردن آنها اقدام کرد. برای بالا و پایین رفتن در چاه مخزنی. نردبانی فلزی در دیواره آن نصب می‌شود. سپس داخل مخزن کاملاً تمیز می‌شود. در حین باز کردن شیر فلکه‌ها به تدریج مواد دانه ریز از چاههای شعاعی خارج و به مخزن می‌ریزد که باید نسبت به تخلیه آنها اقدام کرد. با این عمل به تدریج کلیه رسوبات دانه ریز خارج و آب جاهها صاف خواهد شد. - پس از عملیات فوق یک یا چندین پمپ باتوجه به نیاز و قدرت آبدهی چاه نصب می‌شود. پمپ‌ها توربینی بوده و ممکن است الکتروپمپ شناور یا پمپ‌های شافت و غلاف دار باشند. - باتوجه به اینکه چاههای فلمن اغلب در بستر رودخانه‌ها احداث می‌شوند. خطر سیل‌گرفتگی و پرشدن. آنها راتهدید می‌کند. به همین لحاظ قبل از حفاری مخزن باید اقدام به احداث سیل بند یا آب برگردان بتنی. مطمئن کرد تا ایمنی کافی برای چاه فراهم شود. - معمولاً برروی دهانه چاه فلمن اطاقکی ساخته می‌شود و از داخل اطاقک. عملیات کنترل و بهره‌برداری از چاه انجام می‌شود و این اقدام ایمنی زیادی را در مورد چاه یا منصوبات فراهم می‌آورد و از خطرات جنبی جلوگیری می‌کند. - از آب چاههای فلمن اغلب برای آب شرب شهرها و مراکز مسکونی استفاده به عمل می‌آید و به لحاظ اینکه اینگونه جاهها در بسترهای شنی رودخانه‌ها احداث می‌شوند. احتمال آلوده‌بودن آنها به مواد آلی و میکروارگانیسمها زیاد است. بنابراین قبل از انتقال آب به شبکه مصرف باید نسبت به رفع آلودگی اقدامات لازم به عمل آورد. - آبدهی چاههای فلمن معمولاً پس از ۳ یا ۴ سال تقلیل پیدا می‌نماید و این امر عملاً به علت بسته شدن مجاری لوله‌های اسکرین و سیمانته شدن دانه‌های مجاور اسکرین است (جرم‌گرفتگی در اثر تقلیل فشار). در این صورت باید نسبت به خارج کردن اسکرین‌ها و حفاری مجدد چاههای افقی و نصب اسکرین جدید اقدام کرد. - خزه بستن بدنه داخلی مخزن چاه فلمن از مسائلی است که موجب اشکالاتی درامر بهره‌برداری و همچنین ایجاد تغییر در طعم آب می‌شود. برای مقابله با این مشکل داخل مخزن را کاشیکاری می‌کنند. در عین حال گاهی می‌توان نسبت به پاک کردن دیواره و درون چاه اقدام کرد. ۲-۵-۱-۳ دستورالمل حفاظت از تجهیزات چاه فلمن تجهیزاتی که در چاه فلمن به کار گرفته می‌شود. منحصر به پمپ‌هایی است که در چاه نصب می‌شوند که معمولاً از نوع برقی هستند. روش‌های نگهداری از این پمپ‌ها مشابه با مورد چاه عمیق است که شرح آن در بخش مربوط آورده شد. ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ضمناً اقدامات حفاظتی زیر در مورد تمام چاههای فوق‌الذکر باید رعایت شود: الف - درمورد چاه موقعیت چاه - موقعیت چاه باید به نحوی باشد که از خطر جریان آبهای سطحی مصون باشد. بدیهی است در صورت اجتناب ناپذیر بودن حفر چاه در این محلها باید سازه‌های مناسب برای محافظت از آب جاری و سیل ایجاد کرد. - محل جاهها تا حد امکان نسبت به اطراف بلند باشد و همیشه خشک نگاه داشته شود. - محل چاه درحریم جاده‌ها. راههای آهن. خطوط انتقال آب. برق. گاز. نفت و سایر ابنیه‌های دارای حریم نباشد. - محل چاهها در حریم منابع آب زیرزمینی دیگر (چاه‌ها. قنوات و چشمه‌ها) نباشد تا موجب ضرر و زیان به آبخوان و صاحبان حقابه‌ها نشود. - موقعیت چاهها در مجاورت چاههای جذبی. فاضلابها. گنداب روها. سیاه آبها و محل تخلیه زباله‌ها نباشد. - موقعیت چاه از لحاظ مالکیت. محدودیت ومشکل نداشته باشد. دهانه چاه - دهانه چاه ! باید دارای استحکام و پایداری باشد. به خصوص در چاههای لوله دار, لوله جدار کاملاً مهار و بلوک - دهانه چاه باید طوری محافظت شود که از نظر سقوط افراد. به خصوص کودکان. اشیاء. لوازم و حیوانات محفوظ باشد و امکانات استحفاظی نظیر دیواره‌سازی. دهانه‌سازی و بستن درب چاه. ایجاد محوطه محصور و کنترل - دیواره قسمت بالایی چاه بتون شود. به نحوی که از ورود آبهای سطحی و آبهای نفوذی به داخل چاه جلوگیری نماید. - دیواره چاه باید به حد کافی پایداری داشته باشد. در چاههای ریزشی به کمک دیواره‌سازی با نصب لوله جدار یا کول گذاری باید از ریزش آن جلوگیری کرد. - چاه نباید ماسه‌دهی داشته باشد. حفاری درلایه‌ها و طبقات دانه‌ریز باید توام با شن‌ریزی پشت لوله مشبک باشد و به کمک کمپرسور یا پمپ چاه شستشو داده شود تا آب صاف شود (استاندارد شماره ۱۰۱-الف طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور). - باید چاههای متروکه با مصالحی مثل رس. خاک یا بتون پر شود. این عمل نه تنها مانع آلوده شدن آبخوان می‌شود. بلکه از نظر جلوگیری از حوادث احتمالی مثل سقوط افراد موْثر بوده و نیز از حرکت آبهای نامطلوب از یک ۱- ۷/۵۱۱ 1۵ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- آبخوان به یک آبخوان دیگر جلوگیری می‌کند. در شرایط مناسب از این قبیل چاهها می‌توان به عنوان چاه مشاهده‌ای یا پیزومتر استفاده کرد. ب - در مورد تجهیزات و ساعات کارکرد آنها -‏ تجهیزاتی که در چاهها به کار گرفته می‌شود. باید سالم و بدون عیب و نقص باشد تا بهترین بازده را داشته باشند. - تجهیزات باید متناسب بایکدیگر (پمپ. موتور. سرتخلیه و اجزای دیگر) و متناسب با چاه وکمیت و کیفیت آب باشد. - در چاههای آبی که در داخل لایه‌های دارای آب خورنده یا رسوب گذار حفاری می‌شوند باید از تجهیزات خاص و مفاوم استفاده کرد. - به مجرد پیدا شدن عیب و نقص درهر یک از اجزای نصب شده باید از پمپاژ خودداری و نسبت به رفع نقص و تعویض قطعات معیوب اقدام کرد. - درمورد سرویس‌های پیش بینی شده. تنظیم و تعویض روغن موتور و جعبه دنده. روغن پمپ و تعویض فیلترها در موعدهای مفرر یا در موارد اضطراری اقدام کرد. - در مورد موتورها قبل از نهادن بار روی آنها (بار پمپ) و پس از باربرداری مدتی باید موتور بدون بار کارکند. - باید توجه داشت آب رادیاتور کافی باشد و یخ نزده باشد و جریان برقرار باشد. - باید از کارکرد موتور درساعات خیلی گرم روزهای تابستان خودداری کرد. - دستورالعمل‌های مربوط به موتور. پمپ و سایر تجهیزات رامورد توجه قرار داده و رعایت کامل شود. - به صورت ادواری نسبت به بازبینی تجهیزات توسط متخصصین فنی اقدام کرد. - یک نفر موتورچی آگاه و وظیفه شناس جهت اداره موتور پمپ. چاه و موتور خانه به کار گماشته و قبل از آن آموزشهای لازم توسط مراجع ذیصلاح برای وی تدارک دیده شود. - به صورت ادواری نسبت به اندازه‌گیری سطح آب درچاه آبدهی چاه میزان ماسه‌دهی. نمونه‌برداری و آزمایش شیمیایی آآب و همچنین اندازه‌گیری هدایت الکتریکی در فواصل زمانی کوتاهتر اقدام کرد. - از همه مهمتر برای نگهداری و بهره‌برداری بهینه از چاهها باید نسبت به آموزش نیروی انسانی ماهر اقدام شود. ۲-۳ قنات ۱-۲-۳ شرح مختصر قنات و انواع آن در روزگاران قدیم که استفاده از دستگاههای حفاری در حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق امکان نداشت. حفر قنات و ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- استفاده از آب آن در کشاورزی. شرب و بهداشت یکی از مهمترین روشهای تأمین آب بوده است به طوری که در حال حاضر نیز در بعضی از مناطق تنها روش تأمین آب است. که همراه با تعدادی چاه قائم به نام میله. در زمین حفر می‌شود تا آب زیرزمینی در آن روان شود و خودبه‌خود در سطح زمین ظاهر شود. مهمترین شرایط برای حفر قنات وجود آبخوان مناسب همراه با شیب مناسب سطح زمین و سطح ایستابی (گرادیان هیدرولیکی) است که باعث جریان پیوسته آب به طرف مظهر قنات می‌شود. شیب معمولی قنات یک در هزار است. در مسیر قنات. چاههای عمودی به فاصله معین حفر می‌شوند تا اولاً بتوان خاکهای کنده شده در داخل تونل قنات را بدون طی مسافت زیاد به خارج منتقل و در ضمن هوادهی و تعمیرات بعدی آن را امکان پذیر کرد. ثائیاً. وجود میله‌ها از نظر هدایت مسیر پیشکار قنات و رفت و آمد مقنی‌ها نیز مفید است. عمق میله‌های یک رشته قنات از مظهر به طرف مادرچاه افزوده می‌شود. فاصله میله‌های قنات معمولاً حدود ۳۰ متر و در بعضی مواقع به علت عبور از موانع طبیعی ممکن است تا ۲۰۰ متر هم برسد. برای آبگیری بیشتر. قسمت آبده برخی از قنوات دو یا جند شاخه احداث می‌شود. ابعاد مجرای عبور آب قنات حدود ۶۰۷۱۲۰ سانتیمتر و قطر میله‌های قنات حدود ۹۰ سانتیمتر است. مجرای قنات باتوجه به ساختمان زمین‌شناسی منطقه ممکن است بدون پوشش بوده ودیواره‌های آن ریزش نداشته باشد. ولی در نقاطی که زمین سست و ریزشی باشد. از مصالح سفالی که به‌شکل بیضی بوده و به آن کول می‌گویند برای پوشش استفاده می‌کنند. ممکن است این کول‌ها را از بتن نیز بسازند. به علاوه برای حفاظت و جلوگیری از ریزش میله‌های قنات آنها را با آجر و یا سنگ و سایر مصالح بنایی می‌سازند و مخصوصاً طوقه میله‌ها را بادقت بیشتری با ۲-۲-۳ دستورالعمل حفاظت از قنات لایروبی قنات جون معمولاً دیواره محرای قنات فاقد پوشش حفاظتی است. لذا با گذشت زمان دیواره‌ها ریزش کرده و کف محرای قنات را تاحدودی پر کرده ومانع عبور جریان آب می‌شود. از این‌نظر لایروبی قنوات همه‌ساله ضروری است. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- رفع ریزش مجرای قنات و احیاناً نصب پوشش محافظ. مجدداً قنات را به مسیر اصلی هدایت می‌کنند. در بعضی از قنوات به علت شیب زیاد زمین. در فواصل معین به کف قنات شکست مصنوعی می‌دهند. زیرا در صورتی که بخواهند کف قنات را یکنواخت ادامه دهند. عمق مادر چاه بسیار زیاد خواهد شد. شعاع تأثیر قنوات شعاع تأثیر قنات فاصله‌ای است در قسمت آبده آن بین سطح آب زیرزمینی و سطح آب در قنات که فروکش کرده است و این فاصله با توجه به خصوصیات زمین از طرف کارشناسان تعیین می‌شود. ضروری است در این فاصله که ۰ ۰ _ً 7 ۰ سس 7 ۱ به عنوان حریم قنات نامیده می‌شود. از حفر هرگونه منابع اب زیرزمینی شامل چاه و قنات جلوگیری به عمل اید . حداکثر آبدهی قنوات معمولا" در اواخر اسفندماه و اوایل فروردین مشاهده شده و پس از آن به تدریج با سرعتی یکنواخت کاهش می‌یابد و می‌توان نتیجه گیری کرد که ارتباط مستقیمی بین بارندگی و آبدهی قنوات وجود دارد. به‌طور کلی طول قنوات و طول قسمت آبده آنها با شیب زمین و شیب سطح آب زیرزمینی ارتباط معکوس دارد. با افزایش شیب زمین و سفره آب زیرزمینی طول قنات و قسمت آبده کمتر و برعکس هر جه شیب زمین کمتر باشد. طول قسمت آبده قنات بیشتر خواهد شد. اگر چند طبقه آیده نزدیک به یکدیگر و روی هم قرار گرفته باشند و بخواهیم از طبقات زیرین آب قنات را تأمین نماییم. در این صورت حفر میله‌های قنات از بالا به پایین در این طبقات پر آب ممّدور نخواهد بود و ضروری است حفر میله‌ها پس از ادامه کوره قنات از پایین به بالا انجام شود که این میله‌ها را دویل می‌نامند. عملیاتی که برای افزایش آبدهی. نگهداری. ترمیم و بازسازی قنوات صورت می‌گیرد. عبار تند از: - ادامه پیشکار در قنواتی که آبدهی آنهاکم شده و یا خشک شده‌اند. به منظور افزایش آبدهی. قسمت تر کار را افزایش می‌دهند و با توجه به اینکه عوامل اصلی موْئر در آبدهی قنات طول و عمق جریان آب است. لذا اضافه کردن طول قنات یکی از ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فاکتورهای اصلی است و به این منظور با امتداد کوره قنات از مادر چاه به داخل لایه آبدار در امتداد مسیر موجود - ترمیم و مرمت خارج کردن گل و لای و رسوبات جمع شده درکوره قنات را ترمیم گویند. عملیات ترمیم قنات همه ساله ضروری است و به منظور کاهش عمل لایروبی می‌توان از کول گذاری استفاده کرد. به علت عدم توافق صاحبان قنات. مسدود شدن بعضی از میله‌هاء پایین بودن راندمان کار به سبب استفاده از وسایل سنتی و قدیمی و پایین افتادن سطح آب زیرزمینی معمولاً ترمیم قنات با مشکلاتی همراه بوده. به طوری که در مورد بعضی از قنوات صرفه اقتصادی ندارد. - بغل بری در مجحاورت و به موازات قسمتی از کوره قنات که ریزش کرده باشد. کوره جدیدی کنده می‌شود که دو قسمت محکم کوره قنات را به یکدیگر ارتباط می‌دهد. این کوره احداث شده جدید بغل بر و عمل مربوط بغل‌بری نامیده می‌شود. - ته زنی, کف شکنی عملیات ته زنی یاکف شکنی عبارت است از عمیق تر کردن میله‌های قنوات و پایین بردن سر تاسری کف کوره برای دسترسی به سطح آب زیرزمینی که در طبقات پایین‌تر قرار دارد. بعضی مواقع به علت پایین افتادن سطح آب زیرزمینی دریک منطقه. تعدادی از قنوات خشک می‌شوند. به علاوه ممکن است کف کوره بعضی از قنوات دارای پستی و بلندیهای جزیی بوده و احتمالاً شیب کوره قنات زیادتر از حد مورد نیاز بوده و سطح ایستابی زیرکوره قنات قرار گیرد. در این موارد عملیات ته زنی که در بعضی مواقع سبب ایجاد کوره جدیدی زیرکوره فعلی می‌شود و به نام کف شکنی معروف بوده. ضرورت پیدا می‌کند. - بغل تراشی کندن جدار کوره واضافه کردن محیط تر شده را بغل تراشی می‌نامند و معمولاً زمانی که کوره قنات ظرفیت کافی برای عبور آب نداشته باشد و به علاوه مقنی جدار کوره قنات را به نحو مطلوب نکنده باشد. انجام این عمل ضروری خواهد بو د. ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- - رعایت شعاع تأثیر شعاع تأثیر قنات درهر یک ازدوطرف مسیر آن فاصله ای است از محور کوره آن تا نقطه ای که اثر بهره‌برداری از قنات بر سطح آب زیرزمینی درآن نقطه قابل اغماض باشد. به طوری که این فاصله در نزدیکی مادرچاه حداکثر و هر شعاع تأثیر قنات به عوامل مختلف بستگی دارد. که اهم آنهاعبار تنداز: «ساختمان زمین‌شناسی منطمه» «ضرایب هیدرودینامیک آبخوان» «میزان افت قابل اغماض سطح آب زیرزمینی» با در نظر گرفتن عوامل فوق حریم قنوات با یکدیگر متفاوت بوده و نمی‌توان عدد ثابتی برای آن بیان کرد و بر حسب شرایط منطقه ای با نظر کارشناس واجد شرایط تعیین می‌شود. از جمله علل و عواملی که سبب کم شدن آبدهی قنوات می‌شود. عدم رعایت حریم آنها و گسترش حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق در مجاورت نوات است. - تغذیه آب قنوات یکی از طرق افزایش آبدهی قنوات تغذیه مصنوعی طبقات آبداری است که قسمت آبده قنوات در آنهاحفرشده است. روشهای تغذیه شامل تغذیه سطحی و زیرزمینی است. در روشهای سطحی با ایجاد موانعی بر روی زمین سبب نگه داشتن آب بارندگی و پخش آن درسطح زمین می‌شوند که این آب به مرور به داخل زمین نفوذ کرده و به سطح آب زیرزمینی می‌رسد. از جمله این روشها عبارتنداز : «ایجاد واحداث آب بندهای مناسب درمسیلهای اطراف قنوات» و « توسعه پوشش خاکها به‌منظور جلوگیری از تبخیر آب». در روشهای تغذبه زیرزمینی. استفاده از میله جاههای متر وکه قنوات و هدایت سیلابها به‌داخل آنها معمول است. در این روشها جاههای دستی کم عمق که در انتهای این جاهها تعدادی کوره افقی احداث شده باشد. حفر می‌شوند و آبهای سطحی به داخل این چاهها هدایت می‌شوند. ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- - حفاظت قنوات از آبهای روان, سیلایها وشنها به منظور حفاظت قنوات از آبهای روان. سیلابها و شنها ضروری است سرمیله‌های قنوات با مصالح ساختمانی بسته شود. وزش بادهای شدید. تپه‌های ماسه ای را در بعضی از دشتها جابه جا می‌کند و در صورتی‌که دهانه میله‌های قنوات باز باشد. باعث پرشدن میله‌ها و بند آمدن آب قنوات می شود. معمولا برای جلوگیری از خطرات سیل. خاکی که از حفر کوره‌ها و میله‌های قنوات بیرون آورده می‌شود. به‌شکل پشته کند. - جلوگیری از هدررفتن آب در خشکه کارو هرنج قنوات از آب جاری شده در قنات دران نفوذ خواهد کرد. ممکن است چنین تصور شود که این میزان از نفوذ آب به آبهای زیرزمینی اضافه خواهد شد و در حقیقت از بین نخواهد رفت. اما از طرف دیگر مالکین و صاحبان قنوات با توجه به هزینه‌هایی که برای استحصال آب از قنوات متحمل می‌شوند. علاقمند هستند که آبی به عنوان نفوذ از دسترس آنها خارج نشود. بنابراین با استفاده از روشهای مختلف میزان تلفات آب را در کوره قنوات به حداقل کاهش می‌دهند. برای اینکه محیط تر شده درکوره قنات به حداقل برسد سطح مقطع کوره را نیم‌دایره در نظر می‌گیرند. زیرا در این مقطع محیط تر شده نسبت به مقاطع دیگر کمتر است. به علاوه انتخاب سطح مقطع نیمدایره برای کف قنات سبب افزایش سرعت آب می‌شود. اضافه کردن سرعت جریان آب با افزایش شیب کوره قنات سبب کاهش تلفات آب در خشکه کار می‌شود. ولی ممکن است این کار موجب فرسایش و شسته شدن کف کوره قنات شود. بنابراین با کسب اطلاعات لازم درمورد مقاومت کف قنات در مقابل فرسایش می‌توان شیب مورد نیاز کف کوره در خشکه کار را که معمولاً از ۰/۵ درهزار تا چند درهزار تغییر می‌کند. انتخاب کرد. البته به‌علت اینکه آبهای زیرزمینی غالباً دارای بی‌کربنات کلسیم محلولند. در قسمت خشکه کار به‌علت تماس آب با هوا قسمتی از 2خارج می‌شود و پوشش نازکی از کربنات کلسیم در کف و دیواره مجرا می‌سازد که مانع نفوذ بیشتر آب در خشکه کار می‌شود. در زمان لایروبی قنات باید سعی کرد که این -------- صفحهٔ بعد -------- در طراحی و احداث قنوات باید سعی کرد مظهر در محلی انتخاب شود که حتی‌الامکان خشکه کار کمترین طول ممکن را داشته باشد. از طرف دیگر کم‌کردن طول خشکه کار باعث کاهش شیب قنوات شده و در نتیجه سبب کاهش سرعت جریان آب و افزایش رسوب مواد معلق و بالاخره عدم نفوذ آب می‌شود. لذا درنظر گرفتن کلیه عوامل مختلف در احداث و بهره‌برداری قنوات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. کف کوره قنوات را می‌توان با روشهای مصنوعی نیز در قسمت خشکه کار آب بندی کرد. پوشش کف کوره درقسمت خشکه کار بااستفاده از خاک رس و بنتونیت : استفاده از خاک رس به منظور آب بندی و کاهش تلفات آب در قنوات از قدیم مرسوم بوده است به علاوه از بنتونیت نیز برای آب‌بندی کف انهار استفاده شده است. معمولاً خاک رس و یا بنتونیت را در آب به صورت کلوییدی درآورده و سپس محلول کلوییدی به دست آمده را توسط لوله‌های پلاستیکی در نخستین میله حد فاصل خشکه کار و ترکار قنات به آرامی اضافه می‌کنند. برای اینکه ذرات کلوییدی فرصت بیشتری برای ته‌نشین و رسوب و نفوذ در خلل و فرج کف کوره را داشته باشند. با توجه به شیب کف قنات درفواصل مناسب مثلاً هر چند صدمتر موانعی در مسیر آب ایجاد می‌کنند. ممکن است با استفاده از رسهای موجود در ترکار کف قنوات و انتقال آن به طرف خشکه کار از نفوذپذیری کف کوره کاست. زیرا به همان اندازه که کم کردن نفوذپذیری کوره قنوات در خشکه کار ضرورت دارد. وجود رسوب رسها در قسمت ترکار باعث کم شدن آبدهی قنوات می‌شود. به منظور جلوگیری از نفوذ و تبخیر آب در هرنج ضروری است آب قنات راتوسط لوله‌های سیمانی و یا لوله‌های فولادی ازمظهر به محل مصرف آب هدایت نمود. ضمناً می‌توان به منظور کاهش تلفات نفوذ آب از انهار سیمانی نیز استفاده کرد. به منظور استفاده بهداشتی از آب قنوات ضروری است با رعایت ضوابط و مقررات . از آلودگی آب آنها جلوگیری کرد. زیرا در بعضی از مناطق این آلودگیها ناشی از داخل شدن فاضلاب کار خانجات یامنازل در آب این قنوات است. لذا ضروری است به منظور جلوگیری از آلودگی آب قنوات و با رعایت مسائل زیست محیطی اقدامات لازم انجام ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۹-۳ دستورالعمل حفاظطت از تجهیز ات فنات معمولاً قنوات تحهیزات بهره‌برداری ندارند. ولی ممکن است در مظهر. مادر چاه و با در یکی از میله‌های آن با نصب پمپ و موتور و لوله کشی مربوط. آب قنات را به محل استفاده هدایت کنند که در این صورت با توجه به منصوبات نصب شده نگهداری و سرویس آنها ضروری خواهد بود. ۳-۳ چشمه جشمه محلی است که آب زیرزمینی به طور طبیعی از سنگ یا خاک در سطح زمین یا در داخل آب سطحی حریان ۱-۳-۳ دستورالعمل حفاظت از جشمه چشمه‌ها به ویژه در مناطق روستایی در تأمین آب شرب و بهداشت اهالی اهمیت به سزایی دارند. چشمه‌ها نه تنها در تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی ساکنان روستاها. بلکه در تأمین آب برخی از شهرها نیز در فلات ایران دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای هستند و آب بعضی از رودخانه‌های فصلی و دائمی از این چشمه‌ها تأمین می‌شود. در بعضی از مناطق کویری نیز چشمه آب شیرین وجود دارد که هر چند ممکن است از نظر آبدهی زیاد نباشد. ولی چون تنها منبع آب شیرین در این مناطق است. حائز اهمیت است. مهمترین مسئله در نظارت بربهره‌برداری از آب چشمه‌ها نظارت از بعد فیزیکی و شیمیایی بر آنها است. از نظر فیزیکی چون آب چشمه‌ها از طریق لوله‌کشی برای مصارف شرب و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرد. لذا در مواقع بارندگی شدید و جاری شدن سیلابهای ناگهانی ممکن است لوله‌ کشی در معرض خطر قرار گیرد. به طوری که ممکن است آب لوله کشی تا بازسازی و مرمت این تأسیسات برای مدت طولانی قطع شود. بنابراین از نظر فیزیکی و طراحی لوله کشی برای تأمین آب از جشمه‌ها باید اصول فنی رعایت شود. از نظر شیمیایی علاوه بر مسئله شوری و سختی. مسئله آلودگی میکروبی یا بیولوژیکی آب چشمه‌ها سبب افت کیفی آنها و یا اصولاً باعث عدم استفاده و یا استفاده توام با مسائل و نار احتیهای گوناگون می‌شود. متاسفانه در بسیاری از ناط توجهی به این مسائل ندارند و آب آلوده را مصرف می‌کنند. لذا مسائل بسیاری را برای خود و جامعه به وجود ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- با توحه به مطالب فوق ضروری است در استفاده از آب جشمه‌ها نظارت مستمر توسط مقامات مسئول به عمل آید و آبدهی جشمه باید به طور ادواری اندازه‌گیری شده و کیفیت و کمیت آب آن تحت کنترل باشد. ۲-۳-۳ دستورالعمل حفاظت از تأسیسات چشمه چشمه‌ها معمولاً دار ای تجهیزات بهره‌برداری نیستند و لذا موارد زیر را از نظر حفاظت کیفی از آب چشمه می‌توان یادآوری کرد: -‏ حوضچه بهره‌برداری از آب چشمه باید با بتون ساخته شده. از شنا و آب تنی در آن خودداری شود و از لحاظ ایمنی دور آن حصارکشی شود. - در طراحی و اجرای لوله کشی از چشمه تا محل مصرف اصول فنی رعایت شود. - اگر احیاناً برای استفاده از آب چشمه در ارتفاعات بالاتر از مظهر چشمه از موتور پمپ استفاده می‌شود. نسبت به حفاظت موتور پمپ و بازدید مرتب و ادواری آن اقدام شود. - در بعضی از مناطق چشمه‌های معدنی مورد استفاده بهداشتی. شرب و استحمام قرار می‌گیرند. ضروری است این چشمه‌ها از نظر آلودگی حفاظت شوند. در صورتی که برای بهره‌برداری یا انتقال آب این چشمه‌ها تجهیزاتی نصب شده باشد. از آنجا که آب چشمه‌ها دارای املاح شیمیایی واحتمالاً خورنده است. باید در انتخاب تجهیزات مذکور توجه و دقت لازم معمول شود. ۴- توصیه‌های مدبریتی استراتژی و سیاست مدیریت بهره‌برداری وحفاظت ازمنابع اب زیرزمینی باید بر پایه این موضوع که همیشه جلوگیری از تخریب کمی و کیفی آب زیرزمینی کم هزینه تر از جایگزینی آن است. استوار باشد. حفاظت از آب زیرزمینی وتجهیزات بهره‌برداری از آن یک فرایند ساده و مجرد نیست. بلکه برنامه‌ای چند بعدی و طولانی مدت است که باید به صورت یک بخش تفکیک ناپذیر در پروژه‌های آبی (پروژه‌های توسعه آب و نیرو پروژه‌های صنعتی. کشاورزی و شهری) جهت نیل به اهداف زیست محیطی و توسعه اقتصادی - اجتماعی پایدار مدنظر قرارگیرد. استراتژی حفاظت از آب زیرزمینی باید با حفاظت از دیگر اجزای محیط زیست که بر روی جرخه هیدرولوژی موثرند. نظیر طرحهای آمایش و استفاده از زمین و توسعه منابع طبیعی دیگر. هماهنگ شود تا موجب توسعه بهتر و ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- عقلایی تر منابع شود. باید تلاش و تدابیر ویژه‌ای برای اطمینان از اینکه آیا ارگانها و سازمانهای مسئول آب به وظایف مدیریتی خود برای حفظ و حراست منابع آب زیرزمینی عمل می‌کنند. به عمل آید و اطمینان حاصل شود که اطلاعات آنها درمورد وضعیت منابع و قوانین و اهمیت حفاظت از این منابع بهنگام و به روز است. باتوجه به مطالبی که قبلاً مورد بحث و بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت. به منظور مدیریت و حفاظت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی و تجهیزات بهره‌برداری از این منابع پیشنهادات زیر توصیه می‌شود: - ارگانهای مسئول آب به طور مستمر. قاطع و عملی بر حفاظت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی نظارت داشته باشند. آبخوانها را در مقابل منابع آلوده‌کننده حمایت کرده و باکنترل بهره‌برداری ازاین منابع از تهی شدن ومالاً خشک شدن این منابع جلوگیری کنند. - ارگانهای مسئول برای مناطق بحرانی اولویت قائل شده و دراین مناطق با اعمال روشهای تغذیه مصنوعی از پایین افتادن سطح آب آبخوان و یا تهی شدن منبع جلوگیری کنند. - وزارت نیرو به عنوان متولی آب کشور با هماهنگی و کمک سایر ارگانها ترتیبی اتخاذ کند تا تجهیزات مورد نیاز برای بهره‌برداری بهینه از منابع آب زیرزمینی نظیر کنتور حجمی. لوله چاه. موتور. پمپ وهمچنین مواد ضد عفونی کننده به سهولت دردسترس مصرف کننده قرار گیرد. - سازمانهای آب منطقه‌ای و شرکتهای آب و فاضلاب باید با بازدیدهای ادواری از نحوه کنترل و نظارت تأسیسات. نظارت و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی به عمل آورده و برای نگهداری از تأسیسات مربوط اقدام کنند. - حوزه ستادی امور آب و فاضلاب شهری باید ضمن نظارت مستمر برکار شرکتهای تابع خود رهنمودهای لازم در برای بهره‌گیری از تکنولوژی‌های جدید برای جلوگیری از آلودگی آبهای زیرزمینی و استفاده مجدد از پسابها ارائه کند. -‏ وزارت نیرو باید علاوه بر اتخاذ تدابیر لازم برای جلوگیری از خسارات کمی و کیفی به آبخوانها برای حفاظت از چاهها و قنوات و چشمه‌ها دستورالعمل‌های لازم را تهیه و در اختیار مصرف کنندگان قرار دهد و سازمانهای آب منطقه ای و شرکتهای آب و فاضلاب بر حسن انجام آنها نظارت مستمر کنند. - چون علوم و فنون آب و همچنین اعمال مدیریت. حفاظت ونظارت برمنابع آب زیرزمینی روز به روز درحال پیشرفت است. لذا به منظور به‌هنگام نگهداشتن دانش کارشناسان و تکنیسین‌های امور آب لازم است به آموزش و تربیت و تأمین نیروی انسانی متخصص توجه لازم مبذول شود. - لازم است ارگانهای اجرایی با همکاری و هماهنگی با رسانه‌های خبری وگروهی اهمیت آب زیرزمینی و محیط زیست را به آگاهی عموم برسانند وضمن آموزش جامعه از طرق مختلف آنها رابه استفاده بهینه از آب و صرفه‌جویی درمصرف آن وحفاظت در مقابل آلودگی تشویق و ترغیب کنند. تجهیزات و تأسیسات بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی به ویژه چاهها باید از مناسب‌ترین و مرغوب‌ترین نوع انتخاب شوند تا هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری به حداقل تقلیل یاید. -------- صفحهٔ بعد -------- استفاده از بروشورها. کتابچه‌ها. اسلاید. رادیو و تلویزیون. روزنامه و نظایر آن می‌تواند در افزایش تأثیر توصیه‌ها و اجرای صحیح قوانین و مقررات مفید واقع شود. در بسیاری از مناطق برپایی نمایشگاههایی برای آگاه کردن مردم به موقعیت‌های محیطی و منطقه‌ای و لزوم حفاظت از منابع آب زیرزمینی با به کارگرفتن پوسترء ویدیو و بهترین نتایج حاصل از ایجاد ارتباط با عامه و فهم بیشتر از اهمیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی. زمانی حاصل می‌شود که مردم دید روشنی از دلایل اقدامات حفاظت ازاین منابع داشته باشند. به خصوص باید بدانند که نادیده گرفتن قوانین و مقررات. مسائل نامطلوب و غیر منتظره ایجاد می‌کند. اهمیت حفاظت ازمحیط به خصوص حفاظت از منابع آب زیرزمینی باید از سن کودکی به مردم آموخته شود و این به آن معنی است که معرفی عوامل حفاظت از محیط و به خصوص حفاظت از منابع آب زیرزمینی باید از برنامه درسی تحصیلات دوره ابتدایی آغاز ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 0 ۳۳۶0۷۱۱۲ 512۳۱۴[ ۵۲۷ 0۲ ۸1۱15۱۲۶۷ - 0۲۵31221100 800001 200 21۱۵0 40 0۸۸1۲۲) ۵۶] 031061196 که ۳۳۵۲۲۲10۵ 2[1 40 3650۳۵۶ 216۳ 0۵-۷۷ 0۳) 5 ۳:۲[01121100 ٍ 2 :10 5 1601012 ۱۵۲ راساعا ۱۳۴ ا۵ 0۲۱۵ 5 ۵00 ۵(۲5)]ا۸ [۵ع 160۳ ان اشعنظ 1 ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۰ ۰ ۰ ۰ نو یا اوت ونک نهج اونو و هشت از 1 ۵ و ی نی وه با هم ی او و و هر و و دون رو تون بر ی ی ی وا رور در مه وس او اس ار 2 ها سس ان را نر ی یخ اد و و یا دا و [ کب هپس اد دا از کی ی را ها اد کت را ی اب ین و و ره تون اهوم مر مه و ی و و ی ی مک یخ بر ودر و مو نا هک دی را تی ناب و ی یا و را درد سم 4 واه رک هم در رس کی 1 ۶ یه نو یهد ی داد طود خسن مج ی و رو ار و ۹ وک ده ور نوا نا و هد ور ی مود 3 ان 7 وی 9و مام مک ری ۳ و یم رح کت ان 2 1۵ ۸ یهد و ان هن خر را ات 0 بو با مرچ ین بکرم ی نک کر و وی ی 5 راون ی رود رپ ی خرد در میر ۵راه ناو ون اواخر را 3 1 ب7 گو گر رب ماو ی وم او مه ای هار ی عموج وس می ه ساز هه جر : - ۰ -‌ ۱ ۰ مرکزمدارک اقتصادی - ٍ ۱ ۱ : ٍ | ۹ ۱ ٍ 4 : ۱ 1 ۱ ۰ ۱ ۱ ۱ ٍ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ . ۱ ۱ 1 ۳ و در از زر با ی 2 5 1 دا و ی زوس مان ید و : و 2 أ و شا هد رود ی 1 ی ی هه ی و ۱۲ ۹ کر و مرو و هه ی و 1 ا و کر ری و ی و ۳ کی ری ور یی ی و و 5 و کش ار مر ون ی لت رو 0 ان وه ها هیده ارچ ها ز تام : نم ند م0 8 ی 4 و ون کب هه رت ی اد نا مس ی ور و ی ی 0 و ی ی لا : ان 1 ی ی یر و 2 و ما بو ی ان و 9 رو زن 1 2 2 سس ماس سم سس 1 8 ۹ زج 1 ۱ ۱ ای