فنی و زیربنایی پژوهشگاه نیرو

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور آیین نامه روشنایی راه ها ضابطه شماره 416 - 088 : آخرین ویرایش 11 - 80 - 1681 معاونت تولیدی ، فنی و زیربنایی پژوهشگاه نیرو امور نظام فنی و اجرایی ، مشاورین و پیمانکاران گروه برنامه ریزی و بهره برداری سیستم های قدرت 1042 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 0و -------- صفحهٔ بعد -------- دستگاه های اجرایی،مهندسان مشاور و پیمانکاران به بخشنامه 1402/724633 : ﺷﻤﺎره : تاریخ1402/12/28 :موضوع آیین نامه روشنایی راه ها صفحه1 از1 :ش ش6920294 سازمان ربانهم و بودهج کشور ریاست جمهوری رئیس ساز مان به استناد ماده ( 34) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور، ما ده (23) قانون برنامه و بودجه و تبصره (2 ) ( ماده4 « )نظام فنی و اجرایی یکپارچه کشور » موضوع مصوبه شماره 25254/ت57697 هـ مورخ08 / 03 / 1400 ،هیات محترم وزیران به پیوست « آیین نامه رو شنایی ر اه » ها با شماره ضابطه 614 - 800 ،به صورت الزم االجرا ابالغ می شود. از تاریخ 1 0/ 01 /3 140 برای همه قراردادهایی که از م حل وجوه عمومی یا به صورت مشارکت عمومی و خصوصی منعقد می وند ش اجرای مفاد این دستورالعمل الزامی است. برای قراردادهایی که بعد از تاریخ 01 / 01 / 1403 منعق د می شوند ، بخشنامه شماره 18629 / 92 مورخ 5 0/3 0/ 1392 د فاق اعتبار است. امور نظام فنی اجرایی، مشاوران و پیمانکاران دریا فت کننده نظرات و پیشنهادات اصالحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصالحات الزم را اعالم خواهد کرد. داود منظور -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مدارک فنی خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی، مشاورین و پیمانکاران معاونت فنی، امور زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه ک با ، شور استفاده نظر از کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه کرده برای را آن و استفاده به جامعه مهندسی کش ور عرضه نموده است با . وجود تالش فراوان، این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط ی ها مفهومی، فنی، ابهام، ایهام و اشکاالت موضو عی نیست . این از از رو، شما خوانند ه گرام صم ی یمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی ، مراتب به را صورت گز زیر ارش فرمایید: 1 - در سامانه مدیریت دانش اسناد فنی و اجرایی (سما) ثبت :نام فرماییدsama. 2 - پس از ورود به سامانه سما و برای تماس احتمالی، نشانی خود را در بخش پر وفایل کاربردی تکمیل .فرمایید 3 - .به بخش نظرخواهی این ضابطه مراجعه فرمایید 0 - شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص .کنید 5 - ایراد مورد نظر را به صورت خالصه بیان دارید. 6 - در صورت امکان متن اصالح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی دقت به را مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت . پیشاپیش از همکاری دقت و نظر جنابعالی قدردانی می . شود نشانی برای مکاتبه : ،تهران میدان ،بهارستان خیابان صفی علی،شاه مرکز تلفن77233 ، سازمان برنامه و بودجه، امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران Email: web: -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشگفتار ( سازمان برنامه و بودجه کشور به عنوان متولی توسعه پایدار کشور و نظام فنی و اجرایی یکپارچه، به استناد ماده27 ) ( قانون برنامه و بودجه و ماده73) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه و آیین نامه و سند اجرایی آن، با کمک دستگاه های اجرایی و توان متخ ص صان دان شگاهی و حرفه ای ک شور، به تهیه و ابالغ ضوابط و مقررات و م ستندات الزم در این حوزه می پردازد. استفاده از ضوابط و مع ار ی ها در مراحل پ یدا ی ش، مطالعه (مطالعات ام ک انسنج ی )، طراح ی ی (پا ه و تفص یلی )، اجرا، راه انداز ی و تحو ی ل و بهره بردار ی طرح ی ها عمران ی به لحاظ فن ی و اقتصاد ی ،یف کی ت طراح ی و اجرا (عمر مف ی د) و هز نه ی ی ها بهره بردار ی از اهم ی یا ژه ی ت و برخوردار است. ی تدو ی ن ا ن ضوابط و مع ار ی ها مستلزم انجام پژوهش ها ی ی علم و تخصص ی به دست ن ی رو ی انسان ی متخصص و ک ارآمد و در راستا ی سی است ها و برنامه ها ی باال دست ی و اولو تی .دار است البته ا ی ن نک ته ن ی ز حائز اهم ی ت است ک ی نتا ه ج حاصل از پژوهش ها ی ی علم و تخصص ی ی با د بلندمدت و فراگ ی ر باشد تا ام ک ان انتقال و ک سب تجربه فراهم و موجب تقو ی ت و تعال ی شاخص ی ها توسعه گردد. ضابطه حاضر با عنوان آیین " نامه روشنایی راه " ها توسط پژوهشگاه نیرو مورد بازنویسی، تجدیدنظر و تکمیل قرار گرفته و در راستای اهداف یاد شده تهیه و تدوین و به روز شده است. تدوین این ضابطه با مدیریت شرکت مه ندسین مشاور راه یاب ملل و هدایت و راهبری امور نظام فنی و اجرایی، مشاوران و پیمانکاران انجام گرفته است . الزم به ذکر است که این ضا بطه جایگزین نشریه شماره 433 با عنوان " مشخصات فنی عمومی و اجرایی روشنایی راه می " ها باشد که در سال 3732 با همکاری پژوهشگاه نیرو ت هیه شده است. این نشریه مشتمل بر شانزده فصل می باشد. فصل اول به تعاریف و اصطالحات، فصل دوم به ضوابط عمومی طراحی روشنایی، فصل سوم به پوشش سطح راه و تاثیر آن بر روشنایی، فصل چهارم به شرایط و الزامات تامین روشنایی ر اه، فصل پنجم به روشنایی تونل ها ، فصل ششم به توصیه های عمومی ایمنی و نگه د اری سیستم روشنایی راه ها و فصل هفتم به دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها اختصاص دارد. در فصل های هشتم تا شانزدهم به ترتیب به مشخصات فنی تجهیزات مورد استفاده در روشنایی راه ها، اندازه گیری نوری المپ و چراغ، سیستم توزیع و ب رق رسانی به شبکه، آلودگی نوری، روشنایی بخش های خاص راه، روشنایی تابلوهای هوایی راه، سیستم های روشنایی راه با انرژی خورشیدی ، کنترل روشنایی راه ها و بازیافت المپ های حاوی جیوه و LED پرداخته می .شود در پایان نیز منابع و مراجع مورد استفاده در ضابطه معرفی شده ا.ست سید مهدی نیازی معاون تولیدی، فنی و زیربنایی 1402 -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «آیین‌نامه روشنایی راه‌ها» [ضابطه شماره ۸۰۰-۶۱۴] مدبر طرح : مهندسین مشاور راه باب ملل برهان رستمی مهندس عمران ربابه قدیری مهندس عمران لیلا زارعیان جهرمی کارشناس آرشد برق- مخابرات امید شاه‌حسینی کارشناس ارشد برق- قدرت نسیم اکبری کفشگری کارشناس آرشد برق- قدرت اعضای گروه تایید کننده: لیلا زارعیان جهرمی مهندسین مشاور راه‌یاب ملل کارشناس ارشد برق- مخابرات اعضای گروه هدایت و راهبری: سازمان برنامه و بودجه علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی» مشاوران و پیمانکاران علیرضا فخر رحیمی کارشناس آمور نظام فنی و اجرایی. مشاوران و پیمانکاران سجاد حیدری حسنکلو کارشناس آمور نظام فنی و اجرایی. مشاوران و پیمانکاران -------- صفحهٔ بعد -------- پیشگفتار ویرایش 2931 در اجرای ماده32 قانون برنامه و بودجه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشوور (مصووبه او اره 93224/ت22943 هووووو مور 32 /9/ 5231 )هیاُت محترم وزیران و به منظور تع یم اسووتانراردهای عوونعق برا و ایهاد ه اهن ی و ی کنواختی در طراحی و اجرای پروژه های مر ب وط به تولیر، انتقال و توزیع نیروی برا، معاونق برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس ج هور (معاونق نظارت راهبردی- دفتر نظام فنی) با ه کاری وزارت نیرو (دفتر استانراردهای فنی، مهنرسی، اجت اعی و زی سق محیطی) اقرام به تهیه مه وعه ک املی از استانراردهای مورد لزوم ن وده اسق. نشریه حاضر با عنوان « مشخصات فنی ع ومی و اجرایی روانایی راه » اه نشریه ای اسق که مورد بازنوبسی،تهریر نظر و تک ی ل قرار گرفته و در راسوتای اهرای یاد اوره تهیه و تروی و به هن ام اوره اسوق. ای نشوریه جای زی نشوریه او اره541 با عنوان " م شخ صات فنی ع ومی و اجرایی رو انایی راههای اهری " ا سق که در سال 5234 با ه کاری سازمان توانیر،معاونق تحقیقات و تکنولوژی،دفتر اسووتانراردها،در دفتر امور فنی و تروی معیارها(وقق)تهیه و اب گ گردیر. قرارداد تهیه نشووریه مزبور با مرکز تحقیقات نیرو(وقق) بود ه و توسط آقای مهنرس داود ج لی با ه کاری آقایان مهنرسی علی عرایان و فر امینی انهام گردیر و از دفتر امور فنی و تروی معیارها آقای مهنرس پرویز سیراح ری به عنوان کاراناس مسوول پروژه، ه اهن ی طرح با اهرای دفتر و ویراستاری آن را به عهره دااته انر. در تهریر نظ ر ای نشریه ع وه بر به روز آوری ضوابط،معیارها واستانراردهای راههای درون اهری،مبحث مکان یابی روانایی در راههای برون اهری نیز افزوده اره اسق. نورپردازی مطلوب و در حر نیاز در کلیه راه ها ض جلوگیری از هزینه های اضوافی و مصوری بی رویه انرژی، نه تنها از نظر ترد د روان و ای وسوایل نقلیه، آمر و اور افراد پیاده و زیبایی و جتابیق محیط اه یق دارد، بلکه از جنبه کاهش جرائم و بزهکاری ها نیز حائز ارزش و درخور توجه ا سق. در طراحی سی ستم رو انایی کل یه معابر ، طبقه بنری راه ها و خیابان ها با توجه به ویژگی ها و نقش آن ها ، تعیی می زان نور الزم، انتخاب نوع چراگ ها براساس توزیع ن ور مورد نیاز، تعیی ارتفاع ن صب چراگ ها و م شخص ن ودن آرایش و فوا عل ن صب پایه ها، از ج له مواردی ا سق که بایر مورد عنایق و توجه قرار گیرد. ای نشوریه دربرگیرنره مشوخصوات، ضووابط و دسوتورالع ل های فنی الزم در زمینه طرا حی، انرازه گیری و اجرای سویسوتم های رواوونایی انواع مختلر راه ها براسوواس طبقه بنری آنها و مطابقق با اسووتانرارد رواوونایی می بااوور. ای مه وعه ه ینی ع وه ب ر دستورالع ل مکان یابی روانایی در راه های برون اهری، طراحی و انرازه گیری روانایی میادی ، تقاطع های ه سطح و غی ره س طح، پل های ویژه عبور و سایل نقلیه و عابری ، راه های مرتفع، تونل ها و زیرگترها، راه های مهاور محل های خاص و ه ینی جلوگیری از آلودگی نوری ناای از سیستم های روانایی معابر را نیز دربر می گیرد. در ای نشریه ع وه بر ضوابط طراحی و انرازه گیر ی روانایی راه ها، م شخ صات فنی و ا ستانرارد تههیزات مورد ا ستفاده در چراگ ها و انواع پایه ها و ه ینی روش ن صب تیرها، سی ستم توزیع و برا رسانی به ابکه روانایی معابر ، ضوابط ای نی و دستو رالع ل های ن هراری سیستم روانایی و نیز دستورالع ل ه ای انرازه گیری نوری المپ و چراگ و مشخصات فنی دست اه های انرازه گیری مربوطه ارائه اره اسق. معاونق نظارت راهبردی به ای وسیله از پژوهش اه نیرو(پژوهشکره برا) که مسوولیق قرارداد انهام ای پروژه را به عهره دااته -------- صفحهٔ بعد -------- اسق وه ینی ت امی افرادی که د ر تهیه و تروی و پیشبرد ای نشریه اهت ام ورزیره انر،جناب آقای مهنرس غ محسی ح زه مصطفوی،کاراناسان امور نظام فنی ونیز نهادها،وزارت خانه ها،وارکق های مهنرسی مشاور که با اظهارنظرهای سازنره خود ای معاونق را در ج ه ق غنا بخ شوویرن به آن یاری ن وده انر سووساسوو ز اری و قرردانی ن وده و توفیق روزافزون آنان را از درگاه ایزد یکتا آرزومنر اسق. معاون نظارت راهبردی بهار2931 -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای ترهیه کننده: این مجموعه در پژوهشگاه نیرو (پژوهشکده برق) توسط افراد زیر تهیه شده است: - داود جلالی رییس پژوهشکده برق و قایّم مقام معاون پژوهشی - نیکی مسلمی مدیر گروه مطالعات در تهیه این مجموعه. نفرات زیر نیز با تهیه‌کنندگان آن همکاری داشته‌اند: - اعظم جلالوندی کارشناس زبان انگلیسی - محمد حیدری‌زاده کارشناس ارشد مهندسی برق - طاهره رستمی کارشناس ارشد مهندسی برق - طاهره عبدالرزاق زاده کارشناس ارشد مهندسی برق - محمدعلی عباسی کارشناس ارشد مهندسی برق - امیررضا قلی‌زاده کارشناس ارشد مهندسی برق - میلاد مقسم حمیدی کارشناس ارشد مهندسی برق داور: هاشم علیپور دکترای روشنایی اعضای کنترل کننده: وزارت نیرو سید محمد صادق زاده» رضا عفت نژاد و عباس محمد صالحیان وزارت راه و شهرسازری-اداره ایمنی راه و حریم: مهران قربانی» سید احمد هاشمیان» علی علیزاده و حسین اعلمی میلانی هدایت و راهبری پروژه: علیرضا توتونجی معاون امور نظام فنی پرویز سیداحمدی کارشناس عالی امور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور آبین‌نامه روشنایی راه‌ها بخش مقر رات آخرین وبرایش : ۱۴۰۲-۰۷-۱۲ معاونت تولیدی, فنی و زیربنایی پژوهشگاه نیرو امور نظام فنی و اجرایی, مشاورین و پیمانکاران گروه برنامه‌ریزی و بهره‌برداری سیستم‌های قدرت اد دنم اد ۱۳۰۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه روشنایی راه ها- بخش مقرره 12 / 40 / 1042 1 نکات طراحی روشنای ی - روشنایی پیوسته، کامل و جزئی تبادل ها زمانی توجیه می شود که مزایای کافی مانند رفاه، ایمنی، حفظ نظم و آرامش، ارتقای عمومی جامعه و روابط اجتماعی، را در پی داشته باش ند. - در جایی که روشنایی پیوسته برای آزاد راه وجود دارد، در تبادل ها باید روشنایی کامل تامین گ.ردد - زمانی که باید روشنایی پیوسته برای آزاد راه تامین گردد ولی در ابتدا نصب نشده است، در صورت وجود شرایط CFL-1 وCFL-2 برای روشنایی پیوسته آزادراه ، روشنایی جزئی برای تبادل ها ضروری می.باشد ،این شرایط شامل مواردPIL-1 وPIL-2 برای روشنایی جزئی تبادل ها ی نم.گردد - زمانی که باید روشنایی کامل برای تبادل تامین گردد، ولی در ابتدا به صورت کامل نصب نشده است، یک سیستم روشنایی جزئی که تعداد واحدهای روشنایی آن از حالت عادی بیشتر است، ضروری می.باشد - روشنایی پایانه،های رابط زمانی که طراحی به جزیره ترافیکی مرتفع یا جر یان بندی جزیره ترافیکی نیاز دار د یا در جایی که فاصله دید کم است، صرف.نظر از حجم ترافیک ضروری است - تامین روشنایی در پل های طوالنی شهری و حومه شهر، حتی اگر راه ،های دو طرف پل فاقد روشنایی باشند مطلوب است. در پل های بدون شانه راه کامل، روشنایی، ایمنی و کار کرد پل را بهبود می بخشد. زمانی که پل ها دارای پیاده رو هستند، روشنایی برای ایمنی عابرین پیاده ضروری می.باشد - در آزادراه های دارای روشنایی پیوسته و تبادل های دارای روشنایی، سطح روشنایی پل ها و باال گذرها بای د برابر ،با سطح روشنایی راه .در نظر گرفته شود - سطوح روشنایی در تقاطع ها در ناحیه تبادل ها نباید کاهش داده شو ن د. اگر شدت روشنایی موجود در تقاطعی .ناکافی ارزیابی شد، باید ارتقا یابد - هنگامی که روشنایی جزئی تبادل ها تامین می گردد، چراغ ها باید در مکان هایی قرار داده شوند تا بهترین نوردهی را در طول باندهای عبور ی و باندهای تغییر سرعت در نقاط راه.های اتصالی و ارتباطی، داشته باشند - میانگین سطح روشنایی حفظ شده برای روشنایی جزئی تبادل ها مشخص نشده است. با این حال، توصیه می شود که فاصله بین چراغ ها بیشتر از فاصله ای باشد که برای روشنایی کامل تبادل ها استفاده می شود. ا ین عمل همچنین نصب سیستم روشنایی کامل را در صورت نیاز در آینده تسهیل می.کند - تغییرات سریع و شدید در سطوح شدت روشنایی و درخشندگی که به خصوص هنگام خروج از راهی که سیست م روشنایی آن در سطوحی باالتر از راه های عادی قرار دارند، رخ می دهد را می توان به کمک روشنایی انتقالی و یا روش های تطبیقی.جبران نمود. طراح باید این پدیده را تشخیص دهد - روشنایی میدان ها باید حدود7 /3 تا2 برابر مقدار روشنایی استفاده شده در مسیر منتهی به میدان با سطح نور بیشتر باشد. یکنواختی در میدان نسبت به مسیر منتهی به آن باید7:3 یا بهتر باشد. ب رای طراحی روشنایی در میدان باید از روش شدت روشنایی استفاده شود. این سطح نور نیز باید از37 /3 تا7 ( متر4 تا31 فوت) خارج از لبه بیرونی تا پیاده.رو یا سایر امکانات کنار راه ادامه یابد روشنایی باید حداقل322 ( متر311 فوت) از مرکز -------- صفحهٔ بعد -------- 2 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها میدان در امتداد هر راه متصل به میدان ادامه یابد. سطوح نور روی این راه ها باید با مقادیر نشان داده شده در جدول 3 .مطابقت داشته باشد -یکی از موضوعات مهم در میدان ها، فراهم نمودن قابلیت تشخیص خوب برای عابرین پیاده می باشد. خطوط عابر پیاده در میدان ها معموال باید در کنتراست مثبت با عابرا .ن پیاده روشن شوند برای این منظور قرارگیری پایه های روشنایی در فاصله10 /7 - 33 /3 ( متر31 تا71 فوتی) قبل از خط عابر پیاده توصیه می شود. میادین باید از لبه .بیرونی راه روشن شوند تا کنتراست مثبت برای عابران پیاده فراهم شود -سطوح روشنایی و درخشندگی در بخش های م ختلف راه باید مطابق با جدول3 .باشد -طبقه بندی مناطق در جدول3، به صورت زیر می :باشد تجاری : به آن قسمت از مناطق شهری در بخش توسعه یافته تجاری گفته می شود که در حالت عادی شامل تعداد زیادی از عابرین پیاده بوده و تقاضای زیاد ی جهت پارک خودرو در ساعات اوج ترا فیک وجود داشته باشد یا با حجم ترافیک باال و پیوسته عابرین پیاده همراه باشد و یک تقاضای پیوسته و زیاد برای فضای پارک در کنار خیابان ها در طول ساعات کاری وجود داشته باشد. این تعریف برای مناطق تجاری متراکم خارج و یا داخل بخش مرکزی شهر صدق می کند. میانی : آن بخ ش از مناطق شهری که خارج از ناحیه مراکز خرید شهری بوده اما عموما در ناحیه ای است که تحت تاثیر مناطق توسعه یافته تجاری و یا صنعتی می باشد و غالبا با تردد نسبتا انبوه عابرین پیاده در شب و ی ا حجم کمتر پارکینگ نسبت به یک منطقه تجاری مشخص می شود. این تعریف شام ل نواحی آپارتمانی توسعه یافته، بیمارستان ها، کتابخانه های عمومی و مناطق مجاور مراکز تفریحی و ورزشی می باشد. مسکونی : به یک ناحیه مسکونی یا ترکیبی از مناطق مسکونی و تجاری که دارای تعداد کمی از عابرین پیاده و تقاضای پایین برای پارکینگ در شب است، گفته می شود. این تعریف شامل نواحی با خانه های مجزا ، خانه های شهری به هم پیوسته و/ یا آپارتمان های کوچک، پارک های جنگلی، قبرستان ها و نواحی غیرمسکونی نیز می گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه روشنایی راه ها- بخش مقرره 12 / 40 / 1042 3 جدول3: شرایط تامین روشنایی پیوسته برای آزادراه(هاCFL ) شرایط مین ات روشنایی مورد در آزادراه درون یا ( نزدیک شهر که متوسط حجم ترافیک روزانهADT ،) 71111 .یا بیشتر باشدCFL-1 در مقطعی از راه که7 تبادل متوالی یا بیشتر در فاصله متوسط3 /2 ( کیلومتری0 /3 مایلی) یا کمتر از هم قرار گرفته.اند و مناطق مجاور، بافت شهری داشته باشند CFL-2 برای طولی معادل با22 /7 ک( یلومتر2 مایل) یا بیشتر از مسیر، آزادراه از میان یک منطقه شهری یا حومه شهر می:گذرد و یکی از شرایط زیر (یا بیشتر از یکی) در آن حاکم است a) ترافیک محلی در شبکه راهی که دارای روشنایی است و بخش هایی از آن، از آزادراه قابل رویت است، در حال عبور و مرور باشد؛ b) آزادراه از مناطق در حال توسعه ای مانند مناطق مسکونی، تجاری، صنعتی، شهری، دانشگاه ها، پارک ها و ترمینال ها که دارای روشنایی باشند، خیابان ها و پارکینگ ها عبور نماید؛ c) خیابان ها و مسیرهایی در فواصل متوسط311 ( متر0 /1 مایل) یا کمتر با شیب یا بدون شیب، با آزادراه تقاطع دارند که تعدادی از آن ها به عنوان قسمتی از سیستم روشنایی محلی روشن شده باشد؛ d) اجزای مقطع عرضی آزادراه مانند میانه ها و عرض راه ها دارای عرضی کمتر از مقدار مطلوب موارد مشابه در .مناطق حومه شهر باشند CFL-3 در بخش هایی که نرخ تصادفات شب به رو ز حداقل2 برابر متوسط تصادفات تمام مقاطع فاقد روشنایی در سطح راه.های موجود باشد CFL-4 -------- صفحهٔ بعد -------- 0 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها جدول2: شرایط تامین روشنایی کامل تبادل ها (CIL ) شرایط مین ات روشنایی مورد متوسط حجم ترافیک روزانه رابطی که وارد مسیر اصلی می شود یا از آن خارج می گردد، از31111 برای مناطق ،شهری3111 برای مناطق حومه شهر و0111 .برای مناطق روستایی بیشتر باشد CIL-1 متوسط حجم ترافیک روزانه تبادل از31111 ،برای مناطق شهری3111 برای مناطق حومه شهر و0111 برای .مناطق روستایی بیشتر باشد CIL-2 در صورت وجود مناطق تجاری یا صنعتی دارای روشنای ی، در مجاورت تبادل ها ، یا در صورتی که دو طرف تبادل ت ا حداقل311 ( متر0 /1 مایل) در طرفین راه .دارای روشنایی باشد CIL-3 نرخ تصادفات شبانه به روزانه حداقل0 /3 برابر متوسط تصادفات تمام تبادل های فاقد روشنایی در سطح راه های .موجود باشد CIL-4 جدول7: شرایط ت امین روشنایی جزئی تبادل ها(PIL ) ش رایط مین ات روشنایی مورد مجموع متوسط حجم ترافیک روزانه رابطی که وارد مسیر اصلی می شود یا از آن خارج می گردد، از0111 برای ،مناطق شهری7111 برای مناطق حومه شهر و3111 .برای مناطق روستایی بیشتر باشد PIL-1 متوسط حجم ترافیک روزا نه آزادراه از20111 برای مناطق ،شهری21111 برای مناطق حومه شهر و31111 برای مناطق روستایی بیشتر باشد. PIL-2 نرخ تصادفات شبانه به روزانه حداقل20 /3 برابر متوسط تصادفات تمام تبادل های فاقد روشنایی در سطح راه های .موجود باشد PIL-3 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور ضفایطه شماره ۸۰۰-۶۱۴ آخرین ویرایش : ۱۴۰۲-۰۷-۱۲ معاونت تولیدی, فنی و زیربنایی پژوهشگاه نیرو امور نظام فنی و اجرایی. مشاورین و پیمانکاران گروه برنامه‌ریزی و بهره‌برداری سیستم‌های قدرت و دنم ۳ ۱۳۰۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱ ۱-۱-۱- سیستم روشتایی راه‌ها ‏ وم 8 ۵-۱-۱- در خشنل گی و 8 ۱۸-۱-۷۱ با وس و ۹ ۹-۱-۱ ۱- عقب‌ر وی یووم 8 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۴-۱-۱- روشنایی جزئی ری ۲۳۲۵-۱-۱ تابلوی راهنما ام ۲-۱- علائم و اختصارات ۹۵ ۳-۱- جمع‌بندی و نتیجه گیری و ۴ ۱ فصل ۲ ۱۳ ۱-۲-اصول کلی روشنایی راه‌ها ۱۵ ۱-۱-۳ اهداف روشنایی راه‌ها ۱۳ ۲-۱-۲ محیط زیست ۱۱۸ ۱-۳-۱-۳ کلیات ۱ ۲-۲-۱-۲ نمای ظاهری ۱۱ ۱-۳-۲-۱-۲- نمای ظاهری تاسیسات روشنایی راه‌ها در روز ۱ ۲-۲-۲-۱-۲- نمای ظاهری تاسیسات روشنایی راه‌ها در شب ۱۱ ۳-۲-۱-۲ نور مزاحم 2 ۱۵ ۴-۲-۱-۲ بوم‌شناسی 2 ۱۵ ۵-۲-۱-۳- پایداری ی ۱۳ ۳-۱-۲ انرژی الکتریکی ۱۳ ۱-۳-۱-۲ اقدامات برای به حداقل رساندن مصرف انرژی الکتریکی ۱۳ ۲-۳-۱-۲ ساعات عملکرد ما ۳0 ۳-۳-۱-۲- سطح روشنایی متغیر (تطبیقی) ۱ ۴-۳-۱-۲ کنترل‌ها همم ۹ ۱۳ ۴-۱-۲ آنالیز اقتصادی ۳ ۱۵ ۵-۱-۳- روشنایی و سلامت انسان ۱۵ ۲-۲ ملاحظات طراحی عملی ی ۱۵ ۱-۳-۲ مکان‌یابی پایه‌های روشنایی رب ۱۵ ۱-۱-۲-۲ کلیات ۱۵ ۲-۱-۲-۲ ممانعت از دید ی ۱۵ ۳-۱-۲-۲- محدودیت‌های ار تفاع ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۱-۲-۲- جزیره ترافیکی ۱۳۳ ۶-۱-۲-۲- تقاطع‌های هم سطح ری ۱۵ ۷-۱-۲-۲- همجواری با موانع منحرف کننده ۱۸۳۵ ۸-۱-۲-۲- نکات ایمنی کلی ۳ ۸ ۱ ۹-۱-۲-۲- گزینه‌های طراحی بر ۱ ۱-۹-۱-۲-۲- گزینه ۱: برداشتن موانع ۱۳ ۳-۹-۱-۲-۲- گزینه ۲: طراحی مجدد پایه‌ها ۳ ۳-۹-۱-۲-۲- گزینه ۲: مکان‌یابی مجدد پایه‌ها ری ۱ ۴-۹-۱-۲-۲- گزینه ۴: استفاده از تجهیزات روشنایی مجهز به پایه‌های شکننده ۱۵ ۵-۹-۱-۲-۲- گزینه ۵: حفاظت پایه‌ها ۱۳ ۶-۹-۱-۲-۲- گزینه ۶: مشخص کردن پایه‌ها ۱۳ ۲-۲-۲- آرایش نصب و و ۳۹ ۱-۲-۲-۲ ارتفاع نصب ی ۱ ۲-۲-۲-۲ مونتاژ واحدهای روشنایی ۱ ۱-۲-۲-۲-۲- اندازه و نوع چراغ ۱ ۲-۲-۲-۲-۲- فرم و شکل بازو و ۳ ۳-۲-۲-۲-۲- رنگ تجهیزات روشنایی ۱ ۴-۲-۲-۲-۲- نمای کلی یر ۳-۲-۲-۲- چیدمان چراغ‌ها ۱۳۹ ۱-۳-۲-۲-۲- کلیات ۱۳۳ ۲-۳-۲-۲-۲- چیدمان چراغ مناسب برای راه‌های یک‌طرفه ۱۳۳ ۳-۳-۲-۲-۲- چیدمان چراغ برای راه‌های دوطرفه ۱۳۳ ۴-۳-۲-۲-۲- چیدمان چراغ مناسب برای سرازیری‌ها و سربالایی‌ها یر هر ۳-۲-۲ تعمیر و نگهداری. ۱۳۳ ۱-۳-۲-۲- کلیات وم ۱۳۴ ۲-۳-۲-۲ تعمیر و نگهداری سیستم‌های روشنایی با دکل‌های بلند ۸ ۱۳ ۳-۳-۲-۲ راه‌های با دسترسی محدود برای تعمیر و نگهداری ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- 2 - 2 - 7 - 3 - مجوزها ی ی من یا در کی نزد خطوط برق یی هوا ................................ ................................ ....................... 74 فناور ها ی......... ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 73 منابع نور.......... ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 73 چراغ ها........... ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 73 روشنا یی با استفاده از دکل (هی پا )بلند ................................ ................................ ................................ ................... 73 2 - 2 - 3 - 3 - ات ی کل................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 73 2 - 2 - 3 - 2 - مالحظات طراح ی ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 73 2 - 2 - 3 - 7 - مالحظات مهندس ی ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 31 2 - 2 - 3 - 3 - حفاظت در برابر صاعقه (آذرخش) ................................ ................................ ................................ ............. 31 2 - 7 - جمع ی بند و یریگ جه ی نت ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 31 ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 02 7 - 3 - ی ها ی ژگ یو انعکاس ی سطح راه ها ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 33 بات ی ترک به کار رفته در سطح راه ها ................................ ................................ ................................ ........................ 33 چگونگ ی انعکاس نور کی چراغ از سطح راه................................ ................................ ................................ ........... 33 مشخصات پوشش سطح راه از نظر بافت و ساختار ................................ ................................ .............................. 30 ناهموار ی سطح راه ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 33 مرطوب بودن سطح راه ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 33 7 - 2 - ی ها ی ژگ یو بازتاب سطح راه ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 33 7 - 7 - دسته ی بند سطوح راه ها ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 33 دسته ی بند سطوح راه ی ها خشک ................................ ................................ ................................ ........................... 33 7 - 7 - 3 - 3 - سی ستم دسته ی بند C ................................ ................................ ................................ ................................ ... 33 7 - 7 - 3 - 2 - سی ستم ی ها دسته ی بند R و N ................................ ................................ ................................ ................... 33 7 - 7 - 3 - 7 - انتخاب یس ستم دسته ی بند سطوح راه ی ها خشک ................................ ................................ .................. 01 دسته ی بند سطوح راه ی ها مرطوب................................ ................................ ................................ .......................... 01 7 - 7 - 2 - 3 - سی ستم دسته ی بند سطوح ی ها اهر مرطوب W ................................ ................................ ........................ 03 7 - 7 - 2 - 2 - مالحظات ی در بکارگ یری سی ستم دسته ی بند W ................................ ................................ ...................... 03 7 - 3 - جمع ی بند و یریگ جه ی نت ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 02 ............................................................................................................................. ................................................... 50 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-۳ ملاحظات مربوط به شدت روشنایی و 0 ۳-۴- مقادیر طراحی برای آزادر اه‌ها سس ۴ ۴-۴- مقادیر طراحی برای خیابان‌ها و بزرگراه‌ها غیر از آزادراه‌ها (شامل محل عبور عابرین پیاده و دوچرخه).. ی ۶۷ ج -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۵- تعاریف و اصطلاحات. ۱۸ ۱-۱-۵- سرعت طراحی ۱۵ ۲-۱-۵- باند اضطراری ۸ ۳-۱-۵- ناحیه انفصال ۱۵ ۳-۱-۵- محدودیت سرعت ۸ ۵-۱-۵- فاصله توقف((551) ۸ ۶-۱-۵- حجم ترافیک یه ۵ ۷-۱-۵- ناحیه دسترسی ۵ ۸-۱-۵- طول ناحیه دسترسی ره ۵ ۹-۱-۵- درخشندگی ناحیه دسترسی (0ه]) یه اه ۱۰-۱-۵- ناحیه آستانه (171) 2 ۱۵ ۱۱-۱-۵- روشنایی ناحیه استانه یه ۱۵ ۱۳-۱-۵- درخشندگی ناحیه آستانه ۵۸ ۱۳-۱-۵- ناحیه انتقال (17) ۷۸ ۱۴-۱-۵- درخشندگی ناحیه انتقال (سآ) ۱۸ ۱۵-۱-۵- ناحیه ورود با ۷۸ ۱۶-۱-۵- خروجی تونل ۱۸ ۱۷-۱-۵- ناحیه خروج را ۸ ۱۸-۱-۵- ناحیه داخلی (1) یا ۷۸ ۹-۱-۵ ۱- درخشندگی ناحیه داخلی («نأآ) ها ۰-۱-۵ ۲- سرندهای نور روز ها ۳۱-۱-۵- دهانه یا ورودی تونل ۸ ۲۲-۱-۵- سیستم روشنایی متقارن ۸ ۲۳-۱-۵- سیستم روشنایی مخالف جهت ترافیک که ۳۳۴-۱-۵- درصد دید با ها ۲۵-۱-۵- ترافیک ترکیبی ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۶-۱-۵- ضریب یکنواختی کلی 6 ۲۷-۱-۵- باند ترافیکی مه سر یار در ی کی کا یا کر کر کیا کتیا ترا کا یا کا کیا کر کیا ات کارا کیا کیا ی کی تا کا کا کا کت کت کی تاک کیک .تسارتنک حوضو بیرض -۵-۱-۸۲ هه ۰۰ ۵ ۱-۲ روشنایی رور تونل‌های کوتاه اه وه وه وی و وه و و هو موی موی مهو موه و موه موه مهو مه و وق موه و جیوه و موه موه موی و موه هه مه موه و موه موم موه و وه ۱-۳-۲-۵- تعیین درصد دقت دید ی ۲-۳۲-۲-۵- ز تعییرا شرایط نیاز به نصب سیستم روشنایی در طول روز هم ۳-۳-۲-۵- انواع روشنایی رور برای تونل‌های کوتاه یر طراحی روشنایی تونل ات را یی ۲-۲-۵- کلاسه‌بندی روشنایی تونل هم هم ۳-۳-۵- تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی ام ۱-۳-۳-۵ تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی به روش اندازه‌گیری مستقیم و ۳-۳-۳-۵ تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی به روش شبکه ۹ ۳-۳-۳-۵- تخمین درخشندگی ناحیه دسترسی ما ۳-۳-۵- تعییرا مقدار روشنایی در طول روز برای نواحی مختلف تونل دمم ۱-۴۳-۳-۵- ناحیه استانه و ۷-۳-۵- تعیین سطوح روشنایی ش‌ِ هنگام تونل ام ۰ را را را یر را ار را ار رای را ار ار یا ار ی را یا را یا ای نا یا یا را یا یا یا یا یار ایا یا یر ایا یا را ی یا یا ار یا یا ایا یا یا یا یا یا یا ی ی یا یا ای ی یا ایا یا ی یا یا ی یا یا یا یا یا را یا ایا ی یا ی یا ی یا ار یا ی ار ی ی ایر ۱۹ ر وس وس -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱-۳-۵- قطع تغذیه سیستم روشنایی و و 1 ۱ ۳۴-۵ اندازه‌گیری و محاسبات روشنایی تونل در ۱ ۱-۳-۵- محاسبات در ۲-۴-۵ اندازه گیری‌ها ۳ ۱ ۱-۲-۳-۵- نواحی انتقال و آستانه ۱۵ ۲-۲-۳-۵ ناحیه داخلی ی ۱۸ ۵-۵- انواع سیستم‌های روشنایی تونل و و 0 ۱ ۱-۵-۵- سیستم روشنایی متقارن ۱ ۳-۵-۵- سیستم روشنایی در خلاف جهت ترافیک یه ۱۵ ۶-۵- جمع‌بندی و نتیجه گیری مه و ۱ فصل ۶ بر ۱-۶- تعاریف و اصطلاحات وم مک ۱۱ ۱-۱-۶- ماده شستشو موم مه موم موم ۱0 ۳-۱-۶ تعویض گروهی لامپ‌ها ۳ ۱۵ ۳-۱-۶- شدت روشنایی اولیه و و و ۱ ۳-۱-۶- شار نوری اولیه م و و و و هم ۱۹۱۹ ۵-۱-۶ کد 1۳ یی یی ۵ ۱۵ ۶-۱-۶- حداقل مقدار مجاز درخشندگی یا شدت روشنایی ۵ ۱۵ ۷-۱-۶- دوره تناوب نگهداری ی و ی وی 0 0 ۱ ۸-۱-۶- متوسط عمر نامی لامپ یووم 0 ۱ ۹-۱-۶- تعویض نقطه‌ای (لامپ‌ها) همم 0 ۱ ۱۰-۱-۶- ضریب نگهداری لومن لامپ (۸/1۳آن]آ) م و ۱۱ ۱۱-۱-۶- ضریب بقا لامپ (5۳]آ) ی ی ۵ ۱۵ ۱۳-۱-۶- ضریب نگهداری چراغ (۸/1۳]) یر ۵ ۱۵ ۱۳-۱-۶- ضریب نگهداری (4)۱111 ۵ ۱۵ ۱۴-۱-۶- ضریب نگهداری سطح (53/1۳) کی ۵ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۷-۶- پایش و گشت‌زنی به منظور شناسایی عیوب سیستم روشنایی ۴ ۱۳ ۱-۷-۷-۶ رویه تمیزکاری جراع سس ۰ ۱۳۴ ۳-۷-۷-۶- نگهداری از پایه‌های چراع ی ۱۳0 ۸-۶- جلوگیری از تابش نور توسط در ختا نم ۱۳ د -------- صفحهٔ بعد -------- حباب و پخش کننده ها ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 323 4 - 3 - 3 - 3 - شه یش..................... ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 323 4 - 3 - 3 - 2 - اکرل یک ( PMMA -ی پل لی مت متاکر الت ی )و ی پل کربنات ( PC ) ................................ ......................... 323 4 - 3 - 3 - 7 - اکرل یک.................. ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 323 4 - 3 - 3 - 3 - ی پل کربنات......... ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 323 رفلکتور......... ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 323 4 - 3 - 2 - 3 - آلوم وم ینی.............. ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 323 4 - 3 - 2 - 2 - پالست کی با پوشش ی فلز ................................ ................................ ................................ .......................... 323 4 - 3 - 2 - 7 - شه یش...................... ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 323 4 - 31 - دستورالعمل ضی تعو المپ ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 323 4 - 33 - نی تام ی من یا در ری تعم و نگهدار ی سی ستم روشنا یی ................................ ................................ ................................ ........ 323 4 - 32 - فاصله من یا کار در مجاورت خطوط یی هوا ................................ ................................ ................................ ........................ 371 4 - 37 - تجه زات ی تعم ری و نگهدار ی ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 371 4 - 33 - جمع ی بند و یریگ جه ی نت ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 373 ....................................................... ........................................................................................................................ 132 3 - 3 - تعار فی و اصطالحات ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 373 سی ستم اندازه یریگ خودکار با هدف کنترل ................................ ................................ ................................ ....... 373 سی ستم اندازه یریگ کی نام ید ................................ ................................ ................................ ................................ 373 سی ستم اندازه یریگ استات یک ................................ ................................ ................................ ................................ 373 تجه زی اندازه یریگ درخشندگ ی با روش تصو یری ( ILMD ) ................................ ................................ ............ 373 روشنا یی تطب یقی ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 370 3 - 2 - اطالعات هی اول اندازه گیری سی ستم روشنا یی راه ها ................................ ................................ ................................ .............. 370 اهداف اندازه گیری ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 370 روش ی ها اندازه یریگ و انتخاب ابزارها ی ی نور ................................ ................................ ................................ .. 374 3 - 2 - 2 - 3 - اندازه ی ها یریگ استات کی نسبت به کی نام ید ................................ ................................ ........................ 374 3 - 2 - 2 - 2 - الزامات عموم ی روش ی ها انداز یریگه و تجه زات ی اندازه گیری ................................ ........................... 374 3 - 2 - 2 - 7 - الزامات خاص ی برا درخشندگ متر ی ................................ ................................ ................................ ........ 374 ی اب ی ارز عدم قطع تی اندازه گیری ................................ ................................ ................................ ........................... 373 -------- صفحهٔ بعد -------- مناطق اندازه یریگ شده ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 373 پارامترها ی اندازه یریگ شده ................................ ................................ ................................ ................................ .. 373 اط العات ی کل در مورد اندازه ها یریگ در طول عمر ی تاس سات روشنا یی ................................ ......................... 373 سه ی مقا با الزامات ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 373 3 - 7 - طی شرا اندازه گیری ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .... 331 دوره کارکردگ ی المپ ها و چراغ ها قبل از اندازه ها یریگ................................ ................................ ................... 331 تی تثب (ی دار ی پا )پس از روشن شدن ................................ ................................ ................................ ................... 331 طی شرا آب و یی هوا ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 333 3 - 7 - 7 - 3 - ات ی کل..................... ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 333 3 - 7 - 7 - 2 - ابزارها................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 333 3 - 7 - 7 - 7 - ی تاس سات روشنا یی راه ها ................................ ................................ ................................ ............................ 333 طی شرا راه........... ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 332 نور خارج ی و ممانعت از نور ................................ ................................ ................................ ................................ ... 332 3 - 3 - اندازه ی ها یریگ ی نور ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 337 اندازه یریگ درخشندگ ی................................ ................................ ................................ ................................ .......... 337 اندازه یریگ شدت روشنا یی ................................ ................................ ................................ ................................ .... 333 3 - 0 - اندازه یریگ پارامترها ی غی رنور ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 330 ات ی کل..... ............ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 330 ولتاژ منبع تغذ یه ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 334 دما و رطوبت ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 334 اطالعات هندس ی ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 334 ابزارها ی اندازه گیری غی رنور ی ................................ ................................ ................................ ................................ 334 3 - 4 - گزارش آزمون ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 334 اطالعات ی کل آزمون ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 333 اطالعات هندس ی ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 333 داده ی ها سطح راه ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 333 اطالعات المپ و چراغ ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 333 منبع الکتر یکی ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 333 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۶-۷- شرایط محیطی یم ۳۹ ۱ ۷-۶-۷- موقعیت تاسیسات و و و ۱1 ۸-۶-۷- اطلاعات تجهیرز اندازه گیر ی ۱1۸5 ۹-۶-۷- مشخصات تجهیزات اندازه‌گیری نوری وک ۱0 ۱۰-۶-۷- شبکه اندازه‌گیری و و ۱0 ۱۱-۶-۷- ثبت پایش نور ۱1۸۵ ۱۳۲-۶-۷- اطلاعات ویژه برای اندازه‌گیری دینامیک ری وروی ویر ری ای یور وروی ۸۵ ۱۱ ۷-۷- حداقل مشخصات فنی تجهیزات اندازه گیری روشنایی در راه‌ها و راهنمای انتخاب مناسب آنها ۱۱۸۵ ۱-۷-۷- کلاسه‌بندی لوکس‌متر و درخشندگی‌متر مبتنی بر استاندارد 5032-7 1217[ ۱1۸۵ ۱-۱-۷-۷- کلاسه‌بندی لوکس‌متر یر ای ۸۵ ۱۱ ۲-۱-۷-۷- کلاسه‌بندی درخشندگی‌متر ی و ۱۳ ۲-۷-۷- خطاهای قابل انتظار دستگاه‌های اندازه گیری یوررب ۱1۸۸ ۳-۷-۷ راهنمای انتخاب تجهیزات اندازه‌گیری روشنایی راه‌ها رو ور ۱۱۸۵ ۱-۳-۷-۷ معیارهای مهم در انتخاب دستگاه اندازه گیری شدت روشنایی (لوکس‌متر) ی ۱۱۸۵ ۲-۳-۷-۷ معیارهای مهم در انتخاب دستگاه آندازه‌گیری درخشندگی‌متر یی یی ۱۱۸۱ ۸-۷- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری و 1 فصل ۸ و ۱ ۱-۸- تعاریف و اصطلاحات. و ۱ ۱-۱-۸- بالاست وم و ۱ ۳-۱-۸ بالاست مرجع ۵ ۱ ۳-۱-۸-لامپ مرجع وم ۱ ۳-۱-۸- توان کل ورودی م ‏ م و ۱ ۵-۱-۸- تلفات بالاست هم و ۱ ۶-۱-۸- حداکثر دمای کار نامی سیم پیجی بالاست (/۷]) ۱ ۷-۱-۸- افزایش دمای نامی سیم‌پیجی بالاست (۲۸) و و ۱ ۸-۱-۸- جرقه‌زن (لوازم راه‌اندازی) بر ۱۵ ۹-۱-۸- بهره نوری لامپ م ‏ م و و و و ۱ ۱۰-۱-۸- حفظ شار نوری مدول/ لامپ 1.8۳0 وم ۴ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۶-۱-۸- کد رنگ ۱۶۴ ۱۷-۱-۸- محدوده رنگ سفید ی ۱۸-۱-۸- حداکثر دمای اسمی (ن]4 ی ۱۹-۱-۸- توان اسمی و ۲۰-۱-۸- فرکانس اسمی و و و وم ۸ ۱ ۱ [ جریا اسمی رک را را یا را را را رت را رت رای را را را ار را را ی را رت را را ترا را ار ار رت ری ار را را ترا رک را رک را را را ار را کر ار را را را را ری ۱۲ محدوده ولمار وم هم مه مش ۲۳-۱-۸- زمین حفاظتی (چاه زمین) موم همم ۲۴-۱-۸- رمین کار کردی (زمین) ام همم مه ما مهم ۵-۱-۸ ۲- زمین مرجع (قاب) دم همم هم مهم ۲-۸- لامپ‌های بخار سدیم پرفشار دوم هم هم همم ۱-۲-۸- نشانه گذاری لامپ‌ها و وم مه ۲-۲-۸ ابعاد لامپ‌ها هم مه وم ۳-۳-۸ ارزیابی نمونه چراغ‌های ۳1 خیابانی مه ۰ سا سس ۸ ۲ ۱ خی و اس مه من هم من هم ۳-۸- بالاست لامپ‌های تخلیه در گاز و مه ش -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴-۸- آزمون‌های ایمتی پالاست ی و 0 ۱ ۱-۱-۶-۸ نشانه گذاری, اتصالات و مقاومت‌های تحلیه ی ۱ ۲-۱-۷-۸ طبقه‌بندی بر حسب درجه حفاظت در برابر نفوذ گرد و غبار, اجسام سخت و رطوبت .ی ۱۹۰ ۳-۱-۷-۸- طبقه‌بندی بر حسب جنس سطح نگهدارنده‌ای که چراغ برای آن طراحی شده است ...۱۹۰ ۴-۱-۷-۸- طبقه‌بندی بر حسب شرایط استقاد مک ۱۹ ۲-۷-۸- نشانه گذار ی سم و ۱0 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 - 3 - 7 - 3 - پوشش ی ها یا شه یش (حباب) ................................ ................................ ................................ ................... 332 3 - 3 - 7 - 0 - منعکس کننده (رفلکتور) ................................ ................................ ................................ ........................... 332 3 - 3 - 7 - 4 - راندمان چراغ........ ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 332 3 - 3 - 7 - 3 - اجزا قابل ضی تعو ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 332 3 - 3 - 7 - 3 - ی رها ی مس ی کش میس ................................ ................................ ................................ ................................ ... 337 3 - 3 - 7 - 3 - اتصاالت الکتر یکی و قسمت ی ها حامل ان ی جر ................................ ................................ ...................... 337 ینیبشیپ ی برا اتصال نی زم................................ ................................ ................................ ................................ ... 333 ی کش میس درون ی و ی رون یب ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 333 حفاظت در برابر شوک الکتر یکی ................................ ................................ ................................ ........................... 330 آزمون ی ها چراغ ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 330 مشخصات ی فن چراغ ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 334 3 - 3 - مشخصات ی فن و استاندارد ی ها هی پا روش یی نا ................................ ................................ ................................ ...................... 333 الزامات عموم ی و ابعاد ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 333 ابعاد ی اصل در ی ها هی پا روشنا یی ................................ ................................ ................................ ........................... 333 3 - 3 - 2 - 3 - ی ها هی پا بدون بازو (نصب چراغ در ی باال هی پا) ................................ ................................ ...................... 333 3 - 3 - 2 - 2 - ی ها هی پا بازودار ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 333 3 - 3 - 2 - 7 - چه ی در هی پا و سورا خ ورود ی کابل به هی پا ................................ ................................ ............................... 333 3 - 3 - 2 - 3 - ن یی پا هی پا و ری مس کابل ................................ ................................ ................................ ............................. 211 3 - 3 - 2 - 3 - 3 - درب چه ی در.............. ................................ ................................ ................................ .......................... 211 3 - 3 - 2 - 3 - 2 - متعلقات لوازم الکتر یکی ................................ ................................ ................................ .................. 213 3 - 3 - 2 - 3 - 7 - ری مس کابل ی ها برق ................................ ................................ ................................ .......................... 213 3 - 3 - 2 - 3 - 3 - درجه حفاظت..... ..... ................................ ................................ ................................ .......................... 213 3 - 3 - 2 - 3 - 0 - نال ی ترم نی زم......... ................................ ................................ ................................ ........................... 212 3 - 3 - 2 - 0 - ی گود کاشت و صفحه ریز هی پا ................................ ................................ ................................ ................. 217 3 - 3 - 2 - 4 - صفحه فلنج......... ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 213 3 - 3 - 2 - 3 - ابعاد محل اتصال چراغ به هی پا ................................ ................................ ................................ .................. 213 حدود یی تغ رات مجاز ابعاد هی پا (روادار ها ی) ................................ ................................ ................................ ......... 210 3 - 3 - 7 - 3 - راستا یی............... ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 210 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۸-۸ طول کل پایه‌های بدون بازو دمم هم مه مه ۳-۳-۸-۸ طول کل پایه‌های بازودار و ۵-۳-۸-۸ زاویه نصب چراغ وم ۶-۳-۸-۸ ابعاد دریچه پایه و سوراخ کابل م وم ۷-۳-۸-۸- سطح مقطع پایه مه ۱-۷-۳-۸-۸- پایه‌های فلزی وم ۲-۷-۳-۸-۸- پایه‌های بتنی وم ۸-۳-۸-۸ ابعاد محل اتصال چراغ و ۹-۳-۸-۸ پیجش با تابیدگی پایه و ۱-۹-۳-۸-۸- پایه‌های دفنی ام هم ۳-۹-۳-۸-۸- پایه‌های دارای صفحه فلنج ی ۱۰-۳-۸-۸- رواداری عمودی و ۳-۸-۸ معیارهای طراحی پایه وم ۱-۳-۸-۸ مبنای بارهای اعمالی به پایه‌های روشنایی و ۱-۱-۳-۸-۸- بارهای مرده یر ۰ ۸-۸ ( ۱ [ فشار باد موم هم مه هم 0 ۱-۳-۳-۸-۸- نیروهای ناشی از فشار باد و بار مرده و ۳-۲-۳-۸-۸- لنگرهای ناشی از فشار باد و بار مرده و ۵-۸-۸- معیارهای پذیرش پایه و آزمون‌های آن. و ۱-۵-۸-۸ بارهای آزمون و ۳-۵-۸-۸ معیارهای مناسب بودن طراحی پایه و ۱-۲-۵-۸-۸- مقررات قابل استفاده بودن پایه جر یر ۲-۲-۵-۸-۸- مقررات سازه‌ای و و وم ۳-۲-۵-۸-۸- مقررات حداقل بار نهایی و وم ۳-۲-۵-۸-۸ سطح مقطع‌های بحرانی مه مهم شش ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۲-۵-۸-۸- آزمون بارگذاری تا شکست کامل (اختیاری) ۹ ۱۳۹ ۳-۵-۸-۸ فراهم‌سازی شرایط آزمون ۹ ۱۳۹ ۴-۵-۸-۸ اعمال نیروها ۹ ۱۳۹ ۱-۴-۵-۸-۸- کلیات و و و ۹ ۱۳۹ ۲-۳-۵-۸-۸- مقررات قابل استفاده بودن پایه ی ر ۸ ۱۵۵ ۳-۴-۵-۸-۸- مقررات سازه‌ای و 80 ۱۳۹ ۴-۴-۵-۸-۸- آزمون حداقل بار نهایی 8 ۱۳۹ ۵-۴-۵-۸-۸- آزمون شکست نهایی (اختیاری) ۱۳۱0 ۵-۵-۸-۸- گزارش آزمون 6 8 ۱۳۹ ۱-۵-۵-۸-۸- گزارش آزمون نوعی و 8 ۱۳۹ ۲-۵-۵-۸-۸- نیروهای لازم برای شبیه‌سازی بارهای بکاررفته در آزمون ها ۳-۵-۵-۸-۸- لنگرهای آزمون و میزان انحراف‌های ناشی از آنها ۳1 ۶-۵-۸-۸- گواهی آزمون نوعی و ۹ ۱۳۱۳ ۱-۶-۵-۸-۸- نتایج آزمون نوعی و ۹ ۱۳۳۴ ۲-۶-۵-۸-۸- گواهی‌نامه ها ۶-۸-۸- الزامات پایه‌های فولادی و ۱ ۱۳۳۱۹ ۱-۶-۸-۸ مواد و و و ۱۳۱۳۱۹ ۱-۱-۶-۸-۸- فولاد و ۱ ۱۳۱۳۱۹ ۲-۱-۶-۸-۸- پیچ‌های پی و و و ۱۳۱۳۱۹ ۲-۶-۸-۸- طراحی پایه و ۱ ۱۳۱۳۹ ۳-۶-۸-۸- جوشکاری و و ۱۳۱۳۹ ۱-۳-۶-۸-۸- روند جوشکاری و ۱ ۱۳۱۳۱۹ ۲-۳-۶-۸-۸- روش جوشکاری اه ها ۴-۶-۸-۸ اتصالات و ۰ ۱۳۱۳۱۷۴ ۱-۴-۶-۸-۸- کلیات هه ۲-۴-۶-۸-۸- اتصالات اصطکاکی ۰ ۱۳۱۳۱۷۴ ۳-۴-۶-۸-۸- اتصالات جوشکاری شده هه ۵-۶-۸-۸ مقاومت در برابر ضربه یر ۵ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۶-۸-۸- سطح داخلی و لبه‌های تیز ی ی ی ی و ۰ ۱۳۱۳۱۴ ۷-۶-۸-۸- حفاظت در برابر خورد؟ ۱۳۳۳ ۱-۷-۶-۸-۸- سطوح پایه برای حفاظت در برابر خوردگی ۳۳۳ ۲-۷-۶-۸-۸- روش‌های حفاظت در برابر خوردگی ۳۳۳ ۸-۶-۸-۸- نشانه‌گذاری ۳۳۴ ۹-۶-۸-۸- بازرسی انطباق ۳۳۵ ۱-۹-۶-۸-۸- بازرسی تولید کارخانه‌ای ۳۳0 ۲-۹-۶-۸-۸- نمونه‌برداری ۳۳0 ۳-۹-۶-۸-۸- بررسی ابعادی و ۳۳0 ۴-۹-۶-۸-۸- بررسی راستایی ۳۳ ۵-۹-۶-۸-۸- بررسی مواد ۳۳ ۶-۹-۶-۸-۸- بررسی جوش ۳۳ ۷-۹-۶-۸-۸- ثبت اطلاعات ۱۳۳۹ ۱۰-۶-۸-۸- انبار کردن و نصب پایه‌ها یه ۵ ۱۵ ۱-۱۰-۶-۸-۸- کاشت پایه‌ها در داخل خاک ۷ ۱۵ ۲-۱۰-۶-۸-۸- نصب پایه‌ها روی پی (فونداسیون) ۳۳۹ ۹-۸- جمع‌بندی و نتیجه گیری ۱۳۳۳ م و ی ۳۳۳ ۳ ۱-۹- نورسنج زاویه‌ای (گونیوفتومتر) ۳۳۵ ۱-۱-۹- سیستم‌های مختصات برای نورسنجی چراغ‌ها ری و۸۳ ۷ ۱۵ ۲-۱-۹- سیستم صفحات اندازه گیری. ۳۳۳۵ ۳-۱-۹- الزامات آزمایشگاهی برای آزمون‌ها ۱۳۳۳ ۱-۳-۱-۹ اتاق آزمون و و و ۱۳۳۳ ۲-۳-۱-۹ ولتاژ آزمون و و ۳۳۳ ۳-۳-۱-۹ الزامات عمومی اندازه گیری‌ها ۱۳۳۹ ۴-۱-۹ الزامات دستگاه سنجش شدت روشنایی مورد استفاده در نورسنج یه اهر ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۶-۱-۹ لامپ‌ها ی ی ی 6 ۹ ۱۳۳ ۱-۱-۶-۱-۹- الزامات کلی برای همه انواع لامپ‌هل ۳۳ ۲-۱-۶-۱-۹- مرکز نوری فتومتریک لامپ و ۱۳۳۹ ۲-۶-۱-۹- بالاست از مون و ۱۳۳۹ ۷-۱-۹- روش‌های نورستج ی ۱۳۳۹ ۱-۷-۱-۹- اندازه گیری‌های مطلق سس ۱۳۳۹ ۲-۷-۱-۹- اندازه گیری‌های نسبی اس و و ۴ ۹۴ ۱۳ ۳-۷-۱-۹ اندازه‌گیری نورسنجی چراغ‌ هام ۴ ۳ ۱۳ ۱۳۹۳۱۹ ۰ ‏اندازه‌گیری توزیع شدت تور‎ -۸-۱-۹٩ ۱۳ ۹۳۹ ‏فاصله از مون سس‎ -۱-۸-۱-۹ ۱۳۹۳۹ ‏اندازه گیری سایر پارامترهای نوری چراعغ اس‎ ۳-۸-۱-۹ ۲-۹- نورسنج جمع کننده (کره الیریخت) ی ۹۴۳۹ ۱۳ ۵-۹- جمع‌بندی و نتیچه گیر ی وم ۹۳۴۴ ۱۳ ۱-۰- تعاریف و اصطلاحات ی م۰ ۱۳۳۹ ۱-۱-۰ پست توزیع برق و ۱۳۳۹ ۳-۱-۰ پست توزیع هوای ی سس م۰ ۴۹ ۱۳ ۴-۱-۰- شبکه تغذیه از پست توزیع تا پایه‌های روشنایی ‏ ی ۳۳0 ۱-۴-۱-۰- شبکه روشنایی وابسته هوایی راه‌هل سس ۱۳۳0 ۲-۴-۱-۰ شبکه روشنایی مستقل هوایی راه‌ها سس ۱۳۳8 ع -------- صفحهٔ بعد -------- ۷-۰ انتخاب سطح مقطع سیم یا کابل تغذیه کنند هی ۳1 ۵-۷-۰- تعیین افت ولتاژ در شبکه تغذیه روشنایی راه‌ها ی ۳۹ ۱-۸-۰- سطح مقطع مسیر تغذیه انشعاب برای هر چراغ در شبکه‌های روشنایی هوایی راه‌هامش ۲۳۳ ۳-۸-۰ نحوه ار تباط و اتصال مسیر تغذیه انشعاب به از ۱۳۳ ۳-۸۰ سطح مقطع مسیر تغذیه انشعاب برای هر یک از چراغ‌ها در شبکه‌های روشنایی مستقل زمینی -------- صفحهٔ بعد -------- 31 - 3 - 7 - 3 - چراغ با توان 301 وات ................................ ................................ ................................ ............................ 233 31 - 3 - 7 - 2 - چراغ با توان 201 وات ای یب شتر ................................ ................................ ................................ ............ 233 محافظت از وقوع اتصال کوتاه در شبکه ی ها روشنا یی مستقل ینی زم راه ها ................................ .............. 233 31 - 3 - ری مس تغذ هی از پست تا سر خط ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 233 31 - 31 - سی ستم حفاظت و نی زم مورد استفاده در شبکه ی ها روشنا یی راه ها ................................ ................................ .......... 230 ات ی کل.......... ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 230 سی ستم نی زم ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 234 31 - 31 - 2 - 3 - سی ستم نی زم نوع TN ................................ ................................ ................................ .......................... 234 31 - 31 - 2 - 3 - 3 - سی ستم نی زم نوع TN-S ................................ ................................ ................................ ........... 234 31 - 31 - 2 - 3 - 2 - سی ستم نی زم نوع TN-C ................................ ................................ ................................ .......... 233 31 - 31 - 2 - 2 - نقطه ی خنث (مرکز ستاره ای یز گزاگ ترانسفورماتور) ................................ ................................ ....... 233 31 - 31 - 2 - 7 - مقاومت نی زم نقطه ی خنث ترانسفورماتور در پست ی ها عی توز اعم از ینی زم و یی هوا .............. 233 31 - 31 - 2 - 3 - مقاومت اتصال نی زم در یس ستم ی ها TN ................................ ................................ ......................... 233 31 - 31 - 2 - 0 - حداقل مقدار مقاومت ................................ ................................ ................................ ........................... 233 31 - 31 - 2 - 4 - شبکه ی ها روشنا یی مستقل و وابسته یی هوا راه ها ................................ ................................ .......... 233 31 - 31 - 2 - 4 - 3 - سی ستم نی زم هی اول ................................ ................................ ................................ ...................... 233 31 - 31 - 2 - 4 - 2 - سی ستم نی زم هی ثانو ................................ ................................ ................................ .................... 233 31 - 31 - 2 - 4 - 7 - سطح مقطع ی هاد ی خنث ................................ ................................ ................................ ........... 233 31 - 31 - 2 - 4 - 3 - اتصال نی زم بدنه ی فلز ................................ ................................ ................................ ............... 233 31 - 31 - 2 - 3 - شبکه ی ها روشنا یی مستقل ینی زم راه ها ................................ ................................ .......................... 233 سی ستم حفاظت ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 231 31 - 31 - 7 - 3 - سی ستم حفاظت در پست ی ها تغذ هی کننده شبکه ی ها روشنا یی راه ها ................................ ....... 231 31 - 31 - 7 - 2 - نحوه انتخاب وز یف حفاظت ی در یس ستم ی ها TN ................................ ................................ ............. 231 31 - 31 - 7 - 7 - نحوه انتخاب وز یف حفاظت ی مناسب در یس ستم ی ها TN در بدتر نی طی شرا .............................. 231 31 - 31 - 7 - 3 - نحوه انتخاب وز یف حفاظت ی مناسب در شبکه ی ها روشنا یی راه ها ................................ ................ 233 31 - 33 - جمع ی بند و یریگ جه ی نت ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 233 ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 203 33 - 3 - تعار فی و اصطالحات ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 230 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۱ نسبت نور خروجی در بالای سطح افق (,01-آ7] یا دمن۴) ۱۳0 ۳-۱-۱ نسبت نور خروجی در پایین سطح افق ( :10۹ یا دمردگا ) ۱۳۸ ۳-۱-۱ نسبت نور به سمت بالا (جأآل] یا رنا) ور ری ۸ ۱ ۳-۱-۱ نسبت شار به سمت بالا ([۳ل] یا ۲نه ۳ ۲-۱ نور مزاحم ی ۱۳ ۱-۲-۱ آثار مزاحمت احتمالی و پارامترهای فنی مرتبط با نور ۱۳ ۱-۱-۳-۱- کلیات ۳ ۲-۱-۳-۱ اثرات زیست محیطی یک طرح روشنایی ی ره ۵ ۱۳ ۳-۱-۲-۱ اثرات روشنایی در فضای باز ۳ ۴-۱-۲-۱ تاثیر تحولات پیرامونی ۱ ۳-۲-۷۱ اثرات خاص و پارامترهای فنی نور مربوطه ۳۹ ۱-۲-۲-۱ تاثیر روی ساکنین منطقه و ۱ ۲-۲-۲-۱ تاثیر بر کاربران سیستم حمل و نقل ۳۹ ۳-۲-۲-۱ تاثیر بر گردشگران و توریست‌ها ۳۹ ۳-۲-۲-۱ تاثیر بر مشاهدات نجومی مک ۳۹ ۳-۲-۱ تفکیک حوزه‌های محیطی ۳۹۹ ۴-۲-۱ محدوده پارامترهای فنی جهت کنترل نور مزاحم. ۵ ۱ ۱-۳-۳-۱ محدودیت شدت روشنایی عمودی در املاک مجاور ۵ ۱ ۲-۳-۲-۱ محدودیت شدت نور چراغ‌های روشن واقع در حوزه دید ۵ ۱ ۳-۳-۲-۱ محدودیت اثرات بر سیستم‌های حمل و نقل ۳۹ ۴-۴-۲-۱ محدودیت اثرات نماها و تابلوهای ساختمان روشن ۱:۱۸ ۳-۱ برافروختگی آسمان ۳۹ ۱-۳-۱ برافروختگی طبیعی آسمان ۳۹ ۲-۳-۱ برافروختگی مصنوعی آسمان و ۳۹۹ ۳-۳-۱ عوامل برافروختگی مصنوعی آسمان ی ره ۵ ۱ ۴-۳-۱ تخمین آلودگی نوری مصنوعی شهرها ۳ ۵-۳-۱ معیارهای محدود نمودن برافروختگی مصنوعی آسمان ۳۹ ۱ ۶-۳-۱- تدابیر اصلاحی برای محدود نمودن برافروختگی مصنوعی مه ۲۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۶-۳-۱- کنترل نور ۲۳۰۰ ۷-۳-۱- توصیه‌هایی برای روشنایی بیرونی در اطراف رصد‌خانه‌ها ی هه ۳ ۱-۳-۲۳ روشنایی در مجاورت قرو دگاه‌هل ی ی ی و 0 ۳ ۳-۲-۲ روشنایی در مجاورت آب‌های ساحلی ی ی ۱۳۹0 ۵-۲-۲- روشنایی در مجاورت آب‌های قابل کشتیر نی ی ۱۳۹ ل -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴-۳۲ انواع ۴ ۱۳۹ ۳-۴-۲ مقادیر طراحی و ۴ ۹ ۱۳ ۴-۳-۲ ایمنی ۴ ۱۳۹ ۵-۳- روشنایی گردنه‌های مه گیر م۳ ۶-۲- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری, ۸ ۱۵۱ فصل ۱۳ دم و ۳ ۱-۳- کلیات و و ۹ ۱۳۹ ۲-۳ راهنمای قابلیت دید تابلوهای هوایی ۵ ۱۳۳ ۱-۳-۳ سطح پیچیدگی بصری برای تابلوهای راهنمای هوایی ۱۳۳۹ ۲-۲-۳ سطح پیچیدگی بصری برای تابلوهای هوایی نام خیابان ۱۳۳۳ ۳-۳- انواع تابلوهای روشن ۱۳۳۳ ۳-۳ - توصیه‌های لازم برای روشنایی تابلو ۳۳۵ ۱-۴-۳- یکنواختی روشنایی وم ۰ ۵ ۱۳۱۳۴ ۲-۴-۳ انتخاب منبع نور ۳۳۵ ۳-۴-۳ قرارگیری واحدهای روشنایی ۱۳۳۹ ۵-۳- جمع‌بندی و نتیجه گیری موم ۱۳۱۳۹ فصل ۱۴ م۳۳ ۱-۴ انواع سیستم‌های خورشیدی از نظر اتصال به شبکه ۳۳۳۹ ۱-۱-۴- سیستم خورشیدی متصل به شبکه ۱۳۳۹ ۲-۱-۴ سیستم هیبرید رورس ۳-۱-۴- سیستم مستقل ۱۳۳۳ ۳-۴- اجزای اصلی سیستم خورشیدی روشنایی راه یی ۱۳۳۳ ۱-۱-۳-۴ پنل خورشیدی ۱۳۳۵ ۳۲-۱-۲-۴- باتری بر ۳-۱-۲-۴ لامپ لآتر] ما و ۳۳ ۴-۱-۳-۴- کنترل‌کننده شارژ ۳۳ ۵-۱-۲-۴ استفاده از حسگرها برای دستیابی به چراغ‌های خیابانی کارآمد با انرژی خورشیدی ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۴۳ نصب سیستم چراغ خیابانی خورشیدی یر یر ۱۵ ۵-۴- مشخصات فنی برای اجرای سیستم ۳۳ ۱-۵-۴- مشخصات فنی باتری. ۱۳۳۹ ۳-۵-۴۳ ماژول ۳۷ خورشیدی و ۱۳۳ ۳-۵-۴ کنترل کننده شارژ ۳۳۳ ۳-۵-۴ چراغ خیابانی خورشیدی یا مجموعه لامپ ۳۳۳ ۵-۵-۴ پایه روشنایی خیابانی ۳۳ ۶-۴- انواع دیگر سیستم روشنایی راه خورشیدی یا وه ۷-۴- جمع‌بندی و نتیجه‌ گیری و و موم ۰ ۹۴۹ ۱۳ فصل ۱۵ با بخ هر ۱-۵- سیستم‌های کنترل روشنایی ان ۱۷ ۱-۱-۵- کنترل مستقل یا خودکار ار ۲-۱-۵ کنترل متمرکز بر ۳-۱-۵- کنترل دینامیک ورزر ۲-۵- استراتژی‌های کنترل روشنایی راه و وم وم ۴ ۵ ۱۳ ۱-۳-۵ ساعت نجومی و وم ۵ ۵ ۱۳ ۲-۲-۵ برداشت نور روز وم 8 ۵ ۱۳ ۳-۲-۵- تشخیص ترافیک موم ۵ ۱۳ ۴-۲-۵- تضعیف نور مهم ۹ ۵ ۱۳ ۵-۲-۵ ملاحظات ۳۵۷ ۳-۵- جمع‌بندی و نتیجه گیری ور ۸۵ ۱ فصل۱۶ از مر ۱-۶- بازیافت لامپ‌های حاوی جیوم و و هم 1 ۱۳۳ ۱-۱-۶ انواع لامپ‌های حاوی جیوه و وم و ۳1و۱۳ ۲-۱-۶ جیوه و تاثیر آن بر محیط زیست هرد ار ۳-۱-۶ نحوه بازیافت لامپ‌های حاوی جیوه وم ۳0 ۱-۳-۱-۶ آموزش افراد موم ۱۳۳0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۱-۶ پسته‌بندی و جابجایی لامپ‌های حاوی جیوه ۳ ۴-۳-۱-۶ - نگهداری سوابق ۳ ۵-۳-۱-۶ تجهیز مخصوص خردکننده لامپ ۱۳ ۴-۱-۶ دستورالعمل پاک‌سازی در صورت شکستن لامپ‌های حاوی جیوه ۳۹ ۱-۳-۱-۶ لامپ‌های شکسته داخل جعبه ۳1 ۲-۳-۱-۶ دفع ۳1 ۳-۴-۱-۶ شستشو ۳1 ۳-۶ بازیافت لامپ‌های (آت۳ا[ ۳1 ۱-۲-۶ مواد با ارزش موجود در لامپ‌های 0ات[ ۵ ۱۳۹ ۲-۲-۶ نحوه بازیافت لامپ‌های ترا ۱۳۹۳۹ ۳-۶ جمع‌بندی و نتیجه‌گیری, و م۰ ۵ ۱۳۹ پیوست ۱ : پایداری ۳ پیوست ۲ : جداول بازتاب روشنایی برای دسته‌های مختلف سطح راه ۳ پیوست ۳ :ملاحظاتی در طراحی تونل و تاثیر آن بر میزان روشنایی ۳۳ پیوست ۴ : عدم قطعیت در اندازه‌گیری شدت روشنایی م۳ پیوست ۵ : اندازه گیری‌ها برای بررسی اختلاف بین اندازه‌گیری‌های نوری و انتظارات طراحی ۳ پیوست ۶ :راهنمای سیستم‌های اندازه‌گیری روشنایی تطبیقی راه ۳ پیوست ۷ :اطلاعات عملی برای اندازه‌گیری روشنایی راه‌ها ۳ پیوست ۸ :مثالی از شبیه‌سازی روشنابی راه‌ها ۴۳۳ پیوست ‎٩‏ :مثالی از شبیه‌سازی روشنایی تونل ۳۹۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل ها ع نوان صفحه شکل 2 - 3: (الف) ی نما طرح ی برا نقاط تداخل (ب) کنتراست مثبت ی برا نی عابر اده یپ ................................ ........................... 23 شکل 7 - 3: سطح " T " شکل روشن شده توسط کی چراغ................................ ................................ ................................ ............... 30 شکل 7 - 2: پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپ ی ناهموار و یم کروسکوپ ی ر زب ................................ ................................ ......... 34 شکل 7 - 7: پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپ ی ناهموار و یم کروسکوپ ی ی قل یص ................................ ................................ .. 34 شکل 7 - 3: پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپ ی صاف و یم کرو سکوپ ی زبر ................................ ................................ ............ 34 شکل 7 - 0: پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپ ی صاف و یم کروسکوپ ی ی قل یص ................................ ................................ ..... 34 شکل 3 - 3: نقاط محاسبه در روش ی ها شدت روشنا یی و در خشندگ ی ................................ ................................ .......................... 03 شکل 3 - 2: محل نصب چراغ ها؛ الف) ورود ی رابط ب) خروج ی رابط ج) چهارراه ساده و انه ی پا ی ها رابط د) چهارراه ده یچیپ و انه ی پا ی ها رابط......... ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 40 شکل 3 - 7: مکان ی ها نمونه ی برا ی ها هی پا روشنا یی در نی اد یم ................................ ................................ ................................ ...... 32 شکل 0 - 3: درصد دقت دید ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ... 37 شکل 0 - 2: یای زوا دید ی برا ن یی تع درصد دقت دید ................................ ................................ ................................ ......................... 33 شکل 0 - 7: تی قابل دید کی نی ماش ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 30 شکل 0 - 3: تی قابل دید کی عابر اده یپ ای دوچرخه سوار ................................ ................................ ................................ ..................... 30 شکل 0 - 0: انتخاب کالس روشنا یی تونل ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 33 شکل 0 -4: ی نما پرسپکت وی ورود ی تونل با ره یدا دید 21 درجه ................................ ................................ ................................ ...... 33 شکل 0 - 3: حوزه دید 21 درجه که به سطوح ی با مشخصات متفاوت تقس می شده است ................................ ............................ 32 شکل 0 - 3: مثال یی ها از انواع مختلف راه ی ها دسترس ی به تونل همراه با زان یم درخشندگ ی آن هی ناح ................................ ... 33 شکل 0 - 3: منحن ی کاهش درخشندگ ی ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 33 شکل 0 - 31 : نقاط اندازه یریگ در هی ناح داخل ی ................................ ................................ ................................ .............................. 314 شکل 0 - 33 : سی ستم روشنا یی متقارن ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 313 شکل 0 - 32 : سی ستم روشنا یی خالف جهت کی تراف ................................ ................................ ................................ ...................... 313 شکل 4- 3: ری تاث برنامه نگهدار ی................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 333 شکل 4- 2: هی رو ی تم زکار ی چراغ ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 323 شکل 3 - 3: نحوه کدگذار ی نمونه چراغ ی ها LED ................................ ................................ ................................ ......................... 333 ل شک 3 - 2: مدل مقاومت حرارت ی نیب نقطه اتصال LED و طی مح ................................ ................................ .............................. 333 -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۳-۸ مدل مقاومت حرارتی 1:10 شامل گرماگیر وم 8۴ ۱ شکل ۴-۸: چراغ‌های نامناسب برای نصب مستقیم روی سطوح معمولا قابل اشتعال, (الف) توکار (ب) روکار ۱۹ شکل ۵-۸: نماد چراغ مناسب برای استفاده در شرایط سخت ۹0 ۱ شکل ۶-۸: پایه‌های بدون بازو ی ی ۱۷ شکل ۷-۸: پایه‌های بازودار وم 6 ۹ ۱ شکل ۸-۸: دریجه پایه و سوراخ ورودی کابل (ابعاد به میلیمتر) ۱ شکل ۹-۸: نمای مقابل برای آزمون ضربه دریجه ۱۵ شکل ۱۱-۸:؟ شکل ۱۲-۸: شکل ۱۳-۸: شکل ۱۴-۸: شکل ۱۵-۸: نمای بالا برای آزمون ضربه درب دریجه خر نصب چراغ روی بازو مهم ۳۰۵ ر سکم من منم مسبت شکل ۱۶-۸: ضریب ] برای رفتار دینامیکی پایه‌های روشنایی مه مه ۳۰۹ شکل ۱۷-۸: شکل ۱۸-۸: شکل ۱۹-۸: شکل ۵-۱۰: شکل ۱-۱۱: شکل ۲-۱۱: شکل ۳-۱۱ شکل ۴-۱۱: شکل ۱- ۱۲: ضریب در معرض وزش باد بودن ۱۵ ضریب شکل برای مقاطع دایره‌ای و هشت ضلعی ی ۳۱۲ شاخص فلزی برای بررسی راستا ی موم هم مه هم ۲۳۲۳۶ نشانه‌های ترسیمی پست‌های توزیع برق م وم ۳۳ سیستم زمین نوع 1۱1-5 ۱۳ سیستم زمین نوع 111-۳ ی ی ره ۵ ۱۵ استفاده از حفاظ و تیغه نورگیر لامپ به منظور حداقل نمودن نور پخش شده در استفاده از تجهیزات روشنایی خاص به منظور کاهش نور پراکنده شده ۱۳۹ افزایش ار تفاع نصب به منظور کاهش نور پراکنده شده ۳۹ استفاده از نورافکن‌های دارای پرتو نامتقارن ۱۵ طراحی روشنایی نمونه برای جایگاه بستن زنجیر چرخ ۵ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۲-۱۲: نمای ایزومتریک جایگاه بستن زنجیر چرخ ۳۹۳ شکل ۳-۱۲: مشخصات طرح روشنایی جایگاه بستن زنجیر چرخ و ۴ ۹ ۱۳ شکل ۱- ۱۳: پنج سطح پیجیدگی بصری برای تابلوهای راهنمای هوایی ۳۱۳۴ ۱۳ شکل ۲-۱۳: ۵ سطح پیجچیدگی بصری برای تابلوهای هوایی نام خیابان ۱۳۳۴ شکل ۳-۱۳ تاثیر نوع منبع نور بر ظاهر رنگ تابلو ۱۳۳ شکل ۱- ۱۴: تجهیزات اتصال صفحه خورشیدی به شبکه ۰ ۴ ۱۳۹۳۶ شکل ۲-۱۴: تجهیزات سیستم هیبریدی ۱۳۳۹۳ شکل ۳-۱۴: اجزای سیستم روشنایی راه خورشیدی, درد شکل ۴-۱۴: دیاگرام بلوکی رفتار سیستم در طول روز ۳۳0 شکل ۵-۱۴: دیاگرام بلوکی رفتار سیستم در طول شب ۱۳۳۵ شکل ۶-۱۴: انواع ماژول ۳۷ خورشیدی بردرا شکل ۷-۱۴: مثال‌هایی از لامپ‌های دآتأناً روشنایی خیابانی ورهرا شکل ۸-۱۴: نمونه‌هایی از کنترل کننده‌های شارز از هرا شکل ۹-۱۴: طرح‌های نصب چراغ خیابانی خورشیدی ۱۳۳۹ شکل ۱- ۱۵: معماری سیستم کنترل روشنایی راه ۳ شکل ۲-۱۵: ارتباطات ۳1.۴ ۰ ۵۱۳۴ ۱۳ شکل ۳-۱۵ ار تباطات بی‌سیم. و و سم ۴ ۵ ۱۳ شکل ۱- ۱۶: زیست انباشته متیل جیوه ۴ و۱۳ شکل ۲-۱۶:تجهیز مخصوص خردکننده لامپ حاوی جیوه و ۱۳ شکل ۳-۱۶ انبوهی از لامپ‌های ضایعاتی شامل لامپ‌های تخلیه گاز, لامپ‌های (أتألا و لامپ‌های هالوژن برای بازیافت ۲۳۷۰ شکل ۴-۱۶: کسر جرمی اجزای یک لامپ لدآتآلا معمولی (۳:27,8061/,9.5۷۷.8550) ۴ ۱۳۹ شکل ۵-۱۶: (الف) یک 1-810 سفید معمولی که پوشش عناصر اصلی توسط طیف‌سنجی فلورسانس اشعه ایکس (ب) نگاشت شکل ۶-۱۶: طرحواره یک فرایند بازیافت برای لامپ‌های (81.] ۳ ۱۳۹ شکل ۷-۱۶: (الف) مخلوطی از زباله‌های 1.۳10 قبل از ۳۳1۳ (ب) ترکیب اجزا و مواد پس از ۳:1۳ لامپ‌های ضایعاتی, (ج) بخش‌های بدست امده از مرتب‌سازی اجزا پس از ۳۲1۳ هر ۵ ۱۵ ا -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جداول جدول ۱-۱: علائم و اختصارات استفاده شده در راهنما شم ۱ جدول ۱-۲: سیستم دسته‌بندی استاندارد و ۹ ۳ جدول ۲-۲: سیستم دسته‌بندی +[ جر با جدول ۲-۲: سیستم دسته‌بندی [] ۳ جدول ۴-۲: تقسیم‌بندی رویه‌های سطح راه‌ها منطبق بر دسته‌بندی +[ ا وم اه جدول ۵-۲: سیستم دسته‌بندی ۷۷ برای راه‌ها با سطح مرطوب ی ری ۵اه جدول ۶-۲: مطابقت رویه‌های سطح راه‌ها با دسته‌پبندی ۷۷ و و وه جدول ۱-۴: شرایط تامین روشنایی پیوسته برای آزادراه‌ها(۳1ح)) مج 1و جدول ۲-۴: شرایط تامین روشنایی کامل تبادل‌ها([1ل)) ما که جدول ۳-۴: شرایط تامین روشنایی جزئی تبادل‌ها(]]۳) رها جدول ۳-۳۴ الف) مقادیر طراحی درخشندگی و روشنایی (مقادیر معمول) ب) مقادیر طراحی درخشندگی و روشنایی (متریک) بخ جدول ۱-۵: موقعیت عرضی جسم و ناظر و ۹ جدول ۲-۵: فاصله توقف برای سرعت طرح‌های مختلف. ره جدول ۲۳-۵: حجم ترافیک و 1 جدول ۴-۵: مقادیر معمول درخشند؟ وم 0 جدول ۵-۵: مثالی از محاسبه درخشندگی ناحیه دسترسی (20]آ) مربوط به شکل ۷-۵ ۵ جدول ۶-۵: مقدار ۴ برای محدوده‌های مختلف سرعت مجاز و کلاس‌های روشنایی تونل ۵ جدول ۱-۶: ضرایب نگهداری لومن لامپ (1۸/۳]) وم ۱۱8 جدول ۳-۶: نام کامل لامپ‌ها به همراه علائم اختصاری آنها ۱ جدول ۳-۶: ضرایب بقای لامپ (1. 5۳) همم و ۱۱ جدول ۴-۶: ضرایب نگهداری چراغ (1]۸4۳) و همم ۹ ۱۹ جدول ۵-۶: ساعات کار سالانه لامپ یووم موم ۳۴۱۴ ۱ جدو : طلاعات کلی ازمور و مه هم ما همم ۷ ۱ : ن -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۲-۷: داده‌های سطح ره ام ۰ ۱۳۹ جدول ۸-۷: مشخصات تجهیزات اندازهگیری نوری ‏ ی و ۱ جدول ۱۰-۷: اطلاعات ویژه برای اندازه‌گیری دینامیک ی ی ۱۳ جدول ۱۱-۷: محدوده‌های خطای تعریف شده برای معیارهای خطای د ستگاه اندازه‌گیری شدت رو شنایی (لوکس‌متر) در جدول ۱۲-۷: محدوده‌های خطای تعریف شده برای معیارهای خطای دستگاه اندازه‌گیری در خشندگی‌متر در کلاس‌های جدول ۴-۸: اطلاعاتی که باید توسط سازنده بر روی چراغ, جعبه. داده‌برگ محصول, بروشور یا وب‌سایت ارائه شود......... ۱۷۳ جدول ۵-۸: شرایط ارزیایی تمونه چراغ‌های تن ی ۱0 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول 3 - 33 : ارتفاع ی نام ی برا ی ها هی پا بازودار ................................ ................................ ................................ ............................. 333 جدول 3 - 30 :زاویه نصب چراغ ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 333 جدول 3 - 34 : تصو ری بازو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .... 333 جدول 3 - 33 : ابعاد چه ی در هی پا ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 211 جدول 3 - 33 : ابعاد سوراخ ورود ی کابل ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 211 جدول 3 - 33 : حداقل ی گود کاشت ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 217 جدول 3 - 21 : فاصله مرکز ی ها چیپ نصب A1 و A2 به متر یلیم ................................ ................................ ................................ .... 213 جدول 3 - 23 : ابعاد محل اتصال چراغ ی رو هی پا بدون بازو ................................ ................................ ................................ ............ 210 جدول 3 - 22 : ابعاد محل نصب چراغ ی رو بازو ................................ ................................ ................................ ................................ 210 جدول 3 - 27 : طبقه ی بند عوارض نی زم ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 231 جدول 3 - 23 : بی ضر در معرض وزش باد بودن ( 𝑪𝒆(𝒁) ) ................................ ................................ ................................ ............ 233 جدول 3 - 20 : حداکثر انحراف ی افق موقت چراغ ................................ ................................ ................................ ............................. 230 جدول 3 - 24 : نی روها ی الزم ی برا ی ساز هی شب باره یا بکار رفته در آزمون ................................ ................................ .................. 233 جدول 3 - 23 : لنگرها ی آزمون و زان یم انحراف حاصل از آن ................................ ................................ ................................ ........ 233 جدول 3 - 23 : حداقل ضخامت پوشش فلز ی رو ................................ ................................ ................................ .............................. 227 جدول 3 - 23 : تعداد نمونه ی ها بازرس ی نسبت به تعداد ی ها هی پا هر محموله ................................ ................................ ............. 220 جدول 3 - 3: روادار ی خطا ی برا نورسنج ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 273 جدول 31 - 3: انواع پست ی ها عی توز ینی زم و ابعاد آن ................................ ................................ ................................ ................... 207 جدول 31 - 3: بی ضرا تصح حی ی دما خاک اطراف کابل ی ها PVC فشار فی ضع ( 311 ولت) ................................ .................. 203 جدول 31 - 0: بی ضرا تصح حی مجاورت ی برا شیب از کی ،مدار کابل ی ها مستق می دفن شده در نی زم(کابل ی ها تک رشته ای ای چندرشته ای) ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 243 جدول 31 -4: بی ضر تصح حی مجاورت ی برا شیب از کی ،مدار کابل ی ها چندرشته یا در داکت ی ها مدفون ....................... 242 جدول 31 - 3: بی ضرا تصح حی مجاورت ی برا شیب از کی ،مدار کابل ی ها تک رشته یا در داکت ی ها مدفون ....................... 247 جدول 31 - 3: بی ضرا تصح حی مقاومت مخصوص حرارت ی خاک ی برا کابل ی ها دفن مستق می ای داکت ی ها مدفون در نی زم در صورت ی که مقاومت مخصوص حرارت ی خاک ریغ از K.M/W 0/2 باشد ................................ ................................ ....................... 243 جدول 31 - 3: بی ضر تصح حی مجاورت ی برا شیب از کی ،مدار کابل ی ها چند هسته یا در ی هوا آزاد ................................ .. 240 جدول 31 - 31 : بی ضرا تصح حی مجاورت ی برا گروه ی (بی شتر از یکی) از کابل ی ها تک رشته یا در ی هوا آزاد .................. 243 جدول 31 - 33 : بی ضر K ی برا خطوط یی هوا با ی هاد ی مس ................................ ................................ ................................ ....... 243 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱۲-۱۰: ضریب ۴ برای کابل زمینی با هادی مسی و عایق ۳۷۲ ۱۵۵ جدول ۱-۱۱: دسته‌بندی حوزه‌های محیطی و ۳۳ جدول ۲-۱۱: مقادیر حداکثر شدت روشنایی عمودی در املاک مجاور ها ۱ جدول ۳-۱۱: حداکثر مقادیر مجاز شدت نور چراغ‌هاء تابیده شده به پنجره املاک مجاور ها با جدول ۴-۱۱: حداکثر مقادیر استانه افزایش و درخشندگی خبرگی از تاسیسات روشنایی غیرجاده‌ای. ۱۸۳ جدول ۵-۱۱: حداکثر مقادیر مجاز درخشندگی متوسط سطح [۶۶] ۹ ۱۳ جدول ۶-۱۱: حداقل فاصله مجاز شهر از محل رصدخانه. ۳ جدول ۷-۱۱: حداکثر مقدار الآ چراغ‌ها با جدول ۸-۱۱: حداکثر مقدار ٩1لا‏ تاسیسات (برای چهار چراغ یا بیشتر) ۳ جدول ۱-۱۲: سطوح روشنایی متوسط حفظ شده برای مناطق استراحت ۱ جدول ۲-۱۲: سطوح درخشندگی حفظ شده برای مناطق استراحت ۱۳ جدول ۳-۱۲: پارامترهای روشنایی در مناطق بستن و باز کردن زنجیر چرخ ۵ ۱ جدول ۱-۱۳: حداقل سطح در خشندگی نوشته برای تابلوهای هوایی ۱۳۳۹ جدول ۱-۱۴: مشخصات فنی باتری موم ۳ ۱۳۹۳ جدول ۲-۱۴: مشخصات ماژول ۳۷ خورشیدی ۱۳۳۳ جدول ۲-۱۴: مشخصات فنی کنترل کننده شارز ۱۳۳۳ جدول ۴-۱۴: مشخصات فنی چراغ خیابانی خورشیدی یا مجموعه لامپ ۱۳۳۳ جدول ۵-۱۴: مشخصات فنی پایه روشنایی خیابانی ۳۳ جدول ۱-۱۶: مقدار جیوه در لامپ‌های حاوی جیوم ۳0 ع -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه12 / 40 / 1042 1 مقدمه از آنجایی که تعداد وسایل نقلیه موتوری و عبور و مرور عابرین پیاده در راه ها روز به روز در حال افزایش است ،بنابراین روشنایی راه ها امری ضروری می باشد . ،از سوی دیگر تامین روشنایی راه ها یکی از مهم ترین مسائل مربوط به حفظ ایمنی راه ها می باشد ، زیرا ،سیستم روشنایی مناسب، عالوه بر تامین روشنایی و دید کافی برای راننده، دید برای عابرین پیاده کاهش جرائم، کاهش تصادفات، مسیریابی راحت تر و محیطی ام ن برای رفت و آمد را فراهم می نماید. در صورت عدم تامین روشنایی در بخش هایی از راه که نیاز به روشنایی دار ن د مشکالتی همچون بروز تصادفات با شدت بیشتر، کاهش ظرفیت راه ها و افزایش جرائم ایجاد می گردد. همچنین ذکر این نکته الزم است که با توجه به محدودیت های هزینه و مصرف انرژی الکتریکی، محیط زیست و منابع طبیعی و جانوری امکان توسعه روشنایی در تمام راه ها و در کل طول راه .وجود ندارد بنابراین شناسایی و مکان یابی راه هایی که باید مجهز به روشنایی شوند و تعیین سطح این روشنایی، نیازمند مطالعات گسترده و مهندسی می .باشد لذا در این نشریه ضوابط و اصول طراحی روشنایی مناسب برای راه ها ذکر گردیده و مس ائلی همچون ،ضوابط عمومی طراحی روشنایی ،پوشش سطح راه شرایط و الزامات تامین روشنایی راه ، روشنایی تونل ،ها مشخصات فنی تجهیزات، دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها ، آلودگی نوری، روش نایی تابلوهای هوایی راه، روش نایی راه ها با انرژی خورشیدی (سوالر )، کنترل روشنایی راه ها و بازیافت المپ های حاوی جیوه وLED .فراهم شده است با این حال، تخصص مهندسی به منظور تعیین نوع منبع نور و مشخصات آن، نوع لنز، نوع نصب چراغ، مشخصات الکتریکی و ،مکانیکی پایه نوع پایه و جزئیات فونداسیون، ارتفاع و فاصله چراغ، مالحظات نگهداری و استفاده از فناوری های جد ید بر ،اساس نوع راه و شرایط موجود در منطقه اجرا الزم می .باشد با توجه به مطالب فوق، تهیه و تدوین آیین نامه روشنایی راه ها در این ضابطه مدنظر قرار گرفته و به آن پر داخته ش .ده است ضابطه پیش رو به مباحث مرتبط در قالب شانزده فصل می.پردازد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تعاریف و فصل ۱ اصطلاحات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- تعاریف و اصطالحات 12 / 40 / 1042 5 مقدمه در این فصل، اصطالحات به کار گرفته شده در کل ضابطه به اختصار پوشش داده می .شوند 1 - 1 - تعاریف و اصطالحات سیستم روشنایی راه ها سیستمی که برای ت ا مین روشنایی راه ها در اوقات تاریکی هوا ایجاد می ،شود. این سیستم متشکل از چراغ و لوازم آن پایه و شبکه تغذیه کننده چراغ ها با متعلقات مربوط ه می.باشد شار نوری شار نوری (با واحد لومن یاlm)، مقدار کل تابش ساطع شده توسط یک منبع نور مشخص که بر ای چشم انسان قابل .مشاهده است شدت روشنایی شدت روشنایی (با واحد کاندال، یاcd ) نشان دهنده توزیع فضایی نور است که به صورت شار نوری در یک زاویه مخروطی معین از منبع نور اندازه گیری می.شود روشنایی روشنایی (با واحد لوکس یاlx ) نشان دهنده کل مقدار نوری است که به یک سطح روشن خاص می.رسد درخشندگی درخشندگی (با واحد2 cd/m ) نشان دهنده درخشندگی سطوح یا اجسام روشن است که توسط چشم انسان درک می.شود شاخص تفکیک رنگ1 ( CRI ) شاخص تفکیک رنگ که به اختصارCRI نامیده می شود، مولفه ای است که برای بیان کیفیت نور تولید شده از منا ب ع روشنایی به کار می .رود 3 Color Rending Index -------- صفحهٔ بعد -------- 6 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها نور خورشید مهم ترین و گسترده ترین منبع نور به شمار می رود. این نور دارای طیف کامل است و بهترین حالت دید را فراهم می نماید. از این رو، رنگ اشیا زیر نور خورشید، به عنوان پایه و مبنا در نظر گرفته می شود. حال هر چه کیفیت رنگ ها یا اش یا زیر نور مصنوعی به نمود رنگی زیر نور خورشید نزدیک ،تر باشدCRI اختصاص یافته به آن منبع نور باالتر می .باشد این شاخص بین صفر تا صد تعریف می شود و هر چه این عدد بزرگتر باشد، منبع نور بهتر می .باشد خیرگی خیرگی یک جلوه بصری ناخوشایند است که به دلیل توزیع نا مطلوب روشنایی یا کنتراست زیاد ایجاد می ش ود و چشم را مجبور می کند تا به سرعت تنظیم شود. خیرگی معموال دو نوع متفاوت است: خیرگی محدودکننده که ناشی از پراکندگی نور در چشم است که حساسیت کنتراست را کاهش می دهد و خیرگی آزاردهنده که باعث ایجاد یک احساس ناراحتی ذهن ی می شود. حساسیت به خیرگی محدودکننده ممکن است برای افراد مختلف متفاوت باشد (به ویژه اثرات با افزایش سن افزایش می)یابد. از سوی دیگر، خیرگی آزاردهنده، یک پدیده ذهنی است و هیچ اتفاق نظری برای نحوه رتبه بن دی آن وجود ندارد . آرایش نصب1 آرایش نصب به نحوه قرار گرفتن پایه های روشنایی نسبت به یکدیگر اشاره دارد. آرایش نصب پایه ها شامل چهار حالت نصب زیگزاگ، نصب روبه رو، نصب در یک طرف و نصب در وسط می.باشد فرد واجد شرایط یا دارای صالحیت فردی که دارای آموزش و تجربه مرتبط با موضوع مورد بحث و درک الزامات وظیفه خاص می ب اشد. انتظار می رود که یک فرد دارای صالحیت بتواند تفسیر منطقی و توصیه هایی در مورد بهترین ابزارهایی که ممکن است به کارگیرن د را ارائه .دهد ناحیه حفاظت شده2 ناحیه ای که برای حفظ ویژگی های معماری آن، نیاز به توجه ویژه ای به طراحی سیستم روشنایی مطابق با قوانین خ اص .آن ناحیه دارد 3 arrangement 2 Conservation Area -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- تعاریف و اصطالحات 12 / 40 / 1042 0 هزینه1 .اثر منفی مالی یا غیر مالی، از قبل تعیین شده یا ناخواسته ناشی از یک طرح را هزینه گویند پل عبور عابرین2 پلی است که فقط برای عبور عابرین پیاده و برای گذر از عرض راه ساخته می.شود هندسه ابعاد و ویژگی های خطی مرتبط با سیستم روشنایی ج اده یعنی فاصله، ارتفاع نصب، موقعیت عرضی و ترتیب نصب را هندسه می.گویند روشنایی با دکل (پایه) بلند3 نوعی از سیستم روشنایی راه ها برای نواحی بزرگ می باشد که پایه های روشنایی آن، دکل های بلندی هستند که بر روی آن چندین چراغ (نورافکن) قرار دارد. پایه های روشنای ی دکل های بلند معموال بیش از33 .متر ارتفاع دارند ضریب شار نوری منبع نور این ضریب به صورت نسبت شار نوری یک المپ (یا منبع نور) در یک زمان معین از عمر آن به شار نوری اولیه تعریف می شود. تولیدکنندگان منابع نور می توانند این اطالعات را به صورت جداول یا به صور ت گرافیکی ارائه دهند. جزئیات بیشتر در این مورد درPD ISO/CIE TS 22012:2019 موجود می .باشد طراح روشنایی .فردی که دارای تجربه و شایستگی الزم برای طراحی روشنایی فضاهای عمومی است ارتفاع نصب فاصله عمودی بین مرکز فتومتریک چراغ روشنایی راه و سطح راه ، ارتفاع نص.ب نام دارد 3 Cost 2 Footbridge 7 High mast lighting -------- صفحهٔ بعد -------- 0 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها بازو بخشی از پایه که به صورت افقی و یا زاویه دار، از خط عمودی گذرنده از مرکز مقطع پایه در سطح زمین منحرف شده و تا نقطه اتصال چراغ به آن ادامه می یابد. عقب روی1 کمترین فاصله بین لبه جلویی پایه با لبه سواره روی راه ، عقب.روی نام دارد میانگین تراف( یک روزانهADT ) .نسبت کل حجم ترافیک در تمامی روزهای یک دوره زمانی مشخص، به تعداد روزهای آن دوره زمانی ( کنتراستC ) کنتراست عامل تعیین کننده مهمی برای رویت اشیا بوده به نحوی که مشخص کننده میزان تمایز درخشندگی هر شی با محیط پس زمینه آن می.باشد منطقه کاری .بخشی از راه که در آن عملیات ساخت و ساز و یا تعمیرات در حال انجام است روشنایی پیوسته در سیستم روشنایی پیوسته، در تمامی مسیر راه اعم از باندهای ترافیکی، تقاطع ها و تبادل های موجود در ،مسیر روشنایی .یکنواختی وجود دارد روشنایی جزئی این روشنایی در مناطقی از راه استفاده می شود که احتمال رخ ن داد تصادفات در آنها بیشتر است . تابلوی راهنما تجهیزاتی که به رانندگان اطالعات کافی در مورد مسیر می.دهند 3 Setback -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- نعاریف و اصطلاحات ۳۳( ۹ ۲-۱- علائم و اختصارات به منظور رسیدن به اهداف این راهنماء علائم و اختصارات جدول ۱-۱ مفید خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- 14 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها جدول3- 3: عالئم و اختصارات استفاده شده در راهنما نماد تعریف نماد تعریف 𝐸𝑎𝑣𝑔 متوسط شدت روشنایی حفظ شده ( lux ) 𝐸𝑚𝑖𝑛 حداقل شدت روشنایی( lux ) 𝐸𝑎𝑣𝑔 /𝐸𝑚𝑖𝑛 نسبت یکنواختی شدت ر وشنایی 𝐿𝑎𝑣𝑔 متوسط درخشندگی حفظ شده ( 2 cd/m ) 𝐿𝑚𝑎𝑥 /𝐿𝑚𝑖𝑛 حداکثر یکنواختی درخشندگی 𝐿𝑎𝑣𝑔 /𝐿𝑚𝑖𝑛 حداقل یکنواختی درخشندگی A مساحت یک بخش در نمای پرسپکتیو ورودی تونل 𝐸𝑤 ( شدت روشنایی حفظ شده دیوارlux ) f فاصله کانونی لنز د( وربینmm ) H ارتفاع دهانه ورودی تونل( m ) 𝐻𝐿 ( ارتفاع نصب چراغm ) h ارتفاع نگاتیو فیلم چاپ شده( mm ) 𝐼𝑤 شدت نور در جهت نقطه محاسباتی روی دیوار ( cd/km ) k نسبت درخشندگی ناحیه آستانه به درخشندگی ناحیه دسترسی L ( درخشندگی2 m / cd ) 𝐿𝑖𝑛 درخشندگی نا حیه داخلی( 2 cd/m ) 𝐿𝑡ℎ درخشندگی ناحیه آستانه( 2 cd/m ) 𝐿𝑡𝑟 درخشندگی ناحیه انتقال( 2 cd/m ) 𝐿𝑤 ( درخشندگی حفظ شده دیوار2 cd/m ) 𝐿20 درخشندگی ناحیه دسترسی( 2 cd/m ) LTP درصد دقت دید MF ضریب نگهداری P ارتفاع نقطه محاسبه روی دیوار باالی سطح جاد( هm ) 𝑞𝑐 ضریب وضوح کنتراست SSD ( فاصله توقفm ) 𝑈𝑙 یکنواختی طولی 𝑈0 یکنواختی کلی درخشندگی سطح راه α زاویه بین صفحه عمودی محتوی مسیر نور تابشی و صفحه عمودی در زاوبه قائم به دیوار در نقطه محاسبه(º) 𝛼𝑖 زاویه دید ورودی آشکار در یک سطح عمودی 𝛼𝑢 زاویه دید خروجی آشکار در یک سطح عمودی 𝛽𝑖 زاویه دید ورودی آشکار در یک سطح افقی 𝛽𝑢 زاویه دید خروجی آشکار در یک سطح افقی ε زاویه برخورد نور به صفحه افقی در نقطه محاسباتی(º) 𝜌𝑑𝑖𝑓 ضریب انعکاس پراکنده دیوار Φ شار نوری اولی ه المپ یا المپ(های چراغklm ) 𝜃𝐻 زاویه بین خطوط دید منتهی به باالی تونل و سطح راه(º) 𝜃𝑃 ارتفاع زاویه ای چاپ(º) a DLOR نسبت نور خروجی در پایین سطح افق a ULOR نسبت نور خروجی در باالی سطح افق ULR نسبت نور به سمت باال UFR نسبت شار به سمت باال 𝜂 ( بهره نوریlm/W ) 1 - 3 - جمع بندی و نتیجه گیری در این فصل، تعاریف، اصطالحات و همچنین عالئم و اختصارات استفاده شده در ضابطه ارائه گردید . -------- صفحهٔ بعد -------- ضوایط غمو می طراحی روشنایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 10 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها مقدمه در این فصل از نشریه ضوابط عمومی طراحی روشنایی مطرح شده است. مطالبی که در این فصل بررسی شده شامل اصول کلی روشنایی راه ها و مالحظات طراحی عملی می باشد. مالحظات طراحی عملی شامل مکان یابی پایه ،های روشنایی ،آرایش نصب نگهداری، فناوری ها، منابع نور، چراغ ها و روشنایی با استفاده از دکل بلند می .باشد 2 - 1 - اصول کلی روشنایی راه ها اهداف روشنایی راه ها روشنایی راه ها شامل روشنایی انواع راه های عمومی بوده و به منظور کمک به رفت و آمد ایمن و سهولت گذر برای تمامی کاربران در این راه ها تعبیه می گردد. از این نظر فراهم نمودن روشنایی مناسب می تواند یکی از اقداماتی باشد که برای کاهش تصادفات شبانه استفاده می شود. این امر عالوه بر ایجاد ایمنی در جابجایی وسایل نقلیه، نقش اجتماعی گسترده ای داشته و کمک به سزایی در کاهش جرائم و احساس امنیت شهروندان می کند. همچنین موجب رونق اجتماعی و بازرگانی مراکز شهرها در شب و افزایش گردش گری می .شود در روشنایی راه ها و اجرای آن باید معیارهای نشریه243 سازمان برنامه و بودجه با عنوان آیین نامه ایمنی راه های کشور .در نظر گرفته شود با توجه به اینکه سیاست های حمل و نقل و زیست محیط ی بر ضرورت بهبود شرایط پیاده روی و دوچرخه سواری تاک ید دارند، یک ی از فاکتورهای مهم در برآورده کردن این هدف، کیفیت مسیرهای پیاده روی و دوچرخه سواری است. در این راستا سیستم روشنایی راه ها نقش مهمی در ایجاد شرایط مناسب پس از تاریکی هوا بر عهده دارد. البته در ایجاد این سیستم معموال به روشنایی پیاده روها کمتر از روشنایی راه های مخصوص عبور وسایل نقلیه اهمیت داده می شود، اما ب ا این وجود، روشنایی آنها نیز باید به گونه ای باشد که عالوه بر ایجاد محیطی مطبوع و مناسب، اهداف اصلی روشنایی نیز برآورده شود[3] . فراهم نمودن اقدامات مطلوب ترافیکی ممکن است نیازمند آرایش خاصی از روشنایی با شد. راهنمایی های بیشتر در مورد روشنایی مطلوب ترافیکی درILP TR25 موجود می .باشد روشنایی راه ها باید به گونه ای باشد که تمام ویژگی های مهم راه و ترافیک آن را برای حرکت ایمن وسایل نقلیه آشکار نماید. همچنین این روشنایی باید تمام مشخصات راه و ترافیک را برای ه .مه کاربران راه، از جمله عابران پیاده، نشان دهد از طرف دیگر، علی رغم اینکه هدف اصلی در نصب سیستم روشنایی راه ها، مشخص کردن مسیر راه نبوده، بهتر است در صورت امکان، سیستم روشنایی راه ها به مسیریابی نیز کمک کند. بدین منظور محل نصب پایه های روشنایی باید ط وری ا نتخاب گردند تا از بروز اشتباه توسط .رانندگان در چگونگی ادامه مسیر راه، جلوگیری نمایند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 15 هنگام در نظر گرفتن تاسیسات روشنایی برای راهی که قبال روشن نبوده، باید راهنمایی ارائه شود که در آن لزوم یا عدم لزوم روشن شدن عالئم راهنمایی و رانندگی مشخص و همچنین تاثیر نورهای جدید بر محیط زیست در نظر گرفته شود. همچنین هنگام استفاده از تاسیسات روشنایی در ناحیه ای که قبال روشن نشده، فاصله این ناحیه تا سایر روشنایی های موجود باید طوری تنظیم شود که جلوه ای روشن، تاریک و روشن ایجاد نشود. سرعت سفر باید با استفاده از30 درصد سر عت مورد بررسی یا محدودیت سرعت تعیین شود. اگر تصمیم بر آن است که برای قسمتی از راه تاسیسات روشنایی نصب شود و مابقی تاریک باشند، باید حداقل قسمت روشن نشده مورد توافق وزارت راه و شهرسازی باشد. قبل از توافق وزارت راه و شهرسازی ، باید بررسی ایمنی راه و ارزیابی خ.طر انجام گیرد برای حداقل فاصله بین بخش های روشن نشده جاده، توصیه ای وجود ندارد. با این حال یک روش سرانگشتی3 که برای نواحی تداخل استفاده می ،شود"قانون پنج ثانیه2" .است طبق این قانون فاصله برابر با مسافت ی است که خودرو با سرعت طرح در0 ثانیه طی می کند[3] . محیط زیست هنگام طراحی یک سیستم روشنایی جدید یا جایگزین، مسائل زیست محیط ی مرتبط با روشنایی راه از مالحظات اصلی است. می توان با تغییر سطح روشنایی، تاثیر زیست محیط ی را کاهش داد و از مقدار روشنایی مناسب در زمان مناسب استفاده نمود، حتی ممکن است در زمان مناسب ر وشنایی خاموش شود. 2 - 1 - 2 - 1 - کلیات :طراحان باید، حداقل مسائل زیست محیطی زیر را بررسی کنند  نمای ظاهری در روز و شب  حداقل نمودن نور مزاحم  ارزیابی تاثیر بصری  تاثیر روشنایی بر بوم شناسی ، گیاهان و جانوران  مسائل زیست محیط ی خاص در سیاست های برنامه ریزی محلی ،در نهایت ایمن ی کاربران باید بر زیبایی.شناسی ارجحیت داشته باشد در مورد مسائل ظاهری باید با مقامات برنامه ریز یا سایر سازمان.های مربوطه مشورت کرد Rule of Thumb 3 Five Seconds Rule 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 16 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 2 - 1 - 2 - 2 - نمای ظاهری 2 - 1 - 2 - 2 - 1 - نمای ظاهری تاسیسات روشنایی راه ها در روز طراحی و نصب تجهیزات روشنایی راه ها و سایر تاسیساتی که به جهات مختلف د ر راه ها استفاده می شوند، تاثیر به سزایی در تغییر نمای ظاهری و منظره راه در روز دارند. به عنوان مثال نحوه طراحی و انتخاب محل مناسب جهت نصب پایه های روشنایی در یک راه عمومی و یا یک پل تاریخی می تواند منجر به دید جالب .تر آن گردد در مواردی که حفظ معماری خیا بان ضروری است ، پایه ها ی روشنایی باید با توجه به معماری یا منظره، طراحی و جانمایی شوند. در دیگر شرایط، تجهیزات روشنایی راه ها نباید تا حد امکان موجب مزاحمت شوند. همچنین طراح باید ب عد از مشورت با افراد دارای صالحیت در صورت امکان از روش هایی برای کاهش آشفتگی یا شلوغی خیابان استفاده نماید. 2 - 1 - 2 - 2 - 2 - نمای ظاهری تاسیسات روشنایی راه ها در شب یکی از اهداف طراحی سیستم روشنایی راه ها، کمک به بهبود دید محیط اطراف در هنگام شب است. در حالی که روشنایی کارآمد برای ایمنی وسایل نقلیه و عابران پیاده به ویژه در راه های شهری و مسکونی ضروری است، اما روشنایی مناسب و خوش رویت بودن قسمت های مختلف .راه در شب نیز اهمیت خاصی دارد در طرح اولیه باید روشنایی مناسب و کافی برای تردد وسایل نقلیه و ایمنی عابران پیاده فراهم شود. همچنین باید تا حد امکان اطمینان حاصل شود که روشنایی به طور مستقیم به ا یجاد فضایی دلپذیر و جذاب در شب (به ویژه برای نواحی مهم شهری) کمک می .کند عواملی مانند کیفیت نور و مالحظات محیط اطراف باید مورد توجه قرار گیرند و در نظر داشت که طراحی مناسب سیستم روشنایی در افزایش ایمنی تاثیر به سزایی دارد. به همین دلیل در انتخاب سیستم رو شنایی راه ها باید ش اخص ( تفکیک رنگ𝑅𝑎) برای کاربرد موردنظر، مناسب باشد[3] . در مواردی که پلیس برای تحت نظر گرفتن جرائم خیابانی از دوربین مداربسته3 استفاده می کند، باید در مورد الزامات .روشنایی مانند سطح و تفکیک رنگ، با آنها مشورت شود نمود رنگ2 منابع نور در سیستم های روشنایی باید مناسب با کاربرد یا وظیفه آنها باشد. طراحان روشنایی باید در هنگام انتخاب دمای رنگ همبسته7 ( 𝑇𝐶𝑃 ) مناسب دقت الزم را به خرج دهند و راهنمایی ها، سیاست ها و قوانین محلی که ممکن .است دمای رنگ مجاز را محدود نمایند، در نظر بگیرند نمود رنگ با دمای رنگ همبست گی دار .د𝑇𝐶𝑃 نمود رنگ منبع نور را با نمود رنگ منبع مرجع، وقتی که منبع مرجع تا دمای خاصی گرم می شود، مرتبط می کند و اندازه گیری ها در این حال ت CCTV 3 arance Colour Appe 2 Correlated Colour Temperature 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 10 ( در مقیاس کلوینK) می ن باش د. دمای رنگ پایین (تقریبا7111 کلوین و کمتر) یک منبع گر م را توصیف می کند و دمای ( رنگ باال تقریبا3111 کلوین و بیشتر) یک منبع سرد را توصیف می کند[3] . 2 - 1 - 2 - 3 - نور مزاحم ،کنترل توزیع نور تاسیسات به منظور محدود کردن نور مزاحم و برافروختگی آسمان ضروری است. در برخی موارد روشنایی در شب می تواند موجب مزاحمت باشد. به عنوان م ثال در نواحی روستایی و باز که در غیر این صورت تاریک می باشند، روشنایی می .تواند مزاحم باشد نور رو به باال در همه تاسیسات روشنایی راه باید به حداقل برسد که این کار با کنترل شدت نور چراغ های روشنای ی که در زاویه های نزدیک یا باالی سطح افق و به صورت افقی نصب شده اند، انجام می.گیرد .به منظور جلوگیری از نفوذ غیرضروری نور به مناطق مجاور باید اقدامات احتیاطی الزم انجام شود ممکن است در برخی موارد به صالح دید مشتری، سطح محدودی از نور در جلوی باغ ها و نمای امالک به منظور افزایش نمای ظاهری ناحیه و حفاظت از اموال مجاز .باشد هنگام طراحی روشنایی در مناطقی همچون کمربند سبز3، پارک های ملی، پارک های با آلودگی نوری خیلی کم2 و نواحی با زیبایی طبیعی برجسته، باید به حساسیت محیط توجه شود. همچنین در طرح هایی که مناطق مسکونی در مجاورت نواحی حساس زیست محیط ی قرار دارند، باید با انتخ اب یک سطح روشنایی مناسب ، میزان توزیع نور را به حداقل .رساند تا نفوذ نور به مناطق مجاور حداقل شود عالوه بر موارد مذکور، کنترل نور مزاحم مزایای دیگری نیز دارد به عنوان مثال نفوذ نور می تواند بر تنوع بوم شن اسی تاثیر گذارد، زیرا شکارچیان در شب اغلب در شرایط ن امطلوب قرار می گیرند. نشریهILP GN08/18 راهکارهایی را برای روشنایی مناطقی که خفاش ها در آنجا وجود دارند، ارائه نموده است[3] . 2 - 1 - 2 - 0 - بوم شناسی3 هنگام طراحی یک سیستم جدید یا جایگزین، الزم است که تاثیر نورهای جدید بر بوم شناسی در نظر گرفته شود . اطالعات و راهنمایی ه ای الزم در مورد نحوه تاثیر نور مصنوعی بر گیاهان و جانوران در دسترس است. همچنین برخی راهنمایی های خاص به عنوان مثال تاثیر نور مصنوعی بر بی مهر گان [نیز فراهم شده است2 .] یک مثال از بوم شناسی که تحت تاثیر نور مصنوعی قرار می گیرد، مناطقی است که خفاش ها در آنجا ر فت و آمد دارن د و زندگی می .کنند جزئیات بیشتر در این رابطه در ILP GN08/18 موجود است. طراحان باید با بوم شناسان ارتباط برقرار Green Belt 3 ky Park S ark D 2 Ecology 7 -------- صفحهٔ بعد -------- 10 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها کنند تا از حساسیت های بوم شناسی خاصی که در ناحیه وجود دارد، آگاه شوند. سپس باید سیستم روشنایی طوری ط راحی شود که این موارد لحاظ گرد د[3] . 2 - 1 - 2 - 5 - پایداری به منظور بهبود پایداری روشنایی راه ها، اقداماتی را باید انجام داد. دست یابی به یک راه حل پایدار نیازی به سرمایه گذاری مالی قابل توجهی ندارد اما مستلزم درک تاثیر طرح از دیدگاه های مختلف است. از طریق تصمیم ،گیری درست و به موقع می توان با کمی سرمایه گذاری بیشتر در مرحله طراحی و ساخت به پایداری مناسب دست یافت. ممکن است یک راه حل پایدار در کل چرخه عمر نسبت به یک راه.حل با پایداری کمتر، هزینه کمتری داشته باشد در کنار راه حل های تکنولوژیکی مانند منابع نور کنترل شده با هدف مصرف بهینه انرژی و استفا ده از انرژی های تجدیدپذیر به عنوان منابع اولیه ، روش های ساده ای مانند انتخاب کالس روشنایی مناسب و استفاده از روشنایی متغیر می تواند به پایداری بیشتر سیستم ،روشنایی کمک نماید. پایداری همچنین مستلزم بررسی مسائل مربوط به ضایعات آلودگی و انرژی در چرخه عمر محصو الت است. نیاز به طراحی هایی با مصرف انرژی بهینه در بند2 - 3 - 7 - فراهم شده .است هنگام طراحی سیستم های روشنایی، توجه به این نکته الزم است که طراحی تا زمانی که پارامترهای طراحی الزم برآورده می شوند باید پایدار باشد . راهنمای راه حل های روشنایی پایدار در پیوست3 .آمده است انرژی الکتریکی از آنجایی که روشنایی بخش قابل توجهی از انرژی الکتریکی را مصرف می کند و هزینه های انرژی الکتریکی در ح ال افزایش است، بنابراین کاهش مصرف انرژی الکتریکی اغل ب بخشی از اهداف الزامات طراحی سیستم روشنایی ب می اشد و طراحان باید طرح[ های مناسب مصرف انرژی بهینه را توسعه دهند. اطالعات بیشتر در این زمینه در مراجع3 - 7 ] موجود است[3] . 2 - 1 - 3 - 1 - اقدامات برای به حداقل رساندن مصرف انرژی الکتریکی اقدامات مربوط به بهره وری انرژی را می توان مطابق با استاندارد BS EN13201-5 انجام داد . روشنایی مناسب می تواند به استراتژی های کاهش کربن و مصرف انرژی الکتریکی کمک نماید. استراتژی های م ختلفی برای این منظور در دسترس است که باید ارزیابی شوند تا گزینه مناسب انتخاب گردد. این استراتژی ها شامل موارد ز یر می :باشد، اما محدود به آنها نیست -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 13  روشنایی مت غیر(تطبیقی ،): استانداردهای روشنایی راه سطوح روشنایی الزم را بر اساس میزان استفاده طبقه بندی می نمایند. بنابراین، هنگامی که استفاده از یک جاده یا ناحیه کاهش می یابد(از نیمه شب تا4 )صبح، با فراهم بودن تجهیزات مناسب، می .توان سطح روشنایی را کاهش داد  کوتاه کردن فاصله زمانی3: کوتاه کردن فاصله زمانی را می توان برای روشن و خاموش کردن نور محیط اعمال کرد. منابع نوری مدرن که از ادوات کنترل الکترونیکی استفاده می کنند، به زمان زیادی برای گرم شدن تا رسیدن به خروجی کامل نیاز ندارند، بنابراین روشنایی را می توان نزدیک به زمان موردنیاز روشن کرد و این کار موجب کاهش ساعات کار می شود .  روشنایی جزئی در شب2 : روشنایی بین ساعات خاصی مانند نیمه شب تا ساعت4 صبح خاموش می شود. یکنواختی طولی در حین این خاموش و روشن شدن که در ساعات تاری کی رخ می دهد، حفظ می شود تا تغییر حالت در هنگام غروب و سپیده صبح رخ ندهد. سیستم کنترل، چراغ ها را با نظم پیوسته ای خاموش و روشن می کند، زی را استفاده از یک روش تصادفی به صورت موقت، یکنواختی طولی را به خطر می .اندازد  خاموش کردن7: روشنایی خاموش و حذف می.شود  :حسگرها حسگرهای قابل استفاده شامل مادون قرمز پسیو3( PIR )، سنسورهای حرکتی، تشخیص حضور و کلیدهای فشاری می شود . در صورت استفاده از هر یک از استراتژی های کاهش مصرف انرژی الکتریکی، باید از تامین ایمنی کافی راه اطمینان .حاصل شود تعرفه انرژی الکتریکی برای روشن .ایی عمومی به طور کلی بر اساس مشخصات عملکردی آن است بیشتر تاس یسات روشنایی در تمام شب کار می کنند، بنابراین نرخ انرژی الکتریکی، متوسط نرخ .های مختلف در آن دوره است سیس تم روشنایی در زمان هایی که تقاضای انرژی الکتریکی بسیار پایین است (به عنوان مثال نصف شب تا4 صبح) استفاده می شود ، بنابراین برق در مقایسه با دوره های اوج بسیار ارزان است. هر گونه تغییر در مشخصات عملکردی باید به تامین کنندگان انرژی اطالع داده شود تا بتوانند تاثیر آن را بر منابع خود در نظر بگیرند. این ممکن است منجر به تغییر تعرفه شود، که می تواند ن .رخ انرژی الکتریکی را افزایش دهد ،در این میان وقتی بار تاسیسات کاهش یابد، ممکن است هزینه کلی انرژی الکتریکی به همان میزان کاهش نیابد[3] . rimming T 3 night - Part 2 Switch Off 7 Red - Passive Infra 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 24 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 2 - 1 - 3 - 2 - ساعات عملکرد روشنایی راه ، در صورت وجود، معموال در تمام ساعات تاریکی، از حدود71 دقیقه پس از غروب آفتاب تا71 دقیقه قب ل از طلوع آفتاب مورد نیاز است، اگرچه معموال کنترل ها بر اساس سطح روشنایی روز می.باشند قبل از تصمیم :گیری در مورد روشنایی جزئی در شب، باید با بررسی فاکتورهای زیر، ارزیابی ریسک انجام شود  روشنایی در ساعات تاریکی به دلیل کمک در پیشگیری از وقوع جرم، افزایش حف اظت توسط پلیس و ایمنی و امنیت عمومی جامعه از اهمیت ویژه .ای برخوردار است  .سطح روشنایی در شب ممکن است بسته به نوع استفاده و فاکتورهای دیگر متفاوت باشد  در برخی شرایط محدود، ممکن است تاسیسات روشنایی در دوره های خاصی از شب یا سال که استفاده از آن بسیار کم اس .ت، به طور کامل خاموش شوند 2 - 1 - 3 - 3 - سطح روشنایی متغیر (تطبیقی) پیشرفت روزافزون فناوری، انعطاف پذیری بیشتری را برای تغییر سطح روشنایی در همه سطوح روشنایی فراهم ک رده است . با کاهش مصرف، می توان سطح روشنایی را کاهش داد، مگر اینکه دالیل مهمی برای عدم انجام این کار وجود داشت ه باشد (مانند احتمال تصادف یا میزان جرم و جنایت). حتی ممکن است خاموش کردن برای برخی از دوره های شب مناسب باشد. همچنین عکس این حالت نیز برقرار است که در آن می توان از نور متغیر برای افزایش سطح نور در هنگام افزایش .جریان ترافیک استفاده نمود روشنایی متغ یر اغلب به صورت تضعیف نور شناخته می شود، اما بهتر است که روشنایی بر اساس سطح روشنایی مناسب و به منظور رعایت پارامترهای خاص راه در یک زمان خاص، تغییر یابد. ممکن است باالترین سطح روشنایی که تاسیسات می توانند داشته باشند فقط در مواردی نادر که تراکم ترافیک بیش از حد معمول است (مانند روزهای مسابقه در نزدیکی یک استادیوم فوتبال)، استفاده شود، در حالی که سطح روشنایی روزمره تاسیسات ممکن است پایین تر از سطح ر وشنایی مناسب .باشد استفاده از نور با سطوح متغیر، مزایای زیست محیطی دیگری همچون کاهش نفوذ نور، کاهش آلودگی نور ی، کاهش مصرف انرژی الکتریکی و کاهش کربن را شامل می .شود اگر از خاموش کردن منابع نور به عنوان روشی برای تغییر سطح روشنایی استفاده شود، الزامات یکنواختی باید برآورده شود. این موضوع شامل مواردی است که چراغ ها به صورت جداگانه به منظور کاهش سطح روشنایی خاموش م ی.شوند در صورت استفاده از سیستم دینامیک، به منظور جلوگیری از اثرات آزاردهنده ناشی از کلیدزنی باید از تاخیرهای مناسب .برای تغییر بین سطوح استفاده شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 21 2 - 1 - 3 - 0 - کنترل ها سیستم های کنترل روشنایی موجب می شوند که سطح روشنایی با توجه به نیازهای خاص در هر مکان متفاوت باش د . سیستم های روشنایی را می توان طوری برنامه ریزی نمود که خروجی آن در زمان های تعیین شده یا در شرایط تعیین شده تغییر نماید. کنترل روشنایی به کاهش هزینه ها و صرفه جویی در مصرف انرژی الکتریکی کمک می کند. کنترل روش نایی شامل استفاده از کلیدهای زمان3 ، PECU 2 وS CM 7 می .باشد به طور کلی از کنترل های خودکار مانند واحدهایPECUها و کلیدهای زمان معموال برای روشن کردن چراغ ها در هنگام تاریکی غروب و خاموش کردن آنها در هنگام سحر استفاده می شود. ازPECU های روشنایی جزئی در شب برای خاموش کردن یا کاهش خروجی منبع نور چراغ ها ا ستفاده می شود. این در حالی ا ست کهCMSها کنترل و انعطاف پذیری بیشتری را ارائه می دهند و ارتباط دو طرفه و از راه دور بین سرور و هر نقطه روشنایی در تاسیسات را فراهم می .کنند کنترل نقاط روشنایی به صورت جداگانه، امکان ایجاد عملکردهای قابل توجهی شامل موارد زیر ر ا فراهم می سازد :  کلیدزنی با قابلیت برنامه ریزی جداگانه و امکان تغییر خروجی منبع نور با استفاده از پروتکل های دیجی تالی ایجاد شده  توانایی حذف از راه دور کلیدزنی برنامه ریزی شده یا رویدادهای روشنایی تطب یقی در موارد خاص  نظارت از راه دور بر وضعیت و گزارش خطا از نقاط روشنایی (در نتیجه رفع نیاز به گشت)زنی  جمع آوری داده برای برنامه های تعمیر و نگهداری  نظارت بر مصرف انرژی الکتریکی  تعامل با سیستم هایGIS . به منظور برقراری ارتبا طات در سیستم های کنترلی می توان از سیگنال های ارتباطی مناسب استفاده نمود . راهن مایی بیشت ر در موردCMS ها درILP PLG01 موجود می باشد. همچنین تصمیم گیری در مورد کلیدزنی یا تغییر چراغ ها باید پس از مشورت کامل با اشخاص ذی صالح از جمله مقامات پلیس و نمایندگان کاربران و ارزیابی کلی خطرات، صورت گیرد[3] . آنالیز اقتصادی طرح های روشنایی اغلب مزایای هز ینه را در طول عمر خود نشان می دهند و در صورت لزوم، باید آنالیز سود- هزینه برای کل دوره زندگی تکمیل گردد تا مزایای یک طرح روشنایی خاص را نشان دهد. هنگامی که آنالیزها به این ترتیب Time Switches 3 Electric Control Units - Photo 2 Central Management Systems 7 -------- صفحهٔ بعد -------- 22 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها کامل می شود، اغلب راه حل های مختلفی را در مقایسه با یک آنالیز ساده بر اساس هزین ه سرمایه برجسته می کند. روش های مختلف تعمیر و نگهداری، هزینه های انرژی الکتریکی و پیشگیری از حوادث می توانند تاث یر عمده ای بر هزینه ها و م زایا .داشته باشند. هزینه و مزایا ممکن است در طول عمر تاسیسات ثابت نباشد روشنایی و سالمت انسان ،هنگام تعیین منبع نور طراحان باید از انتخاب منابع نوری که باعث سوسو زدن (فلیکر) زیاد می شوند، اجتناب ن .مایند 2 - 2 - مالحظات طراحی عملی مکان یابی پایه های روشنایی 2 - 2 - 1 - 1 - کلیات قرارگیری استراتژیک و دقیق پایه های روشنایی در طول راه ، دغدغه ای مهم برای مهندسین طراح روشنایی است. در کنار فراهم آوردن سیستم های روشنایی که سطوح روشنایی مورد نیاز را تامین می کنند، فراهم نمودن سازه های نگهدارن ده روشنایی که به درستی طراحی و به طور دقیق مکان ،یابی شده باشند تا کمترین اثر منفی را در حرکت مردم داشته باشند .از اهمیت باالیی برخوردار است مواردی که در این ب خش به صورت خالصه آورده شده اند، به منظور ساده سازی فرآیند مکان یابی پایه های روشنایی ب رای مهندسین طراح می باشد. در این بخش، برخی از معمول ترین وضعیت های پیش رو در طول طراحی سیستم روشنایی اه ر ذکر شده است[0]. 2 - 2 - 1 - 2 - ممانعت از دید سازه های نگهدارنده چراغ های روشنای ی باید به گونه ای طراحی و مکان یابی شوند که توجه رانندگان را کاهش ندهند و یا مزاحم دید رانندگان نسبت به را ه و یا دیگر ویژگی های مهم راه نشوند. در ضمن پایه های روشنایی باید در محل های ی .قرار گیرند که مانعی برای دیدن عالئم نباشند 2 - 2 - 1 - 3 - محدودیت های ارتفاع ممکن است سازمان هو اپیمایی برای پایه های روشنایی که در راه های مجاور فرودگاه ها و مناطق فرود قرار گرفته ،اند محدودیت.های ارتفاع داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 23 2 - 2 - 1 - 0 - رفوژ وسط راه قرارگیری پایه های روشنایی در رفوژ میانی ممکن است مناسب باشد. همچنین در صورت وجود گاردریل میانی ممکن است پایه ه ای روشنایی بر روی آن قرار گیرند. در صورتی که پایه ها در ناحیه صاف قرار دارند، باید محافظت شوند، مگر این که با موانع محافظت شده باشند یا روی گاردریل قرار گرفته باشند. قرار دادن پایه های روشنایی در میانه راه چ ندین مزیت روشنایی و اقتصادی را فراهم می کند که نم ی توان آنها را نادیده گرفت. مزایای این چیدمان به شرح ذیل است[0] : - تعداد پایه های روشنایی مورد نیاز در این حالت تقریبا نصف تعداد پایه های مورد نیاز در حالتی است که ایه پ ها در طرفین راه نصب می شوند . - مقدار سیم کشی مورد نیا ز کاهش می .یابد - به جای این که نور رد کنار ه راه به هدر ،رود برای روشنایی آن سوی راه مورد استفاده قرار می گیرد. - هزینه های نگهداری و ساخت کاهش می یابد . - قابلیت دید در باندهای سرعت باال افزایش می یابد. معایب این روش :شامل موارد زیر است - احتیاط های اضافی به دلیل قرارگیری پایه های روشنایی در وسط باید در نظر گرفته شود، زیرا احتمال برخورد .خودرو بیشتر است - ممکن است برای تعمیر و نگهداری چراغ ها به بسته شدن خطوط داخلی نیاز باشد. بسته شدن خطوط اغلب هزینه بر است و ممکن است برنامه .ریزی آن دشوار باشد - هنگام نصب یک پایه روشنایی بر روی رفوژ وسط راه ممکن اس ت مشکالتی مانند ترک خوردگی یا پوسته ش دن در فونداسیون یا رفوژ بتنی ایجاد و باعث شود که پایه برداشته شود. بسته به موضوع، ممکن است نصب یک .پایه جدید روی رفوژ دشوار باشد - برخی از پایه های روشنایی که روی رفوژ استفاده می شوند ممکن است دهانه دسترسی مشابه آنهایی ک ه در خارج از رفوژ استفاده می.شوند، برای نگهداری نداشته باشند - حداقل روشنایی در کناره های راه برای عابرین پیاده فراهم می .شود 2 - 2 - 1 - 5 - جزیره ترافیکی معموال در جزیره ترافیکی قراردادن پایه های نگهداری چراغ های روشنایی در حاشیه ایمن راه و سطح شیب دار مطلوب نیست، مگر اینکه باالتر از مانع ترافیکی طولی و یا پشت یک ضربه گیر تصادف قرار گیر ن. د -------- صفحهٔ بعد -------- 20 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 2 - 2 - 1 - 6 - تقاطع های هم سطح هنگام روشن نمودن یک تقاطع، نقاط تصمیم گیری کلیدی و نقاط تداخل باید روشن شوند. محل عبور عابر پیاده باید به عنوان بخشی از تقاطع در نظر گرفته شود. طراح روشنایی باید کنت .راست مثبت را برای عابران پیاده در نظر بگیرد پایه های قرار گرفته در جلوی خط عابر پیاده، این کنتراست مثبت را همان طور که در )بخش (ب شکل2 - 3 نشان داده شده، فراهم می نمایند. مزیت ایجاد کنتراست مثبت (روشن کردن سمت عابر پیاده در خط عا بر پیاده) این است که چراغ های جلوی وسیله نقلیه به افزایش این کنتراست و بهبود دید عابر پیاده در محل عبور عابر پیاده کمک می نند ک[0] . )(الف )(ب شکل2- 3: (الف) نمای طرح برای نقاط تداخل (ب) کنتراست مثبت برا ی عابرین پیاده ممکن است در نواحی تداخل عابر پیاده و در نواحی که بیشتر توسط عابر پیاده استفاده می دن شو، محاسبات روشن ایی عمودی3 برای افزایش تشخیص عابر پیاده استفاده شود. این محاسبات در امتداد خط مرکزی محل عبور عابر پیاده و در Vertical Ilumination Calculation 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 25 ارتفاع 02 /3 متری (0 ی فوت) که با نقاط محاسبه عمودی به سمت وسیله نقلیه در حال نزدیک شدن، انجام می شود. به ط ور کلی، سطوح روشنایی عمودی در خط عابر پیاده (توسط برخی از راهنماهای روشنایی توصیه می شود) برابر با میانگین روشنایی افقی ارائه شده در تقاطع می ن باش .د طرح های کنتراست منفی نیز برای عب ور عابر پیاده در تقاطع هایی که چ راغ ،های تقاطع در طرف مقابل تقاطع هستند اس تفاده می ن شو د. کنتراست منفی اشیا موجب افزایش دید می شود. با این حال، زمانی که چراغ های جلو ماشین در نظر گرفته می ن شو د، این مزیت به حداقل می .رسد هر دو روش روشنایی تقاطع دارای مزایای متفاوتی در دید یا هزینه می باشند و باید در چارچوب چیدمان و اهداف .تقاطع مورد توجه قرار گیرند 2 - 2 - 1 - 0 - همجواری با موانع منحرف کننده سازه های نگهدارنده پایه های روشنایی نباید در سمتی از گاردریل ها و موانع ترافیکی که در سمت عبور و مرور است قرار گیرند. پایه های روشن ایی واقع در پشت موانع باید فاصله کافی بین مانع و پایه را ایجاد کنند تا اطمینان حاصل شود که مانع در هنگام برخورد با وسیله نقلیه به درستی منحرف می .شود 2 - 2 - 1 - 0 - نکات ایمنی کلی طراحی کنار راه در آزادراه ها، شامل ناحیه در رفوژها و فواصل کناری (بین باندهای اصلی و سط وح شیب دار یا هرا های کناری) و از خط لبه هرا های کناری تا خط حریم راه می باشد. طراحی کنار را ه در بزرگراه ها ناحیه بین لبه باند بیرونی و محدوده حریم راه را شامل می شود. محیط کنار راه که عاری از اشیا ثابت و دارای شیب های پایدار و مسطح باشد، به کاهش شدت تص ادف هنگام انحراف وسایل نقلیه، کمک می کند. مفهوم" کنار راه بخشنده" امکان خروج از راه را برای وسایل نقل یه منحرف شده فراهم می آورد و با تقویت کنار را ه عواقب این گونه حوادث را کاهش می.دهد تحت یک قانون کلی، پایه های روشنایی بعد از برخورد در نزدیکی خط حرکت وسیل .ه نقلیه سقوط خواهند نمود تحقیقات نشان می دهند که30 درصد وسایل نقلیه ای که از مسیر خارج می شوند، جاده را با زاویه21 درجه و یا کمتر ترک می کنند. بازوی پایه در پایه های تک بازویی معموال طوری می چرخد که زمانی که در روی زمین قرار می گیرد، دور از جاده قرار می گیرد. این امر موجب می گردد تا در صورت وجود منطقه سقوط کافی، از افتادن پایه روشنایی در دیگر باندهای ترافیکی جلوگیری شود. ایجاد منطقه سقوط در راه های با سرعت باال مزیت عمده ای به شمار می رود. به طور کلی منطقه سقوط کافی معموال3 /1 برابر ارتفاع نصب پایه ر وشنایی در نظر گرفته می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 26 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 2 - 2 - 1 - 3 - گزینه های طراحی ( اگر چه سه گزینه اول 2 - 2 - 3 - 3 - 3 - تا2 - 2 - 3 - 3 - 7 - ) ترجیح داده می شوند، این را حل ه ها همیشه برای مهندسین طراح سیستم روشنایی عملی نیستند، زیرا پایه های نگه دار نده به منظور فراهم کردن شدت روشنایی کافی در سطح اهر ، باید نزدیک لبه راه قرار گیرند[0]. 2 - 2 - 1 - 3 - 1 - گزینه1 : برداشتن موانع برداشتن مانع همیشه نمی تواند راه حلی عملی برای مهندس طراح روشنایی باشد، زیرا پایه های نگهدار نده به منظو ر فراهم کردن شدت روشنایی کافی در سطح هرا ، باید نزدیک لبه راه ،نصب شوند. البته، با بازرسی دقیق نواحی اطراف می توان تعداد پایه های نگهدارنده نصب شده را کمینه کرد. برای مثال، این امکان وجود دارد که با استفاده از یک پایه نگهدار نده ، بیش از یک هدف را مرتفع نمود . استفاده از پایه های مرکب با کاربردهای چند گانه شامل روشنایی، کنترل ترا فیک و انتقال توان الکتریکی باید به عنوان روشی برای کاهش تعداد پایه ها در طول لبه راه مد نظر قرار گیرد. 2 - 2 - 1 - 3 - 2 - گزینه2: طراحی مجدد پایه ها گزینه های مختلف برای طراحی مجدد سیستم روشنایی به منظور قراردادن پایه های نگهدارنده بیرون از حاشیه ای من راه بررسی می .گردد یک گزینه می تواند افزایش ارتفاع نصب یا فاصله قرار گرفتن چراغ ها باشد . بدین ترتیب طراحی ،نهایی استفاده از سیستم روشنایی با پایه های مرتفع است زیرا پایه های کمتری مورد نیاز بوده و در ضمن این پایه ها خی لی دورتر از راه قرار می گ یرند. پایه های بلند یک روش بسیار مناسب برای تامین روشنایی تبادل های .اصلی هستند الزم به ذکر است که مزایای مربوط به استفاده از چراغ های جبران کننده روی پایه های نصب شده در خارج حاشیه ایمن راه، باید با مزایای استفاده از پایه های شکننده داخل حاشیه ایمن که دار،ای خیرگی نور مزاحم، انعکاس آلودگی نوری و پارازیت بینایی کمتر می باشد، مقایسه شوند. 2 - 2 - 1 - 3 - 3 - گزینه3: مکان یابی مجدد پایه ها پایه های روشنایی غیرشکننده نباید در داخل حاشیه ایمن در طول راه نصب شوند، مگر اینکه توسط موانع محاف ظت شوند. حاشیه ایمن راه به صورت منطقه ای از حاشیه راه که بدون مانع باشد، تعریف می شود. این ناحیه از لبه راه شرو ع می شود و می ،تواند شامل شانه راه شیب های با و بدون قابلیت بازیا بی کنترل وسیله نقلیه انحرافی و منطقه ت وقف ایمن گردد. حاشیه ایمن راه برای استفاده ایمن وسایل نقلیه منحرف شده و با هدف باز یابی استفاده می شود. ،بنابراین ب اید از قرار دادن پایه های روشنایی شکننده داخل این ناحیه اجتناب کرد . سازمان های مختلف ممکن است در رابطه با نواحی خالی از موانع، تعاریف و کاربردهای کم و بیش گسترده.ای داشته باشند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 20 2 - 2 - 1 - 3 - 0 - گزینه0: استفاده از تجهیزات روشنایی مجهز به پا یه های شکننده زمانی که پایه های روشنایی نمی توانند خارج از حاشیه ایمن راه و یا در پشت حفاظ ترافیکی طولی یا ضربه گیر تصادفات قرار داده شوند، طراحی سیستم روشنایی باید شامل پایه های شکننده باشد. پایه های شکننده این امکان را برای سازه نگهدارنده سیستم روشنایی فراهم می نمای ن د تا بر اثر برخورد با وسیله نقلیه منحرف شده، شکسته و در نزدیکی س طح زمین از هم جدا شو ن د. هنگامی که پایه های روشنایی شکننده داخل حاشیه ایمن آزادراه ها باشند، باید به فاصل ه حداقل 0 /3 متر ( 30 فوت) و ترجیحا 4 متر ( 21 فوت) از لبه .باند قرار گیرند زاویه برخورد: سازوکار پایه های روشنایی شکننده به گونه ای طراحی شده که به جای بارگذاری خمشی، تحت بارگذاری برشی عمل کند و تحت ضربه وارده ناشی از سپر وسیله نقلیه، در ارتفاع معمولی سپر، شکسته شود. قرارگیری پایه های نگهدارنده در امتداد لبه راه در زمانی که آ نها تحت بارگذاری خمشی قرار می گیرند، می تواند شدت ضربه و خسارات وارد به سرنشینان خودرو را بیشتر کند. بلندی لبه راه ، شیب کنار راه ، پیچ راه ، زاویه انحراف و سرعت وسیله نقلیه عواملی هس تند که ارتفاع برخورد وسیله نقلیه منحرف شده را تحت ت ا ثیر قرار می.دهند اگر پ ایه های شکننده در ارتفاعی باالتر از 03 سانتی متر ( 21 اینچ) که ارتفاع معمول سپر وسیله نقلیه می باشد، تحت اصابت ضربه قرار بگیرند، ممان خمشی ایجاد شده می تواند برای عمل نکردن پایه ها کافی باشد. به این دلیل، الزم است پایه های نگهدارنده شکننده در نزدیکی چاله ها ، شیب های تند، یا مناطقی که در آن ها این امکان وجود دارد که وسایل نقلیه در هنگام برخورد اندکی ارتفاع نسبت به زمین داشته باشد، قرار داده نشوند. محدود کردن شیب های کناری من فی بین راه و پایه های نگهدارنده به مقدار3 به4، باید تضمینی برای ارتفاع برخورد قابل ق.بول وسیله نقلیه باشد مناطق مجاور : پایه های نگهدارنده شکننده نباید در مناطق شهری با تعداد زیاد عابرین پیاده که بعد از برخورد امکان اصابت پایه با عابرین پیاده، امالک خصوصی و یا با وسایل نقلیه دیگر وجود دارد ، قرار گیر ن.د نوع زمین و خاک : نوع خاک اطراف فونداسی ون چراغ می تواند عملکرد پایه های شکننده را تحت ت ا ثیر قرار دهد. اگر فونداسیون پایه نگهدارنده توسط خاک مجاور تحت فشار قرار بگیرد، پایه نگهدارنده بیشتر تحت خمش قرار می گیرد تا برش و در نتیجه سازوکار شکنندگی پایه فعال نمی شود. بعد ازنصب فونداسیون، منطقه مجاور د بای مسطح شود تا بعد از برخورد، اجازه ع بور وسایل نقلیه از روی قسمت غیر شکننده پایه نگهدارنده، که در خاک قرار می گیرد یا به صورت صلب به فونداسیون متصل می.شود، فراهم گردد این موضوع ممکن است مستلزم ایجاد زمینی در اطراف فونداسیون باشد تا سطح مناسب را فراهم نما .ید قطع برق : مدار الکتریکی قرار گرفته در پایه نگهدارنده شکننده باید به سیستم قطع برق مجهز باشد تا شکنندگی پایه را تسهیل کرده و ریسک شوک الکتریکی ناشی از سیم لخت شده را بعد از برخورد کاهش دهد. قطعی برق باید در تمامی تا سیسات جدید استفاده شود و برای ت ا سیسات موجود که بر اساس برخوردها و تصادفات، سقوط های مکرری را تجربه کرده.اند، مورد توجه قرار بگیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 20 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها به عنوان یک قانون کلی، پایه های روشنایی شکننده باید در برخی از نواحی شهری و اکثر نواحی برون شهری، در محل هایی که سرعت وسایل نقلیه متوسط یا باالست، یا هنگامی که تجه یزات روشنایی نمی توانند در پشت حفاظ های ترافیکی طولی و یا ضربه گیرهای تصادف واقع شوند، مورد توجه قرار گیرند. طراح باید ریسک های مربوط به هر کدام از ا ین وضعیت ها را قبل از انتخاب یک طرح مناسب، بررسی نماید . در صورتی که استفاده از پایه های نگهدارنده شکننده عم ل ی نباشد، استفاده از حفاظ برای موانع می تواند تنها راه.حل ممکن باشد 2 - 2 - 1 - 3 - 5 - گزینه5: حفاظت پایه ها فقط هنگامی که استفاده از پایه های شکننده عملی نباشد باید یک حفاظ ترافیکی یا ضربه گیر تصادف برای حفاظت پایه .های روشنایی مورد استفاده قرار گیرد پایه های نگهدارنده برای سیستم های روشنایی با دکل بلند باید در بیرون حاشیه ایمن قرار گیرند، یا توسط م وانع ترافیکی مناسب محافظت شوند .پایه های سیستم های روشنایی با دکل بلند باید با پایه ثابت در نظر گرفته شوند تا در اثر ضربه وارده نشکنند. جرم زیاد این سیستم های نگهدارنده و پیام دهای حاصل از سقوط این سیستم ها ایجاب می کند ک ه این سیستم.ها با پایه ثابت طراحی شوند زمانی که پایه نگهدارنده سیستم روشنایی نزدیک حفاظ های ترافیکی قرار می گیرد، بسته به نوع و ویژگی های حفاظ موجود، ممکن است پایه های شکننده استفاده شوند یا مورد استفاده قرار ن گیرند. در حالت کلی، پایه نباید در فاصله طراحی شده برای انحراف قرار گیرد یا اینکه باید با تجهیزات حفاظتی تقویت شو د.تا فاصله انحراف حاصل کمینه شود گ زینه ،دیگر نصب سیستم روشنایی در باالی تجهیزات حفاظتی در رفوژ می باشد که اغلب نیاز به اجرای اصالحاتی در سیستم ر ،وشنایی تجهیزات حفاظتی رفوژ و یا هر دو دارد. در تصادفات با زاویه برخورد زیاد به حفاظ بتنی یا برخوردهای ایجاد شده توسط کامیون ها و یا اتوبوس ها، ممکن است به چراغ نصب شده روی مانع ضربه وارد شود. در این حالت به دلیل احتمال افتادن پایه روی جریان ترافیکی مقاب ل و یا ترافیک عبوری زیر پایه عموما از پایه های شکننده استفاده نمی.شود پایه ها نباید در باالی نرده پل های ر وی باندهای اصلی، راه های اتصالی یا سطوح شیب داری که به راه های دیگر متص ل هستند قرار داده شوند زیرا حتی پایه های غیر شکننده نیز در برخی اوقات بر اثر ضربه از محل نصب خود جدا می شون .د بنابر این الزم است در این مکان ها پایه ها روی پی و در پشت نرده.ها قرار گیرند 2 - 2 - 1 - 3 - 6 - گزینه6: مشخص کردن پایه ها در صورتی که گزینه های فوق مناسب نباشند یا در یک شرایط خاص نیاز به در نظر گرفتن موارد دیگری باشد، طراح باید روش هایی ر ا برای مشخص کردن موانع، بررسی کند تا امکان تشخیص سریع برای راننده و فرصت مناسب برای عکس العمل فراهم شود. برای مثال، بستن نوارهای منعکس کننده در ارتفاع چشم راننده روی پایه هایی که در جزیره ترافی کی قرار دارند، می تواند امکان تشخیص سریع را برای راننده فراهم آ.ورد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 23 آرایش نصب 2 - 2 - 2 - 1 - ارتفاع نصب هنگام انتخاب ارتفاع نصب عالوه بر مالحظات فنی، باید محدودیت اقتصادی و نمای ظاهری سیستم روشنایی در روز را نیز در نظر گرفت. به دلیل حفظ زیبایی نمای ظاهری، ارتفاع پایه های روشنایی و چراغ ها نباید بلندتر از ساختمان های مجاور آنها باش .د از آنجا که ارتفاع متداول برای یک ساختمان دو طبقه تقریبا4 متر است؛ بنابراین ارتفاع مناسب نصب پایه های روشنایی در راه های مجاور مناطق مسکونی و راه ،های محلی0 و یا4 متر می باشد. این ارتفاع نصب مناسب برای مسیرهای ترافیکی 3 ، 31 و32 متر بوده و در مسیرهای دو بانده و بزرگراه ها32 و یا30 متر می باشد. اما در شرایط خاص اگر زیبایی طرح یا سایر فاکتورهای محیطی ایجاب کند، استفاده از ارتفاع های نصب دیگر مجاز می باشد. فقط باید دقت گردد که در صورت کاهش ارتفاع نصب پایه، پارامترهای دیگر طراحی مثل تعداد چراغ ها مجددا .تنظیم شود به طور کلی می توان با زیاد کردن ارتفاع و افزایش فاصله نصب و در نتیجه کاهش تعداد پایه ها ی در معرض دید، نمای ظاهری مناسب تری از آنها در روز ایجاد کرد[3] . 2 - 2 - 2 - 2 - مونتاژ واحدهای روشنایی پایه های روشنایی باید با استانداردهایBS EN40 وPD6547 مطابقت داشته باشند. هنگام تعیین پایه ،های روشنایی وزن و ناحیه بادگیر چراغ(ها)، سرعت باد مورد انتظار در منطقه و هر گونه بارهای ناشی از موارد اضافی متصل شده به پایه های روشنایی (مانند عالئم و بنرها)، باید در نظر گرفته شوند. بدون محاسبه بار ساختاری و بازرسی ساختاری بصری یا تست های غیرمخرب ( NDT 3) .مناسب، نباید هیچ مورد اضافی به پایه، براکت (بازو) یا چراغ وصل شود یک واحد روشنایی حتی اگر شامل بخش های جداگانه ای متشکل از پایه های روشنایی، بازو و چراغ باشد، باز هم به عنوان یک مجموعه منفرد تلقی می شود. یک چراغ که با یک پایه خا ص از نظر زیبایی تناسب دارد، ممکن است با پایه های روشنایی دیگر هماهنگی نداشته باشد. از آنجایی که اغلب چراغ ها و پایه های روشنایی توسط کارخانجات مختلف ساخته می شوند، به هنگام انتخاب آنها باید مالحظات خاصی را از نظر زیبایی مجموعه لحاظ نمود. در روشنایی با پایه های بل ند باید دقت داشت که نمای ظاهری مجموعه دکل، سازه استقرار2 .و چراغ هماهنگی الزم را داشته باشند سیستم های روشنایی با ارتفاع کم شامل چراغ هایی هستند که برای نصب در ارتفاع3 متر یا کمتر طراحی شده اند و ممکن است در مناطقی با محدودیت در نگهداری، دسترسی یا اثر بصری مورد استفاده قرار گیرند. برای چنین سیستم ،هایی Destructive Testing - Non 3 Head Frame 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 34 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها سازه های پشتیبان به الزاماتBS EN40 محدود نمی شود، زیرا خارج از محدوده آن می باشند. با این حال، آنها باید با هدف متناسب باشند و باید طوری تنظیم شوند که فاصله چراغ از لبه راه کمتر از301 میلیمتر نباشد[3] . 2 - 2 - 2 - 2 - 1 - اندازه و نوع چراغ ابعاد و شکل چراغ .ها باید متناسب با زمینه دید آنها انتخاب شود 2 - 2 - 2 - 2 - 2 - فرم و شکل بازو وقتی ارتفاع نصب کم باشد، معموال پایه های بدون بازو زیباتر به نظر می رسند. اما در حالت کلی هنگامی که از بازو استفاده می شود کمان های بزرگ، زیباتر از خطوط مستقیم به چشم می خورند، چون تطابق بهتری با خطوط بام های ساختمان اطراف ایجاد می کنند. یک بازوی افقی موجب ایجاد توهم افتادن می شود. بنابراین یک بازوی افقی رو به باال ترجیح داده می شود. در صورت امکان، در جاهایی که یک ردیف چراغ وجود دارد، باید یک خط صاف حفظ ش .ود بازوهای بلندی که به دلیل نصب پایه در انتهای پیاده رو از آنها استفاده می شود، ظاهر مناسبی ندارند و باید تا آنجا که ممکن است از بکارگیری آنها خودداری کرد. البته در برخی مواقع به دلیل مسائل ایمنی و یا وجود اشیاء در اطراف پایه که منجر به کاهش نمای بد پایه می شود، می .توان از این بازوها بهره برد طول بازو باید در حد ممکن کوتاه باشد و توصیه می شود که به منظور محدود کردن ارتعاش و لرزش پایه، از20 درصد ارتفاع نصب تجاوز نکند. اطالعات بیشتر در این مورد درBS EN 40 موجود می .باشد 2 - 2 - 2 - 2 - 3 - رنگ تجهیزات روشنایی رنگ و پوشش نهایی تجهیزات روشنایی راه ها باید با رنگ محیط متناسب باشد. باید توجه داشت که استفاده از رنگ روغن خیلی صیقلی ممکن است موجب خیرگی و در نتیجه خطرات ترافیکی گردد. همچنین باید این واقعیت را در نظر گرفت که رنگ های تیره مات می توانند در صورت خرابی منبع نور یا خام وش شدن و روشنایی جزئی در شب موجب ایجاد خطر شوند[3] . 2 - 2 - 2 - 2 - 0 - نمای کلی ترکیب چراغ، بازو و پایه روشنایی به صورت یک واحد رضایت بخش است ، اما ممکن است قرار گرفتن تعدادی از آنها در کنار هم به صورت یک مجموعه واحد و هماهنگ منجر به یک ترکیب ناهمگون به ویژه در جاده های مست قیم طوالنی یا کمی پر پیچ و خم و در تقاطع های پیچیده شود. در یک جاده طوالنی و مستقیم، مجموعه ای از بازوهای منحنی می تو انند یک تونل ایجاد کنند. در یک جاده غیرمستقیم به نظر می رسد این باز وها در هم تنیده شده و بنابر این الگوی گیج کننده و زشتی را تشکیل می.دهند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 31 در تقاطع های پیچیده، تجهیزات و آرایش روشنایی باید تا حد امکان ساده باشد تا از ایجاد نمای ناخوشایند یا گیج کننده برای کاربران راه جلوگیری شود. در چنین مواقعی استفاده از تعداد پایه های کمتر و بلندتر که در آنها چندین چراغ با بازوهای کوتاه بر روی هر دکل قرار داده می شود، استفاده از پایه های بدون بازو و یا استفاده از سیستم روشنایی با کل د بلند، همگی راه حل هایی برای کاهش این مشکل می .باشند. به طور کلی طرح روشنایی باید با تنظیمات آن سازگار باشد 2 - 2 - 2 - 3 - چیدمان چراغ ها هنگام طراحی یک سیستم روشنایی، متغیرهای زیادی باید د ر نظر گرفته شود. آرایش های معمول روشنایی عبارتند از[3] :  نصب روبه رو3: این نوع آرایش در راه های عریض یا در راه های ماشین .روی دوبانده کاربرد دارد  نصب زیگراگ2 ،: این نوع آرایش نصب به طور عمده در مسیرهای ترافیکی هرا های نواحی مسکونی و راه های محلی کاربرد دار .د  نصب یک طرفه7:این نوع آرایش نصب در راه های باریک، راه های عریض با باندهای حرکتی مجزا، راه های اتصال مارپیچ و جاده .های لغزنده کاربرد دارد  نصب در وسط3: این نوع آرایش نصب معموال برای راه های ماشین روی دو طرفه مناسب می باشد. این آرایش در تقاطع ها، راهنمای واضحی از شکل مسیر ارائه می .دهد  ترکیب نصب در وسط و نصب روبه رو0: این نوع آرایش نصب برای راه هایی که قسمت ماشین رو بسیار وسیع داشته باشند و یا برای استفاده در نقاط اتصال یا انفصال دو راه کاربرد دارد. همچنین هنگامی که آرایش نصب در وسط یا روبه رو به تنهایی کفایت نکند، می .توان از این نوع آرایش نصب استفاده نمود  روشنایی محوری راه4: این نوع آرایش نصب برای راهی که قسمت ماشین رو عریض داشته کاربرد دارد. این آرایش جایگزینی برای آرایش نصب در وسط یا نصب در روبه رو می باشد و منحنی پخش نور چراغ ها باید دارای مولفه عرض ی قوی باشد . این آرایش به دو صورت امکان :پذیر است الف- معلق از سیم های مهار؛ ب- در باالی محور مرکزی پایه .های روشنایی با دو بازو هم راستا با محور بزرگراه قرار گرفته است Opposite 3 Staggered 2 sided - Single 7 Twin Central 3 Combined Twin Central and Opposite 0 Axial Median Lighting 4 -------- صفحهٔ بعد -------- 32 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها  روشنایی با دکل بلند3 : این شیوه نصب تنها در مواقعی کاربرد دارد که عواملی مانند شکل راه ، محدودیت های موجود در نصب پایه ها و عوامل محدودکننده محیط اطراف راه، استفاده از سایر روش های نصب را امکان پذیر نسازد. این نوع آرایش نصب در تقاطع های بزرگ، تبادل ها و محل های دریافت عوارض کاربرد دارد . 2 - 2 - 2 - 3 - 1 - کلیات هنگام انتخاب چیدمان مناسب، طراحان باید سهولت نگ هداری ، هزینه های مدیریت ترافیک و ایمنی کارگران راه را ارزیابی نمایند. پس از ارائه طرح روشنایی در هر راه، چیدمان چراغ ها ابتدا باید برای نواحی تداخل، تقاطع های هم سطح و پیچ ها انجام شود. سپس الگوی چیدمان چراغ ها در قسمت .های پیوسته راه به طرح اضافه شود نکت ه مهمی که در هر طرح روشنایی باید در نظر گرفته شود، چیدمان مناسب آن با توجه به مسیر راه می باشد به طوری که باید اطمینان حاصل گردد تا آرایش پایه های روشنایی در مسیر راه موجب دریافت اطالعات اشتباه از کلیات مسیر توسط راننده نشده و درک درستی را از ش کل مسیر برای راننده ایجاد نماید، چرا که آگاهی دادن به رانندگان از امتداد مسیر راه به کمک سیستم روشنایی راه ها، به خصوص در راه های مارپیچ و تقاطع های پیچیده و هوای مه آلود بسیار مهم .است 2 - 2 - 2 - 3 - 2 - چیدمان چراغ مناسب برای راه های یک طرفه در این نوع راه ها می توان از آرایش نصب ه ای زیر برای پایه :های روشنایی استفاده نمود الف- نصب زیگزاگ ب- نصب روبه رو ج- نصب در یک طرف البته در راه های عریض یک طرفه، بسته به ارتفاع نصب و نوع چراغ و المپ منتخب، دو یا هر سه آرایش فوق الزامات سطح روشنایی مربوطه را تامین می کنند ولی انتخاب نهایی برای آرایش روشنایی مناسب بر اساس مالحظات اقتصادی و با در نظر گرفتن جنبه های محیطی و ظاهری صورت می .پذیرد 2 - 2 - 2 - 3 - 3 - چیدمان چراغ برای راه های دوطرفه در این نوع راه ها، هنگامی که عرض رفوژ وسط راه زیاد باشد (بیشتر از3 متر)، باید روشنایی هر طرف از راه به طور مستقل طراحی شد ه و در این صورت آرایش نصب نیز مطابق با راه های یک طرفه تعیین می گردد. در مواردی که از یک مانع بتونی در رفوژ مرکزی استفاده می شود، مانع می تواند سهم نور چراغ های روشنایی طرف مقابل در نزدیک ترین با ند به مانع را کاهش دهد. هنگام انتخاب ارتفاع پایه، طراح باید ا ثر سایه وسایل نقلیه بلند را در نظر بگیرد. در صورتی که در این High Mast Lighting 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 33 نوع راه ها، فاصله بین لبه های پیاده روی طرفین راه از هم خیلی زیاد نباشد، می توان راه دو طرفه را به صورت یک راه یک طرفه عریض در نظر گرفت. در چنین حالتی، با توجه به ارتفاع نصب، نوع المپ و چراغ انتخ اب شده، می توان از آرای ش نصب زیگزاگ یا نصب روبه رو در لبه خارجی راه استفاده کرد و یا با استفاده از پایه های دو چراغه در رفوژ وسط راه (نصب در وسط)، روشنایی مناسبی را برای راه .تامین نمود 2 - 2 - 2 - 3 - 0 - چیدمان چراغ مناسب برای سرازیری ها و سرباالیی ها در سرازیری ها، هیچ مشکل روشنایی خاصی وجود ندارد. در سرباالیی ها نیز الزم است خیرگی ناشی از چراغ ی ها نصب شده در قله شیب کنترل گردیده و در صورت غیرمجاز بودن آن، نسبت به محدود نمودن خیرگی ناشی از آن اقدام شود زیرا این چراغ ها توسط ناظر تحت زوایایی دیده می شود که در آن زوایا، شد ت نور چراغ ها بیشتر می باشد. البته هر چه .چراغ دورتر از قله شیب باشد، خیرگی ناشی از آن نیز کمتر خواهد بود این مالحظات برای نصب پایه های روشنایی بر ر وی بعضی از پل ها نیز صادق می .باشد در سرازیری ها یا سرباالیی هایی که شیب آنها31 % یا بیشتر است، چراغ ها ب اید با زاویه نصب شوند به طوری که موازی با سطح را .ه قرار گیرند تعمیر و نگهداری 2 - 2 - 3 - 1 - کلیات هر طرح روشنایی باید برای همه کاربران ایمن باشد. به طور خاص، الزامات تعمیر و نگهداری آینده باید در طراحی در نظر گرفته شود و طرح نباید خطری را برای کارکنان تعمیر و نگهداری ایجاد نماید. بازرسی و آزمون های الکتریکی و ساختاری نیز باید در مرحله طراحی تعیین شوند[3] . با توجه به مقررات ساخت (طراحی و مدیریت)، طراح ملزم به در نظر گرفتن تعمیر و نگهداری برای طراحی می باشد[4 .] در این مقررات، الزامی وجود دارد تا اطمینان حاصل شود که اطال عات ارائه شده برای انجام وظایف تعمیر و نگهداری در آینده، اطالعات ارائه شده در مورد خطرات باقی مانده و اطمینان از اینکه کارهای ساخت و ساز آینده با خیال راحت انجام شود، کافی است. همچنین در مسیرهای با سرعت باال، الزامی برای در نظر گرفتن تنظیمات مدیریت ترافیک ( TM 3 ) وجود .دارد در تمام هرا ها، طراح باید سهولت دسترسی به واحد روشنایی، ایمنی کارگران راه و نیاز به تجهیزات یا پرسنل متخصص را در نظر بگیرد. همچنین سطوح روشنایی مطابق با مقادیر استاندارد باشد .برای دستیابی به این هدف و اطمینان از تامین سطوح انتخابی، روش های مناسب تمیز کردن چراغ ها و جایگزینی منبع نور باید توسط طراح و با توجه به سیاست های Traffic Management 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 30 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها محلی در نظر گرفته شود. برنامه های تعمیر و نگهداری باید شامل تمیز کردن چراغ، جایگزینی منبع نور، نوسازی قطعات خراب، بررسی درزبندها (واشرها)، تجهیزات نوری، سرندها، هم ترازی و نظارت بر عملکرد باشد. نظارت بر تجهیزات روشنایی خراب را می .توان از طریق بازرسی شبانه و یا از طریق سیستم نظارت مرکزی الکترونیکی انجام داد سطوح واقعی روشنایی ارائه شده توسط یک سیستم روشنایی در یک زمان خاص فقط با اندازه گیری در محل تعیی ن می شود، که می توان د پرهزینه و مخل جریان ترافیک باشد. تجربه های بدست آمده در طول سالیان متمادی نشان می د هد که تعمیر و نگهداری دوره ای (چرخه ای)، تغییر منبع نور و سایر تعمیرات که بر اساس معیارهای مورد استفاده در طراحی انجام می شود، به طور کلی می تواند روشنایی را در سطح قابل ق .بولی حفظ نماید عالوه بر خرابی های قطعات روشنایی که می توان با تمیز کردن آنها را اصالح نمود، یک خرابی طوالنی مدت نیز وجود دارد که دائمی و تجمعی است. میزان این خرابی به کیفیت مواد اولیه و درجهIP چراغ بستگی دارد، اما در نهایت بازیابی عملکرد نوری چراغ مستلز م تعویض سیستم نوری و یا حتی کل چراغ می باشد. توجه به این نکته الزم است که جایگزینی .منابع نوری به سیاست محلی، هزینه و نوع منبع نور مورد استفاده بستگی دارد تصمیمات تعمیر و نگهداری نباید صرفا جنبه اقتصادی داشته باشد ، بلکه باید همه عوامل مربوطه از جمله موارد ز یر در آن لحاظ شود[3] :  ضریب بقای منبع نور برای محیط زیست (از داده های تولیدکنندگان)؛  ضریب شار نوری منبع نور برای منبع نور و ترکیب ادوات کنترل (از داده های تولیدکنندگان)؛  تغییرات مصرف توان سیستم از طریق چرخه عمر پیش بینی شده؛  امکان تداخل با ترافیک؛  سهولت دسترسی و میزان مدیریت ترافیک مورد نیاز؛  فرکانس مورد نیاز بازرسی شبانه؛  فرکانس مورد نیاز تمیز کردن چراغ ها، مرتبط با محیط محلی و درجهIP محفظه منبع نور؛  نسبت کلی خاموشی هایی که می توانند در هر زمان بدون آسیب به سطح و کیفیت روشنایی، قابل تحمل باشند؛  گروه بن دی خاموشی هایی که می .توانند در هر زمان بدون آسیب به سطح و کیفیت روشنایی، قابل تحمل باشند  فرکانس مورد نیاز برای بازرسی ایمنی الکتریکی؛  فرکانس مورد نیاز بازرسی برای ایمنی ساختاری پایه های روشنایی و سایر سیستم های پشتیبان؛  تاثیر خاموشی منبع نور بر ایمنی و ا منیت؛  تاثیر خاموشی منبع نور بر سیستم الکتریکی، از جمله کنترل کننده ها؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 35 2 - 2 - 3 - 2 - تعمیر و نگهداری سیستم های روشنایی با دکل های بلند سیستم های روشنایی با پایه های (دکل) بلند و سایر تاسیسات تخصصی باید به صورت منظم مطابق توصیه سازندگان و بر اساس شرایط محلی و با استفا ده از تجهیزات مکانیکی، هیدرولیکی یا الکتریکی پیچیده تر، بازرسی و نگهد .اری شوند باید یک برنامه و راهنمای نگهداری خاصی برای چنین دارایی هایی وجود داشته باشد. همچنین تعمیر و نگهداری باید توسط افراد متخصص و با تجهیزات مناسب انجام شود. روش های دقیق بازرسی درILP PLG07 موجود می باشد. عملیات باالبری، مقررات تجهیزات باالبری و ارائه و استفاده[ از مقررات تجهیزات کار در مراجع3 - 3 .] در دسترس است 2 - 2 - 3 - 3 - راه های با دسترسی محدود برای تعمیر و نگهداری بزرگراه ،ها راه های دو طرفه، تبادل ها، پل ها و دیگر خیابان های حساس به تردد مش کالت بیشتری را در زمینه تعمیر و نگهداری ایجاد می کنند که به وسایل دسترسی خاص برای تعمیر و نگهداری و عملیات عادی و اضطراری نیاز دارد. مسائل ایمنی و محدودیت های هزینه ای ناشی از این مشکالت می تواند بر انتخاب چیدمان روشنایی تاثیرگذار باشد. بنابراین مسائل ایمن ی و محدودیت های هزینه ای باید در مرحله طراحی مورد توجه قرار گیرد. عواملی که در این حالت باید در نظر گرفته شوند شامل موارد زیر هستند اما محدود به آنها نمی دن شو[3] :  تاثیر باندهای اضطراری باریک یا مکرر ناپیوسته؛  نیازهای باند قابل کنترل مخصوص کار3 مانند استف اده از بازشوها2 برای همه کارهای تعمیر و نگهداری بزرگراه؛  نیاز به حداقل رساندن خطرات برای پرسنل تعمیر و نگهداری روشنایی، سایر کارگران راه و کاربران راه؛  نیاز به حداقل رساندن تاخیر در تردد؛  کار بر روی روشنایی نصب شده در رفوژ مرکزی راه های دو طرفه که مستلزم انحراف ترافیک از باند سمت راست .در یک یا هر دو طرف راه است  کار بر روی روشنایی نصب شده در خارج از یک راه دو طرفه که مستلزم انحراف ترافیک از باند سمت چپ هر راه .است  کار بر روی روشنایی نصب شده در خارج از یک راه دو طرفه با خطوط اضطراری که مستلزم اشغال باند ا ضطراری .(به جای یک باند ترافیکی) توسط وسایل نقلیه تعمیر و نگهداری است  استفاده از عملیات تعمیر و نگهداری با اثرات کمتر محدودکنندگی بر تردد، مانند بسته شدن خط تردد ب ا عالئم نصب شده بر روی خودرو؛  پیامدها و هزینه .های مدیریت ترافیک flow Lane Working - Contra 3 rossovers C 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 36 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها دارایی های روشنایی نباید در مکان هایی قرار بگیرند که به طور اجتناب ناپذیری موجب افزایش خطر عامالن مدیریت ترافیک شوند. راه هایی که حجم تردد باالیی دارند و یا محدودیت سرعت آنها بیشتر از33 کیلومتر بر ساعت است، به احتمال زیاد نیاز به مدیریت تردد کامل دارند تا بتوانند فضای کاری ایمن را برای عوامل تعمیر و نگهداری روشنایی ایجاد کنند. تنظیم و اصالح تجهیزات مدیریت ترافیک مانند عالئم و مخروط ها، به احتمال زیاد خطرناک ترین فعالیتی است که توسط یک راهدار انجام می شود. طراح سیستم روشنایی باید این خطر را برای مدیریت تردد در حین تعمیر و نگهداری تجهیزات روشنایی به حداقل برساند و کاهش دهد. خطرناک ترین فعالیت های عامالن مدیریت ترافیک به شرح ذیل می باشد[3] :  قرار دادن و برداشتن مخروط هدایتی؛  کار در باند کناری3 ترافیک به جای خط یکم2 (سمت چپ)؛  مخروط گذاشت ن در بیش از یک باند در هر راه؛  کار در راهی با .سرعت باال و بدون شانه راه دستیابی به کاهش خطر برای عامل مدیریت ترافیک عمدتا ب ه دلیل اجتناب از عملکردهای ضعیف به شرح ذیل می :باشد  هنگامی که نیاز است بین پایه های نصب شده در حاشیه راه و پایه های نصب شده در رفوژ مرکزی راه در امتداد یک تقاطع جابجایی انجام ش ود؛  استفاده از چراغ هایی در روشنایی های موجود در رفوژ مرکزی که به بازرسی مکرر برای تغییرات منبع نور یا سایر فعالیت .های تعمیر و نگهداری نیاز دارند  پایه های روشنایی که در حاشیه راه قرار گرفته اند و برای کارهای تعمیر و نگهداری، به بستن بیش از یک باند حرکتی .نیاز دارند  از چراغ هایی که نیاز به بازدید مکرر برای تغییر منبع نور یا سایر فعالیت های نگهداری دارند در راه هایی با س رعت .باال که شانه راه ندارند، استفاده شده است 2 - 2 - 3 - 0 - مجوزهای ایمنی در نزدیک خطوط برق هوایی در حین طراحی، نصب، راه اندازی و تعمیر و نگهداری کلی ه تاسیسات روشنایی راه که در نزدیکی خطوط برق هوایی قرار دارند، باید از مجوزهای ایمنی مربوطه .استفاده شود در صورت وجود هر گونه تردید در مورد ایمنی مربوط به چنین تاسیساتی، باید با اپراتور خط مشورت شود تا مجوزهای مورد توافق با توزیع کننده و تامین کننده دریافت شده و موقعیت و ارتفاع دقیق خط تعیین شود . de Outsi 3 Nearside 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 30 هنگام طراحی روشنایی در جایی که خطوط برق هوایی وجود دارد، ارزیابی ریسک باید به صورت بخشی از فرایند طراحی باشد. این ارزیابی ریسک باید خطرات مربوط به طراحی، نصب، بهره برداری، نگهداری و از مدار خارج کردن را ارزیابی نم اید. نتایج ارزیابی ریسک باید برای همه بخش های مربوطه اعالم و در بسته طراحی گنجانده شود. در این شرایط [ باید به مقررات کیفیت و تداوم ایمنی برق3 .] توجه شود فناوری ها طراحان باید با بهره گیری از فناوری های جدید، راه حل های روشنایی را ارائه دهند که همیشه ماند گار3 و مقرون به صرفه ن باش د و نیازهای مصرف انرژی و تعمیر و نگهداری را به حداقل برسان ن د. برخی از فناوری های موجود به شرح ذیل می باشند[3] :  سیستم مدیریت مرکزی- این فناوری ها بیشتر بر کنترل متمرکز می شوند و گزینه های بیشتری را برای تع ویض و مدیریت چراغ ها ارائه می .دهند  ( ارتباطات میدان نزدیکNFC 2)- برای برنامه نویسی درایورهای چراغ استفاده می .شود  بلوتوث- برای به روزرسانی چراغ ها استفاده می .شود  حسگرهای تردد- اینها موجب تجمیع سیستم های ترافیکی و روشنایی تطبیقی می .شوند  حسگرهایPIR - برای کاربردهای آشکارسازی حض .ور افراد در خیابان در دسترس قرار دارند  سوکت هایANSI 7 pin Nema یا سوکت هایZhaga SR .  LEDها- فناوری های جدید روشنایی راه ها که بازار را فراگرفته اند و به صورت یک مزیت نسبت به منابع روشنایی سنتی ترویج می .شوند7 SSL ( عمدتا3 LED ، 0 LEP و سایر فناوری ها )بهبو د ایمنی، حفظ منابع طبیعی، کاهش مصرف انرژی و کاهش هزینه های چرخه عمر روشنایی راه ها را به همراه دارند[0و3]. نمونه هایی از نتایجی که می توان با استفاده از فناوری ها به آنها دست یافت، به صورت ذیل می :باشند  می توان از روشنایی تطبیقی در طرح استفاده نمود تا اطم ینان حاصل شود که نور در زمان مناسب در سطح مناسب وجود دارد و با افزایش جریان ترافیک، سطح نور افزایش می .یابد  روشنایی همراه با استفاده از مشخصات شهر هوشمند می تواند موجب تاثیرات مثبتی مانند افزایش سطح روشنایی .در شرایطی که کیفیت آب و هوا مناسب نیست، شود Proofed - Future 3 Near Field Communication 2 7 Solid State Lighting 3 Light Emitting Diodes 0 Light Emitting Plasma -------- صفحهٔ بعد -------- 30 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها من ابع نور در این بخش به جای المپ از منبع نور استفاده می شود که همان معنی را دارد[3] . طیف وسیعی از منابع نور وجود دارند که برای روشنایی راه و مناطق عمومی مناسب می باشند و باید متناسب با کاربرد یا نوع کاربری انتخاب شوند. هنگام انتخاب منبع نور، عوامل زیر باید :در نظر گرفته شوند  بهره وری انرژی : بهره وری انرژی روشنایی راه تنها با مشخصه ( لومن بر واتlm/W ) منبع نور قابل ارزیابی نیست . در بهره وری کامل تاسیسات روشنایی باید ،تاثیر منبع نور تجهیز کنترل ی و ترکیب نوری چراغ در فراهم آوردن سطح روشنایی مناسب برای راه با د.رجه تفکیک رنگ مناسب، در نظر گرفته شود  تفکیک رنگ : ویژگی های تفکیک رنگ منبع نور باید متناسب با کار باشد. به طور کلی، در صورت وجود سطح باالی فعالیت عابرین پیاده یا در مواردی که ظاهر یک ناحیه مهم است، باید از مقادیر شاخص تفکیک رنگ باالتری .استفاده شود  نمود ر نگ : منابع نور می .توانند گرم، خنثی یا سرد باشند  عمر منبع نور و استهالک شار نوری : اطالعات مربوط به عمر منبع نور و استهالک شار نوری باید از .تولیدکنندگان گرفته شود و تاثیر آن بر ضریب نگهداری در نظر گرفته شود  دید میانه1 (و نسبت دید شبانه به دید روزانهS/P ) : دید انسان یک فرایند بسیار پیچیده است که کارایی آن، تحت تاثیر فاکتورهای زیادی می باشد . در سطوح با روشنایی کم و برای کارهای مرتبط با نیازهای بصری عابران پیاده، منابع نوری با نسبتS/P باالتر عملکرد بصری بهتری را فراهم می.کنند چراغ ها چراغ های تاسیسات روشنای ی ب اید مطابق با استانداردBS EN 60598-2-3 باشند . درزگیری چراغ ها و مقاومت آنها در برابر نفوذ خاک و آب با کد حفاظتی آنها (درجهIP) نشان داده می شود که اطالعات بیشتر درBS EN 60529 ارائه شده است. باید از چراغ های روشنایی با درجهIP در محدودهIP 6X استفاده شو د. اعداد باالتر در این محدوده باید برای محفظه نوری2 مورد استفاده قرار گیرد . در این صورت، خرابی اجزای داخلی کاهش می یابد و نیاز به نظافت داخلی نیز به حداقل می .رسد Mesopic Vision 3 ompartment C ptical O 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط عمومی طراحی روشنایی12 / 40 / 1042 33 روشنایی با استفاده از دکل (پایه) بلند استفاده اصلی از روشنایی با پایه های بلند برای روشن کرد ن چند راه یا منطقه وسیعی مانند نزدیک عوارضی بزرگراه ها می.باشد در تقاطع های پیچیده ای که دارای هرا ها در سطوح مختلف می باشند، روشنایی با پایه بلند می تواند یکنواخت ی خوبی را فراهم کرده و با کاهش تعداد پایه ها موجب چشم انداز مناسب تر نیز شود. در این پایه ها می توان از چراغ های ثابت یا متغیر (از نظر هندسی) استفاده کرد که معموال برای تعمیرات و نگهداری به کمک تجهیزاتی به سطح زمین منتقل می شوند. در پایه های بلند، علی رغم این که توزیع نور یک چراغ منفرد ممکن است متقارن یا غیرمتقارن باشد، ولی می توان مجموعه ای از چ راغ ها را به نحوی طراحی و نصب کرد که در ناحیه تحت پوشش، توزیع نور یکنواختی ایجاد شود[3] . 2 - 2 - 0 - 1 - کلیات در پایه های بلند با مجموعه ای از چراغ های منفرد، توزیع نور باید به گونه ای باشد که شدت نور در زوایای بیش از31 درجه، صفر و در زوایای باالی30 درجه قابل چشم پوش ی باشد. راهنمایی های بیشتر در زمینه طراحی پایه های بلند در ILP PLG07 موجود می .باشد 2 - 2 - 0 - 2 - مالحظات طراحی :هنگام استفاده از روشنایی با پایه بلند، موارد زیر باید در نظر گرفته شوند  از آنجا که ناحیه ای که توسط یک پایه بلند روشن می شود می تواند وسیع باشد، هر پایه د ر صورت امکان باید دارای بیش از یک منبع نور یا چراغ باشد که خرابی یک المپ باعث تاریک شدن هیچ قسمتی از منطقه یا راه مورد .نظر نشود  ارتفاع پایه باید با توجه به اختالف سطح راه ها و اندازه و شکل ناحیه ای که باید روشن شود، تعیین شود. ارتفاع نصب موثر، یعنی ارتفا ع واقعی چراغ های روشنایی در باالی راهی که باید روشن شود، نباید کمتر از33 .متر باشد .در محاسبات روشنایی یا درخشندگی باید از ارتفاع نصب موثر استفاده شود  در تبادل ها ، در صورت عبور یک راه از روی راه دیگر، سایه ای تشکیل می شود که اندازه و شدت آن به محل نصب یه پا ها بستگی دارد. در صورت امکان، بهتر است به هنگام طراحی، میزان تاثیر این سایه بر روشنایی مسیر تعیین شود تا در صورت لزوم (یکنواختی روشنایی یا درخشندگی کمتر از الزامات کالس انتخاب شده باشد) برای تامین روشنایی مسیر زیرین از یک سیستم روشنایی کمکی استفاده گردد . استفاده از سیستم روشنایی با پایه های بلند، محیط اطراف تقاطع مورد نظر را نیز روشن خواهد کرد. این مسئله ممکن .است منجر به آلودگی نوری محیط اطراف شود که باید در طراحی سیستم مدنظر قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 04 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 2 - 2 - 0 - 3 - مالحظات مهندسی محل نصب پایه های بلند و فونداسیون آن به وضعیت و شرا یط نقطه نصب پایه چه در روی زمین (از نظر امکان استقرار فونداسیون پایه) و چه در ارتفاع (از نظر موقعیت چراغ ها نسبت به سطوح راه های مختلف) و همچنین به طرح کلی ناحیه .بستگی دارد پایه بلند روشنایی و تجهیزات آن نباید موجب ایجاد خطرات ترافیکی در سطوح پایین تر شو ند. در محل استقرار پ ایه ها باید فضای کافی و مناسب برای انجام عملیات تعمیر و نگهداری وجود داشته تا پرسنل مربوطه از فضای کافی برای انجام .تعمیر و نگهداری برخوردار باشند همچنین محل نصب پایه باید طوری باشد که احتمال برخورد وسایل نقلیه با آن کم بوده، در غیر ای ن صورت باید از گاردریل برای محافظت از پایه استفاده شود. جزئیات بیشتر برای مالحظات مهندسی درILP PLG07 موجود می .باشد 2 - 2 - 0 - 0 - )حفاظت در برابر صاعقه (آذرخش نیاز به حفاظت در برابر صاعقه برای پایه های روشنایی بلند باید مطابق باBS EN62305 وBS 7671 .ارزیابی شود 2 - 3 - جمع بندی و نتیجه گیری در این فصل از ضابطه، ضوابط عمومی طراحی روشنایی مورد بررسی قرار گرفت. مباحثی که در این فصل مرور شد اصول کلی روشنایی ر اه ها و مالحظات طراحی بودند. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- یر + و ل سعطح راه و فصل ۳ تاثیر آن بر روشنایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 00 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها مقدمه آنچه که چشم از یک منبع نوری ثانویه، مانند یک سطح روشن شده، دریافت می کند، نه تنها به شدت روشنایی، بلکه به ویژگی های انعکاسی آن سطح نیز بستگی دارد. به همین دلیل است که هیچ مقدار نوری نمی تواند موجب درخشندگ ی یک سطح سیاه خالص شود. در واقع، درکی که چشم از یک مانع بر روی اهر دارد، حاصل تصوری است که ذهن از کنتراست روشنایی و کنتراست رنگ ناشی از اختالف بین درخشندگی مانع و زمینه آن می.سازد به عبارت دیگر، دیدن یک مانع روی راه ، نتیجه تصور ذهنی کنتراست روشنایی و کنتراست رنگ است که از اختالف بین درخشندگی مانع و زمینه آن ناشی می شو د. بنابراین کسب اطالعات از راه توسط راننده وسیله نقلیه با توجه به رابطه بین حداقل مقدار کنتراست و سطح درخشندگی حاصل می شود به نحوی که مانع بر روی راه قابل رویت می گردد. با توجه به این موارد، نور تامین شده در روشنایی راه ها ، می بایست در جهت حداکثر نمودن روش .نایی زمینه و سطحی که جسم بر روی آن قرار دارد، استفاده شود دستیابی به این هدف، نشان دهنده اهمیت ویژگی های انعکاسی سطح راه ها می.باشد 3 - 1 - ویژگی های انعکاسی سطح راه ها ویژگی های انعکاسی سطح راه ها به ترتیب اهمیت به موارد زیر بستگی دارد[ 31 ]: 3) نوع پوشش سطح راه ها از لحاظ ترکیب بندی، بافت و ساختار؛ 2) وضعیت فیزیکی پوشش سطح راه ها از لحاظ فرسودگی و رطوبت؛ 7) زوایای تابش نو ر از چراغ به هر نقطه از سطح راه و همچنین زوایای بازتابش آن به چشم راننده؛ ترکیبات به کار رفته در سطح راه ها یکی از عوامل تاثیرگذار بر انعکاس نور از سطح راه ها ، ترکیب مواد و مصالح به کار رفته در آنها می باشد. نوع و دانه بندی سنگ و شن مورد استفاده و همچنین نوع و میزان ماده چسباننده به کار رفته در سطح راه اعم از سیمان یا قیر تاثیر .بسزایی در میزان و چگونگی انعکاس نور دارند چگونگی انعکاس نور یک چراغ از سطح راه یک چراغ نصب شده بر روی یک پایه که بر فراز راهی قرار گرفته است قسمتی از راه و پیاده روی نزدیک به پایه را روشن نموده و به محیط اطراف نیز نور محدودی می دهد. برای راننده ای که به این پایه نز دیک می شود، ناحیه نورانی معموال به شکل حرف" T " می باشد( شکل7 - 3 .)شکل و میزان درخشندگی این ناحیه، به نحوه توزیع نور چراغ و انعکاس نور از سطح راه .بستگی دارد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- پوشش سطح راه و تاثیر آن بر روشنایی12 / 40 / 1042 05 شکل7- 3 : سطح" T " شکل روشن شده توسط یک چراغ مشخصات پوشش سطح راه از نظر بافت و ساختار ویژگ ی های فیزیکی مواد پوشش دهنده سطح راه به واسطه شکل و میزان درخشندگی هر یک از قطعات ریز تشکیل دهنده آن مشخص می شود. این ویژگی ها، به شرح زیر بوده و در شکل7 - 2 تا شکل7 - 0 نیز نشان داده شده اند[ 31 ]: الف- ب افت ماکروسکوپی سطح به واسطه اندازه و گوشه دار بودن ذرات یا قطعات قرار گرفته در سطح راه که توسط فشردن یا کوبیدن، به هم چسبیده و متراکم گردیده است، مشخص می شود. بافت ماکروسکوپی سطح از نظر چگونگی رویت آن به دو دسته"ناهموار" و"صاف" تقسیم می.شود ب- بافت میکر وسکوپی سطح به واسطه میزان صیقلی بودن هر یک از قطعات تشکیل دهنده آن مشخص می شو د. این بافت، به دو دسته"زبر" و "صیقلی" تقسیم می.گردد ج- میزان روشنایی سطح همواره به واسطه رنگ تکه سنگ های قرار گرفته در بخش باالیی پوشش آن تعیین می.شود اثرات ویژگی های فوق الذک ر، در عملکرد سیستم روشنایی راه ها :به شرح زیر است الف- برای سطوح خشک؛ پهنا، طول و درخشندگی هر یک از قطعات ریز تشکیل دهنده آن بر هر سه ویژگی مزبور اثر می گذارد. این خواص، به دو کران زیر محدود می:شود  در یک کران، وجود سنگریزه های تیره رنگ و صیقلی باعث کاهش د رخشندگی در بخش باالیی" T " ( شکل پخش نور چراغ) و تولید دنباله روشن بلند بر روی سطح می شود. در این حالت، نوار روشن طولی بر روی سطح به وجود آمده ولی متوسط درخشندگی سطح، پایین نخواهد آمد. روشنایی بخش باالیی" T " کم شده و برای جبران این کمبود روشنایی نیاز خواهد.بود -------- صفحهٔ بعد -------- 06 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها  در کران دیگر، بافت ناهموار و زبر سطحی که از سنگریزه های سفید تشکیل شده، تولید بخش باالیی عریض برای " T " نموده و در عوض دنباله آن کوتاه خواهد بود. در این حالت، متوسط درخشندگی کل راه باال بوده ولی در عوض یکنواختی طولی آن کوچک خواهد بود. اکثر سطوح راهی که امروزه مورد استفاده قرار می گیرد از نظر عملکرد سیستم روشنایی بین این دو کران قرار دار ن.د ب- برای سطوح خیس، روشنایی سطح اهمیت کمی دارد. در این حالت، عملکرد بافت ماکروسکوپی سطح با توجه به میزان بارندگی و الیه آب کشیده شده بر روی سطح مشخص می شود. این الیه آب از نظر روشنایی، همچون سطح صیقلی رفتار می کند. نوع بافت میکروسکوپی سطح، باعث بلند شدن دنباله سطح روشن می شود. این عمل باعث ایجاد الیه یا نوار روشنی بر روی سطح می شود. در این حالت، وجود بافت ماکروسکوپ ی ناهموار، باعث محدودیت این اثر حتی در شرایط بد هوا می.گردد شکل7 - 2 : پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپی ناهموار و میکروسکوپی زبر شکل7 - 7 : پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپی ناهموار و میکروسکوپی صیقلی شکل7 - 3 : پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپی صاف و میکروسکوپی زبر شکل7 - 0 : پوشش سطح راه با خواص ماکروسکوپی صاف و میکروسکوپی صیقلی با توجه به مطالب ذکر شده مشاهده می شود که نوع پوشش سطح راه تاثیر مستقیم ی بر عملکرد سیستم روشنایی نصب شده در راه می.گذارد افزایش ناهمواری سطح (از نظر بافت ماکروسکوپی)، اثرات و شرایط ایجاد شده در سطوح خیس یا هوای بارانی را گسترش می دهد. اجتناب از استفاده از سطح غیرصیقلی از ایجاد نوار یا الیه روشن بر روی سط ح جلوگیری می کند . استفاده از سنگریزه های سفید بر روی سطح باعث افزایش درخشندگی و یکنواختی روشنایی آن می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- پوشش سطح راه و تاثیر آن بر روشنایی12 / 40 / 1042 00 ناهمواری سطح راه همواری طولی و عرضی یک راه ، در هر لحظه معین به پروفیل اولیه سطح راه بستگی دارد. بدتر شدن سطح و یا ناهمواری ساختار سطح، به دلیل فرسو دگی آن ظاهر می شود. این ناهمواری بر میزان و چگونگی بازتاب نور از سطح راه ت اثیر گذاشته و باعث انحراف میزان روشنایی راه از طراحی اولیه می.گردد در راه های با پوشش آسفالت، ناهمواری عرضی می.تواند به طور محسوس با ظهور پدیده گودی چرخ گسترش یابد مرطوب بودن سطح ر اه ناحیه نورانی ایجاد شده توسط یک چراغ بر روی سطح راه ، به شکل حرفT است. زمانی که سطح راه مرطوب یا نمناک می شود، خواص بازتابی آن تغییر می کند و سر حرفT باریک تر شده و دنباله آن ضخیم تر و بلندتر می.شود وقتی چنین تغییراتی روی می دهد، از ترکیب نواحی نورانی ایجاد شده توسط تاسیسات روشنایی راه ، یک الگوی درخشندگی با یکنواختی کمتر بر روی سطح ایجاد می شود. در این حالت یکنواختی کلی کاهش بیشتری می یا بد. در حالی .که یکنواختی طولی کمتر تحت تاثیر قرار خواهد گرفت 3 - 2 - ویژگی های بازتاب سطح راه کلیه ویژگی های بازتاب از سطح اهر با استفاده از مجموعه ای از ضرایب درخشندگی مشخص می شوند. ضریب درخشندگیq ، به صورت نسبت بین درخشندگیL در نقطه ای از سطح راه به شدت روشنایی افقیE در همان نقطه برای یک منبع نور واحد، تعریف می شود. ضریب درخشندگی به نوع و ماهیت مواد به کار رفته در سطح راه ،موقعیت ناظر و محل منبع نور نسبت به نقطه مورد بررسی در سطح راه .بستگی دارد 7- 3 𝑞= 𝐿 𝐸 ضریب درخشندگی، برای انواع مختلف رویه های سطح راه ها ، از طریق اندازه گیری و در قالب جداولی بدست می آید. ای ن جداول که د ر زمان انجام محاسبات درخشندگی راه مورد استفاده قرار می گیرند، میزان این ضریب را در نقاط مختلف راه مشخص می کنند. در این جداول به منظور سهولت محاسبات، ضرایب درخشندگی کاهش یافته(r) داده می شود که به جداول بازتاب راه ها ( r-table ) مشهور هستند[ 33 ]( پیوست2) . در این جداول، مقادیرr به دلیل کوچک بودن، با ضرب در 31111 نشان داده می .شوند 7 - 2 𝑟= 𝑞. cos 𝛾3 -------- صفحهٔ بعد -------- 00 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 3 - 3 - دسته بندی سطوح راه ها با توجه به عوامل موثر در میزان بازتابش نور از سطوح ها هرا ، پارامترهایی تعریف شده و سطوح بر مبنای این پارامتر ها دسته بندی شده اند و سپس با انجام اندازه گیری، جداول بازتاب مربوطه حاصل گردیده اند. این پارامترها که ویژگی ه ای بازتاب از سطح راه را به طور کامل توصیف می کنند، بر اساس میزان روشنی (درجه سفیدی یا تیر گی) سطوح و همچنی ن خواص آینه ای (انعکاسی) سطح راه به شرح زیر تعریف می:گردند الف– متوسط ضریب درخشندگی( 0 Q ) نشان دهنده درجه روشنی سطح راه ب– ضریب انعکاس( S1 ) نشان دهنده خواص آینه ای سطح راه از آنجا که در راه های مرطوب، میزان بازتاب آینه ای به دلیل پوشیده ش دن سطح راه توسط الیه ای از آب، متفاوت با بازتاب آینه ای راه های خشک می باشد، لذا این دسته بندی برای راه های خشک و مرطوب به صورت مجزا انجام می.شود دسته بندی سطوح راه های خشک با انجام دسته بندی سطوح راه ها ، می توان برای هر سطح و بر اساس خواص بازتاب آن، دس ته مناسب را انتخاب و در درخشندگی سطح به کار گرفت. در چنین حالتی، نیاز به تعداد زیادی جداول بازتاب نبوده و کار طراحی روشنایی نیز ساده .تر خواهد بود در این سیستم دسته بندی، سطوح راه ها بر اساس مقدار ضریب انعکاس( S1 ) گروه بندی می گردند. در این گروه ،بندی با ،پذیرش مقدار مشخصی خطا راه ها با مشخصات نزدیک به هم، در یک دسته قرار گرفته و تنها با یک جدول بازتاب مشخص می گردند. به عبارت دیگر می توان به هر دسته، یک جدول بازتاب استاندارد معین اختصاص داد تا در محاسبات درخشندگی سطوح راه های واقع در آن دسته از جدول بازتا ب مربوطه استفاده شود. البته هر چه تعداد دسته های راه های موجود در یک سیستم دسته بندی، کمتر باشد کار با آن راحت تر بوده و در عوض هر چه تعداد دسته های یک سیستم دسته.بندی بیشتر باشد دقت نتایج به دست آمده نیز بیشتر خواهد بود برای راه های با سطوح خشک، سه سیستم د سته بندی تعریف و جداول بازتاب مربوطه( r-table ) تعیین شده.اند 3 - 3 - 1 - 1 - سیستم دسته بندیC این سیستم برای راه های با سطوح خشک تعریف گردیده و متشکل از دو دستهCI وCII می باشد[ 31 ]. در این سیستم، سطوح راه ها با مقدارS1 کمتر از3 /1 متعلق به کالسCI و سطوحی باS1 بیشت ر از3 /1 متعلق به کالسCII می ن باش د. جداول بازتاب استاندارد دسته هایCI وCII نیز به ترتیب باC1 وC2 نشان داده می.شوند جدول7- 3: سیستم دسته بندی استاندارد دسته جدول استاندارد حدS1 S1 استاندارد مقدار0 Q نرما لیزه شده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- پوشش سطح راه و تاثیر آن بر روشنایی12 / 40 / 1042 03 CI C1 3 /1 S1< 23 /1 31 /1 CII C2 3 /1  S1 33 /1 13 /1 3 - 3 - 1 - 2 - سیستم های دسته بندیR وN عالوه بر سیستم دسته بندی استانداردC، دو نوع دسته بندیR وN نیز تعریف شده اند، به نحوی که هر کدام از آنها برای سطوح راه های خشک و بر اساس مقدارS1 به چهار دسته تقسیم شده اند[ 31 ]. برای این نوع دسته بندی نیز دو مجموعه مختلف از جداول بازتاب استانداردR وN .وجود دارد جدول7- 2: سیستم دسته بندیR دسته جدول استاندارد حدS1 S1 استاندارد مقدار0 Q نرمالیزه شده RI R1 32 /1 S1< 20 /1 31 /1 RII R2 30 /1 S1<  32 /1 03 /1 13 /1 RIII R3 70 /3 S1<  30 /1 33 /3 13 /1 RIV R4 S1  70 /3 00 /3 13 /1 جدول7- 7: سیستم دسته بندیN دسته جدول استاندارد حد S1 S1 استاندارد مقدار 0 Q نرمالیزه شده NI N1 23 /1 S1< 33 /1 31 /1 NII N2 41 /1 S1<  23 /1 33 /1 13 /1 NIII N3 71 /3 S1<  41 /1 33 /1 13 /1 NIV N4 S1  71 /3 43 /3 13 /1 از مقایسه جدول7 - 2 و جدول7 - 7 می توان دریافت که حدودCI در سیستم دسته بندی استاندارد، تقریبا همانند دسته RI از سیستم دسته بندیR بوده و دسته هایRII ، RIII وRIV نیز تقریبا با دستهCII در سیستم دسته بندی استاندارد .مرتبط هستند -------- صفحهٔ بعد -------- 54 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 3 - 3 - 1 - 3 - انتخاب سیستم دسته بندی سطوح راه های خشک مشاهده می گردد که سیستم دسته بندیC وR مشابه هم بوده، زیرا از یک حدS1 برای دسته بندی استفاده می .کنند و لی از آنجا که تعداد دسته های سیستمR بیش از سیستمC می باشد، لذا دقت محاسبات درخشندگی با استفاده از سیستم R بیشتر است. از طرف دیگر سیستم دسته بندیN نیز فقط در کشورهای اسکاندیناوی مورد استفاده بوده و کاربرد فراگیری .ندارد با توجه به موارد فوق الذکر، در اکث ر کشورها از سیستم دسته بندیR استفاده گردیده و در ایران نیز مالک عمل می باشد. در این سیستم، نوع رویه های سطح راه ها مطابق با دسته بندی صورت گرفته در جدول7 - 3 فراهم شده است. جدول7- 3: تقسیم بندی رویه های سطح راه ها منطبق بر دسته بندیR دسته استاندارد CIE ضریب 0 Q * سطح راه مشخصات رویه سطح راه نوع انعکاس نور از سطح R1 3 /1 - رویه بتنی ساخته شده از سیمان پرتلند - رویه آسططفالتی با حداقل30 درصططد مواد مصططنوعی افزوده شطططده برای روشطططن کردن رنگ آن( همچون کوارتزیت، البرا دوریت و غیره) پراکندگی بخش اعظم نور از سطح R2 13 /1 - رویه آسفالتی با ترکیبی متشکل از حداقل41 درصد شن و ماسه (دانه بندی بزرگتر از31 )میلیمتر - رویه آسفالتی با ترکیبی متشکل از31 الی30 درصد مواد مصنوعی روشن کننده رنگ رویه (معموالً ا ستفاده نمی)شود پراکندگی و انعکاس توام نور R3 13 /1 - رویه آسفالتی با مواد ترکیبی تیره رنگ ( همانند سنگ خارا و یا خاکستر آتشفشانی خرد شده) و دارای مواد پوشش دهنده ،برای صیقلی کردن سطح، پس از چندماه استفاده از این رویه سطح آن زیر می شود (رویه معمول در سطح ب زرگراه)ها انعکاس ضعیف نور R4 13 /1 - رویه آسفالتی تیره رنگ با سطح کامال صیقلی انعکاس بخش اعظم نور * 0 Q نشان دهنده متوسط ضریب درخشندگی رویه سطح راه می.باشد دسته بندی سطوح راه های مرطوب بعد از بارندگی، در دوره خشک شدن، سطح راه تا مدتی مرطوب است و محدوده پیوسته ای از شرایط مرطوب را تجربه می کند که با محدوده پیوسته ای از ویژگی های بازتاب سطح متناظر است. هر کدام از نقاط این محدوده با یک درجه بازتاب آینه ای مشخص می گردد به طوری که تا خشک شدن سطح راه ، درجه بازتاب آینه ای آن به شکل پیوسته و یکنواخت کاهش می یا.بد پایین ترین درجه بازتاب آینه ای هنگامی است که سطح کامال خشک شده باشد و باالترین درجه بازتاب آینه ای مربوط به هنگام ریزش باران یا بالفاصله بعد از آن است. البته این درجه به سطح راه و شدت ریزش باران نیز بستگی دارد. به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- پوشش سطح راه و تاثیر آن بر روشنایی12 / 40 / 1042 51 همین دلیل در طراحی روشنایی راه ها ، می بایست از دو جدول بازتاب راه ( r-table ) یکی برای شرایط خشک و دیگری برای شرایط مرطوب سطح راه استفاده شود[ 32 - 33 ]. 3 - 3 - 2 - 1 - سیستم دسته بندی سطوح راه های مرطوبW این سیستم برای راه های با سطوح مرطوب تعریف گردیده و متشکل از چهاردسته می باشد( جدول7 - 0 .) جدول7- 0: سیستم دسته بندیW برای راه ها با سطح مرطوب دسته جدول استاندارد حد S1 S1 استاندارد مقدار 0 Q نرمالیزه شده WI W1 0 /3 S1< 2 /7 333 /1 WII W2 2 /3 S1<  0 /3 3 /0 301 /1 WIII W3 3 /3 S1<  2 /3 3 /3 334 /1 WIV W4 32 S1<  3 /3 3 / 31 233 /1 در این سیستم، مطابقت نوع رویه های سطح راه ها با دسته بندی آن می تواند مطابق با جدول7 -4 صورت پذیرد[ 32 ]. جدول7-4: مطابقت رویه های سطح راه ها با دسته بندیW دسته استاندارد CIE مشخصات رویه سطح راه راه با ترافیک سنگین راه با ترافیک متوسط یا سبک >W4 W4 رویه آسفالتی با دانه بندی کوچکتر از31 میلیمتر W4 W3 رویه آسفالتی با دانه بندی31 میلیمتر و یا بزرگتر W3 W2 سطوح پوشیده شده با تراشه هایی با دانه بندی31 میلی متر و یا بزرگتر >W4 رویه بتنی با ناهمواری های کوچک در سطح آن W4یا ک تر رویه بتنی با ناهمواری های ایجاد شده در سطح آن بوسیله جاروب کشیدن، برش و یا سایر روش ها W2 یا ک تر سطح پوشیده شده با مواد مناسب برای شرایط مرطوب W2 یا ک تر سطوح منفذدار و هدایت کنند ه آب 3 - 3 - 2 - 2 - مالحظاتی در ب کارگیری سیستم دسته بندیW اگر سطح راه مرطوب باشد، بازتاب از آن بازتاب آینه ای بوده و در این حالت میزان درخشندگی متوسط راه افزایش یافته و در نتیجه خیرگی ناشی از ت ا سیسات روشنایی کم می گردد. همچنین یکنواختی طولی اغلب خوب بوده و تضعیف نمی گر دد ولی به دلیل افزایش درخشندگی متوسط همزمان با کاهش درخشندگی حداقل ، کاهش شدید در یکنواختی کلی ) 0 (U ظاهر می.گردد در چنین حالتی، حداقل مقادیر یکنواختی کلی) 0 (U برای دسته هایW1 ، W2 ، W3 وW4 به ترتیب برابر با7 /1 ، 20 /1 ، 2 /1 و30 /1 می.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 52 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 3 - 0 - جمع بندی و نتیجه گ یری در این فصل از ضابطه پوشش سطح راه و تاثیر آن بر روشنایی راه ها بررسی شد . مباحثی ک ه در این فصل به آنها پرداخته شد شامل ویژگی های انعکاسی سطح راه ها، ویژگی های بازتاب سطح راه و دسته بندی سطوح راه ها بود . -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 2 را یط فصل ۳ ال املت : لزامات تامین روشنایی راه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 56 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها مقدمه بسیاری از مشکالت فعلی در روشنایی راه ها به دلیل طراحی ضعیف روشنایی می باشد . خیرگی بیش از حد، یکنواخت ی ،ضعیف بازتاب ناخواسته ، برافروختگی آسمان و نور مزاحم، همگی از معایب مهم طراحی ضعیف می باشند. هزینه های بی ش از حد تعمیر و نگهداری و انرژی تنها دو مورد از مخارج پنهان ناشی از روشنایی کمتر از حد مطلوب برای راه می باشند. با استفاده از فاکتورهای استهالک نامناسب و توزیع های نورسنجی نادرست ممکن است این مشکالت بیشتر شو ن.د به منظور طراحی یک سیستم روشنایی با کیفیت برای راه ها ، تخصص مهندسی الزم می باشد که در مواردی همچون نوع منبع نور و مشخصات آن، نوع و مشخصات باالست، انواع نصب چراغ، مشخصات الکتریکی و مکانیکی پایه، نوع پایه، گزینه های نصب چراغ و مالحظات بارگذاری، طبقه بندی سطح راه ، ارتفاع و فاصله نصب چراغ، جزئیات فونداسیون، پشتی بان و نوع پا ،یه گزینه های فناوری روشنایی و اندازه گیری کیفیت روشنایی مانند درخشندگی، شدت روشنایی، خیرگی، قابلیت دید و طیف رنگی کارگشا می .باشد 0 - 1 - کلیات طراحی روشنایی با توسعه صنایع و افزایش تجربه در روشنایی راه ها، روش های توسعه یافته برای طراحی سیستم های روشنایی ا یجاد شده .است دو روش پذیرفته شده موجود به منظور دستیابی به سطح روشنایی مورد نظر ، بر اساس شدت روشنایی و درخشندگی می.باشند این روش ها امکان بررسی گزینه های مختلف برای المپ ها، چراغ ها، ارتفاع نصب، فواصل چراغ ها و انرژی مصرفی را به منظور طراحی رو شنایی مطلوب فراهم می ن ساز د. با توسعه علم و فناوری، منابع نوری کارآمدتر و چراغ های بهتر تولید شده اند که از آن ها در طراحی های اخیر استفاده می شود. طراحی تاسیسات روشنایی راه ها ، فرآیند استفاده از مشخصه های نوری موجود چراغ ها و المپ،های انتخاب شده می د باش. از آنجا که شدت روشنایی فقط نور تابشی را در نظر می گیرد، اطالعات نوری چراغ و مجاورت و جهت آن نسبت به سطح ،راه .تنها اطالعات مورد نیاز است به منظور ،دستیابی به درخشندگی مطلوب اطالع از انعکاس سطح راه مورد نیاز می باشد . در محاسبات روشنایی راه جهت تعیین متوسط ،میزان شدت روشنایی یا متوسط درخشندگی از روش سعی و خطا برای موقعیت و مکان چراغ های مفروض استفاده می شود .داده ها و اطالعاتی که سازندگان المپ ها – چراغ ها منتشر می کنند، عملکرد نوری چراغ ها را نشان می دهند. در صورت استفاده از روش شدت روشنای،ی این اطالعات به همراه مشخصه های انعکاس سطح راه، برای تعیین تئوری موقعیت چراغ ها به منظور تولید درخشندگی مطلوب در سطح مورد نظر مورد اس تفاده قرار می ن گیر د. تست چراغ ها برای حصول اطمینان از مطابقت عملکرد نوری آن،ها با مقادیر در نظر گرفته شده در طراحی امری ضروریست و نادیده گرفتن تست چراغ ها، نتایج ضعیفی را به دنبال دارد. محاسبات طراحی روشنایی با استفاده از نرم افزارهای طراحی روشنایی انجام می گیرد و مبنای طراحی، مقادیر متوسط شدت روشنایی یا درخشندگی و تغییر در سطح متوسط آن ها می باشد[0]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 50 سطح و یکنواختی شدت روشنایی و درخشندگی س طح و یکنواختی شدت روشنایی یا درخشندگی در طول راه به عوامل مختلفی همچون لومن خروجی منبع نور، الگوی توزیع نور چراغ، ارتفاع نصب، مکان چراغ، انعکاس سطح راه، فاصله و آرایش پایه ها بستگی دارد. با آرایش های مختلف نصب مانند استفاده از تعداد کمی منبع نور با خروجی ب ،االتر یا تعداد بیشتری منبع نور با خروجی پایین می توان به س طح روشنایی متوسط مشابه دست یافت . یکی از عوامل مهم در مقایسه گزینه های مختلف، یکنواختی شدت روشنایی یا .درخشندگی در طول راهی است که باید به سیستم روشنایی تجهیز گردد چراغ ها و منابع نور در طیف وسیعی از نوع، اندازه و مشخصه های نوری وجود دارند. سیستم های روشنایی که از المپ ها ی با لومن و کارآیی باال استفاده می کنند، می توانند جهت تامین سطح و یکنواختی مطلوب از شدت روشنایی و درخشندگ ،ی مورد استفاده قرار گیرند . ارتفاع نصب باالتر مزایایی دارد که هنگام انتخاب روش طراحی باید ل حاظ گردد. به منظور دس تیابی به م و ثرترین و اقتصادی ترین سیستم روشنایی، در نظر گرفتن تمامی منابع نور و اندازه های مختلف، امری ضروری ت لقی می.گردد مالحظات مربوط به شدت روشنایی شدت روشنایی در روشنایی راه ها ،میزان نور تابش شده به سطح راه با می شد. این مقدار با واحد فوت کاندل یا لوک س بیان می شود. طراحی بر اساس شدت روشنایی می تواند با استفاده از نرم افزار طراحی روشنایی و یا با استفاده از الگوهای ایزو فوت کاندل صورت پذیرد. شدت روشنایی در هر نقطه حاصل و جم م ع شدت روشنایی یک یا چند منبع نور در آن نق طه است. مالحظات مربوط به درخشندگی درخشندگی در مبحث روشنایی راه ها مقیاسی از نور منعکس شده از سطح راه می باشد که با چشم راننده قابل ر وی ت است[0]. :اهمیت انعکاس سطح راه محاسبه درخشندگی عالوه بر اطالع از موقعیت، توزیع و شدت نور چراغ به مشخصه های انعکاس سطح راه و موقعیت ناظر وابسته است( شکل3 - 3 .) در این ضابطه از دسته بندیR (فصل7 ) انعکاس سطح راه .استفاده شده است هنگام طراحی سیستم روشنایی راه ها با استفاده از این دسته بندی، جنس آخرین الیه مور د است فاده در سطح راه در نظر گرفته می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- 50 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها شکل3- 3: نقاط محاسبه در روش های شدت روشنایی و درخشندگی تعد اد خط نقاط محاسباتی برای راه ها با تعداد باندهای حرکتی مختلف، متفاوت است و هر باند دارای دو خط نقاط محاسب اتی می باشد . به عنوان مثال در راه های با3 ،باند2 خط نقاط محاسباتی، در راه های با2 ،باند3 خط نقاط محاسباتی و در راه های با7 ،باند4 .خط نقاط محاسباتی وجود دارد در نمونه شکل3 - 3 ، راه دارای7 باند حرکتی می باشد، بنابراین 4 خط م .حاسباتی برای این نمونه در نظر گرفته شده است مکان ناظر برای نقاط مختلف محاسباتی متفاوت است:. به طور مثال - برای محاسبه در نقطه𝐴𝑝 ، محل ناظر نقطه𝐴𝑜 است . 𝐴𝑝 اولین اندازه گیری در سیکل برای خط2 در باند اول می .باشد - برای محاسبه در نقطهBp ، م حل ناظر نقطهBo .است Bp آخرین اندازه گیری در سیکل برای خط2 در باند اول می.باشد - برای محاسبه در نقطهCp ، محل ناظر نقطهCo .است Cp هشتمین اندازه گیری در سیکل برای خط3 در باند سوم می .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 53 تعداد نقاط طولی مورد نیاز در روش های شدت روشنایی و د رخشندگی از تقسیم فاصله سیکل چراغ بر31 بدست می( آید31 / فاصله سیکل چراغ = تعداد نقاط .)فاصله بین این نقاط نباید بیشتر از 0 متر ( 30 فوت) .باشد همچنین محاسبات باید برای حداقل7 سیکل چراغ قبل ( و یک سیکل چراغ بعد نسبت به نقطه مرجع1،1 )انجام شود . محاسبات درخ شندگی، چشم ناظر را در ارتفاع 30 /3 متر ( 34 /3 فوت) باالی سطح راه در نظر می گیرد. 30 /3 متر ( 34 /3 فوت) عددی برای طراحی است که به صورت بین المللی مورد استفاده قرار می گیرد و در ارتفاع چشم راننده یعنی 13 /3 متر (0 /7 فوت ) تاثیر ندارد. خط دید ناظر یک درجه زیر راستا ی افق بوده و موازی با لبه راه در امتداد خطوطی ب ه فاصله 20 /1 عرض باند از لبه هر باند قرار می گیرد. در شروع کار ، ناظر در فاصله 13 / 37 متر (0 / 232 فوت) قبل از اولین نقطه در طول سیکل تحت بررسی، جای می.گیرد محاسبه یکنواختی درخشندگی : یکنواختی درخشندگی هم به صورت نسبت متوسط به حداقل و هم به صورت نسبت حداکثر به حداقل محاسبه می شود. روش نسبت متوسط به حداقل از درخشندگی متوسط ناحیه بین دو چراغ مج اور تقسیم بر کمترین مقدار در هر نقطه از این ناحیه استفاده می کند. روش نسبت حداکثر به حداقل از بیشترین و کمترین مقادیر بین هم ان دو چراغ مجاور استفاده می کند. یکنواختی درخشندگی به توانایی ناظر در تشخیص تفاوت بین سطوح .روشنایی بستگی دارد ارزیابی خیرگی :در روش درخشندگی، ارزیابی خیرگی حاصل از سیستم روشنایی ثابت یکی از معیار های درخش ندگی می باشد. خیرگی محدودکننده (درخشندگی خیرگی) برای دادن اطالعاتی به طراح، به منظور تعیین اثر خیرگی به ص ورت درصدی از متوسط ،درخشندگی کل بیان شده است. 0 - 2 - شرایط تامین روشنایی در این بخش نتایج موجود برای انتخاب آن بخش از آزادراه ها که می ،توان منابع روشنایی ثابت را در آن نصب نمود خالصه می شود . در واقع از این ایط شر برای راه های غیر از آزادراه ها نیز می توان استفاده نمود. مزایای روشنایی سرمایه گذاری منابع مالی عمومی در روشنایی راه ها منافع چندگانه ای را برای مردم .در پی دارد مزایای روشنایی شامل بهبود قابلیت دید ساخت ار هندسی راه، اشیاء در راه و دیگر وسایل نقلیه در فواصل مختلف پیش رو می.باشد این ا مر منجر به اطمینان بیشتر راننده و عابر پیاده و همچنین بهبود ایمنی به خصوص در شرای ط آب و هوای طوفانی می گردد. همچ نین روشنایی می تواند ظرفیت راه .را بهبود بخشد دیگر مزایای روشنایی شامل بهبود ظرفیت ر،اه افزایش ایمنی امن و یت ، راحتی و غرور مدنی و تشخیص می باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- 64 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها تبادل های برون شهری یک تبادل برون شهری فاقد روشنایی، اغلب دارای شرایط خاصی است که قبل از تصمیم برای روشنایی، نیاز به مالح ظاتی خاص برای آن می .باشد تبادل های برون شهری به طور طبیعی دارای فضای کافی برای نصب تابلوهای راهنم ایی می ب .اشند در حالتی که نوع و جزئیات تبادل های برون شهری مانند آزادراه ها بوده و دارای سیستم مشخص کننده حاشیه راه توسط موانع می باشند، راه های اتصالی و ارتباطی در آن بدون سیستم روشنایی بهتر تشخیص داده می.شوند اگر چه نصب تعداد کمی واحدهای روشنایی در نق اط ورودی و خروجی تقاطع و مسیرهای شیب دار، قابلیت مانور بیشتری را برای راننده فراهم می.آورد شرایط روشنایی برای آزادراه ها هدف این بخش ،بیان شرایطی است که تحت آن ها روشنایی آزادراه ها توجیه می شود. مقادیر موجود شرایط حداقل را بیان می دارند که در آزادراه ای ه جدید یا موجود، باید برآورده گردد. شرایط مذکور سازمان مسئول را ملزم به تامین روشنایی نمی.کند مقامات مسئول می توانند مقادیر دیگر یا محدودکننده تری را در نظر بگیرند[0]. به طور کلی مشخص شده که مزایای ایمنی ترافیک ناشی از منبع روشنایی ثابت متناسب با حجم ترا فیک اس ت. تعداد تغییر مسیر، نواحی تداخل، وسایل نقلیه متوقف شده و سایر توقف ،های اضطراری متناسب با حجم ترافیک است. بنابراین تعدادی از شرایط روشنایی بر اساس حجم ترافیک می .باشد به منظور تامین روشنایی در زمان ها و مکان ی های که می تواند بیشترین سود را برای شهر وندان داشته باشند، می توان از برنامه ای جامع برای روشنایی بهره برد. تصمیم گیری برای تامین روشنایی و اندازه آن و دیگر مسائل بر عهده وزارت راه و شهرسازی می.باشد در تصمیم گیری ،برای زمان و مکان تامین سیستم روشنایی وزارت راه و شهرسازی می تواند روشی را به ک ار گیرد که هم شرایط موجود در این فصل برآورده شوند و هم فاکتورهای دیگری چون در دسترس بودن منابع مالی، اطالعات ترافیک و تصادفات، ایمنی راه و غیره در نظر گرفته شود. هدف این فصل فراهم آوردن ابزاری قابل فهم برای کمک به مشاورین و طراحان روشنایی راه می ها.باشد ش رایط محلی مانند مه، یخ زدگی سطح راه ، برف، هندسه راه ، روشنایی محیط مجاور، فاصله دید، تابلوهای راهنما و غیره می.توانند تغییراتی را در مقادیر پیشنهادی به وجود آورند در ادامه شرایط مختلف برای تامین روشنایی پیوسته در آزادراه ها، روشنایی کامل در تبادل ها و روشن ایی مقطعی تبادل ها.، ارائه شده است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 61 روشنایی پیوسته برای آزادراه ها( CFL 1) یک سیستم روشنایی پیوسته، بر روی تمام خطوط عبوری، اتصاالت مستقیم و تمامی تبادل ی ها موجود در مسیر، روشنایی نسبی یکنواختی را ت ا مین می نماید. در حالت عادی برای جاده های کناری روشنایی پیوس ته تامین نمی گ.ردد واحدهای روشنایی می توانند، تجهیزات روشنایی معمول باشند، یا اینکه روشنایی با استفاده از دکل بلند و یا ت رکیبی از دو روش ت ا.مین گردد در جدول3 - 3 شرایط تامین روشنایی پیوسته برای آزادراه ها آورده شده است[0] . جدول3- 3: شرایط تامین روشنایی پیوسته برای آزادراه(هاCFL ) شرایط مین ات روشنایی مورد ( در آزادراه درون یا نزدیک شهر که متوسط حجم ترافیک روزانهADT ،) 71111 .یا بیشتر باشدCFL-1 در مقطعی از راه که7 تبادل متوالی یا بی شتر در فاصله متوسط 3 /2 کیلومتر ی (0 /3 مایلی) یا کمتر از هم قرار گرفته.اند و مناطق مجاور، بافت شهری داشته باشند CFL-2 برای طولی معادل با 22 /7 کیلومتر (2 مایل) یا بیشتر از مسیر، آزادراه از میان یک منطقه شهری یا حومه شهر می گذرد و یکی از شرایط زیر (یا بیشتر:از یکی) در آن حاکم است a) ترافیک محلی در شبکه راهی که دارای روشنایی است و بخش هایی از آن، از آزادراه قابل ر و یت است، در حال عبور و مرور باشد؛ b) آزادراه از مناطق در حال توسعه ای مانند مناطق مسکونی، تجاری، صنعتی، شهری، دانشگاه ها، پارک ها و ترمینال ها که دا،رای روشنایی باشند خیابان ها و پارکینگ ها عبور نماید؛ c) خیابان ها و مسیرهایی در فواصل متوسط 311 متر (0 /1 مایل) یا کمتر با شیب یا بدون شیب، با آزادراه تقاطع دارند که تعدادی از آن ها به عنوان قسمتی از سیستم روشنایی محلی روشن شده باشد؛ d) اجزای مقطع عرضی آزا دراه مانند میانه ها و عرض راه ها دارای عرضی کمتر از مقدار مطلوب موارد مشابه در .مناطق حومه شهر باشند CFL-3 در بخش هایی که نرخ تصادفات شب به روز حداقل2 برابر متوسط تصادفات تمام مقاطع فاقد روشنایی در سطح راه.های موجود باشد CFL-4 روشنایی کامل تبادل ها2 ( IL C ) روشنایی کامل تبادل ها به صورت یک سیستم روشنایی تعریف می شود که یک روشنایی یکنواخت نسبی را در محدوده تبادل ها:، شامل - خطوط اصلی 3 Continuous Freeway Lighting 2 Complete Interchange Lighting -------- صفحهٔ بعد -------- 62 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها - اتصاالت مستقی م - پایانه های رابط - پایین گذرها - تقاطع ها با جاده های کناری فراهم می نماید. روشنایی کامل تبادل ها تحت شرایط موجود د ر جدول3 - 2، تامین می گردد[0]. جدول3- 2: شرایط تامین روشنایی کامل تبادل ها( CIL ) شرایط مین ات روشنایی مورد متوسط حجم ترافیک روزانه رابطی که وارد مسیر اصلی می شود یا از آن خارج می،گردد از31111 برای مناطق ،شهری3111 برای مناطق حومه شهر و0111 .برای مناطق روستایی بیشتر باشد CIL-1 متوسط حجم ترافیک روزانه تبادل از31111 ،برای مناطق شهری3111 برای مناطق حومه شهر و0111 برای .مناطق روستایی بیشتر باشد CIL-2 در صورت وجود مناطق تجاری یا صنعتی دار ای روشنایی، در مجاورت تبادل ها، یا در صورتی که دو طرف تبادل ت ا حداقل 311 متر (0 /1 مایل) در طرفین راه .دارای روشنایی باشد CIL-3 نرخ تصادفات شبانه به روزانه حداقل0 /3 برابر متوسط تصادفات تمام تبادل های فاقد روشنایی در سطح راه های موجود باشد. CIL-4 روشنایی جزئی تبادل ها1 ( PIL ) روشنایی جزئی تبادل ها به صورت یک سیستم روشنایی که روشنایی را تنها برای مناطقی از مسیر که نیاز به تصمیم،گیری دارد :شامل - خطوط افزایش و کاهش سرعت - پایانه های رابط - تقاطع های رابط - سایر مناطقی که دارای خطرات شبانه می باشند تامین می .سازد روشنایی جزئی تبادل ها تحت یکی از شرایط موجود در جدول3 - 7 تامین می شود[0]. 3 Partial Interchange Lighting -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 63 جدول3- 7: شرایط تامین روشنایی جزئی تبادل ها( PIL ) ش رایط مین ات روشنایی مورد مجموع متوسط حجم ترافیک روزانه ر ابطی که وارد مسیر اصلی می شود یا از آن خارج می گردد، از0111 برای ،مناطق شهری7111 برای مناطق حومه شهر و3111 .برای مناطق روستایی بیشتر باشد PIL-1 متوسط حجم ترافیک روزانه آزادراه از20111 برای مناطق ،شهری21111 برای مناطق حومه شهر و31111 برای مناطق روستایی ب یشتر باشد. PIL-2 نرخ تصادفات شبانه به روزانه حداقل20 /3 برابر متوسط تصادفات تمام تبادل های فاقد روشنایی در سطح راه های .موجود باشد PIL-3 مالحظات خاص روشنایی پیوسته، کامل و جزئی تبادل ها زمانی توجیه می شود که مزایای کافی مانند رفاه، ایمنی، حفظ نظم و آرام ش ، ارتقای عمومی جامعه و روابط اجتماعی، را در پی داشته باش ن د و در این صورت وزارت راه و شهرسازی درصدی از هزینه های مربوط به نصب، نگهداری و بهره برداری یا کل آن را متقبل می.شود در جایی که روشنایی پیوسته برای آزاد راه وجود دارد، در تبادل ها باید روشنایی کامل تامین گردد. زمانی که باید روشنایی پیوسته برای آزاد راه تامین گردد ولی در ابتدا نصب نشده است، در صورت وجود شرایطCFL-1 وCFL-2 برای روشنایی پیوسته آزادراه ، روشنایی جزئی برای تبادل ها ضروری می.باشد ،این شرایط شامل مواردPIL-1 وPIL-2 برای روشنایی جزئی تبا دل ها نمی.گردد زمانی که باید روشنایی کامل برای تبادل تامین گردد، ولی در ابتدا به صورت کامل نصب نشده است، یک سیستم روشنایی جزئی که تعداد واحدهای روشنایی آن از حالت عادی بیشتر است، ضروری می.باشد روشنایی پایانه های رابط، زمانی که طراحی به جزیره ترافیکی مرت فع یا جریان بندی جزیره ترافیکی نیاز دارد یا در جایی که فاصله دید کم است، صرف.نظر از حجم ترافیک ضروری است پل ها تامین روشنایی در پل های طوالنی شهری و حومه شهر، حتی اگر راه های دو طرف پل فاقد روشنایی باش ن د، مطلوب است. در پل های بدون شانه راه کامل، روشنا یی، ایمنی و کارکرد پل را بهبود می بخشد. زمانی که پل ها دارای پیاده رو هستند، روشنایی برای ایمنی عابرین پیاده ضروری می.باشد نصب پایه های روشنایی بر روی ساختارهای پل اثرات منفی احتمالی به همراه دارد . پایه های روشنایی که معموال توسط سازندگان ارائه می شوند بر ای نصب روی فونداسیون های ثابت و زمینی در نظر گرفته می شوند. نصب بر روی سازه های غیرثابت و در معرض انحراف و لرزش، مانند دهانه پل ممکن است منجر به حرکت یا لرزش پایه روشنایی شود که احتماال منجر به شکست ساختاری پایه یا آسیب به تجهیزات روشنایی می .شود -------- صفحهٔ بعد -------- 60 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها کاهش اثر ات منفی حرکت سازه روی پایه های روشنایی را می توان از طریق انتخاب دقیق محل پایه (محل قرار دادن پایه های روشنایی در مجاورت پایه ها و تکیه گاه های پل و اجتناب از نصب وسط دهانه)، محدودیت در ارتفاع پایه، نصب تجهیزات میراکننده ارتعاش و تنظیمات ساخت مرتبط با مواد پایه های روشنایی و ویژگی .های ابعادی مناسب، انجام داد 0 - 3 - مقادیر طراحی برای آزادراه ها شرایط موجود در بخش قبلی باید برای تصمیم گیری درباره نیاز به منبع روشنایی ثابت و مکان نصب آن، مورد استفاده قرار گیرد. در جایی که به سیستم روشنایی پیوسته نیاز باشد، روشنای ی باید به گونه ای فراهم گردد که الزامات مقا دیر موجود در جدول3 - 3 .را برای شدت روشنایی و درخشندگی برآورده سازد هر دو روش باید الزامات مربوط به نسبت درخشندگی خیرگی را فراهم سازند[0] . مالحظات طراحی نحوه انتخاب منبع نور، توزیع چرا غ، ارتفاع نصب و پیش آمدگی چراغ یک تصمیم مهندسی است که بر پایه عواملی چون خصوصیات و هندسه راه، ،شرایط محیطی شرایط تعمیر و نگهداری، عوامل اقتصادی، جنبه های زیبایی شناسی و اهداف کل ی روشنایی صورت می.گیرد سطوح روشنایی در تقاطع ها سطوح روشنایی در تقاطع ها در ناحیه تبادل ها نباید کاهش داده شو ن د. اگر شدت روشنایی موجود در تقاطعی ناکافی .ارزیابی شد، باید ارتقا یابد روشنایی جزئی تبادل ها هنگامی که روشنایی جزئی تبادل ها تامین می گردد، چراغ ها باید در مکان هایی قرار داده شوند تا بهترین نوردهی را در طول باندهای عبو ری و باندهای تغییر سرعت در نقاط راه .های اتصالی و ارتباطی، داشته باشند شکل3 - 2 مثال هایی از روشنایی جزئی تبادل ها را نشان می.دهد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 65 )(الف )(ب )(ج )(د شکل3- 2: محل نصب چراغ ه ا؛ الف) ورودی رابط ب) خروجی رابط ج) چهارراه ساده و پایانه های رابط د) چهارراه پیچیده و پایانه های رابط میانگین سطح روشنایی حفظ شده برای روشنایی جزئی تبادل ها مشخص نشده است. با این حال، توصیه می ش ود که فاصله بین چراغ ها بیشتر از فاصله ای باشد که برای روشنا یی کامل تبادل ها استفاده می شود. این عمل همچنین نصب سیستم روشنایی کامل را در صورت نیاز در آینده تسهیل می .کند -------- صفحهٔ بعد -------- 66 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها روشنایی تطبیق ی )(انتقالی1 تغییرات سریع و شدید در سطوح شدت روشنایی و درخشندگی که به خصوص هنگام خروج از راهی که سیستم روشنایی آن در سطوحی باالتر از راه های عادی قرار دارند، رخ می دهد را می توان به کمک روشنایی انتقالی و یا روش های تطبیقی جبران نمود. طراح باید این پدیده را تشخیص دهد. می توان از روش های مختلفی جهت جلوگیری از تغییرات ،شدید در سطوح روشنایی استفاده نمود. پل ها و باال گذرها در آزادراه های د ارای روشنایی پیوسته و تبادل ی ها دارای روشنایی، سطح روشنایی پل ها و باال گذرها بای د برابر با، س طح روشنایی راه در نظر گرفته شود. گاهی اوقات در نقاطی که احتمال خطر در اثر مجاورت با حفاظ هایی که در پل ها به کار می روند، وجود داشته باشد، عرض راه را تا حفاظ ها، ل به پیاده رو یا پایه های حاشیه پل در نظر می گیرند. پایه های روشنایی روی پل ها د بای توسط نرده ها یا حفاظ های حاشیه پل مورد محافظت قرار گیرند ، زیرا پایه های واقع شده در محل انحنای داخلی پل های با ارتفاع زیاد ممکن است در اثر برخورد با کامیون های عبوری در مسیر ، آسیب ببین.ند هنگام نصب پایه های روشنایی روی پل، دسترسی برای نگهداری باید در نظر گرفته شود. این باید شامل دسترسی به .پی و پایه چراغ باشد سایر مالحظات سیستم روشنایی نصب شده بای د ظاهر مطلوب و زیبایی را در طول روز داشته باشد. طراحی باید منعکس کننده جنبه ه ای زیبایی.شناسی باشد تمهیدات الزم جهت تامین سیستم روشنایی کنونی یا آینده را می توان در خالل فعالیت های ساخت و ساز راه ش ، پی بینی و اجرا نمود. این تمهیدات می تواند شامل کانال های (لوله های) زیر راه ، جعبه های اتصال محصور شده بتنی و لوله های اتص ال بتنی و تکیه گاه پایه های روشنایی در سازه.ها باشد طبقه بندی مناطق تجاری : به آن قسمت از مناطق شهری در بخش توسعه یافته تجاری گفته می شود که در حالت عادی شامل تعداد زیادی از عابرین پیاده بوده و تقاضای زیاد ی جهت پارک خودرو در ساعات اوج ترافیک وجود داشته باشد یا با حجم تراف یک باال و پیوسته عابرین پیاده همراه باشد و یک تقاضای پیوسته و زیاد برای فضای پارک در کنار خیابان ها در طول س اعات کاری وجود داشته باشد. این تعریف برای مناطق تجاری متراکم خارج و یا داخل بخش مرکزی شهر صدق می.کند Adoptation (Transition) Lighting 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 60 میانی : آن بخش از مناطق شهری که خارج از ناح یه مراکز خرید شهری بوده اما عموما در ناحیه ای است که تحت تاثیر مناطق توسعه یافته تجاری و یا صنعتی می باشد و غالبا با تردد نسبتا انبوه عابرین پیاده در شب و یا حجم کمتر پارکینگ نسبت به یک منطقه تجاری مشخص می شود. این تعریف شامل نواحی آپارتمانی توسعه یافته ، بیمارستان ها، کت ابخانه های عمومی و مناطق مجاور مراکز تفریحی و ورزشی می.باشد مسکونی : به یک ناحیه مسکونی یا ترکیبی از مناطق مسکونی و تجاری که دارای تعداد کمی از عابرین پیاده و تقاضای پایین برای پارکینگ در شب است، گفته می شود. این تعریف شامل نواحی با خانه های مجزا ، خانه های شهری به هم پیوس ته و/ یا آپارتمان های کوچک، پارک های جنگلی، قبرستان ها و نواحی غیرمسکونی نیز می.گردد 0 - 0 - مقادیر طراحی برای خیابان ها و بزرگراه ها غیر از آزادراه ها (شااامل محل عبور عابرین پیاده و )دوچرخه حجم ترافیک (هم وسایل نقلیه و هم عابرین پیاده)، تقاطع های هم سطح، چراغ های راهنمایی ، نور محیط و عوامل هندسی متغیر، عناصری هستند که وجود سیستم روشنایی خیابان های شهری و بزرگراه ها را توجیه می.کنند نیاز ب ه روشنایی برای خیابان ها و بزرگراه ها در مناطق با هوای بسیار سرد یا طوفانی در اغلب اوقات، بای د مد نظر قرار گیرد. روشن ایی ،عالوه بر مزایای ایمنی در رانندگی می تواند بازدارنده جرم و خرابکاری و کمک ارزشمندی برای مجریان قانون و زمینه ساز .راحتی و غرور اجتماعی باشد شرایط تامین روشنایی هدف این فصل ایجاد تعهدات خاص جهت تامین سیستم روشنایی هرا ها به منظ ور برآوردن تمامی شرایط، نمی باشد . آژانس های دیگری مانندFHWA 3 وTAC 2 دستورالعمل ها و روش هایی را برای ایجاد تعهدات در انواع هرا ها منتشر کرده اند[0] . به طور کلی، سیستم روشنایی در مکان هایی که ادارات دولتی مربوطه موافق افزایش ایمنی، کارایی و سهولت تردد وسا یل نقلیه و عابرین پیاده در اثر روشنایی هستند، در نظر گرفته می.شود سیستم روشنایی می تواند برای کلیه شریان های اصلی در مناطق شهری و برای مکان ها یا مقاطعی از خیابان ها و بزرگراه ها که در آن نسبت نرخ تصادف شب به روز در مقایسه با مکان های مشابه، باالتر می با.شد، تامین گردد Federal Highway Administration 3 Transportation Association of Canada 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 60 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها روشنایی در قسمتی از نواحی برون شهری، زمانی که راننده باید از بخشی از جاده با شرایط هندسی پیچیده یا جریان بندی شده مرتفع عبور کند، باید مورد مالحظه قرار گیرد. عملیات طراحی روشنایی در این حالت مشابه طراحی روشنایی برای پایانه های رابط آزادراه ها می.باشد سطوح طراحی روشنایی مقادیر طراحی روشنایی پیشنهادی در جدول3 - 3 آورده شده است. برای برآوردن مقادیر، می توان از هر کدام از دو روش شدت رو.شنایی یا درخشندگی استفاده نمود مقدار متوسط درخشندگی و شدت روشنایی د ر جداول، مقادیر حداقل می ن باش و د زمانی اندازه گیری می شوند که خروجی المپ و چراغ ب ا ضریب تعمیر و نگهداری کاهش یافته و پایان عمر مفی د .آن در نظر گرفته شود سایر مالحظات به هنگام استفاده از مقادیر مندرج در جدول3 - 3، توجه به این نکته الزم است که مقادیر موجود مربوط به روشنایی پیوسته در راه های بدون تقاطع می.باشند ممکن است در شرایطی خاص، سطوح متفاوتی از شدت روشنایی و درخشندگی مورد نیاز یا مطلوب باشند. به عنوان مثال، در تقاطع ها با حجم باالی ترافیک عابر پیاده، ممکن است،جزایر ترافیکی سطوح باالتری از روشنایی و درخشندگی را نیاز داشته باشند. طراح سیستم روشنایی بای د از کلیه اطالعات مربوطه و در دستر ،س .جهت اتخاذ تصمیم به منظور رسیدن به سطوح مطلوب روشنایی برای هر خیابان خاص یا بزرگراه استفاده نماید در تقاطع دو خیابان دارای رو شنایی پیوسته، مقدار روشنایی برابر مجموع مقادیر روشنایی دو راه می.باشد در زمان انتشار[ مرجع0] .، توصیه شده که این سطوح نور بدون توجه به منبع نور و رنگ نور مورد استفاده رعایت شوند در برخی مکان ها، سطوح بسیار باالیی از روشنایی یا درخشندگی برای خیابان های من اطق تجاری مرکز شهر ارائه می شود. در این شرایط، هدف از روشنایی راه ممکن است ،عالوه بر ایمنی راه به دلیل امنیت شخصی، زیبایی یا هر دو باشد. سطح روشنایی یا درخشندگی بسیار باالتر از سطوح مشخص شده در جدول3 - 3 ممکن است بر مبنایی غیر از .افزایش جریان ایمن و کارآمد ترافیک در این مناطق توجیه شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 63 جدول3- 3: الف) مقادیر طراحی در)خشندگی و روشنایی (مقادیر معمول )ب) مقادیر طراحی درخشندگی و روشنایی (متریک )(الف -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 01 نکات جدول3 - 3 : الف) برای طبقه بندی راه و پیاده رو الزم است به سیاست طراحی هندسی بزرگراه ها و خیابان هایAASHTO مراجعه .شود ب) نسبت یکنواختی باالتر برای رابط های مرتفع نزدیک به پایه های دکل بلند قابل قبول می .باشد )ج𝐿𝑣(𝑚𝑎𝑥) به حداکثر در امتد اد روسازی اشاره دارد، نه حداکثر در طول عمر المپ. ضریب نگهداری برای هر دو بخش𝐿𝑣 و𝐿𝑎𝑣𝑔 اعمال می .شود د) برای سطحR1 آزادراه ها مقدار𝐿𝑎𝑣𝑔 ، برابر با4 /1 می .باشد ه ) راه عابر پیاده و دوچرخه امکانات جداگانه ای را در نظر می گیرد. برای مسی رهای عابر پیاده و مسیرهای دوچرخه در کنار راه، از مقادیر طراحی راه استفاده شود. برای مسیرهای عابر پیاده و دوچرخه ای که سطحی غیر از روسازی های بیان شده دارند، از الزاماتR3 استفاده شود. ممکن است سایر دستورالعمل های طراحی مانندIES یاCIE برای راه های عابر پی .اده و مسیرهای دوچرخه در صورت لزوم استفاده شوند )و برای طراحی روشنایی باید الزامات روش طراحی شدت روشنایی یا الزامات روش طراحی درخشندگی برآورده شو ند .و برای هر دو روش الزامات درخشندگی خیرگی فراهم گردد )ز چنانچه منابع روشنایی در حاشیه آزادراه وجود داشته با شد، وزارت راه و شهرسازی می تواند پیشنهاد دیگری جهت .سطح باالتر روشنایی یا درخشندگی ارائه نماید ح) شرایط فیزیکی راه ممکن است شر ایط روشنایی دیگری را ایجاب نماید . 0 - 5 - روشنایی میادین تجربه نشان داده که روشنایی میادین ، نیاز به توجه ویژه ا ی دارند. راننده ناآشنا ب ه میدان به اطالعات ناوبری بسیار بیشتری نسبت به تقاطع های هم سطح معمولی نیاز دارد. بسته به عوامل هندسی و دید در جزیره مرکزی، رانندگان ممکن است با فاصله دید محدود، ترافیک تداخلی و نیاز به تصمیم گیری سریع مواجه شوند. روشنایی خوب موجب بهبود اعتماد به نفس و عمل کرد راننده در جهت یابی در میدان می .شود شرایط روشنایی شرایط روشنایی در این بخش به معنای .ایجاد مبنایی است که بر اساس آن روشنایی توجیه شود همچنین شرای ط روشنایی حداقل شرایطی را مشخص می کند که باید تامین .شوند،این شرایط وزارت راه و شهرسازی را موظف به تامین روشنایی نمی کند. مسئوالن محلی ممکن است مقادیر روشنایی باالتر یا پایین تر .را برای استفاده محلی اتخاذ نمایند -------- صفحهٔ بعد -------- 02 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها تصمیم برای تامین روشنایی و میزان آن پس از فراهم نمودن شرایط روشنایی، با وزارت راه و شهرسازی است. در تعی ین ،زمان و مکان تامین روشنایی سازمان ممکن ا ست سیاستی را اتخاذ کند که شامل شرایط الزم باشد و همچنین بر اساس عواملی مانند در دسترس بودن بودجه، داده های ترافیک و تصادف، درجه ایمنی هرا ها و غیره باشد . در واقع این شرایط ابزاری قابل درک برای کمک به مدیران و طراحان در بررسی روشنایی راه ها می .باشند شرایط ،محلی مانند مه مکرر، یخ، برف، هندسه جاده، روشنایی محیط، فاصله دید تابلوهای راهنما و غیره می ن توان د توجیه کننده شرایط خاص روشنایی .باشد سطح نور توصیه شده روشنایی میدان ها باید حدود7 /3 تا2 برابر مقدار روشنایی استفاده شده در مسیر منتهی به میدان با سطح نو ر بیش تر باشد. یکنواختی در میدان نسبت به مسیر منتهی به آن باید7:3 .یا بهتر باشد برای طراحی روشنایی در میدان باید از روش شدت روشنایی استفاده شود. این سطح نور نیز باید از 37 /3 تا7 متر (4 تا31 فوت) خارج از لبه بیرونی تا پیاده رو یا سایر امکانات کنار را ه ادا مه یابد[0] . روشنایی باید حداقل 322 متر ( 311 فوت) از مرکز میدان در امتداد هر راه متصل به میدان ادامه یابد. سطوح نور روی این راه ها باید با مقادیر نشان داده شده در جدول3 - 3 .مطابقت داشته باشد یکی از موضوعات مهم در میدان ،ها فراهم نمودن قابلیت تشخیص خوب برای عابر ین پیاده می باشد . خطوط عابر پیاده در میدان ها معموال باید در کنتراست مثبت با عابران پیاده .روشن شوند برای این منظور قرارگیری پایه های روشنایی در فاصله 10 /7 - 33 /3 متر ( 31 تا71 فوتی) قبل از خط عابر پیاده توصیه می شود. میادین باید از لبه بیرونی راه روشن ش وند تا کنتراست مثبت برای عابران پیاده فراهم شو د. سایر مکان های توصیه شده برای پایه های روشنایی در شکل3 - 7 نشان .داده شده است شکل3- 7: مکان های نمونه ب رای پایه های روشنایی در میادین -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شرایط و الزامات تامین روشنایی راه 12 / 40 / 1042 03 بسیاری از شرایط مانند اشیاء روشن در وسط میدان (اغلب فواره ها)، شناسایی مسیر عبور عابر پیاده جایگزین، روشنایی منظره، پانل های بازتابنده و غیره ممکن است این توصیه ها را تغییر دهند. مهندسان روشنایی باید میدان دید رانندگان را به .دقت مطالعه کنند و سیستم روشنایی را طوری طراحی نمایند که همه عناصر طراحی میدان با هم هماهنگ باشند 0 - 6 - جمع بندی و نتیجه گیری ،در این فصل از ضابطه شرایط و الزامات تامین روشنایی راه مورد بررسی قرار گرفت. مباحثی که در این فصل به آن ها پرداخته شد شامل کلیات طراحی روشنایی، شرایط تامین روشنایی، مقادیر طراحی برای آزادراه ها، مقادیر طراحی برای خیابان های و بزرگراه ها غیر از آزادراه ها و روشنایی میادین بود . -------- صفحهٔ بعد -------- روشنایی توئل‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 06 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها مقدمه در این فصل توصیه هایی در خصوص طراحی روشنایی تو نل ها ارائه شده است. همچنین در این فصل توصیه هایی د رباره جنبه هایی از روشنایی مانند آرایش نصب، میزان نور و پارامترهای دیگری هم چون نور روز تونل ارائه گردیده که با ای منی ترافیک مرتبط .است 5 - 1 - تعاریف و اصطالحات سرعت طراحی1 سرعتی که برای یک هدف مشخص در طراحی راه .اتخاذ شده است باند اضطراری باندی موازی با باندهای ترافیکی که برای ترافیک عادی نمی باشد، بلکه برای وسایل نقلیه اضطراری (پلیس) و یا وسایل .نقلیه خراب در نظر گرفته شده است نکته: معموال به یک باند اضطراری"شانه سخت" نیز گفته می .شود ناحیه انفصال2 ین اول بخ ش باز جاده ، مستقیما بعد از خروجی یک تونل می باشد. نکته: این ناحیه بخشی از تونل نیست، اما ارتباط نزدیکی با روشنایی تونل دارد. ناحیه انفصال از خروجی ونل ت شروع می .شود محدودیت سرعت3 حداکثر سرعت مجاز قانونی در هر راه می .باشد فاصله توقف0( SSD ) فاصله مورد نیا ز برای توقف کامل یک وسیله نقلیه در حین رانندگی با سرعت طراحی می .باشد 3 Design Speed 2 Parting Zone 7 Speed Limit 3 Stopping Sight Distance -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 00 حجم ترافیک1 تعداد وسایل نقلیه ای که از یک نقطه خاص در یک زمان مشخص و در یک جهت مشخص عبور می .کنند ناحیه دسترسی طول راه دسترسی به تونل تا ورودی تونل، ناحیه دسترسی نام دارد، یعنی از فاصل ه ای که راننده در حال نزدیک شدن .به تونل بتواند ورودی تونل را ببیند طول ناحیه دسترسی 211 متر قبل از ورودی تونل، طول ناحیه دسترسی می .باشد ( درخشندگی ناحیه دسترسی20 L ) عبارتست از درخشندگی متوسط راه از دید راننده ای که در ناحیه دسترسی و در مرکز آن قرار داش ته و دهانه تونل را تحت زاویه21 درجه مخروطی دید انسان، مشاهده می نماید. به عبارت دیگر درخشندگی ناحیه دسترسی عبارتست از درخشندگی که از نقطه توقف تعیین می گردد، وقتی که ورودی تونل از ارتفاع0 /3 متری وسط باند حرکتی ر و یت می شو.د ( ناحیه آستانهh T 2) اولین ناحیه داخل تونل است که از ورودی آن آغاز می.شود روشنایی ناحیه آستانه روشنایی ناحیه آستانه تونل عبارتست از مقدار روشنایی الزم برای اینکه رانندگانی که در ناحیه دسترسی قرار داشته و یا از آن ناحیه وارد تونل می.شوند، بتوانند به خوبی ببینند درخشندگی ناحیه آستانه در خشندگی متوسط هر قسمت از سطح راه در ناحیه آستانه می.باشد 3 Traffic Flow 2 Threshold Zone -------- صفحهٔ بعد -------- 00 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها ( ناحیه انتقالTr 1) بخشی از تونل که دقیقا بعد از ناحیه آستانه قرار دارد. ناحیه انتقال، حد فاصل انتهای ناحیه آستانه و ابتدای ناحیه داخلی است. در ناحیه انتقال میزان روشنایی بتدریج از روشنایی انتهای ناحی ه آستانه تا روشنایی ناحیه داخلی کاسته می شود. روشنایی ناحیه انتقال به نحوی طراحی می شود که دید کافی را برای رانندگان به هنگام خروج از ناحیه آستانه و .ورود به ناحیه داخلی فراهم نماید ( درخشندگی ناحیه انتقالtr L ) درخشندگی متوسط هر قسمت از سطح راه در ناحیه انت قال می.باشد ناحیه ورود2 ترکیب ناحیه آستانه و ناحیه انتقال را می گویند. خروجی تونل بخش پایانی تونل بوده که می تواند شامل قسمت سرپوشیده خروجی تونل یا قسمت پوشیده شده با سرندهای نور روز .در قسمت پایانی تونل باشد ناحیه خروج3 قسمتی در انتهای تونل که دید را ننده در آن قسمت، به دلیل روشنایی فضای بیرون تونل تحت تاثیر قرار می .گیرد ناحیه خروج، از نقطه پایانی ناحیه داخلی تا خروجی تونل می.باشد ( ناحیه داخلیn I 0) بخشی از تونل که بالفاصله بعد از ناحیه انتقال قرار دارد. ناحیه داخلی حد فاصل بین ناحیه انتقال و ناحیه خر و ج تونل می.باشد 3 Transition Zone 2 Entrance Zone 7 Exit Zone 3 Interior Zone -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 03 ( درخشندگی ناحیه داخلیin L ) درخشندگی متوسط سطح راه در ناحیه داخلی است که موجب تشکیل زمینه روشن برای دیده شدن اجسام توسط رانندگان می.شود سرندهای نور روز1 وسیله ای که بخشی از نور روز اطراف تونل را به داخل تونل انتقال می دهد. از سرندهای نور روز ممکن است جهت ات.مین روشنایی ناحیه آستانه تونل استفاده شود دهانه یا ورودی تونل بخشی است که از قسمت پوشیده و غیر باز راه آغاز می شود. این تعریف برای پوششی که اجازه ورود نور روز به داخل تونل را می.دهد نیز صادق است سیستم روشنایی متقارن2 سیستم روشنایی که از چراغ هایی با پخش نور متقارن نصب شده در صفحه ای موازی با محور تونل تشکیل می شود. سیستم روشنایی مخالف جهت ترافیک3 سیستم روشنایی متشکل از چراغ های با پخش نور نامتقارن نصب شده در صفحه ای موازی با محور تونل، به طوری که شعاع اصلی نور خروجی از آن ها مخالف جهت حرکت ترافیک تونل.باشد درصد دید ناحیه قابل رویت خروجی تونل به صورت درصدی از ناحیه قابل رویت ورودی تونل، وقتی که در پرسپکتیو از ف اصله دید توقف مشاهده می.شود ترافیک ترکیبی ترافیکی که متشکل از وسای ل نقلیه موتوری، دوچرخه سواران، اشخاص پیاده و غیره می با.شد 3 Daylight Screen 2 Symetrical Lighting 7 Counterbeam Lighting -------- صفحهٔ بعد -------- 04 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها ضریب یکنواختی کلی ضریب یکنواختی کلی عبارت است از نسبت حداقل درخشندگی به متوسط درخشندگی در یک سطح مشخص از اهر. باند ترافیکی بخشی از راه .شامل یک باند حرکتی که برای حرکت وسایل نقلیه تخصیص داده شده است ضریب وضوح کنتراست ضریب وضوح کنتراست برای هر نقطه ا ز سطح راه در داخل تونل عبارتست از نسبت درخشندگی آن نقطه از سطح اه ر به شدت روشنایی موجود در آن نقطه در سطح قائم و به ارتفاع2 /1 متر از سطح راه . تابلوی راهنما عالئم هندسی و یا نوری به کار رفته در راه های داخل تونل ها به منظور آگاهی دادن به رانندگان 5 - 2 - شرایط تونل هدف از نصب سیستم روشنایی در تونل این است که رانندگان وسایل نقلیه بتوانند سرعت، درجه ایمنی و آسایشی را که قبل از ورود به تونل داشته اند، در داخل تونل نیز حفظ کنند. این امر در صورتی محقق می شود که رانندگان، دید کام لی نسبت به مسیر جلوی خود داشته باشند و .بتوانند از وجود وسایل نقلیه دیگر و یا احتماال موانع موجود در مسیر آگاه شوند رانندگی با آسودگی خاطر در تونل در گرو کیفیت روشنایی تونل می ،باشد، چون در غیر این صورت تشویش رانندگان باعث کم کردن سرعت وسیله نقلیه در نزدیک ورودی تونل شده و این افت ناگهانی سرعت از حجم عبور خودروها کاسته و احتمال ترافیک و حتی تصادف را افزایش می دهد. وجود یک سیستم روشنایی که به رانندگان کمک کند تا بر تشویش خود غلبه کنند ، ایمنی ترافیک را بهبود بخشیده، حجم عبور خودروها را افزایش داده و رانندگی راحت را ممکن می د ساز. سطوح روشنایی ل تون تحت تاثیر حجم، نوع و ترکیب ترافیک می باشد و باید طبق ضوابط بند0 - 7 -تعیین شو ند[ 37 ]. نور روز تفاوت عمده در تامین روشنایی تونل ها با روشنایی سایر راه ها، نیاز تونل ها به تامین روشنایی در طول روز می با شد. به ط،ور کلی راننده باید بتواند در صورت مواجه شدن با هر خطر غیرمنتظره عکس العمل مناسب نشان داده و در فاصله مطمئن توقف نماید . زمانی که این مسافت در داخل تونل باشد، باید سطح روشنایی تونل برای تضمین رویت راننده در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 01 داخل تونل کافی باشد. اگر میزان روشنایی در داخل تو نل به اندازه کافی نباشد، مسلما راننده در داخل تونل قادر به دید صحیح نمی باشد، به این حالت"اثر حفره سیاه3" گفته می.شود در هنگام نزدیک شدن و ورود به تونل، چشمان راننده سعی در تطابق با محیط تاریک اطراف دارد. تطابق ع مل پیوسته ای است که در نتیجه آن می توان در ،داخل تونل و در طول مشخصی از آن بر کاهش سطح روشنایی به صورت تدریجی فائق آمد، به طوری که به یک حد ثابت از روشنایی در ناحیه داخلی تونل عادت کرد. به هنگام خروج از تونل در روز، عمل تطابق چشم به صورت معکوس می باشد و در این حالت چشم باید از یک سطح درخشندگی پ ین ای تر به سط ح درخشندگی باالتری (واقع در محیط بیرون از تونل) عادت کند. این عمل به مراتب سریع تر صورت می گیرد. به طور م شابه به هنگام خروج از تونل، راننده باید به منظور داشتن امکان مانور ناگهانی و سریع در ناحیه خروج تونل، دید کافی از پشت سر خود نیز داشته باش.د تاثیر روشنایی تونل ها بر محیط اطراف آن، هیچگاه نباید فراموش شود. محیط اطراف می تواند یک محیط باز و یا محیطی با ساختمان های زیاد و متراکم و یا ساختمان های تاریخی و مهم باشد. بنابراین باید اثرات نوع المپ انتخابی، نحوه پخش نور و نوع چراغ ها در طراحی روشنای ی تونل.ها در نظر گرفته شود بنابراین روشنایی یک تونل بنا به دالیل زیر باید مناسب :باشد الف- اجتناب از ایجاد اثر"حفره سیاه" زمانی که راننده در داخل تونل، قادر به دیدن نیست؛ ب- کاهش احتمال برخورد با وسایل نقلیه دیگر (عابر پیاده یا دوچرخه سوار)؛ ج- در صورت ب روز یک خطر غیر منتظره، راننده باید قادر باشد تا عکس العمل مناسبی نشان داده و در فاصله توقف ( (SSD اتومبیل را متوقف نماید؛ د- .ایجاد قابلیت رویت تابلوهای راهنما برای تونل های بلندتر از211 متر، طراحی روشنایی باید مطابق با بند0 - 7 - انجام شود . برای تونل های کوتاه ،تر توصیه های بند0 - 2 - 7 - باید رعایت شود[ 37 ] . یک سیستم روشنایی خطی یا چشم گربه ای می تواند راهنمایی بصری را تقویت نماید. با این حال، سطح روشنایی نبای د کاهش یاب .د نور شب در طول شب مقدار درخشندگی بیرون تونل کم است، بنابراین اثر حفره سیاه وجود ندارد. به همین دلیل در شب برای .همه نواحی تونل حالت مشابه برقرار بوده و راننده مقدار روشنایی کمتری را نسبت به هنگام روز نیاز دارد Black Hole Effect 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 02 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها روشنایی روز تونل های کوتاه طراحی روشنایی ب رای تونل های کوتاه بر این اساس است که راننده ای که به تونل نزدیک می شود، بتواند در فاصله ای .کمتر یا برابر با فاصله توقف از دهانه ورودی تونل، سایر وسایل نقلیه یا موانع موجود را ببیند توانایی راننده برای دید در تونل در درجه اول به طول تونل بستگی دارد، اگرچ ،ه سایر پارامترهای طراحی مانند عرض .ارتفاع، انحناهای افقی و عمودی و غیره نیز تاثیر دارند مهمترین پارامتر در طراحی روشنایی تونل ها این است که راننده ای که به تونل نزدیک می شود، بتواند در فاصله ای کمتر ( و یا برابر با فاصله توقفSSD) از دهانه ورودی تونل، سای.ر وسایل نقلیه و موانع موجود در آن را ببیند زمانی که دهانه خروجی تونل بخش اعظمی از منظره قابل رویت از دهانه ورودی تونل باشد، وسایل نقلیه و موانع موجود به راحتی به شک ل تصویر سیاه یکدست در مقابل منظره روشن پشت آن قابل رویت می.باشند ،از سوی دیگر وسایل نقلیه و موانع م وجود در تونل با قرار گرفتن در یک زمینه تاریک، قابل تفکیک نمی باشند. این اتفاق در صورتی رخ می دهد که طول تونل د ر مقایسه با عرض آن بلند بوده و یا تونل در یک پیچ، به گونه ای واقع شده باشد که تنها قسمتی از خروجی آن از دهانه ورودی قابل رویت باشد، یا به .طور کل هیچ قسمتی از خروجی تونل از دهانه ورودی آن قابل رویت نباشد تونل هایی با طول کمتر از20 متر، معموال در هنگام روز نیازی به سیستم روشنایی ندارند. تعیین نیاز یا عدم نیاز تونل به سیستم روشنایی در هنگام روز برای تونل هایی با طول بین20 تا211 متر باید ب ا روشی که در پیوست3 شرح داده .شده است، انجام گیرد ،در صورت نیاز به روشنایی کامل در طول روز روشنایی تونل باید مطابق با بند0 - 7 - .باشد نکته: تونل های با طول کمتر از211 متر تونل های کوتاه نامیده م ی شوند[ 37 ] . 5 - 2 - 3 - 1 - تعیین درصد دقت دید ( درصد دقت دیدLTP 3 ، باید با استفاده از رابطه0 - 3 .) محاسبه شود 0 - 3 𝐿𝑇𝑃= 100 × 𝑠𝑢𝑟𝑓𝑎𝑐𝑒 𝐸𝐹𝐺𝐻 𝑠𝑢𝑟𝑓𝑎𝑐𝑒 𝐴𝐵𝐶𝐷= 100 × 𝐸𝐹× 𝐹𝐺 𝐴𝐵× 𝐵𝐶 در این رابطه، نقاطG, F, E, D, C, B, A مطابق با شکل0 - 3 می.باشند همچنین بدلیل اینکه اندازه زاویه ،ها کوچک است( رابطه0 - 3) را می توان به صورت را( بطه0 - 2 .) تقریب زد 0 - 2 𝐿𝑇𝑃= 100 × 𝛽𝑢 𝛽𝑖 × 𝛼𝑢 𝛼𝑖 در این رابطه نیز i , α u , α iβ وu β مطابق با شکل0 - 2 می .باشند همچنین مرکز منظره نشان داده شده مطابق شکل0 - 3، نقطه:ای با مشخصات زیر است Through Percentage - Look 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 03 الف- ،در یک خط افقی2 /3 متر باالتر از سطح راه؛ ب- در وسط باند ترافیکی (اگر تعداد باندهای ترافیکی بیشتر باشد، برای تعیین دقت دی د در هر باند، مرکز م نظره در وسط باند ترافیکی در نظر گرفته می)شود ؛ ج- در فاصله توقفSSD ( جدول0 - 2 .) از نقطه نفوذ نور روز در ناحیه داخلی تونل در جایی که خط دید تونل کوتاه است مانند هنگامی که تونل در یک پیچ قرار دا رد یا بخشی از یک تقاطع است، مرکز پرسپکتیو در شکل0 - 3، نقطه ای است که دورترین فاصله از ورودی ظاهری (جایی که یک دید مستقیم از طریق تونل )وجود دارد را دارد . در این محاسبات، سقف تونل در محاسبات وارد نمی شود، زیرا سقف موجب پنهان شدن موانع یا دیگر کاربران راه نمی گردد. همچنین از آنجا که نفوذ نور روز موجب کاهش دید ظاهری طول تونل می شود، بنابر این ورودی و خروجی ( ظاهری تونل در هنگام محاسبه درصد دقت دیدLTP) استفاده می ن شو د. به این منظور ورودی ظاهری تونل معموال0 متر داخل ت ونل و خروجی ظاهری آن31 متر داخل تونل فرض می شود. در عمل، تخمین یا اندازه گیری فاصله نفوذ نور مشکل است. در شکل0 - 2 فواصل0 متر و31 متری به خوبی مشخص شده.اند موقعیت پرسپکتیو استفاده شده در این محاسبات نیز می توان د بر اساس نقشه ای از تونل و یا عکسی از تونل موجود باشد. فقط باید دقت شود که در برخی موارد، نقشه پرسپکتیو تونل نمی ،تواند به آسانی ساخته شود به خصو ص زمانی که تونل دارای انحنای افقی و عمودی (پیچ و شیب) باشد. در این موارد، دقت کافی زمانی به دست می آید که چار چوب تاری کی .بر اساس نقشه پالن افقی و سطح مقطع عمودی باشد شکل0- 3 : درصد دقت دید -------- صفحهٔ بعد -------- 00 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 3: پالن عمودی 2: پالن افقی شکل0- 2: زوایای دید برای تعیین درصد دقت دید 5 - 2 - 3 - 2 - تعیی ن شرایط نیاز به نصب سیستم روشنایی در طول روز ( روشنایی در هنگام روز باید مطابق میزان درصد دقت دیدLTP :) و به صورت زیر فراهم شود الف- اگر % 21 > LTP، سیستم روشنایی مصنوعی باید همواره فراهم باشد؛ ب- اگر % 31 < LTP، معموال سیستم روشنایی مصنوعی مورد نیاز نیست؛ ج- ر اگ % 31 > LTP < % 21، نیاز به سیستم روشنایی مصنوعی بوده و می.بایست مطابق الزامات زیر تعیین شود اگر مقدارLTP بین21 و31 درصد باشد، یک جسم مهم مانند یک ماشین، عابر پیاده یا دوچرخه سوار باید در مقابل .خروجی تونل به صورت کامال واضح و آشکار دیده شود در این میان ن یاز به روشنایی در هنگام روز، باید مطابق با درصد حساسیت جسمی که از خروجی تونل قابل ر و یت است، تعیین شود. بدین منظور فرضیات زیر در نظر گرفته می ش:ود الف- در تونل هایی که فقط وسایل نقلیه موتوری از آن ها عبور می کنند، جسم مهم یک ماشین تعریف می شود. این جسم، مست طیلی به عرض4 /3 متر و به ارتفاع3 /3 متر در نظر گرفته می.شود ب-برای تونل هایی با ترافیک ترکیبی، جسم مهم عابر پیاده یا دوچرخه سوار تعریف می شود. این جسم، مستطیلی ب ه عرض0 /1 متر و به ارتفاع3 /3 متر در نظر گرفته می.شود ج- موقعیت طولی ناظر، مشابه حالت تعیین د رصد دقت دید می باشد. موقعیت طولی جسم باید در ورودیABCD .قرار گیرد د- موقعیت قرار گیری عرضی جسم و ناظر باید منطبق بر اطالعات جدول0 - 3 .و متناسب با نوع راه باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 05 جدول0- 3: موقعیت عرضی جسم و ناظر نوع راه موقعیت جسم موقعیت ناظر راه چند بانده با یک باند اضطراری سمت چپ، باند اضطراری خط مرکزی، باند3 راه چند بانده بدون باند اضطراری سمت چپ، باند3 خط مرکزی، باند3 :با این فرضیات و در صورت حصول شرایط زیر، روشنایی روز تونل باید تامین شود ا لف) در صورتی که امکان رویت یک جسم مهم مانند ماشین در خروجی تونل کمتر از21 % ( باشد شکل0 - 7)؛ ب) در صورتی که امکان رویت یک جسم مهم مانند عابرپیاده و یا دوچرخه سوار در خروجی تونل کمتر از71 درصد ( باشد شکل0 - 3 .) قابلیت دید جسم در تونل.های دوطرفه باید برای هر دو مسیر حرکت محاسبه شود 3 : ماشین به ابعاد4 /3 × 3 /3 متر شکل0- 7 :قابلیت دید یک ماشین 3 : عابرپیاده یا دوچرخه سوار به ابعاد0 /1 × 3 /3 متر شکل0- 3 :قابلیت دید یک عابر پیاده یا دوچرخه سوار -------- صفحهٔ بعد -------- 06 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 5 - 2 - 3 - 3 - انواع روشنایی روز برای تونل های کوتاه روشنایی مصنوعی در طول روز برای تونل های کوتاه می تواند شکل های مختلفی داشته باشد. نوع مناسب روشنایی برای هر تونل با توجه به شرایط محلی و عوامل مرتبط با ایمنی و آسایش راه می باشد. نمونه هایی از انواع روشنایی هایی ک ه می توان برای تونل های کوتاه استفاده نمود به صورت ذیل می ن باش :د  روشنایی کامل در روز مطابق بند0 - 7 - استفاده شود؛  01 درصد روشنایی کامل در طول روز ایجاد شود؛  در طول روز از روشنایی محدود𝑐𝑑/𝑚2 31 تا𝑐𝑑/𝑚2 71 در مواقعی با جریان ترافیک زیاد (زمان های قبل از غروب و بعد از سحر و همچنین در روزهای ابری) استفاده شود. روشنایی محدود در طول روز را می توان با یک سلول فتوسل و ساعت کنترل ک رد که با شرایط کلیدزنی مطابقت دار ن .د  روشنایی محدود کاهش یافته در طول روز (مانند بند قبل) که از روشنایی شبانه برای رسیدن به هدف 𝑐𝑑/𝑚2 0 /1 تا𝑐𝑑/𝑚2 0 /3 استفاده می کند. در صورت عدم تمایل به استفاده از سیستم کنترلی، می توان از روشنایی شبانه به طو .ر دائم استفاده نمود  یک"دایره نوری3" شامل یک بخش کوچک با درخشندگی باال در مرکز تونل استفاده می شود که هر دو طرف تونل با درخشندگی بسیار کمتری روشن می شود. جزئیات بیشتر این روش در استاندارد DIN67524-1 موجود می .باشد  .روشنایی مستقیم یک یا هر دو دیوار تونل ،این نوع روشنایی در مواردی که تونل به صورت افقی خمیده است موثر می .باشد اقدامات زیر می تواند نیاز به روشنایی تونل :های کوتاه را به میزان قابل توجهی کاهش دهد 3 - جداسازی محل عبور عابران پیاده و دوچرخه .سواران از وسایل نقلیه موتوری 2 - استفاده از دیوارهای رنگ روش .ن 5 - 3 - طراحی روشنایی تونل تعیین فاصله توقف ( فاصله توقفSSD) بر اساس سرعت حرکت راننده در تونل متفاوت می باشد. در جدول0 - 2 فاصله توقف بر اساس سرعت طرح های مختلف ارائه شده است[ 37 ] . Light Pool 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 00 جدول0- 2 :فاصله توقف برای سرعت طرح های مختلف فاصله توقف (SSD) بر حسب متر سرعت طرح 5 ( Km/h ) 230 341 321 31 31 01 321 311 30 31 41 01 3 سرعت طرح مربوط به کاربری عادی تونل می باشد. این سرعت برای استفاده های غیر معمول از قبیل عملیات در خالف جهت حرکت، کاربرد ند.ارد نکته: وقتی حد سرعت Km/h 33 / 72 ( mph 21 ) باشد، فاصله توقف می تواند70 .متر در نظر گرفته شود کالس ه بندی روشنایی تونل کالس ه بندی روشنایی تونل باید بر اساس مشخصات کاربران شناخته شده تونل (برای تونل های موجود) و یا کاربران متصور شده (برای تونل،)های جدید انجام شود. عوامل اصلی مو ثر در کالس ه بندی تونل"حجم ترافیک" ، "نوع ترافیک و ترکیب آن" و"راهنمای بصری" می.باشد حجم ترافیک به سه گروه زیاد، متوسط و کم، طبق جدول0 - 7 دسته بندی می.شود کالس مناسب برای روشنایی تونل نیز با استفاده از شکل0 - 0 تعیین می شود. در این شکل، کالس تونل بر اساس شدت ترافیک از لحاظ حجم و نوع آن (ترافیک فقط موتوری و یا ترکیبی از ترافیک موتوری، پیاده و دوچرخه سوار) قابل است خراج است[ 37 ] . جدول0- 7: حجم ترافیک دسته بندی حجم ترافیک حجم/نسبتی از جریان1 ترافیک ترافیک یک طرفه ترافیک دوطرفه زیاد متوسط کم 3011 < 011 تا3011 011 > 311 < 311 تا311 311 > نکته- اگر مقدار واقعی معلوم نباشد ساعت اوج ترافیک می:تواند به شکل زیر در نظر گرفته شود متوسط ترافیک روزانه ( ADT )عبارت از تعداد وسیله نقلیه عبوری در روز است و بیشترین مفهومی می باشد که در طراحی های ترافیکی م و رد استفاده قرار گرفته و معموال شناخته شده است. منظور از ساعت اوج ترافیک، ساعتی است که در آن، حجم ترافیک (تعداد وسیله نقلیه عبوری در ساعت) در مناطق روستایی31 % و در مناطق شهری32 % متوسط ترافیک روزانه ( ADT )است. در راه هایی که مسیرهای رفت و برگشت به طور فیزیکی از هم جدا نشده باشند، می توان تعداد وسایل نقلیه در هر ساعت در هر باند حرکت را از تقسیم ترافیک (تعداد وسیله نقلیه عبوری در ساعت) در ساعت اوج آن ب ر تعداد کل باندهای راه محاسبه کرد. اگر توزیع واقعی ترافیک در هر یک از مسیرهای حرکت در راه های دوطرفه مشخص نباشد، می توان فرض کرد که در بدترین حالت، یکی از مسیرهای حرکت (رفت یا برگشت) دو سوم کل حجم ترافیک را دربرگرفته است. سپس باالترین حجم ترافیک از تقسیم ا ین مقدار بر تعداد باندهای ترافیکی راه حاصل می.شود 3 تعداد وسایل نقلیه در هر ساعت و در هر باند در طول ساعت اوج ترافیک -------- صفحهٔ بعد -------- 00 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها شکل0- 0 : انتخاب کالس روشنایی تونل تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی به منظور تعیین سطح روشنا یی روز الزم درون یک تونل ابتدا باید درخشندگی ناحیه دسترسی را تعیین کرد. این کار با هدف تعیین درخشندگی ناحیه آستانه و سایر نواحی تونل انجام می .شود برای تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی) 20 (L دو راه وجود دارد. هنگامی که امکان اندازه گیری مستقیم در محل تونل وجو د داشته باشد، باید به منظور تعیین مقدار درخشندگی ناحیه دسترسی، آن را به صورت مستقیم اندازه گیری ک رد. در 0 - 7 - 7 - 3 - روش اندازه گیری ارائه شده است. هنگامی که امکان اندازه گیری مستقیم وجود نداشته باشد، باید با استفاده از روشی که در بند 0 - 7 - 7 - 2 - شرح داده .شده است، مقدار درخشندگی ناحیه دسترسی تونل محاسبه شود تخمین مقدار20 L، می تواند برای طراحی اولیه سیستم روشنایی تونل مناسب باشد، ولی این مقدار نمی تواند برای طرح .نهایی استفاده شود اندازه گیری20 L به رو ش شرح داده شده در بند 0 - 7 - 7 - 3 -، بر سایر روش ها ارجحیت دارد، به ویژه زمانی که موقعیت تونل به گونه ای باشد که انجام محاسبات موجب شود مقدار به دست آمده برای20 L .از هر ورودی تونل، متفاوت باشد 5 - 3 - 3 - 1 - تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی به روش اندازه گیری مستقیم دقیق ( ترین زمان تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی20 L ) به وسیله اندازه گیری مستقیم، زمانی از سال است که مقدار درخشندگی ناحیه دسترسی بیشینه .باشد الف- تجهیزات درخشندگی متر ترجیحا با میدان دیدº 21 :اگر درخشندگی متر با میدان دید 21 درجه در دسترس نباشد، می توان از دستگاهی با میدان دید کوچکتر ( برای مثال3 تا7 درجه) استفاده کرد. در این حالت باید در چندین نقطه در حوزه دید º 21 اندازه گیری درخشندگی انجام شود و سپس برای رسیدن به20 L به روشی که در بخش0 - 7 - 7 - 2 - شرح داده شده است، میانگین گیری .شود ب- روش اندازه گیری برای تونل های موجود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 03 3 - وسیله اندازه گیری درخشندگی باید بر روی سه پایه نصب شده و در مرکز قسمت ماشین روی راه و در ارتفاع0 /3 متری باالی سطح آن مستقر گردد و مرکز حوزه دیدº 21 آن نیز بر مرکز ورودی تو نل تنظیم گردد. این وسیله اندازه گیری و سه پایه آن باید در فاصله.ای برابر فاصله توقف از ورودی تونل قرار گیرند 2 - اندازه گیری باید در چندین روز متوالی، هنگامی که خورشید در آسمان است انجام شود. باید دقت گردد که در اندازه گیری های انجام شده، شرایطی که ابر سفی د در آسمان و مخصوصا در حوزه دید دستگاه قرار گرفته باشد نیز وجود داشته باشد، زیرا در این حالت می توان مقدار20 L باالتری را اندازه گیری کرد. همچنین تمام وضعیت هایی که خورشید در حوزه دیدº 21 دستگاه قرار می گیرد، باید از اندازه گیری ها خارج شو ن د، زیرا این حال ت ها منجر به خواندن مقدار درخشندگی بسیار زیادی می .شود 7 - یک سری اندازه گیری باید در هر دو انتهای تونل، حدودا زمانی که20 L به ماکزیمم مقدار خود می رسد، انجام شود .و مقادیر خوانده شده باید در نموداری بر حسب زمان ترسیم شوند در تونل های شرقی-غربی، این احتما ل وجود دارد که حداکثر مقدار20 L در ورودی شرقی به هنگام صبح و در ورودی غربی به هنگام عصر اتفاق بیفتد. این حالت همواره صادق نمی باشد، ولی باید توجه کرد که اندازه گیری ها زمانی انج ام شو ن د که بیشینه مقدار20 L اتفاق می افتد به عنوان مثال، ممکن است نور پخش شده ت وسط مه در یک دامنه قرارگرفته در سایه در ساعات مختلف روز، مقدار20 L .بیشتری را تولید کند ج-روش اندازه گیری برای تونل های طراحی شده 3 - در جایی که تونل هنوز در حال ساخت است، اندازه گیری مقدار20 L باید در محل هایی که مربوط به راه جدید .خواهند بود، انجام شود درخشندگی متر باید به سمت نقطه ای که بعدا مرکز ورودی تونل خواهد شد، هدف.گیری شود ا ما اگر به دلیل نوع زمین و یا وجود درختان و غیره، امکان قرار دادن دستگاه اندازه گیری در موقعیت دقیق آن نباشد، باید نزدیکترین موقعیت ممکن، مورد استفاده قرار گیرد. اگر چنین کار ی نیز مشکل باشد، بهتر است اندازه گیری مس تقیم مقدار 20 L انجام نشود و از روشی که در بخش0 - 7 - 7 - 2 - .شرح داده شده است، استفاده گردد 2 - این اندازه گیری ها باید منطبق بر بند (ب) بخش روش اندازه گیری برای تونل.های موجود باشد پس از ان جام اندازه گیری برای تونل های در حال احداث، این مقادیر باید از طریق مقایسه با درخشندگی سطح راه احتمالی موجود در آن محل تصحیح شوند . جهت انجام این ،کار ،باید در ابتدا درخشندگی متوسط سطحی را که توسط راه در ناحیه دسترسی تونل در حال احداث ، اشغال خواهد شد، ب د .ست آورد این کار را می توان با اندازه گیری درخشندگی متوسط سطح معادل از راه مجا وری که در همان راستا قرار گرفته و یا از طریق محاسباتی انجام داد . پس از انجام این کار ،اگر اختالف قابل توجهی مشاهده گردد باید مقدار20 L اندازه .گیری شده، تصحیح گردد در این خصوص می توان درخشندگی بدست آمده برای سطح راه احداثی را با اعمال ضریب وزنی، متناسب با سطح اشغال شده توسط راه مزبور که در حوزه دید 21 .درجه قرار دارد، جایگزین نمود -------- صفحهٔ بعد -------- 34 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 5 - 3 - 3 - 2 - تعیین درخشندگی ناحیه دسترسی به روش شبکه ( درخشندگی ناحیه دسترسی20 L) را می توان با استفاده از روش ش بکه، چه در مرحله طراحی اولیه و چه در هنگام تعیین حداکثر درخشندگی برای یک تونل موجود محاسبه کرد. در این روش حوزه دید به نواحی کوچک تقسیم شده و با محاسبه درخشندگی هر ناحیه کوچک، درخشندگی متوسط حوزه دید بدست می آید. این روش یک تقریب است و دقت آن به دقت درخشند گی.های استفاده شده در محاسبات وابسته است در ابتدا تصویر تونل از فاصله ای برابر فاصله توقف(SSD) از ورودی آن با رسم پرسپکتیو یا با استفاده از مدل کامپیوتری و یا با عکس گرفتن از آن تهیه می شود. پس از تهیه تصویر تونل می بایست بر روی آن، نقطه دید تعیین شود. ا ی ن نقطه باید در مرکز قسمت ماشین روی راه و در ارتفاع0 /3 متری و در فاصله ای برابر با فاصله توقف) SD S ( از ورودی تونل قرار داشته و حوزه دید آنº 21 باشد. همچنین الزم است که وسعت زاویه دید در تصویر نیز تعیین شده باشد. این کار می تواند با رسم دایره ای با زاویه دیدº 21 و به مرکز چشم ناظر روی شکل انجام گیرد. البته باید توجه گردد که در انجام این کار اگر از عکس استفاده می شود، داشتن یک جسم مرجع در حوزه دید برای تعیین مقیاس زاویه ای الزم است. برای یک تونل موجود، ارتفاع آن(H)، مرجع مناسبی می باشد. با داشتن این مرجع و فاصله ای که عکس از آن گرفته شده است(SSD) ، درجه بندی زاویه ای عکس می( تواند با استفاده از رابطه0 - 7) تعیین گردد. 0 - 7 𝜃𝐻= tan−1 𝐻 𝑆𝐷 که در آن ، H θ : زاویه بین خطوط دید منتهی به باالی تونل و سطح راه .است ولی در صورتی که تونل ساخته نشده باشد، باید یک جسم مرجع با طول مشخص و در یک فاصله مشخص در عکس وجود داشته باشد. در غیر این صورت ارتفاع زاویه ای چاپ که از( رابطه0 - 3) بدست می آید مورد استفاده ق رار می:گیرد 0 - 3 𝜃𝑝= 2 tan−1 ℎ 2𝑓 در رابطه ،فوق Pθ : ارتفاع زاویه ای چاپ؛ h : ارتفاع نگاتیو فیلم چاپ شده بر حسب میلیمتر؛ f .: فاصله کانونی عدسی دوربین بر حسب میلیمتر همچنین در تونل یی ها که ساخت ه نشده اند می بایست یا با استفاده از یک روکش، ورودی آن را مشخص کرده و یا روی عکس و با استفاده از مقیاس مناسب کشید. به طور مشابه، کناره های راه ، دیواره ها، چهارچوب های نصب عالئم و دیگر اجسامی که به بخشی از انتهای حوزه دید شکل می دهند، نیز باید روی عکس مشخص شوند. البته باید توجه داشت که -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 31 دقت کل ترسیمات انجام شده چندان بحرانی نیست و در واقع کلیه قسمت ها (شامل اجسام و محیط اطراف تونل) با یک مقیاس تقریبی مشخص می.شوند ،پس از تهیه تصویر از دهانه تونل محاسبه20 L مطابق گام های ذیل انجام می:شود الف) در محدود ه حوزه دید، دایره ای به تصویر اضافه می شود که نشان دهنده زاویه دیدº 21 ناظر باشد. بدین منظور ناظر در ارتفاع0 /3 متری از سطح راه و به گونه ای در نظر گرفته می .شود که مرکز دایره منطبق بر مرکز ورودی تونل باشد این مورد در شکل0 -4 شا ن.ن داده شده است ب) حوزه دیدº 21 ( باید به چندین ناحیه تقسیم شده و هر ناحیه نیز با یک حرف و یا شماره مرجع مشخص شود ش کل 0 - 3 ). سپس به هر ناحیه با مساحتA، مقداری برای درخشندگی تخصیص یابد . مقدار درخشندگی از روی نتایج اندازه گیری شده د ر محل و یا انتخاب آن از مقادیر معمول داده شده در جدول0 - 3 تعیین می.شود ج) در مرحله بعد، جدولی برای ناحیه ها، مطابق آنچه که در جدول0 - 0 نشان داده شده است، تشکیل می .شود مقادیرA" " و" 𝐴× 𝐿 " در جدول مزبو ر، نشان دهنده سطح ناحیه و مجموع کل درخشندگی است. مقدار20 L درخشندگی متوسط نیز با استفاده از رابطه (0 - 0) محاسبه می.گردد 0 - 0 𝐿20 = 𝐴𝐿 𝐴 شکل0-4: نمای پرسپکتیو ورودی تونل با دایره دی د 21 درجه -------- صفحهٔ بعد -------- 32 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 3: مرکز ورودی تونل شکل0- 3: حوزه دید21 درجه که به سطوحی با مشخصات متفاوت تقسیم شده است جدول0- 3: مقادیر معمول درخشندگی زمینه درخشندگی (L) ، 2 cd/m شن روی زمین چمن )تپه (صخره، سنگریزه )ساختمان (آجری )ورودی تونل (تیره سطح راه )(آسفالت سطح راه (آسفالت) در نور خورشید وقتی رو به سمت جنوب باشد سطح راه )(بتن )آسمان (تمیز آسمان (غبارآلود، روشن) وقتی که ر و به سمت جنوب باشد درخت )دیواره (تیره )دیواره (روشن 7011 2111 7011 7011 3111 3111 4111 3111 3111 21111 3111 3111 4111 نکته: این مقادیر، برای وسط تابستان که خورشید به طور کامل می درخشد و شدت روشنایی افقی نی ز 311111 لوکس می باشد، داده شده است. زمانی که20 L در حدکثر مقدار خود بوده و سطح نیز (به غیر از آسمان) در سایه باشد، مقدارL بدست آمده از سطح باید در20 /1 .ضرب شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 33 جدول0- 0 ( : مثالی از محاسبه درخشندگی ناحیه دسترسی20 L ) مربوط به شکل0- 3 ناحیه1 زمینه مساحت1 ( A ) مترمربع درخشندگی ( L )، 2 cd/m حاصلضرب L*A a )آسمان (تمیز 2411 3111 111 / 311 / 21 b دیواره تیره 3301 3111 111 / 301 /3 c دیواره تیره روی ورودی 711 3111 111 / 711 d راه (آسفالت) در نور خورشید 7711 3111 111 / 211 / 37 e راه در سایه 31 3111 111 / 31 f دیواره تیره در سایه 323 201 111 / 72 g ساختمان (آجری) در سایه 371 330 111 / 333 h درختان 31 3111 111 / 31 i مناطق شنی 311 7011 111 / 311 /2 2j داخل تونل 322 - - مجموع - 4122 - 222 / 155 / 23 2 cd/m 9252   A AL درخشنرگی متوسط ناحیه دستر سی( 20 L) 3: نشان داده شده در شکل0- 3. 2: مساحت همه ناحیه ها باید دارای واحدهای یکسان باشد. بدین منظور ممکن است هر آنچه که برای اندازه نقشه یا عکس مناسب .باشد، مورد استفاده قرار گیرد 7: در مواردی که روشنایی روز بر ای تونل( های کوچک مهیا باشد، به طوری که دروازه خروجی تونل در فاصله توقفSSD ) قبل از دروازه ورودی قابل ر و یت باشد، به علت نفوذ نور به داخل تونل مقداری درخشندگی وجود خواهد داشت که این مقدار درخشندگی به صورت مقدار منفی در جدول وارد می شود و کاهش ناچیزی در مقدا ر درخشندگی متوسط ناحیه دسترسی20 L .ایجاد خواهد کرد 5 - 3 - 3 - 3 - تخمین درخشندگی ناحیه دسترسی تخمین درخشندگی20 L تنها برای طراحی اولیه می تواند با استفاده از شکل0 - 3 بدست آید. در این شکل مثال هایی از دید پرسپکتیو انواع مختلفی از ورودی تونل ها نشان داده شده و در هر مورد نیز برآوردی از درخشندگی احتمالی ناحیه دسترسی) 20 (L آورده شده است. بدین منظور برای هر تونل باید در ابتدا نمای مشابهی از نقطه نظر مکان شناسی و فاص له توقف انتخاب شود و سپس مقدار تقریبی20 L با توجه به جهت ورودی تونل بدست آید. البته باید دقت گردد که به منظور طراحی نهایی روشنایی تونل می بایست از روش های بیان شده در بند0 - 7 - 7 - 3 - و0 - 7 - 7 - 2 - .استفاده شود -------- صفحهٔ بعد -------- 30 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها = فاصله341 متر 20 L )(برای رانندگی به سمت شمال = 2 cd/m 1222 20 L (برا)ی رانندگی به سمت جنوب = 2 cd/m 3122 )الف راه روستایی با سرعت باال، وسعت پایین = فاصله31 متر 20 L )(برای رانندگی به سمت شمال = 2 cd/m 9222 20 L )(برای رانندگی به سمت جنوب = 2 cd/m 1122 )ب راه روستایی با سرعت متوسط، زمینه تپه ماهور = فاصله31 متر 20 L (برا= )ی رانندگی به سمت شمال 2 cd/m 2222 20 L )(برای رانندگی به سمت جنوب = 2 cd/m 2222 )ج راه روستایی با سرعت متوسط، دهانه تونل در دامنه کوه = فاصله31 متر 20 L )(برای رانندگی به سمت شمال = 2 cd/m 9122 20 L = )(برای رانندگی به سمت جنوب 2 cd/m 3222 )د راه شهری با سرعت متوسط، رشد ساختمان سازی پایین = فاصله31 متر 20 L = )(برای رانندگی به سمت شمال 2 cd/m 2122 20 L (برای رانندگی به سمت جنوب = ) 2 cd/m 1122 )ه راه شهری با سرعت متوسط، رشد ساختمان سازی باال با منظره سازی و خیابان بندی = فاصله01 متر 20 L (برای رانندگی به سمت )شمال = 2 cd/m 2222 20 L )(برای رانندگی به سمت جنوب = 2 cd/m 9222 و) زیرگذر شهری با سرعت پایین شکل0- 3: مثال هایی از انو اع مختلف راه های دسترسی به تونل همراه با میزان درخشندگی آن ناحیه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 35 = فاصله31 متر 20 L )(برای رانندگی به سمت شمال = 2 cd/m 2222 20 L برای رانندگی به سمت جنوب = 2 cd/m 9222 )ز راه شهری با سرعت متوسط، رشد ساختمان سازی باال و در مجاورت آن = فاصله341 متر 20 L )(برای رانندگی به سمت شمال = 2 cd/m 9122 20 L )(برای رانندگی به سمت جنوب = 2 cd/m 5122 )اه ر ح شهری با سرعت باال، رشد ساختمان سازی باال ادامه شکل0 - 3 تعیین مقدار روشنایی در طول روز برای نواحی مختلف تونل 5 - 3 - 0 - 1 - ناحیه آستانه درخشندگی سطح راه در ناحیه آستانه باید با استفاده از درخشندگی ناحیه دسترسی تونل در طول روز به دست .آید طول ناحیه آستانه تونل برابر با فاصله توقف(SSD) .است ( درخشندگی ناحیه آستانهth L ) در طول روز در نصف طول آن ناحیه، (از ابتدای ناحیه آستانه تا نصف فاصله توقف ( SD S 0 /1 )، نسبتی از درخشندگی ناحیه دسترسی تونل بوده که از رابطه0 -4) مح اسبه می( شود شکل0 - 3 ). مقدار دقیق ضریبk باید از جدول0 -4 .استخراج گردد 0-4 𝐿𝑡ℎ= 𝑘× 𝐿20 از آن جا که اندازه ورودی تونل در حوزه دید راننده، به طول ناحیه دسترسی بستگی دارد و طول ناحیه دسترسی نیز وابسته به سرعت طرح می باشد، لذا می توان گفت که مقدارk وابسته به سرعت طرح می باشد. عالوه بر این، با توجه به ت ثی ا ر شرایط مختلف ترافیک تونل، ضریبk به نوع و حجم ترافیک و در نتیجه کالس روشنایی تونل نیز وابسته می.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 36 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها جدول0-4 : مقدارk برای محدوده های مختلف سرعت مجاز و کالس های روشنایی تونل مقدارk کالس روشنایی تونل محدوده سرعت مجاز 65 / 112 ( km/h ) محدوده سرعت مجاز از 06 / 04 تا56 / 36 ( km/h ) محدوده سرعت مجاز تا30 / 60 km/h) ) 31 /1 13 /1 10 /1 - 14 /1 10 /1 13 /1 - 10 /1 13 /1 17 /1 - 3 7 2 3 از نیمه دوم فاصله توقف به سمت جلو در تونل، سطح روشنایی ناحیه آستانه می تواند به تدریج و به طور خطی کاه ش یابد و در نهایت در انتهای ناحیه آستانه مقدار درخشندگی آن برابر باth L 3 /1 شود. کا هش تدریجی میزان درخشندگی ناحیه آستانه در نیمه دوم فاصله توقف ممکن است به صورت پله ای باشد. در هر صورت میزان درخشندگی در این قسمت از ناحیه آستانه، نباید پایین تر از مقادیر متناظر با کاهش تدریجی خطی باشد[ 37 ] . 5 - 3 - 0 - 2 - ناحیه انتقال در ناحیه انتقال، درخشندگی متوسط سط ح راه باید به صورت تدریجی از ناحیه آستانه به سمت ناحیه داخلی تونل کاهش یابد. در هر نقطه( ای در ناحیه انتقال، درخشندگی آنtr (L نباید کمتر از درخشندگی نشان داده شده در منحنی شکل0 - 3 باشد. الزم به ذکر است که ناحیه انتقال از پایان نا حیه آستانه شروع می .شود( t=0 ) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 30 3 ( : تا نیمی از طول ناحیه آستانه0.5 D S S ) مقدارth L ثابت و برابر311 % می .باشد 2 ( : فاصله توقف ناحیه آستانهSSD ) 7: ناحیه انتقال (در این ناحیه منحنی کاهش درخشندگی ممکن است با یک منحنی پله ای جایگزین گردد اما مقدار آن در هر پله نباید ا ز مقادیر منحنی پیوسته کمتر شود. در این ناحیه حداکثر نسبت عبور از یک سطح به سطحی دیگر نباید بیش از7:3 .)باشد شکل0- 3: منحنی کاهش درخشندگی 5 - 3 - 0 - 3 - ناحیه داخلی (مقدار متوسط درخشندگی سطح راه در ناحیه داخلیin L ) در هر کالس روشنایی تونل، نباید کمتر از مقادیر نشان داده شده در جدول0 - 3 باشد[ 37 ]. جدول0- 3 : درخشندگی سطح راه در ناحیه داخلی متوسط درخشندگی ) 2 (cd/m کالس روشنایی تونل محدوده سرعت مجاز 65 / 112 ( km/h ) محدوده سرعت مجاز از 06 / 04 تا56 / 36 ( km/h ) محدوده سرعت مجاز تا 30 / 60 km/h) ) 31 4 3 0 /3 4 3 2 0 /1 7 2 0 /3 - 3 7 2 3 نکته: مقادیر درخشندگی ذکر شده در این جدول، مقادیر حفظ شده می.باشند -------- صفحهٔ بعد -------- 30 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 5 - 3 - 0 - 0 - ناحیه خروج در خروجی تونل، تطابق چشم با نور موجود در محیط بیرون که درخشندگی بیشتری دارد، به سرعت انجام می شو د به نحوی که برای کمک به تطابق، به نور اضافی نیازی نیست. به همین دلیل هدف از تامین روشنایی در ناحیه خروج عبارتست :از الف) روشن کردن مستقیم وسایل نقلیه کوچکی که در پشت وسایل نقلیه بزرگتر قرار گرفته و به دلیل وج ود پدیده خیرگی به خوبی دیده نمی شوند. ب) فراهم نمودن قابلیت دید وسایل نقلیه پشت سر از طریق آینه ها برای رانندگانی که در حال خروج از تونل می.باشند اگر در ناحیه خروج روشنایی اضافی ایجاد شود، مقدار درخشندگی سطح جاده در این ناحیه باید حدود5 × 𝐿𝑖𝑛 شود ( و طول این ناحیه (برحسب مترm ) از نظر عددی برابر با سرعت طرح (با واحد کیلومتر بر ساعتkm/h .)) باشد البته الزم به ذکر است که در تونل های دو طرفه، به علت وجود ناحیه آستانه در هر دو طرف آن، روشنایی ناحیه آس تانه یک طرف، درخشندگی الزم برای ناحیه خر وج طرف دیگر را تامین کرده و در نتیجه ناحیه خروج ندارند. همچنین هنگامی که احتماال یک تونل یک طرفه در دو جهت استفاده می شود (مثال در حین تعمیر و نگهداری)، روشنایی ناحیه خروج ( در صورت ارائه) می تواند برای روشنایی ناحیه آستانه جهت دیگر کافی باشد، زیرا این شرای ط معموال مربوط به ترافیک ب ا سرعت کم است. اگر در ناحیه خروج روشنایی اضافی فراهم نشده باشد، درخشندگی سطح راه باید در مقدار𝐿𝑖𝑛 .باقی بماند مقادیر درخشندگی و یکنواختی در طول روز برای همه نواحی تونل و در تمامی عرض آن از جمله باندهای اضطراری باید مقادیر توصیه شده برای ،درخشندگی سطح راه تامین شود. این مقادیر درخشندگی، حداقل مقدار مجاز بوده و در صورت افول آنها از این مقادیر .باید سیستم وارد سرویس گردد ،همچنین در طول روز، میزان یکنواختی درخشندگی سطح راه در نیمه اول ناحیه آستانه کل ناحیه داخلی و ناحیه خروجی نیز ، نبای د از مقادیر ذکر شده در جدول0 - 3 کمتر باشد. بدین منظور بای د یکنواختی کلی درخشندگی در درون تونل و در تمام عرض راه شامل باندهای حرکتی و باندهای اضطراری (در صورت وجود) محاسبه شود. یکنواختی طولی درخشندگی نیز باید به طور مجزا و برای همه باندهای ترافیکی درون تونل اعم از باندهای اضطراری (در صورت وجود)، محاسبه شود[ 37 ]. جدول0- 3 : یکنواختی درخشندگی سطح راه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 33 یکنواختی طولی (l U ) یکنواختی کلی ( o U ) کالس روشنایی تونل 3 /1 ≤ 4 /1 ≤ 4 /1 ≤ - 3 /1 ≤ 3 /1 ≤ 3 /1 ≤ - 3 7 2 3 دیواره های تونل الف- برای تونل های کالس3، درخشندگی متوسط قسمتی از دیواره های تونل تا ارتفاع2 متر، نباید کمتر از درخشندگی .متوسط سطح راه در محل متناظر باشد ب- برای تونل های کالس های2 و7، درخشندگی متوسط قسمتی از دیواره های تونل تا ارتفاع2 متر، نباید از41 % مقدار متوسط درخشندگی سطح راه .در محل متناظر کمتر باشد ج- برای تونل های کالس3، هیچ توصیه ای برای درخشندگی دیواره ها وجود ندارد، اما برای چنین تونل هایی شدت روشنایی متوسط بخشی از دیواره های تونل تا ارتفاع2 متر، نباید از20 % شدت ر وشنایی متوسط راه کمتر باشد[ 37 ] . تعیین سطوح روشنایی شب هنگام تونل اگر تونل در بخشی از راهی که سیستم روشنایی دارد قرار داشته باشد، درخشندگی و یکنواختی شب هنگام در داخل آن باید حداقل برابر مقدار درخشندگی و یکنواختی راه دسترسی به تونل باشد. اگر روشنایی راه د ر زمان های مشخص تضعیف شود، روشنایی تونل باید از همان سیستم پیروی نماید. اگر روشنایی راه فقط نیمی از شب کار می کند ، روشنایی تونل باید در تمامی طول شب باقی بماند[ 37 ] . اگر تونل، بخشی از یک راه فاقد سیستم روشنایی باشد، به طریق زیر عمل می:گردد الف- برای تونل هایی با طول کمتر از20 .متر، معموال نیازی به سیستم روشنایی نیست ب- برای تونل هایی با طول بین20 تا211 متر، اگر سیستم روشنایی در طول روز نصب شده باشد، روشنایی در هنگام شب نیز الزم می .باشد ج- تونل هایی با طول بیش از211 متر باید در شب روشن گردند و مقدار د رخشندگی سطح راه آن ها در طول شب نباید کمتر از2 cd/m 3 .گردد در این گونه راه ها (بدون سیستم روشنایی)، اگر تونل دارای سیستم روشنایی باشد می بایست بخش کوتاهی از ناحی ه ( دسترسی و ناحیه انفصال نیز روشن گردند. در این صورت، طول این بخش نباید کمتر از فاصله توقفSSD ) باشد مگر اینکه دالیل ویژه ای مانند دالیل زیست محیطی منجر به کاهش طول شود. همچنین یکنواختی درخشندگی شب هن گام در این گونه تونل ها نیز نباید از مقادیر جدول0 - 3 کمتر باشد[ 37 ] . -------- صفحهٔ بعد -------- 144 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها فلیکر یا سوسو زدن سوسو زدن می تواند موجب ناراحتی دید رانندگان شده و در برخی مواقع سبب حمله ناگهانی بیماری صرع شود. این اثر با تغییر متناوب مقدار درخشندگی در حوزه دیده راننده ایجاد می شود. رانندگی در تونلی که فاصله نصب چراغ های آن صحیح نباشد و یا عبور از ناحیه ورودی تونل با سرندهای نور روز، می تواند ای ن اثر را افزایش دهد[ 37 ]. مقدار این اثر :نامطلوب بستگی به موارد ذیل دارد الف- کل مدت زمانی که راننده فلیکر را در تونل تجربه می ؛ کند ب- کنتراست بین درخشندگی منبع فلیکر و زمینه آن ؛ ج- فرکانس سوسو زدن ؛ د- .سرعت تغییر درخشندگی اگر مدت زمان تجربه فلیکر و یا به ع بارتی دیگر زمان عبور از میان این ناحیه کمتر از21 ثانیه باشد، می توان از اثر آن صرف .نظر کرد نکته3 :چراغ هایی که دارای آرایش خطیLEDها با فاصله یکنواخت می باشند، ممکن است به عنوان چراغ های خطی .تلقی شوند نکته2 :در مواردی که از چراغ های خطی استفاده می ش ود و طول خاموشی بین نواحی چشمک زن مجاور در یک ردیف چراغ کمتر از نصف طول چشمک زدن یک چراغ است، اثر فلیکر کم است و می توان از آن چشم ،پوشی کرد. در سایر موارد اثر فلیکر باید با اطمینان از کاهش فرکانس فلیکر به خارج از باند فرکانسی0 /2 تا30 هرتز، به حداقل برسد[ 37 ] . نکته7: فرکانس فلیکر می تواند از تقسیم سرعت حرکت در تونل برحسب متر بر ثانیه بر فاصله نصب چراغ ها (مرکز به مرکز) بر حسب متر، محاسبه شود (به عنوان مثال برای سرعت وسیله نقلیهm/s 3 / 34 و فاصله چراغ ها برابر با3 متر ، فرکانس فلیکرHz 2 /3 می)شود . خیرگی خیرگی محدودکننده موجب کاهش قدرت دید می شود و باید آن را به حداقل رساند. اگر خیرگی محدودکننده ناشی از سیستم روشنایی تونل کنترل شود، خیرگی آزاردهنده ناشی از آن نیز کنترل خواهد شد. اثر خیرگی محدودکننده ر ا می توان به وسیله کمیت آستانه افزایشTI بیان نمود که ب اید مطابق با بند0 - 3 - 3 - محاسبه شود[ 37 ]. برای کاهش احتمال رخ( داد خیرگی محدودکننده، آستانه افزایش(TI :باید مقادیر زیر را داشته باشد الف) کمتر از30 % .برای ناحیه آستانه و ناحیه داخلی تونل در طول روز باشد الزم به ذکر است که هیچ توصیه( ای برای مقدار آستانه افزایش(TI .در ناحیه خارجی در طول روز وجود ندارد ب) کمتر از30 % .برای همه نواحی تونل در هنگام شب باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 141 :نکته برای نواحی آستانه و انتقال با طول کوتاه( تر، روش محاسبه آستانه افزایشTI ) همیشه مناسب نیست، زیرا ممکن است ناظر در ناحیه ای قرار داشته و در حال مشاهده ناحیه ( دیگری باشد41 متر جلوتر). ولی اگر ناظر در ناحیه آستانه قرار گرفته باشد و طول ناحیه آستانه هم به اندازه کافی بلند باشد، این روش مناسب است. به همین دلیل برای محاسبه TI فرض می گردد که طول تمامی نواحی تو نل بی نهایت است. حال اگر توصیه های مربوط به مقادیرTI برای ناحیه ای برقرار باشد، می توان فرض کرد که برای تمامی نواحی دیگر تونل نیز در صورتی که از همان نوع چراغ یا سیستم نوری استفاده شده باشد، برقرار است[ 37 ] . کنترل روشنایی تونل درخشندگی ناحیه دسترسی تونل با تغییر شرایط روشنایی نور روز تغییر می کند. به همین دلیل در طول روز باید مقادیر درخشندگی در ناحیه های آستانه و انتقال به صورت خودکار و مطابق با سطح درخشندگی ناحیه دسترسی کنترل شوند. بدین منظور می توان از دو نوع سیستم کنترلی استفاده کرد که یکی کلیدزنی گروه ی المپ ها بوده و دیگ ری تضعیف شدت نور آنها است. کنترل نوع دوم، از نظر مصرف انرژی بهتر است. بهترین راه حل عملی به منظور کنترل خودکار نصب یک درخشندگی متر با زاویه اندازه گیری21 درجه می باشد. این دستگاه در ورودی تونل و در فاصله توقف( SSD ) ، در جلوی ورودی تونل قرار می گیرد. بنا به دالیل عملی، درخشندگی متر معموال باید در ارتفاع باالتری نسبت به چشم .های راننده نصب شود این تجهیز باید برای استفاده در آن مکان خاص کالیب ره شود تا بتواند مقدار صحیح 20 L را نشان دهد[ 37 ] . در شرایطی که داده های زمان واقعی در مورد سرعت تراف یک و/یا جریان ترافیک در دسترس است، ممکن است برای کنترل سطوح روشنایی تونل نیز استفاده شود . با این حال تنظیم دینامیکSSD غیر عملی و بنابر این ثابت باقی می .ماند برای جلوگیری از تغییرات گذرای کوتاه تر از چند ثانیه در روشنایی تونل، کنترل کلیدزنی یا کاهش شدت ن و ر باید میرا شوند. در صورت استفاده از المپ .های تخلیه، میرایی باید به چند دقیقه افزایش یابد اگر سیستم کنترلی دارای سطوح مختلف درخشندگی باشد، این مراحل باید طوری تنظیم شوند که عالوه بر کاهش مصرف برق، هزینه های سیستم کنترلی نیز بیش از حد شود . در این حالت نس بت سطوح درخشندگی در دو مرحله متوالی کنترلی، نباید بیشتر از7 به3 باشد[ 37 ]. .همچنین باید به شرط لغو اضطراری در سیستم کنترل روشنایی تونل توجه شود قطع تغذیه سیستم روشنایی در حوادثی که منبع تغذیه کننده عادی سیستم روشنایی تونل دچار مشکل گردد، باید یک منبع تغ ذیه بی وقفه اضطراری موجود باشد تا چراغ های اضطراری سیستم را روشن نگه دارد و به کاربران تونل این فرصت را بدهد که در ایمنی کامل، با .وسایل نقلیه خود از تونل خارج شوند معموال از هر سه چراغ شب در تونل یکی به عنوان روشنایی اضطراری استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- 142 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها می شود . مقدار شدت روشن ایی متوسط تونل در هنگام بروز عیب در تغذیه سیستم روشنایی، نباید کمتر از31 لوکس باشد و سطح روشنایی در هر نقطه در درون تونل نیز نباید کمتر از2 لوکس باشد[ 37 ]. 5 - 0 - اندازه گیری و محاسب ات روشنایی تونل محاسب ات هنگام طراحی روشنایی تونل، باید مقادیر درخشندگی و ضرایب یکنواختی محاسبه شوند. این مقادیر باید مطابق فصل3 بدست آیند. البته باید توجه کرد که در این حالت، فاصله نقاط محاسباتی نباید کمتر از3 متر باشد[ 37 ] . اگر چه طراحی سیستم روشنایی در تونل ها بر اساس مقادیر درخشندگی می باشد، اما مقا دیر شدت روشنایی نیز باید در مستطیل محاسباتی محاسبه شو ن د، به گونه ای که شدت روشنایی های محاسبه شده، قابل مقایسه با مقادیر اندازه گیری شده به صورت مستقیم باشند. باید توجه داشت که در این حالت، فاصله نقاط محاسباتی نباید کمتر از3 .متر باشد عالوه بر این جهت م حاسبه درخشندگی دیواره، نقاط محاسباتی باید روی دیواره های تونل به ارتفاع0 /1 و0 /3 متری هم راستا با ردیف های عرضی نقاط محاسباتی روی را ه در نظر گرفته شوند. درخشندگی دیواره ها باید از طریق مقادیر شدت روشنایی محاسبه شده و انعکاس دیواره ها با استفاده از( روابط0 - 3 و0 - 3) محاسبه شود[ 37 ]. 0- 3 𝐸𝑤= 𝐼𝑤× cos 𝜀2 × sin 𝜀× cos 𝛼× 𝜑× 𝑀𝐹 (𝐻𝐿−𝑃)2 شدت روشنایی دیوار 0- 3 𝐿𝑤= 𝜌𝑑𝑖𝑓× 𝐸𝑤 𝜋 درخشندگی دیوار در روابط فوق : 𝐸𝑊 ( : حداقل شدت روشنایی عمودی در نقطه محاسباتی بر حسب لوکسLux)؛ 𝐼𝑊: شدت نور در جهت نقطه محاسباتی بر حسب کاندل بر کیلولومن(cd/klm)؛ ε: زاویه برخورد نو ر به صفحه افقی در نقطه محاسباتی بر حسب درجه(º)؛ α: زاویه بین صفحه عمودی محتوی مسیر نور تابشی و صفحه عمودی در زاو یه قائم به دیوار در نقطه محاسبه بر حسب درجه(º) ؛ Φ: شار ن وری اولیه المپ یا المپ های چراغ بر حسب کیلولومن(klm)؛ MF: ضریب نگهداری؛ 𝐻𝐿: ارتفاع نصب چراغ بر حسب متر(m)؛ P: ارت فاع نقطه محاسباتی باالی سطح راه بر حسب متر(m)؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 143 𝐿𝑊 : حداقل درخشندگی دیواره بر حسب کاندل بر متر مربع(cd/m2)؛ 𝜌𝑑𝑖𝑓 .: ضریب انعکاس پراکنده دیوار :نکته در این محاسبات فرض شده است که دیواره بر مستطیل محاسباتی عمود است ، بنابراین از اشتباهات ناشی از خمیدگی دیواره صرف نظر شده است. همچنین نوع سطح راه و ضریب انعکاس پراکنده دیواره، معموال توسط طراح یا مجری تونل ارائه می.شود محاسبات در هر نقطه با در نظر گرفتن مشارکت همه چراغ( ها در داخل فاصله12 × 𝐻𝐿 ) در همه جهات نسبت به آن نقطه محاسباتی انجام می شود. میزان نور خروجی از المپ نیز که در محاسبات استفاده می گردد، باید برابر با مقدار روشنای ی اولیه المپ که معادل با311 ساعت کارکرد آن می.باشد، منظور گردد همچنین هنگام محاسبه مقادیر شدت روشنایی و درخشندگی، باید ضریب نگهداری(MF) المپ هایLED برابر3 /1 و برای بقیه المپ ها برابر3 /1 در نظر گرفته شود، مگر اینکه اطالعات جزئی تری از ضرایب استهالک چراغ و المپ با توجه به روش نگهداری در نظر گرفته شده، در موقع طراحی سیستم در دسترس باشد. در این صورت می توان ضریب نگهداری دقیق تری را محاسبه نمود . اندازه گیری ها مشکالت عملی و عدم قطعیت های زیادی در دقت اندازه گیری های انجام شده از سیستم روشنایی تونل .ها وجود دارد ( مقدار درخشندگی به ضریب انعکاسR ) سطح راه و دیواره های تونل وابسته می باشد. معموال طراح، جدولR را طوری انتخاب می کند که منطبق با م شخصات سطح راه باشد؛ اما از آن جا که عملکرد سطح راه با توجه به از دست رفتن ویژگی های مواد با گذشت زمان تغییر می کند، اغلب اختالف قابل توجهی بین جدولR انتخاب شده و عملکرد واقعی سطح راه وجود دارد. به طور مشابه بازتابش دیواره.ها نیز معموال مقداری تقریبی است نظر به آنچه که گفته شد به منظور مقایسه سیستم روشنایی نصب شده با مقادیر حاصل شده در بخش0 - 7 - ، شدت روشنایی و درخشندگی هر دو اندازه گیری می شوند. مقادیر درخشندگی بیان گر کیفیت دید راننده در داخل تونل می ن باش ،د اما مقدار شدت روشنا یی اندازه گیری شده باید با مقدار شدت روشنایی محاسبه شده مقایسه شود تا طراحی سیستم .روشنایی بازبینی گردد )نتایج محاسبات، مقادیر حداقلی هستند که با توجه به اعمال ضریب نگهداری چراغ و ضریب کاهش شار نوری (لومن المپ بدست می آیند. برای مقایسه مقادیر اندازه گیری ش ده و محاسبه شده، همه مقادیر اندازه گیری شده و محاسبه شده با استفاده از ضرایب زیر به مقادیر معادل اولیه تبدیل می:شوند الف- ضرایب محاسبات طراحی ب- ضرایب استهالک مناسب متناظر با دوره بهره برداری المپ ها و شرایط فعلی چراغ.ها -------- صفحهٔ بعد -------- 140 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها به دلیل عدم وجود دقت کافی در اند ازهّگیری شدت روشنایی، عدم قطعیت زیادی وجود دارد. راهنمای کم ی این عدم قطعیت ها در اندازه گیری مقدار شدت روشنایی در پیوست3 .ارائه شده است دستگاه های اندازه گیری درخشندگی و شدت روشنایی که برای سنجش مورد استفاده قرار می،گیرند باید به تر تیب مطابق باBS 667 وBS 7920 .باشند اندازه گیری ها باید زمانی انجام شوند که سیستم روشنایی طراحی شده برای استفاده کامال آماده و نصب شده باشد و همچنین بازدیدهای چشمی جهت حصول اطمینان از انطباق نوع، موقعیت و جهت چراغ .ها با طراحی، انجام شده باشد هنگام اندازه گیری باید دیواره ها، چراغ ها و سطح راه کامال خشک و تمیز و در شرایط مناسب قرار داشته باشند. تونل ب اید خالی از رفت و آمد و هر نوع فعالیت دیگری باشد[ 37 ]. همه اندازه گیری ها باید در طول ساعات تاریکی انجام شوند تا از نفوذ نور روز جلوگیری شود. به ع الوه برای اندازه گیری:های روشنایی باید اطالعات زیر ثبت شوند الف- ولتاژ متوسط تغذیه در طول دوره اندازه گیری؛ ب- حداقل مقدار ولتاژ تغذیه در طول دوره اندازه گیری؛ ج- دمای محیط؛ د- شرایط سطح راه و دیواره های تونل؛ ه- عمر المپ ها بر حسب ساعات بهره .برداری در این اندازه گیری ها ولتاژ و دمای محیط در حد امکان باید محدود به چراغ.های مربوطه باشد 5 - 0 - 2 - 1 - نواحی انتقال و آستانه در هر ناحیه فقط یک ردیف نقاط اندازه گیری در عرض راه ، تقریبا در فاصله یک سوم طول ناحیه مورد مطالعه از نقطه شروع آن که منطبق با یک ردیف از نقاط محاسبا تی می باشد، در نظر گرفته می شود. موقعیت ناظر باید در فاصله41 متر عقب تر از ردیف نقاط اندازه .گیری باشد هر ردیف از نقاط اندازه گیری باید شامل دو نقطه محاسباتی در بیرون از هر باند ترافیکی و باند اضطراری و دو ن قطه بر روی هر دیواره در ارتفاع0 /1 و0 /3 متری ب اشد[ 37 ]. اندازه گیری مقادیر شدت روشنایی و درخشندگی باید برای پله .های مختلف روشنایی تونل انجام گیرد در نواحی انتقال و آستانه معموال لزومی به تعیین یکنواختی از طریق اندازه گیری نمی باشد، به این دلیل ک ه برای تامین مقدار درخشندگی باالی مورد نیاز در این نواح ،ی الزام به نصب چراغ ها در فاصله کمی از هم وجود داشته و خودبه خود یکنواختی الزم تامین می.گردد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 145 فرآیند پیشنهاد شده در باال برای سیستم های روشنایی تونل هایی مناسب است که پله های مختلف درخشندگی مو رد نیاز در آن ها از طریق کلیدزنی المپ ها یا چراغ های انتخاب شده به دست می .آید در این میان در برخی از سیستم های روشنایی تونل ها از همه المپ ها و چراغ ها بهره برداری می شود و برای دستیابی به سطوح مختلف درخشندگی در آن ها، از سیستم تضعیف شدت نور جهت فراهم نمودن تنظیم مداوم نور خروجی المپ ها استفاده می شود. در این نوع سیس تم ،ها اندازه:گیری باید با تنظیم سیستم کنترلی در دو حالت زیر انجام گیرد الف) نور311 % ؛ ب) در اولین سطح عملی 20 L. 5 - 0 - 2 - 2 - ناحیه داخلی مستطیل اندازه گیری باید ثابت و شروع آن تقریبا از نقطه ای در فاصله یک سوم طول ناحیه از ابتدای آن باشد و همچنین باید منطبق بر مستط یل محاسباتی بین دو چراغ (یا دو جفت چراغ در صورتی که هر دو چراغ خ ارج از محور مرکزی نصب شده باشند یا از چراغ.های نصب شده در باالی دیوار استفاده گردد) باشد اندازه گیری درخشندگی و شدت روشنایی باید برای هر باند ترافیکی و هر باند اضطراری در نقاط مشخص شده در ش کل 0 - 31 .انجام شود عالوه بر این باید شدت روشنایی و درخشندگی بر روی دیواره های تونل، هم راستا با ردیف های3 و0 در شکل0 - 31 در ارتفاع0 /1 متری و0 /3 متری نیز اندازه گیری شود. موقعیت ناظر باید در فاصله طولی نشان داده شده در شکل0 - 31 .باشد اندازه .گیری باید برای مقادیر شدت روشنایی و درخشندگی تونل در شب و روز انجام گیرد اگر نوع و آرایش چراغ ها و المپ های استفاده شده برای سیستم روشنایی شب هنگام تونل در نواحی آستانه و انتقال همانند نا حیه داخلی باشد، مقادیر اندازه گیری شده در ناحیه داخلی برای تمام نواحی ها قابل قبول و موثق است. اگر نوع و آرایش چراغ ها و المپ ها در هر یک از این نواحی متفاوت باشد، اندازه گیری مقادیر مربوطه برای شب هنگام باید در نواحی دیگر نیز انجام شود[ 37 ]. -------- صفحهٔ بعد -------- 146 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 5 : لبه ب انر حرکق 3 : خط مرکزی آخری چراگ در مستطیل محاسباتی 2 : مستطیل محاسباتی 9 : خط مرکزی بانر حرکق 1 : خط مرکزی اولی چراگ در مستطیل محاسباتی 5 : جهق دیر ناظر 3 : موقعیق طولی ناظر  : نقاط محاسباتی  : نقاط انرازه گیری درخشنرگی  : نقاط انرازه گیری ارت روانای ی شکل0- 31: نقاط اندازه گیری در ناحیه داخلی 5 - 5 - انواع سیستم های روشنایی تونل به طور رایج، از دو نوع سیستم روشنایی مصنوعی جهت تامین روشنایی استفاده می شود،. سیستم اول سیستم م تقارن است که کنتراست ترکیبی مثبت و من فی ایجاد می کند و ،سیستم دوم سیستم روشنایی در خالف جهت ترافیک ست ا که کنتراست منفی ایجاد می.کند عبارت های"متقارن" و" خالف جهت ترافیک" مربوط به پخش نور چراغ های استفاده شده .در هر دو سیستم است سیستم روشنایی متقارن سیستم روشنایی متقارن متشکل از چراغ هایی است که پخش نور آن ها به گونه ای است که در صفحه عمودی محوری تونل، متقارن می( .باشد شکل0 - 33 .) سیستم روشنایی متقارن می تواند کنتراست خوبی بین اشیاء روی راه و سطح زمی نه راه ایجاد کند و به ر و یت سایر وسایل نقلیه ای که در همان جهت حرکت می کنند، کمک کند. این سیستم زمانی که تونل دو طرفه است و همچنین در کاربری های عادی تونل یا در دوره تعمیر و نگهداری مفید است. برای سیستم های روشنایی متقارن، محاسبه ( ضریب وضوح کنتراستcq) الزم نیست[ 37 ]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- روشنایی تونل ها12 / 40 / 1042 140 شکل0- 33: سیستم روشنایی متقارن سیستم روشنایی در خالف جهت ترافیک این سیستم دارای چراغ هایی می باشد که پخش نور آن ها به گونه ای است که نور را به ترافیکی که به سمت چراغ در حرکت است، می دن تابان که کامال ( نامتقارن است شکل0 - 32 .) سیستم روشنا یی خالف جهت ترافیک ، در حالت عادی کنتراست باالیی بین اشیا و زمینه سطح راه ایجاد می کند. در مواقعی که سطح راه از نوع براق ( باشدC2, R4, R3 ،) درخشندگی ایجاد شده معموال از درخشندگی حاصل از سیستم روشنایی متقارن خیلی بزرگتر است. برای سیستم های خالف جهت ترافیک ، م( عموال حداقل مقدار ضریب وضوح کنتراستcq ،) 4 /1 در نظر گرفته می شود[ 37 ] . سیستم خالف جهت ترافیک می:تواند دارای اشکاالت زیر باشد الف- ممکن است برای تونلی با نفوذ نور روز باال مناسب نباشد؛ ب- می تواند برای تونل هایی با حجم ترافیکی باال یا برای تونل هایی با در صد باالی وسایل نقلیه سنگین، اثر کمتر ی داشته باشد؛ ج- ممکن است برای تونل های دوطرفه مناسب نباشد؛ د- ممکن است درخشندگی الزم روی دیواره های تونل تامین نگردد؛ ه- ممکن است توانایی دید عقب رانندگان را زمانی که در آینه اتومبیل نگاه می کنند، کاهش دهد[ 37 ]. شکل0- 32 : سیستم روشنایی خالف جهت ترافیک 5 - 6 - جمع بندی و نتیجه گیری در این فصل ، الزامات روشنایی تونل ها بررسی شده و مباحثی همچون شرایط تونل، طراحی روشنایی تونل و محاسبه و اندازه گیری مربوطه ارائه شد . -------- صفحهٔ بعد -------- نو صبه‌های فصل ۶ عمومی ایمنی و نگهدا ری سیستم روشنایی راه‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 114 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها مقدمه در طی طول عمر تاسیسات روشنایی، نور چراغ ها کاهش می .یابد میزان این کاهش، تابعی از شرایط محیطی، نحوه عملکرد و عمر تجهیز می باشد. بنابراین در طراحی روشنایی باید این افت را به گونه ای مدل کرد. به همین منظور در طر احی سیستم های روشنایی این کار با استفاده از ضریب نگهداری انجام می شود. این ضریب هر چه بزرگتر بوده و به یک نزدیکتر باشد، نشان دهنده اختالف کوچکتر بین حداقل و حداکثر روشنایی راه می باشد. به همین دلیل باید در طول زمان بهره برداری، کاهش نور تا سیسات روشنایی را با اجرای برنامه های تعمیر و نگهداری مناسبی که مشتمل بر نظافت چراغ ها و تعویض المپ ها می باشد، کمتر نمود تا این ضریب بزرگتر باشد. در این برنامه عالوه بر تعویض المپ ها و نظافت چ راغ ،ها جایگزینی قطعات معیوب، بررسی واشرها و تجهیزات نوری و نظار ت بر تاسیسات روشنایی نیز انجام می.شود در خصوص نظافت چراغ ها الزم به ذکر است که با انجام آن هر چند استهالک برخی از اجزای چراغ کاهش می یابد، اما استهالک برخی دیگر از اجزای آن دائمی بوده و به مرور زمان حتی بیشتر نیز می شود. این نرخ استهالک به کیفیت مواد اولی( ه و درجه حفاظتIP ) چراغ بستگی دارد. به همین دلیل گاهی برای بهبود عملکرد نوری چراغ، سیستم نوری و یا حتی کل آن تعویض می.شود در خصوص تعویض المپ ها نیز روش های مختلفی وجود دارد. انتخاب روش مناسب برای انجام این کار با مقایسه هزی نه تعویض المپ های سوخته با هزی نه تعویض گروهی آنها صورت می.پذیرد در این فصل، فاکتورهای مختلف موثر بر کاهش نور تجهیزات معرفی می شود و داده های اندازه گیری شده تجربی در اختیار کاربر قرار می گیرد تا به کمک آن ها بتواند ضرایب نگهداری انواع سیستم ها را استخراج نماید. ضرایب نگهداری استخراج ش ده باید در محاسبات طراحی روشنایی استفاده شوند. همچنین روش هایی برای تخمین دوره های زمانی تعمیر و نگهداری اقتصادی و توصیه هایی برای تکنیک های نظافت تجهیزات بیان می شود. با توجه به این که در روشنایی ها اهر ، سازه های مکانیکی پایه چراغ از اهمیت قابل توجهی در عملکرد کل ت ا سیسات برخوردار بوده و دارای فاکتورهای ایمنی مهم مربوط به خود می ن باش د، تعمیرات و نگهداری آن ها نیز در این فصل پوشش داده شده است. با توجه به مالحظات کاری و محیطی، نگهداری و تنظیم صحیح چراغ نیز یک فاکتور مهم می باشد که توضیحات الزم برای آن نیز ار ائه م ی.شود 6 - 1 - تعاریف و اصطالحات ماده شستشو ماده ای که برای زدودن آلودگی استفاده می.شود تعویض گروهی المپ ها تعویض تعداد زیادی از المپ ها در یک زمان مشخص در تاسیسات روشنایی م ی باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 111 شدت روشنایی اولیه شدت روشنایی متوسط اولیه المپ بر روی یک سطح مرجع، هنگامی ک ه سیستم تازه نصب شده و سطوح تمیز می.باشند شار نوری اولیه شار نوری که بعد از311 ساعت کارکرد المپ در شرایط مرجع اندازه گیری می.شود کدIP درجه حفاظت محفظه داخلی چراغ در مقابل ورود گرد و غبار و رطوبت را کدIP می نامند. حداقل مقدار مجاز درخشندگی یا شدت روش نایی شدت روشنایی/درخشندگی متوسط بر روی سطح مرجع که مقدار پایین تر از آن مجاز نیست و باید عملیات نگهداری .در این شرایط انجام شود دوره تناوب نگهداری فاصله زمانی تعویض المپ ها و/ یا تمیز کردن المپ ها و چراغ ی ها م باشد . متوسط عمر نامی المپ متوسط دوره زمانی % که بعد از آن، ضریب بقای المپ در شرایط مرجع به کمتر از01 می.رسد تعویض نقطه ای (المپ)ها تعویض تکی المپ هایی که سوخته.اند ( ضریب نگهداری لومن المپLLMF ) نسبت شار نوری خروجی المپ پس از زمان مشخص در طول عمر، به شار نوری اولیه آن است. برای المپ های تخلیه ای ، شار نوری اولیه معموال پس از311 ساعت تعیین می.شود ( ضریب بقا المپLSF ) کسری از تعداد کل المپ ها که در طی یک زمان مشخص و تحت شرایط و فرکانس کلید زنی مشخص به کار خود ادامه می.دهند -------- صفحهٔ بعد -------- 112 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها ضریب نگهدار ی ( چراغLMF ) نسبت مقدار نور خروجی از چراغ پس از زمان مشخص به مق.دار نور خروجی اولیه آن ( ضریب نگهداریMF ) نسبت بین مقدار درخشندگی/شدت روشنایی منبع نور پس از زمان مشخص به درخشندگی/شدت روشنایی اولیه آن .را نامند ( ضریب نگهداری سطحSMF ) نسبت .قابلیت بازتاب نور از سطح در یک زمان مشخص به قابلیت بازتاب اولیه آن 6 - 2 - معرفی ضریب نگه داری درخشندگی/شدت روشنایی اولیه ای که توسط تاسیسات روشنایی فراهم می شود، در طی طول عمر تاسیسات روشنایی به مرور زمان کاهش می یابد. جهت اعمال کردن این کاهش در طراحی، از"ضریب نگهداری" استفاده می شود که به شکل زیر تعریف می:گردد نسبت درخشندگی/شدت روشنایی متو سط در یک سطح مشخص بعد از یک دوره زمانی بکار گیری یک تجهیز روشن ،ایی به درخشندگی/شدت روشنایی متوسط بدست آمده تحت همان شرایط برای همان تجهیز در هنگام نو بودن آن را"ضری ب نگهداری" گویند. عبارت"ضریب استهالک" برای مقدار عکس این عبارت استفاده می شود. الزم به ذکر است که در طراحی روشنایی، یکی از معیارها حداقل مقدار درخشندگی/شدت روشنایی متوسط در راه بوده که با فرض انجام برنامه تعمیرات و نگهداری در«دوره زمانی مشخص »و با اعمال ضرایب نگهداری حاصل می .گردد در مورد فاکتور های مربوط به خیرگی و نور مزاحم (مانندTI )، طراحی روشنایی با مقادیر اولیه (حد اکثر) پارامترها صورت پذیرفته و در نتیجه ضریب نگهداری برای آن اعمال نمی.گردد 6 - 3 - اهمیت و لزوم نگهداری تجهیزات روشنایی راه ها تمامی طرح های روشنایی با گذشت زمان از لحظه بهره برداری به صورت تصاعدی کم نور می شوند. این کاهش نور عمدتا ی ا به خاطر تجمع گرد و خاک و کثیفی بر روی تمامی سطوح المپ ها و چراغ های در معرض آلودگی ها بوده که باعث کاهش شفافیت یا قدرت بازتاب نور می شود و یا به دلیل تنزل در شار نوری خروجی المپ و نقص عملکرد آنها می ب اشد. به ،همین دلیل در صورت جلوگیری نکردن از این مسائل نور خروجی المپ های موجود در ت ا سیسات بسیار کم شده و روشنایی (مربوطه ضعیف خواهد شد شکل4- 3). این کاهش نور از آنجا که به صور ت تدریجی می باشد، ممکن است به صورت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 113 لحظه ای قابل تشخیص نباشد، اما کاهش تدریجی آن با گذشت زمان، مشکالتی را برای کاربران راه ی ها مجاور سیستم روشنایی ایجاد می کند[ 33 ]. برای داشتن یک سیستم روشنایی کارآمد، نگهداری صحیح این سیستم ضروری است. سیستم های روشنایی نه تنها باید به شکل صحیح و کامل تمیز شوند، بلکه نظافت آن ها باید در بازه های زمانی مرتب انجام شود. یک برنامه نگهد اری که به خوبی طراحی شده باشد، درخشندگی/شدت روشنایی نور مورد نظر را حفظ می کند، هزینه سرمایه گذاری و هزینه های عملکردی را کاهش می دهد و موجب عملکرد ایمن سیستم می شود. همچنین امنیت و ایمنی رضایت بخشی را برای مصرف کنندگان تضمین می.نماید با این وجود، حتی با داشتن یک برنامه نگهداری که به خوبی طراحی و به کار گ رفته شود، مقداری اتالف نور به خاطر تضعیف تجهیزات با گذشت زمان بوجود خواهد آمد. این اتالف باید در زمانی که طرح روشنایی ارائه می شود تخمین زده شده و به صورت یک ضریب در قالب ضریب نگهداری در محاسبات طراحی رو شنایی .لحاظ شود همچنین در طراحی روشنایی راه های واقع در تونل ،های محل عبور عابرین پیاده، وسایل نقلیه و یا زیرگذرها بدلیل تاثیر آلودگی دیوارها و سقف در میزان روشنایی، فاصله زمانی تمیز کردن آنها نیز مهم بوده و می تواند مد نظ ر قرار .گیرد 6 - 0 - عوامل موثر بر ضریب نگ هداری عوامل مختلفی موجب کاهش نور خروجی سیستم روشنایی می شوند. این عوامل به دو دسته استهالک غیر قابل بازیابی و قابل بازیابی تقسیم می.شوند عوامل استهالک غیر قابل بازیابی نظیر طول عمر، ویژگی ذاتی سیستم روشنایی و محیط آن می باشند و با نگهد اری معمولی، این است هالک بهبود نیافته و یا ترمیم آن اقتصادی نمی باشد. به همین دلیل در مرحله تعیین خصوصیات یک سیستم روشنایی، این عوامل در برنامه تعمیر و نگهداری در نظر گرفته می ،شوند. همچنین اثر سایر عوامل نظیر ولتاژ فرکانس، دما و باالست، که دائمی و مهم می باشند باید در مرحله طراحی تخمین زده شده و در محاسبات لحاظ گردند. از اثر اتفاقات تصادفی نیز مشروط بر عدم ایجاد اختالل در عملکرد سیستم روشنایی می توان چشم.پوشی نمود عوامل استهالک قابل بازیابی نیز مانند نگهداری لومن المپ، میزان بقای المپ و نگهداری چراغ می باشند که در طی برنامه نگهداری معمولی و با عوض کردن المپ ها، نظافت و تعویض اجزای سیستم روشنایی بهبود می یابند. به عنوان م ثالی از نحوه ترمیم عوامل استهالک قابل بازیابی در یک برنامه نگهداری می توان به شکل4- 3 اشاره کرد. در این شکل به وضوح مشخص شده که در یک سیستم روشنایی نگهداری نشده، نور خروجی در طی سه سال ( با فرض7111 ساعت بهره برداری % سالیانه) به میزان تقریبی40 % مقدار اولیه افت کرده ولی با نگهداری جامع از این سیستم، روند کاهش در70 متوقف می شود[ 33 ]. -------- صفحهٔ بعد -------- 110 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها شکل4- 3 : تاثیر برنامه نگهداری نکته- زمانی که استهالک غیر قابل بازیابی به علت عمر تجهیز و یا تغییر رنگ آن رخ دهد، نمی توان تجهیز را ب ه شرایط اصلی خود بازگرداند و ممکن است تعویض پوشش خارجی و یا کل چراغ ضروری باشد. چنین مورد ی عمدتا برای چراغ ها یی که در فضای پ ر از گرد و غبار و یا روغنی قرار دارند، رخ می دهد. در چنین مواردی در نظر گرفتن چراغ های درزگیری شده با درجهIP باال (برای مثالIP6X) در مرحله طراحی، مفید می.باشد فاصله های زمانی بازرسی و ثبت عملکرد بازرسی و ثبت مرتب عملکرد تا سیسات روشنایی با وجود هزینه بر بودن، به دلیل بهبود ضریب نگهداری سیستم موجب صرفه جویی در هزینه ها می شود. چنین بازرسی هایی ممکن است منجر به ایجاد تغییرات در روند نگهداری شوند تا اطم ینان حاصل شود که معیارهای روشنایی سیستم در تمامی زمان ها حفظ می.گردد برنامه های نگهداری برنامه منظم شستش وی سطوح داخلی و خارجی برای تجهیزات روشنایی از عوامل موثر بر ضریب نگهداری می باش . د :تعداد تکرارهای متناوب این برنامه به موارد زیر بستگی دارد الف) نوع آلودگی محیط ب) درجه حفاظت تجهیزات نوری مهمترین تجهیز نوری چراغ می باشد که با درجه حفاظتIPXX و بر اساس قاب لیت ممانعت از ورود گرد و غبار و رطوبت به محفظه چراغ دسته بندی می شود. در این درجه بندی، عدد اول، اندازه ذر ات )(گرد و غبار ریز یا سنگریزه درشت را نشان می دهد. هرچه عدد بزرگتر باشد، ذر ات کوچک تری امکان ورود به محفظه را دار ن د. عدد دوم نیز درجه محافظت در مقاب ل نفوذ رطوبت، از پاشیده شدن غیر مستقیم به صورت فورانی پر فشار تا غوطه وری کامل را نشان می دهد. هر چ ه این عدد بزرگتر باشد، میزان نفوذ رطوبت کمتر و درزبندی بهتری را مشخص می.کند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 115 برای،چراغ بخصوص اگر در محیط هایی با آلودگی متوسط/باال استفاده شود، نوعIP4X تعی ین می گردد[ 33 ]. 6 - 5 - عوامل موثر بر اتالف نور عوامل مختلفی در اتالف روشنایی تاثیرگذار می باشند ، ولی مقدار تاثیر هر یک از آ ن ها با نوع المپ، چراغ، هندسه تا سیسات و محیط تغییر می کند. در این میان، یکی از مهمترین عوامل، میزان و نوع آلودگی هوا در مناطق مختلف می باشد . به عنوان مثالی در این خصوص می توان به میزان آلودگی در مرکز یک شهر صنعتی اشاره کرد که باالتر از میزان آن در یک روستاست و یا به اثر گرد و غبار خشک در یک معدن سنگ اشاره کرد که با شاخ و برگ محصوالت کشاورزی و حشرات در یک مسیر پر رفت و آمد روستایی متفاوت می ب اشد. به همین دلیل هنگام تعیین انواع چراغ ها و ملزومات نگهداری آن ها باید به این تفاوت.ها توجه گردد کاهش لومن المپ نور خروجی از تمامی المپ ها در طول مدت زمان بهره برداری از آنها کاهش می یابد. نرخ دقیق این کاهش به نوع المپ و سیستم باالست آن بستگی دارد. این کاهش، با تعویض مکرر المپ های سوخته و یا با تعویض گروهی آنها بهبود می .یابد در جدول4- 3 برای هفت نوع المپ مختلف، این کاهش در قالب ضرایب نوعی نگهداری المپ آورده شده که در موقع طراحی روشنایی استفاده می گردند. برای سایر المپ ها نیز ا ین ضریب از تولیدکنندگان مربوطه دریافت می شود[ 33 ]. جدول4- 3 ( : ضرایب نگهداری لومن المپLLMF ) )زمان کارکرد (هزار ساعت نوع المپ FS* FD L Q M S (Hph) (Tph) 3 4 3 31 32 33 /1 33 /1 34 /1 30 /1 33 /1 32 /1 33 /1 33 /1 32 /1 33 /1 30 /1 33 /1 37 /1 32 /1 33 /1 33 /1 34 /1 37 /1 31 /1 33 /1 33 /1 37 /1 31 /1 33 /1 34 /1 32 /1 33 /1 34 /1 33 /1 37 /1 33 /1 33 /1 33 /1 33 /1 31 /1 -------- صفحهٔ بعد -------- 116 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها * این مقادیر مربوط به دمایC 20 می .باشند در جدول4- 2 نام المپ هایی که در جدول4- 3 به صورت مخفف استفاده شده ،اند فراهم .شده است جدول4- 2: نام کامل المپ ها به همراه عالئم اختصاری آنها FD فلورسنت لوله ای S بخار سدیم پر فشار FS فلورسنت فشرده M متال هالید L بخار سدی م کم فشار Q بخار جیوه پرفشار Hph هالوفسفات Tph تری فسفر ضریب بقای المپ بقای المپ، احتمال تداوم عملکرد یک المپ برای مدت زمانی مشخص می باشد. نرخ بقا به نوع المپ و به خصوص در مورد المپ های تخلیه ای به توان، فرکانس کلیدزنی و سیستم باالست آن ها بستگی دارد. ال مپ های معیوب سبب کاهش شدت روشنایی و غیر یکنواختی نور در یک طرح روشنایی می شوند. این اثر با تعویض نقطه ای این المپ ها حداقل می .شود جدول4- 7 مقادیر نوعی ضریب بقای المپ را نشان می دهد .برای سایر المپ ها نیز این ضریب از تولیدکنندگا ن مربو طه دریافت می شود[ 33 ]. جدول4- 7 ( : ضرایب بقای المپLSF ) )زمان کارکرد (هزار ساعت نوع المپ FS FD L Q M S (Hph) (Tph) 3 4 3 31 32 33 /1 33 /1 31 /1 33 /1 01 /1 33 /1 33 /1 37 /1 34 /1 31 /1 33 /1 33 /1 33 /1 33 /1 34 /1 32 /1 34 /1 31 /1 33 /1 42 /1 37 /1 33 /1 33 /1 32 /1 34 /1 33 /1 33 /1 33 /1 32 /1 33 /1 33 /1 34 /1 33 /1 32 /1 33 /1 آلودگی المپ ها و چراغ ها وجود آ لودگی روی المپ ها و چراغ ها عموما موجب بیشترین مقدار اتالف نور می شود. این میزان اتالف نور به نوع و چگالی آلودگی موجو د در هوا، طراحی چراغ و نوع المپ بستگی دارد. تجمع این آلودگی بر روی سطوح منعکس کننده، ب ا درزگیری محفظه المپ چراغ در مقابل ورود گرد و غبار و رطوبت حداقل می شود. درزگیری قسمت های نوری چراغ با حداقل درجه حفاظتIP5X تاثیر قابل توجهی در این خصوص دارد[ 33 ]. جدول4- 3 م قادیر نوعی ضرایب نگهداری را برای تعدادی از چراغ ها نشان می.دهد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 110 جدول4- 3 ( : ضرایب نگهداری چراغLMF ) )زمان نوردهی (سال درجه حفاظت ( IP )قسمت نوری چراغ IP 2X IP 5X IP 6X میزان آ لودگی محیط میزان آلودگی محیط میزان آلودگی محیط زیاد متوسط کم زیاد متوسط کم زیاد متوسط کم 5 0 /3 2 0 /2 7 07 /1 33 /1 30 /1 37 /1 32 /1 42 /1 03 /1 04 /1 03 /1 07 /1 32 /1 31 /1 33 /1 33 /1 33 /1 33 /1 33 /1 33 /1 31 /1 34 /1 31 /1 33 /1 34 /1 33 /1 32 /1 32 /1 33 /1 31 /1 33 /1 33 /1 33 /1 31 /1 33 /1 30 /1 37 /1 32 /1 33 /1 33 /1 33 /1 33 /1 37 /1 32 /1 33 /1 31 /1 31 /1 در جدول4- 3 آلودگی ها در سه دسته کم، متوسط و زیاد به شرح زیر مشخص گردیده.اند الف- :آلودگی کم در این نواحی هیچگونه فعالیت تولیدکننده دود یا گرد و غبار در نزدیکی تجهیزات وجود ندارد، سطح آالینده های محیطی پایین بوده و ترافیک نیز سبک می باشد. این نواحی عموما شامل مناطق مسکونی و روستایی بوده که آلودگی پایین دارند. میزان ذرات ریز محیط در این مناطق نیز بیش از301 .میکروگرم در هر متر مکعب نیست ب- :آلودگی متوسط در این نواحی، فعالیت تولیدکننده دود یا گرد و غبار معمولی در نزدیکی تجهیزات وجود داشته و ترافیک نیز معمولی تا سنگین می باشد. در این مناطق، میزان ذرات ریز محیط نیز از411 میکروگرم در هر متر مکعب .بیشتر نیست ج- :آلودگی زیاد در این نواحی توده دود یا گرد و غبار ت ولیدی توسط فعالیت های انجام شده در اطراف محل زیاد بوده و معموال چراغ ها را می.پوشاند آلودگی سطوح منعکس کننده نور در گذرگاه ها، تونل ها و زیرگذرها وجود آلودگی بر روی سطوح ساختمانی سبب کاهش میزان بازتاب نور در محیط های سربسته همچون تونل های مخصوص عبور عابر ین پیاده، وسایل نقلیه و زیر گذرها می شود. از آنجا که در چنین مناطقی بازتاب نور نقشی اساسی در تشکیل منظره دید کاربران بازی می کند، لذا توصیه می شود که در این مناطق از تمامی سطوح منعکس کننده به ص ورت مرتب نگهداری به عمل آمده و تمیز گردند تا سطح درخشندگی در مح یط حفظ شود[ 33 ] . 6 - 6 - ضریب نگهداری در محاسبات طراحی سیستم روشنایی و به منظور لحاظ کردن استهالک، یک ضریب نگهداری مناسب برای تاسیسات در نظر گرفته می شود. از آنجا که مقدار این ضریب، در صورت تغییر می تواند به طور قابل مالحظه ای بر توان المپ و تع داد -------- صفحهٔ بعد -------- 110 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها چراغ های مورد نیاز برای تامین درخشندگی/شدت روشنایی سطح راه ات ثیر بگذارد، به همین دلیل می بایست مقدار آن د ر یک راه ثابت باشد. با انتخاب دقیق تجهیزات و تعمیر و نظافت مکرر آن ها می توان به این هدف نائل شد[ 33 ]. ضریب نگهداری عبارت از نسبت درخشندگی/شدت روشنایی نور تولید شده ت وسط سیستم روشنایی بعد از یک دوره زمانی مشخص، به درخشندگی/شدت روشنایی نور اولیه تولید شده توسط آن سیستم پس از نصب می.باشد 4- 3 𝑀𝐹= 𝐸𝑚/𝐸𝑛 :که در آن MF: ضریب نگهداری؛ m E : درخشندگی/شدت روشنایی نگهدا ری شده؛ n E .: درخشندگی/شدت روشنایی اولیه با استناد به تعریف فوق، ضریب نگهداری( از رابطه4- 2) بدست می آید. 4- 2 𝑀𝐹= 𝐿𝐿𝑀𝐹× 𝐿𝑆𝐹× 𝐿𝑀𝐹(× 𝑆𝑀𝐹) :که در آن LLMF : ضریب نگهداری لو من المپ؛ LSF : ضریب بقاء المپ؛ LMF : ضریب نگهداری چراغ؛ SMF : ضریب نگهداری سطح (این ضریب فقط در محل های سرپوشیده همچون تونل ها و زیرگذرها بکار برده می شو.)د تعیین ضریب نگهداری ضریب نگهداری می تواند بر :اساس فرآیند گام به گام زیر تعیین شود گام3 - المپ و چر اغ برای طرح انتخاب می.شود گام2 - بازه زمانی تعویض گروهی المپ ها تعیین می.گردد گام7 - LLMF از جدول4- 3 و یا از اطالعات سازنده المپ با توجه به بازه زمانی تعیین شده در گام2 بدست می.آید گام3 - LSF از جدول4- 7 و یا از اطالعات سازنده المپ بدست می.آید گام0 - فاصله زمانی نظافت چراغ ها و مشخصات محیط اطراف آن تعیین می.گردد گام4 - پس از تعیین درجهIP چراغ، دسته بندی آلودگی محیطی و فاصله زمانی شستشو از گام0 ، LMF با توجه به جدول4- 3 به دست می.آید -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 113 گام3 - برای راه های سر پوشیده ، SMF با توجه به جدول4- 3 برای بازه زمانی مشخص شده در گام0 بدست می.آید گام3 - ( با استفاده از رابطه4- 2 ) ضریب نگهداری(MF) تعیین می.گردد گام3 - توصیه می شود که با تغییر اجزای مختلف، گام های3 تا3 تکرار گردد. در این صورت محدوده ای از گزینه های مختلف برای برنامه نگهداری جهت استفاده در طراحی روشنایی در اختیار خواهد بود[ 33 ]. 6 - 0 - سرویس سیستم های روشنایی ایمنی پرسنل حتی االمکان تجهیزات روشنایی نباید در هنگامی که روش ن هستند، سرویس شوند. این کار در صورت لزوم باید تنها .توسط اشخاص آموزش دیده صورت گیرد دسترسی برای دسترسی به چراغ ها به منظور تعمیر، تعویض و یا نظافت آن ،ها، باید تجهیزاتی نظیر سکوهای هیدرولیکی، داربست نردبان ، قالب های ایمنی و غیره موجود باشند. همچنین برای دسترسی به چراغ ها این تجهیزات طوری استقرار یابند تا اپراتورها بتوانند به راحتی و با حفظ امنیت الزم بر روی آنها .کار کنند توصیه های کلی برای کاهش هزینه های نگهداری در حین طراحی سیستم روشنایی می توان اجزا، تجهیزات و روکش آن ها را به گونه ای انتخاب کرد که نیاز به دوره های تعمیر و نگهداری کاهش پیدا کند. به عنوان مثال از روکش هایی برای سطوح استفاده گردد که برای مدت زمان طوالنی تمیز مانده یا به .راحتی قابل تمیز کردن باشند در انتخاب چراغ ها نیز باید به گونه ای عمل شود که تمیز کردن قسمت نوری آن ها آسان باشد و( یا درجه حفاظتIP ) باالیی داشته باشند. همچنین انتخاب چراغ هایی که اجزا ی کمی دارند موجب می ،گردد تا در صورت نیاز به تعمیرات به راحتی از جای خود در.آمده و دوباره نصب گردند سایر موارد :عبارتند از الف- برنامه ،ریزی برای سهولت نگهداری و دسترسی تعیین نوع ابزار مورد نیاز برای انجام خدمات، داشتن اطمینان از موجود بودن المپ ها و سایر قسمت های نوری و یا حتی چراغ های یدکی در موقع بهره برداری از سیستم، داشتن ارتباط تنگاتنگ با مهندسین تعمیرات و نگهداری برای اطمینان از درک نیازها و مراحل آن؛ ب- فراهم کردن یک برنامه تعمیر ات و نگهداری جامع با دستورالعمل های مربوطه؛ -------- صفحهٔ بعد -------- 124 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها ج- جمع بندی اطالعات از اشتباهات احتمالی، خرابی و یا مشکالت تعمیرات و نگهداری سیستم روشنایی و استفاده از آن ها برای جلوگیری از تکرار در پروژه های آتی؛ د- استفاده از فونداسیون مناسب برای پایه ها به منظور حفظ سازه.های فوالدی از اثرات خورنده زمین پایش و گشت زنی به منظور شناسایی عیوب سیستم روشنایی از آنجایی که هم اکنون"پایش از راه دور" طرح های روشنایی در دنیا عملی تر شده است و بهره وری اقتصادی باالتری دارد، از گشت زنی ساده برای شناسایی عیوب سیستم روشنایی راه ها ،کمتر استفاده می شود . در ایران نیز قبل از است فاده از این روش باید ارزیابی واقعی سود- هزینه برای هر .دو روش انجام پذیرفته و سپس در مورد تغییر آن تصمیم گرفته شود در حال حاضر در مواردی که روشن نبودن راه رخداد پیشامد خطرناک را به همراه دارد ، پایش یا گشت زنی مدا وم ضروری است. در مواردی هم که فعالیت های اجتماعی بیشتری در محل صورت می گیرد، می توان عموم مردم را به اعالم عیوب مشاهده شده، تشویق کرد. یک روش کارا در این زمینه، اختصاص یک خط تلفن رایگان و یا پست یک کارت تلفن از پیش پرداخت شده برای استفاده عموم می باشد. همچ نین از پلیس محلی و یا نیروهای امنیتی نیز می توان در این زمینه کمک گرفت. البته برای عملی شدن این طرح، باید سیستم شناسایی ساده و واضحی برای تشخیص روشنایی نقاط مختلف موجود .باشد گروه های گشت زنی برای ثبت خطاها می توانند از یک دفترچه ساده و یا یک ثبات داده جی بی استفاده نمایند. اصل مهم در این زمینه استمرار در گردآوری دقیق و زمانبندی شده اطالعات و انتقال آن ها به مدیر بخش تعمیرات می .باشد این کار بخش مهمی از ثبت سالمت عمومی ت ا سیسات روشنایی را تشکیل داده و موجب افزایش بهره وری اقتصادی آن می گردد. ثبت های عمومی با:ید جزئیات زیر را شامل شوند الف- شماره مشخصه (که بر روی دکل یا پایه ثبت شده است)؛ ب- مکان؛ ج- ارتفاع نصب و طول بازو؛ د- نوع نصب (پایه، دکل، دیواری)؛ ه- نوع چراغ؛ و- نوع و توان منبع روشنایی؛ ز- دستگاه کنترل، تجهیزات کلیدزنی، وضعیت فیوز و غیره؛ ح- وضعیت منبع تغذیه؛ ط- تاریخ نگهداری دوره ای و تعویض گروهی المپ ها (در جاهایی.)که قابل کاربرد است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 121 همچنین تیم های تعمیراتی که در روز کار می کنند باید قادر باشند نه تنها المپ های سوخته را تعویض کنند، بلکه ب اید مهارت و تجهیزات الزم برای تشخیص و تعمیر عیوب ساده دستگاه کن ترل و سایر اجزای الکتریکی را نیز در محل داشته باشند. چراغ هایی هم که قابل تعمیر در محل نباشند، باید به کارگاه های مرکزی منتقل شوند تا اجزای اصلی آن ها ت عمیر .و تعویض شوند مواد مورد استفاده برای نظافت مواد و روش های مورد استفاده برای نظافت با توجه به نوع آلودگی و جنس جسمی که باید تمیز شود تعیین می .شوند برای مواد پالستیکی توصیه می شود که با استفاده از مواد آنتی استاتیک، پرداخت نهایی بر روی آن ها انجام.شود الف- نظافت عمومی- در این روش نظافت، اولین و معمول ترین ماده مورد استفاده، انواع شوینده شیمیایی می اب شد که شامل افزودنی هایی با غلظت مختلف است. در این نوع نظافت استفاده از ترکیب هایی که بعد از نظافت نیازی به شس تشو .با آب ندارند، سودمند است ب-نظافت سنگین برای سطوح با غلظت روغنی- در این نوع شستشو از نوع دوم پاک کننده های مایع که مخصو ص شستشوهای سنگین است، اس تفاده می شود. ممکن است این پاک کننده شامل شوینده ها، حالل ها و ساینده ها باشد. چ نین پاک کننده ای برای پاک کردن آلودگی های روغنی مفید است. اینگونه پاک کننده ها باید قبل از استفاده آزمایش شوند تا اطمینان حاصل گردد که باعث صدمه به مواد و یا به جای گذاشتن رسوب بر روی آن ها نمی.شوند ج- نظافت در شرایط صنعتی با غلظت روغنی بسیار باال- این نوع نظافت برای سطوح خیلی روغنی، نظی ر تونل ها استفاده می شود. در این نوع شستشو از دستگاه های پاک کننده با بخار فشار باال، به شرط آنکه به تجهیزات شسته شده با این روش صدمه ای وارد ن کند، استفاده می.شود د- نظافت با امواج ماوراء صوت- در این روش ا جزایی که باید تمیز شوند، معموال از محل نصب خود جدا شده و در داخل یک مخزن مخصوص که حاوی یک مایع پاک کننده و چند مبدل است قرار داده می شود. این مبدل ها امواج صوتی تولید می کنند که سبب تولید حباب های میکروسکوپیکی می شود که عمل شستشوی شدیدی را بر روی یک سطح کوچک پدید می آورند. زمان شستشوی معمول در این روش بین2 تا31 دقیقه است. اگر شیئی که باید تمیز شود بسیار کثیف باشد، ممکن است نیاز به یک شستشوی اولیه داشته باشد و پس از این عمل نیز ممکن است نیاز با شد تا با آب ش ستشو داده شود. استفاده عمده از این روش در نظافت حباب های نورشکن شیشه ای است. در هنگام استفاده از این روش باید توجه کرد که به موادی که نظافت می.شوند، آسیبی نرسد -------- صفحهٔ بعد -------- 122 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها تعویض المپ هر چه از عمر المپ ها می گذرد، به تدریج شار نوری آنها کاهش می یابد. عالو ه بر افت تدریجی نور خروجی، در میان انواع مختلف آنها تعدادی از المپ ها نیز وجود خواهند داشت که زودتر از پایان عمر خود می سوزند (یعنی هنگامی که خروجی المپ هنوز به اندازه کافی می باشد). تعداد این نوع المپ ها با ضریب بقای المپ مشخص می.گردد از طرف دیگر اغلب ال مپ های تخلیه ای قبل از اینکه در نهایت بسوزند، یک وضعیت«گردشی »را آغاز می کنند، بد ین معنی که هنگامی که سرد هستند، روشن می شوند ولی بعد از مدت کوتاهی کارکرد خاموش می شوند. سپس المپ خنک می شود و دوباره روشن می شود. از آنجا که این وضعیت گردشی از طریق مشاهده ک سانی که به منظور تعمیر و نگهداری سرکشی می کنند، به سختی قابل تشخیص است، به همین دلیل با استفاده از مدارهای جرقه زن شناسایی می گرد د. زیرا در این مدارها، اگر المپ، بدون وقفه در منبع تغذیه خاموش شود، کلید آن مدار باز می شود. با توجه به این موارد الزم است که د ر بازه های زمانی مشخصی المپ ها طی یک برنامه نگهداری تعویض گردند. در این صورت، کل هزینه های تعویض المپ عبارت از هزینه المپ و هزینه شخصی که این کار را انجام می دهد، خواهد بود. هزینه شخص نیز شامل هزینه سفارش، نگهداری المپ در انبار، نصب المپ جدید، دفع المپ خر اب، سیستم تعویض المپ و در دسترس بودن چراغ ها خواهد بود. به طور کلی دو دسته تعویض«نقطه ای »که در آن هر المپ معیوبی تعویض می شود و یا تعویض«گروهی» که در آن همه المپ ها (معیوب یا سالم) در زمانی کمتر از عمر نامی متوسط المپ تعویض می گردند را می توان متصور شد. در اکثر پروژه ها یک برنامه تعویض ترکیبی نقطه ای/گروهی انجام می شود. در این میان، در مکان هایی که سوختن یک المپ موجب تاریکی و وقوع ناامنی می گردد، المپ معیوب باید سریعا تعویض شود. همچنین نصب چراغ هایی با چند الم پ موجب حداقل شدن تاثیر سوختن المپ ها در روشنا یی راه می.شود الف- تعویض نقطه ای المپ ها تنها هنگامی که می سوزند :این روش در ابتدا گزینه مناسبی به نظر می رسد، ولی م ی تواند گزینه پرهزینه تری باشد، به ویژه اگر هزینه های نیروی انسانی باال باشد. همچنین این عیب را نیز دارد که در آن بسیاری از المپ ها در ت سی ا سات روشنایی می توانند به مرز سوختن نزدیک شده و نور بسیار کمتری را نسبت به مقادیری که در طراحی ت ا.سیسات روشنایی اولیه فرض شده است، بدهند ب- تعویض همه المپ ها بصورت گروهی با المپ های جدید بعد از یک دوره زمانی مشخص : این روش معموال کاراترین روش از لحاظ هزینه م ی باشد، ولی باید به گونه ای اصالح شود تا المپ هایی را که اخیرا به صورت اتفاقی سوخته اند و تعویض شده اند، از سایر المپ ها مستثنی کند. متناوبا، چنین المپ هایی (که با دقت از لحاظ تاریخ کدگذاری شده اند) می ت وانند بازیابی شده و برای تعویض های نقطه ای آینده استف .اده شوند به همین دلیل در عمل مصالحه ای بین این دو روش صورت می% گیرد به این شکل که پس از طی31 اول بازه زمانی بین دو تعویض گروهی، تنها المپ های سوخته برای تعویض«نقطه ای »و جایگزینی با المپ نو انتخاب می شوند. سپ س در اولین تعویض گروهی، سایر المپ ها با المپ نو جایگزین شده و المپ های تعویض شده نقطه ای قبلی که المپ های س المی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 123 بوده و کمتر کار کرده اند، باقی مانده و می توانند برای تعویض نقطه ای در بازه زمانی بعدی استفاده شده و یا در تعویض گروهی بعدی جایگزین .شوند در این روش و به علت امکان بیشتر در سوختن قبل از مو عد المپ های جدید، توصیه می گردد که ت ا سیسات روشنایی پس از تعویض گروهی و بعد از تقریبا 311 ساعت کارکرد هم، در هنگام شب بازرسی و فقط المپ های جدید سوخته تعویض نقطه.ای شوند 6 - 0 - 6 - 1 - هزینه تعویض المپ الف- هزینه تعویض نقطه ای به ازای هر المپ ( از رابطه4- 7) محاسبه می شود[ 33 ] . 4- 7 𝐶𝑠= 𝐿+ 𝑆+ 𝐸+ 𝐷 ،که در رابطه فوق S C : هزینه تعویض نقطه ای هر المپ؛ L : هزینه المپ؛ S : هزینه شخص برای تعویض نقطه ای همراه با هزینه های بازرسی اولیه؛ E : هزینه تجهی زات مورد استفاده برای دسترسی به چراغ ها؛ D .: هزینه دفع المپ خراب ب- هزینه تعویض گروهی به ازای هر المپ ( از رابطه4- 3) محاسبه می .شود 4- 3 𝐶𝑔= 𝐿+ 𝐵+ 𝐸+ 𝐷 که در ،رابطه فوق g C : هزینه تعویض گروهی به ازای هر المپ؛ B : هزینه شخص برای تعویض گروهی به ازای هر المپ؛ ج-هزینه تعویض ترکیبی نقطه ای و گروهی به ازای هر المپ ( با رابطه4- 0) محاسبه می .گردد 4- 0 𝐶𝑡= 𝐶𝑔+ 𝐹𝐶𝑠 :که در آن t C : هزینه تعویض ترکیبی نقطه ای و گروهی به ازای هر المپ؛ F : کسری از المپ ها که قبل از دوره تعویض آنها سوخته و تعویض می.شوند -------- صفحهٔ بعد -------- 120 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 6 - 0 - 6 - 2 - نکات قابل توجه و بررسی اقتصادی سیستم های روشنایی راه ها الف- المپ ها می توانند به صورت عمده خریدا ری شوند و برای تعویض نقطه ای در انبار نگهداری گردند. المپ های ید کی نیز می.توانند به عنوان بخشی از خریدهای اولیه طرح در نظر گرفته شوند ب- هزینه تعویض گر وهی المپ ها به استهالک شار المپ و به خصوص به نرخ بقا بستگی دارد. هر چه در فاصله زمانی تعویض المپ ها، ال مپ های بیشتری سالم مانده باشند، تعویض نقطه ای هزینه کمتری را در بر.خواهد داشت ج- از آنجا که فاصله ،های زمانی تعویض المپ به ساعات کارکرد آن بستگی دارد، به همین دلیل در بررسی اقتصادی ساعات کار ساالنه المپ مطابق با جدول4- 0 منظور می گردد[ 33 ]. جدول4- 0: ساعات کار ساالنه المپ نوع بهره برداری ساعات کارکرد سالیانه پیوسته 3341 )کل شب (از غروب تا طلوع آفتاب 3211 از غروب آفتاب تا ساعت23 2411 از غروب آفتاب تا ساعت22 (0 )شب در هفته 3711 3 ساعت در هفته 213 چراغ 6 - 0 - 0 - 1 - رویه تمیزکاری چراغ رویه تمیزکاری چراغ برای تیم های نظافت در شکل4- 2 آمده است[ 30 ]. شکل4- 2 :رویه تمیزکاری چراغ ها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 125 6 - 0 - 0 - 2 - دستورالعمل نظافت چراغ در هنگام نظافت چ .راغ باید تمامی سطوح آن با دقت تمیز شوند. بعضی از سطوح چراغ به ساییدگی بسیار حساسند برای مثال، آلومینیوم براق استفاه شده در رفلکتور بسیار به سائیده شدن حساس است. بعضی از پالستیک ه ا، آکرلیک و به ویژه پلی کربنات ها نیز اینگونه اند. در این خصوص باید آموزش الز.م به پرسنل تعمیرات و نگهداری داده شود پرسنل هنگام کار با پالستیک ها باید کامال مراقب باشند، زیرا آن ها با گذر زمان خاصیت شکنندگی پیدا می .کنند همچنین پالستیک ها بسته به ماده اصلی به کار رفته در آن ها، محیط و ارتفاع نصب (ارتفاع های باالتر تا ثیرات ماورا ی بن فش بیشتری دارند)، منبع نور و دمایی که جسم در آن کار می ن کن د، ممکن است به شدت زرد شوند به طوری که نیاز به ت عویض .داشته باشند از طرف دیگر رفلکتور های آلومینیومی نیز باید با یک محلول گرم محتوی صابون شسته شده و قبل از اینکه توسط هوا خشک شوند به خوبی با آب شس تشو گردند. لنز های منشوری و یا غیر شفاف پالستیکی باید با یک دستمال مرطوب (آغشته به یک شوینده غیر یونی و آب) ت میز و با اسپری یا واکس غیر استاتیک پوشش داده شده و سپس خشک شوند. لعاب شیشه، لعاب کوره ای و اپتیک های شیشه ای باید با یک دستمال مرطوب آغشته به یک محل ول رقیق ا ز ماده شوینده و آب پاک شوند. همچنین باید توجه شود تا زمانی که اجزای چراغ به کلی خشک نشده.اند، چراغ درزبندی نشود پس از نظافت چراغ باید دقت گردد که المپ ،ها موقعیت خود را نسبت به رفلکتورها و پوشش محافظ آنها حفظ کنند به ویژه اگر پوشش محافظ رفلکتوره ا عناصر پخش کننده ای را بر روی سطح داخلی خود داشته باشند. درزبندی ها ن یز باید کارایی باالیی در ممانعت از ورود گرد و غبار، آلودگی، حشرات و رطوبت داشته باشند. در طی بیست سال اخیر، واحدهای درزبندی پرتو ی مدرن با درجهIP66 ساخته شده اند، ولی اکثر چراغ هایی که ه م اکنون استفاده می شوند، نسبت به نگهداری ضعیف بسیار آسیب پذیرند. هنگامی که المپ تعویض می شود، درزبندی ها به شکل غیر قابل اجتنابی به هم می ریزد لذا در این حالت، به خصوص اگر پرسنل نگهداری به خوبی تعلیم داده نشده باشند، این خطر وجود دارد که چراغ به اندازه کاف ی در مقابل نفوذ هوا محافظت نشود. این مس ا له سبب می.شود که سطوح نوری چراغ به تدریج فرسوده شوند 6 - 0 - 0 - 3 - نگهداری از پایه های چراغ در ت ا سیسات روشنایی راه ها ، مراقبت و نگهداری از پایه ها بخش مهمی از وظایف نگهداری کل سیستم است. این امر می بایست نگهداری از پایه های روش نایی ثابت (دکل)ها یا بازوهای متصل شده به دیوار با انجام بازرسی های مکرر و رنگ کردن آن ها به همراه پایش مکرر شرایط زمین صورت پذیرد. برای سازه های با عمر بیش از21 سال هم باید فکری در مورد پایداری کل سازه و در نهایت برنامه ای برای جایگزینی آن.ها ارائه شود ،در این بین سیستم روشنایی با پایه های بلند و یا سیستم هایی که در آنها از سایر روش های نصب مشتمل بر ت جهیزات پیچیده تر مکانیکی، هیدرولیکی و الکتریکی استفاده می شود، نیاز به نگهداری بیشتری دارند. این سیستم ها باید طبق توصیه های سازنده به طور ب مرت و بسته به ایط شر محلی بازرسی شوند و تمهیدات الزم برای نگهداری آنها انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- 126 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها همچنین در مکان هایی که پایه های روشنایی لوالدار یا وینچ دار و یا دکل های یکپارچه نصب شده است، بازدید مرتب از طناب ها و قرقره ها باید توسط شخص متخصص صورت گیرد. نظافت و روغن کاری کل بخش های مت حرک نیز باید به عنوان .بخشی از برنامه نگهداری معمول قرار گیرد فرسودگی پایه چراغ معموال پایه ها به خاطر استحکام، فاکتورهای زیبایی و تناسب کلی شان انتخاب می شوند. در انتخاب یک پایه باید تو جه شود که در طی عمر یک سازه، نگهداری دوره.ای آن نیز الزم است پایه ه ای روشنایی عموما به گونه ای ساخته می شوند که در زمان استفاده در مقابل فرسودگی محافظت شوند. با این وجود، مسائل تخریب محیطی و صدمات تصادفی می تواند به شکل قابل توجهی بر عمر و در نتیجه استحکام ساختمانی آن ها تاثیر بگذارد. به همین دلیل در برنامه های مداوم باز رسی با ید نتایج مطالعات بصری و احتماال الکترونیکی ثب ت شود تا اطمینان حاصل گردد که در صورت پیشرفت هرگونه خرابی سازه، اقدامات ترمیمی الزم صورت گیرد. در این زمینه باید به سطوح داخلی سازه های فوالدی جوشکاری شده ای که در زمین کاشته شده اند و فرسودگی آنها ممکن ا ست شناسایی نشود ،توجه خاصی گردد . پایه های چوبی هم در مقابل صدمات ناشی از وسایل نقلیه آسیب پذیر ترند، لذا باید بازرسی های آن ها همزمان با بازدیدهای نگهداری تجهیزات الکتریکی و چراغ صورت گیرد و در صورت لزوم، اقدامات اصالحی در زمان .مناسب انجام شود اجزای الکتر یکی هر تجهیز الکتریکی به خودی خود یک تهدید برای ایمنی محسوب می شود و بازرسی، نگهداری و آزمایش مرتب آن اهمیت خاصی دارد. تعویض هر جز باید با توجه به خطر بالقوه ای که آن جزء بر عملکرد ایمن ت ا سیسات ایجاد می کند ، صورت گیرد. از آ نجایی که تکنولوژی روشنایی دائما در حال پیشرفت است، با نصب المپ ها یا سیستم های کنترلی جدید و یا تعویض کل سیستم، علی رغم عملکرد ایمن سیستم های روشنایی قدیمی، سود بیشتری حاصل می گردد. در چنی ن مواردی می توان سرمایه گذاری انجام شده را با صرفه جویی قابل توجهی که در مصرف انرژی و هزینه خدمات ان جام می شود ، جبران کرد. از امتیازات دیگر این کار می.توان بهبود ظاهر و دید عمومی سیستم روشنایی جدید را نام برد 6 - 0 - جلوگیری از تابش نور توسط درختان شاخ و برگ درختان به خصوص در سطح پایین تر می توانند مشکالت جدی در دستیابی به یک سیستم روشنایی مطلوب ایجاد کنند. به همین دلیل هرس کردن متناوب و ب ه موقع آنها برای مقابله با رشدشان امری ضروری است. پرسنل مسئول این کار باید ارتباط نزدیکی با شهرداری ها و یا صاحبان مست غ الت داشته باشند تا عالوه بر تامین روشنایی مطلوب، حداقل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 120 آسیب ظاهری و فیزیولوژیک ی را به درختان وارد نمایند .ای ن هرس کردن، بازده نوری را به طور متوسط به میزان یک سوم افزایش می دهد و حتی در بعضی از مناطق بحرانی با قابلیت دید کم می تواند بازده نوری را تا دو برابر افزایش دهد[ 33 ]. 6 - 3 - استهالک پخش کننده و رفلکتور در یک چراغ، مستهلک شدن بخش های مختلف رفلکتور و پخش کننده ها مثل حباب موجب اتالف نور می گردد. نحوه نگهداری این قسمت از تجهیزات نوری چراغ و مواد استفاده شده در شستشو، تاثیر زیادی بر میزان استهالک آنها دارد[ 33 ]. حباب و پخش کننده ها 6 - 3 - 1 - 1 - شیشه بازیابی حالت اولیه شیشه از طریق تمیز کردن آن به راحتی انجام می شود. ولی نظافت ن کردن شیشه برای مدتی ط والنی به ویژه در حباب های منشوری می تواند منجر به مشکل شدن بازیابی و رسیدن به حالت اولیه شیشه شده و حتی گاهی سبب صدمه دیدن سطوح آن نیز می گردد (مانند سوراخ شدن). از طرف دیگر نظافت نکردن آن منجر به کاهش نور خروجی و تغییر توزیع پخش نور چراغ می شود و این مساله سبب کاهش روشنایی سطوح شده و توزیع نور را تنزل می.دهد 6 - 3 - 1 - 2 - ( اکرلیکPMMA -پلی متیل متاکریالت و پلی کربناتPC ) فرسایش این مواد عموما ناشی از آلودگی آالینده ها و عمر مواد است. استفاده نامناسب از حالل ها و یا قرار گرفتن در معرض آنها به دل یل تاثیر شدیدی که بر ساختار این مواد می گذارند سبب فرسایش سریع آنها می.شود تمیز کردن مرتب با پاک کننده ای مالیم و آب، شفافیت و وضوح این مواد را باز خواهد گرداند. دوده های غلیظ را باید با الکل سفید یا سایر پاک کننده ها که به طور خاص برایPMMA یاPC فرموله شده اند، پاک کرد و سپس خوب با آب شست. سمباده ها و سیم های ظرفشویی به سطح صدمه وارد می ن کن د و در نتیجه میزان پراکندگی نور افزایش می.یابد چسب هایی که در سازه و تجهیزات استفاده می شود باید با هم سازگار باشند، در غیر این صورت ممکن است فرسایش (کوتاه مدت یا بلن.دمدت) اتفاق بیفتد 6 - 3 - 1 - 3 - اکرلیک اشکال اصلی این مواد شکنندگی نسبی آن ها می باشد، به طوری که در مقابل ضربه به اندازه کافی مقاوم نمی باشند؛ اگر چه در مدل های سخت شده آنها این ویژگی بهبود یافته است. اما در عوض این مواد با حضورUV خوب کار می .کنند فقط از آنجا که پس از گذشت مدت طوالنی (بیش از31 سال) استقامت آکرلیک به تدریج از بین رفته و ترک می ،خورد لذا بخش ی از چراغ که از این ماد ه ساخته شده است باید به صورت جزئ.ی قابل تعویض باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 120 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها 6 - 3 - 1 - 0 - پلی کربنات مزیت اصلی این ماده نسبت بهPMMA .استقامت و مقاومت باالتر آن در مقابل ضربه است البته این ماده در حضور UV ناشی از نور روز و یا المپ های داخل آن دچار فرسایش می شود. این فرسایش با افزایش دما تسریع نیز می گردد. لذ ا مهم است که در حضورUV ، دمای عملکردی آن ازC o 311 - o 31 باالتر نرود. از طرف دیگر این ماده به دلیل فرسایش سریع، معموال توسط جذب کننده هایUV محافظت می شود. این جذب کننده ها می توانند هم به صورت مکمل های افزودنی به ماده خام اولیه و هم به صورت یک پوشش محافظ سطح به کار روند. البته از آنجا که این جذب کننده ها به مرور زمان تحلیل می روند لذا تنها زمان فرسایش را به ت اخیر می اندازند و مع موال سبب می شوند که عمر تجهیزات تا چند سال افزایش یابد. همچنین در مورد پلی کربنات های غیر شفاف الزم به ذکر است که معموال در مقابلUV حساس تر می باشند. این امر به دلیل وجود افزاینده های پخش کننده نور در آنها بوده که میزان تابش جذب شده را افزایش می دهند. به همین دلیل پوشش جذب کنندهUV سطحی توصیه می.شود در این مواد، فرسایش سبب شکنندگی (از دست دادن استقامت و مقاومت در برابر ضربه) و زرد شدن (از دست دادن قابلیت عبور نور) می شود. لذا بخش ی از چراغ که از این ما ده ساخته می شود ب اید به صورت جزئ.ی قابل تعویض باشد در این مواد نیز نظافت مانند موارد قبلی است، فقط باید دقت گردد کهPC در مقایسه با اکرلیک نرم تر بوده و مقاومت .کمی در مقابل ساییدگی دارد رفلکتور 6 - 3 - 2 - 1 - آلومینیوم سطح منعکس کننده از جنس آلومینیوم در صورت حفاظت نشدن، اکسید شده و دچار فرسایش می شود. روش معمول در محافظ ت آن، آند کردن سطح است. این کار می تواند یا به صورت مجزا و بعد از شکل گیری رفلکتور و یا به صورت یک پوشش محافظ در حین تولید ورقه آلومینیوم انجام شود. ضخامت این الیه می تواند از3 میکرون تا20 میکرون تغییر کند و هرچه این الیه ضخیم تر باشد، اگر چه سبب محاف ظت بیشتری می گردد ولی میزان پراکندگی نور توسط آن نیز افزایش می یابد. به همین دلیل الیه های آندی با ضخامتی در حدود2 تا7 میکرون مناسب می باشند زیرا ضمن محافظت از خوردگی، از سطح انعکاس باالیی نیز برخوردار می باشند[ 33 ] . قرار گرفتن رفلکتورها ی آلومینیومی در م عرض یک هوای مرطوب، منجر به سوراخ شدن سطح آنها و کاهش تدریجی بازتابش نور می گردد. همچنین ورود آلودگی به داخل چراغ سبب افت قابل مالحظه ای در بازتاب و یا شفافیت چراغ شده و به تبع آن موجب افت نور خروجی و تغییر منحنی پخش نور آن می .گردد در واقع قرار دادن رفلکتو ر در داخل یک محفظه درزبندی شده، از کاهش عمر آن تا حد قابل قبولی جلوگیری کرده و از آن محافظت می کند . برای شستشوی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 123 رفلکتور آلومینیومی از آبی با کشش سطحی پایین به همراه یک پارچه بافته شده نخی مخصوص یا چرم نازک استفاده می.شود 6 - 3 - 2 - 2 - پالستیک با پوشش فلزی حفاظت از ا ین نوع رفلکتور با زدن الک و الکل به سطح پوشش آلومینیومی آن انجام می شود؛ به طوری که در ابتدا الک و الکل را با اسپری به سطح آن پاشیده و سپس آن را گرما می دهند. البته در این نوع رفلکتور به دلیل استفاده از الک و الکل، سطح آن با گذشت زمان تا حدی زرد می شود. بخ صوص آنکه برای رفلکتورهایی که در دمای بسیار باال کار می ،کنند همین امر موجب تسریع فرسایش آنها شده و ممکن است حتی به اتصال بین پوشش فلزی و الیه زیرین نیز صدمه وارد .شود در این رفلکتورها برای جلوگیری از صدمه به پوشش الکی محافظ، شستشو باید به آرامی و بدون استف اده ا ز سمباده و حالل ها صورت گیرد. ولی در صورت درزبندی شدن محفظه، شستشوی آنها غیر ضروری بوده و می.تواند انجام نگیرد 6 - 3 - 2 - 3 - شیشه امروزه به جز در کاربردهای خاص، از شیشه های نقره اندود شده به ندرت استفاده می شود. در این نوع رفلکتورها، پوشش روی سطح ، نقره را از اک سید شدن محافظت می کند. همچنین لبه های رفلکتور در مقابل فرسایش ناشی از رطوبت آسیب پذیرترند (به خصوص در راه های مجاور دریا)، به همین دلیل الزمه استفاده از آنها در یک چراغ، درزبندی کامل آن است. در این رفلکتور با تمیز کردن شیشه، خصوصیات بازتابندگی آن حفظ می شو د ولی باید دقت گردد که پوشش مح افظ .آن آسیب نبیند 6 - 14 - دستورالعمل تعویض المپ پرسنل تعمیر و نگهداری می بایست از وارد شدن صدمه به سرپیچ و یا اجزای دیگر چراغ در موقع تعویض المپ جلوگیری نمایند. همچنین آنها باید موقعیت اولیه چراغ را ثبت و عالمت گذاری کنند تا هنگامی که عمل تعویض المپ انجام شد، بتوانند چراغ را به موقعیت اولیه.اش برگردانند 6 - 11 - تامین ایمنی در تعمیر و نگهداری سیستم روشنایی یکی از پارامترهایی که باید در هنگام طراحی سیستم روشنایی به آن توجه کرد، وجود ایمنی کافی هنگام انجام تعمیر و نگهداری سیستم ها و هزینه الز م جهت انجام آن است. در راه هایی که در آن ها محدودیت های خاصی جهت تعمیر و نگهداری سیستم های روشنایی وجود دارد ،حا طر در انتخاب سیستم روشنایی مناسب با محدودیت مواجه می باشد. به هم ین دلیل باید در مرحله :طراحی موارد زیر مدنظر قرار گیرند -------- صفحهٔ بعد -------- 134 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها الف- باریک بودن باند اض طراری و عدم پیوستگی آن در طول ؛ راه ب -نیاز به ب اند قابل کنترل مخصوص کار برای انجام تعمیر و نگهداری؛ ج –ایمنی پرسنل تعمیر و نگهداری و همچنین تجهیزات مورد استفاده آن ها در هنگام ؛ کار د –حداقل ودن ب اختالل ایجاد شده برای ترافیک در هنگام انجام عملیات تعمیر و ن گهداری ؛ ه -تعمیر و نگهداری تم س سی روشنایی نصب شده در وسط یک راه دو طرفه: در این حالت جهت حفظ ایمنی پرسنل و تجهیزات الزم است که در مسیر حرکت خودروها از باند سم چپ ت در یک یا حتی هر دو جهت راه انحراف ی .ایجاد گردد و- تعمیر و نگهداری تم س سی روشنایی نصب شده در ار کن یک راه دو طرفه: در این حالت جهت حفظ ایمنی پرسنل و تجهیزات الزم است که در مسیر حرکت خودروها از باند سمت راست در هر کدام از جهت های راه، .انحراف ایجاد گردد ز -تعمیر و نگهداری تم س سی روشنایی نصب شده در کنار یک راه دو طرفه با باند اضطراری: در این حالت که نیا ز به اشغال باند اضطراری توسط وسایل نقلیه تعمیر و نگهداری می باشد، اگر ناحیه من یا جهت انجام این کار با باند ترافیکی سمت راست هم پوشانی داشته ،باشد الزم است که در مسیر حرکت خودروها از باند سمت راست انحراف .ایجاد گردد 6 - 12 - فاصله ایمن کار در مجاورت خطوط هوایی در طی هر یک از مراحل نصب، راه اندازی، بهره برداری و تعمیر و نگهداری سیستم روشنایی راه ها واقع شده در مجاورت خطوط هوا یی، باید جهت ایمنی پرسنل، فاصله مناسبی با این خطوط رعایت گردد. در این مواقع، فاصله ایمن کار با ات خاذ تدابیری چون ارتفاع نصب پایین تر و یا است فاده از پایه های روشنایی تاشو بدست می.آید همچنین هنگام استفاده از آرایش نصب محوری در راه نیز امکان دارد که گسستگی های خاصی در این نوع آرایش مورد .نیاز باشد تا فاصله ایمن کار در هنگام تعمیر و نگهداری آن تامین گردد 6 - 13 - تجهیزات تعمیر و نگهداری مدت زمان تعمیرا ،ت و هزینه نگهداری یک سیستم روشنایی، با انتخاب تجهیزات نگهداری متناسب با نیازهای سیستم به شکل قابل توجهی کاهش می یابد. برای تسهیل این امر، انواع مختلف تجهیزات تعمیر و نگهداری موجود می باشن .د انتخاب این تجهیزات به فاکتورهای مختلفی نظیر ارتفاع نصب، وسعت ناحی ه، در دسترس بودن واحدهای روشنایی و موانع موجود در ناحیه بستگی دارد. بعضی از این تجهیزات تعمیر و نگهداری به شرح زیر می:باشند الف) نردبان ها: از نردبان ها اغلب در برنامه های تعمیر و نگهداری استفاده می شود. وزن کم، هزینه پایین و سادگی، آن ها را برای انجام ک ارهای ساده به وسیله ای مطلوب بدل کرده است. البته محدودیت های ایمنی و قابلیت تحرکشان، استفاده از آن ها را در پاره ای از موارد محدود می.کند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- توص یه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها 12 / 40 / 1042 131 ب) کامیون مجهز به باال بر هیدرولیکی: اغلب، سریع ترین و کاراترین وسیله نگهداری، کامیون مجهز به باالبر هیدرولیکی است. گ رچه انواع مختلفی از آن ها موجود است، ولی اساس روش کار هم ه آن ها یکی است. در این وسایل سکویی وجود دارد که می تواند به صورت خودکار باال یا پایین رود. از آنجا که استفاده از چنین تجهیزاتی برای کارهای خارج از راه م ورد نیاز است، سطحی که این وسیله بر روی آن قرار می.گیرد باید بتواند تحمل وزن آن را داشته باشد ج) :داربست داربست های قابل حمل عموما ایمنی و قابلیت تحرک باالتری نسبت به نردبان ها دارند. با استفاده از داربست، تجهیزات بیشتری می توانند حمل شوند و مسئول تعمیر و نگهداری نیز سکوی محکم و ثابتی را برای کار در اخ تیار دارد. به طورکلی، داربست ها باید سبک، قوی، قابل تنظیم و متحرک باشند و به راحتی متناسب با نیازهای کار، به .هم بسته و باز شوند د) داربست تلسکوپی: داربست تلسکوپی وسیله ای سریع برای دسترسی به تجهیزات روشنایی در گستره ای از ارتفاع های نصب مختلف می باشد. ای ن تجهیز می تواند به اندازه های مختلفی درآمده و سکوهایی دارد که می توانند هم به صورت دست ی .و هم به صورت اتوماتیک باال و پایین بروند ه) پایه های روشنایی لوالدار: این نوع پایه ها واحدهای روشنایی را تا یک سطح کاری مناسب پایین آورده و مسئول تعمیر و نگهداری را قادر می سازند تا آن ها را با حداقل تجهیزات الزم سرویس کنند. در این پایه ها، وقتی چراغ پایین می آید، مدار الکتریکی آن قطع می شود و وقتی به موقعیت اصلی خود باز می گردد، اتصال مدار الکتریکی مجددا ب ه صورت اتوماتیک برقرار می گردد. البته در این پایه ها می بایست نگهداری قسمت های گردان، قرقره ها و خط تغذیه نیز صورت پذی.رد و) راهروها، جرثقیل ها، قفس ها: برای نگهداری سیستم روشنایی می .توان از ابتدای کار تسهیالتی برای آن در نظر گرفت این کار می تواند از راه های مختلفی صورت پذیرد، به عنوان مثال در پایه های روشنایی با ار تفاع بلند می توان با است فاده از قفس.های تعمیر و نگهداری به انجام این کار مبادرت نمود ز) جاروبرقی ها و دمنده ها: گاهی از دمنده ها و جاروبرقی ها برای زدودن گرد و غبار واحدهای روشنایی استفاده می .شود گرچه از این طریق بخشی از آلودگی پاک می شود، ولی در پاره ای از موارد هنوز نیاز به شسته شدن تجهیزات وجود خواهد داشت. با این وجود، استفاده متناوب از جاروبرقی ها و دمنده ها می تواند فاصله زمانی نظافت را طوالنی.تر کند 6 - 10 - جمع بندی و نتیجه گیری در این فصل از ضابطه، توصیه های عمومی ایمنی و نگهداری سیستم روشنایی راه ها بررس شد ی . معرفی ضریب نگهد ،اری اهمیت و لزوم نگهداری تجهیزات روشنایی راه ،ها، عوامل موثر بر ضریب نگهداری، عوامل موثر بر اتالف نور، ضریب نگهداری سرویس سیستم های روشنایی، جلوگیری از تابش نور توسط درختان، استهالک پخش کننده و رفلکتور، دستورالعمل تعویض المپ، تامین ای منی در تعمیر و نگهداری سیستم روشنایی، فاصله ایمن کار در مجاورت خطوط هوایی و تجهیزات تعمیر و نگهداری مطالب بررسی شده در این فصل بودند . -------- صفحهٔ بعد -------- ق مه ۱ ۰ ۲ ستورالعمل اند زه گیری روشنابی در زاه‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 130 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها مقدمه در این فصل دستورالعمل تعیین میزان روشنایی و انداز ه گیری آن در سیستم های روشنایی نصب شده در راه ها ا رائه می گردد. نمونه هایی از فرمت گزارش های آزمون نیز در انتهای فصل.آمده است 0 - 1 - تعاریف و اصطالحات سیستم اندازه گیری خودکار با هدف کنترل سیستم خودکار برای تولید سیگنال کنترل مرتبط با یک یا چند پارامتر نوری ان دازه گیری شده استفاده می شود که می تواند بر شرایط عملکردی تاسیسات روشنایی راه تاثیرگ ذ ار باشد. پارامترهای اندازه شناسی3 مانند قابلیت تکرار اندازه گیری و پایداری از مشخصات اصلی این سیستم می.باشند سیستم اندازه گیری دینامیک سیستم اندازه گیری که برای انجام ان دازه گیری در امتداد سطح را ه حرکت می کند ، سیستم دینامیک نامیده می شود. سیستم اندازه گیری استاتیک سیستم اندازه گیری که برای انجام اندازه گیری ایستا است، سیستم استاتیک نامیده می شود. تجهیز اندازه گیری درخشندگی با روش تصویر ی ( ILMD 2) تجهیز الکترونیک دیجیتالی که به لنز، فیلتر تطابق نوری مناسب7 )و سنسور ساخته شده از ماتریس آشکارساز (پیکسل مجهز است و برای اندازه .گیری توزیع درخشندگی کالیبره شده است نکته3 ،: هر پیکسل برای تعیین مقادیر درخشندگی فضایی که بر روی سطح آن توسط سیستم لنز تصویر شده است کالیبره می .شود نکت ه2 : ماتریس پیکسل به طور کلی با سنسورهای3 CCD یاCMOS 0 تحقق می .یابد 3 Metrological Parameters 2 Image Luminance Measuring Device 7 Adequate Photometric Matching Filter Charge Coupled Device 3 Complementary Metal Oxide Semiconductor 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها 12 / 40 / 1042 135 روشنایی تطبیق ی تغییرات کنترل شده متناسب با زمان در درخشندگی یا شدت روشنایی که به حجم ترافیک، زمان، آب و هوا یا سایر پارامترها مرتبط می باشد. 0 - 2 - اطالعات اولیه اندازه گیری سیستم روشنایی راه ها اهداف اندازه گیری اندازه گیری پارامترهای کیفی نوری یک سیستم روشنایی راه ،به منظور برآورده نمودن چهار هدف زیر می باشد[ 34 ] : 3 - اندازه گیری در مرحله آزمایش نهایی : اندازه گیری هایی که در مرحله آزمایش نهایی تاسیسات روشنایی راه ، به منظور تایید رعایت الزامات اس تاندارد ی و یا انتظارات طراحی انجام می شود. از این نتایج می توان برای تایید رسم ی تاسیسات روشنایی راه .استفاده نمود 2 - اندازه گیری در طول عمر روشنایی راه : اندازه گیری هایی که در فواصل از پیش تعیین شده زمانی در طول عمر روشنایی راه انجام می ن شو د تا میزان کاهش عم لکرد روشنایی را تعیین نموده و نیاز به تعمیر و نگهداری یا تایید مطابقت تاسیسات روشنایی راه با الزامات استاندارد ی یا انتظارات طراحی مشخص گردد . 7 - اندازه گیری ها برای روشنایی راه تطبیق ی : اندازه گیری هایی که به صورت پیوسته یا در فواصل از پیش تعیین شده برای کنترل شار نوری چراغ ها در روشنایی راه تطبیقی انجام می ن شو د به طوری که عملکرد تاسیسات در مقدار معینی با رواداری مشخص حفظ .شود 3 - اندازه گیری ها برای بررسی اختالف ها: گاهی اوقات اندازه گیری ها به منظور بررسی مغایرت بین مقادیر اندازه گ یری شده و انتظارات طراحی یا تا ثیر محیط انجام می شود. برای هر هدف، روش های مختلف اندازه گیری، الزامات و مشخصات اندازه .گیری ابزارها باید در نظر گرفته شود بخش اصلی این فصل ، الزامات اندازه گیری در مرحله آزمایش نهایی و در طول عمر روشنایی راه را در نظر می .گیرد مشخصات یا الزامات اضافی برای اندازه گیری روشنایی خیابانی تطبیقی در پیوست4 و اندازه گیری برای بررسی مغایرت ها در پیوست0 فراهم شده است. تنظیمات اندازه گیری به صورت یک شرایط خاص اندازه گیری در نظر گرفته می شود که باید در مرحل ه آزمایش نهایی از ا لزامات اندازه .گیری پیروی نماید هنگامی که نتایج اندازه گیری نیاز به مقایسه دارند بای د این مقایسه با در نظر گرفتن مجموعه ای از نقاط اندازه گیری یکسان و در صورت لزوم موقعیت ناظر یکسان انجام شو .ند اندازه گیری ها باید به دنبال یک روش عملکرد ی دقیق که الزامات یا انتظارات طراحی را در نظر می گیرد، ارزیابی عدم قطعیت اندازه گیری را توصیف می کن د و شرایط کاربرد ی و جنبه های عملی را در نظر می گیرد ، انجام شوند. اهداف اندازه گیری باید در گزارش آزم ون بیان .شود -------- صفحهٔ بعد -------- 136 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها در شرایطی که مستندات طراحی یک تاسیسات ،م وجو د نباشد ، می توان اندازه گیری را با توجه به مشخصات پیشنهادی .انجام داد روش های اندازه گیری و انتخاب ابزارهای نوری 0 - 2 - 2 - 1 - اندازه گیری های استاتیک نسبت به دینامیک اندازه گیری ها را می توان با سیستم های اندازه گیری استاتیک یا دینامیک انجام داد. برای یک هدف اندازه گیری معین ، انتخاب سیستم مناسب باید با توجه به دقت الزم برای نتایج و سایر محدودیت هایی که می تواند ناشی از دالیل ایمنی ، .شرایط محلی و موقتی و یا الزامات مناقصه باشد، انجام شود یک سیستم اندازه گیری دینامیک می تواند کل طول (یا سطح) تاسیسات روشنایی راه را در زمان قابل قبول ت ری نسبت به یک سیستم اندازه گیری استاتیک، اندازه گیری نماید. این ویژگی، زمانی که همگنی عملکرد تاسیسات روشنایی اهر باید مورد بررسی قرار گیرد یا هنگامی که کل شبکه راه باید در یک لحظه معین ارزیابی شود ،می تواند مفید باشد . ر اهنمای طراحی و استفاد ه از سیستم های اندازه گیری دینامیک درCIE194:2011 آورده شده است . 0 - 2 - 2 - 2 - الزامات عمومی روش های اندازه گیری و تجهیزات اندازه گیری روش های اندازه گیری اتخاذ شده باید متناسب با هدف اندازه گیری ها باشند. برای یک هدف اندازه گیری معین، حداکثر مقدار قابل قبول عدم قطعیت اندازه گیری ها باید با توجه به الزامات ملی یا مناقصه تعیین شود و بر اساس ارزیابی تاثیر این عدم قطعیت می توان در مورد استفاده از نتایج اندازه گیری یا مصرف توان تاسیسات روشنایی راه یا هر پارامتر دیگری تصمیم .گیری نمود همه ابزارها باید در محدوده استفاده ، کال یبره شوند. مشخصات اندازه گیری تجهیزات مورد استفاده نیز باید متناسب با هدف اندازه گیری ها باشد. روشنایی باید با دستگاه سنجش روشنایی اندازه گیری شود که عملکردی متناسب با هدف اندازه گیری ها دارد . عملکرد ابزارها ی اندازه گیری باید برای شرایط خاص کاربردی ارزیاب ی شوند. بنابراین در صورت نیاز، کالیبراسیون و مشخصات نوری آشکارساز مورد استفاده باید با در نظر گرفتن شرایط دما و رطوبت محیط در حین اندازه گیری ها و ط یف های منتشر شده در ناحیه قابل مشاهده توسط چراغ ها، اصالح شوند. ابزارهایی که برای اندازه گیری پارامترهای نور ی استف اده می .شوند باید برای همه پارامترهای مربوطه مشخص شوند و تاثیر آنها در مدل ارزیابی عدم قطعیت در نظر گرفته شود راهنمایی در مورد عملکرد دستگاه سنجش روشنایی و درخشندگی متر درCIE S 023/E:2013 آورده .شده است 0 - 2 - 2 - 3 - الزامات خاص برای درخشندگی متر برای هر نوع در خشندگی .متر، تاثیر منابع نوری خارج از ناحیه چارچوب باید در نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها 12 / 40 / 1042 130 برای هر نوع درخشندگی متر، در هر اندازه گیری نقطه ظریف3، زاویه دیداری2 اندازه گیری شده سطح را ه نباید بیش از 2 دقیقه قوسی7 در سطح عمودی و بیش از21 دقیقه قوسی در سطح افقی باشد. حداقل ز اویه دیداری نباید کمتر از3 دقیقه قوسی باشد[ 34 ] . نکته3 :برای جلوگیری از هم پوشانی نواحی اندازه گیری که از طریق تنظیم درخشندگی متر در این فاصله مشاهده می شوند، حداکثر مقدار زاویه مخروط اندازه گیری دارای مقدار فوق ال ذکر می باشد[ 34 ] . نکته2: حداقل مقدار زا ویه دیداری، یک دقت دید3 معمولی3 دقیقه قوسی را در نظر می گیرد[ 34 ] . اگر اندازه گیری در فاصله نزدیک ت ری نسبت به موقعیت های نامی ناظر ، انجام شود، توصیه می شود که مخروط اندازه گیری درخشندگی متر بیشتر از71 دقیقه قوسی ن باشد و اندازه ناحیه اندازه گیری در را ه بی شتر از0 /1 متر عرض و0 /2 متر طول ن داشته باشد[ 34 ] . ارزیابی عدم قطعیت اندازه گیری عدم قطعیت اندازه گیری را می توان در سه گروه در نظر گرفت[ 34 ]: الف) مواردی که مربوط به مشخصات اندازه گیری سیستم اندازه گیر و تاثیر روش های اندازه گیری است؛ ب) مواردی که مربوط به اثر مشخصات نامی و طرح تاسیسات روشنایی راه در حال اندازه .گیری، است ج) مواردی که مربوط به تاثیر مشخصات لحظه ای تاسیسات روشنایی راه در حال اندازه گیری و شرایط آب و هوایی و محیطی می .باشد این سه گروه باید به صورت جدا بررسی شوند زیرا تاثیر آخرین گروه می توا ند موجب تغییر قابل توجهی در مقدار یک پارامتر شود ، در حالی که تاثیر سیستم اندازه گیری می .تواند به طور قابل توجهی ثابت بماند منابع مختلف عدم قطعیت اندازه گیری را می توان به صورت زیر طبقه :بندی نمود  دقت ابزارهای اندازه گیری؛  (دقت مرجع مختصات نقطه یا ناحیه در صورت وجود) اندازه گیری شده؛  تاثیر روش اندازه گیری؛  تاثیر روش های تدوین داده؛  مشخصات تاسیسات روشنایی راه و پایداری پارامترهای نوری در طول اندازه گیری؛  شرایط تامین توان الکتریکی؛ Grind Point 3 angular subtense 2 Min of Arc 7 Visual Acuity 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 130 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها  شرایط آب و هوایی (دما، رطوبت نسبی، سرعت باد و غیره)؛  شرایط محیطی (وجود درخت .)ان، اشیاء محافظ، مزاحمت منابع نور، سایر تاسیسات روشنایی و غیره :معموال ارزیابی سه عدم قطعیت آخر نیاز نیست و فقط شرایط آنها در گزارش آزمون باید توصیف شود، زیرا )الف این شرایط معموال تحت کنترل تیم اندازه گیری نیستند؛ ب) ارزیابی یا اندازه گیری آنها می توا ند دشوار یا پرهزینه باشد؛ ج) تاسیسات روشنایی راه .باید در شرایط واقعی کار که نیاز به جزئیات کمی ندارد، مورد ارزیابی قرار گیرد د) تاثیر این موارد بر میزان روشنایی یا درخشندگی اندازه گیری شده به طور کلی مشخص نیست و به احتمال زیاد تعیین آن بدون تنظیمات سخت و پرهزینه اندازه .گیری، غیرممکن است اگر مقادیر نقطه ای یا یکنواختی ها در گزارش آزمون آورده شود، تاثیر ناهماهنگی آشکارساز (به عنوان مثال سطح )آَشکارساز نسبت به نقاط شبکه در موقعیت نامی نیست در اندازه گیری روشنایی و تاثیر موقعیت و ابعاد سطح قاب در اندازه گیر ی درخشندگی باید هنگام ارزیابی عدم قطعیت های اندازه گیری در نظر گرفته شو ن د. این همبستگی یک و یژگی تاسیسات روشنایی راه است (تغییرات فضایی روشنایی یا درخشندگی در نزدیکی نقطه به دلیل توزیع نور ناهمگن) و به سیستم اندازه گیری یا روش های اندازه گیری مربوط نیست . ت اثیر عدم قطعیت های اندازه گیری الزم نیست برای مقادیر متوسط در نظر گرفته شود. راهنمای محاسبه عدم قطعیت های اندازه گیری درISO/IEC Guide 98-1:2009 وISO/IEC Guide 98-3:2008 آورده شده است . مناطق اندازه گیری شده در اندازه گیری ها باید طول کل تاسیسات روشنایی راه ها و کلیه شرایط عملکردی آن در نظر گرفته شو ن د. اگر مش خصات تاسیسات روشنایی راه ها به صورت ثابت برای طول کل تاسیسات طراحی شده باشد، می توان تعداد مناسبی از مناطق را انتخاب کرد و اندازه گیری ،ها را فقط در این مناطق انجام داد. در این صورت دالیل و پیامدهای ا ین انتخاب باید در گزارش آزمون نوشته شود. یکی از رایج ترین دالیل انتخاب مناطق اندازه گیری شده خاص، افت ولتاژ منبع تغذیه در خط منبع توان .الکتریکی است پارامترهای اندازه گیری شده پارامترهای هندسی را ه مانند فاصله پایه ها، عرض راه و باند در منطقه اندازه گیری شده، باید اندازه گیری یا مشخص شوند تا بتوان مرجع مختصات نقطه محاسبه و مقادیر نامی مختصات نقطه را تعیین نمود. موقعیت، شیب و جهت سطح حساس دستگاه سنجش شدت روشنایی (برای اندازه گیری شدت روشنایی) یا موقعیت سطح اندازه گیری شده (برای اندازه گیری درخشندگی) با توج ه به نقاط نامی شبکه محاسبه باید در گزارش آزمون ثبت شود. برای اندازه گیری ش دت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها 12 / 40 / 1042 133 روشنایی، مختصاتz (ارتفاع سطح حساس به نور آشکارساز نسبت به سطح را ه) نیز باید مشخص شود. این پارامترها با استفاده از مقدار نامی و رواداری آنها یا مقادیر اندازه گیری شده به همراه عدم قطعیت آنها مشخص می .شوند اندازه گیری انجام شده به منظور بررسی مطابقت با الزامات استاندارد ی ، باید کلیه پارامترهای کیفی نور را برای طح س .روشنایی مربوطه در نظر بگیرد در اندازه گیری انجام شده برای تایید مطابقت با انتظارات طراحی، باید تنظیمات پ ارامترها که در طراحی تاسیسات روشنایی راه ها مشخص و ارزیابی شده است در نظر گرفته شو ند. نکات اضافی زیر نیز :باید در گزارش آزمون شرح داده شوند  شرایط منبع توان الکتریکی؛  .شرایط محیطی و آب و هوایی اطالعات کلی در مورد اندازه گیری ها در طول عمر تاسیسات روشنایی اندازه گیری ها در طول عمر روشنایی راه ها معموال قبل یا بعد از تعمیر و نگهداری تاسیسات، مطابق با الزامات طراحی انجام می شوند. مجموعه محدودی از پارامترهای اندازه گیری شده و هندسه ساده اندازه گیری ممکن است مطابق با مشخصات طراحی یا الزامات مناقصه انتخاب شوند. حتی می توان از تعیین برخی پارامترها اجتناب کرد، مگر این که به صورت بخشی از مشخصات مناقصه درخواست شده یا به صورت بخشی از یک استاندارد مربوطه مورد .نیاز باشد اگر اندازه گیری ها در فواصل از پیش تعیین شده یا دوره ،ای برای تعیین میزان کاهش عملکرد روشنایی انجام شود ممکن است با استفاده از روش های ساده انجام شود. مجموعه های مختلفی از پارامترها یا هندسه ها ممکن است اندازه گیری شوند، اما برای مقایسه در هر بار اندازه گیری باید حداقل یک پارامتر با هندسه معین، تعیین شود. ارتباط بین پارامترهای اندازه گیری شده در این شرایط و پارامترها ی اصلی باید اندازه گیری های قبلی یا شرایط اندازه گیری خاصی که در طراحی تاسیسات روشنایی راه ها توصیف شده است را در نظر بگیرد. با این حال، هر بار که پایش انجام می شود، همه اندازه یری گ ها باید با شیوه .ای سازگار انجام شوند مقایسه با الزامات همه مقایسه های ن تایج اندازه گیری شده با الزامات استاندارد ی یا انتظارات طراحی باید با در نظر گرفتن عدم قطعیت های توسعه یافته اندازه گیری3 .، انجام شوند برای پارامترهایی که نیاز به مقدار بیشتر یا مساوی یک سطح معین دارند، حد پایین فاصله پوششی2 عدم قطعیت های توسعه یافته اندازه گیری باید بزرگتر یا مساوی سطح معین باشد. برای پارامترهایی که Expanded Measurement Uncertainty 3 Coverage Interval 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 104 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها نیاز به مقدار کمتر یا مساوی یک سطح معین دارند، حد باالی فاصله پوششی عدم قطعیت های توسعه یافته اندازه گیری .باید کمتر یا مساوی سطح معین باشد عدم قطعیت توسعه یافته اندازه گیری و فاصله پوششی درISO/IEC Guide 99:2007 تعریف شده اند . همچنین راهنمای تاثیر عدم قطعیت اندازه گیری در ارزیابی مطابقت درISO/IEC 98-4 آورده .شده است [ مرجع34 ] الزاماتی برای مقادیر قابل قبول عدم قطعیت اندازه گیری ارائه نمی دهد. عدم قطعیت توسعه یافته برای اندازه گیری ها را می توا ن در مرحله مهندسی نهایی به صورت الزاماتی به منظور بهینه سازی مدیریت یا مصرف انرژی .الکتریکی نشان داد برای تایید مطابقت با الزامات استاندارد ی ، مقادیر اندازه گیری شده باید با پارامترهای خاص تاسیسات روشنایی اهر .مقایسه شوند برای تایید مطابقت با انتظارات طراح ی، مقادیر اندازه گیری شده باید با مجموعه متناظر از پارامترهای مشخص شده و ارزیابی شده در طراحی تاسیسات راه مقایسه شوند. اگر پارامتر طراحی خاصی در مناقصه ذکر شده باشد، باید مورد .استفاده قرار گیرد در بیان مطابقت با الزامات استاندارد ی ، تمام پارامترهای یک سطح روشنایی معین ، باید ذکر شوند. در صورت نیاز به بررسی دالیل مغایرت ها، اندازه .گیری سایر پارامترهای نوری یا غیرنوری در تاسیسات الزم است 0 - 3 - شرایط اندازه گیری دوره کارکردگی1 المپ ها و چراغ ها قبل از اندازه گیری ها عموما اندازه گیری ها باید پس از یک دوره کارکردگ ی منابع نوری نصب شده در چراغ ها .انجام شود تثبیت (پایداری) پس از روشن شدن چراغ های روشنایی به یک دوره زمانی نیاز دارند تا نور خروجی آنها تثبیت شود و همه اندازه گیری ها باید پس از این .دوره تثبیت انجام شود در صورت وجود نگرانی در مورد پایداری تاسیسات روشنای ی راه ها در طول اندازه گیری، قرائت های پایش2 باید انجام شود. به عنوان مثال، اندازه گیری های شدت روشنایی در یک مکان یا مکان های مشابه باید در فواصل زمانی منظم انجام شود تا اطمینان حاصل شود که پایداری در طول اندازه گیری تاسیسات روشنایی راه .ها حفظ شده است ب سته به نوع المپ ها و تاسیسات روشنایی راه ، اطالعات کافی و مناسب با نظارت بر ولتاژ تغذیه به دست می آ.ید 3 Ageing eadings R onitoring M 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها 12 / 40 / 1042 101 شرایط آب و هوایی 0 - 3 - 3 - 1 - کلیات شرایط آب و هوایی نباید تاثیر قابل تو جهی بر اندازه گیری ها داشته باش د، مگر این که میزان این تاثیر در نظر گ رفته شود. در برخی شرایط آ ب و هوایی، جذب اتمسفر سطح شدت روشنایی را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد یا میزان درخشندگی ا ندازه گیری شده را تغییر می .دهد اگر شرایط آب و هوایی در زمان اندازه گیری مطابق شرایط الزم برای اهداف اندازه گیری نباشد، مسئول اندازه گیری باید در مورد به تعویق اندا ختن اندازه گیری ها تصمیم .گیری نماید 0 - 3 - 3 - 2 - ابزارها باال یا پایین بودن دما ممکن است بر کالیبراسیون و دقت ابزار های اندازه گیری روشنایی تاثیر بگذار د. چگال ش یا رطوبت روی سطوح انتقال دهنده نور ابزارهای اندازه گیری یا مدارهای الکتریکی آنها ممکن است بر دقت اندازه گیر ی تاثیرگذ ار باشد. همچنین سرعت زیاد باد ممکن است موجب لرزش یا نوسان ابزارهای اندازه .گیری گردد تاثیر شرایط آب و هوایی بر عملکرد ابزارها باید با استفاده از فاکتورهای تصحیح در نظر گرفته شود. این عدم قطعیت باید در ارزیابی عدم قطعیت های اندازه .گیری لحاظ شوند ،اگر شرایط آب و هوایی خارج از محدوده فاکتورهای تصحیح باشد مسئول اندازه گیری باید اندازه گیری .ها را به تعویق بیندازد 0 - 3 - 3 - 3 - تاسیسات روشنایی راه ها دماهای باال یا پایین یا سرعت زیاد باد ممکن است بر نور خروجی المپ ها یا چراغ .های حساس به حرارت تاثیر بگذارد همچنین سرعت زیاد باد ممکن است موجب نوسان چراغ ها شود[ 34 ] . انتقال نور از اتمسفر بر نوری که به سطح مورد اندازه گیری می رسد، تاثیر می گذارد و در اندازه گیری درخشندگی، ن وری که از سطح مورد نظر به درخشندگی متر می رسد باید اندازه .گیری شود شرایط آب و هوایی باید به گو نه ای باشد که تاثیر قابل توجهی بر اندازه گیری ها نداشته باشد، مگر این که این رایط ش .در نظر گرفته شود اندازه گیری درخشندگی تنها زمانی انجام می شود که جاده خشک باشد و الزامات برای شرایط خشک در نظر گرفته شود. هنگام اندازه گیری سطح خشک، حتی کمی رطوبت سطح جاده تاثیر قابل توجهی بر میزان درخشندگی سطح جاده .دارد اگر شرایط آب و هوایی در زمان اندازه گیری نشان دهنده شرایط ارزیابی در مرحله طراحی تاسیسات روشنایی راه ها نباشد، مسئول اندازه گیری باید در مورد به تعویق انداختن اندازه گیری ها تصمیم .گیری نماید -------- صفحهٔ بعد -------- 102 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها شرایط راه مشخصات نوری سطح را ه می تواند در طول زمان به ویژه سه سال اول تکامل یابد. در مورد اندازه گیری درخشندگی در سطح را ه جدید، مقادیر اندازه گیری شده می توانند متفاوت از مقادیر مورد انتظار باشد، زیرا ضریب درخشندگی کاهش یافته واقعی با آنچه که در مرحله طراحی استفاده می شود (اندازه گیری شده یا بدست آمده از جداول استاندارد) متفاوت است. در این حالت شرایط سطح را ه را می توان با مقایسه اندازه گیری و محاسبه روشنایی تخمین زد. نور خارجی و ممانعت از نور1 هنگامی که اندازه گیری ها صرفا برای ثبت عملکرد روشنایی تاسیسات روشنایی راه ها در نظر گرفته شود، باید از نور مستقیم محیط اطراف یا نور منعکس شده از اطراف جلوگیری نمود. اقدامات انجام شده برای این کار باید در گزارش آزمون ثبت شوند. نور محیط اطراف می تواند شامل نور ویترین مغازه ها، تابلوهای تبلیغاتی، عالئم راهنمایی، چراغ،های خودرو سا یر تاسیسات روشنایی راه ، برافروختگی آسمان، بازتاب برف کنار را ه و غیره باشد. این نور ها گاهی اوقات قابل پیشگیری، پ وشش یا خاموش شدن می باشند . ،در این شرایط تصحیح مقادیر اندازه گیری شده می تواند بر اساس اندازه گیری جداگانه ای که در آن تاسیسات روشنایی راه ها خ اموش باشد ، انجام شود . تصحیح برافروختگی آسمان به متغیر نبودن حالت ابری آس مان2 .بستگی دارد هنگامی که اندازه گیری ها برای ثبت نور بدون مانع انجام می شود ، در صورت امکان باید مناطقی برای اندازه گیری ان تخاب شوند که عاری از هر گونه مانعی باشند که ممکن است سایه ا یجاد کند. این موانع ممکن است شامل درختان، وسایل نقلیه پارک شده یا تجهیزات را .ه باشد همچنین .وجود موانع باید در گزارش آزمون ثبت شود سایه یا تداخل سیستم های اندازه .گیری یا اپراتورها باید به حداقل ممکن کاهش یابد توجه به این نکته الزم است ک ه پرسنل اندازه گیر یا تجهیزاتی که استفاده می شوند موجب کاهش نوری که به نورسنج (اندازه گیری روشنایی) یا سطح راه مورد اندازه گیری (اندازه گیری درخشندگی) می .رسد، نشوند هنگام انجام اندازه گیری ها در طول دوره عمر تاسیسات، ممکن است از نور اضافی و موانع نور جلوگیری شود یا ممکن ا ست به عنوان بخشی از عملکرد کلی روشنایی ، مطابق با روش های توصیف شده در بخش طراحی تاسیسات در مناقصه یا .استاندارد مربوطه در نظر گرفته شود 3 Extraneous Light and Obstruction of Light Cloudiness 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها 12 / 40 / 1042 103 0 - 0 - اندازه گیری های نوری اندازه گیری درخشندگی به منظور اندازه گیری درخشندگی، موقعیت ناظر و انتخاب نقاط شبکه باید مطابق با شکل3 - 3 .باشد موقعیت ناظر :برای اندازه گیری درخشندگی، موقعیت های نامی ناظر باید مطابق با فصل3 باشد. دقت در موقعیت ناظر باید در ارزیابی عدم قطعیت اندازه گیری لحاظ شود [ 34 ]. انتخاب نقاط شبکه :اگر برخ ی نقاط شبکه بر روی خط کشی راه قرار گیرند، نباید در تعیین میزان میانگین درخشندگ ی و مقادیر یکنواختی در نظر گرفته شوند. این نقاط باید در گزارش آزمون ثبت شوند. حداقل و حداکثر مقادیر در نقاط شبکه محاسباتی باید در گزارش آزمون آورده شو ن.د اندازه گیری متوسط درخشند گی :متوسط درخشندگی به صورت میانگین مقدار درخشندگی های اندازه گیری ش ده در نقاط شبکه یا با استفاده از یک قرائت در ناحیه مربوطه از سطح راه بدست می آید. الزامات اضافی برای سیستم های اندازه گیری دینامیک :اندازه گیری دینامیک درخشندگی باید با استفاده از ILMD انجا م شود. هرگونه تاثیری که وسیله نقلیه بر میزان درخشندگی می گذارد مانند سایه ایجاد شده توسط وسیل ه نقلیه، نور منعکس شده از وسیله نقلیه به درخشندگی متر و بازتاب داخلی، در صورت امکان باید تصحیح شوند و در ارزیابی .عدم قطعیت در نظر گرفته شوند وسایل نقلیه متحرک ن ،باید نویز الکترونیکی یا نوری ایجاد کنند که با مقادیر خوانده شده از تجهیز تداخل داشته باشد .مگر این که مقدار خوانده شده اصالح شود و این اصالح در ارزیابی عدم قطعیت در نظر گرفته شود اگر آشکارساز درخشندگی در داخل وسیله نقلیه قرار داشته باشد، تمام اثرات شیشه جلو و نور داخل وسیله نقلیه د ر میزان درخشندگی باید ارزیابی شود و مقادیر اندازه گیری شده باید تصحیح شوند. این تصحیح باید در ارزیابی عدم قطعیت .در نظر گرفته شود در مفهوم ناظر متحرک، زاویه دید نامی اندازه گیر باید نسبت به بردار عمود بر سطح راه زاویه89° دا شته باشد و نقاط شبکه اندازه گیری باید در خطوط عرضی در فاصله مربوط به زاویه دید مورد نیاز با رواداری ±2 × 𝐷 باشند کهD فاصله بین نقاط در جهت طولی شبکه مشخص شده می باشد[ 34 ] . برای اندازه گیری ها در مرحله آزمایش نهایی، حداکثر مسافت پوشش داده شده در طول زمان قر ار گرفتن در معرض نور3 نباید بیشتر از0 /1 متر باشد و دقت در تعیین مختصات نامی نقاط اندازه گیری باید بیشتر ازD باشد[ 34 ] . Exposure Time 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 100 12 / 40 / 1042 آیین نامه روشنایی راه ها برای اندازه گیری در طول عمر تاسیسات، حداکثر فاصله ای که سنسورها اندازه گیری را انجام می دهند نباید بیشتر ا ز2 متر باشد[ 34 ] . اندازه گیر ی شدت روشنایی به منظور اندازه گیری شدت روشنایی، نقاط شبکه و محل ناظر باید مطابق با شکل3 - 3 ضابطه باشد[ 34 ] . انتخاب نقاط شبکه :برخی از نقاط شبکه می ن توان د در سایه اجسام (مانند درختان) قرار گیر ن د. در چنین مواردی توصیه می شود در تع یین میانگین و یا حداقل روشنایی و مقادیر یکنواختی، این نقاط در نظر گرفته نشو ن د و د ر گزارش .آزمون ثبت شوند روشنایی افقی :برای اندازه گیری روشنایی افقی، سطح حساس به نور نورسنج باید افقی یا موازی با سطح اه ر .باشد مقدار نامی ارتفاع سطح حساس به نور نورسنج (ارتف اع اندازه گیری) باید در گزارش آزمون مشخص شود. از نظر تئوری سطح حساس به نور نورسنج باید در سطح زمین قرار گیرد اما معموال این امر به دلیل ضخامت آشکارساز و تکیه گ اه (مانند گیمبال ها3) امکان پذیر نیست. اگر ارتفاع اندازه گیری افزایش یابد، اختالف بین مقادیر اندا زه گیری شده و روشنایی واقع ی یا محاسبه شده در سطح راه نیز افزایش می .یابد تاثیر ارتفاع اندازه گیری باید در عدم قطعیت اندازه گیری ارزیابی شود. در صورت امکان باید یک فاکتور تصحیح برای ارتفاع اندازه گیری تعیین شود. در این مورد عدم قطعیت اندازه گیری باید مقدار روشنایی تصحیح شده و تاثیر عدم قطعیت فاکتور تصحیح را در نظر بگیرد. با ارزیابی هر نقطه از شبکه مورد استفاده و بدست آوردن نسبت بین روشنایی محاسبه شده در سطح راه و روشنایی محاسبه شده در صفحه ای در ارتفاع نامی و موازی با سطح راه ، فاکتور تصحیح برای ارتفاع انداز ه گیری بدست می.آید روشنایی عمودی : مرکز سطح حساس به نور نورسنج در نقاط شبکه با ید به طور نامی در ارتفاع0 /3 متری از سطح زمین قرار گیرد. سطح حساس به نور نورسنج باید عمودی بوده و جهت گیری صحیحی داشته باشد . این سطح معموال دارای زاویه قائمه با جهت های اصلی حر .کت عابران پیاده است الزامات سیستم های اندازه گیری استاتیک :هنگام اندازه گیری شدت روشنایی، برای به حداقل رساندن تداخل سیستم های اندازه گیری یا اپراتورها، توصیه می شود که از دستگاه سنجش شدت روشنایی با کابل نگهدارنده از راه دور استفاده شود. کابل ها باید به اندازه کافی بلند باشند تا ناظران بتوانند در موقعیتی قرار گیرند که مانع رسیدن نور به نورسنج نشوند. استفاده از گیمبال ها وظیفه حفظ نورسنج در شیب صحیح با توجه به سطح راه را ساده می .نماید Gimbals 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- دستورالعمل اندازه گیری روشنایی در راه ها 12 / 40 / 1042 105 برای روشنایی افقی، اندازه گیر باید در ارتفاع211 میلیمتری از سطح زمین باشد. اگر سیستم روشنایی راه ها دارای چراغ در ارتفاع کمتر از2 متر باشد، نورسنج باید در01 میلیمتری سطح زمین باشد یا مقدار روشنایی باید در ارتفاع اندازه گیری مجاز محاسبه شود[ 34 ] . الزامات سیستم های اندازه گیری دینامیک: وسیله نقلیه متحرک نباید از نورهایی که به طریق دیگری به نورس نج می رسد، محافظت کند، مگر این که این شرایط در روش های اندازه گیری (مانند سیستم های آشکارساز دوبخشی3 ) در نظر گرفته شود. اگر از روش آشکارساز دوبخشی استفاده شود، اثر محافظ وسیله نقلیه در روش های اندازه گیری در نظر گر فته می شود. در تخمین دقت الگوریتم برای بدست آوردن شدت روشنایی نقطه از جلو و قرائت آشکارساز باید ارزیابی عدم قطعیت در نظر گرفته شود. راهنمای طراحی، استفاده و مشخصات سیستم آشکارساز دوبخشی درCIE194:2011 ارائه شده .است هر گونه اثر ایج اد شده از وسیله نقلیه بر روی آشکارساز مانند س ایه های ایجاد شده توسط وسیله نقلیه، نور منعکس شده از وسیله نقلیه و بازتاب داخلی بین وسیله نقلیه و آشکارساز در صورت وجود، باید تصحیح شوند و در ارزیابی عدم .قطعیت در نظر گرفته شود وسیله نقلیه متحرک نباید نویز نوری یا الکترونیکی ایجاد کند که با قرائت تجهیزات تداخل داشته باشد، مگ ر اینکه .قرائت دستگاه به اندازه کافی تصحیح شود و این اصالح در ارزیابی عدم قطعیت در نظر گرفته شود اگر از نظر ایمنی مشکلی وجود نداشته باشد، سنسور نوری باید در ارتفاع711 میلیمتری از سطح زمین باشد. اگر سیستم روشنایی راه دارای چراغ در ارت فاع کمتر از2 ،متر باشد مقدار شدت روشنایی باید در ارتفاع اندازه گیری نامی محاسبه شود[ 34 ] . برای اندازه گیری در مرحله آزمایش نهایی، حداکثر فاصله ای که سنسورها در طول آن اندازه گیری می کنند (در طول زمان جمع آوری داده) نباید بیشتر از3 /1 متر باشد. برای اندازه گیری در طول عمر تاسیسات، حداکثر فاصله ای که سنسورها در طول آن اندازه گیری می کنند (در طول زمان جمع آوری داده) نباید بیشتر از3 متر باشد[ 34 ] . 0 - 5 - اندازه گیری پارامترهای غیرنوری کلیات اندازه گیری پارامترهای غیرنوری باید مرتبط با هدف اندازه گیری .ها باشد در زمانی که اندازه گیری ها برای مقایسه با الزامات انجام می شود، اندازه گیری های دقیق غیرنوری الزم است و در جایی که اندازه گیری ها برای نظارت بر وضعیت تاسیسات است، ممکن است اندازه گیری های غیرنوری با جزئیات کمتر کافی باشد[ 34 ] . Split Detector Systems 3