سازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی آبران سازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشور چه یه ۰ ی دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های ۱ ۰ 3 بیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری معاونت فنی و توسعه امور زیربنایی وزارت نیرو امور نظام فنی و اجرایی کشور دفتر استانداردهای فنی. مهندسی, اجتماعی و زیست‌محیطی آب و آبفا ,303 وا را وا نما ۱۱ ۱۳۹۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۰ ۰ 4 ساربان بر مت و یام ری ور ربیس سازمان شماره: ۳۳۳۴ نخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۹۱۳۱۱/۲۷ موضوع: دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایبی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۹ ت ۴۹۷ ۳۳ه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم وزیران)» به پیوست ضابطه شماره ۶۹۲ امور نظام فنی و اجرایی, با عنوان « دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر از تاریخ ۱۳۹۵/۰۴/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی و اجرابی این سازمان دریافت‌کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. لس شش ۷۵۷۴۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این انر مصون از این‌روء از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مرانب را به صورت زیر گزارش فرمایید: ا- شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۲- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکانبه : تهران. میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۲۳۲۷۱ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء آمور نظام فنی و اجرایی ۲۳:12|: 7 ۱۱۱: -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی وضعیت انتقال, توزیع و تحویل آب به بهره‌برداران. نحوه‌ی کاربرد و حصول بازده پیش‌بینی شده آب آبیاری در شبکه‌های ابیاری و زهکشی کشور با گذشت دوره بهره‌برداری نیازمند مطالعه و بررسی است. بازده و بهره‌وری آب آبیاری در مطالعات اسیب‌شناسی ساختار فیزیکی و مدیریتی و تدوین راهکارهای ارتقای مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری و اولویت‌بندی مطالعات و اقدامات بهسازی شبکه‌های آبیاری و زهکشی قابل بهره‌گیری می‌باشد. روش‌هاء تجهیزات و زمان اندازه‌گیری عوامل مورد نیاز در تعیین بازده و بهره‌وری آب آبیاری, متنوع بوده و ارائه رویه‌ای یکنواخت می‌تواند موجب سهولت و هماهنگی کار در سطح شبکه‌های آبیاری و زهکشی کشور شود و امکان بررسی و تحلیل شرایط بهره‌برداری و نگهداری را با وجود تفاوت‌های موجود در با توجه به اهمیت مبحث فوق, امور آب و آبفای وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه «دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری» را با هماهنگی امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود که پس از بررسی. براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه. آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوب شماره ۳۲۳۳۹/ت ۳۳۳۹۷ ه- مورخ ۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. علیرغم تلاش. دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را به امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه. با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه. نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده‌است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. بدین وسیله معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی از تلاش‌ها و جدیت رییس امور نظام فنی و اجرایی کشور جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم آمور نظام فنی و اجرایی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیروء جناب آقای مهندس تقی عبادی و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این ضابطه. غلامرضا شافعی معاون فنی و توسعه آمور زیربنایی زمستان ۱۳۹۴ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری» اضابطه شماره ۶۹۲] مجری: شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس مشاور پروژه: ژاله وزیری شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای گروه تهیه کننده: کامیار عباسی نصیرمحله شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس لیسانس مهندسی آبیاری و آبادانی نیما نجفی شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی ژاله وزیری شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای گروه نظارت: تیمور سهرابی دانشکده کشاورزی-دانشگاه تهران دکترای مهندسی آبیاری و آبادانی فتح‌اله کبریتی شرکت مهندسین مشاور آمایش آب‌محور ‏ لیسانس مهندسی آبیاری و آبادانی انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت ‏ فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های آبی آب کشور - وزارت نیرو محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکترای مهندسی منابع آب اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): سید اسداله اسدالهی وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی عبدالحسین بهنام‌زاده وزارت جهاد کشاورزی فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی محمدصادق جعفری شرکت مهندسی مشاور مهاب‌قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی مهرداد زریاب شرکت پانیر لیسانس مهندسی عمران سیدمجتبی رضوی نبوی وزارت نیرو دکترای مهندسی آبیاری و زهکشی محمدکاظم سیاهی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی عمران و مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت ‏ فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های آبی آب کشور - وزارت نیرو -------- صفحهٔ بعد -------- احمد محسنی شرکت مهندسین آبیار نوأور صحرا دکترای مهندسی ترویج کشاورزی محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکترای مهندسی منابع آب مریم یوسفی شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی منابع آب اعضای گروه هدایت و راهبری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور: علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آبیاری و زهکشی, امور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - مفاهیم و تعاریف ۱-۱- کلیات ۲-۱- شبکه‌های آبیاری و زهکشی مدرن. نیمه‌مدرن و سنتی ۳-۱- شبکه آبیاری ۴-۱- شبکه زهکشی ۵-۱- قطعه‌بندی زمین در شبکه آبیاری و زهکشی ۶-۱- سامانه کنترل, تنظیم و تحویل آب ۷-۱- روش‌های توزیع و تحویل آب در شبکه اصلی آبیاری ۸-۱- روش‌های توزیع و تحویل آب بین واحدهای مزرعه ۹-۱- تعاریف فصل دوم - بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۲- کلیات ۲-۲- عوامل موثر بر بازده آبیاری در شبکه‌ها ۱-۳-۲- عوامل موثر بر بازده انتقال و توزیع آب ۲-۲-۲ عوامل موثر بر بازده کاربرد آب در مزرعه ۳-۲-۲- عوامل موثر بر بازده سامانه آبیاری ۴-۲-۲- عوامل موثر بر بازده کلی آبیاری ۵-۳-۲ عوامل موثر بر بازده بهره‌برداری ۶-۲-۲- عوامل موثر بر بهره‌وری آب ۱-۳-۲- بازده انتقال آب ۲-۳-۲ بازده توزیع آب ۳-۳-۲ بازده کاربرد آب در مزرعه ۴-۳-۲- بازده سامانه آبیاری ۵-۳۲-۳۲- بازده کلی آبیاری ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ۱۳ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۳۰ ۳۰ ۳۰ ۳۱ ۲۳۲ ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۶-۳-۲ بازده بهره‌برداری ۷-۳-۲ بهره‌وری آب ۴-۲- برآورد بازده آبیاری به روش شبیه‌سازی فصل سوم- تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۱-۳- کلیات ۲-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۲-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های ثقلی ۲-۲-۳- ملاحظات کلی انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های ثقلی ۳-۲-۳ انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های ثقلی ۴-۲-۳ ملاحظات به‌ کار گیری تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های نقلی ۵-۲-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های تحت فشار ۶-۲-۳- ملاحظات کلی انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های تحت فشار ۷-۲-۳ انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های تحت فشار ۸-۲-۳ ملاحظات به‌ کار گیری تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های تحت فشار ۳-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه گیری خصوصیات آب و خاک مرتبط با بازده آبیاری ۱-۳-۳- خصوصیات فیزیکی خاک ۲-۳-۳- خصوصیات شیمیایی خاک ۴-۳-۳- انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه گیری رطوبت خاک ۵-۳-۳- ملاحظات به‌کارگیری تجهیزات و روش‌های آندازه‌گیری رطوبت خاک ۴-۳- واسنجی و صحت‌سنجی تجهیزات و روش‌های اندازه گیری ۵-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب زیرزمینی ۶-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب مورد نیاز گیاهان ۷-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری عملکرد محصول گیاهان ۱-۷-۳ اندازه‌گیری عملکرد محصولات زراعی ۲-۷-۳ اندازه‌گیری عملکرد محصولات باغی ۳۳ ۲۳۴ ۳۵ ۳۷ ۳۹ ۳۰ ۳۰ ۳۰ ۳۲ ۳۴ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۴۴ ۴۴ ۴۴ ۳۷ ۴۹ ۵۰ ۵۹۱ ۵۱ ۵۹۱ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۳-۷-۳ اندازه‌گیری عملکرد گیاهان ردیفی ۴-۷-۳ اندازه‌گیری ضایعات ریزش محصول در هنگام برداشت ۸-۳ تعیین عمق توسعه ریشه گیاهان ۹-۳- تعیین سطح کشت محصولات تحت پوشش شبکه ۱۱-۳- برآورد میزان نشت در نهرها و کانال‌ها فصل چهارم - شبکه اندازه‌گیری ۱-۴- کلیات ۲-۴ اهمیت و ضرورت تعیین شبکه اندازه‌گیری ۳-۴- ضوابط و معیارهای انتخاب شبکه اندازه‌گیری ۳-۴- دسته‌بندی نقاط و بازه‌های اندازه‌گیری ۱-۳-۴ نقاط ورودی و خروجی آب در شبکه ۲-۴-۴ انتخاب نقاط و بازه‌های نمونه در شبکه اصلی آبیاری برای تعیین بازده انتقال ۳-۴-۴ انتخاب نقاط و بازه‌های اندازه گیری در شبکه فرعی آبیاری برای تعیین بازده توزیع ۴-۴-۴ انتخاب نقاط و بازه‌های اندازه‌گیری در تعیین بازده بهره‌برداری ۵-۴-۴- انتخاب مزارع نمونه در تعیین بازده کاربرد آب ۵-۴- محاسبه تعداد کل مزارع نمونه در تعیین بازده کاربرد آب شبکه ۶-۴۳ برنامه زمانی تعیین بازده کلی آبیاری در شبکه ۱-۶-۴- برنامه زمانی تعیین بازده انتقال و بازده توزیع آب در شبکه ۲-۶-۴- برنامه زمانی تعیین بازده کاربرد آب ۷-۴- کاربرد اندازه گیری‌ها در تعیین بازده آبیاری شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۷-۴ - کاربرد اندازه‌گیری‌ها در تعیین بازده انتقال و توزیع در شبکه ۲-۷-۴- کاربرد اندازه گیری‌ها در تعیین بازده کاربرد آب در شبکه ۳-۷-۴۳- کاربرد اندازه‌گیری‌ها در تعیین بازده کلی آبیاری در شبکه ۴-۷-۴- کاربرد اندازه گیری‌ها در تعیین بازده بهره‌برداری در شبکه ۵-۷-۴- کاربرد اندازه گیری‌ها در تعیین بهره‌وری آب در شبکه ۲ ۳ ۳ ۳ ۹۴ ۹۴۳ ۵۵ ۵۹۷ ۵۷ ۹۷ ۵۸ ۵۹ ۶۱ ۶۶ ۶۷ ۶۸ ۷۲ ۷۳ ۷۳ ۷۳ ۷۳ ۷۵ ۸۲ ۸۳ ۸۳ ۸۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۸-۴- مراحل عملیات اندازه‌گیری و کنترل ۸۵ پیوست ۱- کاربرگ‌های قابل استفاده در تعیین بازده آبیاری ۸۷ منابع و مراجع ۹۵ فهرست جدول‌ها و کاربرگ‌ها جدول ۱-۴- بازه‌های قابل انتخاب برای اندازه گیری جریان آب ورودی و خروجی در هر دو شبکه اصلی و فرعی آبیاری ۶۱ جدول ۲-۴- بازه‌های قابل انتخاب برای اندازه‌ گیری جریان آب ورودی و خروجی در شبکه اصلی آبیاری ۵ جدول ۳-۴- بازه‌های قابل انتخاب برای اندازه‌گیری جریان آب ورودی و خروجی در شبکه فرعی آبیاری ۳۷ جدول ۴-۴- ارزیابی کیفیت آب از نظر محدودیت آبیاری به روش‌های سطحی ها جدول ۵-۴- ارزیابی کیفیت آب از نظر گرفتگی بالقوه گسیلنده‌ها در سامانه‌های آبیاری موضعی ۳۲ جدول ۶-۴- مثالی از نحوه‌ی تعیین بازده کاربرد آب در شبکه آبیاری و زهکشی ۸۲ کاربرگ ۱- اندازه گیری و محاسبه میزان نشت در طول شبکه انتقال و توزیع آب در یک دوره بهره‌برداری از شبکه ‎۸٩ کاربرگ ۲- اندازه‌گیری و محاسبه میزان نشت در سازه‌های همسان در یک دوره بهره‌برداری از شبکه ۹ کاربرگ ۳- اندازه‌گیری و محاسبه میزان نشت در سازه‌های غیرهمسان در یک دوره بهره‌برداری از شبکه ۹۱ کاربرگ ۴- اندازه‌گیری و محاسبه میزان نشت در مخازن ذخیره‌ای در یک دوره بهره‌برداری از شبکه ۹۲ کاربرگ ۵- اندازه‌گیری و محاسبه میزان تبخیر از سطوح تبخیر در یک دوره بهره‌برداری از شبکه ۳ کاربرگ ۶- اندازه گیری و محاسبه بازده کاربرد آب در مزارع تحت پوشش شبکه ۹۳ فهرست نمودارها نمودار ۱-۴- طبقه‌بندی روش‌های آبیاری در انتخاب مزارع نمونه برای تعیین بازده کاربرد آب ۷۰ نمودار ۲-۴- عوامل موثر در انتخاب مزارع نمونه برای تعیین بازده کاربرد آب ۷۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۳/۱/۳۵ ز مقدمه بازده و بهره‌وری آب آبیاری شاخص‌هایی هستند که برای کمی نمودن مصرف مفید آب تامین شده برای اهداف آبیاری در یک قطعه زراعی. مزرعه یا شبکه آبیاری و زهکشی به کار می‌روند. بازده کلی آبیاری به صورت نسبت مقدار آب ذخیره شده در خاک (محدوده توسعه ریشه) به مقدار آب تامین شده و بهره‌وری آب (از دیدگاه فیزیکی) برحسب نسبت مقدار محصول به‌دست آمده به مقدار آب مصرفی برای تولید آن محصول تعریف می‌شود. در شبکه آبیاری و زهکشی, حرکت آب از منبع تا محل مصرف را می‌توان تحت سه فرآیند جداگانه انتقال, توزیع و کاربرد در مزرعه بررسی کرد. در این سه فرآیند. بخشی از آب به صورت‌های مختلف از جمله نشت در کانال‌ها یا لوله‌های انتقال و توزیع. تبخیر سطحی,. فرونشت (نفوذ عمقی) به پایین محدوده توسعه ریشه گیاهان. مصرف توسط گیاهان غیرزراعی» سرریز شدن و نشت در کانال‌هاء سازه‌ها و تجهیزات و تحویل مازاد بر برنامه از دسترس بهره‌بردار شبکه آبیاری خارج شده و بنابراین, به طور مستقیم قابل استفاده بهره‌بردار نمی‌باشد و پا به‌لحاظ زمانی و مکانی شرایط تحویل عادلاته آب را مختل می‌نماید. بازیافت و استفاده مجدد این بخش از آب نیازمند تاسیسات و تجهیزات مناسب می‌باشد. بازده کلی آبیاری درصدی از آب تامین شده برای شبکه آبیاری و زهکشی را نشان می‌دهد که قابل استفاده محصولات می‌باشد و بهره‌وری آب در شبکه. عملکرد محصول به ازای هر واحد آب مصرفی را مشخص می‌کند. این شاخص‌ها برای اولویت‌بندی مطالعات و اقدامات بهسازی در ارتقای مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌ها قابل بهره‌گیری می‌باشند. این دستورالعمل رویه‌ای را برای تعیین بازده‌های انتقال, توزیع, کاربرد و بهره‌برداری و همچنین بهره‌وری آب آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ارائه می‌کند و در آن. روش‌ها و تجهیزات مناسب برای اندازه‌گیری عوامل مورد نیاز و نیز روابط محاسباتی مربوطه بیان شده است. روش‌ها و تجهیزات اندازه گیری عوامل مورد نیاز تعیین بازده آبیاری و بهره‌وری آب با توجه به منابع آب. ویژگی‌های فیزیکی و مدیریت بهره‌برداری شبکه‌هاء دقت کار, دانش فنی, توانمندی بهره‌برداران» دسترسی و سهولت به‌کارگیری. انتخاب شده‌اند. برای جمم‌آوری فراگیر و منظم داده‌هاء نحوه‌ی انتخاب نقاط اندازه‌گیری عوامل مورد نیاز بیان شده است. این انتخاب براساس ویژگی‌ها و مدیریت بهره‌برداری شبکهء روش‌های آبیاری» خصوصیات خاک. آب و گیاه و ترکیب کشت محصولات صورت گرفته و شبکه زمان اندازه‌گیری‌ها نیز متناسب با تغییر برنامه تحویل آب و آبیاری مشخص شده است. گرچه. بازده آبیاری و بهره‌وری آب شبکه‌های آبیاری و زهکشی ممکن است در مطالعات منابع و مصارف آب در سطح حوضه‌ها نیز کاربرد داشته باشند. ولی این دستورالعمل به تعیین بازده آبیاری و بهره‌وری آب در این مقیاس نمی پردازد. مصرف‌کنندگان آب در سطح حوضه‌ها متنوع‌تر هستند و می‌توانند بخش‌های صنعت. شرب و بهداشت. محیط زیست و کشاورزی فراتر از محدوده شبکه‌های آبیاری و زهکشی را شامل شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری در مقیاس حوضه‌ای, آبی که در بالادست از دسترس مصرف‌کنندگان خارج می‌شود. ممکن است حقابه مصرف‌کنندگان پایین‌دست را تشکیل دهد و مورد استفاده مجدد قرار گیرد. بازده و بهره‌وری آب در سطح حوضه تابع تمامی مولفه‌های آب ورودی و خروجی هستند و این مولفه‌ها باید در مطالعات مربوط به موازنه آب در نظر گرفته شوند. بازده آبیاری به عنوان یک شاخص در ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی نیز کاربرد دارد. ولی روش استفاده از این شاخص در مطالعات فوق در دامنه کار این دستورالعمل قرار ندارد و ارائه نمی‌شود. - هدف هدف از تهیه این دستورالعمل ایجاد هماهنگی در انتخاب روش و تجهیزات مورد نیاز تعیین بازده‌های انتقال, توزیع. کاربرد و بهره‌برداری و نیز بهره‌وری آب آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری می‌باشد. با به‌کارگیری این دستورالعمل, بازده و بهره‌وری آب آبیاری در این شبکه‌ها با روشی یکسان تعیین شده و قابل بررسی و تحلیل خواهند بود. اطلاعات بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی برای بررسی وضع موجود بهره‌برداری در مقایسه با مبانی طراحی و اهداف طرح آبیاری و به عنوان مستندات برای بازنگری و ارتقای مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری - دامنه کاربرد این دستورالعمل رویه‌ای را برای تعیین بازده‌های انتقال, توزیع» کاربرد. بهره‌برداری و بهره‌وری آب آبیاری در انواع شبکه‌های آبیاری و زهکشی با جریان آزاد (تقلی) و تحت فشار ارائه می‌دهد. بازده آبیاری و بهره‌وری آب که به روش پیشنهادی این دستورالعمل تعیین می‌شود. در بررسی وضع موجود و بازنگری برنامه بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌های آبیاری و زهکشی کاربرد دارد و با استفاده از این اطلاعات می‌توان مطالعات و اقدامات بهسازی شبکه‌ها را اولویت‌بندی کرد. در این دستورالعمل, نحوه‌ی انتخاب بازه‌ها و نقاط معرف برای اندازه‌گیری عوامل مورد نیاز و روش تعمیم این عوامل به تعیین بازده و بهره‌وری کلی آب آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری برای جامع‌ترین وضعیت پیشنهاد شده است. بر مبنای اهداف مطالعه و دقت مورد نظر, کاربران می‌توانند شبکه اندازه‌گیری مکانی و زمانی عوامل مورد نیاز را متناسب با منابع و روش‌های انتقال, توزیع» تحویل و کاربرد آب. مشخصات فیزیکی و مدیریت بهره‌برداری و -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مفاهیم و تعاریف -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مفاهیم و تعاریف ۳/۳۵ ۵ ۱-۱- کلیات ۰ 2 ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ 1 ۱ به منظور ایجاد هماهنگی بین کاربران این دستورالعمل در کاربرد مفاهیم مشترک برای تعیین بازده آبیاری و بهره‌وری اب در شبکه‌های ابیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری. مفاهیم و تعاریف مورد نظر این دستورالعمل به به موجب تعاریف دفتر بهره‌برداری از تاسیسات انتقال و توزیع آب (معاونت حفاظت و بهره‌برداری شرکت مدیریت ۰ 51 8 ۰ 5 ۰ ی سا ۰ ۰ ی ۳ منابع آب ایران)» انواع شبکه‌های آبیاری و زهکشی کشور به‌صورت زیر تعریف می‌شوند : الف - شبکه آبیاری و زهکشی مدرن: به مجموعه‌ای از تاسیسات آبیاری گفته می‌شود که از امکانات و قابلیت‌های ب- شبکه آبیاری و زهکشی نیمه‌مدرن: به مجموعه‌ای از تاسیسات آبیاری گفته می‌شود که حداقل دارای یکی از - تاسیسات انحراف آب بر روی رودخانه با بده جریان پایه مطمئن, همراه با کانال اصلی انتقال آب ۳ شبکه آبیاری 9 زهکشی سنمّی: بد مجموعه‌ای از انزهار سنتی اطلاق می‌شود که در محدوده یک شهر /ًبادی اصحرا از یک یا چند رودخانه از طریق دهانه آبگیر سنتی (به‌صورت انحراف از نهر) و یا از آب‌بندان و با تالاب آب تبصره: به هر شبکه آبیاری (اعم از مدرن, نیمه‌مدرن و یا سنتی) که آب آن هم‌زمان و به طور مشترک از منابع آب /( 1 1۳۳۱۵۵110 -| - منظور از بازده آبیاری همان راندمان آبیاری است. از آن‌جا که «راندمان» واژه‌ای فرانسوی می‌باشد. در این دستورالعمل از معادل فارسی یعنی «بازده» استفاده شده است. ۷7( 16۳۲ ۷۷/۵ -2 ۳- براساس اطلاعات دریافت شده از دفتر بهره‌برداری از تاسیسات انتقال و توزیع آب شرکت مدیریت منابع آب ایران -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۵ -دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری شبکه آبیاری به مجموعه مجاری (کانال, فلوم و غیره) و سازه‌های هیدرولیکی گفته می‌شود که برای انتقال, توزیح و تحویل آب احداث می‌شود [۱۲. ۰۱۸ ۲۶ و ۲۸]. در آیین‌نامه اجرایی نحوه مصرف آب کشاورزی, شبکه آبیاری به اصلی و فرعی تفکیک شده که به ترتیب تحت مسوولیت وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی است [۱]. شبکه اصلی آبیاری نقش انتقال و تحویل آب تا آبگیرهای مزرعه و شبکه فرعی آبیاری نقش توزیع آب در داخل واحدهای مزرعه و تحویل به مصرف‌کنندگان را بر عهده دارد [۰۱۲ ۱۸ و ۲۸]. شبکه‌های اصلی آبیاری به دو صورت با جریان آزاد (در مجاری روباز یا سرپوشیده که شبکه اصلی آبیاری نقلی گفته می‌شود)» و یا تحت فشار (در خطوط لوله) اجرا می‌شود. شبکه اصلی آبیاری ثقلی به طور معمول شامل کانال‌های درجه یک و دو و سازه‌های هیدرولیکی و تجهیزات مورد نیاز می‌باشد [۰۱۲ ۱۸ و ۳۸]. کانال‌های درجه یک آب را از منبع دریافت می‌کنند و به کانال‌های درجه دو تحویل می‌دهند. بنابراین کانال‌های درجه دو به طور معمول از کانال‌های درجه یک منشعب می‌شوند. در برخی شبکه‌ها برحسب ضرورت کانال آبرسان (تغذیه کننده)" طراحی می‌شود. این کانال از دهانه آبگیر اصلی شروع می‌شود و تا اولین انشعاب ادامه دارد " [۰۱۲ ۱۸ و ۲۸]. سازه‌های هیدرولیکی مجموعه سازه‌هایی است که برای انتقال جریانء کنترل و تنظیم سطح آب. آبگیری و حفاظت شبکه مورد نیاز است [۱۸]. شبکه اصلی آبیاری تحت فشار (با فشار حداکثر ۱۰ متر آب در سامانه‌های کم‌فشار و بیش‌تر از ۱۰ متر برای سامانه‌های پرفشار) شامل لوله‌های درجه یک و دو است که نقشی مشابه کانال‌های درجه یک و دو دارند[۸ ۲۰]. در مسیر انتقال جریان آب در شبکه‌های تحت‌فشار از سازه‌های هیدرولیکی متناسب با شبکه استفاده می‌شود. شبکه‌های فرعی آبیاری نیز به دو صورت با جریان آزاد (شبکه فرعی آبیاری ثقلی گفته می‌شود)» و یا تحت فشار اجرا می‌شوند. شبکه فرعی آبیاری نقلی به طور معمول متشکل از کانال‌های درجه سه" (توزیع کننده) و درجه چهار (مزرعه) و سازه‌های هیدرولیکی متناسب با شبکه می‌باشد |۸۰۱۲ و ۱۸]. کانال درجه سه از کانال درجه دو شروع می‌شود و کانال‌های درجه چهار را تغذیه می‌کند. کانال درجه چهار آب را مستقیم به قطعات زراعی تحت آبیاری تحویل می‌دهد [۱۲ ۱۸ و ۳۸]. شبکه فرعی تحت فشار در سامانه بارانی به طور معمول شامل خط لوله اصلی. نیمه‌اصلی, بال آبیاری و آبپاش‌ها و در سامانه موضعی شامل لوله اصلیء نیمه‌اصلی, رابط (لترال) » آبده (مانیفولد) و گسیلنده‌ها است [۲۱ و ۲۲]. ۱-۱۷1۵ ۳۵۵۵۵۲ 3۵| )۱1.۳.۰( ۲- علاوه بر کانال‌های گفته شده گاه برحسب آرایش شبکه آبیاری. کانال‌هایی تحت عنوان رابط بین دو کانال اجرا می‌شوند که از نظر ظرفیت می‌توانند مشابه کانال‌های درجه یک و دو و ارتباط‌دهنده دو کانال متوالی یا بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین کانال بنابر ضرورت باشند. 3- 107112۲۷ )۵[5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مفاهیم و نعاریف ۳/۳۵ ۷ شبکه زهکشی برای جمع‌آوری رواناب (آبیاری و بارندگی) و یا کنترل سطح آب زیرزمینی احداث می‌شود [۱۸]. شبکه زهکشی باتوجه به روش احداث. نحوه جمع‌آوری و کنترل آب مازاد سطحی و یا زیرزمینی و نیز موقعیت و عملکرد به‌صورت‌های مختلف تقسیم می‌شود [۱۲]. الف - زهکش‌های سطحی مجموعه مجاری روبازی می‌باشد که هرزآب آبیاری و رواناب حاصل از رگبارها را در شبکه آبیاری جمع‌آوری, هدایت و تخلیه می‌کند و جزیی از شبکه آبیاری می‌باشد [۱۸]. شبکه زهکش سطحی شامل اجزای زیر است: - زهکش درجه چهار زهکش‌های درجه چهار به مجاری روبازی گفته می‌شود که رواناب ناشی از بارندگی و یا مازاد آبیاری در قطعات زراعی تحت پوشش کانال درجه چهار را جمع‌آوری و به زهکش درجه سه تخلیه می‌کنند ۱۲ ۱۸ ۳۸ - زهکش درجه سه زهکش‌های درجه سه به مجاری روبازی گفته می‌شود که در پایین‌دست اراضی تحت پوشش کانال‌های درجه سه آبیاری طراحی می‌شوند و به طور معمول زهکش‌های درجه چهار به آن‌ها تخلیه می‌شوند [۱۲ و ۱۸]: - زهکش درجه دو زهکش‌های درجه دو به مجاری روبازی گفته می‌شود که در پایین‌دست زمین‌های زیر پوشش کانال‌های درجه دو آبیاری طراحی می‌شوند و زهکش‌های درجه سه به آن‌ها تخلیه می‌شوند [۱۲ و ۱۸]. - زهکش درجه یک زهکش‌های درجه یک به مجاری روبازی گفته می‌شود که آب زهکش‌های درجه دو را جمع‌آوری و به زهکش‌های طبیعی یا زهکش‌های اصلی ساخته شده تخلیه می‌کنند [۰۱۲ ۱۸]. - زهکش اصلی زهکش‌های اصلی به مجاری روباز ساخته شده و یا مسیل‌های طبیعی گفته می‌شود که به طور معمول آب زهکش‌های درجه یک. دو و یا در پاره‌ای موارد به طور مستقیم آب زهکش‌های مزارع به آن تخلیه و به خروجی نهایی |- 1: ۵ ):11۵1(1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری هدایت می‌شود [۱۲ ۱۸]. - خروجی نهابی خروجی نهایی در شبکه زهکشی. مسیل, رودخانه. مرداب یا دریاچه‌ای است که زهکش‌های اصلی طرح به آن تخلیه می‌شوند [۱۲ ۱۸]. ب- زهکش‌های عمقی - زهکش‌های موازی" زهکش‌های روباز یا روبسته‌ای هستند که در عمق و فاصله لازم به منظور کنترل سطح آب زیرزمینی و برای مناطقی احداث می‌شوند که منبع تغذیه آن‌ها نفوذ عمقی آب حاصل از بارندگی و آبیاری است و شیب سطح سفره آب زیرزمینی امکان جریان آب زیرزمینی را به اندازه کافی فراهم نمی‌کند [۰۱۲ ۱۸ و ۲۸]. زهکش‌های روباز یا بسته‌ای هستند که به طور معمول عمود بر جهت جریان آب زیرزمینی و به منظور جلوگیری از ورود آب سفره‌های سطحی به مناطق پست احدات می‌شوند ۱۲ ۱۸ و 1۳۸ -ز هکش جمع کننده" زهکش‌های روباز یا بسته‌ای هستند که جریان زهکش‌های جانبی (فرعی) زیرزمینی یا زهکش‌های حائل را جمع‌آوری و به زهکش درجه دو زهکش درجه یک و یا زهکش اصلی تخلیه می‌کنند. زهکش‌های جمع‌کننده روباز می‌توانید هرزآب‌های سطحی را نیز دریافت کنند و به خروجی انتقال دهند [۰۱۲ ۱۸ و ۲۸]. - زهکش فرعی (جانبی) زیرزمینی؟ زهکش‌هایی هستند که به طور مستقیم آب اضافی داخل مزرعه را جمع‌آوری و به زهکش‌های جمع‌کننده تخلیه می‌کنند. به طور معمول این زهکش‌ها به‌صورت لوله‌های زیرزمینی طراحی می‌شوند [۰۱۲ ۱۸ و ۲۸]. |- ۵۱۱۵۲ 2- 116۲۳6010۴۳ 5 3- 0110010۳۲ 4- ] 2167۵2] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مفاهیم و تعاریف ۳/۱/۳۵ ۹ ۵-۱- قطعه‌بندی زمین در شبکه آبیاری و زهکشی نحوه‌ی قطعه‌بندی زمین‌های تحت پوشش شبکه‌های آبیاری و زهکشی در این‌جا آمده است. علاوه بر آن توصیه می‌گردد به تعاریف ارائه شده در گزارش‌های مطالعه و طراحی شبکه‌ها توجه و تعاریف مربوطه در صورت نیاز به نحوی تطبیق داده شود که بازده‌های آبیاری در شبکه با بهره‌گیری از این دستورالعمل قابل تعیین باشد. قطعه آبیاری مساحتی از قطعه زراعی است که به طور هم‌زمان آبیاری می‌شود و در آبیاری نقلی شامل تعدادی کرت. نوار و جویچه است [۲۹]. قطعه آبیاری در سامانه بارانی» زمین‌های تحت پوشش یک بال آبیاری در یک نوبت آبیاری بارانی (در هر استقرار) و در سامانه موضعی, زمین‌های تحت پوشش یک لوله رابط می‌باشد [۲۱]. در شبکه تقلی (بلوک) قطعه زراعی " محدوده‌ای است که به وسیله کانال‌های درجه چهار یا لوله‌های دریجه‌دار توسط آبیارء آبیاری می‌گردد [۸. ۰۱۲ ۱۸ و ۲۸]. در شبکه تحت فشارء قطعه زراعی به زمین‌های زیر پوشش یک بال آبیاری (در آبیاری بارانی) یا لوله نیمه‌اصلی (در آبیاری موضعی) در یک دور آبیاری گفته می‌شود [۲۱]. - مزرعه در شبکه تقلی. (واحد) مزرعه" به محدوده‌ای گفته می‌شود که دارای آبگیر مستقل (آبگیر مزرعه) از کانال درجه دو و یا از کانال درجه یک است. کانال‌های آبیاری درجه سه و چهار آب را در این محدوده توزیع می‌کنند [۸ ۱۲و ۱۸]. واحد مزرعه در شبکه تحت فشار به زمین‌های زیر پوشش یک خط لوله اصلی (لوله‌ای که آب را از آبگیر مزرعه و به لوله‌های نیمه اصلی یا بال آبیاری می‌رساند)» گفته می‌شود [۲۱]. 6[ ۳۱۵]۵ -| (111]) ۳۵۲۲۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۶-۱- سامانه کنترل, تنظیم و تحویل آب مجموعه تاسیسات. سازه‌ها و تجهیزات هیدرولیکی که برای قطع و وصل, تنظیم و تقسیم جریان و تحویل میزان آب تعیین شده در زمان مطلوب به کار می‌رود. سامانه کنترل. تنظیم و تحویل آب نامیده می‌شود ۳ ۱۶ ۱۹ و 1۳۰ سامانه‌های کنترل برحسب روش, نوع, موقعیت و عوامل کنترل طبقه‌بندی می‌شوند. الف - طبقه‌بندی برحسب روش کنترل بالادست و کنترل سطح آب از پایین‌دست تقسیم می‌شوند |۱۹ 9 1۳۰ ب - طبقه‌بندی برحسب نوع کنترل سامانه‌های کنترل و تنظیم جریان بر اساس نوع کنترل به‌صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند [۱۹]: - کنترل دستی - کنترل خودکار ج - طبقه‌بندی از لحاظ موقعیت مکانی سامانه کنترل سامانه‌های کنترل و تنظیم جریان بر اساس موقعیت مکانی کنترل به‌صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند [۱۹]: - کنترل موضعی - کنترل از دور - کنترل مرکزی سامانه‌های کنترل و تنظیم جریان از لحاظ عوامل یا عناصر تحت کنترل به‌صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند [۹. ۱۱و ۲۳]: - کنترل بده جریان <- کنترل حجم جریان ۷-۱- روش‌های توزیع و تحویل آب در شبکه اصلی آبیاری در حال حاضر تشکیلات بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری و زهکش آب مورد نیاز آب‌بران را از منابع آب دریافت و از طریق شبکه اصلی در محل آبگیر مزارع به نمایندگان آب‌بران و یا نمایندگان تشکل‌های آب‌بر تحویل می‌دهند. روش‌های -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مفاهیم و نعاریف ۳۱/۳۵ 1 نوزیع و تحویل آب در شبکه اصلی با توجه به سه جزء اصلی تحویل یعنی تناوب (دور)» میزان ومدت تحویل به سه دسته اصلی گردشی (تناوبی)". براساس تقاضا" و توافقی" تقسیم شده‌اند [۱۶ و ۱۸]. ۸-۱- روش‌های توزیع و تحویل آب بین واحدهای مزرعه آب پس از دریافت از شبکه اصلی آبیاری, به وسیله شبکه فرعی (شبکه مزرعه) به آب‌بران گروهی یا منفرد تحویل - دائمی در این روش آب به‌صورت دائم در شبکه فرعی جریان دارد (مشابه توزیع و تحویل آب در زراعت برنج). - تناوبی تحویل می‌شود. - دیب ۶ در این روش. آب موجود با تقسیم به نسبت (متناسب با سهم هر کانال) تحویل می‌شود. به عبارتی نسبت آب تحویلی ۹-۱- تعاریف تعاریف مورد استفاده در این دستورالعمل در ارتباط با بازده آبیاری و بهره‌وری آب به‌صورت زیر است [۸ و ۳۳]: - انتقال آب: فرأیند حرکت آب از منبع تا ابتدای آبگیرهای مزرعه از طریق کانال‌های اصلیء درجه یک و دو در شبکه ثقلی یا از طریق خطوط لوله معادل این کانال‌ها در شبکه تحت فشار. |- 0 2- 3 3- 1101210۱۵1] ۷ 4- 0-10۵۵ ]۷ 5- 5001- 10:۵ (۷ 6- ۳3۳۵۵۲۱۱۵۲۵۱ ۷ براساس تعاریفی که کمیسیون بین‌المللی آبیاری و زهکشی برای فرآیند و بازده انتقال ارائه نموده است [۸]. می‌توان شبکه اصلی را شبکه انتقال آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۳ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری - توزیع آب: فرآیند حرکت آب در کانال‌های درجه سه و چهار در شبکه ثقلی یا لوله‌های معادل این کانال‌ها در - کاربرد آب در مزرعه: فرآیند حرکت آب از آبگیر قطعه زراعی تا محل مصرف جهت آبیاری محصولات (با روش‌های مختلف). - آبگیر: ساختمانی است که آب را از شبکه اصلی یا فرعی منحرف و به شبکه کانال‌ها یا لوله‌هایی هدایت می‌کند که برداشت آب از آن مجاز است. - نیاز آبی گیاه: نیاز آبی گیاه به‌صورت مقدار آب مورد نیاز تبخیر- تعرق گیاه جهت اجتناب از تنش آبی نامطلوب در فصل رشد و کاهش معنی‌دار عملکرد محصول تعریف می‌شود. - ترکیب کشت سالانه: منظور از ترکیب (تراکم) کشت مجموع زمین‌های زیر کشت آبی محصولات مختلف (برحسب درصد) در محدوده شبکه آبیاری و زهکشی برای یک سال زراعی است. - بهره‌وری آب (از دیدگاه تولید محصول): نسبت مقدار محصول تولید شده به مقدار آب مصرفی برای تولید آن محصول. ۱- براساس تعاریفی که کمیسیون بین‌المللی آبیاری و زهکشی برای فرایند و بازده توزیع ارائه نموده است|[۸]. می‌توان شبکه فرعی را شبکه توزیع آب نامید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ 5 بازده آبیاری و بهرهموری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۹۴/۱۱/۲۵ ۵ ۱-۲ کلیات در شبکه‌های آبیاری و زهکشی, بازده آبیاری تابع حرکت آب در طی فرآیندهای انتقال, توزیع» بهره‌برداری و کاربرد در مزرعه بوده و مقدار آن برحسب ساختار و وضعیت. نحوه‌ی مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری, به ویژه روش‌های انتقال, توزیع و تحویل آب و وضعیت نگهداری اجزای شبکه‌ها متفاوت است. بهره‌وری آب در شبکه علاوه بر مقدار آبیاری به میزان محصول به‌دست آمده» نیز بستگی دارد. در این فصل به مواردی در فرآیندهایی انتقال, توزیع و کاربرد آب در مزرعه اشاره می‌شود که به موجب آن بخشی از آب تامین شده از دسترس شبکه آبیاری و زهکشی خارج می‌شود و به طور مستقیم توسط بهره‌بردار قابل استفاده نخواهد بود. پس از آن» نحوه‌ی محاسبه و تعیین بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های در حال بهره‌برداری آبیاری و زهکشی ۲-۲- عوامل موثر بر بازده آبیاری در شبکه‌ها در شرایط معمول, بخشی از آب تامین شده برای شبکه آبیاری و زهکشی در طی فرآیند انتقال, توزیع» تحویل و کاربرد در مزرعه از دسترس خارج می‌شود و بازده آبیاری در شبکه را به کمتر از ۱۰۰ درصد کاهش می‌دهد |۳۵]. با پیش‌بینی‌های لازم (سازه‌ای و غیرسازه‌ای) مقداری از این آب قابل بازیافت و استفاده مجدد خواهد بود. در غیر این به‌هرحال, از دسترس خارج شدن این میزان آب حصول اهداف طرح آبیاری (همچون آبیاری سطح تحت پوشش. رعایت تر کیب کشت مورد نظر و دستیابی به درآمدهای پیش‌بینی شده) را با محدویت زیاد روبرو می‌سازد. ۱-۲-۲- عوامل موثر بر بازده انتقال و توزیع آب بازده انتقال و توزیع آب در شبکه آبیاری و زهکشی تابع میزان آب آبیاری است که در فرآیند انتقال و توزیع از دسترس شبکه خارج می‌شود. این میزان آب به عوامل متعدد از جمله روش انتقال و توزیع (کانال یا لوله)» نوع پوشش الف - در شبکه ثقلی (جریان آزاد) - نشت از (دیواره و کف) کانال‌ها و مخازن شبکه. - تبخیر از سطح آزاد آب در کانال‌ها و مخازن به ویژه در مناطق گرم و خشک. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۶ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری - نشت از دریچه‌های ورودی و خروجی مخازن» سازه‌های انتقال, تجهیزات نصب شده در کانال‌ها همچون دریجه‌هاء تنظیم کننده‌ها" و سایر سازه‌های شبکه. - سرریز شدن آب از کانال‌ها در اثر افزایش سطح آب ناشی از رسوب‌گذاری در کانال و کاهش عمق و افزایش زبری کانال و غیره. مصرف توسط گیاهان غیرزراعی روییده در درون و 5 حاشیه کانال‌ها, - تخلیه ذخیره کانال در پایان فصل زراعی» و - نشت در محل نصب تجهیزات (شیرآلات. اتصالات و متعلقات) سامانه. - نشت در محل ایستگاه‌های پمپاز شبکه. - نشت از درز و شکست لوله‌ها یا مخازن ذخیره. و - نشت از تجهیزات کنترل مرکزی ۰ و - تخلیه ذخیره لوله‌ها در پایان فصل زراعی. ۲-۲-۲- عوامل موثر بر بازده کاربرد آب در مزرعه روش‌های آبیاری از جمله عوامل عمده‌ای هستند که بر بازده کاربرد آب در مزرعه موثر می‌باشند. ۱-۲-۲-۲- آبیاری سطحی در فرآیند کاربرد آب آبیاری در مزرعه به روش‌های سطحی, بخشی از آب می‌تواند به‌صورت‌های زیر از دسترس گیاه خارج شود: - تبخیر از سطح آب و از خاک خیس شده. رواناب انتهای مررعه. ۵065 -| ۲- در سامانه آبیاری تحت فشار به مجموعه تجهیزاتی که قبل از ورود آب به لوله اصلی قرار گرفته و در مجموع در یک محل متمرکزند (همچون پمپ. سیکلون. فیلتر توری. فیلتر شنی. مخازن کود و سم و سایر اجزای آن). تجهیزات کنترل مرکزی یا ایستگاه کنترل مرکزی می‌گویند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۹۴/۱۱/۲۵ ۷ مناسب زمین, وقوع بارندگی در زمان نامناسب. اعمال آبشویی و عدم طراحی و بهره‌برداری مناسب (عدم ی ۰ ۹ ۰ .۰ ۰ خ - مصرف توسط علف‌های هرز. ۲-۲-۲-۲ آبیاری بارانی در فرآیند کاربرد آب آبیاری به روش بارانی» بخشی از آب تأمین شده ممکن است به‌صورت‌های زیر از دسترس خارج شود: - نفوذ عمقی و رواناب ناشی از طراحی, تنظیم یا بهره‌برداری نامناسب سامانه. - مصرف آب توسط علف‌های هرز - تبخیر از سطح خاک یا گیاه. - بادبردگی, و - نشت از محل شکست و خرابی لوله‌هاء اتصالات و متعلقات. ۳-۲-۲-۲- آبیاری موضعی در فرآیند کاربرد آب به روش آبیاری موضعی با انواع گسیلنده‌ها همچون قطره‌چکان, افشانه (اسپریر")» حباب‌ساز (بابلرها"). ریز پاش (میکروجت") و لوله آبیاری (تراوا") بخشی از آب به‌صورت‌های زیر از دسترس خارج می‌شود: - نفوذ عمقی و رواناب به ویژه در زمین‌های شیب‌دار ناشی از طراحی» تنظیم و بهره‌برداری نامناسب سامانه. - نشت به دلیل وضعیت و کارکرد نامناسب تجهیزات کنترل مرکزی, - نشت از محل شکستگی و خرابی لوله‌هاء - نشت از اتصالات. متعلقات. گسیلنده‌ها و سایر اجزای مشابه در شبکه. و - تبخیر سطحی در انواع سامانه‌های ریزپاش‌ها و حباب‌سازها. ۷ 0۳ ۹۵۵,۵80 [۵10۲۵ا -۱ 5۵۱۷ -2 3- ۲ 4- ۵1 5- 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۳-۲-۲ عوامل موثر بر بازده سامانه آبیاری بازده سامانه آبیاری درصدی از کل آب منحرف یا برداشت شده (پمیپاژ) از منابع آب است که پس از انتقال و توزیع برای کاربرد در مزرعه قابل تحویل به آب‌بران شبکه می‌باشد. عواملی که بر فرآیند و بازده انتقال و توزیع موثر هستند بر بازده سامانه آبیاری نیز تاثیرگذار می‌باشند. عوامل عمده موثر بر بازده انتقال و توزیع در بند ۱-۲-۲ ارائه شده است. ۴-۲-۲ عوامل موثر بر بازده کلی آبیاری بازده کلی آبیاری در شبکه که به آن بازده طرح آبیاری نیز گفته می‌شود. درصدی از کل آب منحرف یا برداشت شده (پمپاژ) از منابع آب است که برای اهداف طرح قابل استفاده می‌باشد. مجموعه عوامل موثر بر فرآیند و بازده‌های انتقال, توزیع و کاربرد آب در مزرعه بر بازده کلی آبیاری در شبکه موثر می‌باشند. عوامل عمده موثر بر اجزای بازده طرح آبیاری در بندهای ۱-۲-۲ و ۲-۲-۲ ارائه شده است. ۵-۲-۲ عوامل موثر بر بازده بهره‌برداری مدیریت بهره‌برداری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی شامل فعالیت‌های مورد نیاز تحویل آب به آب‌بران در زمان و مکان و به میزان مناسب (طبق برنامه) می‌باشد [۳۹]. تحویل آب به مزارع به دلایل مختلف ممکن است متفاوت از برنامه پیش‌بینی شده باشد. بنابراین بازده بهره‌برداری در شبکه آبیاری تابع کل میزان آب است که مازاد بر تقاضا (در غیر زمان, مکان و میزان برنامه‌ریزی شده) به آبگیر مزارع (نقاط تحویل) تحویل شود یا به دلایل مختلف از جمله تنظیم نامناسب آب‌پندها و سرریز شدن از کانال‌ها و سازه‌ها در طی بهره‌برداری شبکه از دسترس مستقیم خارج گردد [۳۹ و ۴۰]. میزان آبی که به دلیل نوسان‌های جریان بیش‌تر از ظرفیت کانال در بازه مورد نظر قابل استفاده نخواهد بود. به عوامل زیر بستگی دارد: - وسعت زمین‌های تحت پوشش شبکه آبیاری و زهکشی. - آرایش و ساختار فیزیکی شبکه آبیاری و زهکشی (به شکل کانال, فلوم و غیره) و آبگیرهای مزارع - چگونگی ارتباطات مابین عوامل تشکیلات بهره‌برداری و توزیع آب. - روش و طول دوره توزیع آب. - تعداد و مهارت کارکنان توزیع و آب‌بران و - سازه‌های کنترل و تنظیم سطح آب (کنترل دستی در مقابل کنترل خودکار همچون استفاده از سازه‌های ابگیر مجهز به دریچه‌های هیدرومکانیک). بازده بهره‌برداری در سامانه‌های آبیاری تحت فشار و کم‌فشار به آب از دست‌رفته‌ای بستگی دارد که در زمان آب‌اندازی و برقراری جریان در لوله‌ها از محل خروجی‌ها و تخلیه‌گاه‌های سامانه خارج می‌شود و تابع عوامل زیر است: - طول لوله و انشعاب. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۹۴/۱۱/۲۵ ۹ - ابعاد قطعات و مزارع, - تعداد و موقعیت شیرهای تخلیه‌کننده‌ی آب. و - نوع سامانه آبیاری (بارانی» موضعی, کم‌فشار). از آنجا که موقعیت و زمان سرریز شدن آب از سازه‌های سرریز غیرقابل پیش‌بینی است و به طور معمول امکانات و تجهیزات مناسب اندازه گیری و تعیین حجم آب سرریز شده در شبکه آبیاری وجود نداردء در صورت ناچیز بودن مدت سرریز شدن آب یا میزان آب سرریز شده. از تاثیر آن در بازده بهره‌برداری صرف‌نظر می‌شود. در غیر این صورت با توجه به سوابق امر و تجارب بهره‌برداری و گروه عملیاتی شبکه یا تغییرات جریان در زهکش‌های متصل به سرریزء حجم با درصدی از بده جریان به عنوان تخمینی از میزان آب سرریز شده در نظر گرفته می‌شود. ۶-۲-۲- عوامل موثر بر بهره‌وری آب بهره‌وری آب از دیدگاه فیزیکی (عملکرد کل, دانه و ...) و دیدگاه‌های اقتصادی- اجتماعی (درآمد. اشتغال, رزیم غذایی» رفاه اجتماعی و...) تعریف می‌شود [۳۳]. در این دستورالعمل بهره‌وری آب از دیدگاه فیزیکی مورد نظر بوده و به‌صورت نسبت مقدار محصول به مقدار آب مصرف شدهء مشخص می‌گردد. عوامل موثر بر بهره‌وری آب تابع عوامل اثرگذار بر مقدار محصول تولیدی و آب مصرفی بوده و به طور عمده شامل موارد زیر است: - شرایط اقلیمی به‌ویژه مقدار و زمان بارندگی موثر, - برنامه‌ریزی (مقدارء دور و طول مدت) آبیاری, روش آبیاری, - کیفیت آب آبیاری (شوری, اسیدیته. وجود ترکیباتی همجون نیترات‌ها و فسفات‌ها و...)» - برنامه‌ریزی (نوع مقدارء زمان و روش کاربرد) کودهای مصرفی, - نحوه‌ی مبارزه با علف‌های هرزء آفت‌ها و بیماری‌های گیاهی, - نوع محصول, - تجربه و مهارت کشاورزان. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۳-۲- محاسبه بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۳-۲- بازده انتقال آب بازده انتقال " آب آبیاری عبارت از بازده حرکت آب در مجاری آب از آبگیر (یا آبگیرهای) اصلی تا آبگیرهای شبکه خروجی در شبکه اصلی طی دوره معین به‌صورت رابطه (۱-۳) محاسبه می‌شود |۸]. ۷۳۷۷7 (۱-۲) 0 دش للع ۳ رش که در آن: - بازده انتقال آب (درصد)» 4 حجم آب تحویل شده از شبکه انتقال به شبکه فرعی در نقاط تحویل " (مترمکعب)» حجم آب تحویل شده برای مصارف غیرآبیاری از طریق شبکه اصلی (مترمکعب). حجم آب انحرافی یا برداشت شده (پمپاژ) از رودخانه (مترمکعب)» و ۱ حجم آب ورودی از سایر منابع به شبکه اصلی (مترمکعب)» می‌باشد. عوامل فوق در یک دوره معین (از یک نوبت تا یک فصل آبیاری) اندازه‌گیری یا برآورد و در نظر گرفته می‌شود. ۲-۳-۲ بازده توزیع آب بازده حرکت آب در مجاری شبکه فرعی تا ابتدای قطعات زراعی, بازده نوزیع گفته می‌شود. این بازده بر پایه رابطه موازنه جریان آب ورودی و آب خروجی در شبکه فرعی (شبکه توزیع) برای یک دوره معین به‌صورت رابطه (۲-۲) محاسبه می‌شود [۸]. + .۹ (۲-۲) ۳-0 مه که در > بازده توزیع آب (درصد)» حجم آب تحویلی به قطعات زراعی از طریق شبکه فرعی (مترمکعب) ۱-۵۷۵۷۵۱۵۵ 0۷ ۳- نقاط تحویل محل‌های تحویل آب کشاورزی به آب‌بران یا نمایندگان آنان است. این نقاط در شبکه‌های مدرن آبیاری 9 زهکشی در ابتدای شبکه فرعی می‌باشد. 3- 12151۳:۶۱ ( ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۹۳/۱۱/۳۵ )۳ :2 حجم آب تحویلی برای مصارف غیرآبیاری از طریق شبکه فرعی (مترمکعب)» 4 حجم آب ورودی از شبکه اصلی به شبکه فرعی (مترمکعب)» و عوامل فوق در یک دوره معین (از یک نوبت تا یک فصل آبیاری) اندازه گیری یا برآورد می‌شود. ۳-۳-۲- بازده کاربرد آب در مزرعه در این دستورالعمل, بازده کاربرد آب در مزرعه" برای یک نوبت آبیاری به‌صورت «حجم آب ذخیره شده در محدوده توسعه ریشه گیاه (غیر از برنج)» به «حجم آب آبیاری تحویل شده به قطعه زراعی» تعریف و با استفاده از رابطه (۳-۲) ۷ ۷ 1 که در آن: - بازده کاربرد آب در مزرعه (درصد)» حجم آب آبیاری ذخیره شده در خاک محدوده توسعه ریشه گیاه " (مترمکعب)» و 1 حجم آب آبیاری تحویل شده به قطعه زراعی (مترمکعب). می‌باشد. حجم آب آبیاری ذخیره شده در خاک محدوده توسعه ریشه گیاه (. ۷) با استفاده از تفاوت میانگین رطوبت خاک در پیش و پس از آبیاری محاسبه می‌شود. صورت کسر در رابطه (۳-۲) نشان‌دهنده بخشی از مقدار آب ذخیره شده است که می‌تواند مورد استفاده گیاه قرار گیرد. آب مورد نیاز گیاه برنج شامل مجموع مقادیر تبخیر- تعرق و تراوش‌های (نفوذ) عمقی جهت ایجاد شرایط ماندابی است [۲۷]. بازده کاربرد آب در زراعت برنج به‌صورت رابطه (۴-۲) تعریف می‌شود [۲۷]. ۹/۰ ۷/ ۱ ۹٩۶ ‏بد‎ 0 )۴-۲( 3 1 که در آن: با- بازده کاربرد آب در مزرعه (درصد)» 4 حجم آب ورودی به مزرعه (مترمکعب)» و اراه حجم آب از دسترس خارج شده در مزرعه (مترمکعب). است. 0 102110 ارم۸ ۳۱۵۵ -| ۲- مقدار آب آبیاری ذخیره شده در خاک محدوده توسعه ریشه گیاه با بهره‌گیری از رابطه (۲-۴) که در فصل چهارم ارائه شده. محاسبه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری حجم آبی که در هر کرت برنج از دسترس خارج می‌شود به‌صورت رواناب انتهایی» نفوذ عمقی» تبخیر سطحی و نشت (افقی) بوده که قابل اندازه گیری یا برآورد است. اگر آبیاری برنج به‌صورت کرت به کرت انجام شود. حجم آب خروجی هر کرت از دسترس آن کرت خارج شده ولی آب ورودی و قابل استفاده در کرت مجاور محسوب می‌شود. با توجه به دشواری برآورد دقیق رواناب خروجی و نشت. بهتر است در کرت‌هایی که مرز مشترک دارند و هم‌زمان آبیاری می‌شوند. اندازه گیری آب ورودی و خروجی در اولین و آخرین قطعه آبیاری صورت پذیرد و بازده کاربرد آب در کل این قطعات آبیاری به‌صورت یک پارچه محاسبه شود. فاصله بین دو اندازه گیری و مدت هر نوبت اندازه گیری آب ورودی و خروجی در مزارع برنج متناسب با برنامه آبیاری تعیین می‌شود. برای تعیین فرونشت عمقی لازم است نوسان‌های سطح آب زیرزمینی (سفره سطحی) در چاهک‌های مشاهده‌ای کنترل شود. چاهک‌های مشاهده‌ای در نزدیک‌ترین محل به مزارع به گونه‌ای حفر شوند که نزدیک به مزرعه برنج بوده و از نهر آبیاری و زهکشی فاصله داشته باشند. هرچند کفایت آبیاری و یکنواختی کاربرد" آب مفاهیم کامل‌تری از آبیاری را ارائه می‌دهند. ولی در دامنه کار این دستورالعمل قرار ندارند و می‌توانند موضوع ضابطه جداگانه‌ای باشند. ۴-۳-۲ بازده سامانه آبیاری بازده می‌تواند مقدار آبی را نشان دهد که در مسیر انتقال و توزیع بین محل آبگیر اصلی تا محل تحویل به قطعات زراعی از دسترس شبکه آبیاری خارج می‌شود. بازده سامانه آبیاری به‌صورت رابطه (۵-۲) تعیین می‌شود [۸]. 7 + و7٩‏ + ./۲ (۵-۲) ۷30 ۷2۳ ۳ ۷۷۲۶ ج ۷ 5 که در آن: و بازده سامانه آبیاری (درصد)» ۶ حجم آب تحویلی به قطعات زراعی (مترمکعب) 7 حجم آب تحویلی برای مصارف غیرآبیاری از طریق شبکه اصلی (مترمکعب)» و 3 حجم آب تحویلی برای مصارف غیرآًبیاری از طریق شبکه فرعی (مترمکعب)» و 7 حجم آب انحرافی یا برداشت شده (پمیاژ) از رودخانه (مترمکعب). ۱- دستورالعمل حفر و تجهیز چاهک‌های مشاهده‌ای و نحوه‌ی استفاده از آن در نشریه شماره ۱۵۴سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور در سال ۱۳۷۵ ارائه شده است [۱۶]. ۷( ۸011021100 20 ب۵د و۸060 1۳۳122110 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۹۴/۱۱/۲۵ ۳۳ حجم آب ورودی از سایر منابع آب به شبکه فرعی (مترمکعب)» می‌باشد. بازده سامانه آبیاری به‌صورت رابطه (۶-۲) نیز محاسبه می‌شود [۸]. (۶-۲) 0و ( 4 ۳ 0 100 اساد که در آن: - بازده انتقال آب آبیاری (درصد) از رابطه (۱-۲)» و عوامل فوق در یک دوره معین (از یک نوبت تا یک فصل آبیاری) اندازه‌گیری یا برآورد می‌شود. ۵-۳-۲- بازده کلی آبیاری در یک شبکه آبیاری و زهکشی. بازده کلی آبیاری (که به آن بازده کلی طرح آبیاری نیز گفته می‌شود) بر مبنای تفکیک عملیات آبیاری به سه فرآیند انتقال (ء: 1) توزیع (۳۵) و کاربرد آب در مزرعه (,ت]) تعریف شده است. بازده کلی آبیاری به‌صورت رابطه (۷-۲) محاسبه می‌شود |۸]. ۳ ۳۳ (۷-۲) اس و ۰ ات 0 100 100 که در آن؛ ّ بازده کلی شبکه آبیاری برحسب درصد می‌باشد. در رابطه (۷-۲) سه بازده انتقال, توزیع و کاربرد آب در مزرعه در دوره بهره‌برداری یا هر بازه زمانی مورد نظر محاسبه و برحسب درصد بیان می‌شود. در این رابطه اتر بارندگی بر بازده کلی در مقایسه با حجم آب آبیاری ناچیز فرض می‌شود که به طور معمول این فرض صحت دارد. ۶-۳-۲ بازده بهره‌برداری با بهره‌گیری از روابط ارائه شده توسط دانشگاه فناوری دلف [۳۹]. بازده کلی بهره‌برداری در شبکه آبیاری و زهکشی به‌صورت رابطه (۸-۲) محاسبه می‌شود. 110 ( ر م۷ ۳ ره 2 (۸-۲) 0 ات -]]- ۳ 0.0۷۵۲۵ [[| ۷ 3210 که در آن: الم ,وت- بازده کلی بهره‌برداری شبکه (درصد)» آب مازاد تحویل شده به آبگیر مزرعه" (تفاوت آب مورد تقاضا و حجم آب تحویلی)» (مترمکعب) ۱- نقاط تحویل -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۵ دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری * شماره آبگیرهای واقع در یک مسیر توزیع آب و از ۱ تا 0 ۷0 کل آب سرریز شده از کانال‌ها و سازه‌هایی همچون آبگیرها و سرریزها (مترمکعب) 0 تعداد کل آبگیرهایی که هم‌زمان در یک دوره بهره‌برداری آب دریافت می‌کنند. و را 5 8 ,۷ + ب۷ 5 < مجموع کل آب مازاد تحویلی و کل آب سرریز شده (مترمکعب) 1-1 عوامل رابطه (۸-۲) در طی یک نوبت تحویل آب. یک دوره بهره‌برداری یا هر بازه زمانی مورد نظر. اندازه‌گیری با و حجم آب تحویلی است. کل حجم آب سرریز شده از سازه‌ها و کانال‌ها نیز مجموع حجم آب حروجی از این تاسیسات سرریزهای فعال, تخمین زد. در حالتی که میزان آب سرریز شده از کانال‌ها و سازه‌ها ناچیز یا صفر باشد. بازده کلی بهره‌برداری در شبکه اصلی آبیاری با استفاده از رابطه (۹-۲) محاسبه می‌شود [۳۹]. 0 ۱ رش 2 )٩-۲(‏ 00 رس 9 |( َ دایمن تا 1 عوامل رابطه (۹-۲) مشابه رابطه (۸-۲) هستند و در قبل توضیح داده شده‌اند. در شرایطی ممکن است آبیاری شبانه در شبکه آبیاری و زهکشی انجام شود. بنابراین. مشابه تحویل آب در روز نقاطی انتخاب شده 9 بازده بهره‌برداری برای نوبت‌های آبیاری شبانه تعیین می‌شود. بازده کلی بهره‌برداری در شبکه با تعیین میانگین وزنی بین آبیاری‌های روزانه و شبانه تعیین خواهد شد. ۷-۳-۲ بهره‌وری آب بهره‌وری آب آبیاری به‌صورت نسبت مقدار محصول تولید شده به مقدار آب آبیاری کاربردی برای تولید این محصول تعریف و از رابطه (۱۰-۲) تعیین می‌شود [۳۳]. ۱4 1» ۹ )۱۰-۲( که در آن: ۱- عملکرد این آبگیرها به یکدیگر مرتبط می‌باشد و برداشت کم‌تر یا بیش‌تر آب در بالادست بر میزان آب قابل تحویل در پایین‌دست تاثیرگذار است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۹۴/۱۱/۲۵ ۵ ۳ بهره‌وری آب (کیلوگرم بر مترمکعب) ۷- مقدار محصول تولید شده (کیلوگرم)» :۷ مقدار آب مصرف شده (مترمکعب)» می‌باشد. در رابطه (۱۰-۲)» عملکرد محصول و حجم آب مصرفی در یک مساحت مشخص, اندازه‌گیری می‌شود. ۴-۲- برآورد بازده آبیاری به روش شبیه‌سازی تعیین بازده آبیاری نیازمند تعیین عوامل متعدد و گاه پیچیده است. از این‌رو تصمیم‌گیران, مدیران و مهندسان در پی آن هستند که بازده آبیاری با بهره‌گیری از داده‌های محدودتر و قابل دسترس از طریق مدل‌های شبیه‌سازی قابل پیش‌بینی و تصمیم‌گیری مقتضی برای مدیریت آن امکان‌پذیر شود. در شرایطی که شبکه وسیع یا منابع مالی, انسانی و زمان محدود باشند. امکان بهره‌گیری از مدل‌ها در بررسی فعالیت‌های بهره‌برداری و عملکرد شبکه‌های آبیاری بیش‌تر مورد توجه قرار می‌گیرد. دستاوردهای علمی از جمله گسترش کاربرد رایانه. روش‌های حل عددی و تصاویر ماهواره‌ای ارائه و توسعه مدل‌هایی مبتنی بر روابط ریاضی را ممکن کرده است. انواع مدل‌ها برحسب اهداف متخصصان مختلف معرفی شده‌اند. در حالی که محققان به شناخت فرآیندهای بنیادی در زمینه روابط آب. خاک و گیاه علاقه‌مند هستند. مدیران و مهندسان خواهان دستیابی به روابط تجربی و کاربردی می‌باشند به‌نحوی که پاسخ‌ها و ضوابطی مناسب برای مدیریت و برنامه‌ریزی آبیاری در شبکه‌ها تعیین شود. مدل‌های برآورد بازده آبیاری هنگامی کاربردی هستند که دارای ویژگی‌های زیر باشند: - کاربری آسان و سرعت مناسب. - ورود ساده داده‌هاء - قابلیت پردازش و اصلاح داده‌ها.ء - خروجی آسان و قابل تحلیل و متنوع, - پاسخ‌گویی به نیازهای چندمنظوره» و - اعتبارسنجی در شرایط محلی و توجه به شرایط مرزی و حدی بسط مدل. مهم‌ترین مدل‌های معرفی شده در ارتباط مستقیم و غیرمستقیم با موضوع, مدل‌های مبتنی بر روابط فیزیکی و ریاضی هستند که بر پایه اصل بقای جرم و استفاده از رابطه موازنه آب» شبیه‌سازی رفتار دینامیک جریان در شبکه کانال‌ها توسعه یافته‌اند. بدیهی است انتخاب مدل تابع هدف بوده و به‌کاربران دارای تخصص و دانش کافی همچون در مدل‌های مبتنی بر موازنه (منابع و مصارف) آب در یک شبکه به عنوان یک واحد هیدرولوژیکی, آب آبیاری از منابع مختلف سطحی و زیرزمینی» بارندگی, جریان زیرزمینی ورودی و رواناب سطحی منابع آب ورودی و تبخیر- تعرق -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری گیاهان, نفوذ عمقی, تبخیر سطحی, جریان زیرزمینی خروجی و سایر مصارف آبیاری همچون آبشویی و مصارف غیرآبیاری منابع آب خروجی شبکه هستند. در یک دوره مشخص. تفاوت منابع آب ورودی و خروجی مساوی با تغییر ذخیره آب در شبکه می‌باشد. این ذخیره در شرایط معمول طی یک دوره طولانی‌مدت همجون یک سال در مقایسه با سایر اجزای موازنه آب ناچیز است و صفر فرض می‌شود [۳۴]. مدل‌های هیدرولیکی با شبیه‌سازی رفتار دینامیک جریان در شبکه کانال‌ها توسعه یافته‌اند. با استفاده از رایانه. حل معادله‌های جریان غیرماندگار برای بررسی رفتار هیدرولیکی جریان امکان‌پذیر شده است [۵. ۰۱۷ ۲۵ و ۳۶]. مدل‌سازی‌های مبتنی بر (نظریه) مجموعه‌های فازی از عواملی همچون جریان آب ورودی فصلی (آورد طبیعی) و مساحت شبکه آبیاری و زهکشی که هر دو با زمان تغییر می‌کنند. به عنوان ورودی مدل بهره می‌گیرند [۳۷]. با بهره‌گیری از مدل‌های شبیه‌سازی می‌توان میزان آبی را که در یک دوره بهره‌برداری از دسترس شبکه خارج می‌شود. را برآورد کرد. بازده کلی آبیاری شبکه برحسب تفاوت این میزان از کل آب تامین شده قابل تخمین است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ نحهیزات و روش‌های اندا زه گیری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۳/۱/۳۵ ۳۹ ۱-۳ کلیات محاسبه بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری مستلزم تعیین عواملی است که در تعیین این شاخص‌ها به طور مستقیم و غیرمستقیم به‌کار می‌روند. داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز در بازه‌هاء نقاط و مزارع نمونه اندازه گیری و جمع‌آوری می‌شوند. داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز تعیین بازده انتقال, توزیع و کاربرد آب در مزرعه عبارت است از: الف - بازده‌های انتقال و توزیع آب - برخی خصوصیات شیمیایی آب آبیاری همچون میزان اسیدی یا قلیایی بودن. شوری و نسبت جذب سدیم . - حجم آب ورودی به شبکه اصلی یا شبکه فرعی (شبکه توزیع)» - حجم آب ورودی و خروجی هر بازه یا سازه نمونه انتخابی در شبکه اصلی یا فرعی, - حجم آب تبخیر شده از سطح کانال‌ها و مخازن روباز در مدت بهره‌برداری. - حجم زه‌آب خروجی از شبکه زهکشی اصلی یا شبکه فرعی. - حجم سایر نیازهای آبی تحویلی شبکه اصلی یا شبکه فرعی در صورت وجود» و - حجم آب مصرفی گیاهان غیرزراعی مسیر جریان آب در شبکه اصلی یا فرعی در صورت وجود. ب - بازده کاربرد آب در مزرعه - برخی خصوصیات فیزیکی و زیستی آب همچون کل مواد جامد معلق, محلول و آلی در آبیاری بارانی و موضعی, - برخی خصوصیات شیمیایی آب آبیاری همچون میزان اسیدی یا قلیایی بودن. شوری» کل مواد جامد محلول < برخی خصوصیات فیزیکی خاک همچون بافت. رطوبت خاک محدوده توسعه ریشه گیاهان پیش و پس از آبیاری» جرم مخصوص ظاهری و نفوذپذیری خاک. - برخی خصوصیات شیمیایی خاک همچون میزان اسیدی یا قلیایی بودن» شوری و درصد سدیم تبادلی خاک . - حجم آب آبیاری تحویلی به قطعات زراعی و قطعات آبیاری نمونه انتخاب شده. (155) 50115 5۶06060 1012 -۱ (5۸]4) 11۵11۵ ۸050۲0110 حسا 500 -2 (115) کلزا50 115501۷۵۵ [ها0] -3 (5۳) ۳۵۳۲۵۱۵۵۵ حسا 500 ۳۳۳۵۵۵6 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری - حجم زه‌آب خروجی از شبکه زهکشی عمقی در صورت وجود. - حجم رواناب آبیاری در انتهای مزارع در صورت وجود. - حجم آب زیرزمینی ورودی و خروجی در محدوده اندازه‌گیری‌ها در صورت وجود. - حجم آب مورد نیاز آبشویی, عمق توسعه ریشه گیاهان ترکیب کشت. و - سطح کشت و میزان عملکرد محصول گیاهان ترکیب کشت. ۲-۳ تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی بده و یا حجم آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی برای اهداف مختلف از جمله تعیین بازده آبیاری, توزیع و تحویل عادلانه آب بین آب‌بران, برنامه‌ریزی آبیاری, انجام تعهدات حقوقی در ارتباط با تامین و تخصیص حقابه‌هاء تعیین و دریافت آب‌بها اندازه گیری می‌شود. در این دستورالعمل هدف از اندازه گیری و تعیین بده و یا حجم جریان آب. بهره‌گیری از آن در محاسبه و تعیین بازده‌های آبیاری (شامل بازده‌های انتقال, توزیع. کاربرد و بهره‌برداری) و نیز بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری است. تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب برحسب نوع و اجزای شبکه‌های آبیاری و زهکشی متنوع می‌باشد. در این دستورالعمل انواع متداول, ملاحظات انتخاب و نحوه‌ی به‌کارگیری هریک از این تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب به تفکیک برای شبکه‌های ثقلی و تحت فشار بیان می‌شود. ۱-۲-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های ثقلی آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ثقلی (یا به بیان ساده‌ترء شبکه‌های ثقلی) به‌صورت آزاد و غیریٌر جریان دارد و این شبکه‌ها به شکل روباز یا سرپوشیده (کانال, فلوم و...) طراحی و اجرا می‌شوند. در شبکه‌های آبیاری ثقلی اغلب بده جریان لحظه‌ای به طور غیرمستقیم با اندازه‌گیری عمق یا سرعت جریان تعیین می‌شود و حجم تجمعی آب عبوری در هر بازه زمانی از حاصل ضرب بده و مدت زمان جریان به‌دست می‌آید [۲]. تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری مستقیم بده یا حجم ۲-۲-۳ ملاحظات کلی انتخاب نزن تجهیزات 9 روش‌های اندازه‌ گیری آب درا شبکه‌های تقلی تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ثقلی متنوع می‌باشند |۰۲ ۱۱۰۹ و ۲۳]. اغلب هنگام عبور جریان آب از تجهیزات اندازه گیری, مقدار مشخص آنرژی به‌صورت افت رقوم سطح آب تلف می‌شود. احدات سازه‌های اندازه گیری بده آب در کانال‌های ساخته شده هنگامی که افت سطح آب پیش‌بینی نشده باشد. به طور معمول, ممکن نمی‌باشد. زیر بدون پیش‌بینی طراحی صحیح آن. سازه اندازه گیری مستغرق خواهد شد. در این شرایط سطح آب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۹۳/۱۱/۳۵ )۳ پایین‌دست. جریان عبوری از سازه را تحت تاثیر قرار می‌دهد و افت بین تراز سطح آب بالادست و پایین‌دست سازه کاهش می‌یابد و اندازه‌گیری بده جریان بسیار مشکل و به طور معمول با خطای غیرقابل قبول همراه می‌شود. از سوی دیگر احداث سازه‌ای با افت سطح آب زیاد می‌تواند موجب بالا آمدن سطح آب بالادست و اختلال در جریان آب از تنظیم کننده بالادست آن و در نتیجه کاهش جریان ورودی به کانال شود. بنابراین در انتخاب روش‌ها و تجهیزات - حفظ شرایط بهره‌برداری و عدم تغییر وضعیت هیدرولیکی طرح (انطباق با شرایط محل به‌کارگیری روش‌ها و تجهیزات و برنامه بهره‌برداری) - حدود تغییرات بده جریان. - پیوسته یا متناوب بودن جریان. استاندارد بودن و واسنجی تجهیزات. - دقت اندازه‌گیری مورد انتظار - هزینه قابل تأمین, - قابلیت عبور اجسام شناور از تجهیزات در صورت لزوم» - رسوب‌گذاری, - سهولت دسترسی (موجود بودن)» - سهولت به‌کارگیری. - قابلیت جابه‌جایی. و - نیازهای نگهداری و تعمیرات. سرریزها و ناوها دو گروه عمده تجهیزات اندازه‌گیری در کانال‌های روباز هستند. روزنه‌ها نیز در این کانال‌ها کاربرد دارند. به علاوه از روش‌های ویژه‌ای نیز برای اندازه گیری آب در شبکه‌های ثقلی استفاده می‌شود. با توجه به آن که هر سازه اندازه گیری برای عبور جریان آب مقدار مشخصی انرژی را به‌صورت افت رقوم سطح آب تلف می‌کند. اگر جریان خیلی زیاد نباشد و آمکان تامین آفت بار هیدرولیکی فراهم باشد. سرریزها قابل استفاده‌ترین و اقتصادی‌ترین تجهیزات اندازه گیری آب در کانال‌ها هستند. هنگامی که تامین افت بار هیدرولیکی امکان‌پذیر نبوده و آب دارای اجسام شناور نباشد. روزنه‌های مستغرق جانشین مناسبی برای سرریزها هستند. ناوهای پارشال در بسیاری از موارد مناسب‌تر از سرریزها و روزنه‌های مستغرق می‌باشند. این ناوها برای اندازه‌گیری جریان‌های زیاد که در عمل با سرریزها قابل اندازه‌گیری نمی‌باشند. مناسب هستند و افت بار کم‌تری را ایجاد می‌کنند. در شرایطی که شیب مسیر برای نصب سرریزها مناسب نباشد یا از ناوها به دلایل هزینه اجرایی با شرایط خاص شبکه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری استفاده نشود. روزنه‌ها مناسب تر هستند. اگر مقدار جریان قابل اندازه گیری نبوده 9 یا هرینه نصب سرریزهاء ناوها 9 سرعت‌سنج‌های فراصوتی در صورتی که امکان تامین هزینه آن فراهم باشد به لحاظ دقت. قابلیت استفاده در جریان‌های زیاد و در نقاط متعدد مناسب می‌باشند". ۳-۲-۳ انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های تقلی برای اندازه گیری آب در شبکه‌های ثقلی با جریان آزاد در حال بهره‌برداری لازم است که تا حد امکان از سازه‌ها و ن تجهیزات موجود در شبکه استفاده شود. در غیر این صورت. با توجه به ملاحظات کلی بیان شده در بخش ۲-۲-۳ استفاده از روش‌ها و تجهیزات زیر پیشنهاد می‌شود: - در آبراهه‌های طبیعی " دارای مقاطع منظم و بازه‌های مستقیم یکنواخت و شیب کم از تجهیزات فراصوتی, مولینه‌های پروانه‌ای (بزرگ)» روش بده- اشل, معادله مانینگ (روش شیب- سطح)» اجسام شناور یا ردیاب‌هاء - در آبراهه‌های طبیعی بزرگ با مقاطع نامنظم و جریان متلاطم از تجهیزات فراصوتی یا ردیاب‌هاء - در شبکه کانال‌های آبیاری بر مبنای مشخصات آن‌ها به‌صورت زیر: * کانال‌های با بده جریان بیش‌تر از ۱۰ مترمکعب بر ثانیه از تجهیزات فراصوتی» مولینه‌های پروانه‌ای (بزرگ)» روش بده- اشل یا معادله مانینگ (روش شیب -سطح)» * کانال‌ها با بده جریان بیش‌تر از ۱ و کم‌تر از ۱۰ مترمکعب بر ثانیه در صورت امکان تامین افت انرژی از سرریز مثلثی» سرریز لبه‌پهن و ناو پارشال یا ناو بدون‌گلو * کانال‌های با بده جریان بیش‌تر از ۱ و کم‌تر از ۱۰ مترمکعب بر ثانیه در صورت عدم امکان تامین افت انرژی از تجهیزات فراصوتی» مولینه‌های پروانه‌ای (بزرگ)» روش بده- اشل, معادله مانینگ (روش شیب- * کانال‌های با جریان تا ۱ مترمکعب برثانیه (به طور معمول شبکه‌های با ظرفیت کم )» در صورت تامین افت با اندازه گلو مناسب و برای جریان‌های متغیر از سرریزهای مستطیلی و ذوزنقه‌ای, ۱- جزییات بیش‌تر در مورد مشخصات هیدرولیکی. الزامات ساخت. نصب. بهره‌برداری و نگهداری در مراجع و استانداردها از جمله منابع مورد استفاده [۲]. ]٩[ .]۷( .]۳[‏ [۱۱] [۱۹] [۲۰] [۲۱] |[۲۲] (۲۳] |۲۹] و |[۳۰] و نیز در دستورالعمل‌های سازندگان ارائه شده است. ۲- در شرایطی که رودخانه بخشی از شبکه اصلی انتقال محسوب می‌شود. ۳- طبق تعریف سازمان خواروبار و کشاورزی (فائو) در نشریه آبیاری و زهکشی شماره ۲۶ (در دو جلد) کانال‌های با ظرفیت تا یک مترمکعب برئثانیه کانال‌های کوچک نامیده شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تجهیزات و روش‌های انداز هگیری ۹۳/۱/۳۵ ۳۳ * کانال‌های با جریان ۱ مترمکعب برئثانیه و کم‌تر در صورت عدم امکان تامین افت آنرزی از ناوهای گلوکوتاه پارشال یا بدون‌گلو با اندازه مناسب. * کانال‌های کوچک (بده جریان کم‌تر از ۳۰ لیتر بر ثانیه)» خاکی. جویچه‌ها و نهرهای مزرعه از ناوهای پارشال با اندازه گلو مناسبء ناوهای دایره‌ای یا سرریزهای مثلثی, * در آب دارای مواد زاید و اجسام شناور از تجهیزات فراصوتی, * در قطعات آبیاری در ورودی کرت‌هاء حوضچه‌ها و نوارهای آبیاری از ناوهای پارشال یا ۷/.5.۳۰" با اندازه (گلوی) مناسب. * در قطعات آبیاری در ورودی جویچه‌های آبیاری (روش جوی و پشته) از سیفون و لوله‌های کوتاه (اسپایل) و ناوهای دایره‌ای * _داخل ناوهاء خروجی و ورودی پل‌ها (کالورت‌ها) و سیفون‌های شبکه آبیاری و زهکشی از مولینه‌های پروانه‌ای و سرریزهای لبه‌پهن یا تجهیزات فراصوتی, ٩‏ شیب‌شکن‌های عمودی از مولینه پروانه‌ای یا روش بده- اشل. و * _شیب‌شکن‌های مایل از روش بده- اشل. - در شبکه زهکش‌های روباز به شرح زیر: * زهکش‌های روباز با جریان زه‌آب زیاد" از مولینه پروانه‌ای» تجهیزات فراصوتی داپلرء روش شیب- سطح (معادله مانینگ)» یا روش بده- اشل, * _زهکش‌های روباز با جریان زه‌آب کم از تجهیزات فراصوتی داپلر و در صورت کم بودن تراکم علف‌های هرز و امکان برآورد ضریب زبری از روش شیب- سطح (مانینگ)» * محل تقاطع زهکش با کالورت‌ها اگر جریان در هنگام عبور از این سازه بحرانی باشد از روش بده- اشل, * محل تقاطع زهکش روباز با پل‌ها اگر جریان در هنگام عبور از این سازه بحرانی نباشد پر عبور کند از تجهیزات فراصوتی سطح‌سنج یا مولینه پروانه‌ای. و * محل تقاطع زهکش با پل‌ها اگر جریان در هنگام عبور از این سازه بحرانی و پر نباشد از سرریزهای 65 (۱۷/۹56) مععلام) عاهاک ماه ۱-۷۷2 9 در محل اندازه گیری. جریان زهاب نباید با تلاطم و9 نایایداری همراه باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۵ دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۴-۲-۳- ملاحظات به کارگیری تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های ثقلی مجاری آب در شبکه‌های ثقلی ممکن است ابعاد متفاوت و جریان عبوری متغیری داشته باشند. انتخاب و به‌ کار گیری تجهیزات و روش‌های اندازه گیری استاندارد چندان آسان نیست ولی با رعایت نکات توصیه شده در نصب و کاربرد - در نصب و استفاده از سرریزهای لبه‌تیز موارد زیر رعایت شود تا جریان آزاد و معادله‌های بده جریان آزاد قابل استفاده باشد: * موانعی در سراب و پایاب دستگاه اندازه‌گیری موجود نباشد. * دیواره سمت سراب سرریز باید صاف و یکنواخت و محور قائم آن عمود بر محور نهر باشد و به جلو و عقب * تاج (عرض) سرریز باید به طور کامل تراز و تیز باشد. ضخامت سرریز در جهت جریان باید بین ۱ تا ۲ میلی‌متر و طرفین سرریز مستطیلی باید به طور کامل عمود بر تاج آن باشد. * فاصله تاج سرریز از کف کانال باید کم‌تر از دو برابر عمق آب روی تاج سرریز و باید حداقل ۳۰ سانتی‌متر نباشد. ٩‏ فاصله کناره‌های سرریز از کناره کانال باید کم‌تر از دو برابر عمق آب روی تاج سرریز و باید حداقل ۳۰ * تیغه آب روی سرریز باید در تاج و کناره‌ها با لبه‌تیز سرریز در تماس بوده و از زیر به طور کامل با هوای آزاد در ارتباط باشد. ٩‏ حداکثر تراز سطح آب در پایین‌دست باید ۶ سانتی‌متر پایین‌تر از تراز تاج سرریز باشد. * اشلی که اختلاف تراز سطح آب بالادست تا تراز تاج سرریز را اندازه‌گیری می‌کند باید حداقل چهار برابر حداکثر عمق آب بر روی سرریز از سرریز فاصله داشته باشد و در کناره نهر قرار داده شود تا اندازه گیری با * صفر اشل به طور دقیق منطبق بر رقوم تاج سرریز تنظیم شود. ۹ مقطع جریان نهر در بالادست سرریز در فاصله ۱۵ تا ۲۰ برابر عمق آب روی تاج باید حداقل هشت برابر * اگر مقطع جریان کم‌تر از مقادیر بیان شده در بالا باشد. باید بار سرعتی آب در معادله سرریز در نظر * برای آن‌که دقت اندازه گیری قابل قبول باشد. عمق جریان بر روی تاج نباید بیش‌تر از یک سوم (عرض) تاج سرریز و کم‌تر از پنج سانتی‌متر باشد. * حداقل عرض تاج سرریز از ۱۵ سانتی‌متر کم‌تر نباشد. شرایط استفاده مطلوب از سرریزهاء جریان آزاد است که باید این وضعیت فراهم شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تجهیزات و روش‌های انداز هگیری ۳/۱/۳۵ ۳۵ * کانال یا حوضچه در ورودی سرریزها باید تمیز و بدون رسوب و علف باشد. ۹ زمانی که رسوب و آشغال در بالادست انباشته شود (با دگرگونی ریخت هندسی بالادست)» بده بیش‌تری از سرریز عبور خواهد کرد. این افزایش به ابعاد سرریز و انباشتگی رسوب بستگی دارد که در صورت عدم پاکسازی رسوب باید در محاسبه بده جریان در نظر گرفته شود. - موارد زیر در نصب و استفاده از سرریزهای لبه‌پهن به طور کامل رعایت شود تا جریان آزاد بوده و معادله‌های * موانعی در سراب و پایاب سرریز موجود نباشد. * ابعاد سرریز یعنی ارتفاع آن از کف کانال و طول تاج مطابق استاندارد ساخته شود. * به عنوان یک معیار طراحی سرریز لبه‌پهن. حداقل تغییر عمق آب در بالادست و پایین‌دست سرریز نسبت به تراز تاج سرریز ۱۵ درصد باشد. ۹ حداقل ارتفاع آزاد کانال باید ۲۰ درصد عمق جریان آب در کانال در نظر گرفته شود. * از جریان‌های مستغرق جلوگیری شود زیر موجب کاهش دقت اندازه‌گیری است. * همواره باید ارتفاع آب پایین‌دست نسبت به رقوم تاج سرریزء کم‌تر از ۰/۷ ارتفاع آب بالادست نسبت به - معادله‌های بده جریان در ناوها با رعایت موارد زیر قابل استفاده می‌باشند: ۹ اندازه گلو متناسب با بده جریان و ابعاد کانال انتخاب شود که جریان در داخل گلوء گردابی نباشد. * ناو به طور دقیق مطابق نقشه و ابعاد استاندارد ساخته شده باشد. ۹ سازه باید در مسیر مستقیم و در محلی از آبراهه که جریان آرام و یکنواخت است. احداث یا نصب شود. * ناو به دریچه. سرریز یا هر مانع دیگر در آبراهه نزدیک نباشد. * ناو باید در امتداد محور کانال احداث یا نصب شود و دارای زاویه با محور کانال نباشد. * تمامی جریان آب در آبراهه باید به طور کامل از گلوی ناو عبور کند و نشت آب از اطراف ناو مشاهده نشود. * کف ناو در مقطع ورودی سازه باید تراز باشد و جریان یکنواخت از مقطع گلو عبور کند. * قرائت اشل در چاهک‌ها دقیق باشد. ٩‏ نشست احتمالی محل نصب ناو باید کنترل شده و در صورت لزوم باید ناوها دوباره تراز شوند. - در روش استفاده از جسم شناور و مواد رنگی, بازه‌های انتخابی در آبراهه و کانال باید دارای شرایط زیر باشند: * تا حد امکان تغییرهای زیادی در سطح مقطع و شیب کف دیده نشود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری * بهتر است فاصله نقاط ابتدا و انتهای بازه به اندازه‌ای باشد که جسم شناور یا مواد رنگی حداقل ۲۰ ثانیه در * در کانال‌های عریض برای انداختن جسم شناور یا ریختن مواد رنگی, امکان دسترسی (ایمن) به نقطه شروع فراهم باشد. - مواد شیمیایی مورد استفاده در اندازه‌ گیری آب باید بر پایه ویژگی‌های زیر انتخاب شوند: درآب با دمای معمولی به آسانی حل شوند. توسط گیاهان آبزی جذب نشده و پا با سایر مواد ترکیب نشوند * پیش از مصرف به عنوان ردیاب. در آب موجود نباشند. * در مقادیر کم نیز قابل ردیابی باشند. - در استفاده از مولینه‌های پروانه‌ای (پره‌ای) ضمن رعایت دستورالعمل سازندگان. باید به نکات زیر توجه شود: * موانعی در محل اندازه‌گیری موجود نباشد. ۹ کاربر آموزش دیده باشد. * اطمینان حاصل شود که سرعت آب به‌حدی است که پره‌های جریان‌سنج را حرکت می‌دهد. پیش و پس از استفاده از دستگاه منظم بودن نحوه‌ی چرخش پره‌ها مشاهده و کنترل شود. * اگر محور چرخش تنظیم بوده و سطح پره‌ها تمیز باشد» مدت زمان مورد نیاز توقف کامل پره‌ها سه دقیقه * نوک پروانه مولینه به سمت بالادست جریان باشد. * مولینه در جهت خطوط و عمود بر جریان آب به‌نحوی نصب شود که جریان آب جهت آن را تغییر ندهد. * تعداد و عمق اندازه‌گیری بر مبنای عمق جریان و عرض کانال انتخاب شود به‌نحوی که سرعت میانگین جریان تعیین شود (در آبراهه‌های کم عمق تا ۳۰ سانتی‌متر و کم عرض, یک اندازه‌گیری در عمق ۰/۶ سطح آب. در آبراهه‌های عمیق. اندازه گیری دوء سه یا پنج نقطه برحسب عمق آب و در کانال‌های پهن. عرض کانال به بازه‌هایی تقسیم و در هر بازه برحسب عمق, یک تا پنج اندازه‌گیری انجام شود. بازه‌ها به‌نحوی انتخاب شوند که بیش‌تر از حدود ۱۰ درصد جریان از هر بازه عبور نکند). ٩‏ مختصات محل (فاصله از سطح آب و دیواره کانال) اندازه گیری و ثبت شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های انداز هگیری ۳/۳۵ ۳۷ * چرخش دستگاه در مدت زمان مساوی برای چندین نوبت اندازه‌گیری و ثبت و از میانگین شمارش‌ها استفاده شود. در صورت وجود تفاوت قابل توجه در شمارش‌هاء اندازه‌گیری تکرار شود. * برای افزایش دقت میانگین شمارش‌ها در سرعت‌های نامنظم و یا کم دوره مشاهده باید طولانی باشد. * پروانه بین قرائت‌ها از آب خارج و کاهش یا توقف احتمالی چرخش آن با آشغال یا دیگر مواد کنترل شود. * معادله سنجه دستگاه برحسب مدت زمان کارکرد واسنجی شود. - در روش شیب- سطح (معادله مانینگ) باید بازه‌ای انتخاب شود که در آن جریان یکنواخت بوده, بنابراین باید شرایط زیر برقرار باشد: * موانعی در ابتدا و انتهای بازه انتخابی و در کف کانال و مسیر جریان آب وجود نداشته باشد. * سطح مقطع و عرض دهانه در بازه یکنواخت یا دارای تغییرات کم و تدریجی (جریان یکنواخت) باشد. * بازه انتخابی از پیچ‌های تند و سایر سازه‌های موجود در شبکه در بالادست و پایین‌دست به اندازه کافی دور باشد. به طوری که تفاوت تراز آب در دو مقطع اندازه گیری خیلی زیاد نبوده و پس‌زدگی آب معنی‌دار نباشد. * در اندازه‌گیری بده جریان در پایین‌دست یک دریچه یا لوله باید فاصله کافی از آن را حفظ کرد تاالگوی جریان و سرعت در طول و عرض مقطع یکنواخت و مشابه جریان در ادامه مسیر باشد. این فاصله به طور معمول ۱۶ تا ۳۰ برابر عمق جریان است. - سایر ملاحظات در استفاده از روش شیب- سطح عبارت است از: * جریان در مراحل اندازه‌گیری از کناره بازه سرریز نشود. ۹ بازه به اندازه کافی طولانی باشد که خطای اندازه‌گیری شیب معنی‌دار نباشد. * داغ‌آب‌ها در مورد اندازه گیری‌های تراز آب در سطح مقطع مورد نظر قابل مشاهده و ثبت باشد. * برای هر سطح مقطع بر مبنای وضعیت کف و دیواره بهتر است سرعت آب با تجهیزات دیگر (همچون مولینه پروانه‌ای) اندازه گیری و مساحت (سطح مقطع) و محیط خیس شده کانال آن تعیین شود. ضریب زبری از معادله مانینگ که به‌صورت رابطه (۱-۳) بوده, قابل محاسبه است. این ضریب تا عدم تغییر قابل 21 (۱-۳) 2 - ۷ که در آن: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری . ۸ +ا- شعاع هیدرولیکی (متر) مساوی ی ۸- مساحت خیس شده (مترمربع)» ۲ محیط خیس شده (متر)» و 5- شیب سطح آب (متر بر متر)» می‌باشد. - در روش بده- اشل جریان محل نصب اشل باید به نحوی انتخاب شود که در آن شرایط زیر برقرار باشد: * جریان آب بدون آشفتگی و پس‌زدگی بوده و قرائت اشل با دقت امکان‌پذیر باشد. * دیواره فاقد علف‌های هرز باشد. * نشانه صفر در پایین‌ترین قسمت اشل در مقابل بنچ مارک (نقطه نشانه) در روی زمین تراز شود. ٩‏ اشل تمیز باشد و در محلی نصب شود که قرائت با دقت قابل قبول امکان‌پذیر باشد. - در استفاده از تجهیزاتی همجون تجهیزات الکترومغناطیسی و فراصوتی طبق دستورالعمل‌های سازندگان عمل شود. اغلب این دستورالعمل‌ها اطلاعات کامل دارند و جزییات مناسبی را در اختیار کاربران قرار می‌دهند. ۵-۲-۳ نجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های تحت فشار در شبکه‌های آبیاری و زهکشی با جریان تحت فشار (یا به طور ساده شبکه‌های تحت فشار) بده لحظه‌ای آب به طور عمده به روش غیرمستقیم با اندازه‌گیری بار آبی. فشار جریان یا سرعت جریان تعیین می‌شود. حجم تجمعی آب عبوری در هر بازه زمانی از حاصل‌ضرب بده و مدت زمان جریان به‌دست می‌آید [۲]. برخی تجهیزات قادر به اندازه‌گیری حجم ۶-۲-۳- ملاحظات کلی انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های تحت فشار تنوع تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های آبیاری تحت فشار نسبت به شبکه‌های ثقلی کم‌تر می‌باشد [۰۲ ۰۹ ۱۱ و ۲۱]. انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های تحت فشار مشابه شبکه‌های ثقلی با رعایت ملاحظات زیر صورت می‌پذیرد: - حفظ شرایط بهره‌برداری و عدم تغییر وضعیت هیدرولیکی طرح (انطباق با شرایط محل به‌کارگیری و برنامه بهره‌برداری)» - حدود تغییرات بده جریان. - پیوسته یا متناوب بودن جریان, -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تجهیزات و روش‌های انداز هگیری ۹۳/۱/۳۵ ۳۹ استاندارد بودن و واسنجی تجهیزات. - دقت اندازه‌گیری مورد انتظار - هزینه قابل تامین, - قابلیت عبور ذرات معلق در صورت لزوم. - رسوب‌گذاری, - سهولت دسترسی (موجود بودن)» - سهولت به‌کارگیری. - قابلیت جابه‌جایی, و - نیازهای نگهداری و تعمیرات. در میان تجهیزات اندازه گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی تحت فشارء ونتوری‌مترها از جمله وسایل دقیق اندازه گیری جریان آب هستند. این تجهیزات موجب افت انرژی به میزان کم می‌شوند. ونتوری‌مترها در لوله‌های با قطر اندازه گیری می‌کنند و کم‌تر تحت تاثیر پروفیل سرعت آب در مقطع عرضی جریان هستند. در روش فراصوتی بده یا حجم آب عبوری بر پایه ویژگی موج‌های فراصوتی (التراسونیک) تعیین می‌شود. جریان سنج فراصوتی در لوله‌های بزرگ (به قطر یک تا سه متر) قابلیت کاربرد بیش‌تری دارد و تهیه آن مقرون به صرفه است. البته برای اندازه گیری آب در لوله‌های با قطر کوچک نیز قابل کاربرد است. بهترین و ساده‌ترین ابزار اندازه گیری آب در لوله‌های با جریان پُرء کنتورها (مکانیکی» الکترومغناطیسی با فراصوتی) می‌شود. پس از تعیین سرعت آب. بده جریان از حاصل‌ضرب سرعت و سطح مقطع تعیین می‌شود. حجم جریان مساوی حاصل ضرب بده در مدت عبور جریان است. اگر حجم آب عبوری اندازه گیری شود. بده جریان با تقسیم حجم به مدت اندازهگیری نعیین می‌سود ۰ ۱- جزییات بیش‌تر در مورد مشخصات هیدرولیکی. الزامات ساخت. نصب. بهره‌برداری و نگهداری در مراجع و استانداردها از جمله منابع مورد استفاده [۳]. .]٩[‏ [۱۱]. [۲۰] و [۲۱] و نیز در دستورالعمل‌های سازندگان ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۵ «دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۷-۲-۳ انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در شبکه‌های تحت فشار در شبکه‌های تحت فشار به طور معمول از کنتور برای اندازه‌گیری بده یا حجم آب استفاده می‌شود. در لوله‌های شبکه اصلی میزان بده جریان عبوری به طور معمول بر مبنای آبدهی چاه‌ها و قطر و تعداد انشعاب‌ها تعیین می‌گردد. اگر محل‌های انتخاب شده در شبکه‌های تحت فشار فاقد تجهیزات اندازه‌گیری آب باشند. با توجه به ملاحظات بند ۶-۲-۳ می‌توان از تجهیزات و روش‌های زیر آب استفاده کرد: - در شبکه خطوط لوله آبیاری * در لوله‌های با قطر تا ۱۰۰۰ میلی‌متر (به طور معمول در شبکه اصلی) نصب شده در سطح زمین از * در لوله‌های مدفون شبکه اصلی, در نقاط نصب هیدرانت از تجهیزات الکترومفناطیسی یا فراصوتی, * در لوله‌های شبکه فرعی از تجهیزات الکترومغناطیسی یا فراصوتیکنتورهای حجمی یا لوله‌های پیتو * در ابتدای مزارع از کنتورهای حجمی یا شیرآلات کنترل بده جریان » و * در داخل مزارع آبدهی تعدادی از گسیلنده‌ها و پاشنده‌ها (قطره‌چکان‌هاء آبپاش‌ها و غیره) با قوطی‌های نمونه‌برداری " و ظروف مدرج و مقایسه با بده طراحی و اعمال ضرایب اصلاحی در صورت لزوم. * در محل خروجی لوله زهکش زیرزمینی و ورود به شبکه زهکش روباز از مولینه پروآنه‌ای و * در محل خروجی لوله زهکش مزرعه در حالتی که زه‌آب خروجی (بپّر یا نیمه‌پُر) به شکل جت افقی باشد از روش آندازه‌گیری مختصات منحنی جت خروجی (روش اندازه‌گیری در لوله‌های افقی). ۸-۲-۳ ملاحظات به‌کار گیری تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب در شبکه‌های تحت فشار تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در خطوط لوله به طور معمول استاندارد هستند. جدول‌ها و منحنی‌های سنجه جریان برای تجهیزات استاندارد که با دقت نصب. بهره‌برداری و نگهداری شوند. ارائه شده و قابل استفاده می‌باشند. مهم‌ترین شرط برای اندازه‌گیری دقیق, انتخاب بازه‌ای مستقیم با جریان یکنواخت است. در استفاده از تجهیزات اندازه گیری آب در خطوط لوله مواردی که باید رعایت شوند. عبارتند از: - در نصب و استفاده از کنتورها در لوله‌ها ضمن رعایت دستورالعمل سازنده به نکات زیر توجه شود: * با توجه به سرعت و بده طراحی, کنتور در اندازه مناسب انتخاب و به شکل صحیح نصب گردد. ۱- در مورد شیرالات کنترل لازم است مدت تحویل آب ثبت و حجم آب تحویلی از حاصل‌ضرب بده جریان و مدت تحویل محاسبه شود. 0 2-۲0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های انداز هگیری ۳۱/۳۵ )۴ * در هنگام اندازه گیری, جریان آب در لوله به‌صورت پُر عبور کند. * سرعت آب به اندازه‌ای باشد که پره‌های سرعت‌سنج را به حرکت درآورد. * در هنگام اندازه‌گیری. کنتور هواگیری شده باشد. * احتمال تغییر سطح مقطع جریان در لوله در انر رسوب‌گذاری با توجه به کیفیت آب آبیاری و دوره بهره‌برداری لوله‌ها در نظر گرفته شده و با بررسی مقطع لوله پیش از فصل آبیاری در صورت تغییر قابل توجه و کاهش قطر به میزان بیش‌تر از ۲۰ درصد. در محاسبه بده جریان در نظر گرفته شود. * کنتور از یخ‌زدگی مصون باشد. ۹ در حد امکان. کنتور خالی از آب نشده و از ایجاد فشارهای ضربه قوچ جلوگیری شود. * در پایین‌دست و بالادست نزدیک به محل نصب. جریان دارای تغییر مسیر ناگهانی و افت آنرژی نباشد. ۹ کنتور از موانعی همچون اتصالات و شیرفلکه‌ها به اندازه کافی دور باشد. توصیه می‌شود این فاصله در ۹ برای افزایش دقت اندازه‌گیری طول لوله مسیر جاسازی سنجنده ۲۰ تا ۳۰ برابر قطر لوله (یا بیش‌تر) باشد. * با توجه به مدت بهره‌برداری» میزان سرعت و مواد معلق آب. کنتور در زمان مناسب بازرسی و تمیز شود. - در استفاده از لوله‌های پیتو * در پایین‌دست و بالادست نزدیک به محل نصب دستگاه, جریان دارای تغییر مسیر ناگهانی و افت انرژی نباشد. * هنگام اندازه‌گیری اطمینان حاصل شود که جریان آب در لوله به‌صورت پُر عبور می‌کند. * دهانه لوله پیتو در فاصله سه‌چهارم شعاع لوله اصلی از مرکز لوله به سمت بالا جاسازی شود. * ضریب بده جریان برای لوله پیتو مساوی ۱ در نظر گرفته می‌شود. بنابراین با گذشت زمان و مدت بهره‌برداری, به تغییر احتمالی این ضریب توجه شود. * تغییر سطح مقطع جریان در لوله در اثر رسوب‌گذاری با توجه به کیفیت آب آبیاری و مدت استفاده از لوله‌ها بررسی و در صورت کاهش بیش‌تر از ۲۰ درصد قطرء در محاسبه بده در نظر گرفته شود. - در استفاده از مولینه در خروجی لوله‌ها ۹ کاربر آموزش دیده باشد. * مولینه در محور مرکزی جریان خروجی لوله نصب شود. * سر پروانه اندازه‌گیری به سمت بالادست جریان باشد. * اطمینان حاصل شود که سرعت آب به‌حدی است که پره‌های جریان‌سنج را حرکت می‌دهد. * پیش و پس از استفاده از دستگاه» منظم بودن نحوه‌ی چرخش پره‌ها کنترل شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۲ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ٩‏ محور چرخش تنظیم و سطح پره‌ها تمیز شود تا مقدار اصطکاک دستگاه مطابق استاندارد ساخت باشد. شمارش‌گر کنترل شود که کارکرد پیوسته پره‌ها را نشان دهد. ۹ پیش از ثبت شمارش چرخش پره‌هاء دستگاه ۱۰ تا ۲۰ ثانیه بجرخد. * چرخش دستگاه در مدت زمان مساوی در چندین نوبت اندازه‌گیری و ثبت و از میانگین شمارش‌ها استفاده شود. در صورت تفاوت قابل توجه در شمارش, اندازه‌گیری تکرار شود. * معادله سنجه دستگاه در زمان مناسب واسنجی شود. - در استفاده از تجهیزات اندازه‌گیری جدید همجون تجهیزات الکترومغناطیسی و فراصوتی باید براساس دستورالعمل‌های سازندگان عمل شود. ۳-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه‌ گیری خصوصیات آب و خاک مرتبط با بازده آبیاری داده‌ها و اطلاعات مورد استفاده در تعیین بازده آبیاری در شبکه در بازه‌ها و مزارع نمونه اندازه‌گیری و جمع‌آوری می‌شود. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و زیستی مورد نیاز در تعیین بازه‌ها و مزارع همگن در این دستورالعمل بیان می‌شود. از انجا که تجزیه‌های آب و خاک باید در آزمایشگاه‌های معتبر و طبق استانداردهای جاری انجام شود. نیازی به ارائه تجهیزات و روش‌های تجزیه‌های آزمایشگاهی نمونه‌های آب و خاک در این دستورالعمل نمی‌باشد . ۱-۳-۳- خصوصیات فیزیکی خاک برخی خصوصیات فیزیکی خاک که برای تعیین بازده کاربرد آب در مزرعه مورد نظر می‌باشد. عبارت است از: - رطوبت خاک بازده کاربرد آب در مزرعه به مقدار آب ذخیره شده در عمق توسعه ریشه گیاهان بستگی دارد. این ذخیره با اندازه گیری رطوبت خاک در پیش و پس از آبیاری محاسبه می‌شود [۱۳ و ۲۳]. ۱- «دستورالعمل تجزیه‌های آزمایشگاهی برای مطالعات خاک‌شناسی» توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با شماره ۴۶۷ در سال ۱۳۸۷ انتشار یافته است و حاوی شرح کامل تجزیه‌های آزمایشگاهی نمونه‌های آب و خاک می‌باشد [۱۳]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۹۳/۱۱/۳۵ ۴۳ بافت توزیع نسبی اندازه ذرات تشکیل‌دهنده خاک را نشان می‌دهد و بر بازده کاربرد آب در مزرعه موثر می‌باشد. بافت خاک در دسته‌بندی و انتخاب مزارع نمونه مورد استفاده است. - جرم مخصوص ظاهری در تعیین بازده کاربرد آب در مزرعه» میزان آب ذخیره شده در خاک محدوده توسعه ریشه گیاهان مورد نیاز است که با اندازه گیری رطوبت خاک در پیش و پس از آبیاری محاسبه می‌شود. اغلب رطوبت خاک به‌صورت جرمی و برحسب درصدی از جرم نمونه خاک خشک به‌دست می‌آید. در حالی که رطوبت حجمی خاک برای محاسبه آب ذخیره شده در خاک مورد نیاز می‌باشد که با استفاده از رابطه (۲-۳) محاسبه می‌شود [۱۳]. 0 (۲-۳) و0 - 0۷ 00 که در آن: ۷ - رطوبت حجمی (درصد)» 70 رطوبت جرمی (درصد): : . ام : ,0 < جرم مخصوص ظاهری خاک (گرم بر سانتی‌مترمکعب). و ام < دانسیته آب (گرم بر سانتی‌مترمکعب ")» می‌باشد. مقدار رطوبت ذخیره شده در عمق توسعه ریشه گیاهان پس از هر نوبت آبیاری به‌صورت رابطه (۳-۳) محاسبه می‌شود [۳۲]. (۲-۳) 7( - 1000)0۷2<(] که در آن: (]- عمق آب ذخیره شده در خاک (میلی‌متر)» 2 - رطوبت حجمی خاک پس از آبیاری (مترمکعب آب در هر مترمکعب خاک). 1 - رطوبت حجمی خاک پیش از آبیاری (مترمکعب آب در هر مترمکعب خاک)» و 7 عمق توسعه ریشه گیاه (متر)» و عدد ۱۶۰۰ برای تبدیل واحد می‌باشد. 12051۷ ۱-301۴ ۲- یک گرم بر سانتی‌مترمکعب در نظر گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری از حاصل‌ضرب ((ا1) در مساحت کرت. نوار یا جویچه تحت آبیاری. مقدار حجم آب ذخیره شده در عمق توسعه ریشه گیاهان که همان .۷ در رابطه (۳-۲) است. به‌دست می‌آید. در دسته‌بندی مزارع همگن و انتخاب مزرعه معرف برای تعیین بازده کاربرد آب. خصوصیات شیمیایی خاک شامل - میزان نمک‌های محلول (شوری خاک - درصد سدیم تبادلی خاک (سدیمی بودن خاک). ۳-۳-۳- خصوصیات فیزیکی, شیمیایی و زیستی آب در تعیین بازده کاربرد آب. مزارع همگن با توجه به کیفیت منابع آب و روش‌های آبیاری دسته‌بندی شده و پس از آن مزارع - خصوصیات فیزیکی آب: درصد رطوبت. مواد جامد معلق شامل مواد غیرألی (همچون شن, سیلت. رس, پلاستیک و غیره) و به علاوه مواد آٌلی (همچون موجودات ریز آبزی, حلزون» ماهی. لارو و غیره) در سامانه‌های - خصوصیات شیمیایی آب: نمک‌های محلول (شوری) و نسبت جذب سدیم و میزان اسیدی یا قلیایی بودن. ۴-۳-۳ انتخاب تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری رطوبت خاک تجهیزات و روش‌های اندازه گیری رطوبت خاک با بررسی مزایا و معایب هر یک که در ادامه مطالب بیان می‌شود. و براساس شرایط و امکانات انتخاب می‌شوند. < روش وزنی * این روش ساده و کم هزینه است. خاک در نمونه‌برداری دست‌خورده می‌شود. لذا مناسب به‌کار گیری در خاک‌های غیرهمگن نمی‌باشد. * محاسبه رطوبت حجمی نیازمند جرم مخصوص ظاهری خاک بوده که تعیین آن به ویژه در شرایط مزرعه * دراین روش حداقل ۲۴ ساعت برای خشک شدن نمونه‌ها مورد نیاز است. * برخی رس‌ها هنگام خشک شدن در دمای استاندارد نیز ممکن است مقداری قابل توجه آب نگهداری کنند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۹۳/۱۱/۳۵ ۵ ٩‏ هنگام خشک شدن خاک در دمای استاندارد ممکن است مقداری از ماده آلی اکسیده و تجزیه شود و کاهش جرم خاک مرطوب تنها به‌دلیل کاهش آب نباشد. لذا به‌کارگیری آن در خاک‌های آلی مناسب نمی‌باشد. * دقت روش وزنی با اجرای صحیح., بالا می‌باشد و در واسنجی سایر روش‌ها کاربرد دارد. عکس‌العمل تانسیومتر ممکن است با یک تاخیر زمانی نسبت به تغییرات مکش خاک مشاهده شود. البته تاثیر این تاخیر را می‌توان با استفاده از فشارسنج الکتریکی کاهش داد. داخل تانسیومتر به‌تدریج مشابه ترکیب و غلظت آب خاک می‌شود. از این رو تاننسیومتر مکش اسمزی را * برای اغلب تانسیومترها حدود مکش مجاز قابل اندازه‌گیری کم‌تر از ‎۰٩/۸۵‏ آتمسفر است. بنابراین تانسیومترها در خاک شنی که ۰ درصد آب قابل استفاده آن‌ها در مکش ۰/۸۵ آتمسفر قرار دارد.ء قابل استفاده‌تر هستند. به علاوه کلاهک تانسیومتر از مواد متخلخل و قابل نفوذ ساخته شده است که در مکش‌های خیلی زیاد مانعی در عبور هوا به لوله نیست. در این حالت قرائت تانسیومتر صحیح نمی‌باشد. پاییزه وجود دارد. - بلوک گچی خاک دست‌نخورده باقی می‌ماند. * بلوک‌های گچی از موادی همچون فایبرگلاس ساخته می‌شوند که قابل حل در آب و محلول خاک و یا قابل ترکیب با آن‌ها نباشند. مقدار هدایت الکتریکی بلوک به ویژگی‌های سیال عبوری از قالب متخلخل نسبت به شوری نیز واسنجی شوند. * بلوک‌های متخلخل که از پلاستر پاریس (گچ دندان‌سازی) تهیه می‌شوند. غلظت ثابت الکترولیت که مقابل تغییرات کم یا متوسط غلظت محلول خاک همجون بافر عمل کنند و به تغییرات ناشی از افزایش -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری کود شیمیایی پا شوری کم. حساس نباشند. این گونه بلوک‌ها به دلیل قابل حل بودن گچ پس از مدتی در خاک تجزیه و تخریب می‌شوند. در خاک شور آلی یا خیلی مرطوب طول عمر این قالب‌ها ممکن است حداکثر به اندازه یک فصل آبیاری باشد. در حالی که در خاک خشک حداکثر پنج سال دوام دارند. ٩‏ گرچه مکش صفر تا ۱۵۰ متر آب به وسیله بلوک گجی قابل اندازه‌گیری است ولی دقت اندازه‌گیری برای تمام این دامنه یکسان نیست. به همین دلیل بلوک‌ها طوری ساخته می‌شوندکه یا در دامنه مرطوب بین صفر تا *۵ متر یا در دامنه خشک بین ۱ تا ۱۵۰ متر استفاده شوند. ولی دقت کار بلوک گچی در دامنه صفر تا هشت متر به هیچ‌وجه همچون تانسیومتر نخواهد بود. * بلوک گچی برای اندازه‌گیری رطوبت پایین دقت بیش‌تر دارد. ۹ بلوک گچی به تغییر دما حساس است. * می‌توان بلوک گچی را به دستگاه ثبات وصل و تغییر رطوبت خاک در شرایط مزرعه را به طور پیوسته اندازه‌گیری کرد. * بلوک گچی برای اندازه‌گیری رطوبت خاک رسی مناسب‌تر است زیرا خاک رسی در رطوبت معمول - دستگاه 111 * نیازمند واسنجی در خاک‌های با بافت مختلف نیست. * دقت اندازه‌گیری رطوبت با این دستگاه زیاد است (۰/۰۲ + مترمکعب بر مترمکعب). ٩‏ دستگاه گران‌قیمت و نیازمند نگهداری دقیق است. * دارای انواع قابل استفاده در خاک شور نیز می‌باشد. < نوترون‌متر * دستگاهی گران‌قیمت و دارای اجزای الکترونیکی ظریف و نیازمند بهره‌برداری و نگهداری دقیق است. * به‌واسطه خطر اشعه رادیواکتیوء استفاده ناصحیح از دستگاه می‌تواند بسیار خطرناک باشد. * دراین روش خاک دست‌نخورده باقی می‌ماند. * امکان اندازه‌گیری سریع و مکرر رطوبت حجمی اعماق مختلف نیمرخ خاک فراهم است. ٩‏ حجمی از خاک که با دستگاه نوترون‌متر رطوبت آن اندازه گیری می‌شود بستگی به مقدار آب خاک دارد (در خاک مرطوب به قطر ۱۵ سانتی‌متر و در خاک خشک به قطر *۵ سانتی‌متر یا بیش‌تر) * این دستگاه برای اندازه‌گیری رطوبت به حجم زیادتر از خاک نیازمند است و برای وضعیتی که رطوبت لایه‌های خاک پیوسته نباشد (همچون جبهه یا مرزهای بین لایه‌های رطوبتی) مناسب نمی‌باشد. بنابراین در کشت متراکم و روش آبیاری غیرموضعی (کرتی, نواری و بارانی) مناسب‌تر است. * این روش برای اندازه‌گیری رطوبت لایه سطحی خاک مناسب نمی‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۳/۱/۳۵ ۳۷ * در اغلب خاک‌ها غیر از خاک‌های دارای رس کلرید. آهن یا بور زیاد مناسب می‌باشد. * اجزای الکترونیکی نوترون‌متر آسیب‌پذیر بوده و بهره‌برداری و نگهداری آن مستلزم دقت و احتیاط زیاد است. ۵-۳-۳ ملاحظات به‌کارگیری تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری رطوبت خاک < روش وزنی * نمونه‌برداری, انتقال و توزین نمونه‌های خاک باید با دقت زیاد انجام شود. نکته مهم حفظ رطوبت نمونه‌ها در فاصله بین نمونه‌برداری و توزین است. باید توجه شود که نمونه خاک مرطوب برای مدت زیادی در معرض هوای آزاد قرار نگیرد زیرا تبخیر آب از نمونه در این وضعیت می‌تواند موجب خطا در نتایج شود. * نمونه‌برداری باید از نقطه‌ای در بین فاصله دو گیاه یا در امتداد ردیف‌های کشت انجام شود. * در مراحل اولیه رشد گیاه بهتر است نمونه خاک از فاصله نزدیک گیاه تهیه شود. * برای هر داده. ۳ تکرار برای نمونه‌برداری (در عمق مورد نظر و در سطح مزارع یکنواخت) پیشنهاد می‌شود. ۹ تانسیومتر برای اندازه گیری مکش خاک تا ۰/۸۵ اتمسفر مناسب است. بنابراین برای زراعت‌هایی که با دور کوتاه آبیاری می‌شوند (همجون گیاهان سبزی و صیفی و لوبیا) مناسب هستند. ۹ پیش از نصب تانسیومتر باید از غیرقابل نفوذ بودن آن نسبت به هوا در وضعیت توصیه شده (مکش تا ۰/۸۵ این که به ۰/۸۵ اتمسفر برسد. پایین می‌رود که نشان‌دهنده ورود هوا به داخل تانسیومتر است. ۹ تانسیومتر در آب باید رقم صفر و در شرایط مزرعه رقم ۰/۱۵ تا ۰/۳ را نشان دهد. ٩‏ محل نصب تانسیومترها باید با میله‌های چوبی علامت‌گذاری و مشخص شوند تا قابل مشاهده باشند. لوله تانسیومتر و نفوذ آن در طول لوله جلوگیری شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۸ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری * با توجه به احتمال یخ‌زدگی آب داخل محفظه. تانسیومتر برای مناطق دارای سرمای دیرهنگام بهاره و زودهنگام پاییزه مناسب نمی‌باشد. - بلوک‌های گچی * بلوک‌های گچی تا مکش ۱۵ اتمسفر قابل استفاده می‌باشند بنابراین برای زراعتی که با دور طولانی آبیاری می‌شود (همچون گندم و جو)» مناسب هستند. * بلوک‌ها (به تعداد بیش‌تر از نیاز) باید پیش از نصب به مدت ۰/۵ ساعت در آب قرار داده تا اشباع شوند. در همین حال, مقاومت دو سر الکترود با مقاومت‌سنج اندازه گیری می‌شود. اگر عدد قرائت شده در بعضی بلوک‌ها از ۵ درصد میانگین قرائت‌ها تجاوز کرد. آن بلوک‌ها نباید مورد استفاده قرار گیرند. * بلوک‌های مورد تایید در داخل خاک گلدان نصب و پس از آبیاری مقاومت در زمان‌های مختلف اندازه‌گیری شود (اوایل, روزانه و سپس چند روز در میان برحسب گرمی هوا که تغییر و کاهش رطوبت مشاهده گردد). هم‌زمان با قرائت. رطوبت خاک تعیین شود (با توزین گلدان در دو نوبت متوالی می‌توان واسنجی می‌شوند. حال پس از نصب در مزرعه کافی است مقاومت بلوک‌ها اندازه‌گیری و درصد رطوبت از * تفاوت قرائت بلوک‌ها در آب نباید از ۵۰ اهم بیش‌تر باشد. زیرا در این شرایط غیریکنواخت هستند. قرانت بلوک‌ها اگر در داخل آب صفر باشند. ایده‌آل است ولی اگر تا حدود ۴۰۰ اهم را نشان هم دهند. با اعمال ضریب اصلاحی قابل استفاده هستند. ولی اگر بیش‌تر باشد. استفاده از این بلوک‌ها توصیه نمی‌شود. قرائشنت بلوک برای رطوبت در حد ظرفیت مزرعه باید ۵۰۰ تا ۶۰۰ و در حد پژمردگی ۵۰۰۶۰۰ تا ۷۵۰۰۰۰ اهم باشد. البته بلوک گچی باید مقاومت ۱۰۰,۰۰۰ و ۲۰۰,۰۰۰ اهم را نیز اندازه گیری کند. * برای جلوگیری از پلاریزه شدن الکترودها و امکان بروز اشتباه در اندازه‌گیری, توصیه می‌شود از مقاومت‌سنجی استفاده شود که در آن جریان برق مستقیم باتری به جریان متناوب تبدیل می‌گردد. به طور معمول مقاومت‌سنج‌های ۱۰۰۰ سیکلی به‌کار می‌رود زیرا از قطبی شدن جلوگیری شده و اشتباه اندازه گیری‌ها کم‌تر می‌شود. دقت شود بلوک‌های گچی در محدوده توسعه ریشه گیاهان نصب شوند و تماس بین قالب و خاک کامل * بلوک‌های گچی در فواصل بیش‌تر از ۳۰ سانتی‌متر از یکدیگر نصب شوند. ۹ پس از نصب قالب‌هاء. سطح خاک روی آن را کمی بالا آورده تا از جمع شدن آب در آن جلوگیری شود. *٩‏ محل نصب قالب‌ها در کشت متراکم بین دو بوته مجاور و در کشت ردیفی بین دو ردیف باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های انداز هگیری ۳/۳۵ ۴۹ ۹ دستگاه برای هر خاک واسنجی شود. واسنجی این قالب‌ها در مقابل مکش بر واسنجی آن‌ها در مقابل رطوبت ترجیح دارد. به ویژه اگر نمونه خاک دست‌خورده و متفاوت از خاک مزرعه باشد. - دستگاه 111 ۹ دستگاه نیازمند واسنجی و تنظیم است. * در استفاده از دستگاه توجه به اتصال سیم‌های رابط و عدم نفوذ آب و رطوبت به بخش دیجیتالی از اهمیت برخوردار است و باید مورد توجه قرار گیرد. ۹ در خاک شور از حس‌گر"های مناسب استفاده شود. * میله‌های (حس‌گرها) دستگاه به‌نحوی در خاک نصب شوند که تمامی سطح میله‌ها در خاک قرار گیرند. - دستگاه نوترون‌متر * در استفاده از نوترون‌متر باید مقررات پرتوهای رادیواکتیو رعایت شود. * لوله فلزی نوترون‌متر به‌نحوی در مزرعه نصب شود که منبع رادیواکتیو در اعماق مورد نظر قرار گیرد. * لوله فلزی باید در تماس کامل با خاک باشد. وجود فاصله و فضا بین وله و خاک موجب خطای اندازه گیری است. بنابراین بهتر است حفره مورد نیاز کار گذاری لوله با مته‌ای کوچک‌تر از قطر لوله حفر شود. * هر دستگاهی باید در شرایط مزرعه و برای هر بافت خاک واسنجی شود. ۴-۳ واسنجی و صحت‌سنجی تجهیزات و روش‌های اندازه گیری شرایط معمول اندازه‌گیری شده. واسنجی دستگاه یا روش آندازه‌گیری گفته می‌شود که در روش ساده. مقایسه یک کمیت اندازه گیری شده با دو دستگاه یا فرآیند است که یکی دستگاه یا فرآیند تحت آزمون و دیگری دستگاه یا فرآیند استاندارد نامیده می‌شود [۲]. واسنجی به دلایل زیر ضروری می‌باشد: - از دستگاه جدید اندازه‌گیری استفاده شود. - از واسنجی دستگاه مدت زمان طولانی سپری شده باشد. - هنگامی که مدت طولانی از دستگاه بهره‌برداری شده باشد. - در شرایطی که دستگاه دچار صدمه شود. - هنگامی که مشاهدات (اندازه گیری‌ها) غیرعادی و پرسش‌برانگیز باشد. 7۳ - | -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری بنابراین برحسب عواملی همجون تغییر ظاهری و به‌هم خوردن شرایط نصب و کاربرد استاندارد تجهیزات و دستگاه‌ها. مدت بهره‌برداری طولانی و مشاهده نتایج غیرمعمول, لازم است تجهیزات و روش‌های اندازه گیری آب در کانال‌ها و لوله‌ها و دستگاه‌ها و روش‌های اندازه گیری رطوبت خاک مورد واسنجی قرار گیرند. بدین ترتیب که عوامل مورد نظر اندازه‌گیری همچون سرعت. بده یا عمق جریان و رطوبت خاک به طور هم‌زمان با دو روش که یکی استاندارد و دیگری تحت آزمون است. اندازه گیری و مقایسه شوند و در صورت لزوم. ضریب‌های اصلاحی 5 تعییرا گردد. در و ۷ سنج تج پیزات و روش‌های اندازه گیری سرعت یا بده جریان آبء به طور معمول از یک سرعت‌سنج پروانه‌ای مورد تایید استفاده می‌شود. روش‌ها و دستگاه‌های اندازه گیری آب خاک از جمله نوترون‌متر و 711 با استفاده از روش وزنی قابل واسنجی هستند. ۵-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب زیرزمینی ربررمینی در سفره سطحی قابل تعیین خواهد بود. ی ۰ ای ۰ ۰ ۰ ۰ ا ۰.۰ ۰ ۰ ۲ در شبکه‌های دارای زهکش های زیرز مین و یا سطحی . محل‌های خروجی زه‌اب از ز هکت های جانبی . جمع‌کننده‌ها و با زهکش‌های روباز درجه سه. به عنوان نقاط کنترل و اندازه گیری زه‌آب قابل استفاده هستند. تعدادی از این محل‌ها برحسب آرایش شبکه زهکشی به عنوان معرف و شرایط همگن انتخاب می‌شوند. اندازه‌گیری میزان جریان زه‌آب در نقاط کنترل و در فواصل زمانی متناسب با برنامه تحویل آب و با استفاده از تجهیزات و روش‌های ارائه شده در انتهای بند ۷-۲-۳ انجام می‌شود. از تفاوت میزان جریان زه‌آاب در نقاط کنترل در بازه زمانی معین, برآوردی از نشت و نفوذ عمقی آب در آن بخش از زمین‌های ۱- «دستورالعمل حفر و تجهیز و استفاده از چاهک‌های مشاهده‌ای» توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور در سال ۱۳۷۵ به صورت استاندارد شماره ۴ انتشار یافته است. 2- ]216۵[ ۳- ممکن است بخشی از این نفوذ عمقی از منبع بارندگی باشد. برای دقت در نتیجه‌گیری بهتر است اندازه‌گیری در ایامی صورت پذیرد که شامل نفوذ عمقی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۹۳/۱۱/۳۵ ۵ ۶-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری آب مورد نیاز گیاهان تجهیزات و روش‌های متعددی برای برآورد 5 اندازه گیری آب مورد نیاز گیاهان معرفی شده‌اند. در حال حاضر سند ملی آب مبنای تحویل آب به آب‌بران شبکه‌های آبیاری و زهکشی می‌باشد [۰۱ ۲۴ و ۲۹] مگر آن که مغایرت ارقام ارائه شده در سند با شرایط موجود توسط مهندسان مشاور طرح اعلام شود و مورد تایید کارفرما قرار گیرد که در این حالت از ارقام اصلاح شده استفاده می‌شود". بنابراین» تجهیزات و روش‌های تعیین آب مورد نیاز گیاهان در این دستورالعمل بیان نمی‌شود و مقدار آب تحویلی به آب‌بران طبق برنامه بهره‌برداری شبکه مشخص می‌شود. ۷-۳- تجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری عملکرد محصول گیاهان عملکرد محصولات تحت آبیاری در بازه‌های معرف و نمونه برای تعیین بهره‌وری آب در شبکه اندازه‌گیری می‌شود. تجهیزات و روش‌های اندازه گیری عملکرد برحسب نوع محصول متفاوت است. ۱-۷-۳ اندازه‌گیری عملکرد محصولات زراعی عملکرد محصولات سالانه (همچون غلات و حبوبات) در سطح کوچک به عنوان نمونه برداشت و به وسیله ترازو توزین و به کل سطح زیر کشت تعمیم داده می‌شود. بدین منظور از بلانکت‌های چوبی (مربع‌های چوبی توخالی) با مساحت معین به عنوان مثال یک مترمربع (به ابعاد یک متر * یک متر) استفاده می‌شود. برای این کار پس از انتخاب تصادفی برداشت و توزین می‌کنند. توجه به نکات زیر دقت اندازه‌گیری را افزایش می‌دهد: - زمان نمونه‌گیری هنگام تکمیل رشد حدود ۹۰ درصد بوته‌ها. قطع شدن آب و به اصطلاح گاورو شدن کل مزارع برای امکان حرکت در مزرعه و برداشت محصول می‌باشد. این زمان با عرف و شرایط محلی تطبیق داده شود. - بر اساس یکنواختی کشت حداقل ۵ نقطه از هر هکتار به‌نحوی انتخاب شود که نماینده کل سطح کشت باشد. - نمونه‌ها از ابتدا و انتهای مزارع انتخاب نشوند و وضعیت مزرعه همچون میزان حاصلخیزی و ماندابی بودن در ۱- بخشنامه‌ای در این زمینه توسط معاون محترم وزارت نیرو در آمور آب و ابفا در تاریخ ۱ ۱۳ با شماره ۷۷۰۰ ۸۳۲ ابلاغ شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- 2۳ ۵ دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری - برای اندازه‌گیری وزن محصول باید هر نمونه جداگانه توزین و نتایج با ذکر شماره نمونه. مساحت. رطوبت و میزان ضایعات. ثبت و سپس میانگین‌گیری شده و به عملکرد محصول در سطح یک هکتار تعمیم داده شود. - روش برداشت محصول (دستی و ماشینب ) باید در کاربرگ‌های مشخص ذکر شود. ۲-۷-۳ اندازه‌گیری عملکرد محصولات باغی اندازه گیری محصولات باغی و سردرختی مبتنی بر شناسایی و محاسبه تعداد درختان مثمر بارده در قطعه معبر می‌باشد. درختان نمونه با شناخت نحوه‌ی آرایش کاشت درختان (فاصله ردیف‌های کات شت و فاصله درختان روی ردیف‌ها)». سن و وضعیت باردهی. انتخاب شده و محصول آن‌ها با رعایت موارد زیر اندازه گیری شود: - درختان قطعه مورد نظر نمونه‌ای از تراکم و وضعیت باردهی درختان در نقاط مختلف باغ باشند. - تعداد درختان نمونه باید معادل ۲ درصد کل تعداد درختان یا درختچه‌های باغ مورد نظر بوده به‌نحوی که درختان انتخابی از لحاظ سن., قطرء حجم تاج و باردهی نماینده باغ باشد. ۳-۷-۳ اندازه‌گیری عملکرد گیاهان ردیفی برای اندازه گیری محصولات گیاهانی همجون ذرت و چغندر که ردیفشی کشت می‌شوند. با در نظر گرفتن فاصله ردیف‌ها و بوته‌هاء تعداد بوته‌ها در واحد سطح (هکتار) محاسبه می‌شود. پس از آن به تعداد ۱۶ تا ۲۰ بوته به عنوان نمونه در هر هکتار کشت یکنواخت انتخاب و عملکرد محصول همجون دانه یا ریشه. براساس میزان رطوبت زمان برداشت و محصول‌های نمونه محاسبه شده و با ضرب آن در تعداد بوته در هکتار عملکرد محصول به واحد سطح تعمیم داده می‌شود. اگر در کاشت محصولات ردیفی, بوته‌ها به‌صورت کیه‌ای استقرار داشته باشند. نمونه‌گیری مطابق گیاهان زراعی انجام می‌شود. ۴-۷-۳ - اندازه‌گیری ضابعات ریزش محصول در هنگام برداشت برای اندازه گیری ضایعات محصول پس از برداشت بدون از دست دادن زمان به ازای هر مزرعه یک هکتاری تحت کشت محصول سالانه حداقل ۵ نقطه به طور تصادفی انتخاب و با کادری به ابعاد ۱۱۲ سانتی‌متر در ۱۱۲ سانتی‌متر ۱- بهره‌وری آب برای درختان در دوره غیرباردهی محاسبه نمی‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نجهیزات و روش‌های اندازه‌گیری ۳/۱/۳۵ 2۳ (۱/۳۵ مترمربع) میزان باقیمانده محصول به عنوان نمونه اندازه گیری می‌شود. میانگین ورن محصول (دانه 9 علوفه) باقیمانده در پنج نقطه با ضرب در عدد ۸۰۰۰ به سطح یک هکتار قابل تعمیم است. در مورد درختان.ء وزن میوه‌های ریزش یافته در زمان برداشت محصول برای تعدادی از درختان به عنوان نمونه اندازه‌گیری شده و به سطح یک هکتار باغ تعمیم داده می‌شود. عملکرد بالقوه (پتانسیل) برداشت محصول مساوی حاصل‌جمع مبزان عملکرد واقعصی محصول به علاوه میزان ضایعات یا ریزش محصول در هر هکتار است. اندازه گیری عمق توسعه ریشه گیاهان به ویژه در محصولات متراکم و درختان میوه ساده نمی‌باشد. در مورد محصولات زراعی با ریشه کم‌عمق متناسب با مراحل رشد می‌توان ۱ تا ۲ روز پس از ابیاری در نقاطی از مزرعه به نحوی که اسیب کم‌تری به کل کشت وارد شود. خاک اطراف ریشه تعدادی (حداقل سه) بوته با احتیاط کنار زد و عمق توسعه ریشه را اندازه گیری و میانگین آن‌ها را تعیین کرد. در مورد درختان میوه که دست‌کاری خاک اطراف ریشه ممکن نمی‌باشد و نیز محصولات زراعی هنگامی که اندازه‌گیری عمق ریشه صورت نپذیرد. می‌توان از اطلاعات مبانی طرح. نتایج مطالعات محلی و تجارب کارشناسی یا جداول پیشنهادی برای عمق توسعه ریشه گیاهان در منابع علمی همچون نشریه آبیاری و زهکشی شماره ۵۶ سازمان خواروبار و کشاورزی (فائو) بهره‌گیری کرد. در سال با فصلی که تعیین بازده آبیاری شبکه آبیاری و زهکشی در دست بررسی باشد. سطح کشت محصولات تحت آبیاری به تفکیک نوع محصول بر مبنای قراردادهای آبیاری با کشاورزان آب‌بر تعیین می‌شود. این ارقام برای اطمینان ۱-۳- تعیین آب آبشویی در شبکه در برخی شبکه‌های آبیاری و زهکشی, آب تحویل شده به کشاورزان آب‌بر علاوه بر نیاز آبیاری محصولات ترکیب کشت. برحسب ضرورت شامل آب مورد نیاز آبشویی و اصلاح خاک نیز می‌باشد. میزان آب آبشویی در صورتی که تحویل آن همراه با نوبت (یا نوبت‌های) آبیاری در فصل زراعی صورت پذیرد. در تعیین بازده آبیاری در نظر گرفته می‌شود. این ۱- مراحل چهارگانه رشد گیاهان در بخش ۱-۲-۶-۴ توصیف شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری میزان طبق مبانی طرح آبیاری یا هر رویه جایگزین آن تعیین می‌گردد. بنابراین. تجهیزات و روش‌های تعیین آن در این دستورالعمل آارائه نمی‌شود. البته در تعیین بازده کلی آبیاری در شبکه باید میزان آب تحویل شده برای آبشویی و اصلاح بنابراین. بازده کاربرد آب در مزرعه با استفاده از رابطه (۳-۲) برای دو حالت محاسبه شود. در یک حالت. مخرج کسر (بدون نیاز آبشویی) در نظر گرفته می‌شود. مقایسه نتایج, سهم آبشویی را در تغییر میزان بازده کاربرد آب نشان می‌دهد. ۱۱-۳- برآورد میزان نشت در نهرها و کانال‌ها میزان نشت از دیواره و کف نهرها و کانال‌ها در تعیین بازده انتقال و توزیع آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی مورد نیاز می‌باشد. این نشت تابع عواملی همچون پوشش, ابعاد نهر یا کانال, بده جریان, نحوه‌ی اجرا و بهره‌برداری از شبکه است. بهترین روش تعیین نشت. اندازه‌گیری آن در طول مسیر جریان آب می‌باشد. این اندازه‌گیری می‌تواند متناسب با وضعیت نهرها و کانال‌های شبکه در بازه‌های معرف انجام شود. در صورت عدم آندازه گیری مستقیم نشت در نهرها و کانال‌ها به دلایل مختلف. می‌توان میزان نشت را از نتایج اندازه‌گیری در شرایط مشابه برآورد کرد 1۱۸۱ نشریه آبیاری و زهکشی شماره ۲ سازمان خواروبار و کشاورزی (فائو)» ارقام نشت در کانال‌های بدون پوشش و دارای پوشش برحسب عواملی همچون ظرفیت. سطح مقطعء بده طراحی و مدت بهره‌برداری ارائه کرده که جمع‌بندی نتایج اندازه‌گیری در سطح جهان است |[۳۸]. در ضابطه شماره ۲۸۱ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (سال ۱۳۸۳) با عنوان «ضوابط عمومی طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی» جداول پیشنهادی فائو به همراه اطلاعات بیش‌تر ارائه شده است [۱۸]. تمامی این ارقام نشت. جنبه راهنما دارند و در شرایط مشابه قابل استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ شبکه اندا زه گیری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شبکه انداز هگیری ۳۱/۳۵ ۵1۷ ۱-۴ کلیات اندازه گیری عوامل مورد نیاز تعیین بازده‌های آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در تمامی مسیر انتقال و توزیع آب و مزارع تحت پوشش شبکه برای کل دوره بهره‌برداری مستلزم صرف هزینه و زمان زیاد است. در این فصل نحوه‌ی انتخاب شبکه مکان و زمان اندازه‌گیری این عوامل از محل‌ها و در زمان‌هایی که نماینده و معرف شرایط ۳-۴- اهمیت و ضرورت تعیین شبکه اندازه‌گیری شبکه نقاط اندازه گیری عوامل مورد نیاز در تعیین بازده‌های انتقال, توزیع. کاربرد و بهره‌برداری و بهره‌وری آب آابیاری, مجموعه نقاط و موقعیت‌هایی در شبکه‌های آبیاری و زهکشی است که با انتخاب آن, تمامی تاسیسات و سطح کشت شبکه پوشش داده می‌شود و داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز کاربران این دستورالعمل تامین می‌گردد. شبکه نقاط اندازه‌گیری تابع عواملی همچون نوع, مشخصات و ترکیب کشت در شبکه می‌باشد. مجموعه زمان‌های اندازه گیری عوامل مورد نیاز در تعیین بازده‌های آبیاری و بهره‌وری آب در طول مدت بهره‌برداری شبکه آبیاری و زهکشی, شبکه زمان اندازه گیری را تشکیل می‌دهد. این شبکه اندازه‌گیری باید شرایط بهره‌برداری در بازه‌های زمانی استفاده از این دستورالعمل به هدف کاربران بستگی دارد. هنگامی که تعیین بازده آبیاری و با بهره‌وری آب در شبکه آبیاری و زهکشی با هدف تشخیص اقدام‌های اصلاحی مورد نظر باشد. لازم است بررسی‌ها حداقل در یک دوره بهره‌برداری انجام پذیرد. برای ارزیابی میزان اثربخشی اقدام‌های اصلاحی بهتر است در پنج سال اول پس از عملیات بهسازی, بازده آبیاری یا بهره‌وری آب. دست‌کم در یک دوره بهره‌برداری تعیین شود. تغییر مقدار این شاخص‌ها میزان اثربخشی اقدام‌های اصلاحی را نشان داده و در برنامه‌ریزی‌های آتی و شبکه‌های مشابه قابل بهره‌گیری است. اگر تشکیلات بهره‌برداری مایل به پایش و بررسی روند تغییر بازده آبیاری و بهره‌وری آب در شبکه آبیاری و زهکشی باشد. فاصله زمانی اندازه گیری‌ها برحسب امکانات مالی و نیروی انسانی می‌تواند سه تا پنج سال باشد. در شرایط عادی و با رعایت دستورالعمل‌های بهره‌برداری و نگهداری شبکه. اندازه‌گیری‌ها در هر دهه می‌تواند مفید واقع شود. برحسب هدف و سطح تخمین مورد نظر در یک دوره بهره‌برداری. ممکن است آندازه‌گیری فقط در ماه‌های پرمصرف انجام شود. ۳-۴- ضوابط و معیارهای انتخاب شبکه اندازه‌گیری انجام کامل و دقیق برنامه اندازه گیری داده‌های مورد نیاز در تعیین بازده‌های آبیاری مستلزم وجود شبکه اندازه گیری فراگیرء منظم و تجهیز شده و در برگیرنده تاسیسات و نقاط کلیدی آبگیری, انتقال, توزیع» تحویل و مصرف آب می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری انتقال, توزیع و تحویل آب باشد و تابع دیدگاه‌ها و اهداف کاربران است. با تعیین نقاط نمونه و استفاده از نتایج شبکه ضوابط انتخاب نقاط اندازه‌گیری برحسب نوع بازده مورد سنجش و شناخت مجموعه عوامل موثر بر این بازده‌ها شامل مشخصات فیزیکی و فنی شبکه. ضرورت‌های اجرایی و شرایط انجام کار و بهره‌برداری, قابل استخراج و تعیین است. شبکه نقاط و بازه‌های اندازه‌گیری باید براساس ضوابط زیر تعیین شود: - تاسیسات آبی موجود بخشی از شبکه‌های آبیاری 9 زهکشی بوده و بازده‌های آبیاری در آن قابل تعیین باشد. - مشخصات فیزیکی و سازه‌ای تاسیسات آبی شبکه آبیاری و زهکشی در نظر گرفته شود. - نوع و مشخصات سامانه‌های کنترل و تنظیم جریان و سطح آب و روش آبیاری در نظر گرفته شود. - شرایط نگهداری و تعمیرات تاسیسات مورد توجه باشد. - نوع و دوره رشد محصولات ترکیب کشت در نظر گرفته شود. - به عوامل و شرایط بهره‌برداری و محیطی توجه گردد. - عوامل سازمانی و مدیریتی بهره‌برداری و نگهداری در شبکه در نظر گرفته شود. نظر ید جامعیت این دستورالعمل, دسته‌بندی تقاط و بازه‌های اندازه‌گیری 9 جممع‌آوری داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز در تعیین بازده آبیاری برای جامع‌ترین نوع. مشخصات و وصضعیت بهره‌برداری 9 نگهداری شبکه‌های آبیاری و زهکشی ارائه شده است. کاربران برحسب اهداف و مشخصات شبکه مورد نظر می‌توانند نقاط و بازه‌های اندازه گیری را با استفاده از این دسته‌بندی‌ها و متناسب با نوع و تعداد (فراوانی) و وضعیت بهره‌برداری و نگهداری کانال‌هاء لوله‌هاء سازه‌هاء تجهیزات. محصولات کشت شده و روش‌های آبیاری در محدوده شبکه به نحوی انتخاب کنند که تمام شبکه آبیاری و زهکشی ۳-۴ دسته‌بندی نقاط و بازه‌های اندازه‌گیری نقاط و بازه‌های نمونه و معرف برای اندازه‌گیری داده‌ها و جممع‌آوری اطلاعات مورد نیاز در تعیین بازده‌های انتقال توزیع» کاربرد و بهره‌برداری با توجه به نقاط ورودی و خروجی آب در فرآیند انتقال, توزیع و کاربرد در مزرعه و محل‌های تحویل آب انتخاب می‌شوند. این نقاط و بازه‌ها برای شبکه‌های آبیاری و زهکشی برحسب مدرن» نیمه‌مدرن» سنتی و نوع و مشخصات شبکه فرعی (شبکه توزیع) قابل تعیین می‌باشند. این نقاط و بازه‌ها نماینده‌ی گروه‌های همگن هستند. در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳۱/۳۵ ای آبیاری شبکه تعیین شده و پس از آن نقاط ورودی (مبدا)» نقاط و بازه‌های نمونه از شرایط و سازه‌های همسان, محل‌ها و سازه‌های خاص. مزارع و قطعات زراعی معرف مشخص می‌شود. ۱-۴-۴ نقاط ورودی و خروجی آب در شبکه به منظور تعیین موازنه آب ورودی و خروجی (تحویل شده و مصرف شده) در شبکه آبیاری و تاسیسات وابسته. لازم زهکش‌ها) در شبکه شناسایی شوند و در فهرست و برنامه‌های اندازه گیری قرار گیرند. ۱-۱-۴-۴ نقاط ورودی الف - نقاط تحویل آب از مخازن و منابع تامین در شبکه اندازه گیری بازده آبیاری, نقاط تحویل آب از مخازن و محل ورودی آب به شبکه‌های اصلی و مزرعه (فرعی) اولین و مهم‌ترین نقاط هستند. نقاط مبدا (ابتدایی یا ورودی جریان) به شبکه به عنوان نقطه شروع بازه‌های اندازه‌گیری شبکه آبیاری از مخازن و منابع تامین این نقاط به عنوان مبدا بازه‌های اندازه گیری محسوب می‌شوند. غیر از این حالت. باید نسبت به تجهیز نزدیک‌ترین محل خروجی آب از منبع یا تاسیسات رابط به وسایل اندازه‌گیری اقدام شود. نقاط تحویل از منبع در دو سامانه آبیاری سطحی و تحت فشار به‌صورت زیر است: - خروجی سد مخزنی (دریچه یا شیر آبگیری, ابتدای کانال) - خروجی سد یا بند انحرافی (دریچه یا دریچه‌های آبگیرء ابتدای کانال) - خروجی ایستگاه پمپاژ (آبگیری از رودخانه. مخازن. حوضچه‌های آبگیر و چاه‌ها)» - دهانه‌های آبگیر در شبکه و تاسیسات مدرن (کانال‌ها و لوله‌ها)؛ - تاسیسات انحراف آب در شبکه نیمه‌مدرن» و - دهانه آبگیر سنتی یا آب‌بندان و تالاب آب در شبکه سنتی. - به ازای هر دسته از نقاط تحویل یا ورودی آب در شبکه که مشابه می‌باشند. یک نقطه به عنوان معرف انتخاب می‌شود. ب- نقاط ورودی در شبکه کانال‌ها و خطوط لوله اصلی نقاط اندازه گیری در ورودی شبکه اصلی آبیاری ثقلی و تحت فشار متناسب با نواحی و واحدهای عمرانی طرح به طوری که برای نواحی و واحدهای عمرانی مشابه. یک نمونه به‌صورت زیر انتخاب شود: - ابتدای خطوط اصلی آبگیری از منبعء و -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری - ابتدای انشعاب‌های اصلی. کانال‌ها و خطوط لوله آبرسان. - به ازای هر دسته مشابه و همگن از نقاط تحویل یا ورودی آب یک نقطه به عنوان معرف انتخاب می‌شود. ۲-۱-۴-۴ نقاط خروجی الف - سردهانه‌ها و انشعاب‌های خروجی از سامانه‌های تامین آب و مجاری تغذیه (رابط) - سردهانه‌های واقع در مسیرهای انتقال طبیعی (رودخانه‌ها و مسیل‌ها) ۰ و - سرریزهای جانبی در مسیر - سازه‌های تخلیه انتهایی برروی: * کانال با نهر اصلی. ۹ کانال‌های آبرسان. سار تخلیه کننده‌های انتهایی شامل: * بال‌ها (لترال‌ها)؛ د- ک رز ۸ 1 ی - زهکش‌های درجه یک و دی - زهکش مزارع (درجه سه پا جمع‌کننده‌ها) و ۱- انشعاب‌ها و دهانه‌های آبگیر مجاری برداشت‌های آب زراعی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳۱/۳۵ (۶ - زهکش‌های طبیعی. - به ازای هر دسته از نقاط خروجی آب در شبکه که مشابه و همگن می‌باشند. یک نقطه معرف انتخاب می‌شود. فرعی آبیاری در جدول (۱-۴) نشان داده شده است. جدول ۱-۴- بازه‌های قابل انتخاب برای اندازه‌گیری جریان آب ورودی و خروجی در هر دو شبکه اصلی و فرعی آبیاری خروجی سد یا بند انحرافی دریچه آبگیر/ ابتدای کانال ابگیری از مخازن ذخیره ابگیری از رودخانه در مسیرهای انتقال طبیعی (رودخانه‌ها و مسیل‌ها) دهانه‌های ابگیر و انشعاب‌های ها ل ۴ 1 نت پمپ کنتور پا دهانه خروجی /دریجه ابگیر مجاری رابط نشعاب و دهانه بگیر محجاری (برد : غیرزراعی) ابتدای‌کانال‌های اصلی یا درجه یک (مشترک با نقطه تحویل از منبع) ایتدای انشعاب‌های اصلی و آبرسان : سردهانه‌ها 0 انشعاب‌های خروجی در مسیر های انتقال طبیعی (رودخانه‌ها 9 مسیل‌ها) مجاری اصلی انتقال انشعاب‌ها و دهانه‌های آبگیر مزارع و کانال‌ها ابگیرها و سرریزهای انتهایی سرریز (بتنی, سنگی و غیره)/ دریچه کشویی/ لوله سرریزهای جانبی خروجی سرریز (بتنی. لوله) تخلیه کننده انتهایی لوله‌های اصلی تخلیه کننده انتهایی لوله‌های مزارع کانال اصلی/ کانال درجه یک کانال درجه دو شبکه آبیاری ثقلی (جریان آزاد) ۲-۴-۴- انتخاب نقاط و بازه‌های نمونه در شبکه اصلی آبیاری برای تعیین بازده انتقال آبیاری صورت می‌پذیرد که شامل مجاری (اصلی) درجه یک و دو سازه‌های هیدرولیکی همسان یا خاص و در صورت شروع بازه‌های اندازه گیری داده‌ها و جمع‌آوری اطلاعات برای تعیین بازده انتقال محسوب شود. نقاط و بازه‌های نمونه برای اندازه گیری داده‌ها و جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز تعیین بازده انتقال برحسب اجزای شبکه اصلی آبیاری انتخاب می‌شوند. بازه‌های انتخابی در کانال‌ها یا لوله‌ها باید معرف خصوصیات عمومی کانال یا لوله هم درجه خود بوده و از نظر دسترسی. طول, امکان کنترل جریان در آن در مدت اندازه‌گیری مناسب باشد. سازه‌های هیدرولیکی همسان یا خاص انتخاب شده نیز باید معرف سازه‌های موجود باشند. در انتخاب بازه‌ها 9 نقاط معرف باید شرایط متفاوت بهره‌برداری پوشش داده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۱-۲-۴-۴- کانال یا لوله آبرسان و رابط و سازه‌های خاص آن الف - کانال یا لوله آبرسان و رابط در برخی شبکه‌های اصلی آبیاری و زهکشی, کانال‌ها یا لوله‌های آبرسان یا رابط برحسب نیاز طراحی و اجرا شده‌اند. در این شبکه‌ها محل‌های ورود آب به مجاری آبرسان نقاط مبدا محسوب می‌شوند و به همراه نقاط و بازه‌های اندازه گیری ثانویه در مسیرهای جریان بخشی از شبکه اندازه گیری داده‌ها و جمع‌آوری اطلاعات برای تعیین بازده انتقال آب را تشکیل می‌دهند. کانال‌ها یا لوله‌های رابط که برحسب ضرورت در برخی شبکه‌های اصلی طراحی و اجرا شده‌اند.ء بخشی از شبکه انتقال آب محسوب شده و متناسب با نوع و طول بازه‌هایی نیز در آن‌ها مشخص می‌شوند. مجاری آبرسان یا رابط ممکن است به لحاظ نوع (کانال یا لوله). طول, جنس, شکل مقطع و سازه‌های واقع بر مسیرها و شرایط بهره‌برداری متفاوت باشند. در این شرایط طول کانال یا لوله آبرسان یا رابط با کل شبکه مقایسه می‌شود و در صورت لزوم» برای هر مشخصه یک نمونه انتخاب می‌شود. دسته‌بندی کانال‌ها یا لوله‌ها برای تعیین بازه نمونه به شرح زیر است: - کانال برحسب نوع مقطع به‌صورت زیر: * کانال با مقطع ذوزنقهء یک بازه * کانال با مقطع غیرذوزنقه. یک بازه ۹ زیرگذر. یک بازه و - کانال بتنی, برحسب پوشش و وضعیت عمومی آب‌بندی در محل اتصال قطعات کانال, نشت آب در مسیر جریان (میزان سلامت و درجه تخریب و فرسایش)» برای هر وضعیت یک بازه. - کانال خاکی. برحسب فرسایش (تخریب یا تغییر شکل) رسوب‌گذاری و تراکم علف هرز (بدون رسوب با پوشش گیاهی / وجود رسوب یا علف‌های هرز و درختچه‌ها با توجه به تراکم آن)» برای هر وضعیت یک بازه - کانال سنگی برحسب آب‌بندی, رسوب‌گذاری و تراکم علف هرزء برای هر وضعیت یک بازه» - رودخانه‌ها و مسیرهای طبیعیء برحسب میزآان نفوذپذیری (خیلی سریع: بیش‌تر از ۲۵ سانتی‌متر بر ساعت. سریع: ۶ تا ۲۵ سانتی‌متر بر ساعت. متوسط: ۲ تا ۶ سانتی‌متر بر ساعت و آهسته و خیلی آهسته: کم‌تر از ۲ سانتی‌متر بر ساعت)" تخلیه و تغذیه سفره سطحی از رودخانه, برای هر کدام یک بازه» ۱ ۲- برحسب تقسیم‌بندی ارائه شده در نشریه «راهنمای طبقه‌بندی اراضی برای آبیاری» موسسه تحقیقات خاک و آب [۳۱]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳۱/۳۵ ۶۳ - خطوط لوله, با مقایسه نتایج اندازه‌گیری آب در ابتدا و انتهای مسیر یا برحسب وجود شواهدی از نشت در حوضجه‌های شیرآلات و سطح خاک. در هر محل دارای نشت. یک اندازه گیری. - کانال برحسب ظرفیت یا بده جریان آب برای هر وضعیت حداقل, متوسط و حداکثر با توجه به برنامه تحویل آب. هرکدام یک بازه - کانال‌ها و لوله‌ها برحسب وضعیت هیدرولیکی تا برقرار بودن شرایط یکنواخت یک بازه نمونه ولی در صورت تغییر وضعیت ظاهری جریان و یا وجود شواهدی از نشت. برای هر وضعیت یک بازه. یادآوری: در تعیین تعداد بازه‌هاء باید مشخصه‌های بیان شده در بالا با هم تجمیع یا ترکیب شود تا حداقل تعداد ممکن انتخاب گردد. به طور مثال هنگامی که یک بازه برحسب پوشش و سطح مقطع کانال انتخاب می‌شود. اندازه‌گیری آب در آن برای یکی از حالات وجود جریان حداقل, متوسط یا حداکثر صورت می‌پذیرد. این بازه می‌تواند نمونه‌ای از شرایط یکنواختی جریان, وجود علف هزر یا تخریب مسیر نیز باشد. اندازه گیری آب در این بازه باید در برنامه زمانی اندازه گیری‌ها قرار گیرد که برای یک دوره بهره‌برداری پیش‌بینی شده است. ب - سازه‌های خاص سازه‌های خاص دارای آبعاد بزرگ بوده و به دلایل فنی و اقتصادی در مسیر عبور شبکه اصلی از رودخانه‌هاء شهرهاء روستاهاء دامنه کوه‌ها و همانند آن‌ها احداث می‌شوند. نظر به اهمیت کنترل وضعیت پایداری. ممکن است اندازه‌گیری میزان جریان ورودی و خروجی جهت تعیین سهم این سازه‌ها در نشت آب مورد نظر باشد. در این صورت برای هر کدام از موارد زیر یک بازه اندازه‌گیری انتخاب می‌شود: - مجاری سرپوشیده بزرگ همچون تونل, سیفون و کانال زیرگذر (کالورت): در بالادست و پایین‌دست. آبشار": در بالادست و پایین‌دست " - مخازن ذخیره‌ای (به شکل کانال/ حوضچه): در محل‌های ورودی و خروجی. در یک دوره بهره‌برداری را به طور نمونه تعیین و از تکرار اندازه‌گیری در زمان‌های مختلف پرهیز کرد. - | ۲- بهتر است اگر تخریبی مشاهده شد. به عنوان یک بازه اندازه گیری انتخاب گردد. ۷۵ )۲ -3 ۴- در صورت مشاهده تخریب. یک بازه اندازه گیری انتخاب شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۵ -دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۲-۲-۴-۴ شبکه اصلی آبیاری ثقلی در شبکه‌های اصلی آبیاری بدون مجاری آبرسان, محل‌های ورود آب به کانال‌ها یا لوله‌های درجه یک نقاط مبدا اندازهگیری‌ها برای تعیین بازده انتقال آب محسوب می‌شوند. این محل‌ها- که اطلاعات میزان آب تامین شده برای شبکه نیز در آن به‌دست می‌آید- به همراه نقاط و بازه‌های اندازه‌گیری ثانویه انتخابی در مجاری یک و دو شبکه اندازه‌گیری در تعیین بازده انتقال آب را تشکیل می‌دهند. بازه‌ها و نقاط اندازه‌گیری در کانال‌های درجه یک و دو به نحوی انتخاب و تعیین می‌شوند که شامل نقطه مبدا برای اندازه‌گیری آب ورودی به کانال یا لوله درجه یک و دو و نقطه تانویه برای اندازه‌ گیری آب خروجی باشند. برحسب مواردی همچون جنس, نوع و شکل مقطع و سازه‌های واقع بر مسیرها و شرایط بهره‌برداری» تعداد بازه‌ها در مجاری آبیاری درجه یک و دو به‌صورت زیر تعیین می‌شوند: - کانال بتنی برحسب وضعیت رسوب پوشش و درزبندی (سالم/ معیوب/ تخریب و فرسایش) هرکدام یک بازه. - کانال خاکی برحسب وضعیت پوشش (سالم/ معیوب/ تخریب و فرسایش)» رسوب‌گذاری, تراکم علف هرز و درختچه‌های روییده در کانال (بدون رسوب یا بدون پوشش گیاهی/ وجود رسوب یا وجود پوشش گیاهی و با توجه به تراکم آن‌ها) هرکدام یک بازه» - کانال سنگی برحسب وضعیت آب‌بندی» رسوب‌گذاری و تراکم علف هرزء هر کدام یک بازه» - خطوط لوله, با مقایسه نتایج اندازه گیری آب در ابتدا و انتهای مسیر یا برحسب وجود شواهدی از نشت در حوضجه‌های شیرآلات و سطح خاک. در هر محل دارای نشت. یک اندازه گیری, - ناو و مجرای سرپوشیده (باکس)» یک بازه - کانال برحسب تغییر ظرفیت یا بده جریان." هرکدام یک بازه» و - سازه‌ها و تجهیزات معمول در شبکه همچون آبگیرهاء سرریزهاء دریچه‌ها و اتصالات برحسب شواهدی از نشت. از هر نوع یک بازه. ۳-۲-۴-۴ شبکه اصلی آبیاری تحت فشار شبکه اصلی آبیاری تحت فشار شامل لوله‌های آبرسان (در صورت لزوم)» اصلی و لوله‌های نیمه‌اصلی می‌باشد [۲۱]. نقاط مبدا برای اندازه گیری آب ورودی به شبکه اصلی آبیاری تحت فشار به شرح زیر است: - ابتدای خطوط لوله آبرسان (مشترک با نقطه تحویل از منبع) در صورت وجود. و ۱- برای حداقل, متوسط و حداکثر بده جریان با در نظر گرفتن تغییرات جریان در طول فصل بهره‌برداری و نیز برای هر ۲۰۱ و ۳/۵ برابر شدن جریان. یک نوبت اندازه گیری انجام می‌شود. برای تفاوت جریان ۵۰ درصد یا بیش‌تر در مجاری که سایر مشخصات آن‌ها مشابه و همگن است. هر کدام یک بازه اندازهگیری انتخاب می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهاره به ازای قابل انتخا ساما 3 را 5 (ف ان ۱ 1 3 1 - شبکه اندازه‌گیری سس ابتدای خطوط لوله اصلی هر دسته از نقاط ورودی ب برای اندازه‌گیری جریار جدول ۲-۴- بازه‌های ه نه با تاسیسات آبیاری ۹۳/۱۱/۳۵ و نیمه‌اصلی. آب در شبکه که مشابه و همگن می‌باشند. یک نقطه معرف | آب ورودی و خروجی در شبکه اصلی آبیاری تحت فشار در ابل انتخاب برای اندازه‌گیری جریان آب ورودی و خروجی در شبکه اص وضعیت رسوب. پوشش گیاهی (وجود علف هرز/ رشد کامل آن) نفوذ‌پذیری (کم/ متوسط/ زیاد) و ارتباط با سفره سطحی با طول‌هایی بیش‌تر از عرض جاده‌هاء خطوط آهن با طول بیش‌تر از ۱۰ متر ظرفیت یا میزان بده جریان (حداقل/ متوسط/ حداکثر) لوله‌ای / مقطع مستطیل ناه / ذوزنقه 1[ 2 2 به شکل کانال/ حوضچه درجه دو برحسب وضعیت پوشش و درزبندی زمین‌های مجاور وضعیت آب‌بندی/ پوشش گیاهی/ رسوب وصعیت وی 7 ۳ ظرفیت با میزان بده جریان (حداقل/ متوسط احداکثر) تفاوت در قرائت کنتورها و یا شواهدی از نشت در اتصالات و یا سطح خاک ۶۵ س__حه-_-_..-<خخ دک نتخاب می‌شود. بازه‌های جدول (۲-۴) ارائه شده لی آبیاری موقعیت با محل اندازه‌گیری ابتدا و انتهای خط لوله -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۳۳-۴۴ انتخاب نقاط 9 بازه‌های اندازه گیری در شکه فرعی آبیاری برای تعیین بازده توزبع ۱-۳-۴-۴ نقاط و بازه‌های اندازه‌گیری در شبکه فرعی آبیاری ثقلی با بهره گیری از تعاریف و توضیحات ارائه شده در مورد شبکه فرعی آبیاری در منبع مورد استفاده شماره [۷] مشخص می‌شود که کانال‌های خاکی یا بتنی مستقل از ظرفیت و ابعادء با شرایط زیر بخشی از شبکه فرعی آبیاری ثقلی با جریان آزاد هستند که آب را توزیع می‌کنند: - کانال درجه سه یا کانال توزیع که آب را از شبکه انتقال دریافت می‌کند و آن را به یک واحد درجه سه می‌رساند. کانال درجه سه به طور معمول اولین کانالی است که آبیار (برای مصرف گروهی) و گاهی نیز آب‌بر (برای حالت آبدهی مستقیم به کشاورزان منفرد) مجاز به برداشت آب می‌باشد. - کانال درجه چهار به طور معمول آب را از کانال توزیع (درجه سه) دریافت می‌کند و آن را به یک یا چند قطعه زراعی تحویل می‌دهد. این کانال توسط آب‌بران یک قطعه زراعی به طور گروهی و متناوب استفاده می‌شود. مشخصات و تعداد بازه‌های اندازه گیری انتخاب شده در شبکه فرعی آبیاری به شرح زیر است: - کانال درجه سه., برحسب وضعیت پوشش, نوع تعداد یا تراکم سازه‌ها و تجهیزات تقسیم آب. هرکدام یک بازه - ابتدای کانال درجه چهار (بتنی و خاکی) برحسب نوع پوشش و وسعت زمین‌های آبخورء هر کدام یک بازه» و - آنهار سنتی اصلی و فرعی (همسان با کانال درجه سه و درجه چهار)» هر کدام یک بازه. ۲-۳-۴-۴ نقاط و بازه‌های اندازه گیری در شبکه فرعی آبیاری تحت فشار در شبکه‌های فرعی آبیاری تحت فشارء خطوط لوله توزیع‌کننده یا آبده (مانیفلد) و بال‌ها (لترال‌ها) آب را توزیع می‌کنند. نقاط و بازه‌های اندازه گیری در شبکه فرعی آبیاری تحت فشار به شرح زیر می‌باشد: - ابتدای مسیرخط لوله توزیع‌کننده برحسب موارد زیر: * روش آبیاری (بارانی. موضعی و کم‌فشار)» هر کدام یک بازه» * نوع جابه‌جایی (روی سطح. جابه‌جایی متناوب و متحرک دائم)» هر کدام یک بازه ۹ قابلیت جابه‌جایی (ثابت. نیمه ثابت. متحرک. نیمه‌متحرک)» هر کدام یک بازه» و * میزان فشار کار کرد (کم / زیاد)» هر کدام یک بازه. - محل یا نقاط خروجی (برحسب نوع تجهیزات و لوازم پخش یا پاشش آب)» هرکدام یک نقطه یا یک بازه ۱- برای در نظر گرفتن میزان فشار کارکرد؛ در مزارع آبیاری موضعی: برای فشار تا ۲ اتمسفر یک بازه و بیش‌تر از آن نیز یک بازه و در مزارع آبیاری بارانی: برای فشار تا ۴ اتمسفر یک بازه و برای بیش‌تر از آن نیز یک بازه به عنوان نمونه انتخاب شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۷ ۴-۴-۴ انتخاب نقاط و بازه‌های اندازه گیری در تعیین بازده بهره‌برداری استقرار هر یک از کانال‌های تغذیه شونده و مزارع زیردست. انواع سازه‌های آب‌بند و آبگیرء روش‌های مختلف انتقال و توزیع» چگونگی عملیات تنظیم سازه‌های آب‌بند و آبگیر و میزان مهارت و تجربه کارکنان بهره‌برداری موجب تفاوت در خروج آب مازاد بر نیاز از شبکه انتقال و توزیع ممکن است به‌صورت یکنواخت و یک‌پارچه در تمام نقاط مشابه وجود نداشته باشد.ء باید مجموعه نقاط تحویل آب (به مزرعه یا قطعات کوچک‌تر) که فعال بوده و نیز محل سرریز شدن آب (از کانال و سازه‌ها خصوصا سازه‌های سرریز) شناسایی و انتخاب شوند. سپس میزان آبی که در این نقاط از دسترس شبکه خارج شده. اندازه گیری شود. براساس مجموع این میزان. بازده بهره‌برداری قابل محاسبه است. جدول ۳-۴- بازه‌های قابل انتخاب برای اندازه‌ گیری جریان آب ورودی و خروجی در شبکه فرعی آبیاری َ وضعیت با شرابط مات محل اندازهگهری نقلی اصلی) و انتهای بازه نمونه سس ِ ۱ 7 ن و سایر روس آبیاری ۳ وضعی و کم رسطحی ابتدا و انتهای خط لوله با توجه به تعریف. بازده بهره‌برداری تابع مجموع مقادیر تحویل آب مازاد به وسیله شبکه اصلی به شبکه فرعی با آبگیر مزارع و سرریز شدن آب از سازه‌های سرریز جانبی و انتهایی در شبکه‌های ثقلی و آب تخلیه شده از تخلیه‌کننده‌ها - در شبکه‌های تقلی نقاط تعییر" میزان آب از دسترس خارج شده جهت محاسبه بازده بهره‌برداری شامل کلیه سرریزهای شبکه و نقاط تحویل آب به شبکه مزارع یا شبکه توزیع است که به طور مستقیم از کانال‌های اصلی, درجه یک و درجه دو تغذیه می‌شوند. لذا تمامی آبگیرهایی که در طی دوره آبیاری دارای جریان مازاد اطلاعات آن با استفاده از آمار و گزارش‌های روزانه تحویل, قابل استخراج می‌باشد. - در شبکه‌های تحت فشار نقاط تعیین میزان آب از دسترس خارج شده جهت محاسبه بازده بهره‌برداری شامل -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری توجه به همگنی محدوده. تعدادی نقاط مناسب انتخاب و بازده بهره‌برداری در آن تعیین و به کل شبکه تعمیم داده - محدوده انتخابی بخشی از شبکه اصلی (درجه یک و دو) باشد. - برای کانال‌های دارای جریان دائم و متناوب شامل حداقل یک نمونه برای هر جریان باشد. - انتخاب بازه در کانال‌های درجه دو و آبرسان ترجیح دارد. - تعداد مناسبی از مزارع شبکه (متوسط مزارع تحت پوشش کانال‌های مشابه) در نظر گرفته شود. - انشعاب‌های احتمالی روی کانال به طور مستقیم به آبگیر مزرعه یا مزارع منتهی شود. - امکان اندازه گیری آب تحویلی به کانال‌های تغذیه شده فراهم باشد. - آمکان اندازه‌گیری یا تخمین میزان جریان خروجی در سرریزهای جانبی و آنتهایی موجود در کانال فراهم باشد. - کانال دارای برنامه اندازه گیری دائمی و یا روزانه باشد. - در صورت عدم وجود برنامه اندازه گیری دائمی و روزانه» مطابق با تغییرات برنامه و میزان آب تحویلی در شبکه. برنامه اندازه‌گیری پیش‌بینی و اجرا شود. - بازه‌های نمونه‌ها برای هر دو جریان دائمی با متناوب در کانال‌ها انتخاب شود. - انواع سازه‌های آب‌بند و آبگیر و چگونگی تنظیم آن‌ها را پوشش دهد. - بازه‌های انتخابی از نظر دسترسی, طول بازه و امکان کنترل جریان در آن مسیر در مدت اندازه‌گیری مناسب باشد. - به مهارت کارکنان بهره‌برداری (در صورت متفاوت) در دو گروه ضعیف یا مناسب توجه شود. - در شبکه‌های تحت فشارء برحسب موقعیت و شرایط تخلیه کننده‌ها (میانی و انتهایی)» تفاوت آب ورودی به خط لوله و آب تحویلی به انشعاب‌ها یا تخمین مقادیر آب تخلیه شده» تعیین می‌شود. سیس با محاسبه میزان آبی که از دسترس شبکه خارج شده. بازده بهره‌برداری قابل محاسبه است. ۵-۴-۴ انتخاب مزارع نمونه در تعیین بازده کاربرد آب شبکه اندازه گیری داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز در تعیین بازده کاربرد آبیاری متشکل از تعدادی مزارع انتخابی بوده که هر کدام نمونه‌ای آماری از مزارع مشابه در کاربرد آب است. با انتخاب مناسب مزارع نمونه. مجموعه داده‌ها می‌تواند شرایط متفاوت آبیاری در محدوده شبکه را به طور کامل‌تری پوشش دهد. در این حالت داده‌های منفرد با اطمینان قابل تعمیم به سطوح مشابه است و برآورد بازده کاربرد آب در شبکه به مقدار واقعی نزدیک‌تر خواهد بود. ولی با افزودن به مزارع نمونه با هدف دستیابی به یک حد متعادل و مناسب از دقت (نتایج) و عملیات قابل انجام. صورت می‌پذیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۶۹ ۱-۵-۴-۴ اقلیم در شبکه‌های بزرگ آبیاری یا در شبکه‌هایی که سطح تحت پوشش پراکنده بوده, ممکن است شرایط اقلیمی متفاوت باشد. بنابراین در اولین گام محدوده‌های اصلی تحت پوشش شبکه آبیاری و زهکشی با توجه به تفاوت اقلیم (به ویژه دما و بارندگی) در صورت وجود. تعیین و حداقل یک اندازه‌گیری برای هر وضعیت متفاوت انتخاب می‌شود. ۲-۵-۴-۴ مشخصات خاک و زمین بافت. ساختمان, میزان سنگریزه در سطح و نیمرخ, شوری و سدیمی بودن و شرایط زهکشی خاک بر بازده کاربرد آب موثر هستند. طبق استانداردهای جاری, این ویژگی‌ها در مطالعات خاک‌شناسی و طبقه‌بندی اراضی برای آبیاری در نظر گرفته می‌شود. بنابراین سری خاک" (با استفاده از نتایج مطالعات خاک‌شناسی طرح آبیاری و زهکشی) تعیین و مساحت مزارع برحسب دسته‌بندی سری‌ها به عنوان یک کلاس مشخص می‌گردد. اگر مساحت مزارع هر کلاس خاک قابل ملاحظه باشد (دست‌کم ۲۰ درصد کل آب تامین شده در شبکه به این دسته از مزارع تحویل شود)» حداقل یک مزرعه نمونه از این کلاس خاک انتخاب و بازده کاربرد آب در آن تعیین و به مزارع مشابه تعمیم داده می‌شود. ممکن است نتایج مطالعات خاک‌شناسی و طبقه اراضی برای آبیاری در دسترس نباشد. در این شرایط اطلاعاتی از دسته‌بندی و برای هر دسته ۱ تا ۲ مزرعه معرف انتخاب می‌شود. در دشت‌های تحت آبیاری» جریان آب زیرزمینی از بالادست (در صورت عدم کنترل) می‌تواند یک منبع آب ورودی برای زمین‌های پست و مسطح با شیب کم‌تر از پنج در هزار در پایین‌دست باشد [۴]. در این شرایط علاوه بر آبیاری, جریان زیرزمینی رطوبت خاک عمق توسعه ریشه گیاهان را افزایش می‌دهد و بازده کاربرد آب در مزرعه متاثر از این دو منبع خواهد بود. در این حالت بهتر است برای تعیین بازده کاربرد و بهره‌وری آب. مزارع نمونه (معرف) در محدوده متاثر از آب زیرزمینی انتخاب نشود. ۳-۵-۴-۴- ترکیب کشت مزارع نمونه برحسب محصولات ترکیب کشت با رعایت نکات زیر انتخاب می‌شوند: تحویلی شبکه آبیاری باشد. به عنوان یک گروه مستقل در نظر گرفته و یک مزرعه نمونه برای آن انتخاب شود. - محصولات کشت اول و دوم در دو گروه جداگانه قرار گیرند و برای هر گروه یک مزرعه نمونه انتخاب شود. ۱- سری‌های خاک در طبقه‌بندی‌های جامع از جمله همگن‌ترین گروه‌ها محسوب می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری - به مراحل رشد گیاهان " توجه شود. ممکن است تفاوت تاریخ کشت یا عملیات زراعی (به ویژه برنامه آبیاری) موجب تفاوت در مرحله رشد یک محصول معین شده به‌نحوی که این مزارع مشابه نباشند. اگر آب تحویل شده به این مزارع دست کم ۲۰ درصد کل آب تامین شده در شبکه را تشکیل دهد. یک نمونه از این مزارع - اگر محصولاتی معیشتی برای مصرف خانوار کشت شود. اگر آب تحویل شده به این محصولات دست‌کم ۲۰ ۴-۵-۴-۴- روش‌های آبیاری روش‌های آبیاری از مهم‌ترین معیارهای انتخاب شبکه اندازه گیری برای تعیین بازده کاربرد آب است. بنابراین لازم است به‌صورت زیر اقدم گردد: - روش‌های آبیاری با استفاده از گروه‌بندی‌های ارائه شده در نمودار (۱-۴) انتخاب شود. - مزارع برحسب میزان بده جریان و طول مدت هر نوبت آبیاری گروه‌بندی شوند. مساحت مزارع هر گروه مشخص گردد. اگر مجموع آب تحویل شده به هر گروه دست‌کم ۲۰ درصد کل آب تحویلی شبکه را تشکیل دهد. برای هر گروه یک مزرعه نمونه انتخاب شود. ۱- نواری: با آنتهای باز ۱- کلاسیک (غیرمکانیزه): ‏ [ نم ۱- قطره‌ای نقطه‌ای ۱- لوله‌های دریچه‌دار ۲ ۱ میخرف. نیمذامسحرت ۹ شلنگی با قرقره کوچک, ارابه‌ای با آبپاش بزرگ ما ۲- افشانه (1 مستطیلی ابفشان خطی (اسپریر) قرقره‌ای دوار مرکزی ۳- جویچه‌ای: . افاروهای عمیق ۳-حباب‌ساز( بابلر) (جوی و پشته) ‏ |شیارهای کم‌عمق نمودار ۱-۴- طبقه‌بندی روش‌های آبیاری در انتخاب مزارع نمونه برای تعیین بازده کاربرد آب |۲۱۰۲۰ و ۲۹] ۱- مراحل چهار گانه رشد گیاهان در بخش ۱-۲-۶-۴ توصیف شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ 1 ۵-۵-۴-۴ قطعه‌بندی آبیاری در زمین‌های تحت پوشش شبکه ابیاری. قطعات ابیاری برحسب ابعاد 9 مساحت به نحوی گروه‌بندی شوند که تفاوت گروه‌ها حداقل ۲۰ درصد باشد. اگر مجموع آب آبیاری هر گروه دست‌کم ۲۰ درصد آب تامین شده در شبکه را تشکیل دهد. برای هر گروه حداقل یک مزرعه نمونه انتخاب شود. ۶-۵-۴-۴ کیفیت آب آبیاری اب ابیاری در : ۰ ن است از منابع با ِقب ت متفاوت تامین شود و یا ۵ کیفیت آن در طول فص بهره‌برداری منَغیر می‌شود. نمونه‌های آب در این نقاط طبق روش استاندارد تهیه و ویژگی‌های کیفی طبق جدول‌های (۴-۴) و (۵-۴) تعییر می‌گردد |۱۶ ۱۳ و ۲۱]. مساحت مزارع تحت آبیاری با منابع مختلف آب براساس کیفیت و روش آبیاری دسته‌بندی می‌شوند. اگر آب آبیاری مصرفی در هر دسته. کیفیت دست‌کم ۲۰ درصد آب تحویلی به شبکه را تشکیل دهد. یک مزرعه نمونه به عنوان معرف وضعیت آن دسته انتخاب می‌گردد. جدول ۴-۴- ارزیابی کیفیت آب از نظر محدودیت آبیاری به روش‌های سطحی ۰۱۰۱ ۱۳و ۲۱| - اسیدی یا قلیایی بودن و شوری آب عامل واحد اسدی با قبای وش ار تا هی نمنس ۰ 1 ۰ وق مد شوری ۳ 9 9 ۰ ۴ ۰۰ ۲ ۰ ۴ ۲۹۵۰ <ر اس سس رشن - درصد جذب سدیم در تلفیق با شوری برحسب دسی‌زیمنس بر متر درصد جدب سدیم -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ ۵ -دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ی جدول ۵-۴- ارزیابی کیفیت آب از نظر گرفتگی بالقوه گسیلنده‌ها در سامانه‌های آبیاری موضعی [۲۱] خصوصیات عامل واحد اک 0 5 که ۷-۵-۴۳-۴- سا بر عملیات مد بربت زراعی می‌باشد. بنابراین از جنبه مدیریت زراعی» سه گروه کشاورزان پیشری معمولی 9 ضعیف در نظر گرفته می‌شود. اگر مجموع آب آبیاری تحویلی به مزارع هر دسته حداقل ۲۰ درصد آب تامین شده در شبکه باشد. یک مزرعه نمونه به بر اساس معیارهای بیان شده در بندهای ۱-۵-۴-۴ تا ۷-۵-۴-۴ نقاط نمونه در میان مزارع تحت پوشش شبکه انتخاب می‌شود که در آن داده‌های مورد نیاز برای تعیین بازده کاربرد آب در سطح شبکه اندازه‌گیری و جمع‌آوری می‌گردد. نمودار (۲-۴) برای انتخاب حداقل تعداد مزارع نمونه قابل بهره‌گیری است. ط (2 نمودار ۲-۴- عوامل موثر در انتخاب مزارع نمونه برای تعیین بازده کاربرد آب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۷۳ بازده‌های انتقال, توزیع و کاربرد آب آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در یک دوره بهره‌برداری ممکن است متفاوت باشد. برای اندازه گیری و جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز تعیین بازده (کلی) آبیاری شبکه. برنامه زمانی با هدف افزایش دقت کار پیشنهاد می‌شود. نتایج اندازه گیری‌ها طبق این برنامه می‌توانند تغییرات احتمالی بازده آبیاری را با زمان در ادامه برنامه زمانی اندازه‌گیری 9 جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز بازده انتقال توزیع و کاربرد ارائه می‌شود. ۱-۶-۴- برنامه زمانی تعیین بازده انتقال و بازده توزیع آب در شبکه برنامه زمانی اندازه گیری و جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز تعیین بازده انتقال و توزیع می‌تواند متناسب با برنامه آبیاری - پیش از کاشت (خاک‌آب). - در طی فصل رشد محصولات. و - غیر از برنامه پیش‌بینی شده برحسب ضرورت. خاک‌آب و آبیاری پس از کشت هر کدام یک نوبت بوده و قابل انتخاب هستند. در مورد فصل رشد محصولات با توجه به تفاوت نیاز آبی شبکه در این مدت. برنامه زمانی اندازه‌گیری و جممع‌آوری داده‌ها بدین ترتیب است که در ماه‌های حداقل و حداکثر مصرف هر کدام یک نوبت انتخاب می‌شود. برنامه زمانی اندازه‌گیری و جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز تعیین بازده انتقال و توزیع آب در شبکه باید به نحوی تنظیم شود که شرایط متفاوت یک دوره بهره‌برداری نشان داده ۲-۶-۴ برنامه زمانی تعیین بازده کاربرد آب برنامه زمانی اندازه‌گیری و جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز برای تعیین میانگین بازده کاربرد آب در یک فصل زراعی, برحسب برنامه آبیاری محصولات تحت پوشش شبکه تنظیم می‌شود. لذا نوبت‌های آبیاری مشابه در یک فصل زراعی دسته‌بندی شده و برای هر دسته یک نوبت به عنوان نمونه انتخاب می‌شود. پس از آن داده‌های مورد نیاز تعیین بازده کاربرد آب در آن نوبت اندازه‌گیری و جمع‌آوری می‌گردد. میانگین‌گیری (وزنی) از این داده‌ها می‌تواند میانگین بازده کاربرد آب در مزارع تحت پوشش شبکه در یک دوره بهره‌برداری را نشان دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۴ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۱-۲-۶-۴ آبیاری در مراحل مختلف رشد گیاهان برنامه آبیاری تابع مراحل رشد محصولات می‌باشد. بنابراین اگر مقدار تحویل آب آبیاری در مراحل مختلف رشد محصولات تحت پوشش شبکه متفاوت باشد. لازم است اندازه گیری و جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز تعیین بازده کاربرد. حداقل در یک نوبت آبیاری صورت پذیرد. این نوبت نمونه‌ای از آبیاری‌های مشابه می‌باشد و تکرار آن می‌تواند دقت نتایج را افزایش دهد. در حال حاضر, محققان فصل رشد گیاهان را به چهار مرحله شامل مراحل آغازین رشد. توسعه گیاه. میانی و پایانی تقسیم کرده‌اند. توصیف این مراحل در مراجع علمی بیان شده است [۲۴ و ۳۲]. مراحل رشد یک محصول معین در تمامی مزارع تحت پوشش شبکه ممکن است به‌دلایلی همچون تفاوت در ارقام کشت شده. تاریخ کشت و مدیریت زراعی یکسان نباشد. به شرط آن که مساحت مزارع دارای این تفاوت قابل ملاحظه باشد". بهتر است یک مزرعه برای هر نمونه متفاوت انتخاب شود. ۲-۲-۶-۴ آبیاری در سایر مواقع فصل رشد و غیررشد گرمازدگی, کنترل آفت‌ها (همچون جوندگان) و علف‌های هرز انجام آبیاری مورد نیاز باشد. گرچه ممکن است این آبیاری‌ها بخشی از مصارف آب شبکه آبیاری و زهکشی را تشکیل دهد. ولی با توجه به نحوه محاسبه بازده کاربرد آب که مورد پذیرش محققان است. در تعیین بازده کاربرد آب در مزارع تحت پوشش شبکه قابل اعمال نیست. این نوبت‌ها در برنامه زمانی تعیین بازده انتقال و توزیع می‌تواند در نظر گرفته شود. یادا وری: برنامه‌های زمانی اندازه‌گیری و9 جمع‌آوری داده‌ها برای تعیین میانگین بازده انتقال توزیع و کاربرد آب در شکه بلافاصله پس از کشت. اندازه گیری و جمع‌آوری داده‌ها برای تعیین بازده کاربرد آب ضرورت ندارد. درحالی که در فصل رشد محصولات. داده‌های مورد نیاز تعیین بازده انتقال, توزیع و کاربرد آب باید هم‌زمان اندازه‌گیری و جمع‌آوری شوند. پس از تعیین بازده‌های انتقال, توزیعء کاربرد آب در مزرعه و بهره‌برداری و نیز بهره‌وری آب در بازه‌هاء نقاط یا مزارع نمونه, داده‌ها و اطلاعات به شرایط مشابه تعمیم داده و بازده شبکه و نیز بازده طرح آبیاری و زهکشی قابل محاسبه می‌باشد. - اگر مساحت این مزارع حداقل ۲۰ درصد کل سطح تحت کشت آن محصول در شبکه را تشکیل دهد. سطح قابل‌ملاحظه محسوب می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۵ ۱-۷-۴- کاربرد اندازه‌گیری‌ها در تعیین بازده انتقال و توزیع در شبکه از آنجا که اندازه‌گیری میزان کلی آبی که در فرآیند انتقال و توزیع از دسترس شبکه آبیاری و زهکشی خارج می‌شود. به لحاظ صرف زمان و هزینه عملی نمی‌باشد. بازه‌هایی در مسیر جریان (در کانال‌های روباز یا پوشیده و لوله‌های واقع در سطح با عمق خاک»» نمونه‌هایی از سازه‌ها و تجهیزات متداول احداث و نصب شده در شبکه (محل‌های نشت و خروجی‌های موضعی, محل نصب تجهیزات و اتصالات و غیره) و نمونه‌هایی از سازه‌های و تجهیزات خاص و بزرگ شبکه (همچون زیرگذرها. سیفون‌ها و ناوهای بزرگ) انتخاب می‌شوند. میزان نشت آب در این بازه‌ها و محل‌ها برحسب تفاوت میزان آب ورودی و خروجی اندازه گیری می‌گردد. با تعمیم نتایج به‌دست آمده به شرایط مشابه مقدار کلی آبی که در فرآیند انتقال و توزیع از دسترس شبکه خارج شده» تعیین می‌شود. با استفاده از این داده‌ها و با توجه به میزان آب تامین شده بازده انتقال و توزیع شبکه آبیاری قابل محاسبه است. مراحل اندازه‌گیری و محاسبه به‌صورت گام‌های زیر انجام می‌شود: گام اول- در طول مجاری آبیاری که بخشی از شبکه انتقال یا توزیع محسوب شده» بازه‌های معرف شرایط همگن انتخاب می‌شوند. در این بازه‌ها. حجم نشت از بدنه و کف کانال‌ها یا از بدنه لوله‌ها برای هر واحد طول در واحد زمان از رابطه (۱-۴) محاسبه می‌گردد. (۱-۴) از /(یی۷ - )> با که در آن: با حجم نشت از هر واحد طولی بازه در واحد زمان (مترمکعب بر ثانیه در هر متر یا مترمربع بر ثانیه)» بازه انتخاب شده برای اندازه گیری نشت (این بازه‌ها به تعدادی انتخاب می‌شوند که تمامی مشخصات و شرایط فیزیکی, هیدرولیکی و بهره‌برداری شبکه را در برگیرند) ولا حجم آب خروجی از بازه در طول مدت اندازه گیری (مترمکعب) :۷ حجم آب ورودی به بازه در طول مدت اندازه‌گیری (مترمکعب) اآ- طول بازه انتخاب شده (متر) و مدت اندازه گیری (ثانیه)» می‌باشد. کل میزان نشت از بدنه و کف کانال‌ها یا از بدنه لوله‌ها که در مجموع شبکه انتقال یا شبکه توزیع آب را تشکیل می‌دهند. از رابطه (۲-۴) برای یک دوره بهره‌برداری براورد می‌شود. 1 (۲-۴) 7 با ر2 86400-.] 1-1 که در آن: بآ کل حجم نشت از بدنه و کف کانال‌ها یا از بدنه لوله‌ها در آن بخش از شبکه انتقال یا توزیع که مشابه بازه نمونه باشد (مترمکعب در دوره بهره‌برداری)» -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری آ- بازه انتخاب شده برای اندازه‌گیری (به تعدادی که در برگیرنده تمامی مشخصات و شرایط فیزیکی, هیدرولیکی و بهره‌برداری شبکه باشند)» 0 کل تعداد بازه‌های نمونه در طول مجاری انتقال یا توزیع در برگیرنده تمامی مسیرها با شرایط متفاوت. آ- حجم نشت اندازه‌گیری شده در بازه انتخابی از رابطه (۱-۴)» (مترمربع بر ثانیه)» - کل طول مجاری مشابه بازه انتخابی که مجموع آن‌ها مساوی کل مجاری شبکه شود (متر) و 7 دوره بهره‌برداری مجاری مشابه بازه انتخابی (روز)» و عدد ۸۶۴۰۰ ضریب تبدیل روز به ثانیه می‌باشد. در رابطه (۲-۴) میزان نشت در نقاط و محل سازه‌های (همسان یا خاص) و تبخیر سطحی در شبکه و جذب آب توسط علف‌های هرز روییده در مسیر جریان یا آب سرریز شده" در نظر گرفته نشده است. نحوه تعیین این مقادیر به منظور تفکیک انواع هدررفت آب در شبکه در گام‌های بعدی ارائه شده است. گام دوم - نقاط نمونه از میان سازه‌ها و تجهیزات همسان همچون دریچه‌هاء مقسم‌هاء اتصالات. محل‌های موضعی خروج آب و سایر موارد در صورت وجود نشت انتخاب می‌شوند. میزان نشت در هر یک از این نقاط برحسب تفاوت آب ورودی و خروجی اندازه‌گیری و با استفاده از رابطه (۲-۴) محاسبه می‌شود. (۳-۴) 1 /(یی۷ - ۷)- زن که در آن: حجم آب خروجی از سازه که در بالادست اندازه‌گیری شده (مترمکعب در مدت اندازه گیری)؛ 0 حجم آب ورودی به سازه که در پایین‌دست اندازه‌گیری شده (مترمکعب در مدت اندازهگیری)» و 1< مدت آندازه‌گیری (ثانیه)» می‌باشد. نشت کلی از سازه‌ها و تجهیزات همسان در طول یک دوره بهره‌برداری با استفاده از رابطه (۴-۴) برآورد می‌گردد. (۴-۴) رل :864005 دنا اه که در آن: ما حجم کلی نشت آب از سازه‌هاء تجهیزات و محل‌های موضعی خروج آب واقع در شبکه (مترمکعب در دوره بهره‌برداری)» ۱- در اندازه گیری نشت در بازه انتخابی اغلب سهم تبخیر سطحی و جذب آب توسط علف‌های هرز قابل اغماض است. سرریز شدن آب نیز ممکن است رخ ندهد. اگر برحسب تجربه و سوابق بهره‌برداری احتمال سرریز شدن آب وجود داشته باشد. بهتر است برای اندازه گیری آن اقداماتی صورت پذیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۷۷ [- محل نمونه برای اندازه گیری نشت (به تعدادی که برای هر نوع از سازه‌هاء تجهیزات یا محل‌های موضعی خروج آب نمونه‌ای انتخاب شده باشد. از ۱ تا ) آ- حجم نشت اندازه‌گیری شده در محل نمونه (مترمکعب بر ثانیه)» تعداد هر نوع از سازه‌هاء تجهیزات یا محل‌های موضعی خروج آب مشابه با نمونه که در آن نشت اندازه‌گیری می‌شود. و [- دوره بهره‌برداری (روز)» عدد ۸۶۴۳۰۰ ضریب تبدیل زمان می‌باشد. گام سوم- از سازه‌های خاص شبکه (همچون زیرگذرهاء سیفون‌ها و ناوهای بزرگ) نمونه‌های مناسب انتخاب می‌شود. برحسب تفاوت آب ورودی و خروجی, نشت آب در این نمونه‌ها اندازه‌گیری می‌شود. میزان نشت از هر سازه خاص نمونه در طی مدت اندازه گیری با استفاده از رابطه (۵-۴) محاسبه می‌گردد. (۵-۴) وا /(ی۷- )۶ ما که در آن: مأ- حجم نشت در سازه خاص نمونه (مترمکعب بر ثانیه)» حجم آب خروجی از سازه که در بالادست اندازه‌گیری شده (مترمکعب در مدت اندازه گیری) حجم آب ورودی به سازه که در پایین‌دست اندازه گیری شده (مترمکعب در مدت اندازه گیری)» و با مدت اندازه‌گیری (ثانیه)» می‌باشد. حجم کلی نشت در تمامی سازه‌های خاص واقع در شبکه در یک دوره بهره‌برداری با استفاده از رابطه (۶-۴) برآورد می‌شود. !1 (۶-۴) دما ولا رغ ها 01 که در آن: دا حجم کلی نشت در تمامی سازه‌های خاص موجود (مترمکعب در دوره بهره‌برداری) 0 انواع سازه‌های خاص از ۱ تا ۲ (به عنوان مثال برای سیفون‌های بزرگ: 0-۱ ۰ ناوهای بزرگ:0-۲ تا )ا<0م) که برای هر نوع از این سازه‌ها یک نمونه انتخاب و نشت آب در آن اندازه گیری می‌شود. تعداد هر نوع از سازه‌های خاص که نشت در یک نمونه از آن اندازه گیری می‌شود (به عنوان مثال اگر ۴ عدد آ- حجم نشت اندازه‌گیری شده در سازه خاص انتخاب شده (مترمکعب بر ثانیه)» دوره بهره‌برداری سازه خاص (روز)» و عدد ۸۶۳۰۰ ضریب تبدیل روز به ثانیه. می‌باشد. گام چهارم- نشت و تبخیر آب در مخازن ذخیره‌ای (به شکل کانال یا حوضچه) با استفاده از موازنه حجم آب ورودی و خروجی مطابق رابطه (۷-۴) تا (۹-۴) برآورد می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری (۷-۴) ۷ ور ی سر - )-(۸۵5 ه)] عم 0 (۸-۴) ۷ ور ی ۵ ی ۷) -(۸۵5 ه)] ما 0 )٩-۳(‏ ۶ ۷۳ 07 ۶5 ما که در آن: مأء کل حجم نشت و تبخیر در یک مخزن ذخیره‌ای در شبکه (مترمکعب در دوره بهره‌برداری)» حجم آب ورودی به مخزن ذخیره‌ای (مترمکعب در دوره بهره‌برداری) حجم آب خروجی از مخزن ذخیره‌ای (مترمکعب در دوره بهره‌برداری)؛ میانگین مساحت مخزن ذخیره‌ای در فاصله زمانی تغییر سطح آب (مترمربع در دوره اندازه‌گیری) 5 - تغییرات سطح آب در مخزن ذخیره‌ای, (متر در دوره اندازه گیری) که با قرائت اشل نصب شده در محل مناسب بین دو فاصله زمانی مشخص, تغییرات سطح آب در مخازن ذخیره‌ای اندازه گیری می‌شود. ۰ دوره بهره‌برداری (روز)» و +1 مدت اندازه‌گیری (روز) می‌باشد. در حالتی که حجم آب ورودی و خروجی مساوی باشند. آفت سطح آب در مدت مشخص نشان‌دهنده نشت در مخازن ذخیره‌ای است که میزان آن به‌صورت رابطه (۹-۴) محاسبه می‌شود. اگر تبخیر قابل توجه نباشد. قابل صرف نظر است. در صورتی که شرایط فیزیکی و بهره‌برداری مخزن ذخیره‌ای تغییر معنی‌داری نداشته باشد.» روابط (۷-۴) تا (۹-۴) با این فرض که شرایط در کل دوره بهره‌برداری مشابه زمان اندازه‌گیری بوده, برای محاسبه حجم نشت در یک مخزن ذخیره‌ای در شبکه قابل بهره‌گیری است در غیر این صورت باید اندازه‌گیری برای هر شرایط جداگانه تکرار شود. کل نشت آب در تمامی مخازن ذخیره‌ای شبکه از رابطه (۱۰-۴) تعیین می‌شود. (۱۰-۴) ا5: ۸- با 5-1 که در آن: بآ کل حجم نشت آب در مخازن ذخیره‌ای (کانالی/ دریاچه‌ای) شبکه (مترمکعب در دوره بهره‌برداری) ۵ انواع مخازن ذخیره‌ای از ۱ تا ۷۷ (که از هر نوع یک نمونه انتخاب و نشت آندازه‌گیری می‌شود) - تعداد هر یک از انواع مخازن ذخیره‌ای مشابه حوضچه‌ای که در آن نشت آب اندازه گیری می‌شود. و آ< حجم نشت در یک نمونه از مخزن ذخیره‌ای شبکه (مترمکعب در دوره بهره‌برداری) می‌باشد. در معرض تبخیر همچون شبکه نهرها و کانال‌هاء مخازن ذخیره و غیره با استفاده از رابطه (۱۱-۴) برآورد می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۹ 0 (۱۱-۴) ما2 ۴-10۹ 1-1 که در آن: تا کل حجم تبخیر از سطوح در معرض تبخیر شبکه (مترمکعب در دوره بهره‌برداری)» 1 انواع سطوح در معرض تبخیر همانند سطوح آب در شبکه نهرها و کانال‌ها و مخازن ذخیره از ۱ تا ۷ (مترمربع در دوره بهره‌برداری) ۷- تعداد هر یک از انواع سطوح در معرض تبخیر که مشابه هستند. بتأ< ضریبی معادل ۶۵ تا ‎۸٩‏ درصد تبخیر از تشت کلاس ۸ (میلی‌متر بر روز)» ۸- سطح در معرض تبخیر در شبکه (مترمربع)» و 7 دوره بهره‌برداری (روز)» عدد " ۰ ضریب تبدیل میلی‌متر به متر می‌باشد. تبخیر در مسیر کانال‌های آبیاری در مقایسه با نشت و سرریز شدن آب اندک می‌باشد و در عمل می‌توان از آن صرف‌نظر گام ششم- جذب آب توسط گیاهان هرز (۳۳7) روییده در مخازن و مسیر کانال‌ها به ویژه در شبکه‌های آبیاری و زهکشی با نگهداری نامناسب می‌تواند رقمی قابل توجه باشد. کل آب مصرفی این گیاهان به طور معمول برحسب درصدی از جریان برآورد می‌شود. به عنوان مثال در کتابچه ملی مهندسی سازمان حفاظت خاک ایالات متحده برحسب تراکم رشد علف‌های هرز پیشنهاد شده این میزان ۰/۵ تا ۱ درصد جریان در هر کیلومتر کانال برآورد شود که این ارقام جنبه راهنما دارد [۴۱]. در صورتی که تراکم علف‌های هرز روییده در مسیر انتقال و توزیع آب کم باشد. از مقدار آب مصرف شده توسط این گیاهان غیرزراعی صرف‌نظر می‌شود. در غیر این صورت آب مورد استفاده علف‌های هرز به عنوان مصرف غیرمفید در شبکه برآورد می‌شود. برای این کار می‌توان به یکی از دو روش زیر عمل کرد: در روش اول» در هر کیلومتر از کانال‌ها برحسب تراکم. آب مصرفی علف‌های هرز معادل ۰/۵ درصد جریان (برای تراکم کم) و ۱ درصد (برای تراکم زیاد) برآورد می‌شود. این برآورد برای مدت بهره‌برداری از کانال‌ها صورت می‌پذیرد. در روش دومء ضریب‌های گیاهی مناسب از ارقام ارائه شده در فصل ششم نشریه شماره ۵۶ سازمان خواروبار و کشاورزی انتخاب می‌شوند [۳۲]. با در دست داشتن این ضریب‌ها و اطلاعات هواشناسی محدوده شبکه و استفاده از ۱- ضریب ‎۸٩‏ درصد برای مناطق گرم و خشک و ضریب ۶۵ برای مناطق معتدل یا مرطوب در نظر گرفته می‌شود [۱۸]. میزان 0[ در ایستگاه هواشناسی معرف اندازه‌گیری می‌گردد. اگر میزان تبخیر در مناطق تحت پوشش شبکه متفاوت نباشد. می‌توان از یک رقم ۳:0 برای کل شبکه استفاده کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری روش پنمن-مانتیث به نحوی که در نشریه فوق بیان شده است. تبخیر-تعرق علف‌های هرز در طی دوره بهره‌برداری شبکه برحسب سطح پوشش! محاسبه و معادل آب مصرف شده این گیاهان در نظر گرفته می‌شود. در هر دو روش, تخمینی از میزان آب مصرفی علف‌های هرز به‌دست می‌آید. البته روش دوم پیچیدگی‌های بیش‌تری داردء ولی با ضریب گیاهی مناسب و داده‌های هواشناسی ایستگاه‌های استاندارد می‌تواند نتیجه بهتری را ارائه کند. گام هفتم- کل حجم آب باقیمانده در شبکه (11) به ویژه در توزیع غیردائمی برای یک دوره بهره‌برداری و حجم آب مصرفی برای هواگیری خطوط لوله در صورت عدم استفاده, از دسترس شبکه خارج می‌شود. این حجم آب برحسب سطح مقطع جریان و طول مجاری و تعداد دفعات پر و خالی شده لوله‌ها برآورد می‌شود. گام هشتم- در شبکه زهکش‌های اصلی یا فرعی, زه‌آب در صورت وجود اندازه گیری می‌شود. برای این منظور خروجی با خروجی‌های نهایی و تعدادی از خروجی‌ها در زهکش‌های اصلی, درجه سه و جمع‌کننده به عنوان نمونه انتخاب می‌شوند. اندازه گیری زه‌آب در این نقاط باید عملکرد زهکش‌ها را نشان دهد. فواصل زمانی اندازه‌ گیری‌ها متناسب با آرایش زهکش‌ها و برنامه تحویل آب به نحوی تعیین می‌شود که امکان اندازه گیری زه‌آب پس از یک نوبت آبیاری مزارع بهره‌برداری نشان دهد. میزان زه‌آب برحسب مترمکعب محاسبه و با (] نشان داده می‌شود. گام نهم- در برخی شرایط ممکن است آبگیری شبکه در شب نیز ادامه یابد که اگر تحویل آب صورت نیذیرد و امکان ذخیره‌سازی آب فراهم نباشد. ممکن است آب در برخی نقاط سرریز کند. این میزان آب سرریز شده در صورت وجود یا قابلیت نصب تجهیزات مناسب. اندازه گیری می‌شود. در صورت عدم اندازه گیری مقدار آب سرریز شده در شب برحسب سوابق و شرایط جریان آب در شبکه و تعداد نقاط سرریز شده آب تخمین زده می‌شود. این مقدار با مآً نشان داده شده آبی است که از دسترس شبکه آبیاری خارج می‌گردد. گام دهم- مجموع حجم آب تامین شده برای شبکه آبیاری و زهکشی که در طی دو فرآیند انتقال یا توزیع " از دسترس خارج می‌شود. با استفاده از نتایج به‌دست آمده در گام‌های اول تا هشتم از روابط (۱۳-۴) و (۱۳-۴) محاسبه می‌گردد. (۱۳-۴) (وا +( + ما + 1+ وتا + را +با+وا+ )یا (۱۳-۴) و(ما +( + ما +1 + وتا +وسا+با+وا+ )دیا که در این روابط؛ ۰ و ۵.] کل آبی است که به ترتیب در طی فرآیندهای انتقال و توزیع از دسترس شبکه آبیاری و زهکشی خارج می‌شود (و بر حسب مترمکعب در دوره بهره‌برداری تعیین می‌شود). اجزای روابط (۱۳-۴) 9 (۱۳-۴) در ۱- تعیین دقیق مساحت تحت پوشش علف‌های هرز به ویژه به تفکیک انواع آن ساده نمی‌باشد. لذا به طور تخمینی تعیین می‌شود. ۲ در بند ۹-۱ فصل اول, (فرآیند) انتقال و توزیع آب در شبکه آبیاری و زهکشی تعریف شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۸ پیش از این تعریف شده‌اند و اندیس‌های » و ل به ترتیب فرآیندهای انتقال و توزیع را نشان می‌دهند. این اجزا برای هر فرأیند در صورت وجود. به روش‌های بیان شده در گام‌های اول تا نهم محاسبه می‌شوند. گام یازدهم- مجموع حجم آبی که در طی فرآیندهای انتقال و توزیع در یک دوره بهره‌برداری شبکه آبیاری و زهکشی از دسترس آن خارج می‌شود. از رابطه (۱۴-۴) قابل تعیین است. (۱۴-۴) ۳ که در آن: «سآ< مجموع حجم آب خارج شده از دسترس شبکه در طی انتقال و توزیع (مترمکعب) مسا کل حجم آب خارج شده از دسترس شبکه در فرآیند انتقال (مترمکعب) از رابطه (۱۲-۴)» و سا < کل حجم آب خارج شده از دسترس در فرآیند توزیع (مترمکعب) از رابطه (۱۳-۴)» می‌باشد. گام دوازدهم- بازده‌های انتقال, توزیع و سامانه برای یک دوره بهره‌برداری از شبکه آبیاری و زهکشی با در دست داشتن کل حجم آب تامین شده (آبگیری) برای شبکه و کل حجم آبی که در طی فرآیندهای انتقال و توزیع از دسترس خارج شده طبق روابط (۱۵-۴) تا (۱۷-۴) محاسبه می‌شود. (۱۵-۴) س ی ۷ (۱۶-۴) 00« ِ وا سا < وت ۷ (۱۷-۴) او طسق :۷ که در این روابط: - بازده انتقال آب در شبکه (درصد)» 4 بازده توزیع آب در شبکه (درصد)» بازده سامانه آبیاری (درصد)» حجم آب تحویلی به شبکه انتقال (مترمکعب)» 0 حجم آب تحویلی به شبکه توزیع (مترمکعب). کل حجم آب تامین شده برای شبکه آبیاری و زهکشی (مترمکعب) می‌باشد. و نآ وبا و ما - با استفاده از روابط (۱۲-۴) تا (۱۴-۴) قابل محاسبه هستند. عوامل فوق برای یک دوره بهره‌برداری از شبکه آبیاری و زهکشی تعیین می‌شوند. گرچه روابط (۱۵-۴)» (۱۶-۴) و (۱۷-۴) برای هر بازه زمانی که مورد نظر باشد. قابلیت به‌کارگیری دارند. کاربرگ‌هایی برای انجام محاسبه‌های لازم در تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در پیوست ۱ ارائه -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ۳-۷-۴ کاربرد اندازه گیری‌ها در تعیین بازده کاربرد آب در شبکه نتایج بازده کاربرد آب در مزارع نمونه با شرط آن که تمامی حالات کاربرد آب در مزارع تحت پوشش شبکه آبیاری و زهکشی را در برگیرند. طبق رابطه (۱۸-۴) به بازده کاربرد آب در شبکه تعمیم داده می‌شود. 1 ۸ تم ی 2 (۱۸-۴) 0 سس للی .۳ 11 15 2۸ او که در آن: «تآ< میانگین بازده کاربرد آب آبیاری در سطح شبکه (درصد)» 7 تعداد دسته‌بندی مزارع دارای بازده کاربرد مشابه که کل شبکه را پوشش دهد؛ از ۱ تا[ که از هر دسته یک نمونه برای تعیین بازده انتخاب می‌شود. بازده کاربرد آب در مزرعه انتخابی که به عنوان نمونه از مزارع مشابه تعیین شده است (بین صفر و یک) و ۸- مساحت مزارع مشابه و دارای بازده کاربرد ,تا (هکتار)» می‌باشد. متال: نتایج اندازه گیری‌های مربوط به بازده کاربرد آب در مزأرع تحت پوشش یک شبکه آبیاری و زهکشی و مساحت تحت کشت هر محصول در جدول (۶-۴) آمده است. میانگین بازده کاربرد آب در شبکه را تعیین کنید. میانگین بازده کاربرد آب در کل مزارع تحت پوشش با استفاده از رابطه (۱۸-۴) محاسبه می‌شود. 7500 +2500 70 +2100 55 + 65۷1200 + 7046000 +1500 +55 عح هه ۱۳ [ و 1۱90500| - 3000 +75 +500 85+ 11 0 - 3000 +500 +2000 +2500 +2100 +1200 + 46000 +1]500- ۸ر2 1-1 جدول ۶-۴- مثالی از نحوه‌ی تعیین بازده کاربرد آب در شبکه آبیاری و زهکشی | ناوج | ففی ار سک ۵ اه آ کس با کم کت مه 0 0 0 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شبکه انداز هگیری ۳/۳۵ ۸۳ ۳-۷-۴- کاربرد اندازه گیری‌ها در تعیین بازده کلی آبیاری در شبکه بازده کلی شبکه (طرح) آبیاری و زهکشی از حاصل‌ضرب بازده‌های انتقال, توزیع و کاربرد آب در دوره بهره‌برداری به‌صورت رابطه (۱۹-۴) تعیین می‌شود. (۱۹-۴) 0 تا 5) < وتا که در آن: ,< بازده کلی شبکه آبیاری و زهکشی در یک دوره بهره‌برداری (درصد)» ت- بازده سامانه یا حاصل‌ضرب بازده انتقال و توزیع (بین صفر و یک)» و ,تا بازده کاربرد آب (بین صفر و یک)» می‌باشد. عوامل رابطه (۱۹-۴) برای هر محدوده زمانی مورد نظر نیز قابل تعیین است که در نتیجه. بازده کلی آبیاری نیز برای همان دوره محاسبه می‌شود. ۴-۷-۴- کار برد اندازه‌گیری‌ها در تعیین بازده بهره‌برداری در شبکه بازده بهره‌برداری در هر دوره می‌تواند در محدوده شبکه اصلی, شبکه فرعی. یک کانال, شبکه کانال‌ها مرتبط باهم بررسی و برآورد شود. ابتدا در دوره زمانی مشخص بخش مورد نظر برای تعیین بازده بهره‌برداری انتخاب و سپس تعداد بازه‌ها و سازه‌های مربوطه به عنوان شرایط مرزی انتخاب می‌شوند. در این دستورالعمل, بازده بهره‌برداری در شبکه اصلی با استفاده از مجموع آمار روزانه حجم آب تحویلی به آبگیر مزارع و نیز حجم آب سرریز شده تعیین می‌شود و قابل تعمیم به شرایط زمانی و مکانی مشابه خواهد بود. اگر اندازه‌گیری آب سرریز شده از سرریزهای جانبی و انتهایی به‌دلیل عدم اطلاع از زمان وقوع و یا عدم وجود تجهیزات مناسب عملی نباشد. تخمینی از حجم آب سرریز شده بر مبنای تجربه بهره‌بردار در نظر گرفته و به حجم آب تحویلی مازاد به شبکه مزارع اضافه می‌شود. مجموع این دوء میزان آبی که در طی فرآیند بهره‌برداری از دسترس شبکه خارج شده است. را نشان می‌دهد. ۵-۷-۴- کاربرد اندازه گیری‌ها در تعیین بهره‌وری آب در شبکه بهره‌وری آب به‌صورت نسبت مقدار محصول به‌دست آمده به مقدار آب مصرف شده برای تولید آن محصول محاسبه می‌شود. آب آبیاری کاربردی در این رابطه برحسب هدف و دیدگاه کاربران در محل‌هایی همچون نقطه تحویل به آب‌بران یا محل تحویل به شبکه در نظر گرفته شود. پس از انتخاب مزارع نمونه برای هر محصول کشت شده. ابتدا آب آبیاری کاربردی (با روش‌های بیان شده در بند ۲-۳) و عملکرد (با روش بیان شده در بند ۷-۳) در این مزارع اندازه گیری و بهره‌وری آب (از رابطه ۱۰-۲) محاسبه می‌گردد. بهره‌وری آب در شبکه برای تولید یک محصول خاص با تعمیم بهره‌وری آب در مزارع انتخاب شده (به عنوان معرف و نمونه) به کل مزارع همگن طبق رابطه (۲۰-۴) تعیین می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۵ دستورالعمل تعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری 11 ,۸ :۷/15 ر۵ (۲۰-۴) سل - رموی) ۷/5 2۸ 1-1 که در آن: (۷۷/][1:)0۲0- میانگین بهره‌وری آب در شبکه برای تولید یک محصول به عنوان مثال ۲۲۵۳ -گندم. (کیلوگرم بر مزارع معرف که تحت کشت یک محصول بوده اما دارای بهره‌وری آب (۱۷/1[1) متفاوت هستند. به تعداد ۱ تا 4 ۸- کل سطح کشت محصول دارای بهره‌وری آب مشابه مزرعه معرف (هکتار)» می‌باشد. بهره‌وری آب در شبکه برای تولید تمامی محصولات ترکیب کشت با استفاده از رابطه (۲۰-۴) به طور جداگانه قابل مثال: در اراضی تحت کشت گندم یک شبکه آبیاری و زهکشی. بهره‌وری آب برای تولید این محصول در مزارع معرف ۶۰/*. ۰۶/۷۵ ‎٩/۸۰‏ کیلوگرم بر مترمکعب تعیین شده و کل سطوحی که از نظر بهره‌وری آب مشابه و همگن با این مزارع معرف هستند. به ترتیب ۸۰۰ ۱۲۰۰و ۶۰۰ هکتار می‌باشند. میانگین بهره‌وری آب در این شبکه برای تولید با استفاده از رابطه (۲۰-۴)» میانگین بهره‌وری آب در تولید گندم در شبکه به‌صورت زیر محاسبه می‌شود: 1 0 1- 6۵00 0.8۷ +200 0.75۷1 + 0.6۷۹00 < ۸ :25 11 1 0 - 600 +800+1200- ۸ ر۵ 11 کیلوگرم بر مترمکعب 0. 72 - (۳)۵۲۵-]/۷۷ از رابطه (۲۰-۴)» میانگین کلی بهره‌وری آب این شبکه با استفاده از رابطه (۲۱-۴) قابل تعیین است. ۳۸ ,(00) ۷/۲75 2 (۲۱-۴) س 5 و02 05 )۷1۳ ۸ ۵ از که در آن: (0211070 ۷۷/17۳)0۳۵05- میانگین کلی بهره‌وری آب در شبکه برای تولید محصول (کیلوگرم بر مترمکعب). - انواع محصولات کشاورزی در شبکه به عنوان مثال: گندم. جو ذرت و... تا 1 محصول, (۱۷1/5)0۳00- میانگین بهره‌وری آب طبق رابطه (۲۰-۴) برای هر نوع محصول (کیلوگرم بر مترمکعب) و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- شبکه انداز هگیری ۳۱/۳۵ ۸۵ ۸- کل سطح کشت هر نوع محصول در شبکه (هکتار)» است. مثال: در یک شبکه آبیاری و زهکشی, بهره‌وری آب برای تولید محصولات ترکیب کشت شامل گندم. جوء یونجه (عملکرد خشک)» چغندرقند و سیب‌زمینی به ترتیب ۹/۷۵ ۸/۵۵ ۰۱/۱۰ ۲/۵۰ و ۲/۴۴ کیلوگرم بر مترمکعب تعیین شده است. اگر کل سطح تحت کشت این محصولات به ترتیب ۱۲۰۹۹۰ ۴۲۰۰ ۵۱۰۰ ۴۵۰۰ و ۸۰۰۰ هکتار باشد. با استفاده از رابطه (۲۱-۴) میانگین بهره‌وری آب این شبکه به‌صورت زیر تعیین می‌شود: 17 0+ 4200 0.55 +1200 0.75 - ۸ :۷/8 37 1-1 40 - 8000 2.44 +4500 2.50 + 111 0 ت- 8000 +4500 +5100 +4200 +1200 - به۸ 2 1-1 کیلوگرم بر مترمکعب 1. 4 - (0۵1107 ۷/17۳)0۲۵0۵ گاه ممکن است محصولات کشت شده در قسمت‌های مختلف شبکه آبیاری و زهکشی یکسان نباشد. در این حالت. برحسب انواع محصولات در هر قسمت. بهره‌وری آب برای هر محصول طبق رابطه (۲۰-۴) و میانگین (وزنی) بهره‌وری آب در آن قسمت طبق رابطه (۲۱-۴) محاسبه می‌شود. بهره‌وری آب در کل شبکه میانگین (وزنی) بهره‌وری آب در ۸-۴- مراحل عملیات اندازه‌گیری و کنترل مراحل عمومی عملیات اندازه‌گیری داده‌ها و جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز در تعیین بازده‌های انتقال, توزیعء کاربرد و بهره‌برداری و بهره‌وری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی به شرح زیر می‌باشند: جممع‌آوری و بررسی اطلاعات و نتایج مطالعات و تحقیقات انجام شده در محدوده شبکه آبیاری و زهکشی. - هماهنگی با دست‌اندرکاران تشکیلات بهره‌برداری و نگهداری شبکه به منظور بهره‌گیری از نظرات و تجارب - بررسی گزارش مطالعه, اجرا و دستورالعمل‌های بهره‌برداری و نگهداری شبکه. - بررسی‌های میدانی به منظور آشنایی با وضعیت فعلی شبکه. - اخذ اطلاعات در مورد ترکیب کشت مصوب. برنامه توزیع و تحویل آب از تشکیلات بهره‌برداری و نگهداری - شناسایی و انتخاب بازه‌هاء نقاط و مزارع مناسب که معرف بخش یا بخش‌هایی از شرایط فیزیکی» هیدرولیکی و بهره‌برداری مشابه باشند (با استفاده از بند ۲-۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۵ دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری - تعیین روش‌های اندازه گیری آب در بازه‌ها و نقاط انتخاب شده معرف و تهیه تجهیزات و اداوت مورد نیاز (با استفاده از بند ۲-۳ - تهیه و ارسال نمونه‌های آب و خاک در مزارع معرف و ارسال به آزمایشگاه‌های معتبر جهت تعیین خصوصیات مورد نیاز (با استفاده از بند ۱-۳-۳ تا ۲-۲-۲ - حفر و تجهیز چاهک‌های مشاهده‌ای در مزارع برنج انتخاب شده برای تعیین جریان آب زیرزمینی و نفوذ عمقی پس از آبیاری, - تعیین روش‌های اندازه گیری رطوبت خاک در مزارع انتخاب شده معرف و تهیه تجهیزات مورد نیاز (با استفاده از بند ۴-۲-۲ - تهیه برنامه زمانی جمع‌آوری و اندازه گیری اطلاعات و داده‌های مورد نیاز بازده انتقال, توزیع., کاربرد. بهره‌برداری و بهره‌وری آب در یک دوره بهره‌برداری از شبکه (با استفاده از بند ۵-۴)» - تهیه روش‌ها و برنامه زمانی اندازه‌گیری عملکرد محصولات در مزارع انتخاب شده با توجه به نوع و تاریخ برداشت محصول در شبکه (با استفاده از بند ۹-۳)» - تهیه کاربرگ‌های مورد نیاز و متناسب با بازه‌هاء نقاط و مزارع انتخاب شده و معرف شرایط شبکه (با استفاده از - اندازه گیری داده‌هاء جمع‌آوری اطلاعات و محاسبه بازده انتقال, توزیع و کاربرد آب و بهره‌وری آب در بازه‌هاء نقاط و مزارع انتخاب شده و معرف شبکه (با استفاده از ۱-۳-۲ تا ۷-۳-۲ و - محاسبه و تعیین بازده‌های انتقال, توزیع. کاربرد. بهره‌برداری و بهره‌وری آب در شبکه آبیاری و زهکشی (با استفاده از بند ۶-۴). نکته: دستگاه‌های اجرایی بر حسب وسعت شبکه‌ها و اهمیت موضوع آندازه‌گیری و کنترل, از شرکت‌های صاحب صلاحیت با ساختار و سازمان مشخص جهت عملیاتی نمودن موضوع براساس شرح خدمات و مقادیر کار مشخص اقدام می‌نمایند و در واگذاری کار (مناقصات) به موضوع توجه خواهند نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- کار برگ‌های قابل استفاده در تعیین بازده آبیاری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- کاربرگ‌های قابل استفاده در نعیین بازده آبیاری ۳/۱۱/۳۵ ۸۹ یی کاربرگ ۱- اندازه‌گیری و محاسبه میزان نشت در طول شبکه انتقال و توزیع آب در یک دوره بهره‌برداری از شبکه درصد درصد حجم آب حجم نشت شماره | طول احجم آب | حجم آب مدت حجمی احجمی نشت| عبوری از دوره ۳ در کل طول بازه بازه | ورودی ۱ خروجی | اندازه‌گیری | نشت‌ در | درواحد | مجاری . بهره‌برداری ی مجاری (۵ ۱ (۲) ۷ (۳) ۴۱۵) طول بازه | طول بازه ‏ مشابه بازه ۹۱( 1 مشابه بازه )۶۷۸( (۱۱) یی ,3333333333333333 با نا اک نا ام تسد اب ۱ 0 0 و ی را (۱) شماره بازه انتخابی در مجاری آبیاری (۲) برای اندازه‌گیری جریان. برحسب متر و حداقل ۱۰۰ متر (۳) تعیین شده در ابتدای بازه انتخابی در مدت اندازه‌گیری. برحسب مترمکعب اگر بده جریان اندازه‌گیری شود با ضرب در مدت زمان اندازه‌گیری, حجم جریان تعیین می‌شود. (۴) تعیین شده در انتهای بازه انتخابی در مدت اندازه‌گیری, برحسب مترمکعب اگر بده جریان اندازه‌گیری شود با ضرب در مدت زمان اندازه‌گیری. حجم جریان تعیین می‌شود. (۵) مدت زمان اندازه‌گیری جریان عبوری با بده معین در بازه انتخابی. برحسب دقیقه (۶) نشت در بازه در کل مدت اندازه گیری جریان و مساوی با: أتفاوت ستون (۳) و (۴) تقسیم بر ستون (۳)]* ۰۱۰۰ برحسب درصدی از حجم جریان عبوری (۷) درصد حجمی نشت در واحد طول بازه در واحد زمان و مساوی با: ستون (۶) تقسیم بر أستون (۲)* ستون (۵) * ۶۰ (تبدیل دقیقه به ثانیه) ]. برحسب درصدی از حجم جریان ورودی بر حسب متر بر ثانیه (۸) در دوره مورد نظرء برحسب مترمکعب )٩(‏ دوره مورد نظر با بده عبوری معین برحسب ساعت (۱۰) کل طول مجاری در حال بهره‌برداری مشابه با بازه انتخاب شده برای اندازه‌گیری جریان. برحسب متر (۱۱) استون (۸) * ستون ‎)٩(‏ * ستون (۱۰) ۷ ۳۶۰۰ (تبدیل ثانیه به ساعت)] تقسیم بر ۰۱*۰ برحسب مترمکعب در کل مجاری مشابه بازه انتخابی دردوره مورد نظر -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۵ -دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری ی درصد . کل حجم بده جریان | حجم نشت نوع محل احجم آب | حجم اب مدت حجمی دوره تعداد نشت در : ع در دوره در دوره سازه | سازه | ورودی | خروجی | اندازه‌گیری | نشت در | بهره‌برداری بهره‌بردا بهره‌بردا سازه‌ها دوره بهره‌برداری , بهره‌برداری )۱۲۳( ۴۱۵( واحد زمان )۷( (۱۰۵) بهره‌برداری )۸۹۶( ۱۱۱( ,3333333333333333 لش را اما کت 0 0 0 0 و و ی ی (۱) سازه‌هایی چون دریچه‌هاء مقسم‌هاء محل‌های نشت موضعی, سرریزهای جانبی و انتهایی (۲) تعیین شده در ورودی سازه در کل مدت اندازه‌گیری, برحسب مترمکعب اگر بده جریان آندازه‌گیری شود با ضرب در مدت زمان اندازه‌گیری به حجم تبدیل می‌شود. (۴) تعیین شده در خروجی سازه در کل مدت اندازه‌گیری, برحسب مترمکعب اگر بده جرپان آندازه‌گیری شود با ضرب در مدت زمان اندازه‌گیری به حجم تبدیل می‌شود. (۵) مدت زمان اندازه‌گیری جریان عبوری از سازه, برحسب ساعت (۶) نشت در سازه در هر واحد زمان و مساوی با[ ۱۰۰ « استون (۲) منهای ستون (۴] ۲ تقسیم برآأرستون (۵) ۳۶۰۰۶ (تبدیل ساعت به ثانیه) | برحسب درصدی از حجم جریان عبوری (برای حالتی که حجم آب ورودی بیش‌تر از حجم آب خروجی و به معنای وجود نشت در سازه است). (۷) دوره مورد نظر با عبور بده معین از سازه, برحسب ساعت (۸) بده عبوری در دوره مورد نظر. مترمکعب بر ثانیه )٩(‏ استون (۶) * ستون (۷) * ستون (۸)] * ۳۶۰۰ (تبدیل ساعت به ثانیه) | تقسیم بر ۰۱*۰ برحسب مترمکعب (۱۰۱) تعداد سازه‌های مشابه سازه نمونه که در آن اندازه‌گیری انجام می‌شود. )۱۱( ستون ۹( * ستون (*۱). برحسب مترمکعب در دوره مورد نظر -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- کاربرگ‌های قابل استفاده در نعیین بازده آبیاری ۳/۱۱/۳۵ ۹ کل حجم ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ در دوره خروجی ‏ اندازه‌گیری ۳ نش ۱ بهره‌برداری )۹( بهره‌برداری (۱) سازه‌هایی چون سیفون‌هاء ناوها و زیرگذرهای بزرگ (۲) در جانمایی شبکه آبیاری و زهکشی (۳) تعیین شده در ورودی سازه در کل مدت آندازه‌گیری, برحسب مترمکعب. اگر بده جریان اندازه‌گیری شود با ضرب درمدت زمان اندازه‌گیری. حجم جریان تعیین می‌شود. اگر بده جریان اندازه‌گیری شود با ضرب در مدت زمان اندازه‌گیری. حجم جریان تعیین می‌شود. (۵) مدت زمان اندازه‌گیری جریان عبوری با بده معین از سازه مورد نظر, برحسب ساعت (۷) ستون (۶) تقسیم بر ستون (۵) برحسب درصدی از حجم جریان عبوری در هر ثانیه (۸) حجم جریان عبوری در دوره مورد نظر. برحسب مترمکعب )٩(‏ دوره مورد نظر با بده عبوری معین از سازه. برحسب ساعت ۰ ۱ استون ۷۱( »2 سئون )۸( »2 سئون )۹( ۳۶۰۹ (تبدیل ساعت به ثانیه) | بر حسب مترمکعب در طی دوره مورد نظر -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۲ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری س و بده ورودی | . . عمق آب ‏ عمق آب 8 حجم | دوره نوع | محل | مخزن در | . مدت ۱سطح | - در شروع | درپایان ار . . نشت ابهره‌برداری |. , مخزن امخزن | شروع اندازه‌گیری امخزن | .... مدت مدت | , در ۱ از مخزن | . ع پایان انتظار در سده در حوصجه )۱( (۲) ااندازه‌گیری اندازهگیر )۵۶( ۱ اندازه‌گیری اندازه گیری ۱ مخزن )۱۳( 0۳۱ ندازه گیری محزن محزن ۳۱۸۹۱۱۱( ۴۱۷( (۱۰) لا مس سشششس با سب ان ی سا اما (۱) شامل مخازن ذخیره‌ای به شکل کانال یا حوضچه (۲) تعیین شده در محل ورود به حوضچه. برحسب مترمکعب بر ثانیه (۵) مدت زمان اندازه‌گیری جریان عبوری و خروجی از حوضچه. برحسب ساعت (۷) ۲ آتفاوت ستون‌های (۳) و (۴) به‌صورت قدرمطلق | *« ستون (۵) * ستون (۶) * ۳۶۰۰ (تبدیل ثانیه به ساعت) ]۰ برحسب مترمکعب (۸) تعیین شده در شروع اندازه‌گیری. برحسب متر )٩(‏ تعیین شده در پایان اندازه گیری, برحسب متر )۱۱( تفاوت ستون (*۱) و ستون )۷( (۱۳) کل دوره بهره‌برداری از مخزن با شرایط مشابه اندازه‌گیری, برحسب ساعت -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- کاربرگ‌های قابل استفاده در نعیین بازده آبیاری ۳/۱۱/۳۵ ۹۳ چچشچشجشچجشچشحححححححححصه«<چ<<ججشچچشش_>->-<ج<جگ<گ<<ششجشجشگکککححح<م<م<م<مممم<م<گحححححححدددتتح کاربرگ ۵- اندازه‌گیری و محاسبه میزان تبخیر از سطوح تبخیر در یک دوره بهره‌برداری از شبکه محدوده نواحی هر ی میزان اواحد سطح| طول دوره کل سطح احجم تبخیر از کل )0 )۳۲۴۵( (۶) )۷( ۸0۹( ما نا ابا سا با ما ما با ما با ی با ببس سا (۱) برحسب جانمایی شبکه (۲) در حالتی که یک محدوده دارای نواحی تبخیر متفاوت باشد. (۳) کانال و یا مخازن ذخیره‌ای (۴) تبخیر از تشت تبخیر کلاس ۸ از ایستگاه‌های هواشناسی, برحسب میلی‌متر در روز (۵) واحد سطح آب در کانال‌ها که در معرض تبخیر است. برحسب مترمربع بر متر طول کانال (این ستون برای مخازن تکمیل نمی‌شود). (۶) طول سطوح تبخیر برای کانال‌هاء برحسب متر (این ستون برای مخازن تکمیل نمی‌شود). (۷) کل مساحت سطوح تبخیر مساوی با: حاصل ضرب ستون (۵) و ستون (۶) برای کانال‌ها پا مساحت مخازن ذخیره‌ای, برحسب مترمربع (۸) مدتی که کانال یا مخزن دارای آب در معرض تبخیر است. برحسب روز )٩(‏ استون (۴) * ستون (۷) * ستون( ])۸‏ ۱۰۲( تبدیل میلی‌متر به متر)» برحسب مترمکعب -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۵ -دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری 99۷۳۷۳۷۳۷۳ کاربرگ ۶- اندازه‌گیری و محاسبه بازده کاربرد آب در مزارع تحت پوشش شبکه روش را بازده 7 میزان | عمق | . رطوبت | رطوبت اذخیره آب | میزان میزان ناریخ انوبت | - نعیین میزان | کاربرد | مساحت با ۱۱۳ آب اریشه خاک پیش خاک پس | در عمق | صعود ۱ جریان ۱ ابیاری اابیاری | - رطوبت ۰ ۰ بارندگی | مزرعه بازده کاربرد آبیاری | گیاه از آبیاری | از آبیاری اریشه گیاه | مویینه‌ای | زبرزمینی )۱۳۲( خاک )۱۱( نمونه | مشابه (۱۳) )۳( ۴۱۶۷۸۹( (۱۰) )۵( (۱۳۲) ی سا ان ی (۱) تاریخ آبیاری برحسب روز و ماه و سال (۲) کل نوبت‌های آبیاری در یک دوره بهره‌برداری (۳) میزان آب آبیاری اندازه‌گیری شده در ورودی قطعه آبیاری. برحسب مترمکعب (۴) عمق توسعه ریشه گیاه آندازه‌گیری یا تخمینی, برحسب متر (۶) رطوبت حجمی خاک در عمق توسعه ریشه گیاه پیش از آبیاری, برحسب متر آب بر مترمکعب خاک اگر رطوبت وزنی تعیین شده باشد با ضرب در جرم مخصوص ظاهری به رطوبت حجمی تبدیل می‌شود. (۷) رطوبت خاک در عمق توسعه ریشه پس از آبیاری, برحسب متر آب بر مترمکعب خاک اگر رطوبت وزنی تعیین شده باشد با ضرب در جرم مخصوص ظاهری به رطوبت حجمی تبدیل می‌شود. (۸) برحسب مترمکعب و مساوی با: استون(۶) - ستون (۷)| * (] ۸ که در آن: (ء عمق توسعه ریشه گیاه برحسب متر. ۸ مساحت قطعه )٩(‏ میزان صعود مویینه‌ای آب به عمق توسعه ریشه گیاه (اندازه‌گیری یا برآورد شده)» برحسب میلی‌متر در فاصله بین دو اندازه‌گیری رطوبت خاک در پیش و پس از آبیاری (۱۰) جریان زیرزمینی (جانبی) ورودی به عمق توسعه ریشه گیاه در فاصله بین اندازه‌گیری رطوبت خاک در پیش و پس از آبیاری. برحسب میلی‌متر (۱۱) میزان بارندگی موثر در فاصله بین دو اندازه گیری رطوبت خاک در پیش و پس از آبیاری. برحسب میلی‌متر (۱۳) برحسب درصد و مساوی با: | استون (۸) منهای مجموع ستون‌های ‎»)٩(‏ (*۱) و (۱ 0 بر ۱۰ تفسیم بر ستون (۳۲) (۱۳) مساحت مزارعی که بازده کاربرد آب در آن مشابه مزرعه نمونه است و بازده کاربرد آب در شبکه با استفاده از این ستون و ستون (۱۱) به‌صورت میانگین وزنی از رابطه (۴ ۱۵) در فصل چهارم تعیین می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳۱/۳۵ ۹۵ منابع و مراجع ۱ آیین‌نامه اجرایی نحوه مصرف بهینه آب کشاورزی (۱۳۸۷)» ابلاغ با شماره ۱۵۲۹۵۱آت ۲۸۸۴۰ در تاریخ ۱ به وزارتخانه‌های نیروء جهادکشاورزی و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. ۲- آاسدی, م. صلاح کوچک‌زاده و ستوده‌نیاء ع. (۱۳۹۰)» راهنمای اندازه گیری جریان آب (ترجمه نشریه دفتر عمران اراضی ایالات متحده امریکاء 115131 کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. شماره ۱۴۴. ۳ امیری تکلدانی, الف. و سیاهی, م. ک. (۱۳۸۷). طراحی کانال‌های آبیاری و سازه‌های وابسته. دانشگاه تهران» چاپ اولء شماره ۲۹۱۴. ۴۳ بای بوردی, م. (۱۳۸۴)» اصول زهکشی و بهسازی, دانشگاه تهران» چاپ نهم با تجدیدنظر. و بهره‌برداری عملکرد کانال‌های آبیاری با استفاده از مدل‌های هیدرودینامیک. دانشگاه تربیت مدرس, دانشکده کشاورزی. ۶- پیش‌نویس دستورالعمل عمومی مطالعات امکان‌سنجی توسعه آبیاری تحت فشار (۱۳۸۵)» دفتر بهبود و توسعه روش‌های آبیاری تحت فشار معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی. ۷ پیش‌نویس راهنمای تهیه مشخصات فنی ساخت و نصب تجهیزات هیدرومکانیک سدهای انحرافی و شبکه‌های آبیاری و زهکشی (۱۳۸۷)» شرکت مدیریت منابع آب ایران- دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و ابفاء شماره ۳ الف. ۸ تشکری, م. و سیاهی. م.ک. (۱۳۷۳) تحلیلی بر راندمان‌های آبیاری (ترجمه نشریه شماره ۱۹ موسسه بین‌المللی احیای زمین» .]41 کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. چاپ اول. ۹ جعفری, م. ص. (۱۳۸۷)» مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌های آبیاری و زهکشی, کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران- شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس, شماره ۰۱۱۳ چاپ اول. ۰ حاج‌رسولی‌هاء ش. و داهی. م. ر. (۱۳۸۲)» کیفیت آب برای کشاورزی (ترجمه نشریه آبیاری و زهکشی شماره ۲۹ سازمان خواروبار و کشاورزی- فائو) مرکز نشر دانشگاهی, چاپ اول. ۱- حسن لی. ع. م. (۱۳۷۹) روش‌های گوناگون اندازه‌گیری آب (هیدرومتری)» دانشگاه شیراز. شماره ۳۰۷ چاپ اول. 7۲ دستورالعمل اجرایی خدمات بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌های آبیاری و زهکشی, (۱۳۷۶) سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء شماره ۰۱۷۰ چاپ اول. ۳- دستورالعمل تجزیه‌های آزمایشگاهی نمونه‌های آب و خاک (۱۳۸۶)» سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء شماره ۷ چاپ اول. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ ۵ «-دستورالعمل نعیین بازده آبیاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری -۵ ۶ -۷ --۸ -۹ ۳۰ -۳۱ ۳۲ ۳۳ روط -۳۵ -۳۶ -۳۷ ۳۸ دستورالعمل حفر 9 تجهیر چاهک‌های مشاهده‌ای (۱۳۷۵) سازمان برنامه و بوداجه کشور شماره ۰۵۴ چاپ اول. راهنمای تحویل حجمی آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی (۱۳۸۲)» سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور, شماره ۴ چاپ اول. سهرابی, ت. (۱۳۹۰) بررسی عملکرد آبیاری سطحی با استفاده از مدل 128-517۳۸ در شبکه آبیاری قزوین- طرح پژوهشی شرکت مدیریت منابع آب ایران. ضوابط عمومی طراحی شبکه‌های آبیاری و9 زهکشی (۱۳۸۲). سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. شماره ۸۱ چاپ اول. ضوابط هیدرولیکی طراحی ساختمان‌های تنظیم سطح آب و آبگیرها در کانال‌های روباز (۱۳۸۷)» سازمان مدیریت 0 برنامه‌ریزی کشور ضابطه شماره ۳۸۲ چاپ اول. ضوابط طراحی سامانه‌های آبیاری با لوله‌های کم‌فشار (۱۳۹۱) سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء شماره ۵۸۲ چاپ اول. چاپ اول. ضوابط و معیارهای فنی شبکه‌های آبیاری و زهکشی: اندازه گیرهای جریان (۱۳۷۳)» سازمان برنامه و بودجه کشور شماره ۰۶ 9 چاپ سوم. کسب دوز ش.. منعم. و کوجک‌زاده. ص. (/۱۳۷۷) کاربرد مدل هیدرودینامیک 15۹5-۷1 در تعیین مناسب‌ترین گزینه توزیع آب در شبکه آبیاری, مطالعه موردی شبکه آبیاری قوری‌چای,» نهمین سمینار کمیته مبانی و ضوابط طراحی, تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی شالیزاری, جلد اول: کلیات. تعاریف و مفاهیم پایه (۱۳۸۸). سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء شماره ۴۷۱-۱ چاپ اول. مبانی و ضوابط طراحی, تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی شالیزاری, جلد دوم: آبیاری (۱۳۸۸). سازمان مدیریت مبانی و ضوابط طراحی, تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی خشکه‌زاری (آبیاری ثقلی)» جلد اول: کلیات. تعاریف و -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳/۱/۳۵ ۹۷ ۹- مبانی و ضوابط طراحی, تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی خشکه‌زاری (آبیاری ثقلی)» جلد دوم: ضوابط مبانی ۰- مبانی و ضوابط طراحی,» تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی خشکه‌زاری (آبیاری ثقلی)» جلد چهارم: سازه‌های آبی و ۱- منصوری, م. ح. (۱۳۶۸)» راهنمای طبقه‌بندی اراضی برای آبیاری, موسسه تحقیقات خاک و آب. نشریه ۲۰۵. چاپ اول. گیاهان. دستورالعمل محاسبه آب مورد نیاز گیاهان (ترجمه نشریه آبیاری و زهکشی شماره ۵۶ سازمان خواروبار و 68 ,(2010) ب06(نص۴ بل ,1130۳۵ بش۸ ۱/۵۵۳ بح 81۵ :8 بوانامنک 0 بکز0 1 0 ,۱/۵۵0۵ -33 8 ۳ [ 1 2821001۵ [ ۷۵16۲ ۳۵۵۵11۷: 6۲۵۵ ۵۳111۹ 20 0 , ۳۹0۵, ۸۵۳۵۱۲۵۱ 7 ۱۵۵206۵۲ 97 )2010( 526-5 عابالع 50 10110 ۵6۳ 1۳۳122100 ۱/008 ,(2004) ماک 1 800 بصززها< ۱/۰ ۱/۰ 3/۰ .۸ 3 و۲ -34 162 عم انز و۸ [۵م1۳۵ مقافواه/۱ افقم) اققط 10 001۵00 ۳66 10۳ 1۱16:204۰ .|۷۵ ۱/۵001 ۳0۰ ,منک ۷۷/۵00 ۵۶ هنلممایط مکعنمصن اه 200ع 1 ,2003 مش 1 م110۵ -35 4607-42 :0 .10 0 0۴ بصن که ۱۳۳2۵100 ۵۳۲ دنه ناه مش ,(2007) ۲۳۵10۵۵600 بک هه بش معمقهمق۳ -360 744۰ 7)19(:2 ,بکععنه5 م۸ 0۲ اه 0[ 2۳6 ۳۹۵۳۲۵ ۷/۵163 0 0010۳۵۶ ۳ 061 ۳27-0۸ ۸ ب(2007) ۲۳۵1۵۵00 ب6 200 بش معس۵ 37-۹ 9-5۰ 4)6(:33 منک #مزامر۸ که ال معمزوم۸ ناه ۱۳۳۱2210 ب(۳۸0) 0۳822017221100 ع۳انز ۸ 200 ۳۵۵۵ معطنهنا آقصف) صمناهع1 ب(0977) بظ 0 بق2ا۳۵۵گ -38 ۰ 11۵16 .2 ۳۵06 1۳310286 200 1۳12۵100 [1316۳۵10۵ ۲۵ ,00۳۹1۳0۲ 200 عصصصقام مصعنل کاندرد 1۳۳12000 ,(2007) بش۸ موه -39 ۳۰ (۵1)) 0 00[ |0۵ ۵۲ 000۳۵۵66 ۵۵6 ۳۵ وهی ما اعلمه ۸ بر[099) ,۷۷ مفصقصنشک -40 م۶ 11310۹ 1011 با 0ع20 ۱/1۵ ۳۵1۵۲ 00021100۵ 1۵۳ معا 1۳۵ مداقمی 1۵0۳۵۵ ۷۷2167 1۳۳122100 ,623 2۵01 ۵۵000 عصومصصنیه اند .و0993 بکعا< -۸ 150 -41 ۰ -۸ 1171510 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود. افزون بر ششصد عنوان نشریه تخصصی - فنی, در قالب آیین‌نامه. ضابطه. معیارء دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های آخیر در سایت اینترنتی 622712۲1.1۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۵ 1۳۳۱0۵110 ۱۷۹5۵ ۷( آ0 ۱111۵1۲۷ 8 ,۳۵16۲18 1601۵ که 32۳۵۶ [۲۵ ۳۷۱۳۵۲۱۳ 200 |5002 6 2 ۷۷/۵10۲ 0۲ 513۵02۲5 ۷۷7 0 ۸0۲1211۵ 1۲۳1 )۲ ۹5۵۳۳۵ 310۵۷۵7 ۸۷۵۳ ۳ ۳۳ 8 م1۵0۳ ۷/۵۱۵ ۲۳1 111 ۱104۵۲6۶ 12701۵1 8 ۳۵0۵۳۵۵ ۷۷/۵۱۵۲ ۱۷۹۵ ۵۹۵۲۲61 ۷۷/۵۱۵ 1۲۵0 0 1 ۸1121۲ ۳۷۵01۱۷۵ 200 10010۵ آ0 اب۲۵ 5 ۳۲۵1۱۷۵ 200 [۵ 1603 ,و60۲۵ بیش ۶ ۷۷/۵۱۵۳ 0۳۲ ۱1۵۵0 1(۳ 40 ]16111۵1 ,۳۵1۲18۰ 1۵1۵06 عک 1۳۳۱۵۵1100 ۳۳۵۵۳۲1۵ 1 ۸۲۲۵1۳ ۳۵۲۱۷۵ ۳۵۱۵ 1011۳۵1 ۸۱۳۵۵ /]01150[ ۱/]۵۱۱۵۲۳۱۳۳۵۵ [2۵۷۵ ۱۷/۵۷۵۱ 1 ۹1۵6۲۱۱۲0۵: ۸1۱۱۳۵2۵ 1۵۱۲۵۱ ۲۳۵۳7۵۲۵ ۸۵113۳۵1 62۵۵[[ 50۶۵۵ ۷۵100011 -------- صفحهٔ بعد -------- 40 1۳۳1062610101 0067۳211010 1100۲ 1۵۲ ۳:۱۱ 1۳۳1022000 آ0 0۵1۵۲۲۱۵110 ۱۵۲ 1۹1۳۵۵۵ |۲۵.6۹2| 1۵۷۵۲۶۹ 1۲21206 8 ۵ ۵۲۵,۲۱ ۱۷1۵۳۵0۵۵۹۵ 1 ۳0۷1۱۷۵ 2 73۵1|60[ :6 م1۳۵([00۲ :0 ؟0۱۱۲۱۹۱۱۲:) ک ۸۱۲۹۳۹ از0و5 -8 ۳۵۱0۳ اه بش۸ ۲۹5۶ 8 ۵۵۹5 ۱1۵۳۵060 ۸7۵60 ۸۳۵۵۵ 0 ۳ 5۳۵,۵۲ 1 ۷۵۳۵۲۲۵۲۹۲۱1۱۵۸۵ 8 ۱۷۹۵ 00| )۷/۵10( 8 ۵ ۱1۵۳۵060 ۵۵۹5 8 8۹5601۳12۵100 8 ۸۳۵5۵1۳128171۵25 ۳ ۲11۵ 11 ۱1۵۳۵00 0۵55 ۲) ۱۷۹۵ ۱۳۲۱2۵110 8 ۳ ۷/۹501 8 8 1۳۳۱2۵1100 ۱/۹56۵ 0۵۵) 0۵۹۵ ۱1۵۳۵060 ۷۵271 دلع|7۵ ۳ ۹0۵۲۷19۵۲۷۲ 8 1۳10۵1100 3۲۳۲ 120۵ 200 عم اانازمی۸ ام عیعاان 50۵1 16۷1۵۲" 0 آآ 180۳۵-171۷۵ 8 1۳۳۱۵۵110۵ 5056 ۵ 0۳۵) ۷۵۲ع ۸۳۵۷۵۳۸۳۹ ۲۵ ۲۵1۵|1۵ ۳ 5۳۵۵ 1۳12۵110 ۱1۹۵ ۱ آ0 ۱1۱1۵1۷ ۷۵1 ۳۳۱۵ ۳ 40 ۳۳۵۱۵۵۲۱۲۵ آ۵ 8۳۵۶ 40 ۷/۵16۳ 1۵0۳ 0116۳1۵ [10۵ 100۳ 7 ۷/۵516 8 ۵۵۳۵۵۵ ۷۷۵۵۲ ۲۳۲۵ 11 ۷/0۵۵۳ 1270131 و ها ابید و وود( :00۰ ۲۱۱۱۱۳۱۵1۱۱ 6 ل 2 ۱۳۳۱۵۵110 ۱۷۹۵ ۷( ]0 ۱۷۱۵۲۶۷ اطادا|املددش۸ ادا املدد۸ معبی5 ۳۳ 06 م2 1۳۱۵2۵110 ۱۷1۹۵ م0 ۱/۵۵ 6۵7۵0 جرامدد0 ۸001 ۳ 6 ل 2 1۳۳10۵110 ۱۷۹5۵ ۳۵۱۳5 008 ۱۷۵/۵۳۵۰۵۹ ۹۵11 ۱1۵۳۱۵۲۳۵۵ ۳۳ 06 ل 2 1۳۳۱۵۵110 1۲۳0 ۷( 0 ۱111۵1۷ 1 8 3/10[120 50۷۵۵ ۳ 1 8 ]8۹500 ۲058 1۵۳1۲ 10 ۱10۳۵4۵ 6 20 ۱۳۲۱۵۵110 ۱1۹6 [ 51۵ ۳۳۵70۲ ۱10۳۵۹۵۵ ۳ 5 ۵۵۱1۱۵۵ 1۵۵۵ 8 |[ ۱۷۹۵ 6 20 ۱۳۲۱۵۵110 ۱1۹6 ۸00۳ ۲129۵ ۱10۵۳۵۹۵۵ ۱ 1۵7۳۵0۱۵۲ ۵۳۹۶/۱۱۳۵ ۵ : 73327 ۳0 -------- صفحهٔ بعد -------- ی 7 اکآ ع۹ 1۵ 1۳۵ 9۵0 ۵ مهد 1۵65 ۵۳۵ ۳۵۵1۷ ۷۵۵ 200 ناه 1۳۳۱۵2۵0 0۰ 0۳31386 200 1۳۳12۵110 0۳ ۲1۵1۵ 1200۰ 2 ۵ مدوم ام 1۳۳12۵100 1۵۳ 0عا 0 ۲ کازا0 1۳۵ ۵ 010۳۹10 ۵۲ کاصامم ۳۵ ۲۳۵ ۷۵6 ۵۳۲ 110۳ ۵طا 0 که 03 0ص 00نا۵ع 1۳ زا 2 11610 200 ,03110۵ ,0۳۷۵۷۵۵۵ بکعد 0۳۵ 002۵16 ۳۵۵ که کل هید ۵ یف ۲0۳۹0۵۰ ,15 عرازم 200/0۳ کله0۳0 1۳۵۳۵ 5000226 که ماد کرق۷ ال 1۵ ۱0۹۲ دز ۵0 منم عمط معط زا 6 60۹۵11۷۵ ,7006 ۳۵۵۲ دام ۵ 10عط 2110 مهم مععل بکععقهابه آزمد 200 ۳۵1۵۲ ۳۵ ۲۳۵۵ 03002100 200 120-22165 عطا 2700 200 1۳۳۵۲ ععهاه1 0ص دااندد 000۳۵1100۵ ۷22100 0-00 ۲۶۷ 7 ۵۵۳6 1۵۲ 206 ]01۳ 6 01 ۳۵ 200 51۳۳۵۹۵ 0 0۴۲ 3۵82061 136 1۵۳۵۷1۵۵ 1۵۳ عفد 06 ۵۳0 ۳۵۵۷ ۷۵۵۳ 200 نناک 1۳12۵00 ۰ 0۳313026 200 1۳۳1221100 آ0 2965 ۳۳۵01111۵110 ۵1۲ 0۳0۳۹112۵ 200 ۵11۵066 200 40 0۳06۳۵110 ,0151۳10110 ,60۳۷۵۵06 6 0108 1 0عل 1۵۳ سس لام ۵ط) ک6ل م۳ 1۹۳0۵ 8 ] 6 هعفیع ۲ 0 200 0۲۵ 226 101 200 1۳۳122110 ۵۳ ۵۳۵۵۵ ۷۵6۳ 200 لاناک 1۵00 مره ۲۵۵ 0 ۲10۵۶ 501001100 فاصامم 1۳6 عومجم کلطا 1۵۳۲ 1۵۳۳1۵106۹5 اقا 0ص مکاص رنه ,105 68 ,۷۵۳1۵01111 عدزاع 503 1۳۳1221100 ۵ 106 مادم مدلاه عم کاع 2 2م موم که ع نحل 1 از 61100ع1[م 4212 1۵۳ 00100 0۰ 0۳31386 200 1۳۳122100 آ۵ 01 2 0010۳۵۵6۵ 1۵۳ مک ۵ لفاحم وال 1۳2۵000 ۰ 6[ آ0 5006 ۳6 آ0 ابا0 دز ۷۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 1۹12۳16 1۵۶ 0 8 ۱۷1220266۳ 200 ۳12۳۶ 8 5 10۳ 1۹۳۷۲۲10 7 ۷۷ 16ع3:111 1۲۳102110 01 40 1۲۳1021101 006۳2110 115067 5 ع1(۳21226 0. 2 ۷( آ0 ۱/111۹ 40 160۳1621 1۵۳ 160 01۲ 01116 : : : : 5 160۷۵10016۳۲ 11۳8۹1۳۵ 40 5۵۵1۵1 ,۳۵16۲1۵۰ ,166۳1۵ اه 8۵ ۱ ۲ ٩1300285 0۲ ۷۵16۲ 20 ۷۷۵516 1‏ ]۳۳۵۷1۳۵۵۵ 6 20 [1۵ 100 0۲ 120027161 5 ادا را را ۱۳/۸ ۱۱ 32 2016 -------- صفحهٔ بعد -------- این ضابطه با عنوان «دستورالعمل تعیین بازده آبیاری بهره‌برداری» رویه‌ای برای تعیین بازده‌های انتقال, توزیع» کاربردء بهره‌برداری و نیز بهره‌وری آب از دیدگاه تولید محصول را ارائه می‌نماید. در این ضابطه. روش‌ها و تجهیزات اندازه گیری عوامل مورد نیاز تعیین بازده و بهره‌وری آب زهکشی, دقت اندازه‌گیری, دانش فنی, توانمندی بررسی و انتخاب و روابط محاسباتی مربوطه ارائه شده‌اند. همجنین با توجه به متغیر بودن برنامه آبیاری, شبکه زمان آندازه‌گیری‌ها در دوره بهره‌برداری مشخص شده است.