سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور صو العه. آفصی و ی ۲فاری ضابطه شماره ۸۶۷ آخرین ویرایش: ۱۳۰۲-۰۴-۲۰ معاونت تولیدی, فنی و زیربنایی وزارت نیرو ی ۱ ۱ دفتر توسعه نظام‌های فنی. بهره‌برداری و امور نظام فنی. اجرابی مشاوران و پیمانکاران ی دیسپاچینگ برقابی ,32370233 ۱ ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 7 -------- صفحهٔ بعد -------- 0 اسم‌تلی راست و ی مان ۱ 27 ی شماره: ۱۳۳۴۱ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۳ موضوع: ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری در چهار چوب ماده (۲۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و به استناد تبصره (۲) ماده (۴) « نظام فنی و اجرایی یکیارچه کشور» موضوع مصوبه شماره ۳۵۲۵۴ /ت ۸۵۷۶۹۷ مورخ ۱۴۰۰/۰۳/۰۸ هیات محترم وزبران» به پیوست دستورالعمل شماره ۸۶۷ با عنوان «ضوابط ایمنی و حغاظت سامانه‌های آبیاری» به صورت راهنما ابلاغ می‌شود تا از تاریخ ۱۴۰۲/۱۰/۰۱ برای همه قراردادهایی که از محل وجوه عمومی و یا به صورت مشارکت عمومی و خصوصی منعقد می‌شوند. به مورد اجرا گذاشته شود. دبیرخانه «طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور» مستقر در وزارت نیروء دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را آمور نظام فنی, احرابی مشاوران و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور اعلام خواهد کرد. ۶۴۷۶۹۵۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- امور نظام فنی. اجرایی مشاوران و پیمانکاران معاونت تولیدی, قنی و زیربنایی سازمان برنامه و بودجه کشور. با همکاری دفتر توسعه نظام‌های فنی» بهره‌برداری و دیسپاچینگ برقابی- شرکت مدیریت منابع آب ایران- وزارت نیرو و با استفاده از نظر کارشناسان برجسته در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور مبادرت به تهیه این نظر به تهیه این ضابطه به وسیله وزارت نیروی مسئولیت مطالب تهیه شده» تفسیر و اصلاح آن با مجموعه مرتبط در آن وزار تخانه می‌باشد. دبیرخانه «طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور» مستقر در وزارت نیرو دریافشت کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را آمور نظام فنی, اجرایی مشاوران و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور اعلام خواهد کرد. با وجود تلاش فراوان, این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی, فنی, ابهام, ایهام و اشکالات موضوعی منعکس فرمایید. کارشناسان مربوط نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. تهران. میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۱ - سازمان برنامه و بودجه کشور امور نظام فنی. اجرایی مشاوران و پیمانکاران و نت رورا در 1 7 [[۳:۲2 طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور ایران - دفتر توسعه نظام‌های قفنی. بهره‌برداری و دیسپاچینگ برقابی- تلفن : [ 6 خر که ها هن 9 ‎۳۸٩ وا راهان مرها سا ده ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- طراحی و ساخت سامانه‌های آبیاری بدون توجه لازم و کافی به مسایل ایمنی و حفاظت تجهیزات و تاسیسات و ایمنی کار کنان بهره‌برداری و نگهداری, بهره‌برداران و عموم. اغلب باعث بروز خطرات جانی و زیان‌های مالی و طرح دعاوی حقوقی افراد حقیقی و حقوقی در دوره بهره‌برداری از سامانه می‌گردد. تمهیدات ایمنی و حفاظت برای سامانه‌های آبیاری باید علاوه بر رعایت الزامات فنیء ملاحظات حقوقی و خصوصیات اجتماعی و فرهنگی جامعه بهره‌برداران سامانه را نیز در بر گیرد. با توجه به اهمیت مبحث فوق‌الذ کرء امور آب و آبفای وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور, تهیه «ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری» را با هماهنگی امور نظام فنی, اجرایی مشاوران و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرارداد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذی‌نفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود. این ضابطه پس از بررسی در چارچوب نظام فنی و اجرایی یکپارچه. موضوع ماده ۳۴ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور و آیین‌نامه اجرایی آن و ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه. تصویب و ابلاغ گردید. علیرغم تلاش, دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را منعکس فرمایند. نظرات و پیشنهادهای اصلاحی دریافت شده مورد بررسی قرار گرفته و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه. با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه. نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهد شد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین تغییرات معتبرء در بالای صفحات ضابطهء تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن صفحه نیز اصلاح خواهد شد. از این‌رو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. معاون تولیدی. فنی و زیربنایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری» [ ضابطه شماره ۸۶۷ ] محمد کاظم سیاهی اعضای گروه تهیه کننده: بهنام باغبان زاده کارشناس ارشد مهندسی آبیاری و زهکشی کارشناس ارشد مهندسی عمران و آبیاری و محمد کاظم سیاهی ابراهیم کهریزی کارشناس آرشد مهندسی هیدرولیک بابک منصوری کارشناس آرشد حقوق سیدمحمدرضا ناجیان کارشناس ارشد مهندسی مکانیک اعضای گروه نظارت: احمد پورزند کارشناس مهندسی آبیاری و آبادانی انسیه محرابی کارشناس ارشد مهندسی سازه‌های آبی وزارت نیرو مریم یوسفی دکترای مهندسی آبیاری و زهکشی شرکت مدیریت منابع آب ایران اعضای کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور: جلال ابوالحسنی کارشناس ارشد مهندسی تاسیسات آبیاری وزارت جهاد کشاورزی سیاوش آمینی کارشناس مهندسی آبیاری و آبادانی نماینده پیمانکاران احمد جعفری کارشناس مهندسی آبیاری 9 آبادانی نماینده مشاوران سید وحیدالدین رضوانی کارشناس ارشد مهندسی آبیاری و زهکشی سازمان برنامه و بودجه کشور سیدمجتبی رضوی نبوی دکترای مهندسی سازه‌های آبی خبره صنعت محمدکاظم سیاهی کارشناس آرشد مهندسی عمران و خبره صنعت انسیه محرابی کارشناس ارشد مهندسی سازه‌های آبی وزارت نیرو- دبیر کمیته احمد محسنی دکترای مهندسی کشاورزی گرایش ترویج ‏ خبره صنعت -------- صفحهٔ بعد -------- محمدجواد منعم دکترای مهندسی منابع آب دانشگاه تربیت مدرس -ریبیس کمیته آرش نجاتی دکترای مهندسی سازه‌های آبی وزارت نیرو مریم یوسفی دکترای مهندسی آبیاری و زهکشی شرکت مدیریت منابع آب ایران اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی» اجرایی مشاوران و پیمانکاران فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه امور نظام فنی, اجرایی مشاوران و پیمانکاران سید وحیدالدین رضوانی کارشناس آمور نظام فنی» اجرایی مشاوران و پیمانکاران -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول -ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب ۱-۱- کلیات ۲-۱- آسیب شناسی ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب ۳-۱- ضوابط ایمنی در طراحی سدهای انحراف آب ۱-۳-۱- ضوابط ایمنی محل سد انحراف آب ۲-۳-۱- ضوابط ایمنی طراحی سد انحراف آب ۴-۱- ایمنی و حفاظت در مرحله آب‌اندازی (آبگیری) سد انحراف آب ۵-۱- ایمنی و حفاظت سد انحراف آب در دوره بهره‌برداری ۳-۵-۱ تمهیدات ایمنی و حفاظت سد در دوره بهره‌برداری ۳-۵-۱- ایمنی سد انحراف آب در شرایط اضطرار و خطر ۴-۵-۱- تامین ایمن برق سامانه هشدار و اعلام و اطفای حریق ۵-۵-۱- مستندسازی حوادث دوره بهره‌برداری ۱(-۶-۵- تجهیزات ایمنی نجات غریق در دریاچه سد ۷-۵-۱- بازرسی ایمنی سد و تجهیزات وابسته در دوره عدم آبگیری فصل دوم - ایمنی و حفاظت در ابستگاه‌های پمپاز ۱- ۲- کلیات ۲-۲- آسیب‌شناسی ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاز ۳-۲- ایمنی در طراحی ایستگاه‌های پمپاژ ۳-۳۲ زمین و محوطه ایستگاه پمپاز ۳-۳۲ بازشوهای ساختمان و محوطه ایستگاه پمپاز ۳-۳۲ پیش‌بینی خروجی مناسب و ایمن ۵-۳-۲ پیش‌بینی تهویه و تعویض هوا ۱۲ ۱۳ ۱۳ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۷-۳-۲- رعایت فضاهای لازم برای مانور افراد و ابزار ۸-۳-۲ ایمنی حوضچه‌ها و شیرخانه‌ها ۹-۳-۲- نقشه‌های ایستگاه برای کار کنان بهره‌برداری ۱۹-۳۲ پیش‌بینی و طراحی مخزن کنترل ضربه قوچ ۱۱-۳-۲- سامانه اعلام و اطفای حریق ۱۲۳۲-۳-۲ الزامات حفاظت فیزیکی و سامانه‌های پایش ۴-۲- 1 یمنی در هنگام نصب و قبل از راه‌اندازی 1 ستگاه پمیاز ۱-۳-۲ ایمنی حمل و نقل تجهیزات ۲-۴-۲ ایمنی در انتخاب لباس کار مناسب ۳-۴-۲ ایمنی در استفاده از ابزارآلات نصب تجهیزات ۴-۴-۲- ایمنی در سامانه اتصال زمین تجهیزات برقی ۵-۳-۲ ایمنی در استفاده از فضاهای موجود ۵-۲- ایمنی در آزمایش و راه‌اندازی ۱-۵-۲- تجهیزات ایمنی مورد نیاز آزمایش و راه‌اندازی ۲-۵-۲ ایمنی فضاهای لازم برای عملیات آزمایش و راه‌اندازی ۳-۵-۲- عوامل فنی لازم برای آزمایش و راه‌اندازی ۳-۵-۲ تجهیزات مکانیکی و برقی لازم برای آزمایش و راه‌اندازی ۶-۳- 1 یمن در دوره بهره‌برداری ۱-۶-۲ تجهیزات برقی و مکانیکی مورد نیاز برای بهره‌برداری ایمن ۴-۶-۲- تامین ایمن برق سامانه هشدار و اطفای حریق و روشنایی ایستگاه ۵-۶- ۳- رسیدگی به حوادث در ایستگاه پمپاز ۶-۶-۲- تجهیزات تدار کاتی ایمنی مورد نیاز بهره‌برداری ۷-۶-۳- دستورالعما های بهره‌برداری ایمن تج میزات 1 بستگاه پمپاز ۸-۶-۳- افراد متخصص لازم برای بهره‌برداری ایمن 1 بستگاه ۹-۶-۲ تهویه زمستانی و تابستانی از نظر ایمنی ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۲۳۴ ۲۳۴ ۳۴ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۲۳۶ ۳۶ ۲۳۶ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۸ ۳۸ ۳۹ ۳۹ ۳۰ ۳۰ ۳۰ ۳۰ ۳۱ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱۰-۶-۲- بازدیدهای دوره‌ای برای سامانه‌های پایش (دوربین مدار بسته و سامانه هشدار امن ۱-۷-۲- دستورالعمل ایمنی تجهیزات در زمان غیربهره‌برداری ۳-۷-۲ گرمایش و سرمایش ایمن ایستگاه در زمان غیربهره‌برداری ۳-۷-۲ بازرسی ایمنی در دوره غیربهره‌برداری ۳-۷-۲ نیروی انسانی مورد نیاز برای زمان غیربهره‌برداری ۸-۲- ایمنی در شرایط اضطراری ۱-۸-۲ ایمنی تجهیزات و کارکنان در شرایط اضطراری ۲-۸-۲ ایمنی سازه ایستگاه در شرایط اضطراری ۳-۸-۲ ایمنی محیطزیست ایستگاه در شرایط اضطراری ۹-۲- نمودارهای علت و معلول در شرایط مختلف بهره‌برداری و خطر ۱۰-۲ مستندسازی حوادث در ایستگاه پمپاز فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۱-۳- کلیات ۲-۳- آسیب‌شناسی ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳-۳- ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری نقلی در مراحل طراحی و بهره‌برداری ۱-۳-۳- ایمنی و حفاظت کانال‌های آبیاری ۲-۳-۳- مشخصات کلی تجهیزات ایمنی و حفاظتی کانال‌ها ۳-۳-۳- ایمنی جاده‌های سرویس ۳-۳-۳ ایمنی و حفاظت کانال در مقابل سیلاب ۵-۳-۳ ایمنی و حفاظت سازه‌های کانال ۶-۳-۳ ایمنی و حفاظت زهکش‌های روباز ۴-۳- ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار در مراحل طراحی و بهره‌برداری فصل چهارم - ایمنی و حفاظت کارکنان بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری. آب‌بران و عموم ۱- ۴- کلیات ۴ ایمنی کارکنان ۳-۴ ایمنی آب‌بران و عموم ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۳۲ ۳۲ ۳۲ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۷ ۳۸ ۴۰ ۴۰ ۳۲ ۳۷ ۳۴۸ ۴۹ ۲ 5۳ ۵۷ ۵۹ ۶۰ ۶۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۴ ایمنی حیات‌وحش و دام ۵-۴- حفاظت حریم‌های مجاری آب‌بر و خطوط انتقال نیرو فصل پنجم - ایمنی و حفاظت در ساخت سامانه‌های آبیاری فصل ششم - مسایل حقوقی و اجتماعی ایمنی سامانه‌های آبیاری ۱-۶- جنبه‌های حقوقی ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۳-۶- جنبه‌های اجتماعی ایمنی و حفاظت ۳-۶- تمهیدات بیمه‌ای برای حفاظت و ایمنی در سامانه‌های آبیاری فصل هفتم - پدافند غیرعامل در ایمنی سامانه‌های آبیاری پیوست ۱ - ارزیابی منابع و مراجع ۶۳ ۶۳ ۶۵ ۷۱ ۷۳ ۷۷ ۷۸ ۸۱ ۸۷ ۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱۳۴۳ ۱ مقدمه مدیریت بهره‌برداری از سامانه‌های آبیاری نیز باید ملاک عمل قرار گیرد. جلوگیری از بروز حوادث مخاطره‌آمیز از جمله الزامات بهره‌برداری از سامانه‌های آبیاری می‌باشد. گسترش شهرها و نواحی روستایی در محدوده سامانه‌های آبیاری موجب گردیده که عبور و مرور برای استفاده از جاده‌های دسترسی و سرویس کانال‌ها و زهکش‌ها و خطوط لوله انتقال و توزیع آب باعث ایجاد خطرات جانی و زیان‌های مالی به اهالی, دام‌ها و حیات‌وحش و نیز خسارت فیزیکی به تاسیسات زیربنایی و تجهیزات این سامانه‌ها گردد. توسعه شهرها و روستاها در مجاورت یا در محدوده سامانه‌های آبیاری تعارضاتی را برای آبرسانی اراضی ایجاد می‌نماید و در مواردی نیز بروز حوادث موجب قطع جریان آب در کانال‌ها در فصل آبیاری به لحاظ ضرورت رفع مشکل پیش‌آمده» می‌باشد. حفظ ایمنی کارکنان» عموم و تجهیزات سامانه آبیاری برای جلوگیری از حوادث مخاطره‌آمیز از الزامات اصلی بهره‌برداری از این سامانه‌ها می‌باشد و در فرأیند به کارگیری امکانات برای حفاظت و ایمنی تاسیسات کارکنان بهره‌برداری و عموم. علاوه بر رعایت موارد فنی باید مسایل فرهنگی و اجتماعی جامعه بهره‌برداران نیز مورد توجه قرار گیرد. ایمنی و حفاظت سامانه آبیاری عموما با به‌ کار گیری وسایل و تجهیزات سخت‌افزاری نظیر علایم و ابزار هشداردهنده به منظور جلوگیری از دسترسی افراد غیرمسوول به کانال‌هاء سازه‌هاء دریچه‌هاء. حوضچه‌های شیرآلات و سایر اجزا و نیز به کارگیری روش‌های نرم‌افزاری مانند آموزش کارکنان و عموم. آگاهی‌رسانی از طریق رسانه‌های جمعی و گردهمایی‌ها صورت می‌گیرد. در مواردی نیز که محدوده سامانه آبیاری در مجاورت شهرها و روستاها و محل تردد عموم از جاده‌های سرویس و ارتباطی می‌باشد گاهی ضرورت به کارگیری گروه‌های گشت شبانه و برحسب مورد روزانه برای حفاظت از تجهیزات و تاسیسات سامانه در مقابل آسیب‌رسانی یا سرقت به ویژه در فصل غیرآبیاری ضرورت می‌یاید. در سامانه‌های آبیاری که در سطح وسیعی گسترده هستند به دلیل عبور مجاری آب‌بر از مجاورت روستاها و شهرهاء تاسیسات سامانه بالقوه در معرض آسیب فیزیکی بوده و در مورد کانال‌ها و زهکش‌های روباز به لحاظ شنا کردن خطر غرق شدن در جریان آب وجود دارد. در سامانه‌های آبیاری ثقلی کشور همه ساله با شروع فصل بهره‌برداری و جاری شدن آب در کانال‌ها شاهد خبرهای ناگواری از غرق شدن افراد در کانال‌ها که منجر به از دست دادن جان عده‌ای می‌شود. هستیم و به دلیل عدم توجه لازم (1155۳) [۵ ۳۵۷1۳۵۵ 56016 5۵1۵ ب ۲1۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری و کافی به مساله ایمنی و حفاظت در طراحی و ساخت سامانه‌های آبیاری» نهاد بهره‌بردار عموما با بروز خسارت جانی و مالی و طرح دعاوی حقوقی افراد در دوره بهره‌برداری مواجه می‌گردد. از این‌رو ضروری است برای نقاط کلیدی آسیب‌پذیر و حادثه‌خیز این سامانه‌ها تمهیدات حفاظت و ایمنی مناسب اندیشیده شود و در طراحی و اجرا به صورت الزامی رعایت گردد. مبانی انتخاب و معرفی روش‌های ایمنی و حفاظت علاوه بر دستورالعمل‌های عمومی سازمان برنامه و بودجه کشورء وزارت نیروء اداره کار و امور اجتماعی و نشریات کمیته ملی آبیاری و زهکشی و ضوابط معرفی شده در مراجع ذی‌ربط داخلی و خارجی که با شرایط جغرافیایی و اجتماعی پروژه‌های کشور سازگار است. می‌باشد. حدود و دامنه کاربرد انواع تجهیزات و تمهیدات ایمنی و حفاظت برای هر سامانه آبیاری به موقعیت جغرافیایی و خصوصیات اجتماعی و عادات و فرهنگ ساکنین منطقه و نیز تعداد افرادی که به لحاظ کار و شیوه زندگی در معرض خطر می‌باشد. مرتبط است. در مجاورت شهرها و روستاها اهمیت و حساسیت کاربرد تجهیزات حفاظت و ایمنی به لحاظ اثرگذاری عوامل انسانی در بهره‌برداری سامانه نیاز به توجه بیش‌تر می‌باشد. در این راستا تکمیل پرسش‌نامه و دریافت اطلاعات و گزارش‌های موجود از وضعیت ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری گیلان, قزوین» کرمانشاه و اصفهان بررسی و در تدوین این ضابطه مورد استفاده قرار گرفته است. اگرچه الزامات و دستورالعمل‌های عمومی ایمنی کارهای عمرانی در ضوابط سازمان برنامه و بودجه کشورء وزارت نیرو و وزارت کار و امور اجتماعی موجود است و این دستورالعمل‌ها مدیریت پروژه‌ها را در مرحله ساخت موظف می‌سازد تا موارد ایمنی و حفاظت را درخصوص کارکنان. عموم و تاسیسات رعایت نمایند با این‌همه در مورد سامانه‌های آبیاری به لحاظ گستردگی در مناطق روستایی, شهرک‌ها و گاهی محدوده‌های شهری ضروری است به طور خاص ضوابط ایمنی و حفاظت برای تاسیسات کارکنان و عموم تدوین گردد تا ملاک عمل طراحان, مدیریت‌های اجرا و نهادهای بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری قرار گیرد. کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای صنعت آب کشور به منظور دستیابی به اهداف یاد شده تدوین ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری را در دستور کار خود قرار داده که ماحصل آن در ضابطه حاضر ارائه گردیده است. - هدف هدف از تدوین این ضابطه ارائه ضوابط ایمنی و حفاظت برای سدهای انحراف آب وتاسیسات آبگیری, ایستگاه‌های پمپاژ, سامانه‌های آبیاری با کانال‌های روباز (سامانه‌های تقلی) و سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار می‌باشد. این ضوابط علاوه بر موارد ایمنی و حفاظت برای سازه‌ها و تجهیزات. ایمنی و حفاظت کارکنان بهره‌برداری, عموم. حیات‌وحش و دام را در بر می‌گیرد. اهداف اصلی که در تهیه این ضابطه مدنظر بوده است شامل: -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱۳۴۰ ۳ شناخت خطرات تهدید کننده ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری و ارائه تمهیدات و راهکارهای ارتقای ایمنی این سامانه‌ها * فراهم آوردن زمینه قانونی شدن و الزام به رعایت ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری * تاکید بر لزوم تدوین برنامه پایش و رفتارسنجی ایمنی بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری در مرحله طراحی رعایت ضوابط ارائه شده در مرحله طراحی, مرحله ساخت و دوره بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری موجب می‌گردد که در حد ممکن از بروز خسارت‌های فیزیکی به تاسیسات و تجهیزات و نیز خسارت جانی و مالی به کارکنان بهره‌برداری, آب‌بران و عموم مردم و نیز حیات‌وحش و دام جلوگیری شود و همچنین دعاوی حقوقی و مالی اشخاص ثالث از مدیریت سامانه در دوره بهره‌برداری به حداقل ممکن کاهش یابد. مهندسین طراح باید نقشه‌ها و مشخصات فنی خصوصی برای اجرای انواع تجهیزات ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ارائه شده در این ضابطه را با استفاده از ضوابط سازمان برنامه و بودجه کشورء طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء منابع و مراجع معرفی شده در این ضابطه و سایر استانداردهای معتبر داخلی و بین‌المللی متناسب با شرایط هر پروژه تهیه و در اسناد پیمان منظور نمایند. - دامنه کاربرد ضوابط ایمنی و حفاظت ارائه شده برای مراحل طراحی, ساخت و بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری ملاک عمل بوده و مخاطبین آن مهندسین مشاور و پیمانکاران دست‌اندر کار طراحی و ساخت سامانه‌های آبیاری. شرکت‌های آب منطقه‌ای, ادارات جهاد کشاورزی, شرکت‌های بهره‌برداری و تعاونی‌های آب‌بران سامانه‌های آبیاری می‌باشد. با ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری می‌باشد. - تعاریف تعاریف مربوط به اجزای سامانه آبیاری در ضابطه ۲۸۱ سازمان برنامه و بودجه کشور با عنوان «ضوابط عمومی طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی (تجدید نظر اول)» ارائه شده است. تعاریف موارد خاص مطرح شده در این ضابطه, به شرح زیر می‌باشد: حفاظت: اقدامات فیزیکی و نرم‌افزاری به منظور حفظ و نگهداری هر سامانه و شامل مجموعه تمهیدات پیشگیرانه با -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ریسک: احتمال قرار گرفتن در معرض آسیب یا شرایط مخاطره‌آمیز, ریسک نامیده می‌شود. حادثه: واقعه‌ای خارج از نظم و انتظار که باعث آسیب جانی یا مالی (یا هر دو) می‌شود. نهاد بهره‌بردار: ساختاری حقوقی که عهده‌دار مدیریت بهره‌برداری و نگهداری از تمامی یا بخشی از سامانه آبیاری می‌باشد. این نهاد برحسب مورد می‌تواند به صورت شرکت سهامی یا تعاونی بهره‌برداری و نگهداری باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ انمنی و حفاغلت در سدهای انحراف آب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب ۳۰( ۷ ۱-۱- کلیات سدهای انحراف آب اگرچه عموما دارای دریاچه‌ای با حجم کم و با طول محدود می‌باشند با این وجود به‌لحاظ امکان دسترسی افراد به آن‌ها به علت مجاورت با کانال‌های آبیاری و اراضی کشاورزی, ار تباط سواحل رودخانه از طریق آن‌ها در برخی موارد. استفاده از دریاچه سد برای مقاصد گردشگری, ماهی‌گیری و شنا با به لحاظ تاثیرگذاری در سیل‌گیری اراضی حاشیه رودخانه برای ایمنی آب‌بران و عموم. خطراتی را ایجاد می نمایند. در مراحل طراحی. ساخت و بهره‌برداری از سد های انحراف آب و تاسیسات آبگیری وابسته باید ملاحظات ایمنی و حفاظت برای این تاسیسات. کارکنان بهره‌برداری, آب‌بران و عموم پیش‌بینی گردد. ۲-۱ آسیب شناسی ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب حادثه‌خیزی در سدهای انحراف آب و تاسیسات آبگیری از رودخانه بیش‌تر شامل موارد زیر می‌باشد: ۱- حوادث ناشی از ورود افراد متفرقه به دریاچه سد انحراف آب برای مقاصد شنا یا ماهی‌گیری و عدم پیش‌بینی تمهیدات هشداردهنده و حفاظتی مناسب پیرامون دریاچه و نیز عدم وجود سامانه دوربین کنترل از راه دور برحسب نیاز ۲- عدم تامین تمهیدات نجات غریق (قایق. جلیقه نجات. طناب., ناجی غریق و ...) در مجاورت محل ساختمان کنترل و بهره‌برداری تاسیسات انحراف آب و آبگیری ۳ عدم وجود سامانه هشدار وقوع سیلاب برای آگاهی و اخطار مراقبتی به کارکنان بهره‌برداری و نگهداری و نیز ساکنین روستاهای مجاور سدهای انحراف آب و تاسیسات آبگیری از رودخانه در بالادست و پایین‌دست سد ۴- عدم وجود تجهیزات حفاظتی فردی مانند کمربند ایمنی. طناب. جلیقه نجات و کلاه ایمنی برای کارکنان بهره‌برداری و نگهداری به‌ویژه در محل‌های مخاطره‌آمیز برای پاک‌سازی بالادست دریچه‌های آبگیر» جمع‌آوری اجسام شناور در بالادست شبکه‌های آشغال‌گیر و عدم تامین جرثقیل متحرک برای انجام عملیات ایمن پاک‌سازی و جابه‌جایی کارکنان نگهداری در محل‌های حادثه‌خیز در موارد ضروری ۵- ورود شاخه و تنه درختان و اجسام شناور دیگر (نظیر لاشه حیوانات و ضایعات شهری و روستایی) به دهانه آبگیر از طریق جریان رودخانه به‌ویژه در فصول پرآبی, که در موارد ورود تنه درختان به پشت دریچه‌های ابگیری و دریچه‌های تخلیه رسوب سد مشکلات بازشدگی دریچه‌ها باعث بروز وقفه در بهره‌برداری و احتمال عدم تجهیز دهانه آبگیر به شبکه آشغال‌گیر مناسب به‌ویژه در شرایط نواحی شمالی کشور که تجهیزات نمیزکننده شبکه آشغال‌گیر باید با وسایل موتوری و حس‌گر عمل‌کننده در شرایط بالا آمدگی سطح آب در -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری بالادست جهت مانور موتور محرک چنگک‌های تمیزکننده آشغال گیر مجهز باشد. از عواملی است که می تواند موجب وقفه در بهره‌برداری و غرقابی اراضی گردد. ۶- نامناسب بودن فضای آزاد بین دال پل و تاج سرریز سد انحراف آب برای عبور تنه درختان حمل شده توسط جریان رودخانه در مواقع سیلابی از این فضا و بروز مشکلات غرقابی ناشی از سیلاب در بالادست سد به‌ویژه در ۷ تجمع رسوب در مجاورت دهانه آبگیر و بالادست دریچه‌های مجاری رسوب‌زدایی, به میزان بیش از حد انتظار. دشواری مانور دریچه‌ها برای آبگیری یا افزایش جریان رسوب به کانال یا خط لوله آبرسان سامانه با بروز خسارت و هزینه ناشی از آن‌ها که در برخی موارد باعث حادته برای کارکنان بهره‌برداری می‌شود. ۸- در مواردی که به لحاظ مساعد بودن شرایط دریاچه سد انحراف آب برای مقاصد گردشگری نظیر ماهی‌گیری تجاری مورد بهره‌برداری واقع می‌شود. به‌لحاظ حادثه‌خیز بودن شرایط احتمال غرق شدن افراد در شرایط عدم برقراری ملزومات ایمنی و حفاظتی -٩‏ احتمال غرق شدن با موارد دیگر در شرایطی که بازدیدکنندگان سد فاقد وسایل ایمنی شخصی نظیر کلاه ایمنی و کفش مناسب براأی ورود به محوطه سد باشد یا تعداد بازدیدکنندگان هم‌زمان و بیش از حد مجاز ۳-۱- ضوابط ایمنی در طراحی سدهای انحراف آب ۱-۳-۱- ضوابط ایمنی محل سد انحراف آب با توجه به این‌ که ساخت سد انحراف آب موجب تداخل در رژیم جریان طبیعی رودخانه می‌گردد و می‌تواند خطر سیل‌گیری روستاها و اراضی حاشیه رودخانه به‌ویژه در بالادست را موجب گردد. یکی از نکات مهم در ایمن بودن محل سد عدم سیل‌گیری اراضی بالادست و نیز اراضی کشاورزی حاشیه دریاچه در شرایط عبور سیلاب طراحی در دوره بهره‌برداری می‌باشد. در این رابطه باید با تمهیدات مناسب از جمله ساخت خاکریزهای جانبی در سواحل رودخانه. کاهش ارتفاع سد و در صورت لزوم. استفاده از سرریز دریچه‌دار یا سد با بدنه لاستیکی. ایمن‌سازی اراضی در مقابل عبور سیلاب را تامین نمود. ایمن بودن عملکرد سد در مقابل سیلاب طراحی باید در شرایط پرشدن دریاچه از رسوب و کاهش از موارد دیگر ایمن‌سازی محل ساخت سد انحراف آب. بررسی دقیق شرایط زمین‌شناسی و ژئوتکنیکی محل ساخت سازه سد طبق ضوابط و استانداردهای فنی مرتبط می‌باشد نا با رعایت استانداردهای متعارف ایمنی, پایداری سازه‌ای و هیدرولیکی سد در دوره بهره‌برداری فراهم گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب ۳( ۹ برای ایمن بودن ساختمان کنترل" تجهیزات هیدرومکانیکی. الکتریکی و الکترونیکی سد باید این ساختمان در رقوم ارتفاعی مناسب بالاتر از تراز ارتفاعی عبور سیلاب طراحی, حداقل با تناوب وقوع ۱۰۰ ساله» از روی سرریز (با ضریب عبور جریان درحالی که دریاچه سد از رسوب پر شده باشد)» مستقر گردد. به طوری‌که رقوم کف ساختمان کنترل حداقل ۱ متر بالاتر از تراز مذکور یا معادل تراز عبور سیلاب ۱۰۰۰ ساله باشد. در مورد طرح سد انحراف آب در رودخانه‌هایی که منتهی به دریا بوده و دارای شرایط و جاذبه قایقرانی گردشگری با ماهی‌گیری در طول مسیر رودخانه می‌باشند (به ویژه در نواحی شمالی کشور) مساله عبور ایمن قایق در مسیر رودخانه در دوره ساخت و بهره‌برداری سد انحرافی باید مدنظر قرار گیرد همچنین در مورد ساخت سد بر روی رودخانه‌های واقع در نواحی جنگلی مساله عبور تنه‌های درخت در مواقع سیلابی از روی سرریز با پیش‌بینی فاصله مناسب بین تاج سد و دال پل روی سرریز برای عبور ایمن تنه درختان و جلوگیری از بسته شدن فضای عبور سیلاب مدنظر باشد. ۲-۳-۱- ضوابط ایمنی طراحی سد انحراف آب فراهم نمودن امکان عبور ایمن کارکنان بهره‌برداری و نگهداری از روی تاج سد برای دسترسی به سواحل رودخانه و دهانه‌های آبگیری طرفین در مواردی که آبگیری از سد انحرافی در دو ساحل رودخانه انجام می‌شود الزامی است. در شرایطی که دسترسی ساکنین روستاهای مجاور سواحل رودخانه از طریق عبور از روی سرریز سد انحراف آب با ملاحظه را فراهم نمود. در شرایط وجود پل‌های ترافیکی دیگر بر روی رودخانه گزینه ساخت جاده دسترسی روستاهای مجاور برای استفاده از پل‌های موجود به جای پل عبور از روی سازه سد انحراف آب باید بررسی شده و به لحاظ شرایط فنی - در شرایط ضرورت ساخت پل عابر یا پل ماشین‌رو از روی تاج سد به‌لحاظ نیازهای بهره‌برداری یا تردد مردم روستاها باید نرده‌های ایمنی در دو سمت پل پیش‌بینی و برحسب نیاز و به‌ویژه در صورت تردد آهالی محل از پل سیم خاردار بر روی نرده‌ها نیز پیش‌بینی گردد. گردشگران استفاده کننده از دریاجچه سد. باید با دوربین‌های مدار بسته در جهات مختلف مجهز گردد. - سیستم‌های پایش دوربین‌های کنترلی باید بر روی پل عبور سد نصب و از اتاق کنترل بهره‌برداری امکان مشاهده و ثبت عبور و مرور فراهم باشد. ۱- ۵۳۲۵] 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری - ساختمان کنترل سد باید امکان ارتباط سهل با سایر ساختمان‌های بهره‌برداری از سامانه آبیاری را داشته باشد. این امر شامل ارتباط بی‌سیم و شبکه‌ای و نیز جاده دسترسی مناسب می‌باشد. همچنین برقراری ارتباط راه دور با اتاق کنترل سد مخزنی بالادست و نیز مدیریت بهره‌برداری پروژه در شهر مجاور ضروری است. - برای ایمنی تجهیزات برقی و سامانه‌های خودکار کنترلی,اتاق کنترل باید دارای سیستم ارت و صاعقه‌گیر - برای سازه‌های آبگیری از سد. نرده حفاظ به منظور ایمنی آب‌بران و عموم و کارکنان بهره‌برداری باید منظور گردد. - درصورتی که سد انحراف آب دارای دریچه بر روی سرریز! باشد برای مانور ایمن دریچه‌ها در شرایط وقوع سیلاب باید سامانه کنترلی خودکار بالا برنده دریچه‌ها برای اتاق کنترل سد طراحی و اجرا شود تا مانور دریچه‌ها بدون ضرورت دخالت مسوول مربوطه آمکان‌پذیر باشد. همچنین بایستی امکان مانور دستی دریچه‌ها با دخالت متصدی " نیز برای موارد اضطراری نقص در سامانه کنترلی خودکار فراهم گردد. - دوربین‌های کنترلی در محل سازه‌های آبگیری» ورودی و خروجی پل عبور از روی سرریز که از اتاق کنترل سد امکان بازرسی و ثبت عبور و مرور باشد از الزامات ایمنی و حفاظت سد انحراف آب می‌باشد که در طراحی - در محل ورود جاده دسترسی به محوطه سد. جهت فراهم آوردن امکان کنترل ورود و خروج کارکنان و افراد بازدیدکننده در دوره بهره‌برداری ساختمان نگهبانی پیش‌بینی شود. جهت فراهم بودن امکان جلوگیری از ورود آب‌بران و عموم به این نواحی در دوره بهره‌برداری پیش‌بینی شود. - برای جلوگیری از ورود افراد به محدوده دریاچه سد ضروری است در مرز انتهایی دریاچه متناظر با شرایط عبور جریان نرمال رودخانه از روی سرریز سد. کابل فولادی ایمنی در عرض رودخانه که از دو طرف با پایه‌های بتنی مهار می‌شودء نصب گردد. برحسب عرض مقطع رودخانه ممکن است ساخت پایه بتنی در وسط 7۲ 016 -۱ 07 ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب ۳( ۱ - در مواردی که در مرحله طراحی برای استفاده از ظرفیت دریاچه سد انحراف آب. پرورش ماهی به صورت تجاری یا ماهی‌گیری ورزشی! (در شرایطی که از جریان خروجی دریاچه سد برای مصارف شرب استفاده نمی‌شود) یا اهداف دیگر گردشگری برنامه‌ریزی شود. ضروری است علاوه بر تمهیدات ذکر شده در بندهای بالاء محل خاص ورود و دسترسی به دریاچه برای بهره‌گیری‌های مورد آشاره با ایمنی و حفاظت مناسب - برای حفاظت از حیات آبزیان رودخانه به‌ویژه ماهیان. در شرایطی که به‌لحاظ وجود گونه با ارزش یا تراکم ماهیان رودخانه یا نیاز به عبور ماهیان به بازه‌های بالادست رودخانه, براساس مطالعات زیست‌محیطی نباز به حفاظت باشد. ضروری است مجرای ماهی‌رو در طراحی سد منظور گردیده و جهت حفاظت ماهیان عبوری نرده‌های ایمنی مناسب برای جلوگیری از صید غیرمجاز ماهی در مسیر مجرای ماهی‌رو پیش‌بینی گردد. - همچنین در موارد لزوم با توجه به شرایط طبیعی و زیست‌محیطی رودخانه بایستی با نظر کارشناس خبره از توری‌های نگهدارنده و مانع عبور ماهی از دهانه آبگیر استفاده شود. - در مواردی که سد انحراف آب به‌لحاظ عرض بستر رودخانه یا سایر ملاحظات فنی, اجتماعی و زیست‌محیطی با دو مرحله انحراف جریان رودخانه ساخته می‌شود و در هر مرحله بخشی از عرض بستر رودخانه برای انحراف آب به کار گرفته می‌شود. پیش‌بینی تمهیدات ایمنی و حفاظت در مقابل سیلاب در سواحل رودخانه برای هر مرحله ضروری می‌باشد. - با توجه به نحوه انحراف جریان آب رودخانه در دوره ساخت سد. به صورت یک مرحله‌ای یا دو مرحله‌ای. پیش‌بینی تمهیدات مناسب حفاظتی (ساخت خاکریز یا نرده و سیم خاردار برحسب مورد) در مجاورت ساحل بیرونی مجرای انحراف رودخانه. که مجاور اراضی روستاییان یا محل عبور و مرور اهالی محل و دام و - پیش‌بینی شبکه آشغال‌گیر در ورودی دهانه‌های آبگیری از سد انحراف آب با ابعاد مناسب چشمه‌های شبکه برای جلوگیری از ورود اجسام شناور یا لاشه دام و غیره به داخل مجرای انتقال آب سامانه آبیاری و پیش‌بینی تمهیدات مکانیکی موتوری یا دستی برای تمیز کردن شبکه آشغال گیر» ضروری است. - تدوین برنامه پایش و رفتارسنجی ایمنی بهره‌برداری سد انحراف آب در مرحله طراحی و ارائه آن در گزارش نهایی طرح از الزامات این مرحله می‌باشد. ۱- ۳۹۱۱ 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۴-۱- ایمنی و حفاظت در مرحله آب‌اندازی (آبگیری) سد انحراف آب ایمنی و حفاظت برای مرحله آب‌اندازی و شروع بهره‌برداری که پس از خاتمه و تایید عملیات ساخت سد آغاز می‌گردد شامل موارد زیر است: - آموزش گروه اجرایی مرتبط با آبگیری مخزن درخصوص آمادگی برای عکس‌العمل مناسب در شرایط اضطراری و به‌کارگیری افسران ایمنی در این مرحله - کنترل سامانه برق اضطراری برای اطمینان از تامین ایمنی لازم درخصوص برق روشنایی و مولدهای تامین نیروی مانور دریچه‌ها در شرایط وقوع سیلاب و ضرورت تخلیه مخزن - به‌کارگیری قایق مناسب آماده کار و آمبولانس برای دوره آبگیری مخزن سد جهت تامین ایمنی کارکنان در شرایط وقوع موارد اضطراری - تدوین دستورالعمل تخلیه دریاچه سد انحراف آب در فرایند آبگیری برای موارد بروز هرگونه مشکل احتمالی در شرایط محل - آگاهی‌رسانی به کارکنان آب‌بران و عموم برای شروع هدایت جریان آب به مسیر مجرای اصلی رودخانه همگام با پاک‌سازی محدوده دریاجه از تنه درختان و سایر ضایعاتی که می‌تواند در محل آبگیرها یا دریجه‌های تخلیه - کنترل مانور باز و بسته شدن دریچه‌های سرریز سد در شروع آب‌اندازی به منظور اطمینان عملکرد آن‌ها - کنترل مانور دریجه‌های دهانه‌های آبگیری و دریجه‌های تخلیه رسوب ! به لحاظ ایمنی عملکردی قبل از آب‌اندازی - بازبینی و آزمایش سامانه هشدار خطر و دوربین‌های مدار بسته پایش عبور و مرور و نیز سامانه خودکار مانور دریجه‌ها باید قبل از آغاز آب‌اندازی سد انحراف - کنترل و آزمایش سامانه هشدارهای ایمنی پیش‌بینی شده در اتاق کنترل که در موارد ضرورت افراد مسوول را مطلع می‌نماید. 5101061/۵0 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب ۳۰( ۳ ۵-۱- ایمنی و حفاظت سد انحراف آب در دوره بهره‌برداری تمهیدات ایمنی و حفاظت سد انحراف آب در دوره بهره‌برداری باید شامل اجرای کلیه جنبه‌های پیش گفته برای مراحل طراحی و آبگیری همراه با برنامه مستندسازی عملیات بهره‌برداری و حوادث اتفاق افتاده باشد. با توجه به به کارگیری نیروهای حداقلی در دوره بهره‌برداری از سد نیاز به دقت عمل و برنامه‌ریزی مناسب به منظور ارتقای عملکرد سد و تجهیزات وابسته و نیز حفاظت از تاسیسات. کارکنان بهره‌برداری و آب‌بران و عموم به‌ویژه گردشگران می‌باشد. حداقل موارد ایمنی و حفاظت در دوره بهره‌برداری از سد انحراف آب به شرح زیر است: ۵-۱-- کنترل و تکمیل تجهیزات ایمنی پیش‌بینی شده در مرحله طراحی دوره ساخت و قبل از بهره‌برداری آزمایشی اجرا شده باشد. به لحاظ بهره‌برداری بخشی از سد یا علل دیگر به دوره بهره‌برداری موکول گردد یا در شرایط خاص دوره بهره‌برداری نیاز به تمهیدات تکمیلی ایمنی و حفاظت باشد. در این صورت موارد ذکر شده برای مرحله طراحی باید برای دوره بهره‌برداری مهیا و به‌کار گرفته شود. این نکته الزامی است که اصولا فرآیند تحویل موقت عملیات ساخت سد انحراف آب و تاسیسات وابسته در شروع دوره آب‌اندازی و بهره‌برداری آزمایشی باید تنها در شرایط تکمیل بودن تمهیدات ایمنی و حفاظتی برای تاسیسات. کار کنان. آب‌بران و عموم تحقق یابد. در مورد سدهای انحراف آب که در حال حاضر در دست بهره‌برداری می‌باشند برحسب ابعاد و مشخصات و اهمیت سد. موقعیت جغرافیایی محل و نیز شرایط اجتماعی در محدوده مجاور سد. ابعاد و مشخصات تجهیزات آبگیری, نحوه استفاده از دریاچه برای مقاصد گردشگری و پرورش ماهی و نیز مستندات حوادث احتمالی وقوع یافته در دوره بهره‌برداری باید موارد ایمنی و حفاظتی زیر تامین گردد: ۲-۵-۱ تمهیدات ایمنی و حفاظت سد در دوره بهره‌برداری - به‌کارگیری تمهیدات ایمنی و حفاظت مرتبط که برای مرحله آب‌اندازی سد (آبگیری دریاچه) ذکر شده در بند ۳-۱ - نصب تابلوهای هشداردهنده خطر غرق شدن و مرگ. خطر سقوط در آب. ماهی‌گیری ممنوع و ممنوعیت استفاده از قایق گردشگری و ماهی‌گیری در دریاچه مگر برای موارد دارای مجوز و در محل‌های خاص از - ایجاد حصار با نرده فلزی و توری و نصب سیم خاردار در روی نرده برای جلوگیری از ورود احتمالی افراد به -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری - نصب دوربین‌های مدار بسته با امکان پایش از اتاق کنترل در محل‌های مشخص در طول دریاچه و در موقعیت‌های ورود جاده دسترسی به سد - گرفتن بیمه تمام خطر برای دوره بهره‌برداری از سد با رعایت ملاحظات ذکر شده در بند ۲-۶ «نتعهدات بیمه‌ای برای حفاظت و ایمنی در سامانه‌های آبیاری» - نصب پچراغ‌های قرمز چشمک‌زن که ترجیحا از طریق آنرژی خورشیدی تغذیه شوند.ء در مسیر حصار حفاظتی دریاچه در محل‌های با آمکان تردد و ورود افراد غیرمجاز - نصب نرده حفاظ (و برحسب مورد نیاز همراه با سیم خاردار )بر روی پل عابر یا پل ماشین‌رو بر روی تاج سد انحراف - نصب دوربین مدار بسته در مسیر پل عابر یا ماشین‌رو بر روی تاج سد انحراف آب با امکان کنترل و پایش از - ثبت مشخصات افراد بازدید کننده و زمان‌های ورود و خروج افراد و نیز مسوولین بهره‌برداری و نگهداری به‌صورت روزانه در محل ساختمان نگهبانی توسط مسوول مربوطه - نصب نرده حفاظ بر روی دیواره‌های مجرای ماهی‌رو به منظور جلوگیری از صید ماهی و نیز حفاظت عموم - نصب کابل فولادی حفاظتی در مقطع رودخانه در پایین‌دست حوضچه آرامش به‌منظور جلوگیری از ورود افراد برای شنا یا صید ماهی در حوضچه آرامش و نیز حفاظت اهالی مجاور و گردشگران - نصب سامانه هشدار سیل با زنگ خطر جهت مشاهده و ثبت تراز سطح سیلاب ورودی در آتاق کنترل - انجام بیمه برای جبران خسارت احتمالی وارده به تاسیسات. تجهیزات الکتریکی و هیدرومکانیکی, تجهیزات ایمنی و حفاظت و کارکنان بهره‌برداری و در صورت امکان لحاظ نمودن بیمه سرقت تجهیزات هشداردهنده و تابلوهای ایمنی, نرده‌های حفاظ و سایر موارد در معرض سرقت - نصب تابلوهای حاوی دستورالعمل‌های مهم ایمنی و حفاظت از تجهیزات سد برای شرایط عادی و اضطراری در اتاق کنترل بهره‌برداری سد ۳-۵-۱ ایمنی سد انحراف آب در شرابط اضطرار و خطر در شرایط اضطرار و خطر با توجه به حساسیت زمانی و ضرورت تصمیم‌گیری در مدت زمان کوتاه برای کاهش سیب به افراد و تجهیزات باید تمهیدات خاص پیش‌بینی گردد که شامل موارد زیر است: - زون‌بندی سازه سد و تجهیزات اتاق کنترل و دریاچه سد به لحاظ درجه خطرپذیری و امکان فرار و دور شدن از محل حادثه در شرایط خطرات احتمالی, به‌ویژه در هنگام وقوع سیلاب و آتش‌سوزی - پیش‌بینی تجهیزات اطفای حریق و سامانه هشدار وقوع حریق در اتاق کنترل سد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -ایمنی و حفاظت در سدهای انحراف آب ۳( ۳ - پیش‌بینی تمهیدات ایمنی تجهیزات آتاق کنترل در مقابل صاعقه و نصب سیستم اتصال زمین (ارت) - انجام آموزش‌ها و مانورهای دوره‌ای برای کارکنان بهره‌برداری جهت حفظ آمادگی آن‌ها در شرایط اضطرار و خطر ۳-۵-۱ تامین ایمن برق سامانه هشدار و اعلام و اطفای حریق یمن نگه داشتن سامانه کنترل سد انحراف آب در شرایط قطع برق سراسری در محل پروژزه به‌لحاظ حفاظت از تجهیزات و جلوگیری از هرگونه تعرض یا سرقت. از طریق تامین آنرژی جبرانی دارای اهمیت است. در این رابطه توصیه می‌شود پانل‌های خورشیدی با ظرفیت مناسب برای تامین روشنایی محوطه و ساختمان کنترل سد. سامانه هشدار حریق و دوربین‌های مداربسته برای ثبت اتفاقات و فراهم آوردن امکان مانور دریچه‌های سرریز سد در شرایط اضطراری قطع برق و وقوع سیلاب پیش‌بینی گردد. در شرایط خاص محل مورد آشاره استفاده از دیزل ژنراتور برای تامین برق موارد اضطراری فوق ضروری می‌باشد که ۵-۵-۱- مستندسازی حوادث دوره بهره‌برداری کار کنان مسوول بهره‌برداری بایستی بازدیدهای منظم دوره‌ای از محل‌های دارای ریسک خطر را طبق برنامه از پیش حوادت اتفاق افتاده در دوره بهره‌برداری از سد انحراف آب شامل حوادث جانی و مالی در رابطه با کار کنان. آب‌بران و عموم و نیز خسارت به تاسیسات و تجهیزات باید مستند شده و به صورت پرونده" اسکن شده در دسترس باشد. در هر مورد بایستی خلاصه حوادث پیش‌آمده, علت حادثه. نحوه مقابله با حادثه. میزان خسارت. نحوه جبران خسارت و برنامه اصلاحی پیش‌بینی شده برای جلوگیری از بروز هرگونه حادنه مشابه مشخص گردد. برای هر حادثه باید علل وقوع حادثه و اقدامات صورت گرفته بعد از وقوع حادثه مشخص و ثبت گردد تا کفایت یا عدم کفایت اقدامات و تمهیدات ایمنی به کار گرفته شده توسط کارشناسان مرتبط بررسی و نتایج آن به عنوان آموزه بهره‌برداری مستند و در موارد نیاز امکانات ایمنی و حفاظت به‌روزرسانی گردد. در مورد اطلاعات تکمیلی مستندسازی حوادت دوره بهره‌برداری و نگهداری به بند ۲-۴ این ضابطه «ایمنی کارکنان» و نیز راهنمای مرتبط (ضابطه شماره۶۸۹) سازمان برنامه و بودجه کشور مراجعه شود. ۱- [۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۶-۵-۱ تجهیزات ایمنی نجات غربق در درباچه سد در مواردی که به‌لحاظ نزدیکی محل سد به روستاها یا جاده‌های روستایی امکان استفاده غیرمجاز از دریاچه سد انحراف آب‌برای شنا پا ماهی‌گیری وجود دارد یا در مواردی که طبق برنامه‌ریزی از دریاچه سد برای مقاصد گردشگری و ماهی گیری ورزشی استفاده می‌شود. ضروری است یک واحد قایق موتوری انتظار مناسب با جلیقه‌های نجات. طناب. بلندگو و سایر آدوات کمک‌رسانی به غرق شدگان احتمالی در محل مناسب مانند مجاورت پل عبور از سرریز یا روبه‌روی کارکنان حفاظت و ایمنی سد باید آموزش‌های لازم برای استفاده از قایق و عملیات نجات غریق را کسب کرده باشند تا در مواقع اضطراری در کمک‌رسانی به افراد اقدام نمایند. ۷-۵-۱- بازرسی ایمنی سد و تجهیزات وابسته در دوره عدم آبگیری سدهای انحراف آب و تجهیزات هیدرولیکی و کنترلی وابسته در زمان‌هایی که از سد در مدت زمان کوتاه با طولانی بهره‌برداری صورت نمی‌گیرد (عدم نیاز به آبگیری برای آب زراعی یا شرب)» باید در مقاطع زمانی مناسب با توجه به نوع تجهیزات براساس دستورالعمل‌های سازندگان تجهیزات و خصوصیات اجزای ساختمانی سد. برای مشاهده و بررسی ناهنجاری‌ها یا نقص‌های احتمالی. توسط کارشناسان خبره مورد بازرسی قرار گیرد. در شرایط اضطرار و خطر مانند وقوع سبل, زلزله, صاعقه و آتش‌سوزی بازرسی موردی از کلیه تاسیسات و تجهیزات در معرض خطر صورت گرفته و تمهیدات لازم برای رفع نواقص احتمالی منظور می‌شود. سامانه‌های ایمنی و هشدار خطر و نیز دوربین‌های کنترل تردد باید در دوره‌های عدم آبگیری از سد نیز به کار گرفته شده و کارکنان مربوطه برحسب مورد به‌صورت تمام وقت یا موردی در حدمت مدیریت بهره‌برداری باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ ایمنی و حفاغلت در ایستگاه‌های بمیاز -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳۰( : ۱-۲- کلیات ایستگاه‌های پمپاژ به عنوان قلب سامانه آبیاری به لحاظ اهمیت آن‌ها در بهره‌برداری, محل تمرکز تجهیزات مکانیکی, برقی و الکترونیکی گران‌قیمت به‌لحاظ هزینه جایگزینی» اهمیت ویژه‌ای دارند که باید در زمان طراحی, با نگاه فراهم بودن ایمنی و حفاظت لازم برای دوره بهره‌برداری مورد توجه قرار گیرند. ملاحظاتی که باید در فرایند طراحی اجرا و بهره‌برداری ایستگاه‌های پمپاژ به لحاظ ایمنی و حفاظت مدنظر قرار گیرند عبارتند از: ۲-۲- آسیب‌شناسی ایمنی و حفاظت در ابستگاه‌های پمپاز در ایستگاه‌های پمپاز سامانه‌های آبیاری در صورت عدم رعایت ضوابط ایمنی در انتخاب محل. طراحی و9 بهره‌برداری و9 نگهداری تجهیزات. احتمال بروز اسیب به تجهیزات برقی و مکانیکی و نیز خطر برای کارکنان بهره‌برداری و بازدیدکنندگان وجود دارد که موارد عمده آ ان عبارتند از: - عدم مستندسازی فعالیت‌های بهره‌برداری و نگهداری عادی و دوره‌ای سالانه و نیز حوادت احتمالی رخ داده در فصول بهره‌برداری از ایستگاه پمپاز - احتمال بروز خسارت به تاسیسات و تجهیزات و کار کنان, امکان وقفه طولانی در بهره‌برداری از ایستگاه ناشی - بروز خسارت به تجهیزات برقی و مکانیکی ناشی از عدم پیش‌بینی تمهیدات و لوازم ایمنی و حفاظت عملکردی یا عدم وارسی مناسب دوره‌ای یا اصولا عدم آموزش لازم به کارکنان بهره‌برداری و نگهداری ایستگاه پمیاز - بروز خسارت جانی به کارکنان بهره‌برداری ناشی از عدم پیش‌بینی تمهیدات ایمنی برای تجهیزات برقی و مکانیکی نظیر سامانه هشدار خطر حریق و وسایل اطفاء حریق, تجهیزات مقابله با صاعقه و نیز عدم کنترل و وارسی دوره‌ای تجهیزات و نیز عدم استفاده از کارکنان مناسب با آموزش‌های لازم برای دوره بهره‌برداری و نگهداری - بروز سیب یا خسارت به افراد بازدید کننده از ایستگاه پمپاژ ناشی از عدم رعایت دستورات ایمنی و حفاظت فردی ۳-۲- ایمنی در طراحی ابستگاه‌های پمپاژ ۲ ۱-۳- محل ابستگاه بمیاز ایستگاه پمپاژ باید در محدوده‌ای از سامانه آبیاری قرار گیرد که حداقل ریسک آب گرفتگی در اثر سیلاب را داشته -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری همچنین تغییرات سطح آب زیرزمینی اطمینان حاصل شده» از تحمیل هزینه‌های ناخواسته و پیش‌بینی نشده احتمالی برای تحکیم بستر و زهکشی محل سازه ایستگاه» پرهیز گردد. در شرایط خاص سیل‌گیری منطقه. باید ساخت خاکریز حفاظتی با ابعاد مناسب پیرامون ایستگاه برای حفاظت در مقابل سیلاب با تناوب وقوع ۱۰۰ ساله پیش‌بینی گردد. ایستگاه پمپاز باید در محلی ایجاد شود که نزدیک‌ترین فاصله به افراد موظف برای حفاظت طرح را داشته باشد. فاصله با پاسگاه‌های پلیس. راهداری‌هاء راه‌های اصلی و فرعی روستاها از جمله معیارهای مهم برای محل ایستگاه پمپاژ می‌باشد. در مورد ایستگاه‌های پمپاز از رودخانه که در مجاورت ساحل ساخته می‌شوند. پایداری شیب دیواره‌ها و سواحل رودخانه در محل آبگیری باید مورد ملاحظه قرار گرفته و تمهیدات مناسب حفاظت ساحل رودخانه در بالادست و پایین‌دست محل آبگیری به کار گرفته شود. همچنین تمهیدات لازم برای پایداری سازه ایستگاه پمپاژ در مجاورت رودخانه باید مدنظر قرار گیرد و علاوه بر آن برای جلوگیری از ورود بار کف و نیز کاهش ورود بار مواد معلق در طراحی دهانه آبگیر و حوضچه مکش ایستگاه پمیاز تمهیدات لازم به کار گرفته شود. ایستگاه پمپاژ باید امکان ارتباط آسان با سایر ساختمان‌های بهره‌برداری سامانه آبیاری را داشته باشد. این مهم شامل ارتباط بی‌سیم و شبکه‌ای و جاده دسترسی می‌باشد. وجود شبکه مناسب ارتباطی برای امنیت و ایمنی ایستگاه ضروری است. ایستگاه پمپاژ باید در محلی قرار گیرد که تا حد امکان تحت پوشش مناسب شبکه تلفن همراه باشد. همچنین وجود شبکه تلفن ثابت برای ایستگاه یک مزیت محسوب می‌شود. در صورت عدم وجود این امکانات. پیش‌بینی ارتباط ۲-۳-۲- زمین و محوطه ایستگاه پمپاز وسعت زمین ایستگاه پمپاژ باید به اندازه‌ای باشد که علاوه بر پیش‌بینی ساختمان ایستگاه, امکان مانور ماشین‌آلات حمل تجهیزات در زمان ساخت و نصب به راحتی در محوطه ایستگاه یا مجاور آن فراهم باشد و به طور ایمن باربرداری و بارگذاری انجام گرفته و ورود و خروج ماشین‌آلات حمل در محوطه یا کنار ایستگاه. بدون آسیب‌زدن به ساختمان, محوطه‌سازی, فنس یا زمین‌های مردم در مجاورت ایستگاه یا سایر تاسیسات عمومی نظیر تیرهای برق» خطوط لوله آب. گازه نفت یا مخابرات امکان‌پذیر باشد. نحوه قرارگیری زمین ایستگاه باید به نحوی باشد که جاده دسترسی به ایستگاه در کنار درب ورودی محوطه ایستگاه یا خود ایستگاه با پیش‌بینی مناسب قرار گیرد. در این رابطه ورود و خروج تریلی‌های بدنه بلند باید مدنظر قرار گیرد. به طور کلی اندازه محوطه ایستگاه باید به میزانی باشد که ساختمان ایستگاه, جاده‌های داخل محوطه. پارکینگ‌هاء حوضچه‌های شیر واقع در محوطه. ورود و خروج کانال‌ها یا لوله‌های آب‌آور یا آب‌بر»ء مخازن ضربه‌گیر و تجهیزات آن‌هاء -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳۳ مخازن هوایی» ساختمان پست برق و ژنراتورهای برق مانع از مانور امن ماشین‌آلات حمل و نقل و سایر وسایط نقلیه نگردد و فضای کافی برای همه این الزامات را داشته باشد. محوطه ایستگاه پمپاژز باید مجهز به تمهیدات و امکانات زهکشی برای هدایت آب‌های سطحی و زیرسطحی به محل‌های خروجی مناسب به منظور جلوگیری از ورود به ساختمان ایستگاه پمیاژ و حوضچه‌های مربوطه و نیز سایر تاسیسات موجود در محوطه ایستگاه پمپاز باشد. محوطه ایستگاه پمپاژ و اطراف آن باید به نحوی باشد که در زمان خطرء دارای فضای امن و معبرهای مناسب برای منظور و در انتها به حوضچه مناسب جهت پمپاژ و تخلیه به خارج محوطه پیش‌بینی گردد. ۳-۳-۲- بازشوهای ساختمان و محوطه ایستگاه پمپاز ۱(- درب ورود و خروج به محوطه ایستگاه, باید به اندازه‌ای باشد که بزرگ‌ترین کامیون متعارف از لحاظ عرض و ارتفاع بتواند به محوطه وارد یا خارج شود. تا حد آمکان. درب ورودی محوطه به نحوی طراحی گردد که دارای چارچوب بالاسری افقی ثابت نباشد و با باز کردن درب. از لحاظ ارتفاعی. محدودیتی وجود نداشته باشد. در صورتی که امکان طراحی و نصب درب ورودی محوطه بدون چارچوب بالاسری افقی ثابت میسر نباشد. بیش‌ترین ارتفاع معمول استاندارد ترابری جاده‌ها برای پل‌های هوایی در نظر گرفته شود. ۲- ایستگاه‌های پمپاژ به صورت معمول دارأای درب ورود و خروج دسترسی به محل نصب پمپ‌هاء درب ورود و خروج به آتاق نصب تابلوهای برق, درب اتاق ترانسفورماتورهاء درب اتاق ژنراتور برق» درب ورود و خروج بخش اداری, پنجره‌های تهویه ایستگاه. پنجره‌های اتاق‌های اداری و اتاق‌های تابلو برق می‌باشند که رعایت الزامات ایمنی برای همه این بازشوها لازم می‌باشد. درب ورود و خروج به محل نصب پمپ‌ها باید دارای عرض مناسب برای ورود بدون مشکل بار کامیون‌های متعارف باشد. ۳ درب ورود و خروج به محل نصب پمپ‌ها باید دارای ارتفاع مناسب برای ورود و خروج کامیون‌های متعارف بار برای ایستگاه پمپاژ مانند الکتروموتورپمپ‌هاء شیرآلات بلند اندازه (مثشل شیرهای گلوب و سوزنی)» مخازن یک‌طرفه یا ضربه‌گیر (حداقل به اندازه ارتفاع خوابیده این تجهیزات)» لوله‌های قطر بالا (مثل کلکتورها) و سایر تجهیزات بلند اندازه باشد. درصورتی که در طراحی ورود بوم جرثقیل کمکی خارج ایستگاه به ایستگاه پیش‌بینی شود ضروری است ارتفاع مناسب برای این منظور در طراحی درب اصلی ایستگاه منظور گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۴ درب ورودی بهتر است کشویی باشد تا فضایی را در هنگام باز شدن اشغال نکند. در صورت لولایی بودن» رو به بیرون باز شود و زاویه بازشوندگی آن بیش از ۹۰ درجه باشد تا در جابه‌جایی افراد و وسایل اختلال ایجاد نکند. ارتفاع و عرض درب ورودی باید به اندازه مناسب برای عبور سهل تابلوهای برق, ترانسفورماتور و ژنراتور درب اتاق‌های کارکنان ایستگاه بهره‌برداری و نگهداری باید دارای ارتفاع و عرض مناسب برای عبور افراد و تجهیزات اداری نظیر میز و صندلی, تجهیزات آشپزخانه و سایر اقلام مورد نیاز این اتاق‌ها باشد. کابل‌هاء ترانسفورماتور و ژنراتور باید براساس استانداردهای برق رعایت گردد تا ایمنی این اتاق‌ها تامین شود. پنجره‌هایی که دارای هواکش می‌باشند. باید دارای دریجه‌های لولایی خود بسته شونده باشند که در صورت خاموش شدن هواکش, پنجره بسته شود تا از ورود پرندگان جلوگیری شود. پنجره‌های ساده نیز باید دارای توری یا تجهیزات مناسب برای جلوگیری از عبور حیوانات جونده و پرندگان باشند. ۶- اتاق‌های برق به خصوص اتاق کابل و اتاق تابلوهاء نباید هیچ‌گونه منفذی برای عبور پرندگان یا جوندگان و سایر حیوانات داشته باشند تا موجب خطرات ناشی از تخریب یا برق‌گرفتگی یا سایر آسیب‌های ناشی از این موجودات در تجهیزات نشوند. ۳-۳-۲ پیش‌بینی خروجی مناسب و ایمن کلیه ورودی و خروجی‌های ایستگاه پمپاژ اعم از محل نصب موتورپمپ‌ها و اتاق‌های تاسیسات برقی و اداری باید طوری طراحی شوند که در هنگام خطر با حداقل زمان آمکان خروج از این فضاها به سمت فضاهای امن میسر باشد و هیچ موانعی در بالای سر یا در زیر پا یا در اطراف بدن» موجب کند کردن حرکت یا بروز حوادث فردی نشود. در این راستا باید با نصب علایم خروج اضطراری مسیرهای ایمن مشخص گردد. ۵-۳-۲- پیش‌بینی تهویه و تعویض هوا کلیه فضاهای ایستگاه پمپا شامل محل نصب موتورپمپ‌هاء اتاق‌های تاسیسات برقی و اتاق‌های اداری باید دارای تهویه هوای مناسب برای کارکردن عوامل نصب. تعمیرات و نگهداری باشند و برای ماندن افراد در این فضاها امکان تامین هوای تازه بر اساس استانداردهای متعارف فراهم باشد. در طراحی سیستم‌های تهویه هواء دستورالعمل‌های میزان آلودگی صوتی مجاز باید ملحوظ گردد. ۶-۳-۲- طراحی ایمن جزبیات کف و دیوارهاء درب و پنجره‌ها در طراحی کف و دیوارها و همچنین درب و پنجره فضاهای مختلف ایستگاه پمپاز, ایمنی باید اولویت نخست بوده و ملاحظات معماری در درجات بعدی اهمیت قرار گیرد. جنس» زبری» آتش‌گیری, مقاومت در مقابل حرارت آتش و سایر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳( ۳۳ عواملی که در استانداردهای ویژه طراحی این فضاها بر آن‌ها تاکید شده است باید مدنظر قرار گیرد تا در شرایط عادی و اضطراری,» عبور و مرور افراد و بار به راحتی و بدون لغزش و خطر در این فضاها صورت پذیرد. زمان مقاومت در مقابل اشتعال باید مطابق استانداردهای مربوطه به هر فضا باشد و عبور دود یا حرارت در شرایط اضطراری به فضاهای دیگر با استانداردهای مرتبط تطبیق داشته باشد. ۷-۳-۲- رعایت فضاهای لازم برای مانور افراد و ابزار کلیه فضاهای ایستگاه پمپاژ باید به نحوی طراحی گردند که افراد و ابزار اعم از جرثقیل, زنجیرهای کشش (تیشور» آچارهای دسته بلند و کوتاه, کابل‌کش و ... در هنگام نصب. تعمیرات و نگهداری, به راحتی و بدون مزاحمت و برخورد با اطراف بتوانند مانور دهند. اطراف شیرهاء اتصالات دارای پیچ و مهره, شاسی الکترویمپ‌هاء تابلوهای برق, ترانسفورماتورء ژنراتور و سایر تجهیزات برای عبور آسان و مانور افراد بدون برخورد و گیر کردن لباس کار آن‌هاء باید فضای کافی داشته باشند. ۸-۳-۲- ایمنی حوضچه‌ها و شیرخانه‌ها حوضجه‌های آب. کانال عبور کابل در کف. کانال جمع‌آوری هرز آب از کف ایستگاه و شیرخانه‌های مستقر در محوطه ایستگاه باید به نحوی طراحی و جانمایی شوند که بدون داشتن برجستگی در کف بوده و مانع عبور و مرور نشوند مگر محل‌هایی که قبلا برای عدم عبور و مرور پیش‌بینی شده است. همچنین همه موارد ذکر شده باید دارای دریچه‌های مناسب جلوگیری از افتادن افراد یا پاگیری یا عبور حیوانات جونده و کوچک به آن‌ها باشند و وزن دریچه‌های آن‌ها به اندازه‌ای باشد که در حد توان معمول عوامل بهره‌برداری برای جابه‌جایی باشد و اگر جابه‌جایی دریچه‌ها با نیروهای ماشینی پیش‌بینی شده, متناسب با قدرت ماشین‌های متعارف باشد. دریچه‌هایی که برای بازدید مکرر در طول سال پیش‌بینی شده است باید دارای وزن کم‌تر و ابعاد کوچک‌تر بوده تا جابه‌جایی آن‌ها به سهولت صورت پذیرد. حوضچه‌های آب که دارای درپوش روی حوضچه نمی‌باشند باید دارای حفاظ‌های مناسب پیرامونی برای جلوگیری از سقوط افراد در آن‌ها باشند. همچنین در فواصل مناسب از آن‌ها و در دید. تابلوهای احتیاط و خطر نصب گردد. برای این حوضچه‌هاء در فواصل نزدیک و مناسب. متناسب با ابعاد حوضچه. نردبان صعود از کف حوضچه به بالا تعبیه گردد تا در صورت سقوط افراد در حوضچه. خروج سریع از آن ممکن باشد. ۹-۳-۲- نقشه‌های ایستگاه برای کار کنان بهره‌برداری در ایستگاه‌های پمپاز باید نقشه‌های لازم از مجموعه ایستگاه و معابر آن با ابعاد مناسب و در داخل قاب آلومینیومی تهیه شده و برای نصب در محل‌های مناسب پیش‌بینی شود. تهیه این تابلو نقشه‌ها باید در مشخصات فنی خصوصی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳۰( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۱-۳-۲- پیش‌بینی و طراحی مخزن کنترل ضربه قوچ! مخازن ضد ضربه قوچ اعم از تحت‌فشار و یک‌طرفه در ایستگاه پمپاژز علاوه بر کنترل نوسانات هیدرولیکی و پدیده‌های گذرای جریان, نقش ایمنی ویژه دارند و به این تجهیزات باید با نگاه ایمنی سامانه برخورد شود. در صورت عدم طراحی درست این تجهیزات. ضربه قوچ یا خلاهای شدید در خطوط لوله آب سامانه آبیاری, موجب خطرات سنگین به عوامل ۱۱-۳-۲- سامانه اعلام و اطفای حریق ایستگاه‌های پمپاز باید مجهز به سامانه اعلام حریق و اعلام دود باشند تا در صورت بروز خطرء با تجهیزات ارتباطی از راه دور افراد مسوول را مطلع سازند و همچنین به صورت محلی نیز امکان اعلام خطر داشته باشند. این تجهیزات باید در محل نصب موتور پمپ‌ها و اتاق‌های تابلو برق و اتاق کنترل بهره‌برداری نصب گردند. ایستگاه‌های پمپاژ باید دارای کپسول‌های آتش‌نشانی اطفای حریق در اتاق‌های تابلو برق و محل نصب الکتروموتورپمپ‌ها باشند که متناسب با تعداد الکتروموتورپمپ‌هاء تابلوهای برق و ابعاد ایستگاه. نوع و تعداد کپسول‌ها و اندازه آن‌ها طراحی می‌گردد. ۱۲-۳-۲- الزامات حفاظت فیزیکی و سامانه‌های پایش اطراف محوطه ایستگاه پمپاز باید دارای دیوارکشی و در صورت نیاز نرده و سیم خاردار باشد تا از ورود افراد متفرقه و محوطه و ساختمان الکتروموتور پمپ‌ها و همجنین اتاق تابلوهای برق ایستگاه باید دارای دوربین‌های مدار بسته در جهات مختلف باشد به نحوی که بتوان در هر زمان از شبانه‌روزء ایستگاه را رصد کرد. فیلم‌های دوربین‌ها باید به‌صورت مناسب ذخیره‌سازی و حفظ گردد. همچنین با توجه به شرایط امنیتی محل ایستگاه, باید هشداردهنده‌های " مناسب ایمنی و امنیتی نیز پیش‌بینی گردد تا در موارد ضرورت بتواند افراد مسوول را مطلع نماید.خروجی دوربین‌های مدار بسته می‌تواند در محل ایستگاه ذخیره شود یا حتی با تجهیزات ارتباطی برخط " از راه دور رصد شود. همچنین اعلام خطرها می‌تواند از راه دور به افراد مسوول اعلام گردد. 56 -۱ 58 -۲ ۳-06 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳( ۳۵ ۴-۲- ایمنی در هنگام نصب و قبل از راه‌اندازی ایستگاه پمپاژ در هنگام نصب و پیش از راه‌اندازی ایستگاه پمپاژ باید مسایل ایمنی لازم رعایت گردد. موارد زیر حداقل موارد ضروری برای رعایت ایمنی در نصب تجهیزات می‌باشد. جابه‌جایی و حمل تجهیزات در معرض آسیب قرار نگیرند. از جمله مواردی که باید رعایت شوند عبارتند از: - رعایت دستورالعمل سازندگان برای جابه‌جایی تجهیزات سازندگان تجهیزات. باید دستورالعمل مناسب برای بارگیری, حمل و نقل و باراندازی تجهیزات ایستگاه را بر اساس استانداردهای متعارف ارائه دهند و هنگام بارگیری در محل انبار سازنده و تخلیه در محل ایستگاه. کلیه موارد دستورالعمل‌ها رعایت گردد. - رعایت تناسب تجهیزات جابه جایی و وزن بارها برای جابه‌جایی بارهای ایستگاه پمپاژ از نیروی پدی. جرنقیل‌های ثابت و جرنقیل‌های متحرک با ترکیبی از آن‌ها بارگیری و باراندازی انتخاب گردد. این موضوع در ایمنی افراد و وسایل حمل و نقل مهم می‌باشد و باید قبل از هرگونه حمل و نقل با محاسبات دقیق و در نظر گرفتن ضرایب ایمنی و همچنین شرایط اضطراری ممکن هنگام حمل و نقل. این امر رعایت گردد و بارگیری و باراندازی باید بر اساس بارهای دینامیک در نظر گرفته شود. - رعایت اصول بسته‌بندی بارها ترانسفورماتورهاء مخازن تحت‌فشار و ... باید طوری بسته‌بندی شده که در هنگام قرارگیری در فضای بار کامیون یا کفی. به طور ایمن و محکم بدون جابه‌جایی قرار گیرد و با کابل‌ها یا طناب‌های مناسب یا سایرمهاری‌هاء از حرکت این تجهیزات به هنگام حمل و نقل جلوگیری شود. همان‌طور که در استانداردهای مرتبط اداره کار و تامین اجتماعی بیان شده است. برای هر وظیفه و کارکرد در هنگام -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۳۰( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری استفاده شود. برای هر وظیفه یا شغل, دستورالعمل مربوطه در استانداردهای اداره کار تامین اجتماعی توضیح داده شده است که به دستورالعمل‌های مربوطه ارجاع داده می‌شود. ۳-۴-۲- ایمنی در استفاده از ابزار آلات نصب تجهیزات کار گران باید دستورالعمل استفاده از هر یک از تجهیزات و ابزارآلات نصب را در اختیار داشته باشند و از محدودیت‌ها و توانمندی ابزارآلات مورد استفاده مطلع باشند. کلیه ابزارآلات مورد استفاده کارگران نصب باید استاندارد بوده و قبل از به کار بردن, از کامل بودن ایمنی آن‌هااء اطمینان حاصل گردد. به عنوان مثال دستگاه فرز بدون صفحه محافظ. دستگاه جوش بدون تجهیزات اضطراری قطع برق به کار برده نشوند. همچنین دستگاه‌های اندازه‌گیری به خصوص در بخش نصب تابلوهای برق و ترانسفورماتورها باید واسنجی شده و از نظر ایمنی بازبینی شوند. ۴-۴-۲ ایمنی در سامانه اتصال زمین! تجهیرزات برقی باشند تا در هنگام نقص فنی دستگاه. کاربر سیب نبیند. ارتباط سامانه اتصال زمین دستگاه با سامانه اتصال زمین محل نصب باید توسط افراد مسوول بازبینی شده و گزارش تاییدیه ارائه گردد. ۵-۴-۲ ایمنی در استفاده از فضاهای موجود از فضاهای موجود محل نصب تجهیزات ایستگاه پمپاژ باید استفاده بهینه شود و متناسب با هر فضا از ابزارآلات متناسب بتوانند از فضاهای موجود به طور صحیح استفاده کنند. به طور مثال در دسترسی به داخل مخازن. گاهی دست‌رو ۲ و گاهی آدم‌رو " با قطرهای متفاوت. پیش‌بینی شده است که متناسب با هرکدام باید ابزار ویژه به کار برده شود. 0 ۳۵۲1۱۵ -۱ 0[6 1130 -۲ ع[۱1۵:[0 -۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳۰( ۳۷ ۵-۲- ایمنی در آزمایش و راه‌اندازی با توجه به این‌که آزمایش, اولین مرحله از راه‌اندازی و آخرین مرحله از نصب است. ممکن است در زمان آزمایش هرگونه خطری اتفاق افتد. قبل از انجام آزمایش و راه‌اندازی باید دستورالعمل‌های آزمایش و راه‌اندازی توسط کارشناسان طراحی و بهره‌برداری تنظیم گردد و آموزش‌های لازم به کارکنان داده شود تا هیچ‌گونه خطرجانی و مالی رخ ندهد و روش‌های پیشگیری, کنترل و کاهش خطرات ناشی از اتفاقات معمول و غیرمعمول در آزمایش و راه‌اندازی, پیش‌بینی گردد. برای این منظور رعایت موارد زیر الزامی است: ۱-۵-۲ تجهیزات ایمنی مورد نیاز آزمایش و راه‌اندازی تجهیزات ایمنی لازم با توجه به خطرات معمول و غیرمعمول در هنگام آزمایش و راه‌اندازی باید فراهم گردد. که شامل تجهیزات فردی (تجهیزات ایمنی مثل کلاه, کفش, طناب نجات. صداگیر و ...)» افراد مورد نیاز (تکنیسین و مهندسان فنی)» تجهیزات درمانی (جعبه کمک‌های اولیه. ماسک و ابزار اکسیژن درمانی) و وسایل نقلیه مورد نیاز و پیش‌بینی مسیرهای منتهی و زمان رسیدن به مراکز درمانی مجهز می‌باشد. البته به کارگیری این تجهیزات بستگی به رده و سطح خطرات پیش‌بینی شده در عملیات پیش رو دارد. کلیه تجهیزات آزمایش و ابزار اندازه‌گیری باید دارای واسنجی به‌روز شده معتبر باشند. گاهی برای اطمینان از صحت اندازه گیری‌ها و پرهیز از خطرات ناشی از اندازه‌گیری نادرست. باید تجهیزات اندازه‌گیری به صورت سری یا موازی و در به صورت واضح و مشخص آمده باشد و برای کسانی که تا به حال آن آزمایش را انجام نداده‌اند. قابل فهم باشد. روش‌های آزمایش باید به نحوی انتخاب شوند که حداقل خطرات را در بر داشته باشند و در صورتی که بین دو با چند روش مطلوب آزمایش, تفاوتی از نظر نتایج فنی نباشد روش کم خطرتر انتخاب شود. به عنوان مثال در جاهایی که امکان فنی و دسترسی آزمایش هیدروستاتیک خط لوله میسر است و استاندارد مربوطه بین نتایج این آزمایش و آزمایش پنوماتیک (هوای فشرده) خط لوله تمایزی قائل نمی‌شود. آزمایش هیدروستاتیک که خطرات کم‌تری دارد انتخاب شود. همچنین در صورتی که شرایط فنی نتایج متفاوت نباشد.ء آزمایشی که الزامات ایمنی آسان‌تری دارد یا تجهیزات ایمنی در دسترس‌تری مورد نیاز دارد. در اولویت انتخاب است. ۲-۵-۲ ایمنی فضاهای لازم برای عملیات آزمایش و راه‌اندازی با توجه به این که همواره آزمایش و راه‌اندازی تجهیزات. در معرض ریسک خطر است فضای لازم حداکثری برای ایمنی آزمایش الزامی است و راه‌های فرار در هنگام بروز خطر قبلا دیده شده و کلیه عوامل آزمایش نسبت به این موارد توجیه شده باشند. فواصل تعیین شده از تجهیزات مورد آزمایش باید پیش‌بینی شود و عوامل غیر لازم از این فواصل نیز دورتر -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری باشند. برای مثال در آزمایش مخازن تحت‌فشار یا در حال راه‌اندازی با توجه به ریسک ترکیدن آن‌ها حداقل عوامل مورد نیاز در حداکثر فاصله از مخزن و تجهیزات آزمایش قرار گیرند و سایر عوامل از محل آزمایش به اندازه کافی دور باشند. ۳-۵-۲- عوامل فنی لازم برای آزمایش و راه‌اندازی در هنگام آزمایش و راه‌اندازی» لازم است کارشناسان مورد نیاز حضور داشته باشند و محول کردن وظایف یک کارشناس غایب به سایر افراد غیرمتخصص در آن رشته, مجاز نیست. لازم است عوامل غیرمسوول در محل آزمایش و راه‌اندازی حضور نداشته باشند یا از محل احتمال خطر به اندازه کافی دور باشند. همچنین کلیه کمک‌های اولیه پزشکی ۴-۵-۲- تجهیزات مکانیکی و برقی لازم برای آزمایش و راه‌اندازی متناسب با آزمایش مورد نیاز باید تجهیزات مکانیکی و برگی, مورد نیاز پیش‌بینی شده و آماده باشند. ظرفیت جرثقیل مورد نیاز» ظرفیت و فشار کمپرسور آزمایش, منابع آب و مقدار آب مورد نیاز آزمایش هیدروستاتیک. سطح ولتاز و آمپراز تجهیزات برقی مورد نیاز از جمله موارد مهم و ضروری است. از آنجایی که در شرایط آزمایش معمولا سطح فشار و آمپراژ بیش از هنگام بهره‌برداری است بنابراین با نگاه بهره‌برداری نمی‌توان لباس و ملزومات ایمنی فردی مناسب برای آزمایش را انتخاب کرد و باید شرایط آزمایش با نوسانات فراتر از پیش‌بینی‌ها در نظر گرفته شود تا خطرات به حداقل برسد. ۶-۲- ایمنی در دوره بهره‌برداری دوران بهره‌برداری طولانی‌ترین مدت کارکرد ایستگاه‌های پمپاژ می‌باشد و با توجه به طولانی بودن زمان و حداقل شدن کارشناسان فنی نیاز به دقت ویژه و برنامه‌ریزی خاص دارد تا بتوان با کم‌ترین خطر و بیش‌ترین بازده از ایستگاه پمپاژ بهره‌برداری نمود. موارد زیر اهم مسایلی است که باید در دوران بهره‌برداری مدنظر قرار گیرد. ۱-۶-۲- تجهیزات برقی و مکانیکی مورد نیاز برای بهره‌برداری یمن اصولا" برای بهره‌برداری ایمن, در اختیار داشتن تجهیزات برقی و مکانیکی خاص متناسب با شرایط کار مورد نیاز می‌باشد. ایستگاه پمپاز با سطح ولتاز ۶/۶ کیلوولت. تجهیزات ایمنی بهره‌برداری متفاوتی از ایستگاه با سطح ولتاز ۴۰۰ ولت را می‌طلبد. ایستگاه پمپاژ با فلنج‌ها و شیرهای با قطر ۱۴۰۰ میلی‌متر یا ۲۰۰۰ میلی‌متر نیاز به آچارها و تجهیزات مکانیکی متفاوتی از ایستگاه پمپاژ با شیرألات ۳۰۰ میلی‌متر و کم‌تر دارد. نگاه ویژه به این تفاوت‌ها ضروری بوده و متناسب با هر ایستگاه پمپاژ باید تجهیزات مورد نیاز تدارک و در اختیار باشد و تمهیدات لازم برای ایمنی هریک از تجهیزات برقی و مکانیکی منظور گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳۰( ۳۹ ۳-۶-۲۳ زمان و موارد وارسی ایمنی دوره‌ای برای کلیه تجهیزات ایستگاه پمپاز اعم از تجهیزات برقی و مکانیکی ثابت و متحرک باید زمان‌های بررسی ایمنی مشخص و طبق آن, عملیات وارسی صورت پذیرد. این عملیات. متفاوت با عملیات معمول بهره‌برداری و نگهداری و تعمیرات می‌باشد و باید به طور مستقل توسط کارشناسان ماهر انجام شود. به عنوان مثال, بررسی استحکام حفاظ‌های کوپلینگ الکتروموتورپمپ‌هاء میزان ارتعاشات پمپ یا الکتروموتور»ء محکم بودن پیچ‌های ارتباطی شیرآلات. استحکام سرکابل‌هاء میزان نشتی ترانسفورماتورها و مقایسه با نشتی استاندارد از نظر ایمنی» وارسی نشتی آب و روغن در الکتروموتور پمپ‌هاء وارسی پوشش کابل‌ها از نظر پوسیدگی یا تخریب از طرف جوندگان, نفوذ احتمالی جانوران خزنده به تابلوها و احیانا برقراری اتصال کوتاه و مسایل مشابه. همگی در حیطه وارسی ایمنی دوره‌ای بوده و به بهره‌برداری و نگهداری و تعمیرات معمول بهره‌برداری ارتباط نداشته و به طور مستقل باید مورد وارسی قرار گیرند. از مواردی که در وارسی ایمنی دوره‌ای ایستگاه پمپاز باید مدنظر قرارگیرد لایروبی حوضچه‌های مکش پمپ‌ها و حوضچه‌های جمع‌کننده آب‌های مازاد محوطه داخل ایستگاه از رسوبات و گل و لای و نیز سرویس نگهداری پمپ‌های شناور تخلیه‌کننده آب‌های مازاد حوضچه‌های داخل ساختمان ایستگاه می‌باشد. یکی از نکات مهم در دوره بهره‌برداری ایستگاه پمپاژ گزارش وقوع هر نوع خرابی تجهیزات در دوره تضمین به سازنده خرابی یا تعویض قطعات معیوب در چارچوب مفاد پیمان می‌باشد که مدیریت بهره‌برداری ایستگاه پمپاژ باید به این موارد ۳-۶-۲ تجهیزات اعلام و اطفای حربق و سامانه هشدار خطر سرقت همان‌طور که در بخش طراحی گفته شد. کلیه ایستگاه‌های پمپاز باید دارای سامانه اعلام حریق و دود باشند و در دوران بهره‌برداری کارکرد این تجهیزات مرتب وارسی شود و در دوره‌های مشخص با انجام مانورهای ایمنی و ایجاد دود یا حریق مصنوعی, عملکرد این تجهیزات به آزمایش گذاشته شود. همچنین تجهیزات اطفای حریق باید سالانه یا شش ماهه بنا بر دستورالعمل مربوطه. جایگزین شده یا دوباره پر شوند. کلیه عوامل بهره‌برداری باید کار با این تجهیزات را بلد بوده و محل و موارد استفاده از آن‌ها را بیاموزند. سامانه هشدار سرقت باید همواره فعال بوده و روش ارتباطی مناسب با عوامل مربوطه در هنگام بروز سرقت برای رسیدن به موقع به محل داشته باشند. سامانه‌های هشدار سرقت یا حریق باید به نحوی نصب و راه‌اندازی شوند که با منابع آنرژی جایگزین حتی در صورت قطع جریان برق اصلی ایستگاه, وظیفه خویش را انجام دهند و به هیچ علتی. خلل در کار آن‌ها وارد نشود. نصب علایم خروج اضطراری از محوطه و ساختمان ایستگاه پمپاز در محل‌های مناسب برای استفاده در مواقع بروز خطر آتش‌سوزی و زلزله ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۴-۶-۳۲ تامین آبمن برق سامانه هشدار 9 اطفای حربق و روشنابی ابستگاه ایمن نگه داشتن ایستگاه پمپاز آبیاری در شرایط قطع برق سراسری به لحاظ حفاظت از تجهیزات و جلوگیری از ۵-۶-۲- رسیدگی به حوادث در ابستگاه یمپاز در هنگام بهره‌برداری» شرح وظایف کلیه عوامل باید مشخص بوده ۳ در صورت غیبت یک شخص. جانشین ۳ وظایف او معین باشد تا در صورت نیاز, افراد مسوول و دارای صلاحیت بر حسب سلسله مراتب وظیفه خویش را انجام دهند. زمان رسیدگی به حوادث در زمان بهره‌برداری ایستگاه‌های پمپاز بسیار مهم بوده و افراد مسوول مستقیم باید کم‌ترین فاصله از ایستگاه پمیاز را داشته باشند تا در زمان حادثه در کم‌ترین زمان. وظایف محوله خویش را انجام دهند. ۶-۶-۲ تجهیزات تدارکاتی ایمنی مورد نیاز بهره‌برداری در ایستگاه‌های پمپاژ برای شرایط گوناگون بهره‌برداری باید تجهیزات تدارکاتی و ترابری مناسب پیش‌بینی گردد. این جر ثقیل‌های کمکی و می‌باشد. استفاده از لباس ایمن کارکنان بهره‌برداری متناسب با نوع کار اعم از برق و مکانیک از دیگر ضروریات بهره‌برداری می‌باشد. ۷-۶-۲- دستورالعمل‌های بهره‌برداری ایمن تجهیزات ایستگاه پمپاز ایستگاه‌های پمپاژ باید برای تمام بخش‌ها دارای دستورالعمل‌های بهره‌برداری باشد که شرایط ایمنی تجهیزات و کار کنان در آن لحاظ شده باشد. خلاصه این دستورالعمل‌ها به صورت بندهای مجزا در تمام فضاهای ایستگاه اعم از محل نصب نیز باید آورده شود. در مواردی‌ که سازه‌های هیدرولیکی کانال‌ها نظیر آبشارهاء سازه‌های تنظیم با تجهیزات هیدرومکانیکی و نیروگاه‌های خرد آبی. محل بازدید گردشگران باشد. به لحاظ امکان بروز حادثه ضروری است تجهیزات ایمنی مناسب سازه برحسب مورد. تامین تا از دسترسی و ورود افراد غیرمجاز به محل سازه جلوگیری شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳۰۳ ۸-۶-۲ افراد متخصص لازم برای بهره‌برداری ابمن ابستگاه ایستگاه‌های پمپاژ باید دارای کار کنان متخصص برق و مکانیک برای بهره‌برداری باشند که دوره‌های مخصوص ایمنی پمپاز متوسط و بزرگ به عهده یک نهاد بهره‌بردار باشد یک کارشناس ایمنی و بهداشت نیز علاوه بر نفرات متخصص دذکر شده» مورد نیاز می‌باشد. ۹-۶-۲- تهویه زمستانی و تابستانی از نظر ایمنی براساس دستورالعمل‌های بهره‌برداری و نگهداری تجهیزات ایستگاه پمپاژ رعایت تهویه زمستانی و تابستانی ویژه به لحاظ کار کرد مناسب دستگاه‌ها ضروری است. زیرا تهویه مناسب بر کارکرد ایمن دستگاه‌ها نیز اثرگذار است. علاوه بر این در زمان تعمیرات یا شرایط ویژه بهره‌برداری ممکن است نیاز به تهویه خاص تابستانی یا زمستانی باشد که تجهیزات آن باید از قبل تدارک یابد و در ایستگاه موجود باشد. به‌طورکلی شرایط تهویه باید برای تجهیزات و کارکنان بهره‌برداری و نگهداری مناسب و طبق استاندارد و مشخصات ارائه شده توسط سازنده تجهیزات باشد. کار کنان بهره‌برداری و نگهداری ایستگاه پمپاز باید به مشخصات و دستورالعما های مربوطه دسترسی داشته و با کاربرد آن‌ها آشنایی کافی داشته باشند. ۱۰-۶-۲۳ بازدیدهای دوره‌ای برای سامانه‌های پایش (دوربین مدار بسته و سامانه هشدار امنیتی) سامانه‌های پایش ایستگاه پمپاز (دوربین مدار بسته و سامانه هشدار امنیتی) باید همیشه و در هر شرایطی فعال باشد و این سامانه مستقل از سامانه‌های دیگر با ورودی‌های توان مجزا و منابع توان جایگزین دیده شود که در هیچ شرایطی قطع نشود. همچنین ارتباط این سامانه علاوه بر مسوولان مرتبط ایستگاه با عوامل امنیتی منطقه نیز برقرار باشد تا رصد هرگونه خطرات امنیتی توسط تمام رده‌های فنی و امنیتی ایستگاه پمپاز و نهادهای امنیتی محلی توجیه شده انجام پذیرد. ۷-۲- ایمنی ایستگاه پمیاژز در زمان غیربهره‌برداری ایستگاه‌های پمپاژ در زمان غیربهره‌برداری علاوه بر نیاز به برخی عملیات فنی برای آماده نگه داشتن تجهیزات. نیازمندی به رصد ایمنی دارند که بندهای زیر این الزامات را مشخص می‌نماید. ۱-۷-۲- دستورالعمل ایمنی تجهیزات در زمان غیربهره‌برداری در زمان غیربهره‌برداری تجهیزات از لحاظ عملکردی نیاز به دستورالعمل‌های نگهداری دارند و باید به مسایل ایمنی در این دوران توجه گردد. برای تک تک تجهیزات برقی و مکانیکی و همچنین ساختمان ایستگاه پمپاز و فضاهای وابسته نظیر اتاق‌های برق و ترانسفورماتورء دستورالعمل‌های لازم باید در اختیار باشد تا در هنگام شروع بهره‌برداری مجدد با -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ریسک خطرات در عملیات راه‌اندازی مجدد را بیش‌تر می‌کند. ۲-۷-۲ گرمایش و سرمایش ایمن ایستگاه در زمان غیربهره‌برداری در زمان غیربهره‌برداری ایستگاه‌های پمپاژ به خصوص درفصل زمستان» ممکن است برودت هوا باعث انقباض خارج از تعمیرات کلی, خارج از عملکرد باشد. تمهیدات ویژه برای از فرم خارج نشدن تجهیزات و جلوگیری از آسیب‌های احتمالی سرمایش برای هر یک از فضاهای خود باشد تا ایمنی لازم در ایستگاه حفظ گردد. ۳-۷-۳ بازرسی ایمنی در دوره غیربهره‌برداری ایستگاه‌های پمپاژ در زمان‌های غیربهره‌برداری (طولانی یا کوتاه مدت)» نیازمند بازرسی‌های دوره‌ای ویژه برای کلیه فضاها می‌باشد که با توجه به کاربری و نوع دستگاه‌ها با دریافشت دستورالعمل سازندگان. برای زمان غیربهره‌برداری. فواصل بازرسی مشخص می‌گردد. برای زمان غیربهره‌برداری در دستورالعمل‌های تعمیرات و نگهداری باید نقاط بازرسی دوره‌ای مستقل از نقاطی که در دستورالعمل‌های بازرسی دوره بهره‌برداری آمده» تعیین گردد. ۴-۷-۲- نیروی انسانی مورد نیاز برای زمان غیربهره‌برداری با توجه به بازرسی‌های دوره‌ای در زمان غیربهره‌برداری, حداقلی از نیروهای متخصص برای این منظور مورد نیاز می‌باشد و نمی‌توان ایستگاه پمپاز را به گمان عدم کارکرد. بدون بازرسی دوره‌ای رها کرد. در دستورالعمل بازرسی برای این دوره, افراد مورد نیاز و تخصص‌های مربوطه باید در دستورالعمل‌ها ذکر گردد. ۸-۲- ایمنی در شرایط اضطراری در شرایط اضطراری, با توجه به حساسیت زمان و ضرورت تصمیم‌گیری درست در زمان کوتاه برای کاهش آسیب به افراد و تجهیزات. باید تمهیدات خاص پیش‌بینی گردد که موارد زیر اهم این تمهیدات را ارائه می‌کند. ۱-۸-۲ ایمنی تجهیزات و کارکنان در شرایط اضطراری در شرایط خطرء باید سریع‌ترین و موثرترین عملیات لازم برای کاهش آسیب به تجهیزات مهم ایستگاه پمپاژ صورت پذیرد و همچنین این عملیات به نحوی باشد که از گسترش خطر به بخش‌های دیگر جلوگیری کند. تشخیص این موارد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -ایمنی و حفاظت در ایستگاه‌های پمپاژ ۳۰( ۳۳ بی‌گمان توسط گروه ویژه شامل متخصصین برق, مکانیک. ایمنی و آتش‌نشانی صورت می پذیرد. البته در دستورالعمل‌های نگهداری ایستگاه. موارد خطر و روش‌های کاهش خطر در هنگام حادثه نیز باید پیش‌بینی شود. در شرایط خطر اولویت عملیات نجات در ایستگاه پمپاژ نجات کارکنان بهره‌برداری می‌باشد که دستورالعمل‌های مربوطه می‌تواند این امر را میسر سازد. در هر ایستگاه باید راه‌های فرارء دریچه‌های خروج دود. کلیدهای قطع اضطراری برق, مسیرهای خارج کردن آب‌های مازاد مشخص باشد تا در زمان حادثه. افراد در معرض حداقل خطر قرار گیرند. ۲-۸-۲- ایمنی سازه ایستگاه در شرایط اضطراری تمام نقاط ایستگاه و محوطه اطراف و حتی فضای خارج از ایستگاه باید از لحاظ زون‌بندی‌های خطر در هنگام حادنه مشخص باشند و مسیرهای دور شدن از حادثه در همه این فضاها از قبل معین باشند تا افراد بتوانند در زمان خطر, با اطمینان از آن‌ها استفاده نمایند. در هر بخش از ساختمان ایستگاه یا اطراف, خطرهای محتمل بنا بر هر نوع حادثه باید مشخص گردد. به عنوان مثال هر بخش از سازه می‌تواند قابلیت احتراق متفاوتی داشته باشد و در زمان آتش‌سوزی در ایستگاه یا اطراف. با دانستن این موضوع می‌توان راه‌های فرار مطمئن‌تر را انتخاب نمود. ۳-۸-۲ ایمنی محیط زیست ایستگاه در شرایط اضطراری ترانسفورماتورء ایجاد حریق در طبیعت به‌خاطر برق گرفتگی ایستگاه» تخریب محیط‌زیست به‌خاطر عمل نکردن یا خرابی شیرهای قطع و وصل و ایجاد رواناب ناشی از ترکیدگی لوله‌ها می‌تواند از مواردی باشد که حوادث ایستگاه در طبیعت اثر منفی می‌گذارد. بنابراین باید عملکردهای مناسب برای جلوگیری از این تخریب‌ها در شرایط اضطراری پیش آمده در ۹-۲- نمودارهای علت و معلول در شرابط مختلف بهره‌برداری و خطر نمودارهای علت و معلول "۰ جمع‌بندی کلیه خطرات و حوادث پیش‌بینی شده و همجچنین عملکردهای متناسب با آن‌هاست تا أآسیب‌های ناشی از حوادث به حداقل برسد. برای هر یک از تجهیزات برقی یا مکانیکی باید حوادث مربوطه و عملکردهای جبرانی حوادث پیش‌بینی گردد و در دستورالعمل آورده شود. تجهیزات مکانیکی ممکن است تحت تاثیر افزایش فشارء ترکیدگی در اثر خستگی و کاهش ۱- 0۵۵۹6 200 ۳۲۲0 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳۰( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری این عوامل ممکن است ترکیدگی یا در رفتن واشرهای آب‌بند یا شکست کوپلینگ الکتروپمپ به وجود آید که هر کدام از اصولا مسایل فنی مربوطه در دستورالعمل‌ها و بروشورهای فنی تجهیزات آورده می‌شود اما انچه که در این بخش مهم متناسب. می‌توان مشکلات را کنترل کرد. در یک نمودار ویژه می‌توان هر کدام از علل برقی یا مکانیکی و نتایج آن و ۱-۲ مستندسازی حوادث در ابستگاه پمیاز حوادت اتفاق افتاده در ایستگاه پمپاژز با تمام جزییات و زمان وقوع و اتمام حادثه باید مستند شده و نگهداری گردد. موارد زیر برخی اقدامات مورد نیاز در این ارتباط می‌باشد. برای هر حادثه باید علل فنی و ایمنی حادثه توسط کارشناسان دارای صلاحیت ثبت شود. این علل نظیر فقدان دستورالعمل‌های ایمنی لازم باید ثبت گردد تا در زمان مناسب به تشریح و تحلیل آن‌ها پرداخته شود و برای اصلاح روندهای معیوب. چاره آندیشی گردد. اقدامات لازم برای رفع مشکلات منجر به حادثه باید گزارش شود و پس از تحلیل حادثه و عوامل آن. در مورد افزایش سطح ایمنی ایستگاه و کارکنان آن تصمیم‌گیری گردد و دستورالعمل‌های جایگزین به کارکنان بهره‌برداری ایستگاه ابلاغ گردد. برای اطلاع بیش‌تر از نحوه مستندسازی حوادث به بند ۲-۴ این ضابطه «ایمنی کارکنان» و نیز ضابطه شماره ‎۶۸۹٩ سازمان برنامه و بودجه کشور با عنوان «راهنمای مستندسازی فعالیت‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری سامانه‌های آبیاری و زهکشی» مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ ایمنی و حفاظت در سامانه‌ها ی آبباری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳۰( ۳۲ ۱-۳- کلیات سامانه‌های آبیاری ثقلی با تعدد کانال‌ها و زهکش‌های روباز و گسترش در محدوده‌ای وسیع عموما به لحاظ قرار گرفتن در مجاورت روستاها و جاده‌های دسترسی و ارتباطی و نیز وجود جاده‌های سرویس کانال‌ها و زهکش‌ها با مشکلات ایمنی و حفاظتی بیش‌تری نسبت به سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار روبه‌رو می‌باشند. مشکلات ایمنی و حفاظت در بیش‌تر سامانه‌های آبیاری ثقلی به لحاظ تردد عموم از جاده‌های سرویس و دسترسی کانال‌ها و سازه‌ها و علاقمندی افراد به استفاده از جریان آب کانال برای شنا یا ماهی‌گیری می‌باشد که همه ساله خسارت‌های مالی و جانی در بر دارد و تعارضات حقوقی و ادعای مالی با نهاد بهره‌بردار سامانه را به وجود می‌آورد. به‌طور کلی فراهم آوردن امکانات و تمهیدات برای جلوگیری از حوادث مخاطره‌آمیز که منجر به نقص عضوء فوت افراد یا بروز خسارت به تاسیسات می‌گرده از الزامات بهره‌برداری از سامانه‌های آبیاری بوده و در فرآیند به‌کارگیری این تمهیدات و تجهیزات باید علاوه بر توجه به مشخصه‌های هیدرولیکی (سرعت و عمق جریان آب) و ابعاد کانال‌ها و زهکش‌ها و سازه‌ها به مسایل فرهنگی و عادات مردمء تراکم ترددها و جاذبه‌های گردشگری منطقه توجه گردد. ایمنی و حفاظت مناسب و کافی کانال‌ها و جاده‌های سرویس گاهی به‌لحاظ عدم آگاهی و توجه اهالی مجاور یا افراد عبوری به خطرات استفاده از جریان آب کانال یا محدودیت عرض جاده‌ها برای عبور با سرعت غیرمجاز بیش‌تر با مشکل روبه‌رو بوده و خطرات سقوط در کانال‌ها و غرق‌شدگی افراد را موجب می‌شود. با توجه به گسترش نقاط جمعیتی در محدوده و مجاورت بیش‌تر سامانه‌های آبیاری کشور که در گذشته عموما در اراضی خارج از محدوده شهرها طرح و اجرا شده‌اند و در حال حاضر به لحاظ افزایش جمعیت شهرها و روستاها با تردد شبانه‌روزی در جاده‌های دسترسی و سرویس کانال‌ها و زهکش‌ها مواجه‌اند. تکمیل تجهیزات ایمنی و حفاظت در سامانه‌ها برای جلوگیری از بروز خسارت به تاسیسات و نیز کاهش هر چه بیش‌تر تلفات جانی و مالی الزامی می‌باشد. انجام این مهم در سامانه‌های در دست بهره‌برداری باید با شناخت نقاط حادثه‌خیر سامانه و با رعایت اولویت‌ها مبتنی بر تجارب و مستندات حوادث و خسارت‌های پیش آمده و رعایت ضوابط مشروحه در این فصل صورت گیرد. برقراری ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری از طریق به‌کارگیری وسایل و تجهیزات به منظور ممانعت یا محدود نمودن ورود به راه‌های دسترسی, کانال‌ها و سازه‌های مرتبط یا امکان خروج از کانال‌ها در شرایط سقوط یا غرق‌شدگی و نصب علایم هشداردهنده در مسیر کانال‌ها و محل سازه‌هاء آگاهی‌رسانی به عموم از طریق رسانه‌های جمعی و گردهمایی‌های سنتی و عمومی کشاورزان». صورت می‌گیرد. در مورد سامانه‌هایی که در آینده طراحی می‌شوند پیش‌بینی تمهیدات حفاظتی و ایمنی موضوع این فصل در مرحله طراحی و پیش‌بینی زمان, نحوه انجام و اولویت‌های مربوطه در شرایط خصوصی پیمان اجرایی سامانه‌ها ضروری است. در این راستا آموزه‌های ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری در دست بهره‌برداری نیز می‌تواند راهنمای مناسبی در مرحله -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری در شرایط خصوصی پیمان‌های اجرایی سامانه‌ها باید انجام عملیات حفاظت و ایمنی جزو الزامات خاتمه کار برای تحویل موقت پروژه باشد. ۲-۳- آسیب‌شناسی ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری براساس بررسی‌های به عمل آمده در ارتباط با مشکلات ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری کشورء موارد عمده‌ای که موجب خسارت‌های مالی و جانی به کارکنان. بهره‌برداران» گردشگران و عموم می‌گردد یا سبب تخریب تجهیزات سامانه آبیاری و بروز اختلال در بهره‌برداری می‌شود بیش‌تر ناشی از عدم پیش‌بینی مناسب و اجرای تمهیدات و حفاظت ایمنی به‌ویژه در مورد سامانه‌های آبیاری که در دهه‌های قبل ساخته شده. می‌باشد که این مهم به طور جدی مورد توجه قرار نگرفته است. شواهد موجود بیان‌گر این امر است که عموما به مسایل ایمنی و حفاظت برای دوره بهره‌برداری توجه کافی نشده و مدیریت سامانه در طول دوره بهره‌برداری با حوادث ناشی از محدودیت‌های ساختار فیزیکی, توسعه نقاط جمعیتی و جاده‌های ار تباطی در محدوده سامانه آبیاری, عدم حفاظت مناسب در مقابل سرقت تجهیزات. مشکلات ناشی از خشک‌سالی برای مدیریت توزیع آب و دستکاری یا تخریب تجهیزات توسط بهره‌برداران» روبه‌رو می‌باشد. عدم توجه به مسایل فرهنگی جامعه روستایی و شرایط زیستی در منطقه پروژه از جمله چگونگی کوچ عشایر در محدوده پروژه» محل ابشخوار و عبور دام‌ها و حیات‌وحش, نیازهای بهداشتی آب روستاهاء مشکلات حمل قطعات تنه و شاخ و برگ درختان در رودخانه و ورود آن به محل تاسیسات انحراف آب و آبگیری و آسیب‌پذیر بودن حوضچه‌های شیرآلات در مقابل سرقت و تخریب عمدی, مدیریت سامانه‌های آبیاری را به تدریج مواجه با نیازهای جدید تمهیدات حفاظتی و ایمنی برای نقاط حادثه‌خیز یا شرایط ناایمن برای کارکنان نگهداری جهت جلوگیری از بروز آسیب‌ها نموده است. در این راستا علاوه بر اجرای تجهیزات ایمنی و حفاظتی تکمیلی برای اجزای سامانه آبیاری و در جهت جبران هزینه‌های ناشی از خسارت‌ها در دهه اخیر دریافت بیمه‌نامه مسوولیت مدنی با نام و بی‌نام سامانه‌های آبیاری در دست بهره‌برداری عملیاتی شده است تا مدیریت سامانه امکان جبران بخش عمده هزینه‌های تحمیل شده را داشته باشد. از موارد دیگر وقوع حوادث احتمالی عدم توجه به ایمنی و تنظیم مناسب برنامه‌های بازدید گروهی از تاسیسات سامانه آبیاری می‌باشد که مقررات ایمنیءحفاظت و بهداشت مناسب با زمان بازدید و مسیرهای تردد و بازدید. تی‌داد نفرات مناسب هر بازدید و ابزار شخصی ایمنی مورد توجه قرار گیرد. در سامانه‌های آبیاری ثقلی به لحاظ گستردگی کانال‌ها و زهکش‌ها در محدوده اراضی زراعی» علاوه بر احتمال بروز خسارت به تجهیزات هیدرومکانیکی و ابزارهای ایمنی به‌علت روباز بودن مقاطع کانال‌ها و زهکش‌ها و سازه‌ها و عدم امکان نگهبانی و مراقبت دائم از کلیه اجزای سامانه امکان بروز حوادث مختلف برای کارکنان. بهره‌برداران و عموم محتمل بوده و بیش‌تر حوادث ناگوار منجر به خسارت جانی و مالی به بهره‌برداران یا ساکنین روستاها یا اراد عبورکنشده از جاده‌های سرویس و دسترسی. که بالقوه در معرص خطر می‌باشند. رخ می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳۰( ۳۹ نقاط دارای پتانسیل حادثه‌خیزی هر سامانه اگرچه اغلب در مرحله طراحی یا ساخت قابل پیش‌بینی می‌باشند که برای آن‌ها باید تمهیدات ایمنی پیش‌بینی گردد. ولی عموما حوادث طی سال‌های بهره‌برداری و با بروز تعارض و تداخل فعالیت بهره‌برداران و عموم در محدوده سامانه یا توسعه روستاها و شهرک‌های اقماری یا گسترش محدوده‌های شهری بروز می‌نماید که باید مورد توجه مدیریت بهره‌برداری سامانه برای انجام تمهیدات حفاظت و ایمنی قرار گیرد. از اقدامات مهم حفاظت حقوقی و مالی مدیریت سامانه آبیاری دریافت بیمه‌نامه مسوولیت مدنی برای حفاظت نهاد بهره‌بردار در مقابل خسارت مالی و جانی وارده به کارکنان بهره‌بردارن و عموم در نقاط حادثه‌خیز و بیمه تمام خطر مهندسی برای دوره بهره‌برداری به‌لحاظ جبران خسارت‌های ناشی از زلزله سیلاب, انباشت رسوب در کانال‌هاء تخریب احتمالی پوشش کانال‌ها و خاکریزها به‌ویژه در محل آبگذر زیر جاده‌ها (به لحاظ عبور سیلاب)» آتش‌سوزی در ایستگاه‌های پمپاژ ثانویه و نیز بروز خسارت به تجهیزات و ماشین‌آلات مورد استفاده برای عملیات نگهداری سامانه آبیاری. می‌باشد. عدم تهیه این نوع بیمه‌نامه باعث خسارت‌های مالی جبران‌ناپذیر در شرابط وقوع این حوادث می‌باشد. به طور کلی محل‌های حادثه‌خیز یا آسیب‌پذیر در سامانه‌های آبیاری و زهکشی بیش‌تر شامل موارد زیر است: ۱- مقاطع کانال‌های اصلی با ابعاد بزرگ تا متوسط که عموما در فصل آبیاری دارای آب جاری بوده و ابعاد عمق و عرض مقطع آن‌ها جاذبه شنا و ماهی‌گیری به‌ویژه برای اهالی روستاهای محدوده سامانه و نیز افراد عبوری از جاده سرویس کانال‌ها را دارد. در این زمینه بازه‌های بالادست سیفون‌های طویل مسیر کانال‌ها به‌لحاظ بالا بودن احتمال خطر آسیب‌رسانی و تلفات جانی, دارای اهمیت و توجه بیش‌تر برای تامین تجهیزات ایمنی و حفاظت می‌باشد. ۲- سازه‌های تنظیم سطح آب در کانال‌های اصلی و سازه‌های آبگیر کانال‌های درجه ۱و ۲ به‌لحاظ داشتن دریچه‌های بزرگ از نقاط حادثه‌خیز به‌ویژه برای کارکنانی است که عهده‌دار پاک‌سازی محل دریچه‌ها از اجسام شناور می‌باشد که گاهی بازشدگی دریجه‌ها را به خطر می‌اندازند. همچنین محل این سازه‌ها به لحاظ جاذبه شنا و ماهی‌گیری از نقاط حادثه‌خیز با احتمال بروز خسارت جانی و مالی می‌باشد. ۳- جاده‌های سرویس کانال‌ها به‌ویژه در مسیرهای میان‌بر ترددی» علی‌رغم پیش‌بینی و نصب علایم هشداردهنده خطر غرق شدن در کانال و سقوط از خاکریز و علایم ترافیکی حداکثر سرعت مجاز پا جاده اختصاصی, به‌ویژه در مواردی که خارج از کنترل نهاد بهره‌بردار سامانه آبیاری, جاده سرویس کانال توسط سایر اداره ها با ارگان‌های محلی آسفالته شده‌اند از محل‌های اصلی حادثه‌خیز سامانه‌های آبیاری می‌باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۴ در مواردی‌که سازه‌های هیدرولیکی کانال‌ها نظیر آبشارهاء سازه‌های تنظیم سطح آب با تجهیزات هیدرومکانیکی و نیروگاه‌های خرد آبی ! محل بازدید گردشگران باشد. به لحاظ امکان بروز حادئه ضروری است تجهیزات ایمنی مناسب سازه برحسب مورد تامین تا از دسترسی و ورود افراد غیرمجاز به محل سازه جلوگیری شود. ۵- عملیات نگهداری و تعمیرات تجهیزات آبیاری از جمله پاک‌سازی شبکه‌های آشغال‌گیر ورودی دریچه‌های آبگیر سد انحراف آب. دریچه‌های هیدرومکانیکی سازه‌های تنظیم سطح آب و دریچه‌های سازه‌های آبگیر کانال‌های انشعابی توسط کارکنان نهاد بهره‌برداری از مواردی است که به طور بالقوه در صورت عدم تامین لوازم حفاظتی و ایمنی برای کارکنان, حادثه‌خیز و موجب خسارت می‌باشند. برای این موارد تامین و استفاده از وسایل حفاظت شخصی و ابزار و لوازم ایمنی نظیر جراتقال نفربرء کلاه ایمنی, دستکش و کفش مناسب و کمربند و طناب و نیز برحسب مورد جلیقه نجات در آب. ضروری است. ۳-۳- ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ثقلی در مراحل طراحی و بهره‌برداری ضوابط ایمنی و حفاظت که در مراحل طراحی و بهره‌برداری از سامانه‌های آبیاری نقلی روباز باید برای کانال‌هاء زهکش‌هاء سازه‌ها و جاده‌های سرویس منظور گردد شامل موارد زیر می‌باشد: ۱-۳-۳ ایمنی و حفاظت کانال‌های آبیاری کاربرد انواع تجهیزات ایمنی در کانال‌های آبیاری بستگی به ابعاد و عمق آب در کانال‌هاء. شیب جانبی مقطع کانال, سرعت جریان آب. دوری یا نزدیکی به روستا و شهرء تراکم تردد در جاده سرویس کانال, تعدد پل‌های تقاطعی در مسیر کانال, تعداد آبروهای سیلاب. تعداد نهرهای آبیاری سنتی روگذر از کانال و نیز نزدیکی با مسیر کوچ عشایر یا محدوده عبور حیات‌وحش دارد که تراکم کاربرد آن‌ها بستگی به درجه خطرپذیری کانال دارد. رده‌بندی کانال‌های آبیاری اصلی و درجه ۱و ۲ براساس حساسیت به وقوع خطر متناسب با تعداد احتمال و خصوصیات فرهنگی و عادات افرادی است که به دلیل زندگی. کار یا تفریح در مجاور این کانال‌ها سکونت یا تردد می‌نمایند و در معرض خطر جانی, مالی یا نقص عضو قرار می‌گیرند. در نتیجه نوع و تراکم به کارگیری تجهیزات ایمنی مورد نیاز برای هر رده از خطر برای شرایط مختلف اقلیمی. فرهنگی و اجتماعی متفاوت می‌باشد. ضوابطی که آرائه شده است. حداقل تجهیزات ایمنی و حفاظتی الزامی برای هر رده از حساسیت به خطر کانال‌ها می‌باشد. ۱- ۱/۵۲۵ 0/۵۲ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳۴ گروه ۱- کانال‌های با عمق آب ۹۰سانتی‌متر و بیش‌ترء واقع در مجاورت روستا یا شهرک با امکانات مدرسه. زمین بازی یا سایر امکانات تفریحی یا گردشگری که به‌ویژه در معرض رفت و آمد کودکان می‌باشند. گروه ۲- کانال‌های با عمق آب ۰۶سانتی‌متر و بیش‌ترء مجاور شهرها و راه‌های ارتباطی که محل عبور و مرور دائمی مردم می‌باشد. گروه ۳- کانال‌های با عمق آب ۱/۲ متر و بیش‌ترء مجاورت اراضی زراعی و باغات و راه‌های عبوری در محدوده سامانه که قابل دسترسی عموم می‌باشد. گروه ۴- کانال‌های با عمق آب ۱/۲ متر و بیش‌ترء واقع در مسیر عبور و مرور حیوانات اهلی و حیات‌وحش و به‌ویژه کوچ ایلات و عشایر که عبور و مرور در جاده سرویس یا مجاورت آن صورت می‌گیرد. گروه ۵- کانال‌های واقع در حاشیه سامانه که در معرض عبور و مرور حیات‌وحش قرار می‌گیرند و تردد عموم در مجاورت آن‌ها کم است و معمولا مورد سرکشی غیرمستمر کارکنان بهره‌برداری می‌باشد. گروه ۶- کانال‌های واقع در مسیر دور از نقاط مسکونی روستایی یا شهری که بیش‌تر مورد سرکشی غیرمستمر کار کنان بهره‌برداری سامانه قرار می‌گیرند و شامل گروه‌های ۴ و ۵ نیز نمی‌باشد. توضیح این که نوع تجهیزات ایمنی و حفاظتی پیشگیری از خطر یا وسایل کمکی نجات‌دهنده در کانال‌ها به شرح زیر دسته‌بندی می‌شوند که براساس درجه خطرپذیری کانال‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند: حصار یا نرده فلزی و توری سیمی با یا بدون سیم خاردار * جان‌پناه حفاظتی (گاردریل) * علایم و تابلوهای هشداردهنده خطر(غرق شدن در کانال, سقوط از خاکریز کانال و ...) * علایم هشدار راهنمایی و رانندگی (ترافیکی) - وسایل ایمنی نجات انسان, دام و وحوش شامل: * کابل ایمنی در عرض مقطع کانال * نردبان ایمنی در بدنه مقطع کانال * توری ایمنی در عرض مقطع کانال -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری * شبکه آشغال‌گیر در بالادست سازه‌های سیفون, دهانه آبگیرهای بزرگ. تندآب اهای طویل و آبشارهای " بلند * پلکان نجات و آبشخور دام و وحوش با توجه به خطرپذیری کانال‌هاء به کارگیری تجهیزات ایمنی و حفاظتی به شرح زیر الزامی می‌باشد: - در کانال‌های گروه ۱ و ۲.حصار با نرده و توری فلزی در مجاورت کانال‌های بزرگ (با عمق آب ۱/۵ متر و بیش‌تر)در محل‌های پرتردد و پرخطر و نردبان ایمنی» زنجیر ایمنی و توری ایمنی در مقطع کانال‌های این گروه و ظرفیت‌های دیگر در طول مسیر در فواصل مناسب. آشغال گیر در محل ورودی سازه‌های سیفون و ورودی سازه‌های آبگیری از کانال فواصل و موقعیت نصب برای هر نوع تجهیزات در ادامه ارائه شده است. - در کانال‌های گروه ۳: نردبان ایمنی» زنجیر و کابل ایمنی. توری ایمنی در مقطع کانال در فواصل مناسب در طول مسیر - در کانال‌های گروه ۴: نردبان ایمنی و زنجیر ایمنی در مقطع کانال در فواصل مناسب طول مسیر - در کانال‌های گروه ۵: نردبان ایمنی, در مقطع کانال توری ایمنی و آشغال‌گیر در بالادست سازه‌های سیفون مسیر کانال‌هاء آبشخور دام در مقطع کانال, پلکان نجات دام و حیوانات وحشی در مقطع کانال - در کانال‌های گروه ۶: پلکان نجات دام و حیوانات وحشی و نردبان ایمنی در مقطع کانال, توری ایمنی در بالادست و آشغال‌گیر در دهانه ورودی سازه‌های سیفون مسیر کانال و آبگیرهای کانال‌های انشعابی ۲-۳-۳- مشخصات کلی تجهیزات ایمنی و حفاظتی کانال‌ها مشخصات کلی انواع تجهیزات ایمنی و حفاظتی کانال‌های آبیاری به شرح زیر می‌باشد: ۱-۲-۳-۳ نردبان ایمنی " در کانال با مقطع ذوزنقه ای با ناو کانال " نردبان ایمنی متداول‌ترین و ضروری‌ترین وسیله ایمنی برای خروج یا ورود به مقطع کانال یا ناوکانال می‌باشد که بر روی شیب بدنه کانال یا دیواره ناوکانال استقرار می‌یابد و برای نجات افراد غرق شده به علت شنا پا ماهی‌گیری یا سقوط ۱- ۵ ۲- ۳- 5۵01۷ 7۲ ۴- ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳۰( ۴۳ کرده در کانال مورد استفاده قرار می‌گیرد. نصب این نردبان‌ها در مسیر کانال‌های با عمق نرمال آب بیش از ۰/۸ متر با عمق کلی ۱/۰ متر و بیش‌تر توصیه می‌گردد. نردبان ایمنی از جنس میلگرد فولادی آجدار نمره ۱۸ یا ۲۰ با عرض پله ۳۰ سانتی‌متر و فواصل پله ۲۵ سانتی‌متری می‌باشد که در پوشش بتنی کانال یا دیواره ناوکانال در مرحله ساخت نصب می‌گردد. برای دوام و ثبات پله‌ها در بتن پوشش کانال و جلوگیری از سرقت آن‌هاء پله‌ها در جهت طولی با میلگرد نمره ۱۴ یا ۱۶ به هم متصل می‌گردند و توسط دو یا سه شاخه چنگک در بتن پوشش تثبیت می‌شود. نردبان ایمنی در فواصل ۳۰۰ تا ۲۵۰ متری مسیر کانال یا ناوکانال به صورت یک در میان" در شیب بدنه مقطع کانال یا دیواره ناو کانال و همچنین در فاصله ۵ متری بالادست سازه‌های مسیر کانال نصب می‌شوند. در محل نصب نردبان ایمنی ضخامت پوشش بتنی کانال در عرض ۵۰ سانتی‌متر از یک پانل پوشش معادل ۲۵ سانتی ۲-۲-۳-۳- کابل ایمنی ۲ کابل‌های ایمنی در کانال‌های با عمق آب بیش از ۱/۵ متر برای فراهم آوردن امکان خروج افراد در حال غرق شدن و با سقوط یافته در کانال به کار گرفته می‌شوند. کابل‌های ایمنی در عرض فوقانی کانال نصب می‌شود که در دو طرف مقطع به پایه‌های بتنی به ابعاد مقطع ۳۰۷۳۰ و ارتفاع حداقل *۸ سانتی‌متر که ۶۰ سانتی‌متر آن در زمین قرار می‌گیرد: مرتبط می‌شوند. کابل‌ها به شناورهای رنگی کروی یا استوانه‌ای سبک از جنس پلی‌اتیلن یا مواد مشابه (به رنگ زرد با قرمز) مجهز می‌شوند. کابل در ۲۰ سانتی‌متری زیر تراز نرمال آب کانال نصب می‌شود به طوری‌که در آب قابل مشاهده باشد. قطر کابل ایمنی فلزی متناسب با عرض فوقانی مقطع کانال طراحی می‌شود. نصب کابل ایمنی در فواصل یک کیلومتری مسیر کانال و نیز بلافاصله در بالادست سازه‌های سیفون و سازه‌های تنظیم سطح آب و آبشارها" توصیه می‌گردد. کابل‌های ایمنی در فصل غیرآبیاری از محل خارج و پس از تمیز نمودن و روغن‌کاری نگهداری و در شروع فصل ۱-0 20|۵:) بزاه‌ان5 -۲ دابا ان) یک ۹م 12۲۵ -۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۳-۲-۳-۳ زنجیر فولادی ایمنی! کاربرد زنجیر فولادی ایمنی در مسیر کانال‌های با عمق نرمال آب یک متر یا بیش‌تر (عمق کلی ۱/۲ متر و بیش‌تر) و بالادست محل سازه‌ها و مشابه کابل ایمنی می‌باشد. با این تفاوت که زنجیر ایمنی در هر محل نصب در دو ردیف یکی در ۰ تا ۳۰ سانتی‌متری زیر تراز نرمال آب کانال و دیگری در ۵۰ تا۶۰ سانتی‌متری از کف قرار می‌گیرد تا درجه ایمنی افراد غرق شده یا سقوط کرده در کانال افزایش یابد. زنجیر ایمنی فوقانی به گوی شناور رنگی سبک (زرد رنگ یا قرمز) از جنس پلی‌اتیلن یا پروپیلن یا مواد مشابه و به شکل استوانه یا کروی مجهز می‌گردند که برای نجات توسط افراد به وضوح دیده شود. ۴-۲-۳-۳ علایم هشداردهنده ۲ علایم هشداردهنده برای آگاهی عموم از خطر بالقوه سقوط در کانال یا غرق شدن هنگام شنا و ماهی‌گیری در راستای جلوگیری از بروز حوادث مورد استفاده قرار می‌گیرند. علایم هشداردهنده باید در محل‌های در معرض دید همگان در مسیر کانال و محل سازه‌ها به‌ویژه در نزدیک محل تراکم جمعیت روستایی یا عبور و مرور گردشگران نصب گردد. نوشتار و تصاویر تابلوها باید در اندازه مناسب با نوشتار شفاف (تا حد امکان شبرنگ) و آموزنده بوده تا اثربخشی لازم را در افراد ایجاد نماید. در این رابطه کاربرد کتابچه «راهنمای تابلوهای آگاهی‌رسانی حفاظت از منابع و تاسیسات آب شرکت مدیریت منابع آب ایران» توصیه می‌گردد. آموزش خطرات کانال‌های آبیاری در سطح مدارس و توجه دادن دانش‌آموزان به مفاهیم علایم ایمنی و حفاظت گردهمایی‌ها ضرورت دارد. ۵-۲-۳-۳ پله ایمنی ۲ (نجات) دام و وحوش کانال‌های آبیاری به‌ویژه کانال‌های پوشش‌شده مانعی بر سر راه عبور دام و وحوش و نیز پرخطر برای مواقعی که حیوان به مقصد نوشیدن آب وارد کانال می‌شود. هستند. در چنین مواردی حیوان به‌لحاظ ابعاد و شیب مقطع کانال و نیز ۱- 5۵161۷ ۲- ۷۷/۵۲۱۵ ۳۵ ۳- 5۵]01۷۷ 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳۰( ۳۵ سرعت جریان آب در کانال گرفتار و غرق می‌شود. از این‌رو پیش‌بینی تمهیدات مناسب برای عبور حیوان و امکان استفاده از آب کانال برای آشامیدن ضروری می‌باشد. راهکار مناسب ایجاد پلکان نجات در دو شیب روبه‌روی هم در مقطع عرضی کانال از کف تالبه با پله‌هایی به ارتفاع ۵ سانتی‌متر و عرض حداقل ۴۵ سانتی‌متر و در طول مناسبی از کانال (حداقل یک پانل پوشش بتنی) می‌باشد. در اطراف این پلکان نجات باید تابلوهای خطر غرق شدن و سقوط در کانال برای جلوگیری از ورود اشخاص به کانال در این محل‌ها نصب گردد. توصیه می‌شود در محل ساخت پلکان ایمنی (نجات) شیب بدنه مقطع کانال ملایم و حداقل ۱: ۲/۵ (۲/۵ در افق و ۱ در قائم) باشد. یکی دیگر از راهکارهای ایمنی عبور حیوانات از کانال (یا زهکش) پیش‌بینی پل‌های پیاده‌رو بر روی کانال در فواصل مناسب مسیر و با عرض عبور ۱/۳ تا ۱/۵ متر می‌باشد. انتخاب محل پله ایمنی یا پل عبور باید در محل بیش‌ترین احتمال عبور حیوانات اهلی و وحشی یا تردد افراد بومی ۶-۲-۳-۳- تجهیزات بازدارنده (پیشگیرانه) برای حفاظت کانال‌ها و سازه‌ها یکی از موثرترین تجهیزات بازدارنده برای ممانعت از ورود افراد و حیوانات به داخل کانال پا سازه‌ها حصار حفاظتی می‌باشد. حصارکشی متداول شامل نرده با توری‌سیمی و سیم خاردار می‌باشد که توسط پایه‌های فلزی عمودی و افقی نگهداری می‌شود. پایه‌های عمودی توسط شالوده بتنی با عرض *۵ سانتی‌متر و عمق مناسب به لحاظ نوع خاک و سرعت باد در زمین تثبیت می‌گردند و مهارکننده‌های افقی معمولا در سه تراز مجاور زمین. وسط حصار و انتهای حصار اجرا می‌شوند. جداکننده‌های افقی و عمودی عموما از جنس لوله فولادی گالوانیزه به قطر مناسب (معمولا ۵۱ تا ۶۳ میلی‌متر برای لوله‌های عمودی و ۲۵ تا ۳۸ میلی‌متر برای مهارهای افقی) انتخاب می‌شود. انواع دیگر پروفیل‌های فولادی نیز بر حسب مورد مصالح در دسترس به جای لوله فولادی عمودی قابل استفاده است. برای مهار افقی تحتانی از مفتول فولادی ضخیم نیز می‌توان استفاده نمود. توری‌سیمی از مفتول گالوانیزه به ضخامت و ابعاد چشمه مناسب انتخاب می‌گردد که توسط مهارهای عمودی و جداکننده‌های افقی تثبیت می‌شود. در قسمت فوقانی حصار عموما از سیم خاردار حلقوی یا خطی برای اطمینان از عدم ورود افراد متفرقه استفاده می‌شود. با توجه به این که هزینه‌های ساخت حصار ایمنی به شرح گفته شده معمولا پر هزینه است. کاربرد آن به محل‌های خاص پرخطر با امکان عبور و مرور زیاد یا برای حفاظت سازه‌های مهم محدود می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری کاربرد حصارهای ایمنی در محل سازه‌های هیدرولیکی مجهز به تجهیزات هیدرومکانیکی. محل آبگیری ایستگاه‌های پمپاژ واقع در مسیر کانال و برحسب مورد در سازه‌های آبشار و تندآب کانال‌های بزرگ از الزامات حفاظتی در سامانه‌های بر روی پایه‌های فلزی حصارهای ایمنی در محل‌های در معرض دید باید تابلوهای مناسب هشداردهنده اعلام خطر ۷-۲-۳-۳ کانال سرپوشیده در مواردی‌که کانال آبیاری از حاشیه نواحی روستایی یا شهرک‌ها عبور می‌نماید برحسب مورد احتمال خطر سقوط افراد به‌ویژه کودکان در کانال روبازء مقطع کانال باید با توجه به ابعاد آن و شرایط محل عبور به صورت روبسته ( صندوقه بتنی یا لوله) طرح و اجرا گردد. در ورودی مجرای سرپوشیده باید از شبکه ایمنی! و در طول مسیر به فواصل مناسب با توجه به ابعاد مقطع کانال مجرای آدم‌رو آپیش‌بینی گردد. ۸-۲-۳-۳ آبشخور آبشخورها در نزدیکی روستاها برای فراهم آوردن امکان تامین آب آشامیدنی دام‌ها در مجاورت بدنه کانال ساخته می‌شود. آبشخورها توسط یک مجرای لوله‌ای (مشابه یک آبگیر مزرعه) با قطر حداقل ۲۰ سانتی‌متر به کانال مرتبط می‌گردند. آبشخورها به صورت حوضچه به ابعاد ۲۷۲ متر و با عمق مناسب که کف آن کمی بالاتر از تراز کف کانال باشد طراحی می‌شوند و یک وجه حوضچه باید به صورت شیب‌دار (۲/۵ در افق و ۱ در قایم) باشد. سطح آب در آبشخور حدود ۰ سانتی‌متر از سطح نرمال آب کانال پایین‌تر و لبه دیواره‌های آن هم‌تراز لبه پوشش بتنی کانال منظور می‌گردد. برای فراهم آمدن امکان ورود و خروج به داخل آبشخور ساخت پله ایمنی در وجه شبب‌دار با ارتفاع پله ۵ تا ۱۰ ۹-۲-۳-۳ خاکریز حفاظتی ساخت خاکریزهای حفاظتی در مسیر کانال‌ها در مجاورت لبه کانال یکی از راه‌های موثر به عنوان مانع حایل برای جلوگیری از سقوط وسایل نقلیه موتوری به داخل کانال می‌باشد. خاکریزها در مسیرهای پر رفت و آمد مجاور کانال‌ها ۱- 5۵۲۵۷ 0 ۲- ۱/1۵:[0[6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳۰( ۳۲ ساخته می‌شوند. در حقیقت این خاکریزهای حفاظتی می‌توانند با توجه به شرایط محل به‌لحاظ وجود فضای اجرا و نیز خاکریز حفاظتی باید دارای ارتفاع حداقل ۸۰ سانتی‌متر با عرض رویه ۶۰ سانتی‌متر و شیب جانبی ۱/۵ به ۱ (۱/۵ در ۳-۳-۳ ایمنی جاده‌های سرویس جاده سرویس کانال اصولا برای خدمات بهره‌برداری و نگهداری و تعمیرات کانال طراحی و اجرا می‌گردد. با توجه به عرض محدود جاده‌های سرویس کانال‌ها که عموما ۲/۵ متر در کانال‌های درجه ۲ و ۳/۵ متر در کانال‌های درجه ۱ می‌باشد و نیز مشخصات رویه شنی آن‌هاء عموما برای سرعت‌های کم در محدوده ۲۵-۳۰ کیلومتر در ساعت طراحی می‌شوند. عبور از جاده‌های سرویس با وسایط نقلیه توسط عموم 5 رفت ۳ آمد ماشین‌آلات کشاورزی مزارع در عمل علاوه بر تخریب رویه شنی جاده سرویس کانال‌ها به علت عبور با سرعت غیرمجاز. موجب خسارت‌های جانی و مالی می‌شود. بنابراین درصورت امکان (عدم وجود تعارضات اجتماعی) باید با ایجاد نرده و زنجیر مانع در محل تقاطع جاده‌های ارتباطی و جاده سرویس کانال از ورود و رفت و آمد افراد غیرمجاز جلوگیری شود. در مواردی که به‌لحاظ شرایط اجتماعی محل و تراکم روستاها امکان ممانعت از ورود و خروج عموم با وسایط نقلیه موتوری از جاده‌های سرویس کانال‌ها میسر نباشد باید با انجام تمهیدات ایمنی و حفاظتی در مسیر جاده‌های سروس کانال‌ها از بروز خطرات جانی و مالی جلوگیری نمود. ۱- علایم هشداردهنده و علایم راهنمایی برای مسیر جاده‌ها شامل؛ تابلو خطر سقوط در کانال, جاده اختصاصی کانال, خطر سقوط از خاکریز کانال, شنا ممنوع, خطر غرق شدن در کانال, ماهی‌گیری در کانال ممنوع و علایم قفوس‌های نتند کانال تابلو جاده لغزنده ۳ جاده باریک ۳ سایرعلایم هشدار راهنمایی برحسب مورد می‌باشد. ۲- درصورتی‌ که جاده سرویس کانال به‌لحاظ شرایط اجتماعی و تراکم روستاها به درخواست اداره ها یا ارگازهای محلی با اجرای رویه أسفالتی مورد استفاده قرار گیرد به‌لحاظ محدودیت‌های عرض جاده سرویس, ارتفاع خاکریز کانال و مجاورت شانه راه با مقطع کانال, در صورت موافقت سازمان مسوول بهره‌برداری از سامانه -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۸ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری آبیاری ضروری است طی موافقتنامه ای مسئولیت های اجرا . بهره برداری و نگهداری جاده سرویس توسط ارگان درخواست کننده مربوطه پیش بینی گردد همچنین با توجه به این که ضروری است تابلوهای راهنمایی مناسب شرایط محل در مسیر جاده نصب شود. مسوولیت اجرا و حفاظت و نگهداری تابلوها نیز به عهده نهاد درخواست‌کننده اجرای رویه آسفالتی خواهد بود. در چنین مواردی اجرای نرده جان‌پناه" در مسیر جاده به ویژه در سمت مجاور مقطع کانال الزامی است که باید در موقع اجرای رویه آسفالتی توسط نهاد انجام شود. برحسب شرایط محل به‌جای نرده جان‌پناه می‌توان از بلوک‌های حجیم بتنی ترافیکی قابل اتصال به‌هم نیز استفاده نمود. ۳ تابلوهای ایمنی در سامانه‌های آبیاری معمولا از نوع مصالح فلزی (پایه و صفحه از نوع فلزی) می‌باشد که با پی بتنی در زمین نصب می‌شوند با این‌همه به‌لحاظ جلوگیری از سرقت احتمالی تابلوهای فلزی توصیه می‌شود تا حد امکان تابلوهای ایمنی پیش‌ساخته با مصالح بتنی به کار گرفته شود. ۴-۳-۳- ایمنی 9 حفاظت کانال در مقابل سیلاب کانال‌های آبیاری که در محدوده دامنه اراضی شبکه آبیاری قرار می‌گیرند عموما در معرض خطر جریان سیلاب‌روها" و رواناب‌های ورودی از ارتفاعات می‌باشند. برای حفاظت کانال در مقابل سیلاب اجرای راهکارهای زیر برحسب شرایط محل الزامی است: - در محل تقاطع سیلاب‌روهای عمده با کانال, سازه آبرو تقاطعی " با ظرفیت عبور بده سیلابی ۵۰ ساله و با طول سازه از منتهی‌الیه پاشنه خاکریز یک‌طرف مقطع کانال تا پاشنه خاکریز طرف مقابل الزامی است. بدیهی است با توجه به ظرفیت طراحی کانال و نیز بده سیلاب‌رو با تناوب وقوع ۵۰ ساله. انتخاب یکی از دو گزینه عبور کانال به صورت سازه سیفون از زیر سیلاب‌رو یا عبور سیلاب‌بر به صورت سازه آبرو از زیر کانال با بررسی شرایط فنی و اقتصادی و ملاحظات بهره‌برداری صورت می‌گیرد. - در مواردی‌که سیلاب‌روهای کوچک و متعدد (معمولا با بده سیلاب کم‌تر از ۱ مترمکعب در ثانیه) از ارتفاعات ۱- 0۵۲۵۲۵ [ ۲ 5 ۳-1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۱۳۳ ۴۹ سازه‌های آبرو تقاطعی. ساخت زهکش انحراف سیلاب " در مجاورت مسیر کانال برای هدایت سیلاب‌روهای کوچک به سازه آبرو پیش‌بینی شده برای عبور سیلاب‌روهای بزرگ‌تر می‌باشد. در این حالت ساخت خاکریز حفاظتی " در مجاورت زهکش انحرافی و با فاصله از لبه پاشنه خاکریز کانال, برای حفاظت از کانال ضروری می‌باشد. ۵-۳-۳ ایمنی و حفاظت سازه‌های کانال ایمنی و حفاظت سازه‌های واقع در مسیر یا متقاطع با کانال‌های آبیاری: - سازه‌های تنظیم سطح آب" شامل؛ سازه‌های تنظیم سطح آب دریچه‌دار (مجهز به دریچه کشویی و قطاعی یا دریچه‌های آمیل. آویس و آویو) و سازه‌های تنظیم با سرریز ثابت (شامل؛ سرریزهای نوک اردکی و مایل و سازه مقسم با سرریز) - سازه‌های آبگیر کانال‌های انشعابی - سازه سیفون عبور کانال از زیر مسیل یا جاده - سازه عبور سیلاب‌رو از زیر کانال " - سازه عبور سیلاب‌رو یا نهر سنتی از روی کانال * - سازه پل آدم‌رو از روی کانال - سازه پل ماشین‌رو تقاطعی با کانال - سازه‌های عبور دام و حیات‌وحش از کانال برای ایمنی و حفاظت سازه‌های فوق و نیز ایمنی کارکنان بهره‌برداری و نگهداری, آب‌بران و عموم پرحسب درجه 6161 121۷6۵۱۵ -۱ ع] ۳۳۵1۵011۷۵ -۲ 5 060 -۳ 01 -۴ ۵- 0۱۷۵۲ ۵5 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۱- برای سازه‌های تنظیم سطح آب دریجه‌دار و آبگیرهای کانال‌های انشعابی, ساخت حصار حفاظتی پیرامون سازه با نصب درب ورود مجهز به قفل ایمنی که برای حفاظت از تجهیزات هیدرومکانیکی و نیز جلوگیری از ورود افراد متفرقه به سازه, ضروری می‌باشد. برای حفاظت و ایمنی کارکنان نگهداری و تعمیرات این سازه‌ها نصب نردبان دسترسی در دیواره‌های سراب و پایاب سازه و نیز پیش‌بینی سکوی بتنی با ابعاد مناسب مجهز به قلاب فولادی برای مهار طناب متصل به کمربند ایمنی مامور (اپراتور) نگهداری و تعمیرات دریچه. در دیواره‌های طرفین سازه ضروری است. برای سازه‌های بزرگ کانال‌های اصلی و درجه ۱ که دارای دریجه‌های تنظیم سطح آب و دریچه‌های آبگیری بزرگ و گاهی همراه با آبشار! می‌باشند. در اختیار داشتن جراثقال متحرک " نفربر برای استفاده کارکنان نگهداری و تعمیرات در مجموعه ماشین‌آلات نگهداری سامانه آبیاری ضروری است. در مواردی که این سازه‌ها به‌لحاظ بده جریان زیاد کانال یا موقعیت استقرار در مجاورت روستاها و شهرها نیاز به سامانه‌های هشداردهنده داشته باشند باید برحسب مورد با نصب چراغ چشمک‌زن قرمز و نصب دوربین مدار بسته نسبت به بالا بردن ایمنی و حفاظت این سازه‌ها اقدام نمود. ۲- برای سازه‌های کنترل شیب در مسیر کانال (تندآب و آبشار)» با توجه به خطر ورود افراد برای شنا یا ماهی‌گیری, ساخت حصار ایمنی پیرامون سازه ضروری است. حصار باید مجهز به درب ایمنی برای سرکشی کار کنان بهره‌برداری و نیز انجام عملیات لایروبی احتمالی در بالادست سازه باشد. ۳ برای سازه‌های سیفون اجرای نرده ایمنی " با ارتفاع حداقل ۱/۲ متر بر روی دیواره سرآب و پایاب سازه الزامی می‌باشد. در مجرای ورودی سیفون باید شبکه آشغال‌گیر با ابماد چشمه شبکه ۲۵۷۱۵ سانتی‌متر(عرض« ارتفاع) از جنس پروفیل فولادی (قوطی یا تسمه) با شیب ۱ به ۴ (۱ در افق و ۴ در قائم) با مهاری قوطی درابعاد متناسب با دهانه‌های مجرای سیفون بر روی آستانه بتنی به ارتفاع ۳۰ تا *۵سانتی‌مترء اجرا گردد. جابه‌جایی سامانه‌های آشغال‌گیر باید در شیارهای جانبی که برای هر دهانه مجرای سیفون جداگانه پیش‌بینی می‌شود.. صورت گیرد. جابه‌جایی شبکه آشغال گیر برحسب ابعاد دهانه مجرای سیفون به صورت دستی یا نیروی موتوری (موتور متحرک یا ثابت) انجام می‌شود. ۱- ۲- ۳۵۲۵۳۱۵ )6۵ ۳- 113۵ ۲۹۵۵| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳۰۵ لاشه حیوانات به درون کانال رها می‌شود. از این‌رو پاک کردن شبکه آشغال‌گیر با انجام سرکشی‌های مداوم و منظم بسیار دارای اهمیت است. زیرا انسداد چشمه‌های شبکه آشغال گیر می‌تواند موجب بالا آمدن سطح آب در کانال و گاهی سرریزی آب از مقطع کانال در بالادست سیفون گردد. با امکانات مانور موتوری برای جمع‌آوری مواد شناور (آشغال‌گیر مکانیکی) توصیه می‌شود تا از بروز خطرات ناشی از جمع شدن مواد شناور در بالادست سازه سیفون که می‌تواند موجب بالا آمدن آب و سرریزی از مقطع کانال شود جلوگیری به شناور به طور خودکار موتور آشغال‌گیر را راه‌اندازی نموده و چنگک آشغال‌گیر شروع به حرکت می‌نماید و پس از تمیز نمودن میله‌های آشغال گیر. موتور دوباره از کار می‌افتد. کانال گردد. ساخت سازه سرریز جانبی با ظرفیت مناسب در بالادست سازه سیفون به منظور حفاظت کانال ضروری است. در موارد خاص که سازه سیفون به لحاظ شرایط محلی در موقعیتی قراردارد که احتمال ورود به آن از طریق دهانه خروجی برای برداشت آب یا شنا (درفصل غیرآبیاری) وجود دارد. می‌توان دهانه خروجی سیفون را با شبکه ایمنی فلزی ضروری است. در این موارد می توان از چنگک که توسط یک اهرم و چرخ دستی کار می‌کند جهت برداشتن اجسام بزرگ بر روی آشغال گیر و انتقال آن به عرشه سکوی مانور استفاده نمود. ۱- 1۳۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 2۲ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۴ تمیهدات ایمنی و حفاظت برای سازه‌های آبرو تقاطعی با کانال باید شامل نرده ایمنی در دیواره سرآب و پایاب و نیز شیب دیواره بتنی تبدیل بالادست و پایین‌دست باشد. ارتفاع نرده باید حداقل ۱/۲ متر از روی دیواره سازه منظور گردد. ۵- تمهیدات ایمنی و حفاظت برای سازه‌های عبوری از روی کانال (شامل سازه روگذرمسیل با نهر سنتی, سازه‌های پل آدم‌رو و عبور دام و حیات‌وحش) از نوع نرده حفاظ با ارتفاع حداقل ۱/۳ متر می‌باشد که در روی سیم خاردار یا توری گالوانیزه با چشمه ۱۵*۲۰ میلی‌متر باشد تا از ورود احتمالی افراد عبوری به داخل مقطع کانال جلوگیری شود. ۶ تجهیزات ایمنی پل‌های ماشین‌رو متقاطع با کانال باید شامل علایم راهنمایی هشدار در محل ورود وسایط نقلیه به پل, تابلو اخطار کاهش سرعت. تابلو عرض باریک پل» خطر سقوط در کانال و نیز نرده ایمنی روی دیواره‌های دو طرف پل, مطابق استاندارد وزارت راه و شهرسازی باشد. ۶-۳-۳ ایمنی و حفاظت زهکش‌های روباز ایمنی و حفاظت در زهکش‌های روباز با توجه به ابعاد و عمق آب زهکش, بیش‌تر مشابه کانال‌ها می‌باشد با این تفاوت که زهکش‌ها اصولا به دلیل خاکی بودن و گاهی شرایط لجنی در کف و دیواره‌ها و رشد نی, درختچه و علف‌های هرز کم‌تر جاذبه‌ای برای شنا دارند. آمادر برخی نواحی به ویژه در استان‌های شمالی کشور زهکش‌های بزرگ برای ماهی‌گیری با توجه به نوع سازه‌های زهکش که شامل پل‌های عبور عابر (انسان و حیوان). پل ماشین‌رو و سازه آبرو تقاطعی با جاده می‌باشد. تمهیدات حفاظتی برای این سازه‌ها مشابه موارد ذکر شده در مورد کانال‌ها می‌باشد. در مورد به کارگیری تمهیدات نجات در مقطع زهکش, استفاده از نردبان ایمنی در بالادست و پایین‌دست پل‌های پیاده ۳ ماشین‌رو ۳ سازه‌های تقاطعی زهکش با جاده‌های دسترسی ۳ ارتباطی و نیرز در مجاورت روستاها ۳ محل‌های تفریحی و گردشگری ضروری می‌باشد. ایمنی مطابق مشخصات ذکر شده برای کانال‌ها میسر گردد. همجنین ضروری است در طول مسیر جاده‌های سروس زهکش‌ها که مورد استفاده افراد محلی یا عموم قرار می‌گیرد. علایم هشداردهنده خطر عبور و علایم راهنمایی مطابق آنجه که برای جاده‌های سرویس کانال‌ها ذکر شد. به‌کار گرفته شود. استفاده از سایر تمهیدات ایمنی نجات‌دهنده برای کانال‌هاء در موارد خاص و برحسب موقعیت باید برای زهکش‌ها نیز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری ۳( ۸۳ ۴-۳- ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار در مراحل طراحی و بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار به‌لحاظ آن‌که در آن‌ها مجاری انتقال و توزیع آب با لوله و در زیرزمین مدفون می‌باشند. بیش‌تر خطراتی که در مورد کانال‌های روباز رخ می‌دهد. برای این‌گونه سامانه‌ها مصداق ندارد. با این‌همه به‌لحاظ اهمیت. تعداد و تنوع تجهیزات به‌کار گرفته در این سامانه‌ها که علاوه بر ایستگاه پمپاژ شامل حوضچه‌های شیر انشعاب؛ حوضچه‌های کنترل فشار»ء حوضچه‌های شیر آبگیری مزارع» حوضچه‌های تخلیه انتهایی. سیستم فیلتراسیون و موارد دیگر می‌باشد. پیش‌بینی و اجرای تمهیدات حفاظت و ایمنی برای این سامانه‌ها در مرحله طراحی و بهره‌برداری ضروری می‌باشد. یکی از عوامل مهم بروز خسارت به لوله‌های انتقال و توزیع سامانه‌های آبیاری» سرقت شیرالات و اتصالات حوضچه‌های آبگیری, حوضچه‌های انشعاب و حوضچه‌های شیر هوا می‌باشد که بیش‌تر در فصل غیرآبیاری و گاهی نیز در طول فصل آبیاری رخ می‌دهد. در فصل غیرآبیاری به‌لحاظ عدم حضور مستمر کشاورز و عوامل نهاد بهره‌بردار در محدوده سامانه, احتمال وقوع سرقت زیاد می‌باشد. گو این که در فصل آبیاری نیز به علت قیمت بالای تجهیزات این سامانه‌ها (شیرآلات و اتصالات پیچ و مهره‌ها و ..) بروز سرقت توسط عوامل ناراضی و مزاحم منطقه, محتمل می‌باشد که مشکلات توزیع آب در سامانه را موجب می‌گردد. نمایندگان تشکل‌های آب‌بران می‌باشد که زیر نظر نهاد بهره‌بردار سامانه. عهده‌دار حراست و حفاظت تجهیزات باشند. در مورد سامانه آبیاری تحت‌فشار در سطح مزرعه که دارای تعدد حوضچه‌های انشعاب لوله‌های آبیاری, شیر هوا و شیرهای قطع و وصل و تخلیه لوله‌ها می‌باشد. اجرای برنامه حفاظت تجهیزات سامانه آبیاری در سطح مزرعه در فصل آبیاری و غیرآبیاری ضروری و انجام آن در هر واحد مزرعه ! باید توسط اعضای گروه هم‌آب به سرپرستی نماینده گروه صورت گیرد. به طور کلی تمهیدات ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار باید موارد زیر را در بر گیرد: ۱- برای خط لوله اصلی انتقال آب از محل تامین آب تا محل اولین انشعاب در سامانه آبیاری (مجرای آبرسان» ساخت سازه عبور (پل آب‌نما یا تمهیدات مناسب دیگر) جاده سرویس خط لوله به‌لحاظ فراهم آوردن امکان بازرسی در تمام فصول دوره بهره‌برداری و نیز ساخت سازه تخلیه تحتانی " مسیر عبور خط لوله از انهار ضروری است. در مورد انا ۳۵۳۳ -۱ 7 310۷ -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری لوله‌های فولادی علاوه بر تمهیدات حفاظت پوششی درونی و بیرونی لوله ایجاد سامانه حفاظت کاتدیک برای جلوگیری از خوردگی خط لوله الزامی بوده و حفاظت این تجهیزات با حصار توری و نرده حفاظ ضروری است. ۲- برای جاده‌های سرویس مجاری لوله‌ای انتقال و توزیع آب سامانه آبیاری (سامانه اصلی)» تمهیدات ایمنی و حفاظت مشابه کانال‌های روباز می‌باشد. با این تفاوت که برای این نوع سامانه‌ها خطر سقوط در کانال یا سقوط از خاکریز کانال مصداق نداردء با وجود این. علایم هشداردهنده ایمنی و علایم راهنمایی مناسب جاده‌های سرویس برای جلوگیری از برخورد وسایط نقلیه به حوضچه‌های شیرآّلات الزامی می‌باشد. استفاده از بلوک‌های نشانه بتنی در مجاورت مسیر جاده سرویس خطوط لوله انتقال و توزیع که با رنگ ترافیکی شب‌نما پوشیده شوند برای حفاظت از لوله‌ها ضروری است. این بلوک‌ها باید در عمق مناسب در خاک ۳ برای حوضجه‌های شیرآلات انشعاب. شیرهای هوا و تخلیه, حفاظت با درپوش بتنی با ضخامت مناسب و وزنی کافی و مجهز به قفل ایمنی (به جای درپوش‌های فولادی یا چدنی) برای جلوگیری از ورود به داخل حوضچه و نیز کاهش امکان تخریب. الزامی می‌باشد. کلیه حوضجه‌های شیرآلات باید توسط رنگ ترافیکی شب‌نما مشخص گردند تا در گشت‌های بازرسی شبانه قابل رویت و کنترل باشند و همچنین از خطر برخورد وسایط نقلیه و ماشین‌آلات کشاورزی به آن‌ها جلوگیری شود. ۴ برای جلوگیری از برخورد تیغه ماشین‌آلات با لوله‌های انتقال و توزیع آبیاری در مواقع انجام تعمیرات یا موارد عیب‌یابی در مسیر لوله‌هاء استفاده از نوار پلاستیکی شب‌رنگ در عمق متوسط ۶۰ سانتی‌متری از سطح خاک در ترانشه لوله ضروری است. ۵- با توجه به این که اغلب خطوط لوله اصلی و فرعی انتقال و توزیع آب در مجاورت حریم جاده‌ها و انهار سنتی بی‌فصل اراضی کشاورزی اجرا می‌شوند. ضروری است تابلوهای ایمنی هشداردهنده در بازه ابتدایی» میانی و انتهای مسیر جهت توجه بهره‌برداران و جلوگیری از عبور ماشین‌آلات در مسیر لوله‌ها و احتمال بروز خسارت به کار گرفته شود. ۶ در مورد اتاقک شیرهای فشارشکن خطوط اصلی انتقال آب. نصب سامانه هشدار خطر و دوربین مدار بسته ضروری است. ۷ شیرهای خودکار سامانه آبیاری بارانی در مزرعه تا حدامکان باید با حفاظ از نوع لوله بتنی به قطر ۲۰ سانتی‌متر محافظت گردند. در صورت استفاده از قطعات لوله پلی‌اتیلن نسوزء خاکریزی اطراف حفاظ برای جلوگیری از آتش گرفتن در زمان شعله‌ور نمودن کلش مزارع ضروری است. در این رابطه آگاهی‌رسانی و آموزش کشاورزان برای جلوگیری از آتش‌زدن کلش باقیمانده محصولات در جهت حفظ تجهیزات آبیاری تحت‌فشار در سطح مزرعه ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸- در مواردی‌که سامانه آبیاری تحت‌فشار دارای ایستگاه‌های پمپاژ آبگیری متعدد از کانال روباز یا در مسیر خطوط لوله توزیع آب باشند. برای گزینه پمپاژ از کانال باید در ورودی دهانه آبگیر از شبکه آشغال‌گیر و صافی ۹- برقراری ایمنی برای تجهیزات حفاظت کاتدیک نصب شده در مسیر خطوط لوله فولادی انتقال آب با قطعات بتنی یا نرده حفاظ ضروری است. ۰ به‌کارگیری حصار با نرده و توری برای ایمنی سیستم فیلتراسیون آبیاری قطره‌ای الزامی است. ۱- استفاده از تمهیدات ایمنی برای نقاط کنترل حوضچه‌های دارای شیر برقی در سامانه‌های خودکارسازی به * به‌کارگیری محفظه‌های ضدآب با قغل ایمنی برای تابلوهای برق ۲- درپوش بتنی با ابعاد و ضخامت مناسب که با جراثقال متحرک قابل جابه‌جایی باشد همراه با قفل ضدسرقت برای حوضچه‌های شیرألات نصب گردد. ۳- در مواردی که سامانه آبیاری تحت‌فشار مجهز به سیستم خودکارسازی (اتوماسیون) باشد برحسب درجه خودکارسازی سامانه, باید تمهیدات ایمنی و حفاظتی برای ساختمان مرکزی کنترل, دکل‌های رله و حوضچه شیرلات خودکار با رعایت ضوابط این استاندارد و همچنین دستورالعمل‌های ایمنی و حفاظت سازندگان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ یمنی و حفاطلت کار کنان بهره‌برداری ساماز مانه‌های آبیاری» آب‌بران و عموم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -ایمنی و حفاظت کارکنان بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری» آب‌بران و عموم ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ 2۹ ۱-۴- کلیات راه‌اندازی یک برنامه ایمنی و حفاظت فراگیر و کارا به عنوان وظیفه مدیریت سامانه آبیاری نسبت به کارکنان, آب‌بران را حفظ و از بروز خسارت‌های ناشی از حوادث به تجهیزات و تاسیسات جلوگیری نماید. علاوه بر آن تجهیزات و تاسیسات در دست بهره‌برداری نیز باید در این راستا مورد حفاظت قرار گیرند. اجرای برنامه‌های ایمنی از جنبه‌های مختلف توجیه‌پذیر است زیرا بروز حوادث می‌تواند تلفات جانی و مالی و کاهش بهره‌وری سازمانی را به همراه داشته باشد و به طور مقطعی کارکنان را از کار باز دارد و در مواردی نیز موجب قطع جریان آب در تمام یا بخشی از سامانه آبیاری گردد. با وجود این در مواردی با هدف پایین نگه داشتن هزینه‌هاء مدیریت سامانه آبیاری به سمت کاهش سطح فعالیت‌های موثر را اتخاذ و پیگیری نماید. کارکنان باید آموزش لازم برای استفاده صحیح از ابزار و وسایل و تجهیزات و نیز ضوابط و قوانین مرتبط با مسوولیت کاری خود را دیده باشند و برای آب‌بران و عموم نیز برنامه‌های آموزشی و آگاهی‌رسانی تنظیم و اجرا گردد. مدیریت سامانه آبیاری باید یک بحخش روابط عمومی کارا جهت تعامل با بهره‌برداران. جامعه محلی و سایر ذی‌نفعان داشته باشد تا بدین‌وسیله کارایی خود را در زمینه ایمنی و حفاظت سامانه ارتقا بخشد. رسیدن به این مهم مستلزم تلاش مستمر مدیریت سامانه آبیاری برای اطلاع‌رسانی به گروه‌های ذی‌نفع و عموم در خحخصوص معرفشی نقاط آسیب‌پذیر ۳ حادثه‌خیز سامانه است. تلاش‌های روابط عمومی باید در هماهنگی با کار کنان. آب‌بران و جامعه محلی شکل داده شود. به طوری که آب‌بران از خطمشی و فعالیت‌های مدیریت سامانه آبیاری آگاه باشند. اگرچه در برخی موارد جلب حمایت کامل ایمنی و حفاظت را از طریق روزنامه و رسانه‌های جمعی (رادیو و تلویزیون) به اطلاع عموم برساند. تلاش برای حفظ یک روابط عمومی کارا با جامعه بهره‌بردار سامانه آبیاری در گسترده‌ترین حد ممکن. کارساز ۳ مقید می‌باشد. زیرا به طور کلی جامعه بهره‌بردار به مسایل خود علاقمند است و اطلاع‌رسانی به آن‌ها باعث افزایش حمایت از برنامه‌های حفاظت و ایمنی سامانه خواهد شد. نمایندگان رسانه‌ها نیز باید در موارد لزوم به جلسات هیات مدیره نهاد -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری بهره‌بردار سامانه آبیاری دعوت شوند تا امکان جلب حمایت آن‌ها در آگاهی‌رسانی به بهره‌برداران و عموم در راستای حفاظت و ایمنی سامانه فراهم گردد. مدیریت بهره‌برداری سامانه آبیاری باید از امکانات مشاوره حقوقی نیز برخوردار باشد تا از سازگاری عملکرد سازمان خود با قوانین جاری اطمینان یابد و مدیریت را در مقابل دعاوی حقوقی و مالی اشخاص ثالث در موارد بروز حوادث منجر به جرح یا فوت یا سایر دعاوی مربوط به حفاظت و ایمنی سامانه محافظت نماید. حقابه‌هاء خسارت‌ها و موارد مشابه و نیز نحوه پرهیز از بروز دعاوی حقوقی می‌باشد. اقدام به گرفتن بیمه‌نامه مسوولیت مدنی, بیمه سرقت. بیمه تمام خطر مهندسی برای جبران خسارت به افراد و تجهیزات و تاسیسات سامانه آبیاری به‌ویژه تجهیزات مکانیکی و برقی ایستگاه‌های پمپاز. شیرآلات خطوط لوله انتقال و توزیع آب. حصارها و نرده‌های حفاظت و ایمنی یک امر ضروری است. استفاده از خدمات مشاور آگاه در زمینه قوانین و مقررات بیمه‌هاء مدیریت سامانه را در حل مسایل مرتبط به پوشش هزینه‌های حوادث منجر به جرح و فوت. بروز خسارت با سرقت تجهیزات باری می‌رساند. ۲-۴- ایمنی کار کنان در ساختار سازمانی مدیریت سامانه آبیاری باید یکی از کارکنان با صلاحیت تحصیلی مرتبط به عنوان مسوول بخش ایمنی و حفاظت به‌کار گمارده شود تا بر برنامه‌های ایمنی سامانه نظارت نماید. تمامی کارکنان باید آموزش استفاده از ابزار و تجهیزات مناسب برای انجام کار محوله را فرا گرفته و با قوانین و مقررات مربوطه اشنا باشند. کارکنان نباید برخلاف استانداردهای ایمنی و بهداشتی, در شرایط غیربهداشتی, مخاطره‌آمیز یا خطرناک به کار تشکیل کمیته‌های ایمنی در ساختار مدیریت سامانه آبیاری در سطح ستادی و نواحی آبیاری یک امر الزامی محسوب می‌شود. این کمیته‌ها مسوول برگزاری جلسات ایمنی برای کارکنان بهره‌برداری می‌باشد و این جلسات باید به طور منظم در جلسات عمومی باید از کارشناسان ایمنی به عنوان سخنران دعوت کرد و با فیلم و اسلاید در مورد موضوعات مرتبط آموزش‌های لازم را ارائه نمود به‌ویژه در حوزه بهره‌برداری و نگهداری باید جلسات ایمنی به صورت ماهانه برگزار گردد. موضوعات مورد بررسی در هر جلسه ترجیحا باید به یک سرفصل خاص نظیر تجهیزات ایمنی شخصی شامل؛ استفاده از کلاه‌های ایمنی, نحوه حفاظت از چشم و گوش, کار در گرماء پوشیدن کفش‌های ایمنیء جلیقه نجات.کمربند ایمنی. مرتبط گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -ایمنی و حفاظت کارکنان بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری» آب‌بران و عموم ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ (۶ حوادث مورد بررسی, پرسش‌ها و پاسخ‌هاء پیشنهادات و توصیه‌های شرکت‌کنندگان در جلسه. اقدامات ایمنی به کار حفاظت مورد بحث در بخش آن‌ها یا حوزه کاری آن‌ها کاربرد پیدا می‌کند. اعلام دارند. علاوه بر جلسات ایمنی عادی, هر یک از کارکنان باید دستورالعمل‌های مربوط به نحوه استفاده ایمن از وسایل و تجهیزات خاص مورد استفاده در کار را به صورت سالانه دریافت کنند. این آموزش باید در گزارش‌های ایمنی و پرونده شخصی هر یک از کارکنان شرکت‌کننده در جلسات ایمنی ثبت و یک نسخه از گزارش آموزش ایمنی به کار کنان ابلاغ برنامه‌های آموزش ایمنی باید مستمر بوده و با نصب پوستر یا توزیع اعلامیه نکات مهم ایمنی در سطح سازمان موک‌دا یادآوری گردد. هر نوع شرایط غیرایمن کاری باید توسط اولین فرد از کارکنان سازمان بهره‌برداری سامانه آبیاری که با آن مواجه اگرچه برنامه‌های آموزش ایمنی مناسب می‌تواند از وقوع حوادت جلوگیری نماید. در عین حال وقتی حادنه‌ای به وقوع می‌پیوندد تمامی کارکنان باید آمادگی داشته باشند تا مسوولانه وارد عمل شوند. هر یک از کارکنان باید هرگونه حادثه‌ای که می‌تواند موجب ادعای خسارت از طرف شخص ثالث باشد را به محض اطلاع از وقوع یا به مجرد مشاهده وقوع حادنه به بخش ایمنی نهاد بهره‌بردار سامانه آبیاری گزارش دهد. گزارش کتبی وقوع حادثه باید موارد زیر را در بر گیرد: - تاریخ و زمان وقوع حادنه - نام شخص یا اشخاصی که به آن‌ها صدمه وارد شده - شرح موقعیت محل بروز حادثه - شرح چگونگی وقوع حادثه - شرح خلاصه خسارت‌ها یا صدمات وارده - ذکر نام و مشخصات افرادی که به نحوی با حادثه مرتبط یا شاهد آن بوده‌اند - شرح شرایط جوی در زمان وقوع حادثه و ارائه کروکی نحوه وقوع حادنه به منظور آن‌که غرامت‌های ناشی از خسارت‌های وارده به اشخاص ثالث به علت قصور کارکنان یا محدودیت‌های ساختاری سامانه آبیاری به حداقل کاهش یابد موارد زیر باید به کلیه کارکنان نهاد بهره‌بردار سامانه ابلاغ گردد: - هیچ‌گونه اظهارنظر شخصی راجع‌به علت حادثه. خطای احتمالی افراد در وقوع حادثه یا کسانی که باید جوابگوی خسارت‌های وارده باشند به عمل نیاید. - اطلاعات درخواستی نمایندگان شرکت بیمه‌گر با هماهنگی بخش حقوقی با دقت در اختیار آن‌ها قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری - هر فردی به جز کارکنان نهاد بهره‌بردار که در مورد حادثه از کارکنان یا مدیریت سامانه استعلام نماید باید به هرگاه به تاسیسات و تجهیزات سامانه آبیاری خسارتی وارد شود. باید بلافاصله بعد از اطلاع از بروز خسارت و ابعاد آن توسط کارکنان ذی‌ربط به صورت کتبی گزارش شود که از آن می‌توان در موارد لزوم به عنوان مستند رسمی ابعاد خسارت جهت دریافت غرامت از شرکت بیمه یا برای انجام تعمیرات ناشی از خسارت استفاده نمود. برای توضیحات عمومی در زمینه تمهیدات ایمنی در سامانه‌های آبیاری پیشنهاد می‌گردد از مندرجات پیوست شماره ۶ ایمنی نشریه شماره ۱۱۳ کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران بهره‌گیری شود. تمهیدات خاص حفاظت کارکنان نگهداری در امر پاک‌سازی کانال‌هاء سازه‌ها و دریچه‌ها و آشغال گیرها در مبحث ایمنی سامانه‌های آبیاری ثقلی بحث شده است. ۳-۴- ایمنی آب‌بران و عموم مدیریت سامانه باید پیش‌بینی تمهیدات لازم برای ارتقای ایمنی آب‌بران و عموم در ارتباط با تاسیسات آبیاری را تامین نماید. این امر می‌تواند از طریق نصب علایم هشداردهنده در مسیر کانال‌هاء بر روی سازه‌های حادنه آفرین. نصب نردبان ایمنی و زنجیر و طناب ایمنی در مقطع کانال‌ها و مجاور سازه‌هاء اجرای برنامه آموزش عمومی در رابطه با حفظ ایمنی در سامانه. نصب تجهیزات حفاظتی و در برخی موارد برقراری مقررات منع عبور و مرور عموم از برخی نواحی به طور کلی استقرار تمهیدات سخت‌افزاری برای حفاظت و ایمنی آب‌بران و عموم در سامانه‌های آبیاری باید با توجه به وسعت سامانه, ابعاد کانال‌ها و زهکش‌هاء موقعیت و اهمیت لوله‌های انتقال و توزیع آب و حوضچه‌های شیرآلات. عرض جاده‌های سرویس, تعداد و تراکم جمعیت روستاهاء جاده‌های ارتباطی در محدوده سامانه مسیر و نحوه کوچ عشایرء عبور و مرور دام روستاییان و حیوانات حیات‌وحش و میزان خطرپذیری هر یک از این موارد. صورت پذیرد. یکی از مواردی که بیش‌ترین نگرانی را برای مدیران بهره‌برداری سامانه آبیاری ایجاد می‌کند. ایمنی عموم و به‌ویژه گردشگران است که از کانال‌ها برای شنا یا ماهی‌گیری استفاده می‌کنند. ماهی‌گیری و شنا در کانال‌ها به‌ویژه در نزدیکی سازه‌های سیفون» سازه‌های تنظیم دریچه‌دار و سازه‌های آبشار مخاطره‌آمیز بوده و موجب غرق شدن می‌گردد. علایم هشداردهنده خطر و تجهیزات حفاظتی شامل نرده و حصار در محل این سازه‌ها و نیز برنامه‌های آگاهی‌رسانی عموم باید برای جلوگیری از بروز حوادث مورد استفاده گیرد. اگر در برنامه‌ریزی و طراحی سامانه آبیاری کاربری گردشگری, تفریحی» ورزشی و آموزشی برای تاسیسات منظور شود. ضروری است تجهیزات حفاظتی متناسب آن‌ها نیز از ابتدا پیش‌بینی گردد که طبعا امکان بروز خطر را کاهش می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -ایمنی و حفاظت کارکنان بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری, آب‌بران و عموم ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۶۳ در مواردی که کانال آبیاری از مجاورت نقاط پر جمعیت روستایی یا شهری یا نواحی صنعتی عبور می‌نماید برحسب مورد باید طول مناسبی از کانال به صورت مقطع سرپوشیده! طرح و اجرا گردد و در صورت طولانی بودن مسیر سرپوشیده. دهانه‌های آدم‌رو" با درپوش مناسب. جهت رسوب‌زدایی یا بازدید دوره‌ای نگهداری» تعبیه گردد. در مواردی که سامانه آبیاری در محدوده شهرهاء شهرک‌ها یا نواحی صنعتی باشد. جریان آب کانال و نیز محصولات کشاورزی در معرض آلودگی‌های فاضلاب خانگی و صنعتی قرار می‌گیرد. در چنین مواردی ممکن است کشاورزان به دلیل کمبود آب یا تمایل به برداشت بیش‌تر آب برای زراعت و باغ اقدام به استفاده از آب‌های آلوده نمایند. در مواردی هدایت نمایند که در این شرایط. مدیریت سامانه آبیاری باید راهکارهای مناسب حفاظت بهداشتی زیر را مدنظر قرار دهد. - اجرای مقررات سخت‌گیرانه در مورد ورود آب‌های آلوده به داخل کانال‌ها - تنظیم و اعمال دستورالعمل‌های حفاظت بهداشتی و زیست‌محیطی برای کارکنان و بهره‌برداران سامانه آبیاری - آگاهی‌رسانی به بهره‌برداران و جوامع روستایی محدوده سامانه در مورد مخاطرات تماس یا استفاده از آب‌های آلوده - پیگیری حقوقی برای جلوگیری از ورود پساب‌های آلوده نواحی صنعتی و شهری به داخل مجاری سامانه آبیاری ۴-۴- | بمنی حیات‌وحش 9 دام کانال‌های آبیاری به‌ویژه کانال‌های اصلی واقع در دامنه و حاشیه محدوده سامانه آبیاری و نیز زهکش‌های حایل که معمولا دارای مقطع آب‌بر با ابعاد بزرگ می‌باشند برای تردد حیات‌وحش و دام‌ها خطرآفرین می‌باشند. حیوانات وحشی و دام‌ها برای آشامیدن آب از کانال یا عبور از کانال با خطر سقوط و غرق شدن مواجه می‌باشند. برای پرهیز از بروز این حوادث و جلوگیری از تلفات و خسارت مالی. ضروری است تمهیدات حفاظتی در محل‌های مناسب مسیر در مقطع کانال حفاظتی در کانال یا زهکش, امکانات لازم برای عبور و حفاظت دام و وحوش را فراهم نمود. علاوه بر آن باید در محل‌های مناسب در مسیر کانال‌ها به‌ویژه در مجاورت روستاها با ساخت سازه آبشخور در ابعاد ۱- 0۶ )0 (1 0۲ )0۷ ۵۳۲۵ 60 ۲- ۷/1۵0۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۵-۴- حفاظت حریم‌های مجاری آب‌بر و خطوط انتقال نیرو حفاظت از حریم کانال‌ها و زهکش‌هاء مجاری لوله‌ای انتقال و توزیع آب سامانه‌های تحت‌فشار و کم‌فشار و نیز خطوط انتقال نیرو در محدوده سامانه آبیاری در دوره بهره‌برداری در شرایط عبور و مرور اهالی از جاده‌های سرویس مجاری آب‌بر و زهکش‌های سامانه و نیز عبور و مرور در حریم خطوط انتقال نیرو دارای اهمیت است. عبور و مرور تراکتور و سایر ماشین‌آلات کشاورزی در جاده‌های سرویس و حریم مجاری آب‌بر و نیز خطوط انتقال نیرو در محدوده سامانه آبیاری می‌تواند بالقوه موجب خسارت به تاسیسات یا در مورد خطوط انتقال نیرو مشکلات ایمنی برای تردد را موجب گردد. از طرف دیگر بیش‌تر به علت مشکلات استحصال اراضی مسیر برای اجرا و بهره‌برداری از تاسیسات آبرسانی, برق و گاز یا مخابرات برای شهرها و روستاهای محدوده سامانه آبیاری از حریم کانال‌ها و زهکش‌ها و مجاری لوله‌ای انتقال و توزیع آبیاری و جاده‌های سرویس آن‌ها استفاده می‌گردد که در این موارد علاوه بر امکان آسیب‌رسانی به کانال‌ها و مجاری لوله‌ای با جاده‌های سرویس. احتمال بروز خطر و حادئه در مواقع نگهداری و تعمیرات و نوسازی تاسیسات مذکور را موجب می‌گردد. تعامل و هماهنگی مدیریت سامانه آبیاری با شهرداری‌هاء بخشداری‌هاء اداره‌های راه و ترابری» شرکت‌های برق منطقه‌ای, شرکت‌های آب و فاضلاب در زمینه برنامه‌های توسعه‌ای این سازمان‌ها در محدوده سامانه آبیاری دارای اهمیت است تا ضمن حفظ حقوق حریم قانونی تاسیسات سامانه آبیاری خللی در حفاظت و ایمنی از سامانه نیز به وجود نیاید. یکی از مشکلاتی که بیش‌تر در محدوده سامانه‌های آبیاری به لحاظ توسعه روستاها و شهرک‌ها رخ می‌دهد انجام روکش آسفالت جاده‌های سرویس کانال‌ها و مجاری لوله‌ای و زهکش‌ها می‌باشد که بیش‌تر به درخواست اهالی روستاها از ارگانها و سازمانهای محل صورت می‌گیرد. در چنین مواردی اگر به‌لحاظ شرایط اجتماعی و تردد زیاد مدیریت سامانه با انجام روکش آسفالت جاده سرویس کانال یا زهکش موافقت نماید. ضروری است مسوولیت‌های ناشی از بروز خسارت مالی و جانی به‌لحاظ افزایش سرعت تردد در جاده‌های سرویس که اغلب دارای عرض عبور کم می‌باشند. به عهده سازمان اجراکننده روکش آسفالت محول گردد و این امر طی یک قرارداد حقوقی بین نهاد بهره‌بردار سامانه و سازمان انجام‌دهنده روکش آسفالتی مبادله گردد. در چنین شرایطی باید نصب نرده حفاظ (گاردریل) در مجاورت جاده سرویس کانال برای ایمنی و حفاظت کارکنان آب‌بران و عموم پیش‌بینی و اجرا گردد. همچنین به منظور حفاظت از حریم جاده‌های سرویس کانال‌ها و زهکش‌ها و لوله‌های انتقال و توزیع آبیاری ضروری است با نصب تابلوهای آگاهی‌دهنده عرض حریم جاده سرویس و خاکریز کانال با نصب بلوک‌های بتنی مناسب در محل‌های لازم و فواصل متناسب با شرایط محل, به تثبیت حریم تاسیسات سامانه آبیاری اقدام گردد. در این رابطه پاید در فواصل مناسب بر روی دستک بتنی کانال پا شیب جانبی مقطع کانال, حد حریم کانال از محور در هر طرف مسیرء به متر مشخص و با رنگ مناسب (رنگ ترافیکی) حک گردد و این علایم در پایان هر فصل آبیاری از رسوب پاک و در موارد لزوم دوباره تثبیت گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ آبباری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - ایمنی و حفاظت در ساخت سامانه‌های آبیاری ۰ ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۶۷ به کارگیری روش‌های ایمن برای حفاظت در مقابله با وقوع حوادث و خطرات در دوره ساخت یک پروژه عمرانی نظیر سامانه آبیاری به منظور کاهش خسارت‌های مالی و جانی و به حداقل رساندن دعاوی حقوقی و مالی کندکننده پیشرفت عملیات اجرایی و محافظت از تاسیسات ساخته شده» مهم می‌باشد و از الزامات دوره ساخت است. حوادث دوره ساخت بر اثر کارها و فعالیت‌های غیرایمن و عدم پیش‌بینی احتمال وقوع حادثه یا عدم رعایت تمهیدات کارهای غیرایمن که در کارگاه‌های ساخت سامانه‌های آبیاری می‌تواند رخ دهد. عموما شامل موارد زیر می‌باشد: - عدم پیش‌بینی تمهیدات هشداردهنده در مورد خطرات هنگام کار با ماشین‌آلات و تجهیزات. خطر عبور از محل‌های حادثه‌خیز, عدم رعایت حداکثر سرعت مجاز - استفاده نادرست از ماشین‌آلات و تجهیزات یا استفاده از ماشین‌آلات و تجهیزات معیوب - عدم نصب وسایل ایمنی هشداردهنده و حفاظتی بر روی ماشین‌آلات. محل‌ها و مسیرهای حادثه‌خیز - بارگذاری نادرست و غیر استاندارد در وسایل نقلیه و ماشین‌آلات - عدم رعایت ایمنی در سکوسازی‌هاء داربست‌هاء شیب‌ها و اجرای ترانشه‌ها - عدم آماده‌سازی مناسب جاده‌های کارگاهی برای عبور ایمن وسایط نقلیه - عدم آماده‌سازی مناسب فضاهای اداری, محل‌های استراحت و غذاخوری طبق مقررات بهداشت محیط کار در مقابل عوامل مستقیم تاثیرگذار در بروز خطرء موارد عدم آموزش کارگران و کارکنان برای آشنایی و رعایت شرایط ایمن. ضعف سیستم کنترل کیفیت و نبود سامانه مستندسازی فرآیند ایمنی و حفاظت در کارگاه و عدم حضور کارشناس بهداشت. ایمنی, امنیت و محیط‌زیست! به عنوان عوامل ثانویه یا غیرمستقیم موثر در شرایط غیرایمن را می‌توان نام برد. رعایت اصول ایمنی و حفاظت در دوره ساخت سامانه‌های آبیاری باعث کاهش هزینه‌های جنبی ناشی از خسارت‌ها و تلفات انسانی افزایش کیفیت کارء ارتقای روحیه کاری عوامل اجراء عدم بروز مشکلات و دعاوی حقوقی. کاهش هزینه‌های غیرمستقیم و سرباری ناشی از بروز خسارت به کارکنان و اشخاص ثالث. صرفه‌جویی در زمان و جلوگیری از تاخیر در برنامه اجرای کار می‌گردد. ایمن‌سازی عملیات اجرایی در مرحله ساخت پروژه مستلزم شناخت عوامل به وجود آورنده حوادث است که عدم شناخت و توجه به این عوامل می‌تواند موجب صدمات جسمی و روحی, تلفات انسانی خسارت‌های مالی و تاخیر در اجرا شود. (۵۵۱۵۱ 5۳۷۹۲۵۳ 6 هگ هداد بطااما0 کل -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۳۰( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری در این راستا ضروری است با توجه به تنوع عملیات اجرایی و گستردگی محدوده سامانه‌های آبیاری» تمهیدات مناسب پیشگیری از بروز حوادث در محل تجهیز کارگاه و محدوده عملیات رعایت گردد. به طوری‌که تمامی وسایل و تجهیزات و نیروی انسانی مورد نیاز برای برقراری ایمنی و حفاظت از افرادء تجهیزات و ماشین‌آلات و تاسیسات در دست ساخت در مقابل عوامل طبیعی نظیر سیل. صاعقه. زلزله و نیز آتش‌سوزی و سرقت ملحوظ شده و با به‌کارگیری نیروی کارشناسی ایمنی و بهداشت محیط کار کنترل و بازبینی‌های لازم صورت گیرد. به طور کلی الزامات به‌کارگیری تمهیدات و ابزار و وسایل ایمنی و حفاظت کارکنان و ماشین‌آلات ساخت و تاسیسات در دست اجرا یا ساخته شده تا زمان تحویل پروژه برای بهره‌برداری, باید در شرایط خصوصی پیمان‌ها(در صورتیکه در کامل آن‌ها باشد. با توجه به این که عملیات اجرایی سامانه‌های آبیاری طیف وسیعی از عملیات خاکی (خاک‌برداری, خاک‌ریزی)» بتنی. ایجاد ترانشه‌ها و نصب انواع لوله‌ها و ساخت و نصب دریچه‌های هیدرومکانیکال و ایستگاه‌های پمپاژ, ساختمان‌های بهره‌برداری و نگهداری و سوله‌های انبار و موارد مرتبط دیگر را در بر دارد. نحوه رعایت و اعمال دستورالعمل‌های ایمنی و حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی طبق ضابطه شماره ۵۵ مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی و نیز ضابطه شماره ۸ مشخصات فنی عمومی سامانه‌های آبیاری و زهکشی باید در شرایط خصوصی پیمان‌ها ملحوظ گردد. در ضوابط مورد اشاره, استانداردهای ایمنی. مسوولیت‌های پیمانکار»ء سازمان حفاظت و ایمنی و وسایل حفاظت کارکنان» روش‌های اعمال ایمنی و حفاظت در انجام کار با ماشین‌آلات و وسایل و تجهیزات در مراحل اجرای عملیات پروژه ارائه شده است. از این‌رو رعایت نیازهای ایمنی و حفاظت در دوره ساخت مطابق فصول ضوابط ذکر شده ضروری است. در مواردی نیز که ایمنی و حفاظت برای موارد خاص در این ضوابط ذکر نشده, دستورالعمل‌های اداره کار و امور اجتماعی در مورد کارگاه‌های ساختمانی و آیین‌نامه علایم ایمنی در کارگاه‌ها ملاک عمل خواهد بود. علاوه بر موضوعات ایمنی و حفاظت مندرج در مراجع ذکر شده سایر موارد ایمنی و حفاظت برای دوره ساخت جهمت حفاظت تجهیز کارگاه و کارهای اجرا شده که خاص سامانه‌های آبیاری می‌باشد. شامل موارد زیر است: - عملیات حفاظت در مقابله با سیلاب - اجرای تمهیدات ایمنی حفاظتی در محل اجرای سازه‌های تقاطعی مجاری آبیاری با جاده‌های شهری و روستایی - نصب علایم ایمنی و هشداردهنده ترافیکی مناسب روز و شب در محل اجرای سازه‌های مهم و مسیر جاده‌های دسترسی به تاسیسات آبیاری که در مرحله ساخت مورد استفاده کارکنان اجرا و عوامل کارفرما و مشاور و نیز در مواردی توسط افراد محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد - حفاظت اراضی مجاور محل کار و محدوده‌های اجرا در برابر سیلاب در عملیاتی نظیر انحراف آب رودخانه برای ساخت سدهای انحراف آب و آبگیری از رودخانه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - ایمنی و حفاظت در ساخت سامانه‌های آبیاری ۰ ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۶۹ حفاظت محدوده اجرای سامانه آبیاری در مقابل وقوع سیلاب توسط دایک‌های حفاظتی یا زهکش‌های حفاظتی انحراف سیلاب پیرامون محدوده سامانه. خاکریزهای حفاظتی در مجاورت سیلاب‌روها در محدوده سامانه که دارای ابعاد مناسب برای عبور سیلاب طراحی می‌باشند از موارد ضروری حفاظت در دوره ساخت می‌باشد. برخی از این تمهیدات ممکن است در قالب اجرای تاسیسات انحراف آب و سایر اجزای سامانه آبیاری به عنوان کارهای دائمی برای دوره بهره‌برداری لحاظ شده باشد. که در این حالت به صورت دو منظوره در مرحله ساخت و دوره بهره‌برداری, ایمنی لازم را به دست می‌دهد. در مواردی که ضروری است در محدوده سامانه آبیاری به صورت موقت و تا انجام کارهای حفاظتی دائمی مقابل با سیلاب. تمهیدات ایمنی موقت برای محافظت در برایر سیلاب‌روها در دوره ساخت صورت گیرد. این موارد باید در به منظور کاهش پیامدهای نامطلوب و آثار احتمالی بر محیطزیست طبیعی در محدوده طرح. ضروری است پس از اتمام مرحله ساخت و قبل از شروع بهره‌برداری از تاسیسات راه‌های مطمئن دسترسی به تاسیسات مشخص و امکان ورود افراد به آن‌ها محدود گردد و مسیرهای ترددی مورد استفاده در دوره ساخت که می‌تواند باعث دخالت در محدوده با توجه به این که تمهیدات ایمنی و حفاظت اجزای سامانه آبیاری که در قالب کارهای اصلی پیمان منظور شده» باید قبل از تحویل موقت پروژه انجام شود. هر بخش از این کارها که به‌لحاظ ایمنی ضرورت انجام و استفاده در دوره ساخت را داشته باشد باید در برنامه زمانی عملیات اجرایی با رعایت اولویت‌ها منظور و در زمان تحویل موقت به‌صورت کامل و بدون نقص تحویل گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ مسایل حقوفی و اجتماعی ایمنی سامانه‌های آبباری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - مسایل حقوقی و اجتماعی ایمنی سامانه‌های آبیاری ۰ ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۳۳ ۱-۶- جنبه‌های حقوقی ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری مقررات و قوانین کشوری ضرورت ایمن‌سازی کارگاه‌های ساخت و بهره‌برداری از پروژه‌های عمرانی را الزامی نموده و کارفرمایان را به رعایت قوانین و مقررات ایمنی در مراحل ساخت و بهره‌برداری پروژه‌ها از طریق دستورالعمل‌ها و ضوابط موظف نموده است. کار گاه‌های ساخت سامانه‌های آبیاری مانند سایر طرح‌های عمرانی مشمول مقررات و دستورالعمل‌هایی است که از طرف وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی» سازمان برنامه و بودجه کشور و سایر ارگان‌های ذی‌مدخل ارائه شده است و رعایت این مقررات و دستورالعمل‌ها باید در مشخصات خصوصی پیمان‌های ساخت و بهره‌برداری از سامانه‌های آبیاری ملحوظ و پیمانکاران و مشاوران ملزم به رعایت آن‌ها باشند و در صورت عدول از پیروی آن‌ها و بروز خسارت. مسوول مالی و حقوقی ناشی از عدم به کارگیری این مقررات باشند. مجموعه قوانین و دستورالعمل‌های ایمنی و حفاظت وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی در مورد ساخت پروژه‌ها و بهره‌برداری از آن‌ها و دستورالعمل‌های سازمان برنامه و بودجه کشور که مرتبط با سامانه‌های آبیاری باشند. به عنوان اسناد بالادستی ملاک عمل در مراحل ساخت و بهره‌برداری این سامانه‌ها خواهد بود. براساس مجموعه اسناد بالادستی, نظام‌نامه ایمنی و حفاظت هر سامانه آبیاری باید برای موارد تخلف از مواد قانونی جریمه‌هایی را تعیین کند و هیاتی از کارشناسان فنی و حقوقی را برای تنظیم مقررات و جلوگیری از تخلفات بهره‌برداری تشکیل دهند تا در صورت مسامحه و سپل‌انگاری یا خلاف‌کاری مصرف‌کنندگان آب. اقدامات قانونی لازم را به عمل آورند. اهرم‌های حقوقی اعمال قانون برای موارد زیر باید در نظام‌نامه ایمنی و حفاظت مرحله بهره‌برداری و نگهداری سامانه آبیاری منظور گردد: - اختلال در جریان آب کانال‌های آبیاری یا دست‌کاری شیرآلات و دریجه‌های کنترل جریان که بدون اجازه - برداشت غیرمجاز آب از سامانه آبیاری یا برداشت آب خارج از نوبت تعیین‌شده - آسیب‌رسانی عمدی به مجاری انتقال و توزیع آب و سازه‌های آبگیری و کنترل جریان در کانال‌ها و لوله‌های انتقال و توزیع آب - تجاوز به حریم کانال‌ها و زهکش‌ها و لوله‌های انتقال آب و سازه‌های وابسته و استفاده از حریم برای کشت و کار یا استفاده‌های غیرمجاز دیگر - تخلف از مقررات تنظیم و تحویل و مصرف آب طبق قرارداد منعقده با نهاد بهره‌بردار به طور کلی مقررات بهره‌برداری و نگهداری از سامانه‌های آبیاری باید انجام هر عملی که کانال‌ها و لوله‌ها و سازه‌های وابسته را در معرض خطر و خسارت قرار می‌دهد. ممنوع اعلام نموده و این مقررات در پروانه اشتراک آب بهره‌برداران -------- صفحهٔ بعد -------- ۳/۴ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری سامانه آبیاری لحاظ گردد. همجنین حفاظت از تاسیسات و تجهیزات سامانه نیز از شروطی است که باید در پروانه اشتراک آب بهره‌برداران سامانه آبیاری ملحوظ و سپل‌انگاری آن‌ها مورد جریمه قرار گیرد. هر صاحب پروانه بهره‌برداری از آب و تشکل آب‌بران مربوطه باید مسوولیت نگهداری از کانال‌ها و سازه‌هاء لوله‌ها و حوضجه‌های شیرآلات مرتبط مستقیم با محدوده اراضی خود را داشته باشد. در قراردادهای مشترکین آب سامانه آبیاری, نگهداری و حفاظت تاسیسات و تجهیزات مرتبط با هر تعاونی یا تشکل آب‌بران باید به عهده آن‌ها گذاشته شود که جبران خسارت ناشی از آسیب‌رسانی یا سرقت تجهیزات و شیرآلات از طریق آن‌ها تامین گردد. این امر باید در نظام‌نامه ایمنی و حفاظت سامانه آبیاری منظور و راهکارهای عملیاتی نمودن آن سایر مواردی که امکان انجام آن‌ها توسط بهره‌برداران در سامانه‌های آبیاری وجود دارد و موجب بروز اختلال در بهره‌برداری و نگهداری می‌شود و باید مسوولیت جبران خسارت آن‌ها به عهده افراد یا تشکل‌های ذی ربط باشد. شامل موارد زیر است: - تخریب و تغییر شکل یا مسدود نمودن کانال‌ها یا سازه‌های وابسته برای هر منظور - افزایش, کاهش یا تغییر در جریان آب کانال یا سازه‌های مربوطه به هر شکل - آلوده کردن آب کانال‌هاء مخازن ذخیره و زهکش‌ها - آسیب رساندن یا تخریب وسیله اندازه‌گیری جریان آب در کانال یا آبگیر انشعابی - کندن دیواره‌های کانال یا تغییر دادن مجاری ورودی و خروجی کانال‌ها - پمپاژ بدون مجوز آب از کانال یا سازه‌های مرتبط با کانال‌ها و حوضچه‌های شیرآلات لوله‌های انتقال و توزیع آب - تخریب با آسیب‌رسانی به علایم هشداردهنده در مجاورت کانال‌ها و سازه‌ها و علایم ترافیکی جاده‌های سرویس و دسترسی محدوده سامانه آبیاری موارد ممنوعیت‌های ذکر شده باید در مکان‌های عمومی مورد استفاده آب‌بران و عموم نصب و مدیریت آبیاری نواحی یک نسخه از آن را در اختیار میرآب‌ها و مسوولین آبیاری قرار دهد. مدیریت سامانه آبیاری باید کنترل و پایش کیفیت و آلودگی آب خروجی از سامانه به مجاری عمومی (رودخانه. تالاب و .) را مطابق استانداردهای سازمان محیط‌زیست رعایت نماید. تا مشکلی برای آبزیان و بهره‌برداران پایین‌دست اتفاق نیفتد و عواقب حقوقی خسارت‌های زیست‌محیطی احتمالی دامن‌گیر مدیریت سامانه آبیاری نگردد. آسیب‌رسانی یا تخریب تجهیزات و تاسیسات آبگیری, کنترل و تنظیم سطح آب در شرایط خشک‌سالی از مواردی است که اغلب به لحاظ بروز خسارت مالی و نیز ایجاد اختلال در توزیع آب مدیریت بهره‌برداری را با چالش و نارضایتی روبه‌رو می‌سازد. در این زمینه آگاهی‌رسانی به‌هنگام به بهره‌برداران از شرایط خشک‌سالی و نیز هماهنگی با کشاورزان برای نحوه توزیع و تقسیم آب به صورت عادلانه در چنین شرایطی ضروری است تا امکان جلوگیری از بروز موارد خسارت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - مسایل حقوقی و اجتماعی ایمنی سامانه‌های آبیاری ‏ ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۳۵ از موارد مهم دیگر که دفتر حقوقی مدیریت بهره‌برداری سامانه آبیاری باید پیگیری نماید هماهنگی و تبادل‌نظر با سازمان‌های ذی‌مدخل است که در محدوده سامانه دارای ابنیه یا تجهیزات زیربنایی هستند یا در آینده نسبت به توسعه یا نوسازی تاسیسات مربوط به خود اقدام می‌نمایند. نظیر اداره راه و شهرسازی, شرکت گازء شرکت نفت. اداره برق, به صورتی که فعالیت‌های آن‌ها تداخل با تاسیسات سامانه آبیاری در موقع اجرا یا بهره‌برداری نداشته و حریم‌های قانونی تاسیسات مرتبط با هر سازمان رعایت و مورد توافق قرار گیرد تا درصورتی‌که هر یک از طرفین به‌لحاظ عدم رعایت حریم‌های قانونی یا تداخل موقت و دائمی با تاسیسات سامانه آبیاری بدون تایید نهاد بهره‌بردار سامانه آبیاری موجب خسارت گردند موظف به جبران ضرر و زیان وارده ناشی از این تداخل یا رفع آن برآیند. این امر به‌ویژه در مواردی‌که جاده‌های سرویس کانال‌ها در مجاورت محدوده روستاها از طریق اداره ها و ارگانهای محلی آسفالت شده و با سرعت غیرمجاز مورد استفاده قرار می‌گیرند. دارای اهمیت برای اتخاذ تدابیر حقوقی مناسب در تعامل با سازمان‌های ذی‌ربط می‌باشد. تا در صورت آسفالت نمودن جاده سرویس کانال یا زهکش مسوول نصب نرده جان‌پناه ایمنی مجاور مقطع کانال یا زهکش باشند و جنبه‌های حقوقی و خسارت‌های مالی و جانی مترتب را عهده‌دار باشند. موارد دیگر با اهمیت برای دفتر حقوقی مدیریت سامانه آبیاری» مشارکت در تدوین و انتشار بروشورهای هشدار و آگاهی‌دهنده خطرات تردد در مسیر جاده‌های سرویس کانال‌ها و زهکش‌ها و خطر غرق شدن و ماهی‌گیری در کانال یا نیروی محرکه برقی می‌باشد. تجاوز به حریم کانال‌هاء زهکش‌ها و لوله‌ها و خطوط انتقال برق توسط اهالی ساکن در محدوده سامانه آبیاری و پیگیری از طرف دفتر حقوقی و نهادینه نمودن آن‌ها در سطح ادارات (راه و ترابری, صدا و سیماء آب و فاضلاب. برق, گاز. مخابرات و دادگستری) و شوراهای محلی در راستای فرهنگ‌سازی ایمنی و حفاظت و نیز تاکید بر پایبندی مدیریت سامانه آبیاری و سازمان‌های ذی‌مدخل در این زمینه از اهمیت ویژه برخوردار می‌باشد. در این رابطه ضروری است محدوده‌های اختصاصی تاسیسات سامانه آبیاری با محصور نمودن یا به‌صورت واضح با علایم هشدار و اخطارء مشخص و مستندسازی گردد. علاوه بر برقراری ضوابط ایمنی و حفاظت برای تاسیسات آبیاری, ایمنی کارکنان بهره‌برداری و نگهداری سامانه آبیاری نیز باید با رعایت کلیه ضوابط آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های وزارت تعاون» کار و امور اجتماعی متناسب با شرایط نوع کار صورت گیرد تا در هر موردبروز صدمه بدنی یا از کار آفتادگی و فوت. دفتر حقوقی نهاد بهره‌برداری امکان دفاع قانونی از توسعه شهرک‌ها و نقاط جمعیتی روستایی در مجاورت یا در محدوده اراضی سامانه‌های آبیاری و زهکشی که موجب تاثیرگذاری در نگهداری سامانه آبیاری و بروز حوادث و آسیب‌های مالی و جانی ناشی از عبور از پل‌های ساخته‌شده و تردد در جاده‌ها یا دخل و تصرف در تجهیزات و مجاری آبرسان و زهکش‌ها می‌شود. از چالش‌های مهم بهره‌برداری و نگهداری سامانه‌های آبیاری می‌باشد. دفتر حقوقی نهاد بهره‌بردار سامانه آبیاری باید قبل از اعمال هرگونه دخل و تصرف -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۳۰( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری در جاده‌های سرویس و دسترسی و مقاطع کانال‌ها و زهکش‌ها و ساخت سازه‌های تقاطعی عبوری از روی کانال‌ها و زهکش‌هاء هماهنگی لازم با نهادهای ذی‌نفع را برقرار و از مجاری قانونی مانع از انجام عملیات غیرایمن و تاثیرگذار در ایمنی و حفاظت از سامانه آبیاری گردد. به طور کلی مسایل حقوقی مترتب بر ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری مشتمل بر مواردی است که در رابطه با عدم رعایت قوانین رایج برای اجرای ضوابط پیشگیری از بروز خطرات جانی و مالی در رابطه با بهره‌برداری از تاسیسات سامانه می‌باشد که بالقوه می‌تواند برای کارکنان, آب‌بران یا عموم خطر جانی یا مالی ایجاد نماید. ایمنی و حفاظت اجزای سامانه‌های آبیاری در دوره بهره‌برداری که امکان حفاظت حقوقی از سامانه را فراهم نماید از طرق زیر تاأمین می‌شود: الف - کانال‌ها و زهکش‌ها: - به کارگیری تجهیزات ایمنی و حفاظت در مقطع کانال‌ها و زهکش‌ها و محل سازه‌هاء نصب علایم هشداردهنده شامل؛ خطر غرق شدن در کانال, سقوط از خاکریز کانال. سقوط وسیله نقلیه در کانال و خطر سرعت غیرمجاز در جاده‌های سرویس - نصب نرده جان‌پناه آدر جاده‌های دسترسی و سرویس مورد استفاده عموم در مجاورت مقطع کانال‌های اصلی و کانال‌های واقع در خاک‌برداری عمیق یا در خاکریز بلند به‌ویژه برای مواردی که جاده‌های سرویس کانال‌ها یا زهکش‌ها به‌لحاظ تردد جوامع روستایی در محدوده سامانه از طریق ادارات راه یا شوراهای اسلامی روستاها از جاده شنی به آسفالته تبدیل می‌گردد و به علت افزایش سرعت وسایط نقلیه خطر سقوط در کانال یا سقوط ب- سازه‌های هیدرولیکی: - نصب تجهیزات ایمنی و حفاظت در محل سازه‌های هیدرولیکی و تاسیسات انحراف آب و آبگیری و ایستگاه‌های پمپاژ برای جلوگیری از وقوع خسارت مالی یا جانی به کارکنان, آب‌بران و عموم و نیز حفاظت از تاسیسات مذکور الزامی است. اگرچه تمهیدات ذکر شده فوق اطمینان کامل را حاصل نمی‌نماید که خسارت مالی یا جانی رخ ندهد یا افرادی که علی‌رغم تمهیدات و تجهیزات پیش‌بینی شده در معرض خطر جانی یا مالی قرار می‌گیرند. ادعای خسارت از مدیریت اند 0۵۳۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - مسایل حقوقی و اجتماعی ایمنی سامانه‌های آبیاری ‏ ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۳۷ سامانه آبیاری نداشته باشند.» از این‌رو پیشنهاد می شود در ساختار سازمانی مدیریت بهره‌برداری از سامانه آبیاری دفتر امور حقوقی با مدیریت کارشناس حقوقی با تجربه وجود داشته باشد تا ضمن رسیدگی به دعاوی اشخاص ثالث. چگونگی تامین خسارت‌های مورد ادعا را بررسی و مدیریت نماید» همچنین در جهت جبران هزینه خسارت وارده به کانال‌ها و سازه‌های سامانه آبیاری از طرف اشخاص ثالث یا بلایای طبیعی (زلزله و سیل) و آتش‌سوزی, از طریق بیمه تمام خطر مهندسی که مناسب با شرایط فیزیکی و اجتماعی سامانه آبیاری تهیه شده, اقدام نمایند. یکی دیگر از موارد مهم که موجب خسارت مالی به سامانه آبیاری یا بروز اختلال در جریان بهره‌برداری از سامانه می‌گردد. سرقت شیرآلات از حوضچه‌های انتقال و توزیع آب سامانه‌های تحت‌فشار»ء سرقت نرده‌ها و توری‌های ایمنی سازه‌هاء نردبان ایمنی کانال‌هاء تابلوهای هشداردهنده یا قطعات دریچه‌های هیدرومکانیکال کانال‌ها و سازه‌ها می‌باشد که پیگیری حقوقی رفع معارض و تامین خسارت‌های وارد شده از وظایف دفتر حقوقی نهاد بهره‌بردار سامانه می‌باشد. ۲-۶ جنبه‌های اجتماعی ایمنی و حفاظت مسایل و روابط اجتماعی مترتب بر امر ایمنی و حفاظت در محدوده سامانه آبیاری باید بر پایه برقراری روابط تنگاتنگ نهاد بهره‌بردار با جوامع محلی از جمله تشکل‌های بهره‌برداران. تعاونی‌های روستایی» شوراهای اسلامی و سازمان‌های مردم‌نهاد استوار باشد. این امر تنها براساس برقراری روابط و اعتماد متقابل جهت جلب همکاری برای مدیریت ایمن بهره‌برداری و نگهداری و برقراری حفاظت از تاسیسات استوار و پایدار خواهد بود. تجارب موجود نشان می‌دهد که جلب اعتماد و همراهی و همکاری جوامع محلی نقش مهمی در برقراری ایمنی بهره‌برداری و حفاظت از تاسیسات دارد. برقراری ارتباط نزدیک و جلب اعتماد و درک متقابل از اهمیت نگهداری و حفاظت تاسیسات سامانه در فصول آبیاری و غیرآبیاری بین مدیریت بهره‌برداری سامانه و جوامع محلی به‌ویژه همکاری در امر حراست از تجهیزات و تاسیسات سامانه و نیز تجهیزات ایمنی و حفاظت در مقابل خراب‌کاری و سرقت‌های احتمالی حیاتی و الزامی است. مشارکت تشکل‌های آب‌بران در امر حفاظت و ایمنی سامانه آبیاری به ویژه در فصول غیرآبیاری که کشاورزان در اراضی زراعی محدوده سامانه حضور فعال ندارند. دارای اهمیت است. در هر حال انتخاب عوامل محلی برای امر نگهبانی و حراست از تاسیسات در دوره بهره‌برداری باید با هماهنگی جوامع محلی با رعایت روابط قومی آن‌ها صورت گیرد و حس ذی‌نفع بودن آن‌ها و ضرورت مشارکت در مدیریت سامانه آبیاری با تعامل سازنده تقویت شود. یکی از مواردی که در جلب همکاری و مشارکت آب‌بران در ایمنی و حفاظت سامانه آبیاری نقش اساسی دارد. دخالت دادن آن‌ها در برنامه‌ریزی سالانه توزیع عادلانه آب بر اساس میزان آب در دسترس سامانه آبیاری می‌باشد تا نمایندگان بهره‌برداران اشراف کامل با امکانات تامین و توزیع آب در هر فصل زراعی را داشته باشند و با اجرای نقش موثر در این -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳۰( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری رابطه. خود را در برنامه ایمنی سامانه ذی‌نفع دانسته و همکاری لازم را با اعمال نقش فعال در حفاظت تجهیزات و نقش جلسات آموزشی تبیین موارد ایمنی و حفاظت سامانه آبیاری برای کودکان در مدارس نواحی روستایی و تبادل‌نظر در جلسات عمومی با بهره‌برداران و اهالی محدوده سامانه آبیاری بسیار تاثیرگذار و در جلب حمایت و مشارکت آب‌بران موثر می‌باشد. ۳-۶- تمهیدات بیمه‌ای برای حفاظت و ایمنی در سامانه‌های آبیاری با توجه به بروز حوادث و خسارت‌های جانی و مالی متصور برای سامانه‌های آبیاری ضروری است. تمهیدات بیمه مسوولیت مدنی نهاد بهره‌بردار در مقابل کارکنان و عموم. بیمه جبران خسارت به تاسیسات سامانه ناشی از سیل, زلزله. صاعقه و نیز خسارت احتمالی وارده توسط افراد ناآگاه یا خراب‌کار به تاسیسات پیش‌بینی و عملیاتی گردد. در این راستا ضروری است گزارش وقوع هر نوع حادئه مطابق موارد ذکر شده در این ضابطه., تدوین و برای ارائه جهت جبران خسارت به بیمه‌گزار تسلیم گردد. با توجه به اهمیت موضوع جبران خسارت‌های احتمالی ناشی از عوامل ذکر شده. ضروری است نهاد بهره‌بردار سامانه. از خدمات کارشناس حقوقی مسلط به آامور بیمه برخوردار باشد تا در موارد تدوین قراردادهای بیمه‌ای. دریافت خسارت و نحوه جبران ادعاهای مالی افراد حادثه‌دیده. نهاد بهره‌بردار را حمایت نماید. در مورد جبران خسارت‌های مالی ناشی از سرقت تجهیزات یا ایجاد خسارت به سامانه آبیاری» ضروری است با توجه به حوادث سرقت قابل پیش‌بینی در شرایط فیزیکی و اجتماعی منطقه. به‌ویره در فصول غیرآبیاری که حصضور کشاورزان و9 میرآب‌ها و عوامل بهره‌برداری در محدوده سامانه کم‌رنگ است. این مهم تا حد امکان در قراردادهای بیمه‌ای لحاظ گردد. درمان کارکنان بهره‌برداری سامانه آبیاری باید در برنامه‌ریزی سالانه مدیریت سامانه آبیاری ملحوظ گردد تا در موارد بروز حوادت. تامین خسارت وارده به اشخاص و تاسیسات امکان‌ پذیر گردد. همجنین نهاد بهره‌بردار از سامانه آبیاری برای ایمنی و حفاظت از مجموعه تحت مدیریت خود شامل؛ تاسیسات و تجهیزات در نسبت به برنامه‌ریزی برای دریافت بیمه‌نامه‌های زیر با هماهنگی سازمان متولی سامانه آبیاری اقدام نماید: ۱- بیمه‌نامه تمام خطر مهندسی برای دوره تصمین (از طریق پیمانکار ساخت) و دوره بهره‌برداری سالانه که رعایت ریسک‌های قابل قبول متناسب با شرایط فیزیکی و اجتماعی در محدوده سامانه شامل گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - مسایل حقوقی و اجتماعی ایمنی سامانه‌های آبیاری ‏ ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۳۹ ۲- بیمه مسوولیت مدنی با نام برای کارکنان بهره‌برداری و نگهداری برای جبران خسارت صدمات بدنی و جانی احتمالی ناشی از کار با تجهیزات مکانیکی, الکتریکی و هیدرومکانیکی و نیز خسارت‌های ناشی از تردد ۳- بیمه مسوولیت مدنی (بدون نام) به تعداد مناسب با توجه به خصوصیات سامانه و امکانات ایمنی و حفاظتی موجود و تجارب از نقاط حادثه‌خیز سامانه برای جبران خسارت به بهره‌برداران و اشخاص تالث که در محدوده سامانه آبیاری تردد یا ارتباط سازمانی خواهند داشت. عدم دریافت هریک از بیمه‌نامه‌های یاد شده می‌تواند با توجه به احتمال وقوع خسارت‌های جانی و مالی به افراد و تاسیسات. نهاد بهره‌بردار سامانه را با جالش‌های جدی روبه‌رو سازد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ پدافند غیرعامل در ایمنی سامانه‌های آبیاری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - پدافند غیرعامل در ایمنی سامانه‌های آبیاری ۰ ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۸۳ پدافند غیرعامل یکی از شاخه‌های مدیریت بحران است که بیش‌ترین تاکید آن بر مدیریت پیش از وقوع بحران است و به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که مستلزم به‌کارگیری جنگ‌افزار نبوده و با پیش‌بینی تمهیدات و تجهیزات لازم می‌توان از وارد شدن خسارت مالی به تاسیسات حیاتی یا تلفات انسانی جلوگیری نموده یا این که میزان خسارت و تلفات ناشی از عوامل خارجی یا پدیده‌های طبیعی (سیل, زلزله. آتش‌سوزی) را به حداقل ممکن کاهش داد. در بند ۱۱ ماده ۱۲۳۱ قانون برنامه پنج‌ساله چهارم توسعه کشور رعایت اصول پدافند غیرعامل در طراحی و اجرای طرح‌های حساس و مهم یا در دست مطالعه و نیز در تاسیسات زیربنایی و ساختمان‌های حساس و حیاتی کشور از جمله سدها و تاسیسات آب و فاضلاب پیش‌بینی شده است. مقصود اصلی دفاع غیرعامل کاهش آسیب‌پذیری و افزایش ایمنی تاسیسات زیربنایی با اهمیت حیاتی در مقابل تهدیدات طبیعی و خارجی است. در بین تاسیسات زیربنایی مهم هر کشور صنعت آب و آبفا از اولویت حفاظت و ایمنی برخوردار است. پدافند غیرعامل در زیرمجموعه مدیریت ریسک قرار دارد و تدوین منشور امنیت یک سامانه آبیاری با توجه به سطح آسیب‌پذیری تاسیسات. تجهیزات و اطلاعات و مستندات و ریسک قابل قبول براساس شناسایی مخاطرات و نقاط آسیب‌پذیر تدوین می‌گردد. خطرات قابل پیش‌بینی و ریسک‌های مترتب بر آن‌ها مانند بروز حوادث طبیعی (سیل و زلزله)» عملیات خراب‌کاری یا سرقت تجهیزات مهم و رخنه در عملکرد سامانه الکترونیکی کنترل از راه دور از چالش‌های حوزه امنیتی سامانه آبیاری می‌باشد. انجام فعالیت‌های مرتبط با کاهش احتمال وقوع تهدید و کاهش آسیب‌پذیری دارایی‌ها در اثر وقوع حادنه یا اعمال تهدید و همچنین بازسازی و برگشت سریع دارایی‌ها به مدار استفاده, در حوزه مدیریت ریسک قرار می‌گیرد. مدیریت ریسک یا برنامه‌ریزی پیشگیرانه برای غلبه بر عدم اطمینان پدافند غیرعامل همه اقدامات غیرمسلحانه‌ای که به کاهش احتمال وقوع تهدید و تقلیل خسارت‌ها و پی‌آمدها و برگشت به وضعیت عادی را منجر می‌شوند در بر می‌گیرد. الزامات یا مشخصه‌های مدیریت ریسک مطلوب در محدوده تاب‌آوری هر سامانه عبارتند از: - شناخت صحیح محیط عمل و دارایی‌ها - شناخت نقش و تاثیرگذاری دارایی‌ها - شناخت دقیق و واقع‌بینانه از تهدیدات یا مخاطرات - ارزیابی صحیح از ظرفیت‌ها و توانمندی سازمان برای بهبود بخشی - استمرار و به‌هنگام نمودن برنامه مدیریت ریسک سدهای انحراف آب و تاسیسات آبگیری و ایستگاه‌های پمپاز اصلی سامانه‌های آبیاری به‌ویژه اگر دارای نقش تامین آب شرب شهری را هم داشته باشند جزو مراکز مهمی هستند که در امنیت و اقتصاد یک منطقه نقش موثر دارند. اگر چه سدهای انحراف آب به علت حجم محدود دریاچه و ایستگاه‌های پمپاژ آبیاری به‌لحاظ اهمیت در حد تاسیسات انتقال و -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری تصفیه آب شهری نمی‌باشد. با این وجود برحسب مورد (ظرفیت و موقعیت) می‌توانند در صورت عدم رعایت تمهیدات ایمنی و حفاظتی لازم در شرایط وقوع بحران‌های طبیعی یا دخالت مخرب عوامل انسانی مشکلات اجتماعی و تلفات مالی در مکان‌یابی تاسیسات انحراف آب و آبگیری و ایستگاه‌های پمپاژ با توجه به موقعیت جغرافیایی سرزمینی آن‌ها باید محل‌هایی انتخاب گردند که علاوه بر رعایت شرایط فیزیکی و طبیعی مناسب آینده‌نگری به‌لحاظ امن بودن نسبی در تهدیدات و دامنه آسیب‌پذیری نقاط جمعیتی پایین‌دست رعایت گردد و از سامانه‌های هشدار و اعلام خطر به‌ویژه سامانه هشدار سیل, تجهیزات اطفاء حریق و دوربین مدار بسته و موانع کنترلی برای ورود و خروج به ساختمان‌های کنترل سد هدف از فرآیند سیستم ایمنی,ء شناسایی خطرات و حذف یا کنترل آن‌ها و به حداقل رساندن ریسک‌های محتمل است. این فرآیند باید ملاحظات مدیریتی و آنالیزهای مهندسی را با هم ترکیب کند تا یک رهیافت جامع برای اداره ریسک‌های سامانه فراهم گردد. مدیریت هر سامانه باید با آنالیز خطرهای ممکن سطح یا دامنه ایمنی لازم را تعیین و سطحی از هزینه را که مورد راهکارهای زیر در ارتباط با کاهش ریسک خطرات در سدهای انحرافی از دیدگاه پدافند غیرعامل مورد توجه می‌باشد: - در مرحله مکان‌یابی و طراحی محل سد از گزینه های با ریسک بالا برای شرایط وقوع حوادث طبیعی یا حمله عوامل بیگانه خودداری شود. - جلوگیری از توسعه نقاط جمعیتی روستایی یا شهرک‌ها در ترازهای غیرایمن پایین‌تر از رقوم سیلاب با تناوب وقوع حداقل ۵۰ ساله از روی سرریز یا برحسب اهمیت تراز سیلاب ۱۰۰ ساله که با کاهش ریسک خطر موجب حفاظت از جان و مال ساکنین مجاور می‌گردد. - پیش‌بینی سیستم هشدار سیل در محل سد برای اعلام هشدار آماده باش لازم برای عوامل بهره‌برداری و ساکنین شهر یا روستاهای پایین‌دست تا در مواقع اضطراری وقوع سیلاب. اطلاع‌رسانی در کوتاه‌ترین زمان به ساکنین صورت گیرد. - از دسترسی افراد غیرمجاز به دریاچه سد. ساختمان کنترل و بدنه سد با مسدود نمودن و کنترل مسیرهای دسترسی و ایجاد موانع در محل‌های لازم جلوگیری شود. سایر تمهیدات جهت افزایش امنیت سامانه‌های آبیاری برحسب مورد شامل موارد زیر است: - نصب دوربین‌های مدار بسته امنیتی در ساختمان‌های کنترل سد انحراف آب. ایستگاه پمپاژ و مرکز کنترل توزیع آب در سامانه آبیاری - غیرقابل دستکاری نمودن سیستم‌های آتش‌نشانی اتاقک شیرآلات به‌ویژه در ورودی و خروجی ایستگاه‌های پمپاژ اتاقک‌های شیرهای فشارشکن خطوط انتقال آب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - پدافند غیرعامل در ایمنی سامانه‌های آبیاری ۱۴۰۲/۰۴/۲۰ ۸۵ - بالا بردن ایمنی قفل‌های ورودی ساختمان کنترل سد انحراف آب و ایستگاه پمپاز - تدوین و ارائه برنامه‌های آموزشی برای کارکنان در خصوص مسایل امنیت تاسیسات سامانه آبیاری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- نیو ست ۱ ار زیابی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست | - ارزیابی ۳۰( ۸۹ ارزیابی « ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری» هدف اصلی: رعایت بهداشت. ایمنی, امنیت و محیط زیست (:11551) اجزای تفکیک‌ناپذیر فرآیند مدیریت برای هر سامانه اجرایی می‌باشد که در مدیریت بهره‌برداری سامانه‌های آبیاری نیز باید ملاک عمل باشد. شناساندن خطرات تهدیدکننده ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری, ارائه تمهیدات و راهکارهای ارتقا و فراهم آمدن زمینه قانونمند شدن ایمنی و حفاظت در این سامانه‌ها دارای اهمیت می‌باشد. رعایت ایمنی کارکنان بهره‌برداری و عموم و حفاظت از تجهیزات سامانه آبیاری برای جلوگیری از حوادث مخاطره‌آمیز از الزامات اصلی بهره‌برداری و نگهداری می‌باشد و در فرآیند به‌کارگیری ابزار و تمهیدات حفاظت و ایمنی باید علاوه‌بر جنبه‌های فیزیکی سامانه آبیاری مسایل فرهنگی و اجتماعی جامعه بهره‌برداران نیز مورد توجه قرار گیرد. در این راستا این ضابطه با هدف ارائه ضوابط ایمنی و حفاظت برای سدهای انحراف آب و تاسیسات آبگیری, ایستگاه‌های پمپاز, سامانه‌های آبیاری با کانال‌های روباز (شبکه ثقلی) و سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار در مراحل طراحی, ساخت و بهره‌برداری تدوین گردیده و علاوه‌بر موارد ایمنی و حفاظت برای سازه‌ها و تجهیزات. ایمنی کارکنان بهره‌برداری و نگهداری, جامعه بهره‌برداران و عموم و نیز نحوه حفاظت از حیات‌وحش و دام‌ها را در محدوده سامانه آبیاری دربر می‌گیرد بلی [_] خیر | ] تا حدودی [_] ۲۳- در صورت آشنایی. میزان استفاده شما از استانداردها و ضوابط منتشر شده این دفتر در ارتباط با سامانه‌های زیاد | ] متوسط [ ] کم[ ] ۳ هضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری» تا چه حد پاسخگوی نیاز سازمان یا فعالیت شما در شبکه‌های آبیاری و زهکشی است؟ خیلی زیاد [_] زیاد [ ] متوسط | ] کم| ]| ۴ ضرورت‌های اعلام شده در این ضابطه تا چه حد منطبق بر نیازهای ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری می‌باشد؟ خیلی زیاد |_] زیاد [ ] متوسط | ] کم | ]| ۵- ضوابط و توصیه‌های ارائه شده تا چه حد کاربردی و پاسخگوی نیازهای ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری خیلی زیاد [ ] زیاد | ] متوسط [ ] کم[ ]| -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۳( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۶ ضوابط ارائه شده برای مراحل طراحی و بهره‌برداری با شرایط فعلی مدیریت‌های سامانه‌های آبیاری سازگار 0 خیلی زیاد [_] زیاد [ ] متوسط [_] کم[ ]| ۷- ضوابط ارائه شده در مورد موارد ایمنی و حفاظت برای سامانه‌های آبیاری درحال بهره‌برداری تا چه حد قابل اجرا است؟ خیلی زیاد | ] زیاد [ ] متوسط [ ] کم | ] ۸- جنبه‌های حقوقی ارائه شده در مورد ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری تا چه حد کاربردی است؟ خیلی زیاد [_] زیاد [ ] متوسط [ ] کم[ ] -٩‏ نمونه پرسش‌نامه ایمنی و حفاظت در پیوست ضابطه تا چه حد قابل استفاده است؟ خیلی زیاد | ] زیاد [ ] متوسط [ ] کم | ] ۲۳ لطفا پیشنهادات و نقطه نظرات خود را در خصوص عناوین ضوابط مورد نیاز و نوع آن (راهنماء دستورالعمل, لطفا در صورت تمایل مشخصات خود را در این قسمت مرقوم فرمایید: نام و نام خانوادگی: و میزان تحصیلات: شش محل خدمت: و پست سازمانی: ری ایمیل: شماره تماس: ی با اد ۰ ۹ طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب و آبفا -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳۰( ۹ منابع و مراجع ۱- سازمان برنامه و بودجه کشورء نشریه ۰۱-۲۶۷ ۰.۱۳۸۴ آیین‌نامه ایمنی راه‌ها (ایمنی راه و حریم) ۲- سازمان برنامه و بودجه کشورء نشریه ۲-۲۶۷ ۱۳۸۴ آیین‌نامه ایمنی راه‌ها (ایمنی ابنیه فنی) ۳- سازمان برنامه و بودجه کشورء نشریه ۳-۲۶۷ ۱۳۸۴ آیین‌نامه ایمنی راه‌ها (علایم ایمنی راه) ۴- سازمان برنامه و بودجه کشورء نشریه ۴-۲۶۷. ۰۱۳۸۴ آیین‌نامه ایمنی راه‌ها (تجهیزات ایمنی راه) ۵- سازمان برنامه و بودجه کشور, نشریه ۵-۲۶۷ ۱۳۸۴ آیین‌نامه ایمنی راه‌ها (تاسیسات ایمنی راه) ۶- سازمان برنامه و بودجه کشور نشریه ۶-۲۶۷ ۱۳۸۴۳ آیین‌نامه ایمنی راه‌ها (بهره‌برداری راه‌ها) ۷- سازمان برنامه و بودجه کشورء نشریه ۰۷-۲۶۷ ۰۱۳۸۴ آیین‌نامه ایمنی راه‌ها (ایمنی در عملیات اجرایی) ۸ سازمان برنامه و بودجه کشورء دستورالعمل اجرایی خدمات بهره‌برداری و نگهداری سامانه‌های آبیاری. ۱۳۷۶ ۱۳۸۱ ‏سازمان برنامه و بودجه کشور دستورالعمل حفاظت و ایمنی در کارگاه‌های سدسازی.‎ -٩ ۰- سازمان برنامه و بودجه کشور نشریه ۰۶۴۴ ۱۳۹۲راهنمای ارزیابی ایمنی و اقدامات اضطراری در سدها و سازه‌های وابسته ۱- سازمان برنامه و بودجه کشور نشریه ۲۳۷۰ ۰۱۳۸۵ راهنمای نگهداری از علایم و تجهیزات ایمنی راه ۲۳- سازمان برنامه و بودجه کشور, نشریه ۰۱۳۳ ۰۱۳۷۴ راهنمای نگهداری و تعمیرات تصفیه‌خانه‌های آب و حفاظت و ۳- سازمان برنامه و بودجه کشور, نشریه ۰۲۷۵ ۰.۱۳۹۱ ضوابط ایمنی و بهداشتی کارکنان بهره‌بردار از شبکه و تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ۴- سازمان برنامه و بودجه کشور ضابطه ۲۳۷ ۱۳۸۴ ضوابط طراحی هیدرولیکی ساختمان‌های حفاظتی و تقاطعی. تبدیل و ایمنی و ساختمان‌های حفاظت در مقابل فرسایش سامانه‌های آبیاری ۵- سازمان برنامه و بودجه کشور نشریه ۰۴۴۷ ۰۱۳۸۸ مدیریت ایمنی در کارگاه‌های عمرانی ۶- سازمان برنامه و بودجه کشور, نشریه ۰۶۴۴ ۰۱۳۹۴ راهنمای ارزیابی ایمنی و اقدامات اضطراری در سدها و سازه‌های وابسته ۷- سازمان برنامه و بودجه کشور وزارت نیری ضابطه شماره ۶۸۹ ۰۱۳۹۴ راهنمای مستندسازی فعالیت‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۸- سازمان برنامه و بودجه. نشریه ۵۵ ۰.۱۳۸۳۲ مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی ۹- سازمان برنامه و بودجه. ضابطه ۰۱۰۸ ۰۱۳۹۲ مشخصات فنی عمومی سامانه‌های آبیاری ۰- مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار-وزارت تعاون. کار و رفاه اجتماعی, ۱۳۹۴ ایمنی و بهداشست -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۳۰( ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری ۱- مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار-وزارت تعاون, کار و رفاه اجتماعی, ۰۱۳۹۴ آموزش عمومی و بهداشت کار ۲۳- مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار وزارت تعاون, کار و رفاه اجتماعی-سازمان تحقیقات. آموزش و ترویج کشاورزی. ۰۱۳۹۶ آموزش مسوول ایمنی کارگاه‌ها ۳ وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۸۹ آیین‌نامه ایمنی پیمانکاران ۴- وزارت تعاون, کار و رفاه اجتماعیاداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۸۸ آیین‌نامه ایمنی تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب ۵- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۹۵ آیین‌نامه ایمنی در عملیات انتقال نیروی برق ۶- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۹۰ آیین‌نامه ایمنی ساختمان کارگاه‌ها ۷- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کارء. ۰۱۳۶۵ آیین‌نامه ایمنی سیستم اتصال به زمین ۸- وزارت تعاون. کار و رفاه اجتماعیاداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۹۱ آیین‌نامه ایمنی کار با ماشین الات عمرانی ۹ وزارت تعاون, کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کار۰۱۳۸۶ آیین‌نامه ایمنی مخازن آب و استخرها ۰- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کار۰۱۳۸۹۰ آیین‌نامه آموزش کارفرمایان و کارگران ۱- موسسه کار و تامین اجتماعی-شماره ۰.۱۲ ۰۱۳۹۰ آیین‌نامه کار روی خطوط و تجهیزات برق دار 7۲- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کار۰۱۳۹۰۰ آیین‌نامه آموزش ایمنی کارفرمایان و کارگران ۳- موسسه کار و تامین اجتماعی-شماره ۰۱۱ ۰۱۳۹۰ آیین‌نامه حفاظتی تاسیسات و وسایل الکتریکی در کارگاه‌ها ۴- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کار۰۱۳۹۴۰ آیین‌نامه به کارگیری مسوول ایمنی در کارگاه‌ها ۵- موسسه کار و تامین اجتماعی ۰۱۳۹۰ آیین‌نامه حفاظتی وسایل حمل و نقل و جابه‌جایی مواد و اشیا در کارگاه‌ها ۶- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۳۸ آیین‌نامه حفاظت و بهداشت عمومی در کارگاه‌ها ۷- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۹۷ دستورالعمل اجرایی ایمنی آمور پیمانکاران ۸- موسسه کار و تامین اجتماعی. ۰ آیین‌نامه علایم ایمنی در کارگاه‌ها ۹- وزارت تعاون. کار و رفاه اجتماعیاداره کل بازرسی کارء ۰۱۳۸۱ آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی ۰- وزارت تعاون, کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کار۰۱۳۹۱۰ آیین‌نامه مبارزه با آتش‌سوزی در کارگاه ۱- وزارت تعاون» کار و رفاه اجتماعی-اداره کل بازرسی کار۰۱۳۹۰۰ آیین‌نامه وسایل حفاظت فردی ۲- موسسه کار و تامین اجتماعی.شماره ۳۲ ۰۱۳۹۰ آیین‌نامه مقررات حفاظتی حفر چاه‌های دستی ۳- موسسه کار و تامین اجتماعی شماره ۰۲۶ ۰۱۳۹۰ آیین‌نامه ایمنی ماشین‌ها و ادوات کشاورزی ۴- وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی. ۰.۱۳۹۰ دستورالعمل ایمنی برای کارگران ساختمانی ۵- کمیته ملی آبیاری و زهکشی. نشریه ۰۱۱۳ ۰۱۳۸۷ کتاب مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری سامانه‌های آبیاری و ۶- کمیته ملی آبیاری و زهکشی. نشریه ۰۱۴۵ ۰۱۳۹۰ کتاب ساخت کانال‌های آبیاری (محدودیت‌ها و راهکارها) -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳۰( ۹1۳ ۹ کمیته ملی آبیاری 0 زهکشی. نشریه ۱۳۹۳۴ آموزه‌های بهره‌برداری برای طراحی و اجرای بهتر سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۸- راهنمای تابلوهای آگاهی‌رسانی حفاظت از منابع و تاسیسات آب شرکت مدیریت منابع آب ایران ۴۹ کتاب 1 نی در پروژه‌های عمرانی. ۰.۳۹۵ تالیف: حسنعلی مسلمان بردی *۰- کتاب بهداشت. ایمنی و محیط زیست (۲1]51)» ۱۳۹۶ءتالیف: دکتر بیژن مقصودلو ۱(- کتاب مهندسی ایمنی سیستم و ارزیابی ریسک. ۱۳۹۱ ترجمه: مهندس حجت اللّه رضازاده 1 فععاها5 1101160 ,5 [1۵۵1۳۹,20 هد هل 1۵۳ 5۳۵۳۵۵ ادمه 1۳۵۷۵ ۵ فعلععمد مصمنهم۸ -52 06 ۸0001۵11۷ |۲0۳۵ 5۵1617 ۷۷۵1۵۲ ۸۹1۳۵11۵ ,2008-11,2008 اععا2 اد ۳۵۵ مهزاه ۸ -53 54- 10200 316 ,2009, 1.5. 10021 01 ۲10612 ۷ 60۷ ۲10۳1۵۵ 01 160271 .ک.1] ,2014, کعاهاک انآ ۲۳۵ 1۵ ند 020 -55 4 1133۷۵ 2006۰, ۹۵161 ۹10رد 1۳1221100 اک 1۳10-0۳ -56 161006۲ ۸120 ,۳0[001,2005 ۳۳۵0111121100 ۵۳۵00 11۵۵۵ هه 1۳2۵00 -57 5 ۳۴۰۳۰ 200 7۳۳1605 ۱/۰ ,1993 5168 ره 226 01۳21 200 1۳۳۱82۵110 آ۵ ۱۷/1۵112066 -56 5 0۴ 00۵5 م۸ .کل] ,2017 کرد 0۵ ۵16۳ 01 ۱/2221 -59 60- 0000210۵ 1۵| 5216, 1998, 170۳۹00-1۳۷۵ 11۵110۵ 060۳۵ 5 -[ ۷۵۹۲-201 200 01۳60|ز 0 1۵۳ کعلع 521 نام :0۳۵۷۱0۵ 000۵8 ۷26۳ 0060 عاهاک ماع نحاکد 6۱-۷۷ /۵/0 ۹0211100110650 11110:///۷ 2016۰ 0 11021 ۷۷۵۲1۵ ,2017 بعلاه 10106121100 0۳01۵2:۵0 ۳۳۷۵۵۵۵ -62 |۵۲۳۵ ۳۹۵۳۲۵۵ ۷۵1۵۲ ۵0۲ ۱1115 1۵1۵ ۵۳۲ 00۳۵۵۲ ,1986 فاعم ناهد صعل ۵۵ 00۳ -63 5۵60 420 00111۹۹10 ۷/۵163 6 |۰۷۵۱ ,515,2014ر[2 20 ۷۵۵۲ 10 28 نک51۳۵ 200 ملعم ,۲۷۵ 0ه بش۸ 1۵ کطااقعل 1002 64۳ 4 - ۹5۵۵۱۵1۷ ۹۵۷1۵ 110110166۲ ۳۵۵۱۵ ۳۳۵۵۹۵۵ 520 ,2016 50۳166۰ ۵۵3 ۵8 1 مع نهآ 200 کعاط۴ -65 5 ]0۲ 005 و۸ ک نا ,14 ۹,20 ۵1۳۳ )|۳۵ 200 عند5 -66 ۳0 ,136 ,505 ۶ ۷۷:10 0 0ل 2 ,8۲۵0 با ۵0 ,2006 ,002100۹ 1۵۳ ۵ 200 نهک -67 1 1۵1105 701160] ,2016 ,کعام 002 0۳301106 ومع 1۵۵216 ۷2810۵6۲ ۵۲ عم عاد5 -68 5 0 800 ۲6۵ ۵1۵ 0۲ 220601 110۵103/12 1۵۳ ۱۹۵ 120 51816 ۵۲ ۸۹۹0012110 ,16,2000ه2د حصقل جمک دم هه 200 ۱۵۳۳۹5 عاهاد ۵۲ هگ -69 9-5 [0111012 70-۰ ۷/۵۳۵ 0۱۳66 ۵۵ 00108 ۵۳۵۷۵10 2013, ۳۵۹21 - 1 ۰ - 50۵06۷ 5۵۷1۳8 انآ |۵۵ ,15 20, ۳۷110 008 0۵ ما0 ۷/۵۵ -[7 ,1960 60110 81660000 رک که 1۳2 هه ۳۳122110 اه عم ماه نهد هه 0621100 ۱/۵۵20 72 06 6۵1166186 0۳ ۳۳0۳۹5 200 1113225 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی» اجرایی مشاوران و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود. افزون بر هشتصد عنوان نشریه تخصصی - فنی, در قالب آیین‌نامه» ضابطهء معیارء دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 11672171211111. 1۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۱]۵۲۷۵۲۱ 1 1.10.۰, 1۳182110۳ 2 6 1۳۵ ۷/۵16 6 ۳8 ۱۵2001۲] ۹۱۵۵۲۱۵ 001۱۱1116۵: )۳1230 200 0001 (۲82217201000( 1 ۸۲101۲ ۳۷۵۲۱۷۵ 200 16031۵ آ0 1 10۵۱10۱ ۸11۳۳7۵ ۸۲۹5 ۳:۵۱۱۷۵ 200 [ 1001۵ ,60۳۵۵ با و۸ یک اد ۷۷ آ0 ۲۱1۵0 [[ ۸0112۳۵1367۵2 ۳۵۲7۵۳۵۵ ۳( 1 ۸11۵1۲ ۳۳۵۵۲۱۷۵ 200 |1۵ ۳۳۵۲۲۶ [1 ۷۵100010 5060 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۱0۵۲1۵ 10۲ ۹5۵10 200 ۳۲۱۱۵۲۹۲ 011۳۳1021100 5 | 6-۰۵ 8۶67| ۲۳۲۵۱۵0۲: ۱1۵۳۵۲۳۵۵ ۳۳۵70 51۵[ :0۱۱۲۱0۷۱۳۲۲ یک ۸۲۳۹ 3611۵ ۱۷۹۰ 1۳۱2۵1100 200 1۵1۵06 8 ۱10۱۵۱۳۵۵ ۳۳۵70 51۵1 ۱۷.۹۰ 1۳۱۵۵110 200 10۳۵1206 8 ۱۷۹ 008 ۱1۵۳۵۱۲۱۵۵ 112۵20 ۸0011۵7 ۱۷۹۰ 1۳۱2۵1100 200 1۵1۵06 8 77 ۳۳۳۵۳۲۱ 21 ۱۷۹۵ 1۳۱۵۵10 8 13۵0۵ ۱۷1251 ۱1.۹0, ۷ 8 ۷00۵01۵ ۷۹ مدازه< 2۵ ۷10/۵۳۵۵ م۵عی5 ۹۷06۲۷۱90۲۷ 6: ۸۱۳۳۵ 40 8.56 1۳102100 ۳8 ۳۳۵۱۵ 3/01۵1 ۱۷1۹0۰ 1۳۳۱۵۵110۱ ۶5 ۱11۵۱۹۲۹ 0۴ (۷ ۳ ۱1۵۲۷۵۲۱ ۷ ۵۹۵۱ 1۳۰1.۰, 1۳۳18221100 2 6 1۲۵ ۷۷/۵1۳ 6 ۳8 ۱۵2001۲] 1۲۳۱02000 200 0۳21206۵: 40 ع ۳ب ابانه ز ۸ 01۲ ۱/1۵۱۹ ۵ 1۳۳۱۵۵110 ۱۷.۹0 ۸0112۹۵1 آ۵اه۵[ ۳8 ٩1۷۵۷۵5[1 ۸1 8.50 1۳۳1221100 2 7 ۳ ۸۱۳۳۵۵ 271 8.50 ۱۳۵ [۳۳۱0۵11010 40 101۵۳۵110 8 3000 200 ۲1۵0 06 ل 2 1۳۳۱۵۵110۳ ۱.۹۰ [ ۷۵10001 5060 ۳1 5060 ۱۷10[120۵ 3۵7۵۷1 1 3۳.1], 1۳12۵1100 8 ۳ ۱1۵۳۵۱۳۵۵ ۳۳۵20۵ ٩51۵1 ۱۷.۹۵, 1۳۳۱۵۵11۵ 2 ‏ل‎ 0 ۳۳۵1۲۱۵۵ 20 ۱۷1.5. (| ۳ ۳۳۹۱۵ ۱1611۳۵۱ ۱۷.۹۵ 1۳۳۱۵۵110 ۵۵ ۱1۱۳۱۹۲۳۹ 0 (۷ ۳8 ۸۱۳۳۵۵ ۱1016 1۳.0, ۸۵۲10۵110۳2] ۳ ۱۷1۵۱۵۱۳۱۱۳۵۵ 132 0 ۲.12. ۷/۵16۳ 1065 12370121 ۷1004۵۲65 7 ۳8 ۸۲۵۵1۱ 11( 1۳.1.۰, 11۳18211010 ۵ ۱111۹1۹ 0 (۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 4: ۳ ۵۳۳۵۳۳۶ ۱۵۵۳|۵6 2۳6 کامعمعه (0155۳) ۳۵۷۱۳۵۵۵۲۵ 0ص سک مادک مطاام۲ 1 1 60۳۹100۳۵۵ 0۵ ما5 که ۷۵۱ که ۷ فیک هم نامه ره 1۵۳ ددع00 11131221 ۰ 0۲1۳۳1821100 8 ,5516077 1۳۳1021100 0۲ 0۳0110 200 ناهد ما۳۵ طلعنط۷ مادام وه ۵2۵08 1۵۵۵۵ 0 1۳۳18221100 0۲ ۹۵161 01 2۵117108 ۵۵ 2001 ۳۵۵ ۱۵ 200 8 عم 1۵۳ کدمناجامک وه کا 2 2۳2 6۰ ۱۱اع 01 15 ۳ 0۳۵160110 50اه معزاطاام 200 داماد (/ک0) ۵11۵66 200 0۵۳۵10 ۵۲ اند ما 2110110۵ ما۲۳ 0 0۴ کعلاا ددع 01۳0۵ 2۳6 کاصه0 ۵7۵08 ۲۹۳۵۵ ما اک ره 1۳122100 ۲ کاص من 0۳۵10110 200 52160 1۵۳ 120165 200 دک امعم نموه ع نوماه عانطاج هط 000۹ کز ۲ با 1113۵22 0 دز 60۳۹1۵0۲۵۵ 06 5010 امک کمک ۳۵6۳ ع۵ط) اه اقانطاهط مان 200 و5 مارد ۱۳۳12۵1100 ۰ 1۳6 0 ۳۵1۳۵۵۹ ها ف ام 1۳۵ ۲۵ 105۰ 001۳۵8 مکعگاها 1 200 ک هل 01۷6۹100 اه ۳0100 200 نهد ۱۵۶ هعانی منامام کنط) زا 40 60۹1۳6110۱ 06518 1 ( نناک رک 1260 هم 200 کاهصهه 3۷11۵11002 ع) 606۹5 ععه 0۵1 200 ۱۳۳12۵1100 40 006۳۵1101 1۵۲ ۳۵۵1۳۵۵۵۹ 12001165 0۳01100 200 اد ۲۳۵ دجم از ۳۳۳۵۳۵ مکععهاد 006۳۵0 0 1۳۳18211000 1136 آ۵ ۵۵۵ 11۷۵1066 200 ۱۱1۵ ۷11۵ کف ۷۵16۲ 200 عزاطبام مکااهاد 11۵11162۵66 [ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 1۹12۳۵ ۳۹۵۵ 0۴ ۲۱۵۵ 200 8۶06] 58 )7110712 7 ۹21۵۲ 2010 ۳۳۵۵۲۵۱ 1 1۲۳102110 5 ):0[6 67 ۱291۳:۵10۱: 07-11-03 7( 0 ۱/۱۹ 6 131۳۵81 ۶ هد 1 ۳۳۵۵0۵۰ ۲ 12 58 006۳21100 یک 1001۵ اه :5006 6 یک [ 1601۵ 01 1260261 ۲1۷۵0-006۳8 200 12010061 5 200 ۹ا۹|]۵0 ,۸۲۲۵۳۹ وا ره اه دنه 30۳2 2023 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان «ضوابط ایمنی و حفاظت سامانه‌های آبیاری» خطرات تهدیدکننده ایمنی و حفاظت در سامانه‌های آبیاری, تمهیدات و راهکارهای ارتقا و فراهم آمدن زمینه قانونمند شدن ایمنی و حفاظت در این سامانه‌ها را ارائه می‌نماید. رعایت ایمنی کارکنان بهره‌برداری و عموم و حفاظت از تجهیزات برای جلوگیری از حوادث مخاطره‌آمیز از الزامات اصلی در بهره‌برداری و نگهداری از سامانه‌های آبیاری می‌باشد. در فرآیند به‌کارگیری ابزار و تمهیدات حفاظت و ایمنی علاوه‌بر رعایت جنبه‌های فیزیکی سامانه آبیاری خصوصیات فرهنگی و اجتماعی جامعه بهره‌برداران نیز باید مورد توجه قرار گیرد. در این استاندارد». ضوابط ایمنی و حفاظت برای سدهای انحراف آب و تاسیسات آبگیری از رودخانه, ایستگاه‌های پمپاژ, سامانه‌های آبیاری با کانال‌های روباز (شبکه ثقلی) و سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار در مراحل طراحی» ساخت و بهره‌برداری تدوین گردیده و علاوه‌بر موارد ایمنی و حفاظت سازه‌ها و تجهیزات. ایمنی کارکنان بهره‌برداری و نگهداری, جامعه بهره‌بردار و عموم و نحوه حفاظت از حیات‌وحش و دام در محدوده سامانه آبیاری را در بر می‌گیرد.