3152

ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره 432 - اﻟﻒ ﻣﺮداد ﻣﺎه 1394 ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره 432 - اﻟﻒ ﻣﺮداد ﻣﺎه 1394 ﺑﺴﻤﻪ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﭘﻴ ﺸﮕﻔﺘﺎر اﻣﺮوزه ﻧﻘﺶ و اﻫﻤﻴﺖ ﺿﻮاﺑﻂ، ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و آﺛﺎر اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻪ ﻛـﺎر ﮔﻴﺮی ﻣﻨﺎﺳـﺐ و ﻣﺴـﺘﻤﺮ آن ﻫـﺎ در ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺟﻮاﻣﻊ، ﺗﻬﻴﻪ و ﻛﺎرﺑﺮد آﻧﻬﺎ را ﺿﺮوری و اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ . ﻧﻈﺮ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ داﻣﻨﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨـﻮن در ﺟﻬـﺎن اﻣﺮوز، ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ، ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ و اﺳﺘﺎﻧﺪا ردﻫﺎ در ﻫﺮ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﻣﺠﺎﻣﻊ ﻓﻨﻲ - ﺗﺨﺼﺼﻲ واﮔﺬار ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﻓﻮق و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در اﻳﺮان، ﺗﻬﻴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد در ﺑﺨـﺶ آب و آﺑﻔﺎ از اﻫﻤﻴﺖ وﻳﮋه ای ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و از اﻳﻦ رو ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ وﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻓﻨـﻲ ﺻـﻨﻌﺖ آب ﻛﺸـﻮر وزار ت ﻧﻴـﺮو ﺑـﺎ ﻫﻤﻜﺎری ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺎﻣﻴﻦ اﻫﺪاف زﻳﺮ اﻗﺪام ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺻـﻨﻌﺖ آب و آﺑﻔـﺎ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ : – اﻳﺠﺎد ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻬﻴﻪ، اﺟﺮا، ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ارزﺷﻴﺎﺑﻲ ﻫﺎ ﻃﺮح – ﭘﺮﻫﻴﺰ از دوﺑﺎره ﻛﺎری ﻫﺎ و اﺗﻼف ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ و ﻏﻴﺮﻣﺎﻟﻲ ﻛﺸﻮر ﺗﺪ وﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺻﻨﻌﺖ آب و آﺑﻔﺎ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻦ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد : – اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺨﺼﺺ ﻫﺎ و ﺗﺠﺎرب ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺻﺎﺣ ﻧﻈﺮ ﺐ ان ﺷﺎﻏﻞ در ﺑﺨﺶ ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﺧﺼﻮﺻﻲ – اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺎﺧﺬ ﻣﻌﺘﺒﺮ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ – ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﺗﺠﺎرب دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ، ﺳﺎ زﻣﺎن ، ﻫﺎ ﻧﻬﺎدﻫﺎ، واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ، واﺣـﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ، ﻃﺮاﺣـﻲ و ﺳﺎﺧﺖ – ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺻﻮل و ﻣﻮازﻳﻦ ﻣﻮرد ﻋﻤﻞ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﻳﺮان و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﺳﺴ ﺎ ت ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ ﺑﺮای ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﻲ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه و ﻧﻈﺮات درﻳﺎﻓﺘﻲ ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﻴﻢ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨـﺪه و ﮔﺮوه ﻧﻈﺎرت در ﻧﺴﺨﻪ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﻨﻈﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . اﻣﻴﺪ اﺳﺖ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺻﺎﺣ ﺒﻨﻈﺮ اﻧﻲ ﻛﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ آن ﻫﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ از ﺻﻨﻌﺖ آب و آﺑﻔﺎ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ، ﺑﺎ ﺗـﻮﺟﻬﻲ ﻛـﻪ ﻣﺒﺬول ﻣﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ دﻗﻴﻖ ﻗﺮارداد ه و ﺑﺎ اراﺋﻪ ﻧﻈﺮات و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻫـﺎی ارزﻧـﺪه ﺧـﻮد ﺑـﻪ دﻓﺘـﺮ ﻃﺮح، اﻳﻦ دﻓﺘﺮ را در ﺗﻨﻈﻴﻢ و ﺗﺪوﻳﻦ ﻣﺘﻦ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻳﺎری و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ . ﺗﻬﻴﻪ و ﻛﻨﺘﺮل » راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی « ] ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره 432 - اﻟﻒ [ ﻣﺠﺮی : داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان – داﻧﺸﻜﺪه ﻛﺸﺎورزی ﻣﻮﻟﻒ اﺻﻠﻲ : ﻣﻬﺪی ﻫﻤﺎﻳﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﺪرس دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻋﻀ ﺎی ﮔﺮوه ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه : ﺻﻔﻮرا اﺳﺪی ﻛﭙﻮرﭼﺎل داﻧﺸﮕﺎه ﮔﻴﻼن دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺧﺎک ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﻬﻨﺎز اﺳﻜﻨﺪری ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺧﺎک و آب دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺧﺎک ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻋﻠﻴﺮﺿﺎ ﺣﺴﻦ اﻗﻠﻲ ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﺎورزی دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻋﺒﺪاﻟﻤﺠﻴﺪ ﻟﻴﺎﻗﺖ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪ ﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﻧﻈﺎرت : اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﭘﺬﻳﺮا داﻧﺸﮕﺎه آزاد – واﺣﺪ ﻋﻠﻮم ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻧﺴﻴﻪ ﻣﺤﺮاﺑﻲ ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر- وزارت ﻧﻴﺮو ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺳﺎزه ﻫﺎی آﺑﻲ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﺤﻤﺪﺣﺴﻴﻦ ﺗﺠﺮﻳﺸﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺷﺮﻳﻒ دﻛﺘﺮ ای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ وﺛﻮﻗﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺷﺮﻳﻒ دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺷﻴﻤﻲ اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﺗﺨﺼﺼﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر (: ﺳﻴﺪ اﺳﺪاﻟﻪ اﺳﺪاﻟﻬﻲ وزارت ﻧﻴﺮو ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﻴﻦ ﺑﻬﻨﺎم زاده وزارت ﺟﻬﺎد ﻛﺸﺎورزی ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻣﺤﻤﺪﺻﺎدق ﺟﻌﻔﺮی ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﺸﺎور ﻣﻬﺎب ﻗﺪس ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺳﻴﺪﻣﺠﺘﺒﻲ رﺿﻮی ﻧﺒﻮی وزارت ﻧﻴﺮو دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻬﺮداد زرﻳﺎب ﺷﺮﻛﺖ ﭘﺎﻧﻴﺮ ﻛﺎرﺷﻨﺎس ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان ﻣﺤﻤﺪﻛﺎﻇﻢ ﺳﻴﺎﻫﻲ ﺷﺮ ﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور ﭘﻨﺪام ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان و ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻧﺴﻴﻪ ﻣﺤﺮاﺑﻲ ﻃـﺮح ﺗﻬﻴـﻪ ﺿـﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻓﻨـﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر - وزارت ﻧﻴﺮو ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺳﺎزه ﻫﺎی آﺑﻲ اﺣﻤﺪ ﻣﺤﺴﻨﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور آﺑﻴﺎر ﻧﻮآور ﺻﺤﺮا دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﺎورزی ﮔﺮاﻳﺶ ﺗﺮوﻳ ﺞ ﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد ﻣﻨﻌﻢ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﺪرس دﻛﺘﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺮﻳﻢ ﻳﻮﺳﻔﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺎدرﺗﺨﺼﺼﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ 1 ﻓﺼﻞ اول- ﻛﻠﻴﺎت 3 1 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 5 1 - 2 - ﺗﺮازﻧﺎ ﻣﻪ آب ﻛﺸﻮر 5 1 - 3 - زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 7 1 - 3 - 1 - ﻣﻨﺸﺎ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 7 1 - 3 - 2 - ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب ﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 8 1 - 3 - 3 - ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 9 1 - 4 - ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 14 1 - 4 - 1 - ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎک 14 1 - 4 - 2 - اﻗﻠﻴﻢ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﻮا 17 1 - 4 - 3 - ﻋﻮاﻣﻞ ﮔﻴﺎﻫﻲ 17 1 - 4 - 4 - ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻛﺸﺎورزی 19 1 - 5 - ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ 20 1 - 5 - 1 - ﺗﻮﻟﻴﺪات ﮔﻴﺎﻫﻲ 20 1 - 5 - 2 - آﺑﺰی ﭘﺮوری 24 1 - 5 - 3 - ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ 25 1 - 5 - 4 - ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻮاﻧﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ 25 ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن 27 2 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 29 2 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ 29 2 - 3 - ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﺮای آب آﺑﻴﺎری 30 2 - 3 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در آﺑﻴﺎری 30 2 - 3 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻻزم ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺼﺮف زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری 31 2 - 3 - 3 - ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﻫﺎ و ﺗﺎﺛﻴﺮ آن ﺑﺮ رﺷﺪ روﻳﺸﻲ و زاﻳﺸﻲ ﮔﻴﺎه 34 2 - 3 - 4 - اﺛﺮ آﺑﻴﺎری ﺑﺎ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎک 36 2 - 3 - 5 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﻴﺎری 38 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ 2 - 3 - 6 - راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری 42 2 - 4 - ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﺮای دام و ﻃﻴﻮر 67 2 - 4 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف داﻣﻲ 67 2 - 4 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ دا م 69 2 - 4 - 3 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب در واﺣﺪﻫﺎی ﭘﺮورش دام و ﻃﻴﻮر 70 2 - 5 - ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﺰی ﭘﺮوری 72 2 - 5 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﺰی ﭘﺮوری ) در ﺷﺮاﻳﻂ ﮔﺮم آﺑﻲ و ﺳﺮد آﺑﻲ ( 72 2 - 5 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن ) ﮔﺮم آﺑﻲ و ﺳﺮدآﺑﻲ ( 73 2 - 5 - 3 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن 73 2 - 6 - اﺛﺮ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه ﺑﺎ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن 75 2 - 7 - ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی 75 2 - 7 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی ) ﻏﻴﺮﺷﺮب ( 75 2 - 7 - 2 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی 76 2 - 8 - ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﺮای ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ 77 2 - 8 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف در ﺗ ﻔﺮﻳﺤﮕﺎه ﻫﺎ 77 2 - 8 - 2 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب در ﺗﻔﺮﻳﺤﮕﺎه ﻫﺎ 77 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﻛﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی 81 3 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 83 3 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ 83 3 - 3 - اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ 83 3 - 4 - راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آب در ﻣﺰرﻋﻪ 85 3 - 4 - 1 - ﺑﻬﺒﻮد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری در ﻣﺰرﻋﻪ 85 3 - 4 - 2 - ﺑﻬﺒﻮد ﻳﻜﻨﻮاﺧﺘﻲ و راﻧﺪﻣﺎن ﻛﺎرﺑﺮد آب 85 3 - 5 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ 87 3 - 5 - 1 - ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻛﻢ ﻋﻤﻖ 88 3 - 6 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب ﺷﻮﻳﻲ اﻣﻼح 89 3 - 6 - 1 - آب ﺷﻮﻳﻲ ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻛﺸﺖ 89 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ 3 - 6 - 2 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب ﺷﻮﻳﻲ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ 90 3 - 7 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸﻲ 90 3 - 7 - 1 - زﻫﻜﺸﻲ ز ﻳﺴﺘﻲ 90 3 - 7 - 2 - زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ )Dry drainage ( 94 3 - 8 - آﻳﺶ زﻣﻴﻦ 96 3 - 9 - راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آب ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداران 97 ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم – ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه 98 4 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 99 4 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ 99 4 - 3 - ﺿﻮاﺑﻂ ﻻزم ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻄﻠﻮب 100 4 - 4 - ﺷﺮاﻳ ﻂ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ 101 4 - 5 - ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ آب ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ 101 4 - 5 - 1 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ آب ﻫﺎی ﺷﻴﺮﻳﻦ 101 4 - 5 - 2 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ ﭘﻬﻨﻪ ﻫﺎی آب ﺷﻮر 104 4 - 6 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺒﺨﻴﺮی 105 4 - 6 - 1 - ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺒﺨﻴﺮی 106 4 - 7 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ ﭼﺎه ﻫﺎی ﻋﻤﻴﻖ 107 ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ – ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی 109 5 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 111 5 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ 111 5 - 3 - روش ﻫﺎی ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ 111 5 - 3 - 1 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ 111 5 - 3 - 2 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ 112 5 - 3 - 3 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺎی زﻳﺴﺘﻲ 112 5 - 4 - ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ 113 5 - 5 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب و ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ 113 5 - 6 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ 114 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ 5 - 7 - اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻮاد ﺟﺎذب آﻻﻳﻨﺪه )ﻫﺎ ﺳﻮرﻓﺎﻛﺘﺎﻧﺖ (ﻫﺎ 115 5 - 8 - ارزﻳﺎﺑﻲ و اﻧﺘﺨﺎب راه ﻛﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 115 5 - 9 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه 116 ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ- راﻫﻜﺎرﻫﺎ ی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘ یﺑﺮا ﻲ اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ 117 6 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 119 6 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ 119 6 - 3 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری 120 6 - 4 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸﻲ 121 6 - 5 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺼﺮف ﻛﻮد 121 6 - 6 - ﻮم ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺼﺮف ﺳﻤ 122 6 - 7 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺷﺨﻢ 122 6 - 8 - ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎی ﭼﻤﻨﻲ و ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌ ﻲ 122 6 - 9 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﺎک ورزی 123 ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧ ﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ی ﻨﻪﻴ زﻣ در ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی 125 7 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 127 7 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ 127 7 - 3 - ﺣﻮﺿﻪ ﻛﺎرون ﺑﺰرگ 128 7 - 3 - 1 - ﺣﺠﻢ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ در ﺣﻮﺿﻪ ی ﻛﺎرون 128 7 - 3 - 2 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎی ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل زﻫﺎب ﻫﺎی ﺷﻮر در ﺟﻨﻮب اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن 129 7 - 4 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺣﻮﺿﻪ درﻳﺎﭼﻪ آرال 129 7 - 5 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ 131 7 - 6 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺷﻤﺎل ﻏﺮب ﻫﻨﺪ 133 7 - 7 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن 135 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 139 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﺪول ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﺟﺪول 1 - 1 - ﺑﺮﺧ ﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻬﻢ ﺎبﻴﻛﻤ ﺖﻴﻣﺎﻫ و ژﺋﻮﺷ ﻫﺎ آن ﻳﻲﺎﻴﻤﻴ 12 ﺟﺪول 2 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ یﻫﺎ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ی ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻣﺪﻓ یﻫﺎ ﺧﺎک در ﻲﻮﻋ ) وﺳﻜﺎت، 1997 ( 34 ﺟﺪول 2 - 2 - ﻣﺪت دوام ﭘﺎﺗﻮژن یﻫﺎ ﻣﺪﻓﻮﻋ ﺧﺎک در ﻲ و ﭘﻮﺷﺶ ی دﻣﺎ در ﻲﺎﻫﻴﮔ 20 ﺗﺎ30 درﺟﻪ ) وﺳﻜﺎت، 1997 ( 34 ﺟﺪول 2 - 3 - ﺗﺎﺛﻴﺮ ﭘﺎﺗﻮژن یﻫﺎ ﻣﺪﻓﻮﻋ ﺠﺎدﻳا در ﻲ ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻖﻳﻃﺮ از ﺗﻠﻔﺎت ) یﺎرﻴ آﺑ وﺳﻜﺎت، 1997 ( 34 ﺟﺪول 2 - 4 - اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﺮوﺟ ﻲ زﻫﺎب ﺮانﻳا در ﻫﺎ 39 ﺟﺪول 2 - 5 - ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز ﻣﻬﻢ یﻫﺎ ﻨﺪهﻳ آﻻ یﺎرﻴ آﺑ یﻫﺎ ﺧﺎک در ﺑﺎ ﺷﺪه زﻫﺎب (USEPA, 1992) 41 ﺟﺪول 2 - 6 - راﻫﻨﻤﺎ ی ارزﻳﺎﺑﻲ روش ﺑﻪ یﺎرﻴ آﺑ یﺑﺮا آب ﺖﻴﻔﻴﻛ ﺮسﻳآ) ﻓﺎﺋﻮ و وﺳﻜﺎت، 1985 ( 42 ﺟﺪول 2 - 7 - ﺗﻮﺻ ﻳﻲﻫﺎ ﻪﻴ درﺑﺎره ی ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ یﺎرﻴ آﺑ آب در ﺎبﻴﻛﻤ (mg.1-1) 42 ﺟﺪول 2 - 8 - ﺷﺎﺧﺺ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب در یﺎرﻴ آﺑ یﺑﺮا ﻞ،ﻴﻧ ی دﻟﺘﺎ ﻣﺼﺮ 45 ﺟﺪول 2 - 9 - ﺗﺎﺛﻴﺮ زﻫﺎب ﻖﻴ رﻗ ﺑﺮ ﺷﺪه ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻨﺪم 46 ﺟﺪول 2 - 10 - ﺗﺎﺛﻴﺮ یﺎرﻴ آﺑ ﭼﺮﺧﺸ آب ﺑﺎ ﻲ ﻛﺎﻧﺎل و زﻫﺎب ی رو ﺑﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﭼﻨﺪ ﮔﻴﺎه در ﺗﻦ ) ﻫﻜﺘﺎر ( 48 ﺟﺪول 2 - 11 - ﺗﺎﺑﻊ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ در ﺎهﻴﮔ ﺳﻪ یﺑﺮا یﺷﻮر ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪ 48 ﺟﺪول 2 - 12 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک 50 ﺟﺪول 2 - 13 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری 56 ﺟﺪول 2 - 14 - آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ ﺑﺮﮔﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن اﺛﺮ ﺑﺮ آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ .ﺷﻮر 58 ﺟﺪول 2 - 15 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﻫﺎی ﭘﺎﻳﻪ و ﻫﺎ ﮔﻮﻧﻪ درﺧﺘﻲ ﻳﻮن ﺑﻪ ) ﻛُﻠﺮ ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 ( 61 ﺟﺪول 2 - 16 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺮ ﺑﻪ ) ﺑ ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 ( 63 ﺟﺪول 2 - 17 - ﻫﺎی ﭘﺎﻳﻪ ﻣﺮﻛﺒﺎت و ﻫﺎی ﻣﻴﻮه ﻫﺴﺘﻪ ﺑﻪ دار ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﺠﻤﻊ ﺮﺑ و اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ آن ﻗﻠﻤﻪ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 . ( 64 ﺟﺪول 2 - 18 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی یﻫﺎ آب ﺖﻴﻔﻴﻛ ﻲﺎﺑﻳ ارز یﺑﺮا ﻻزم ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف ) رودس و ﻫﻤﻜﺎران، 1992 ( 68 ﺟﺪول 2 - 19 - راﻫﻨﻤﺎ ی یﻫﺎ آب ﻲﻔﻴﻛ یﺑﻨﺪ ﮔﺮوه یﺑﺮا ﺷﻮر ﻣﺼﺮف ﺗﺎﻧﺠ ) ﻮرﻴﻃ و دام ﻲ، 2002 ( 70 ﺟﺪول 2 - 20 - ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻮاد  آب در ﻲﺳﻤ ﺷﺮب ﻫﺎ دام 71 ﺟﺪول 2 - 21 - یﻫﺎ ﻲﮋﮔﻳو ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب (mg.l-1) )ﻣﻮﺳﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺗﺤﻘ و ﻘﺎتﻴ ﺻﻨﻌﺘ (ﺮانﻳا ﻲ 71 ﺟﺪول 2 - 22 - ﺗﻌﺪاد ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ آب در ﻫﺎ ﻣﺼﺮﻓ یﺑﺮا ﻲ ﻛﺸﺎورز ی 71 ﺟﺪول 2 - 23 - ﻏﻠﻈﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺷﺎﺧﺺ آب ﻲﻔﻴﻛ یﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺎنﻳ آﺑﺰ ﺑﻪ ) ﺑﻮراس و ﻫﻤﻜﺎران، 1987 و 1985 ( 74 ﺟﺪول 2 - 24 - ﻏﻠﻈﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻓﻠﺰات یﺑﺮا آب در ﻦﻴﺳﻨﮕ ﭘﺮورش ) ﺎنﻳ آﺑﺰ ﺑﻮراس و ﻫﻤﻜﺎران، 1987 و 1985 ( 74 ﺟﺪول 2 - 25 - ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺎﻛﺘﺮ ﻳ ﻮﻟﻮژ یﻫﺎ ﻲﻣﺎﻫ ﻚﻳ ﭘﺮورﺷ ﺑﺎ ﻲ زﻫﺎب ﺑﻮراس و ﻫ ﻤﻜﺎران )1987 .( 74 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﺪول ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﺟﺪول 2 - 26 - رﻧﮓ ﺮﻴﻴﺗﻐ ﺰانﻴﻣ ازای ﺑﻪ آب ﻛﻠﺮوﻓ ﻞﻴa ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﻠﺒﻚ ﻫﺎ 78 ﺟﺪول 2 - 27 - اﺛﺮات ﺷﺎﺧﺺ ﻔﺮمﻴﻛﻠ ﻣﺪﻓﻮﻋ در ﻲ ﺗﻔﺮج یﻫﺎ ﻣﺴﺘﻘ ﻴﻢ 79 ﺟﺪول 2 - 28 - اﺛﺮات ﺷﺎﺧﺺ ﻔﺮمﻴﻛﻠ ﻣﺪﻓﻮﻋ در ﻲ ﺗﻔﺮج ﻴﻏ یﻫﺎ ﺮﻣﺴﺘﻘ ﻴﻢ 79 ﺟﺪول 3 - 1 - اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ یﺑﺮا ﻛﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺣﺎﺻﻞ از ﻛﺸﺎورز ی 84 ﺟﺪول 3 - 2 - ﺣﺪود راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺼﺮف ﺑﺮای آب روش ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺑﻴﺎری 86 ﺟﺪول 3 - 3 - و ﻲﻋﻠﻤ ﻧﺎم ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧ ﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻲﺎﻫﻴﮔ ﺷﻮری ) ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻫﺴﺘﻪ ای ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ( 92 ﺟﺪول 3 - 4 - و ﻲﻋﻠﻤ ﻧﺎم درﺟﻪ ی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧ ﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ) یﺷﻮر ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺷﻮری - ﻛﺎرﻧﺎل (ﻫﻨﺪ 93 ﺟﺪول 3 - 5 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺑﺮﺧ ﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ﻗﻠﻴﺎﺋﻴﺖ ) ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺷﻮری- ﻛﺎرﻧﺎل (ﻫﻨﺪ 93 ﺟﺪول 3 - 6 - ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ی زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ روش ﻫﺎی ﻣﺘﺪوال زﻫﻜﺸﻲ 94 ﺟﺪول 4 - 1 - اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﺮوﺟ ﻲ ﻓﺎﺿﻼب در ﻫﺎ اﻳﺮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺮای ﻪﻴ اوﻟ ﺐﻳﺗﻘﺮ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی 103 ﺟﺪول 5 - 1 - روش یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻓﻴﺰﻳﻜ ﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳ ﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ 112 ﺟﺪول 5 - 2 – ﻳﻓﺮآ ﻨﺪﻫﺎ ی ﺗﺼﻔﻴﻪ ی زﻳﺴﺘ ﻲ زﻫﺎب 113 ﺟﺪول 6 - 1 - ﺣﻔﻆ و ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﺎک 124 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﻜﻞ ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﺷﻜﻞ 1 - 1 - اﺟﺰا ی ﻣﺼﺮف ی ﻪﻳﭘﺎ ﺑﺮ آب ﺗﺮازﻧﺎﻣﻪ آب ی ﻛﺸﻮر 6 ﺷﻜﻞ 2 - 1 - راﺑﻄﻪ ی ﻧﻔﻮذ ﺧﺎک یﺮﻳﭘﺬ اﺛﺮ ﺑﺎ ﺗﻮاﻣﺎن و یرﺷﻮ SAR آب ﻛﺎرﺑﺮد ی 37 ﺷﻜﻞ 2 - 2 - روش یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﺎرﻴ آﺑ یﺑﺮا ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورز ی 43 ﺷﻜﻞ 2 - 3 - راﻫﻨﻤﺎی درﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻘﺎ وﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری 55 ﺷﻜﻞ 3 - 1 - ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ 91 ﺷﻜﻞ 3 - 2 - ﻧﻮارﻫﺎ ی ﻧﻜﺎﺷﺖ اراﺿ ) ﻲ ﻗﺮﺑﺎﻧ در ( ﻲ ﻣﺠﺎورت اراﺿ ﺗﺤﺖ ﻲ ﻛﺸﺖ روش ﺑﻪ ﻛﻪ ﻛﺸﺎو ﻧﻮار ی رز ی ﻗﻄﻌـﻪ ﺑﻨـﺪ ی اﻧﺪ ﺷﺪه- ﺟﻨﻮب دﺷﺖ ﮔﺮﻣﺴﺎر 95 ﺷﻜﻞ 4 - 1 - ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﺒﺨ ﻴﺮی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻪﻴﺗﺨﻠ یﺑﺮا زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺖ و ﺻﻨﻌﺖ ﻴﻧ یﻫﺎ در ﺸﻜﺮ اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن 105 ﻣﻘﺪﻣﻪ 17 / 05 / 94 1 ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ ا ﻳﺮان ﻛﺸﻮری ﭘﻬﻨﺎور ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺣﺘﻲ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 165 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺮاﻳﻂ آب و ﻫﻮاﻳﻲ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸـﻚ ﺑـﺮ ﺳﻄﺢ ﮔﺴﺘﺮده ای از آن ﭼﻴﺮه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻋﺮض ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ )25 ﺗﺎ40 درﺟـﻪ ﺷـﻤﺎﻟﻲ ( ، دوری ﺑﺴـﻴﺎری از ﻣﻨـﺎﻃﻖ از درﻳـﺎ و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﭘﺮاﻛﻨﺶ ﭘﺴﺘﻲ و ﺑﻠﻨﺪی ﻫﺎ از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗ ﺸﺪﻳﺪ ﺧﺸﻜﻲ داﻣﻦ ﻣﻲ زﻧﻨﺪ . ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺳـﺎﻻﻧﻪ ﻛﺸﻮر 240 ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ ﺑﻮده ﻛﻪ ﻛﻢ ﺗﺮ از ﻳﻚ ﺳﻮم ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺑﺎرش ﺳﺎﻻﻧﻪ ی ﻛﺮه زﻣﻴﻦ اﺳﺖ . ﻣﻘﺪار ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻳﺮان از 25 ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ ﺗﺎ 2000 ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ در ﺳﺎل در ﻧﻮﺳﺎن ﺑﻮده و ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻧﻴﺰ از 1000 ﺗـﺎ ﺑـﻴﺶ ا ز 4000 ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ در ﺳﺎل ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ی آﻣﺎر ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﻛﺸﻮر، ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 90 درﺻﺪ ﻣﺴﺎﺣﺖ اﻳﺮان از ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮﺧـﻮردار ﻧﻴﺴـﺖ . اﻓـﺰون ﺑـﺮ اﻳـﻦ، ﺗﻮزﻳﻊ زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺑﺮﺧﻲ ﻓﺼﻮل ﺗﺒﺨﻴﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ از ﻛﻞ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﺳـﺖ . ﺑـﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟ ﻴﻞ ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮدی ﻣﻨﺎﺳﺐ، آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳـﺖ ) ﺣﺴـﻦ اﻗﻠـﻲ، 1375 ؛ وزارت ﻛﺸﺎورزی، 1380 .( اﻓﺰون ﺑﺮ ﻣﺤﺪود ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺤﺼﺎل و ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻜﺎﻧﻲ آن در ﮔﺴﺘﺮه ی ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸـﻮر، ﻣﺘﺎﺳـﻔﺎﻧﻪ ﺑﺎزده و ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﻧﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢ اﺳﺖ . ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﺼﺮف آب در ﺑﺨﺶ ﻛﺸـﺎورزی ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪه ﺗﻠﻔﺎت زﻳﺎد آب در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﻛﻪ آﺑﻴﺎری در اﻳﺮان ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑـﻪ ﺗﻐﺬﻳـﻪ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻲ ﺳـﻔﺮه ﻫـﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺷﺒﺎﻫﺖ دارد . ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺨﺸﻲ از اﻳﻦ ﺑﻴﺶ آﺑﻴﺎری ﺑﺮای آب ﺷﻮﻳﻲ ﺧﺎک ﻫﺎی ﻟﺐ ﺷﻮر ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ، ﻟﻴﻜﻦ ﭼﻨﻴﻦ روﻧﺪی زﻫﺪار ﺷﺪن اراﺿﻲ و ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﺿﺮورت اﺣﺪاث ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎ ی زﻫﻜﺸﻲ را ﺑﻪ دﻧﺒـﺎل ﺧﻮاﻫـﺪ داﺷـﺖ . از اﻳـﻦ رو، اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان راﻫﻜﺎری ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺟﻬﺖ ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﻛﺸﺎورزی ﭘﺎﻳـﺪار ﻣـﺪﻧﻈﺮ ﻗـﺮار ﮔﻴﺮد . اﻓﺰون ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، اﻳﻦ ﻧﮕﺮش ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﻛﺸﻮر ﺣﺎﻛﻢ ﺷﻮد ﻛﻪ آب ﻛﺎﻻﻳﻲ ﻳﻚ ﺑﺎر ﻣﺼﺮف ﻧﻴﺴﺖ و ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ اﻋﻤﺎل راه ﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ از آب ﻫﺎی ﻛﻢ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﻬﻴﻨﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد . ﺑﺎ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﮕﺮﺷﻲ، زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻨﺒﻌﻲ ارزﺷﻤﻨﺪ در ﺟﻤﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر ﻗﻠﻤﺪاد ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ . - ﻫﺪف ﻫﺪف از اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ، اراﺋﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ ﺑﺮای ﺑﺎزﻳﺎﻓﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎی اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ﺑـﺮای ﻣﺼﺮف زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی، اراﺋﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠـﻢ زﻫـﺎب ﻫـﺎ و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺿـﻮاﺑﻄﻲ ﺑـﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺳﻼﻣﺖ ﺟﻮاﻣﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ، ﻣﺤﻴﻂ زﻳ ﺴﺖ و ﭘﺎﻳﺪاری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺧﺎک ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . - داﻣﻨﻪ ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﺑﻪ اراﺋﻪ رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮی و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﻣﻲ ﭘﺮدازد . 1ﻓﺼﻞ 1 ﻛﻠﻴﺎت ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 5 ﻓﺼﻞ اول- آﻠﻴﺎت 1 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﻬﺮه وری از زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﻣﺴﺘﻠﺰم داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﻛﺎﻓﻲ در ﺑﺎر ه ی ﻣﻘﺪار و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺳﺖﻫﺎ آن . از اﻳﻦ رو در اﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﻧﺨﺴﺖ ﻛﻠﻴﺎﺗﻲ درﺑﺎر ه ی ﺗﺮازﻧﺎﻣ ﻪ ی آب ﻛﺸـﻮر اراﺋـﻪ ﮔﺮدﻳـﺪه و ﺳـﻬﻢ زﻫـﺎب ﻫـﺎ ی ﻛﺸـﺎورزی در آن ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺖ ﻫﺮﭼﻨﺪ آﮔﺎﻫﻲ از ﻛﻤﻴ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﺑﻬﻴﻨﻪ از ﻫـﺎ آن ﺑﺴـﻴﺎر ﻣﻬـﻢ اﺳـﺖ، ﻟﻴ ﻜﻦ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻋﻠﻤﻲ و ﻋﻤﻠﻲ از زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ دﻗﻴﻖ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎ آن ﺳـﺖ . ﻟـﺬا در اﻳـﻦ ﻓﺼـﻞ ﺗﺎﻛﻴـﺪ زﻳﺎدی ﺑﺮ » ﻛﻴﻔﻴﺖ « زﻫﺎب ﻫﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻨﺸﺎ ء زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎ آن از ﻧﻈﺮ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ و ﺗﺎﺛﻴﺮ ی ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ دارﻧ ﺪ، ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . در ﻛﺸﻮر ﻣﺎ، ﺷﻮری زﻫﺎب ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻛﻠﻴ ﻪ ی ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب ﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﻟﺬا از ﺟﺎ آن ﻛﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورز ی ﻳﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ و ﻳـﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، در ﭘﺎﻳﺎن اﻳﻦ ﻓﺼﻞ، ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻛﻴﻔﻲ در ﺑﺎر ه ی ﻣﺼﺮف ﻫﺎ آن ﻧﻴﺰ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪه اﺳـﺖ . در اﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﻣﻨﺸﺎ ، ﻣﻘﺪار و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﭼﻪ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﭼـﻪ ﻏﻴﺮﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﻣـﻮرد ﺑﺤـﺚ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳﺖ . ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ از ﻧﻈ ﺮ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻮع ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻴﺰ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪ ه اﺳﺖ . ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻧﻴﺰ ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ، ﻟﻴﻜﻦ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ ﻛـﺎرﺑﺮد ﻫـﺎ آن ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﮔﻴﺎﻫﻲ، آﺑﺰی ﭘﺮوری و ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ اﺳﺖ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻳﻦ زﻫﺎب ﺑـﻪ ﻫـﺎ ﺻـﻮرت ﻏﻴﺮﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮای اﻳﺠﺎد ﺗﻔﺮﺟﮕﺎ ه ﻫﺎ و ﻳﺎ ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ روﻧﺪ، ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻛﺎرﺑﺮد ﻫـﺎ آن ﻫـﻢ از ﻧﻈـﺮ ﺑﻬﺪاﺷـﺖ ﺟﻮاﻣـﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﻫﻢ از دﻳﺪﮔﺎه ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﺮد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . 1 - 2 - ﺗﺮازﻧﺎﻣﻪ آب ﻛﺸﻮر ﻣﻨﺸﺎ اﺻﻠﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان را رﻳﺰش ﻫﺎی ﺟ ﻮی ﺑﺮ ﭘﻬﻨﻪ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺳـﺎﻻﻧﻪ ﻧﺰدﻳـﻚ ﺑـﻪ 413 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮآورد ﺷﺪه اﺳﺖ . از اﻳﻦ ﻣﻘﺪار، ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 92 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺳـﻄﺤﻲ ﺟـﺎری ﺷﺪه، 25 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻪ ﻫﺎ ﺳﻔﺮه ی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و آﺑﺨﻮان ﻫﺎ ی آﺑﺮﻓﺘﻲ ﻧﻔﻮد ﻳﺎﻓﺘـﻪ و ﺑﻘﻴـ ﻪ ی آن ﺑـ ﻪ وﺳـﻴﻠﻪ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق از دﺳﺘﺮس ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻓﺰون ﺑﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻧﺎﺷـﻲ از رﻳـﺰش ﻫـﺎی آﺳـﻤﺎﻧﻲ، ﺳـﺎﻻﻧﻪ ﺣـﺪود 13 ﻣﻴﻠﻴـﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب از ﻃﺮﻳﻖ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ی ﻣﺮزی وارد ﻛﺸﻮر ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﭘﻴﻮﺳﺘﻦ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ، ﻛـﻞ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﭘﺬﻳﺮ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ 130 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌ ﻣﻲﺐ رﺳﺪ از . 105 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺟﺮﻳﺎن ﻫـﺎ ی ﺳـﻄﺤﻲ در ﻛـﻞ ﻛﺸـﻮر ﺑـﺎ ) اﺣﺘﺴﺎب ورودی از ﻣﺮزﻫﺎ ( ﻣﻘﺪار 2/ 13 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آن وارد آﺑﺨﻮان ﻫﺎ ی آﺑﺮﻓﺘﻲ ﺷﺪه و 41 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ﻣـﻮرد ﻣﺼﺮف ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﻛﻪ از اﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﻧﻴﺰ ﺣﺪود 3/ 18 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ وارد ﺳـﻔﺮه ﻫـﺎ ی آب زﻳﺮزﻣﻴ ﻨـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑـﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﺗﻐﺬﻳﻪ آﺑﺨﻮان ﻫﺎ ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 5/ 56 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ و ﻣﻘﺪار ﺑﺮداﺷـﺖ از آن 3/ 61 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . از ﻣﻘﺪار اﺧﻴﺮ، 46 ،ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ5/5 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ﺑـﻪ 6 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺻﻮرت ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق و7/9 ﻣﻴﻠﻴ ﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻪ ﺻﻮرت رواﻧﺎب ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﺧﺮوﺟﻲ از زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ی ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ وارد درﻳﺎﻫﺎ، ﺗﺎﻻب ﻫﺎ و ﻛﻔﻪ ﻫﺎی داﺧﻠﻲ ﻣﻲ ) ﺷﻮد ﻛﺸﺎورز، 1379 .( از ﻛﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﺷﻮﻧﺪه ﻛﺸﻮر، ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ5/ 88 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی، ﺻـﻨﻌﺖ و ﻣﻌﺪن و ﺷﺮب ﺑﺮداﺷ ﻣﻲﺖ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺣﺪود 83 ﻣﻴﻠﻴـﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آن )5/ 93 درﺻـﺪ ( ﺑـﻪ ﺑﺨـﺶ ﻛﺸـﺎورزی، 5/4 ﻣﻴﻠﻴـﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ )5 درﺻﺪ ( ﺑﻪ ﺷﺮب و ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﺑﻘﻴﻪ ﺑﻪ ﺻﻨﺎﻳﻊ و ﻣﻌـﺎدن و دﻳﮕـﺮ ﻧﻴﺎزﻫـﺎی ﻣﺘﻔﺮﻗـﻪ اﺧﺘﺼـﺎص دارد ) ﻛﺸـﺎورز، 1379 .( ﺷﻜﻞ )1 - 1( اﺟﺰای ﻣﺼﺮف آب ﻛﺸﻮر را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺷﻜﻞ 1 - 1 - اﺟﺰای ﻣﺼﺮف آب ﺑﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ی ﺗﺮازﻧﺎﻣ ﻪ ی آب ﻛﺸﻮر ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﺳﺮاﻧ ﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪﭘﺬﻳﺮ ﻛﺸﻮر در دﻫﻪ ﻫﺎی اﺧﻴﺮ، ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﭘﻴﻮﺳﺘ ﻪ ی آن اﺳﺖ . ﺑﻪ ﮔﻮﻧـﻪ ای ﻛﻪ ﻣﻘﺪار آن از 5500 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل1340 ﺑﻪ2100 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل1376 ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و اﻧﺘﻈﺎر در رود ﻣﻲ ﺳﺎل 1400 ﺑﻪ1300 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑـﺪ ) ﻏﻔـﺎری ﺷـﻴﺮوان، 1377 .( اﻳـﻦ در ﺣـﺎﻟﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ ﺳـﺮاﻧﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﭘﺬﻳﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﺳﺎﻟﻢ، 2000 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻔـﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ (Bouwer, 1994) .ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﻮان ﻣﻲ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ا ﻳﺮان در دﻫﻪ 80 وارد ﻣﺮﺣﻠ ﺗﻨﺶ » ی ﻪ « آﺑﻲ ﺷـﺪه و در ﺻـﻮرت اداﻣ ﻪ ی روﻧﺪ ﻓﻌﻠﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﻘﺎﺿﺎ و اﻟﮕﻮی ﻣﺼﺮف آب، ﺑﺎ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی » ﺑﺤﺮان آب « ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺣﺠﻢ آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده و ﻧﺮخ ﺑﻬﺮه وری و رﺷﺪ ﻓﻌﻠﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ، ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 1390 ﺑﻪ126 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣ ﺘﺮﻣﻜﻌﺐ و در ﺳﺎل 1400 ﺑﻪ150 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ . رﻗﻢ اﺧﻴﺮ، ﺣﺪودا 15 درﺻﺪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ از ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﺎﻟﻘّﻮه ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﺷﻮﻧﺪه ﻛﺸﻮر اﺳﺖ . ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﻬﻢ دﻳﮕﺮ، وﻳﮋﮔﻲ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﻲ آب در زﻧـﺪﮔﻲ ﺑﺸـﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ اﻳﺠـﺎب ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻫﺮ ﻓﺮدی ﺣﻖ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ آب ﺷﺮب و ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ را د اﺷﺘﻪ و ﻣﺎزاد آن در ﺧﺪﻣﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻏﺬا، ﭘﻮﺷﺎک، ﻣﺴﻜﻦ و دﻳﮕﺮ 5/ 82ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻛﺸﺎورزی ﺻﻨﻌﺖ1ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻣﺘﻔﺮﻗﻪ5/0 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺷﺮب و ﺑﻬﺪاﺷﺖ5/4ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 7 ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪی ﻫﺎی زﻧﺪﮔﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﻫﻴﭻ ﺛﺮوﺗﻲ ﺑﺪون آب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧ ﻤﻲ ﺷﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ آب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﺎﻻﻳﻲ ﺗﺠﺎری رﻓﺘﺎر ﺷﻮد . زﻳﺮا واﺑﺴﺘﮕﻲ اﻗﺘﺼﺎد ﻛﺸﻮر ﺑﻪ آب، ﻓﺮاﺗﺮ از دﻳﮕﺮ ﻛﺎﻻﻫﺎ اﺳﺖ . 1 - 3 - زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی 1 - 3 - 1 - ﻣﻨﺸﺎ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد آب اﺿﺎﻓﻲ در ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ، رﺷﺪ ﮔﻴﺎه را ﻣﺨﺘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . اﻳﺠﺎد ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ درازﻣﺪت، ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺮگ ﮔﻴﺎه ﺑﺮ اﺛﺮ ﻛﻤﺒﻮد اﻛﺴﻴﮋن ﻣﻲ ﺷﻮد . دﻻﻳﻞ ﭘﻴﺪاﻳﺶ آب اﺿﺎﻓﻲ در ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺎﻻ آﻣﺪن ﺳﻄﺢ اﻳﺴـﺘﺎﺑﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ، ﺑـﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : – ﺑﻴﺶ آﺑﻴﺎری1 اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورز ی، – ﻧﺸﺖ آب از ﻛﺎﻧﺎل ﻫﺎ ی آﺑﺮﺳﺎﻧﻲ در اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب، – ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﺪت زﻳﺎد در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ از زﻫﻜﺸﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ، و – ﻓﺸﺎر آرﺗﺰﻳﻦ ﻧﺎﺷﻲ از ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻋﻤﻠﻴﺎت زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺎک، ﭼﻪ ﺳﻄﺤﻲ ﭼﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﺑﻬﺒـﻮد وﺿـﻌﻴﺖ زﻫﻜﺸـﻲ ﻃﺒﻴﻌـﻲ اراﺿـﻲ ﻓﺎرﻳﺎب اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎ ی زﻫﻜﺸﻲ در اﻳﻦ اراﺿﻲ، وﺿﻌﻴﺖ ﺗﻬﻮﻳﻪ ای ﺧـﺎک ﺑﻬﺒـﻮد و ﺗﻌـﺎدل آب و ﻧﻤـﻚ در رﻳﺸﻪ ﮔﺎه ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻲ ﺷﻮد . از دﻳﮕﺮ ﺳﻮدﻣﻨﺪﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﺰارع، ﻛﺎﻫﺶ رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ و ﻓﺮﺳـﺎﻳﺶ ﺧـﺎک و ﺑﻬﺒـﻮد ﺷﺮاﻳﻂ ﻻزم ﺑﺮای ﺣﺮﻛﺖ ﻣﺎﺷﻴﻦ آﻻت ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ . ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻛ ﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎت زﻫﻜﺸﻲ از اﻫﻤﻴﺘﻲ وﻳﮋه ﺑﺮای ﻣﻬﺎر ﺷﻮری و ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ ﺷـﺪن ﺧـﺎک ﺑﺮﺧـﻮردار اﺳـﺖ، ﻟـﻴﻜﻦ ﮔـﺎﻫﻲ اﺣﺪاث ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎ ی زﻫﻜﺸﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺒﻲ از ﺧﻮد ﺑﺮﺟﺎی ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ . ﻳﻜـﻲ از ﻧﺎﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺗـﺮﻳﻦ اﻳـﻦ اﺛـﺮات، ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻪ آب ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻃﺒﻴﻌﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺧ ﻲ از زﻳﺴـﺖ ﺑـﻮم ﻫـﺎی آﺑـﻲ را ﺗﺨﺮﻳـﺐ و ﻛﺎرﺑﺮی ﻫﺎی ﻣﻔﻴﺪ آب ﻫﺎی اوﻟﻴﻪ را ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮ ﭼﻨﻴﻦ دﻻﻳﻠﻲ، ﻓﺸﺎر اﻓﻜﺎر ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﺮای ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎ ی زﻫﻜﺸﻲ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﻛﻪ ﺑﻘﺎی زﻳﺴﺖ ﺑﻮم ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳﺪ و اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی، ﻛﻴﻔﻴﺖ آب را زاﻳﻞ ﻧﻜﻨﻨﺪ رو ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺖ . 1- Over-Irrigation 8 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 1 - 3 - 2 - ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب ﻫﺎ ی ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورزی زﻫﻜﺸﻲ اراﺿﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺗﻮﺳﻂ زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ ﻳـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ و ﻳـﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒـﻲ از ﻫـﺎ آن اﻧﺠـﺎم ﻣـﻲ ﺷـﻮد . در ﻣﻘﻴـﺎس ﻣﺰرﻋﻪ ای، ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻳﺎ زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ی روﺑﺎز، زﻫﺎب را ﺑﻪ ﻳﻚ زﻫﻜﺶ روﺑـﺎز اﺻـﻠﻲ ﻳـﺎ زﻫﻜـﺶ ﺟﻤـﻊ ﻛﻨﻨـﺪه ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺳﭙﺲ در ﺳﻄﺢ ﻧﺎﺣﻴﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ زﻫﺎب ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﻪ ﭘﻬﻨﻪ ﻫﺎ ی آب ﺳﻄﺤﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ رودﺧﺎﻧﻪ، درﻳﺎﭼﻪ، درﻳﺎ و ﺣﺘﻲ ﻳﻚ زﻫﻜﺶ اﻧﺘﻬﺎﻳﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﮔﺮدد . در ﺟﺎﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﺠﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺴـﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑـﻪ ﭘﻬﻨـﻪ ﻫـﺎ ی آب ﺳـﻄﺤﻲ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد، زﻫﻜﺶ اﺻﻠﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ زﻫﺎب را ﺑﻪ ﻳﻚ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮی، ﺗﺎﻻب ﻳﺎ آﺑﮕﻴﺮ ﺳﻴ ﺴﺘﻢ ﻛﺸﺎورزی ﻳـﺎ ﻛﺸـﺎورزی ﺟﻨﮕـﻞ داری (Agroforestry) ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آب ﺷﻮر، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻧﻤﺎﻳﺪ . از ﻃﺮﻓﻲ رواﻧﺎب ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ ﺧﺎرج ﺷﺪه از ﻣﺰارع ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﻧﻴﺰ دارای ﻛﻴﻔﻴﺖ اوﻟﻴﻪ آب آﺑﻴﺎری ﻧﺒﻮده و ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨﺪ ﺟﺰء زﻫﺎب ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺷـﻤﺎر آﻳﻨـﺪ . اﻟﺒﺘـﻪ ﭼﻨـﻴﻦ آب ﻫـﺎﻳﻲ در ﻣـﺰارع ﭘﺎﻳﻴﻦ د ﺳﺖ، دوﺑﺎره ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﻟﻴﻜﻦ در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺳﺘﻔﺎده، ﻣﻘﺎدﻳﺮی از اﻣﻼح و آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﺎ آن اﻓﺰوده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎ آن را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . اﻓﺰون ﺑﺮ ﻣﻮارد ﻓﻮق، زﻫﻜﺶ ﻋﻤﻮدی ﻗﺎﺋﻢ ) ( ﺑﻪ وﺳﻴﻠ ﻫﺎ ﭼﺎه ی ﻪ ی ﻟﻮﻟﻪ ای، ﺑـﺮای ﻛﻨﺘﺮل ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ و ﻛﺎﻫﺶ ﺷﻮری در ﺑ ﺮﺧﻲ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻬﺎن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻧﻜﺘﻪ ﻣﻬﻤﻲ ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه در ﻛﺸﻮر ) ﺗﻐﻴﻴﺮ اﻗﻠﻴﻢ، اﺿﺎﻓﻪ ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در دﺳـﺘﺮس، اﻓـﺖ ﺳـﻄﺢ آب در ﺳـﻔﺮه ﻫـﺎ ی زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ و ...( ، ﺑﺮآوردﻫـﺎی ﺟﺪﻳـﺪی از ﻣﻴـﺰان آب ﺗﺠﺪﻳﺪﭘﺬﻳ ﺮ ﺗﻮﺳﻂ وزارت ﻧﻴﺮو اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس، ﺑﺮآورد ﻣﻴﺰان ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﭘﺬﻳﺮ ﻛﺸﻮر ﺑﺮ ﻣﺒﻨـﺎی آﻣـﺎر 5 ﺳﺎﻟﻪ اﺧﻴﺮ، از130 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻪ ﺣﺪود 106 - 104 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ) اﻳﻦ ﻣﻮرد در ﻗﺎﻟـﺐ آﻣـﺎر رﺳﻤﻲ اراﺋﻪ ﻧﺸﺪه، وﻟﻲ ﺑﺎرﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺴﻮوﻻ ن وزارت ﻧﻴﺮو و در ﻣﺠﺎﻣﻊ ﻋﻠﻤﻲ رﺳﻤﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻴﺎن ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ (. در ﺧﺼﻮص ﺳﻬﻢ آب ﻛﺸﺎورزی ﻧﻴﺰ ﺑﻴﻦ وزارﺗﻴﻦ ﻧﻴﺮو و ﺟﻬﺎد ﻛﺸﺎورزی اﺧﺘﻼف ﺑﻮده و ﻋﺪد و رﻗﻢ دﻗﻴﻘﻲ ﺗـﺎﻛﻨﻮن اراﺋـﻪ ﻧﺸـﺪه اﺳـﺖ، ﻟﻴﻜﻦ ﺑﺎ درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻮﺟﻮد و ﻛﺎﻫﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ آﺑﺪﻫﻲ ﻫﺎ ﺳﻔﺮه ی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ، ﭼﻨـﻴﻦ اﻧﺘﻈﺎر رود ﻣﻲ ﻛﻪ ﺳﻬﻢ آب ﻛﺸﺎورزی ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺗﻘﻠﻴﻞ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . در ﺧﺼﻮص ﺳﻄﺢ اراﺿﻲ زﻫﻜﺸﻲ ﺷﺪه در ﻛﺸﻮر، ﺑﺮآوردﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫـﺪ ﻛـﻪ ﺗـﺎﻛﻨﻮن درﺣـﺪود 300 ﻫـﺰار ﻫﻜﺘـﺎر از اراﺿﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺗﺠﻬﻴﺰ ﺷﺪه و ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 80 ﻫﺰار ﻫﻜﺘـﺎر در ﺣـﺎل ﺳـﺎﺧﺖ و ﺣـﺪود350 ﻫـﺰار ﻫﻜﺘﺎر ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻧﺤﻮه ﮔﺴﺘﺮش ﭘﺮوژه ﻫﺎ ی زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﻣﻮﺟﻮد در ﻛﺸﻮر ﻧﻴـﺰ ﺑـﺪﻳﻦ ﺻـﻮرت اﺳـﺖ ﻛـﻪ 60 درﺻﺪ آن در اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن و40 درﺻﺪ دﻳﮕﺮ در ﻣﺎﺑﻘﻲ ﺳﻄﺢ ﻛﺸﻮر ﻗﺮار دارد . ﺣﺎل در ﺻﻮرت ﻟﺤﺎظ ﻧﻤﻮدن ﻫﻤﺎن اﻋﺪاد و ارﻗﺎم ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻗﺒﻠﻲ و ﻣﺼﺮف ﺳﺎﻻﻧﻪ آب در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﻛﻪ ﺑﻴﻦ 83 ﺗﺎ86 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻮد و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻴـﺰان ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺎزده ﻣﺼﺮف آب ﺑﺮآورد ﺷﺪه در ﻛﺸﻮر ﻛﻪ 40 درﺻﺪ درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ ،ﺷﻮد ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻋﻤـﻼ 60 درﺻـﺪ از آب ﻛﻞ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻳﻌﻨﻲ ﺑﻴﻦ 50 ﺗﺎ6/ 51 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف ﮔﻴﺎه ﻤﻲﻧ رﺳﺪ از و دﺳﺘﺮس ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷـﻮد . ﺑﺨﺸـﻲ از اﻳﻦ آب، ﺻﺮف ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺷﺪه و ﺑﺨﺸﻲ ﻫﺎی آب ﺑﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪد ی ﻪﺑﻘﻴ . آن ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺻـﻮرت رواﻧـﺎب یﻫـﺎ ﺳﻄﺤﻲ و زﻫﺎب ﻫﺎ ی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻣﺰارع ﻳﺎ و ﺷﺒﻜﻪ یﻫﺎ زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺎرج ﻣﻲ .ﺷﻮد ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺑـﻴﻦ 20 ﺗـﺎ30 درﺻـﺪ از ﻛـﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺨﺶ در ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ و زﻫﺎب ﺧﺮوﺟﻲ از زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻮد، ﻣﻲ ﺗـﻮان ﺗﺨﻤـﻴﻦ زد ﻛـﻪ ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 9 ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﻴﻦ 17 ﺗﺎ25 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ زﻫﺎب در ﻛﺸﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ .ﺷﻮد ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻗﻄﻌﻲ اﻳﻦ ﻧﻮع زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻛﺎﻣﻞ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺒﻮده، وﻟﻲ ﺑﺨﺸﻲ ﺑﻪ آن از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﺗﺨﻠﻴﻪ در و ﺷﺪه ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ رودﺧﺎﻧـﻪ آب و ﻫـﺎ ﻫـﺎی ﺟـﺎری، ﺘﻲﺣ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻋﻤﻼ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﺠﺪد ﺑﺨﺶ در ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮﺳﺪ . ﻟﻴﻜﻦ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺗﺎﻻب ﻧﻴﺰ ... و ﻫﺎ ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ . درﺧﺼﻮص اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب ﻫﺎ در ﻛﺸﺎورزی، ﻋﻤﻞ در ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺨﺸﻲ از ﺑﻪ آن آﺳﺎﻧﻲ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔ ﻴﺎﻫﺎﻧﻲ ﺧﺎص ﻳﺎ و رود ﻛﺎر ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 1 - 3 - 3 - ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ، زﻫﺎب یﺗﺮ ﻛﻢ یﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺮﻃﻮب ﺧﺎک از ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب اﻳﻦ یﻫﺎ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ ﺗﺮ ﻧﻈﺮ از . ﻛﻴﻔﻲ، ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح، ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ و دﻳﮕﺮ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در زﻫﺎب ﺑﺎ زﻣـﺎن و ﻣﻘﺪار ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑﻪ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻋﻠﺖ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف اﻧﻮاع ﻛﻮدﻫﺎ و ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻛﺸﺎورزی، زﻫﺎب ﺗﻮﻟﻴﺪی اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب دارای ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدی اﻣﻼح اﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﺑﺮﺧﻲ ﺧﺎک از ﻫﺎ ﺧﻮد ﺳﺮﺷﺎر از ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻫﻤﭽﻮن آرﺳـﻨﻴﻚ، ﻛـﺎدﻣﻴﻮم، ﺟﻴﻮه، ﺳﺮب، ﺮ،  ﺑ ﻛﺮوم و ﺳﻠﻨﻴﻮم ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻛﻪ دﻟﻴﻞ دارا ﺑﻮدن ﺧﺎﺻﻴﺖ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺗﺠﻤﻌﻲ یﻫﺎ ﺪام اﻧ در ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه، ﺑﺎﻳـﺪ دﻗﺖ ﺑﺎ و اﺣﺘﻴﺎط ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد ﻫﺎ آن از اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻪ .ﻛﺮد ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﺴﺘﻠﺰم دﻗﺖ و اﺣﺘﻴﺎط ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ، روش ﭼﻨﺪ ﻣﻬﻢ ﺑﺮای زﻳﺮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد و ﺑﺮرﺳﻲ اﺳﺖ : اﻟﻒ- ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب : اﻓﺰون ﺑﺮ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺗﺎﻻب و ﻫﺎ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴـﺮی، ﻣـﻲ ﺗـﻮان را ﻫـﺎ آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮزﻳﻖ ﻫﺎی آب ﺑﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻋﻤﻴﻖ ﻧﻴﺰ ﺗﺨﻠﻴﻪ .ﻛﺮد ﭼﻨﺎن ﭼﻪ زﻫﺎب ﻳﻚ ﺑﻪ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑـﺰرگ ﺑـﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺗﺮﻗﻴﻖ و ﺟﺬب زﻳﺎد ﺗ ﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد، ﻣﺸﻜﻼت ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮب ﺑـﻪ آب ﺣـﺪاﻗﻞ ﻣﻤﻜـﻦ ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﻟﻴﻜﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد و ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ و ﺗﺮزﻳﻖ یﻫﺎ ﭼﺎه ﺑﻪ ﻋﻤﻴﻖ اﻳﻦ ﻧﮕﺮاﻧﻲ در را ﭘﻲ دارد ﻛﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺣﺎوی اﻣﻼح، ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ، ﺑﺎﻛﺘﺮی و ﻫﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب، ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی آب زﻳ ﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ از ﻛﻪ ﺳﻔﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ واﻗﻊ در ﭘـﺎﻳﻴﻦ دﺳـﺖ ﺑـﺮای آب آﺷـﺎﻣﻴﺪﻧﻲ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﻮد، ﺟﺪی ﻣﻲ ﺗﺮ .ﺷﻮد ب- ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻨﺒﻊ آﻻﻳﻨﺪه در ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی : ﺗﺤﻘﻖ اﻳﻦ راه دو از اﻣﺮ اﻣﻜـﺎن ﭘـﺬﻳﺮ اﺳـﺖ . ﻧﺨﺴـﺖ، ﺗﻮﻟﻴـﺪ زﻫﺎب از ﻛﻪ ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب آﺑﻴﺎری و ﭘﻮﺷﺶ ﻣﺠ ﺎری اﻧﺘﻘﺎل آب ﺻﻮرت ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد . دوم، ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻮاﻣﻞ آﻻﻳﻨـﺪه ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﺑﺎ ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺑﻪ و ﻣﻮﻗﻊ ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ و ﻣﺼﺮف در ﻫﺎ آن ﻣﻮاﻗﻊ ﺿﺮوری . ج- اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب اﻳﻦ : ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺮای آب ﻛﻢ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﺴـﻴﺎر ﺑﺎ ﻴﺖاﻫﻤ اﺳﺖ در . ﺻﻮرت ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ آن ﭘﺴﺎب ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻳﺎ و ﺷﻬﺮی، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﺸﻜﻼت ﻓﺮاواﻧﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﺨﺮﻳﺐ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎک، ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻬﺪاﺷـﺘﻲ و اﺣﺘﻤـﺎل آﻟـﻮدﮔﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻤﺎری و زا ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ ﺑﻪ وﺟﻮد . آﻳﺪ ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ ﻣﺮﺑﻮ ﺑﻪ ط ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺗﻮان ﻣﻲ راﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺧﻼﺻﻪ :ﻛﺮد 10 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی – ﻣﻜﺎن یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن، زﻫﺎب ﺑﺎ ﻳﻲﻫﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﺑﺎ یﻫﺎ آب – ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﻳﺪ و ﻫﺎ آب از زﻫﺎب ﻛﻢ یﻫﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺟﺪا و ﺷﺪه اﺧﺘﻼط ﻫﺎ آن ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻧﻤﻲ .ﺷﻮد – زﻫﺎب یﻫﺎ ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﻣﺨﺼﻮص ﺗﺨﻠﻴﻪ .ﻛﺮد – زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﻴﻠﻲ ﺷﻮر اﺛﺮات ﺑﺎری زﻳﺎن ﺑﺮ رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ) وﻳﮋه ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺷﻮری ( دارﻧﺪ . در – ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی، ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب، ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺑﺪه ﺟﺮﻳـﺎن و ﻏﻠﻈـﺖ ﻣـﻮاد ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ی ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎ ﺑﻮده ﺑﺎﻳﺪ و اﻧﺪازه ﺮیﮔﻴ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺮﺧﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ زﻳﺮ در ﺑﺨـﺶ یﻫـﺎ زﻳـﺮ ﻣـﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . 1 - 3 - 3 - 1 - وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺣﺎﺻﻞ از ﻛﺸﺖ ﻫﺎی آﺑﻲ، از ﻛﻴﻔﻴﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮی ﻧﺴﺒﺖ آب ﺑﻪ اوﻟﻴـﻪ ﺑﺮﺧﻮردارﻧـﺪ . در ﻛﻪ ﻲ زﻫﺎﺑ درون روی ﺑﺮ ﻳﺎ ﺧﺎک ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ، ﻫﻢ ﻣﻮاد ﻣﺤﻠﻮل ﻫﻢ و ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﻧﻤﻚ ﻫﺎ، ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت آﻟﻲ، ذرات ﺧﺎک و ﺑﺮﺧﻲ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﺎ را ﺧﻮد ﺟﺎﺑﺠﺎ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﺎران ﻣﻨﺸﺎ ﻋﻤﺪ ه ی رﺳﻮﺑﺎت اﺳﺖ، ﻛﺸﺖ ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻫﻢ آﺑﻲ ﺻﻮرت ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ اﺛـﺮ ﺑـﺮ ﺟﺮ ﻳﺎ و آب ﻳﺎن ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻫﺎی ﻏﻴﺮ ﺑﻬﻴﻨ ﻪ ی زراﻋﻲ، ﺑﺎﻋﺚ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺷـﻮد . رﺳـﻮﺑﺎت ﻣﻮﺟـﻮد در رواﻧـﺎب ﺳﻄﺤﻲ اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻓﺴﻔﺮ و ﺑﺮﺧﻲ آﻓﺖ ﺑﺎ را ﻫﺎ ﻛﺶ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺣﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ . رﺳﻮب ﮔﺬاری ﻫﺎی ﭘﻴﺎﭘﻲ، ﺣﺘﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ رودﺧ یا ﺎﻧﻪ و ﺷﺪه ﻫﺰﻳﻨ ﻫﺎی ﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻴﻼب و ﺗﺼﻔﻴﻪ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺑﻪ را یﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﻴﺮ اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺧﻮد ﻧﻮﻋﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣـﻲ آﻳﻨـﺪ، رﺳـﻮب ﭼﻨـﺪاﻧﻲ ﺣﻤﻞ ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ، ﻳﻚ ﺳﺎﻣﺎﻧ ﻪ ی زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺻـﻮرﺗﻲ ﻧـﺎﻗﺺ اﺣـﺪاث ﺷـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ ﻳـﺎ و ﭘـﺲ از ﺳﺎﺧﺖ، ﺎر دﭼ ﺷﻜﺴﺘﮕﻲ اﻳﻦ در ﻛﻪ ﺷﻮد ﺻﻮرت رﺳﻮﺑﺎت زﻳﺎدی در زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ﺟﻤﻊ ﻣﻲ ﺷـﻮد در . ﭼﻨـﻴﻦ ﺷـﺮاﻳﻄﻲ، ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ﻣﺴﺪود و ﻛﺎرﻛﺮد ﻫﺎ آن ﻣﺨﺘﻞ ﻳﺎ و ﺷﻮد رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺟﺮﻳﺎن ﺧﺮوﺟﻲ از زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﮔﺮدد . ﻫﺮ در ﺣﺎل، زﻫﺎب زﻫﻜﺶ یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﻓﺎﻗﺪ رﺳﻮب اﺳـﺖ، ﻣ ﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ دﻳـﻮاره ﻫـﺎی ﺑـﺪون ﭘﻮﺷـﺶ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ را ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ داده اﻳﻦ از و ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺎر رﺳﻮب ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ . دﻣﺎی از ﻧﻴﺰ آب دﻳﮕﺮ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎ اﻫﻤﻴـﺖ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ ﻣـﺰارع آﺑﻴـﺎری ﺷـﺪه ﻳـﺎ زﻣﻴﻦ ﻫﺎی ﺗﺎﻻﺑﻲ و ﻧﻴﺰارﻫﺎ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺗﺎﺑﺶ ﺧﻮرﺷﻴﺪ ﺮمﮔ ﺷﻮﻧﺪ، دﻣﺎی آب اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ در . ﻧﺘﻴﺠﻪ، ﺗﺨﻠﻴﻪ آب اﺿﺎﻓﻲ اﻳﻦ ﻣﺰارع ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ دﻣﺎی ﻧﻴﺰ را ﻫﺎ آن اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ . اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻪ دﻣﺎ، وﻳﮋه روی ﺑﺮ ﺣﻴﺎت آﺑﺰﻳﺎن در رودﺧﺎﻧﻪ یﻫﺎ ﺳﺮدآﺑﻲ و رودﻫﺎﻳﻲ ﻫﺎ آن در ﻛﻪ ﻣﺎﻫﻲ ﭘﺮورش ﻣﻲ دﻫﻨﺪ، اﺛﺮی ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب دارد . ﺑﺮﺧﻼ ف زﻫﻜﺸﻲ ﺳـﻄﺤﻲ، دﻣـﺎی زﻫﺎب زﻫﻜﺶ یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺛﺎﺑﺖ در و ﺣﺪود دﻣﺎی ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻓﺼﻠﻲ ﻳﺎ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 11 1 - 3 - 3 - 2 - وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﻫﻢ زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻫﻢ و زﻫﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ وﺟﻮد دارد ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ . اﻳـﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﻳﻮن و ﻫﺎ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﻣﻮاد ﻛﻮدی، آﻓﺖ و ﻫﺎ ﻛﺶ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻤﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب، از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﻪ آب ﻣﻨﻈﻮر اﻧﺘﺨـﺎب روش ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺮای دﻓـﻊ زﻫـﺎب یﻫـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﭘﺮوژه یﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺷﻮری، از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻢ ﻣﺤﺪود ﻛﻨﻨﺪ ه ی اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺠﺪد زﻫﺎب ﺑـﺮای ﻛﺸـﺎورزی اﺳﺖ آﺑ . ﻴﺎری در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲ ﻧﻤﻚ ﺷﻮد ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺧﺎک در وﺟﻮد دارﻧـﺪ، ﺟﺎﺑـﻪ ﺟـﺎ ﺑﻪ را ﻫﺎ آن و ﺷﺪه ﻫﻤﺮاه ﻧﻤﻚ ﻫﺎﻳﻲ در ﻛﻪ آب ﺧﻮد آﺑﻴﺎری وﺟﻮد دارﻧﺪ، اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ .ﻛﻨﺪ ﻛﺎﺗﻴﻮن ﻫﺎی ﻏﺎﻟﺐ در زﻫﺎب زﻫﻜﺶ یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺷﺎﻣﻞNa+ ، 2 Ca+ ، 2 Mg+ وK+ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . آﻧﻴﻮن ﺑﻪ ﻧﻴﺰ ﻫﺎ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺷﺎﻣﻞCl− ، 2 4 SO− ، 3 HCO− ، 3 NO−و2 3 CO− ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻴﺶ در . ﺗﺮ زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ، ﻛﻠﺮﻳـﺪ ﺳـﺪﻳﻢ (NaCl) و ﺳﻮﻟﻔﺎت ﺳﺪﻳﻢ 2 4 (Na SO ) ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﻏﺎﻟﺐ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ در . ﺻﻮرت ﺗﺠﻤﻊ ﺑﻴﺶ اﻳﻦ ﺣﺪ از اﻣﻼح در ﺧـﺎک، ﻣﺸـﻜﻞ ﺷـﻮری ﺧﺎک ﺑﻪ وﺟﻮد در . آﻳﺪ ﻣﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ، ﻣﻘﺪار ﺷﻮری، ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی ﻳﻮن ﺳﺪﻳﻢ و ﻛﻠﺮ، ﺳـﺨﺘﻲ و ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺬب ﺳﺪﻳﻢ (SAR) ﻫﻤﻮاره ﺑﻴﺶ از ﻣﻘﺪار آب در ﻫﺎ آن آﺑﻴﺎری اﺳﺖ . ﻣﻮاد ﻛﻮدی ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺷﺎﻣﻞ ازت و ﻓﺴﻔﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ازت ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ ﺻﻮرت ) آﻟﻲ آﻣﻮﻧﻴﻮم ﻫﻢ و ( ﻣﻌﺪﻧﻲ ) ﻧﻴﺘﺮات در ( زﻫﺎب ﻳﺎﻓﺖ .ﺷﻮد اﻟﺒﺘـﻪ در زﻫﻜﺸـﻲ ﺳـﻄﺤﻲ، ﺷﻜﻞ از ﻛﻪ آن آﻟﻲ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﻣﻮاد ﻲ آﻟ ﻣﺰرﻋﻪ ﻧﺎﺷﻲ ﻣﻲ ،ﺷﻮد ﻓﺮاوان اﺳﺖ ﺗﺮ . ﻫﺮﭼﻨﺪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﺸﻜﻞ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﺮ ﺑـﺎران ﺑﻴﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ رخ ﺗﺮ ، ﻟﻴﻜﻦ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ، ﻣﻮﺿﻮع ﭼﻨﺪان ﻣﻬﻤﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻧﻤﻲ در . آﻳﺪ زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ازت ﻧﻴﺘﺮاﺗﻲ ﺑﺮ دﻳﮕﺮ ﺷﻜﻞ ﻫﺎی ازت ﻏﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷـﺎﺧﺺ ﺳـﻨﺠﺶ ﻛﻴﻔـﻲ زﻫـﺎب زﻳﺮزﻣﻴ ﻨـﻲ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد ﻧﻴﺘﺮات در زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﺘﻴﺠ در ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻪ ی ﻧﻔﻮد ﻋﻤﻘﻲ ﻧﻴﺘﺮات از ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺑﺮاﺛـﺮ ﻣﺼـﺮف ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻧﻬﺸﺘﻪ ﻫﺎی زﻣﻴﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻣﻮﺟﻮد ﻳﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی، ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﺣﺎوی ﻓﺴﻔﺎت و آﻟﻲ رتﺻﻮ دو ﻫﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻴﺶ . ﻧﻮع ﻳﻦﺗﺮ ﻓﺴﻔﺎت ﻣﻮﺟـﻮد در زﻫﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ ﻧﻮع از اﺳﺖ آﻟﻲ در و زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻣﻘﺎدﻳﺮ اﻧـﺪﻛﻲ از ﻓﺴـﻔﺎت ﻳﺎﻓـﺖ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . زﻳـﺮا ﺧـﺎک، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺑﺎﻻﻳﻲ در ﺟﺬب اﻳﻦ ﻣﺎده دارد . اﻧﻮاع ﺑﺴﻴﺎری ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ از ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ در زﻫﺎب ﻫﺎ ﻳﺎﻓﺖ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻮع و ﺑـﻪ ﻫﺎ آن ﺷـﺮاﻳﻂ ﻫـﺮ ﻣﻨﻄﻘـﻪ و ﻧـﻮع ﻮمﺳﻤ ﻛﺎر ﺑﻪ رﻓﺘﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد ﺑﻴﺶ . از ﻫﺎ، ﻛﺶ آﻓﺖ ﺗﺮ ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺷﻮاﻫﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛـﻪ ﻣـﻮاد ﻛﺶ آﻓﺖ ﻣﻮﺟﻮد در رواﻧﺎب اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب، ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﺑﺮای ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳـﺖ ﭘﺪﻳـﺪ ﻣـﻲ آورﻧـﺪ . زﻫـﺎب زﻫﻜـﺶ یﻫـﺎ ﺳﻄﺤﻲ ﺷﺒﻜﻪ آﺑﻴﺎری، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺣﺎوی ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎدی آﻓﺖ از ﻫﺎ ﻛﺶ ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﻴﻜﻦ، دوره ﻇﻬـﻮر اﻳـﻦ ﭘﺪﻳـﺪه ﻧﺴـﺒﺘﺎ ﻛﻮﺗـﺎه اﺳﺖ . ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد در ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺮ ﻛﻢ دﻳﺪه ﻣﻲ .ﺷﻮد زﻳﺮا، ﺧﺎک ﻫﻤﭽﻮن ﻳﻚ ﺻﺎﻓﻲ ﻋﻤﻞ ﺑـﺎ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ ﺣﺎل، ﺷﻮاﻫﺪی ﻣﺒﻨﻲ ﺑﺮ وﺟﻮد آﻓﺖ در ﻫﺎ ﻛﺶ ﺑﺮﺧﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻨـ در ﺎﻃﻘﻲ از ﺟﻬـﺎن ﮔـﺰارش ﺷـﺪه اﺳـﺖ . 12 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد در ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ی وﺟﻮد ﻫﺎی آب در آن زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﺑـﻮده و اداﻣـﻪ ﺟﺮﻳـﺎن آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ را ﻫﻤﺮاه زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺮای ای دوره ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . دو ﺗﻔﺎوت ﻋﻤﺪه، ﺑﻴﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻣﻌﺪﻧﻲ و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ وﺟﻮد دارد . ﻧﺨﺴﺖ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻣﻌـﺪﻧﻲ ﻫﻤﮕﻲ در ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻧﺎﭼﻴﺰ وﺟﻮد دارﻧﺪ . دﻳﮕﺮ ﻳﻚ ﻛﻪ آن ﺣﺪ » ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺮای « ﻞﺗﺤﻤ اﻳﻦ ﻣﻮاد ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻳﻚ ﺣﺪ واﺳﻂ ﺑﻴﻦ ﺣﺪ » ﺗﺤﻤﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ « و » آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺖﺳﻤﻴ « وﺟﻮد دارد . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﻛﺎﻓﻲ درﺑﺎره ﻏﻠﻈﺖ ﻋ ﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب در زﻫﺎب، ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ی ﻣﺠﺪد دﻓﻊ و زﻫﺎب ﺿﺮوری اﺳﺖ اﻳﻦ . ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ در ﻨﺪ زﻫﺎب ﺗﺠﻤـﻊ ﻳﺎﻓﺘـﻪ و در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﻴﺶ در یﺗﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮﻧﺪ در ﻛﻪ اﻳﻦ ﻳﺎ و ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی وارد ﻛﻢ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺷﺪه، ﺑﺎﻓﺖ در ﻫـﺎی ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ وارد و زﻧﺠﻴﺮه ی ﻏﺬاﻳﻲ اﻧﺴﺎن دام و ﺷﻮﻧﺪ . ﺟﺪول )1 - 1( ﻣﺎﻫﻴـﺖ ژﺋﻮﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺮﺧـﻲ از ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻣﻬﻢ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺟﺪول 1 - 1 - ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻣﻬﻢ و ﻣﺎﻫﻴﺖ ژﺋﻮﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻫﺎ آن ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻏﻴﺮﻓﻠﺰات ﻓﻠﺰات واﺳﻄﻪ ﻓﻠﺰات ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ و ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎﻛﻲ ﻛﺎدﻣﻴﻢ آرﺳﻨﻴﻚ ﻛُﺮُم ﺑﺎرﻳﻮم ﻣﺲ ﺑﻮر ﻣﻮﻟﺒﻴﺪن ﻟﻴﺘﻴﻮم ﺳﺮب ﺳﻠﻨ ﻴﻮم واﻧﺎدﻳﻮم ﺟﻴﻮه ﻧﻴﻜﻞ روی ﻣﺮﺟﻊ: Deverel Fujii, 1990 ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺷﺎﻫﺪی وﺟﻮد ﻧﺪارد ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب در زﻫﺎب یﻫـﺎ زﻫﻜﺸـﻲ ﺳـﻄﺤﻲ، ﺑـﻴﺶ از ﻣﻘﺪار آب در آن آﺑﻴﺎری اﺳﺖ در . ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﺎدی ﻧﻴﺰ اﻧﺘﻈﺎر رود ﻤﻲﻧ در ﻛـﻪ رواﻧـﺎب یﻫـﺎ ﺳـﻄﺤﻲ، ﻏﻠﻈـﺖ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻛﻤﻴـﺎب اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ . ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺨﻤﻴﻦ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی زﻳﺎد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب در زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳـﺖ ﺑـﻪ . ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ، ﺟﺪاوﻟﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻪ ﺷﺪه ﺑﺮاﺳﺎس ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻣﻮﺟﻮد در ﺧﺎک، ﺗﺨﻤﻴﻨﻲ اوﻟﻴﻪ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻗﺎﺑـﻞ ﺗـﺮاوش اراﺋـﻪ دﻫﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ . ﺑﺮآورد ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻫﻤﮕﺎم ﺑﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری ﻫﺎی آب از زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﻧﻴﺰ ﺻﻮرت ﭘﺬﻳﺮد . 1 - 3 - 3 - 3 - وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺎﻛﺘﺮی از ،ﻫﺎ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻣﻬﻢ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ در زﻫﺎب یﻫـﺎ ﺳـﻄﺤﻲ ﺧﺎﻛﻬـﺎﻳﻲ ﻳﺎﻓـﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ از ﻫﺎ آن در ﻛﻪ ﻓﻀﻮﻻت اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﺣﻴﻮاﻧﻲ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ . آﻟـﻮدﮔﻲ ﺑﺎﻛﺘ ﺮﻳـﺎﻳﻲ ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ در ﺟﺮﻳﺎن یﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ ﺗﺎﻻب ﻳﺎﻓﺖ ﻫﺎ ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻫﻨﮕﺎم ارزﻳﺎﺑﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﺎﻳﻲ، ﺗﻜﻴﻪ اﺻﻠﻲ ﺑﺮ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻣﺠﻤﻮع ﻛﻠﻴﻨﺮم و ﻫﺎ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی دﻓﻊ اﺳﺖ آب در ﺷﺪه ﺑﻪ . ﻧﺪرت ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻏﻴﺮﻣﺘﻌﺎرف ﺑﺎﻛﺘﺮی اﺛﺮ ﺑﺮ ﻫﺎ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻋﺎدی ﻳﻚ از ﻃﺮح ﻛﺸﺖ در آﺑﻲ زﻫﺎب ﺳﻄﺤﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ .ﺷﻮد وﺟﻮد ﻛﻠﻴﻨﺮم ﻳﺎ ﻛﻠﻴﻔﺮم در زﻫﺎب، ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺗﺨﻠﻴﻪ ی ﻧﻮﻋﻲ ﻓﺎﺿﻼب اﻋـﻢ از ﺷـﻬﺮی، ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻳﺎ داﻣﻲ در ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ دارد ﺧﺎک ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ﻧﻮﻋﻲ ﺻﺎﻓﻲ زﻳﺴﺘﻲ اﺳﺖ، ﻣﻴﻜﺮوارﮔﺎﻧﻴﺰم ﺑﻪ ﻫﺎ ﻧﺪرت ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ از ﻨﺪ ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 13 ﻫﺎی آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ درون ﺧﺎک ﺑﻪ ﺟﺎ آن از و ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮز ﻣﻴﻨﻲ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ و ﻤﻲﻧ رﺳﺪ ﻛﻪ ﻣﺸﻜﻞ ﻋﻤﺪه ای اﻳﻦ در ﺑﺎره وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . 1 - 3 - 3 - 4 - اﺛﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺑﺮﻫﺎ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ دﻓﻊ ﻫﻢ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻫﻢ و اﺳﺘﻔﺎد ه ی دﻣﺠﺪ ﺑﺎﻳﺪ ،ﻫﺎ آن از ﺑﺎ ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﺳـﺎزﮔﺎر ﺑﺎﺷـﺪ . آﮔـﺎﻫﻲ از ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻦﭘﺎﻳﻴ در دﺳﺖ ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﭘﻴﺸﺒﺮد روش یﻫﺎ ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﻛﻤﻚ .ﻛﻨﺪ اﻳـﻦ ﻣﺼﺎرف ﺷﺎﻣﻞ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ، آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺻﻨﺎﻳﻊ، آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻛﺸﺎورزی، آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻓﻀﺎﻫﺎی و ﺳﺒﺰ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ و ﺣﻴﺎت آﺑﺰﻳﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﻗﺎﺑﻠﻴـﺖ آﺷـﺎﻣﻴﺪﻧﻲ را آب ﻛـﺎﻫﺶ داده و ﻣﻮﺟـﺐ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺗﺼﻔﻴﻪ، ﺗﻮزﻳﻊ و آزﻣﺎﻳﺶ ﻣﻲ .ﺷﻮد دﻳﮕﺮ ،ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﻤﺎس اﻧﺴﺎن ﺑﺎ اﻳـﻦ ﻗﺒﻴـﻞ ﺑـﻪ ﻫـﺎ آب ﻫﻨﮕـﺎم ﺷﺴﺘﺸـﻮ و دﻳﮕـﺮ ﻣﺼﺎرف، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺳﻼﻣﺖ را ﻓﺮد ﻣﺘﺎﺛﺮ ﺳﺎزد . ﺑـﺪﻳﻬﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺳـﺎﻟﻢ ﺑـﻮدن آب ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺑـﺮای ﻣﺼـﺎرف ﺧـﺎﻧﮕﻲ و آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ در درﺟﻪ اول اﻫﻤﻴﺖ ﺮارﻗ دارد ﺑﻪ . ﻛﻠﻲ ﻃﻮر ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﺤـﺖ ﺗـﺎﺛﻴﺮ ﻣﻘـﺪار رﺳـﻮﺑﺎت، ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ، ﻣﻴﻜﺮوارﮔﺎﻧﻴﺰم ﻫﺎ، اﻧﻮاع ﻧﻤﻚ ﻫﺎ، ﺳﻮﻟﻔﺎت، ﻗﺮار ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ و ﻛﻠﺮ ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺸﻜﻼت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ وﺟﻮد اﺑﻦ ﻣﻮاد در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮان ﻣﻲ را آﺑﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺧﻼﺻﻪ :ﻛﺮد – وﺟﻮد رﺳﻮﺑﺎت، ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﭘﺎﻻ ﻳﺶ را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . – ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد ﻧﻴﺘﺮات در آب، ﻣﺸﻜﻼت ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑﺮای را ای ﺳﻼﻣﺘﻲ اﻧﺴﺎن دام و اﻳﺠﺎد .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ – ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد ﻧﻴﺘﺮات و ﻓﺴﻔﺎت، رﺷﺪ ﺟﻠﺒﻚ را ﻫﺎ ﺗﺸﺪﻳﺪ را آب ی ﻣﺰه و ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ – ﻓﺮاواﻧﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻫﺎ ﺧﻄﺮ ﺑﺮوز ﺑﻴﻤﺎری ﺑﻪ را ﻫﺎ دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﭘﺎﻻﻳﺶ اﻓ را ﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . – ﺷﻮری زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ) ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺻﻴﻪ 2 دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ ﺑﺮﻣﺘﺮ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ( ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﺨﺘﻲ و آب ﺗﻐﻴﻴﺮ آن ﻣﺰه و ﺷﺪه ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﭘﺎﻻﻳﺶ را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ . – ﺣﻀﻮر و ﻫﺎ ﻛﺶ اﻓﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﺑﺮای ﭼﻪ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮای ﭼﻪ و آب ﺣﻴﺎت آﺑﺰﻳﺎن ﺧﻄﺮی ﺑﺎﻟﻘﻮه اﺳﺖ . ﺑﺨﺶ در – ﺻﻨﻌﺖ، ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺷﻮری و ﺳﺨﺘﻲ آب ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد ﺑـﻮده و ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﺑﺎﻋـﺚ ﮔﺮﻓﺘﮕـﻲ و رﺳـﻮب ﮔـﺬاری در دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ .ﺷﻮد در – ﻛﺸﺎورزی، ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺷﻮری زﻳﺎد ﺑﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮل ﻛﺎﻣﻼ روﺷﻦ اﺳﺖ . ﺿﻤﻦ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺑﺮﺧﻲ ﻳﻮن ﻫﺎ ﻫﻤﭽﻮن ﺳﺪﻳﻢ ﺑﺮ ﮔﻴﺎه اﺛﺮات ﻲﺳﻤ و ﺑﺮﺧﺎک اﺛﺮات ﺗﺨﺮﻳﺒﻲ دارﻧﺪ . ﺑﺎ – ﺗﻮﺟﻪ اﻫﻤ ﺑﻪ ﻴﺖ زﻳﺒﺎﻳﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ، ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ، ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ آﺳﻴﺐ ﻫـﺎﻳﻲ ﺟـﺪی اﻳﻦ ﺑﻪ ﺟﻨﺒﻪ وارد ﻫﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﻳﻦ و ﻣﻮﻟﻔﻪ اﻗﺘﺼﺎدی را ﻣﺨﺘﻞ ﺳﺎزد اﻳﻦ . اﺛﺮ ﺑﺮ اﻣﺮ ﻛـﺎﻫﺶ ﻛﻴﻔﻴـﺖ آب، ﺑـﻪ ﺧﻄـﺮ اﻓﺘﺎدن ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﺑﺰﻳﺎن و ﻧﻈﺎﻳﺮ ﺑﻪ آن وﺟﻮد . آﻳﺪ ﻣﻲ 14 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 1 - 4 - ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺷﻮری آب آﺑﻴﺎری ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﻋﺎﻣﻞ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ و ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﻬـﺎﻳﻲ دﻳﮕـﺮ ﻋﻮاﻣـﻞ را ﺗﺤـﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﺧﻮد دﻫﺪ ﻣﻲ ﻫﺮ . ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل در ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ اﺳـﺖ، ﻟـﻴﻜﻦ ﺑﺎﻳـﺪ ﻧﻮع ﺧﺎک و آب ، ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴ ﻧﻴﺰ ﻤﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ . زﻳﺮا ﻋﻤﻠﻜﺮد، ﻳﻚ ﻫﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻧﻴﺰ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد در . ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺗﻨﺶ ﻫﺎی ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑـﻪ ﺷـﻮری را اﻓـﺰاﻳﺶ، ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮ ﺑﻲ ﻳﺎ و ﺑﮕﺬارﻧﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ، اﺳﺖ ﻻزم ﻳﻚ ﻫﺮ اﺛﺮ ﻛﻪ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻳﺎد ﺑﺮ ﺷﺪه ﻣﻘﺪار ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ ای ﻣـﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﺑﺮﺧﻲ از ﻋﻮاﻣﻠ ﻲﻣ ﻛﻪ ﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺗﺤﺖ را ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ ﺑﺨﺶ در ، یﻫﺎ ﺑﻌﺪی ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﺑﻴﺶ ﻗﺮار ﺗﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . 1 - 4 - 1 - ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎک 1 - 4 - 1 - 1 - ﻧﻮع ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﺧﺎک ی ﻪﻫﻤ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺣﺎوی ﻣﻘﺪاری ﻧﻤﻚ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻛﺎﺗﻴﻮن ﻫﺎ و آﻧﻴﻮن ﻫﺎی ﻋﻤﺪه در ﻛﻪ ای زﻫﺎب ﻫﺎ وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﻮر ﺷﺪن ﺧﺎک ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺷﺎﻣﻞNa+ ، 2 Ca+ ، 2 Mg+ ، Cl− ، 2 4 SO− و3 HCO− ﻣﻲ ﺑ ﺎﺷﻨﺪ . ﺳﺎﻳﺮ و ﻫﺎ ﻳﻮن ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻛـﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺳﻬﻤﻲ در ﺷﻮر ﺷﺪن ﺧﺎک داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، دارای ﻏﻠﻈﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎر اﻧﺪک ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻘﺶ در ﻫﺎ آن ﺷﻮر ﻛـﺮدن ﺧﺎک ﻧﺎﭼﻴﺰ اﺳﺖ وﻟﻲ ، ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ B ،ﺑﺮﻋﻤﻠﻜـﺮد Se وMo ﺑـﺮ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ، و3 NO− ، B، Se ، As ، U و Mo ﺑـﺮ ﻛﻴ ﻔﻴﺖ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ . 1 - 4 - 1 - 2 - ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤﻚ در ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک در ﺟﺰ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻛﻨﺘﺮل ی هﺷﺪ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ، ﺷﻮری ﺧﺎک ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻛﻞ در ﻧﻴﻤﺮخ ﺧـﺎک ﻳﻜﻨﻮاﺧـﺖ اﺳـﺖ . ﺑﺴـﺘﻪ ﻪﺑـ ﺷﺪت و ﻳﻲﺷﻮ آب ﺳﺮﻋﺖ زﻫﻜﺸﻲ، ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤﻚ در ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﻳﺎ و ﻛﺎﻣﻼ ﻏﻴﺮﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﺑﺎﺷﺪ روش . آﺑﻴﺎری ﻳﻜﻲ از ﻋﻮاﻣﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤﻚ ﺧﺎک در را ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﻛﻨـﺪ . ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ ﺳـﻄﺢ اﻳﺴـﺘﺎﺑﻲ ﺷـﻮر ﺗـﺎ ﻋﻤـﻖ 150 ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮی از ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺑﺎﺷﺪ، اﻣﻼح ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻮﻳﻴﻨﮕﻲ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮده ﺟﺎ آن در و ﺗﺠﻤﻊ در .ﺪﻳﺎﺑﻨ ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﺘﻲ ، ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤﻚ ﺑﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑﻴﺶ ﻪﻛ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻳﻦﺗﺮ ﺷﻮری در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ و اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﻤـﻖ ﺗـﺎ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ از ﻣﻘﺪار آن ﻛﺎﺳﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺷﻮری ﺧﺎک در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻴﻦ دو آﺑﻴﺎری اﺛﺮ ﺑﺮ ﻧﻴﺰ ﺗﺒﺨﻴﺮ آب، ﺗﻐﻴﻴﺮ در .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻧﺘﻴﺠﻪ ، ﮔﻴﺎه ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺘﻲ از اﻣﻼح واﻛـﻨﺶ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ در ﻛﻪ ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﻳﺸﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﻴﺮی دﺳﺘﺨﻮش ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﺪاوم ﻣﻲ ﮔﺮدد رﺷﺪ . رﻳﺸﻪ و ﭘـﺮاﻛﻨﺶ در آن ﻧﻴﻤـﺮخ ﺧﺎک ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از ﻣﻘﺪار رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک روش و آﺑﻴﺎری ﻣﺘﺎﺛﺮ ﻣﻲ ﮔﺮدد، ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺷﻮری ﻧﻴﺰ ﺳـﻬﻤﻲ ﺑـﻪ آن ﺑـﺮ اﺳـﺰ دارد در . ﻣﻮرد ﻛﻪ اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﺷﻮری ﻫﺎی ﻣﺘﻐﻴ در ﺮ ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻧﻈﺮ واﺣـﺪی وﺟـﻮد ﻧـﺪارد )Rhoades و ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 15 ،ﻫﻤﻜﺎران 1992 (. ﺑﺮای ﺑﻴﺎن ی ﻪ راﺑﻄ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺘﻐﻴﻴﺮ ﺷﻮری، Rhoades ) 1999 ( ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻛـﺮده ﻛـﻪ ﺑـﺮای آﺑﻴـﺎری ﻣﺮﺳﻮم از ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺧﻄﻲ ﺷﻮری در زﻣﺎن و ﻣﻜﺎن ﺑﺮای و آﺑﻴﺎری ﻫﺎی زﻳﺎد دور ﺑﺎ از ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ وزﻧﻲ آب ﺟﺬب ﺷﺪه ﺗﻮﺳـﻂ ﮔﻴـﺎه اﺳﺘﻔﺎده .ﺷﻮد ﺑﺮﺧﻲ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان )Dirksen و ﻫﻤﻜﺎران، 1999؛ Homaee و Feddes ، 1999؛ 2002 ؛ 2001 ( ﻧﻴـﺰ ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ وزﻧﻲ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﺟﺬب ﻧﺴﺒﻲ را ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻛﺮده . اﻧﺪ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ ﮔﻴﺎه ﺑـﻪ ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ وزﻧـﻲ ﻫـﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜـﻲ ﻣﺤﻠـﻮل ﺧـﺎک ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﻛﻞ ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﺟﺬب واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . 1 - 4 - 1 - 3 - رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﻮری ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻗﺮار دارﻧﺪ ﻳﺎ و آﺑﻲ ﻛﻢ ﻳﺎ ﻛﻪ ﻓﺮاواﻧﻲ آب آن ﺑﺮ ﺷﻮر ﺣـﺎﻛﻢ اﺳـﺖ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ، رﻓﺘﺎر ﮔﻴﺎه ی ه دور ﻃﻲ رﺷﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﻠﻜﻪ ﻫﻢ آﺑﻲ ﻛﻢ ﺑﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد از . ﻃﺮف دﻳﮕـﺮ در ﺧـﺎک ﻫـﺎی ﻏﺮﻗﺎﺑﻲ ﺧﺎک ﻳﺎ و ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ زﻫﻜﺸﻲ ﺿﻌﻴﻔﻲ دارﻧﺪ، ﭘﺨﺸﻴﺪﮔﻲ ﮔﺎز اﻛﺴﻴﮋن ﻫﺎ ﻪ رﻳﺸ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺑـﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻨﻔﺲ رﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﻣﺤﺪود ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻴﻤﻧ ﻛﻪ ﺧﺎک ﺮخ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ آب ﺷـﻮر اﺷـﺒﺎع ﺷـﻮد، اﺛـﺮ ﻣﺸـﺘﺮک ﺷـﻮری و ﻛﻤﺒﻮد2 O ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﻀﺎﻋﻒ ﺟﻮاﻧﻪ زدن ﺑﺬر، ﺟﺬب اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ﻫﺎ ﻳﻮن ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎه، و رﺷﺪ ﺷﺎﺧﻪ ﻣﺨ را ﻫﺎ .ﻛﻨﺪ ﺘﻞ ﻛﻤﺒﻮد ﻳﻜﻲ آب از ﭘﺪﻳﺪه ﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ در ﻛﻪ ﺷﺮاﻳﻂ زراﻋﻲ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎ ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ، زﻳﺮا رﻃﻮﺑﺖ ﺧـﺎک ﻃـﻲ ﻓﺼـﻞ رﺷـﺪ در زﻣﺎن و ﻣﻜﺎن ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗ ﻲ ﻓﺮاوان ﻛﻪ اﻳﻦ .د دار ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮع ﺷﻮری آﺑﻲ ﻛﻢ و ﭘﺎﺳﺦ دﻫﺪ ﻣﻲ ﻫﻨـﻮز ﻪﺑـ ﺧـﻮﺑﻲ روﺷـﻦ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻴﺎه اﻳﻦ ی دو ﻫﺮ از ﺶﺗﻨ ﺑﻴﺶ ﻫﺎ ﺗﺮ آﺳﻴﺐ ﺑﻴﻨﺪ ﻣﻲ ﻳﻜﻲ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻫﺎ آن از ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﻛﻢ . آﺑـﻲ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ ﺑﺨﺶ ﺑﺮ یﻫﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻧﺎﺣﻴﻪ رﻳﺸﻪ ﭼﻴﺮه ﺑﺎﺷﺪ، ﻛﻪ آن ﺣﺎل ﺷﻮری ﺧﺎک ﺑﻴﺶ ﺑﺨﺶ ﺗﺮ یﻫﺎ زﻳﺮﻳﻦ را ﻣﺘﺎﺛﺮ ﻣﻲ ﺳﺎزد . ﺻﺮف ﻛﻪ اﻳﻦ از ﻈﺮﻧ ﮔﻴﺎه ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﻦ ﺑﻪ ﺗﻨﺶ ﻫﺎ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﺪ ﻣﻲ ﺛﺎﺑﺖ ، ﻛﻪ ﺷﺪه ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه در ﺷﺮاﻳﻂ رﺷﻮ ﺑﻬﺘﺮ از ﺣﺎﻟﺖ اﺳﺖ آﺑﻲ ﻛﻢ اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣﺎل، ﻛﻮﺗﺎه ﻛﺮدن ﻓﻮاﺻﻞ آﺑﻴﺎری اﻟﺰاﻣﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺒﻮد ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﻮری ﻧﻤﻲ اﻧﺠﺎﻣـﺪ . ﮔﻴﺎﻫـﺎﻧﻲ از ﻛﻪ ﺷﻮری ﺑﺮﻧﺪ ﻲﻣ رﻧﺞ ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ ﺷﻮری ﻣﺒﺘﻼ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻫﻢ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻫﻢ و رﺷﺪ ﻛﻨـﺪﺗﺮی دارﻧـﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ ﺗﺮ ﻛﻢ ﻫﺎ آن آﺑﻲ در . ﻧﺘﻴﺠﻪ ، ﻣﻘﺪار از را یﺗﺮ ﻛﻢ آب ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ دور ﺑﻪ ﺗﺮ ﻛﻢ آﺑﻴﺎری ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ در . ﻧﺘﻴﺠﻪ، اﻓﺰاﻳﺶ دور آﺑﻴﺎری ﺗﻨﻬﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﺳﻮد ﮔﻴـﺎه اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑﺘﻮاﻧـﺪ اوﻻ ﺗـﻨﺶ آﺑـﻲ در ) را ﺻﻮرت وﺟﻮد ( ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ، ﺛﺎﻧﻴﺎ ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل از را ﺣﺪی ﭘـﺎ ﺗـﺮ ﻳﻴﻦ ﻧﮕـﻪ و ، رد دا ﺛﺎﻟﺜـ ﺎ ﻓﺮاواﻧـﻲ ، آب ﺑﺎﻋـﺚ ﻛـﺎﻫﺶ ﭘﺨﺸﻴﺪﮔﻲ ﮔﺎز 2 O ﻧ .ﺸﻮد 1 - 4 - 1 - 4 - ﻣﻮﺟﻮدات ﺧﺎﻛﺰی ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻫﺎی ﻫﻤﺰﻳﺴﺖ رﻳﺰوﺑﻴﻮم )Rhizobium Spp. ( ﻣﻘﺎوم از ﺗﺮ ﮔﻴﺎه ﻣﻴﺰﺑﺎن ﺧﻮد ﺑﻪ ﺷﻮری ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺣﺎل اﻳﻦ ﺑﺎ . ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺧﺎک در ﻫﺎی ﺷﻮر، زاﻳﻲ ﻏﺪه و ﺗﺜﺒﻴﺖ2 N در ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن دﭼﺎر اﺧﺘﻼل ﮔﺮدد رﺷﺪ . ﺑﺴﻴﺎری از ﺑﻘﻮﻻت ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ ﺻﻮرت ﻫﻤﺰﻳﺴﺖ ﻛﺸﺖ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ازﺗﻲ ﻛﻮد از ﻛﻪ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﻮد . ﻫﻤﺰﻳﺴﺘﻲ ﻫﺎی ﻗﺎرچ Mycorrhiz ﻧﻴﺰﺗﺤﻤ ﻞ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری از را ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻬﺒﻮد ﺗﻐﺬﻳ ﻪ ی ﻓﺴﻔﺮی اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . 16 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺷﻮری ﺧﻮد ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻧﻤﻲ ،ﺷﻮد ﻟﻴﻜﻦ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﻮری ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﻣ در ﻌـﺮض ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻤﺎری ﻗﺮار زا ﮔﻴﺮﻧﺪ . ﺷﻮری ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ ﭘﻮﺳﻴﺪﮔﻲ رﻳﺸﻪ اﺛﺮ ﺑﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﻗـﺎرچ ﻓـﺎﻳﺘﻮﻓﺘﺮ ا1 در ،ی ود دا ﮔـﻞ ﻣﺮﻛﺒـﺎت و ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد اﺛﺮ . ﻣﺸﺘﺮک ﺷﻮری و ﻗﺎرچ ﻓﺎﻳﺘﻮﻓﺘﺮا ﻣﻮﺟﺐ ﻛﻮﭼﻚ ﺷﺪن ﻣﻴﻮه و ﻛﺎﻫﺶ ﺷـﺪﻳﺪ ﻋﻤﻠﻜـﺮد ﻲﻣـ ﺷـﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺧﺎک در ﻫﺎی ﺷﻮر، ﭼﻨﺎن ﺧﺎک ﭼﻪ ﺑﺮای ﻲﻣﺪﺗ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﺮﻃﻮب ﺑﺎﺷﺪ، اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮوز ﺑﻴﻤﺎری ﻫـﺎی ﻗـﺎرﭼﻲ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ زﻫﻜﺸﻲ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﺧﻄﺮات ﻳﺎد را ﺷﺪه ﺗﺸﺪﻳﺪ .ﻛﻨﺪ ﻲﻣ 1 - 4 - 1 - 5 - ﺷﺮ اﻳﻂ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺧﺎک ﺷﺮاﻳﻂ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺧﺎک ﻲﻣ ﻧﻴﺰ ﺗﻮاﻧﺪ اﺛﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﺷﻮری ﺑﺮ را ﮔﻴﺎه ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﺧﻮد دﻫﺪ ﻼﻣـﺜ . ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﺿـﻌﻴﻒ ﺧﺎک ﻳﺎ و وﺟﻮد ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﻛﻢ ﻧﻔﻮذ ﭘﺬﻳﺮ در ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک رﺷﺪ رﻳﺸﻪ را ﻫﺎ ﻣﺤﺪود ﻛﺮده و ﺣﺮﻛﺖ و ﺗﻮزﻳﻊ و آب اﻣﻼح را ﻣﺘـﺎﺛﺮ ﻣﻲ ﺳﺎزد . ﺗﺸﻜﻴﻞ ی ﻪﻻﻳ ﻧﻤﻜﻲ در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺑﻪ ﻧﻴﺰ ﺻﻮرت ﻣﺎﻧﻌﻲ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﺮده و ﺟﻮاﻧﻪ و ﺑﺬر زﻧﻲ اﺳﺘﻘﺮار ﮔﻴﺎه ﻧﻮﭘـﺎ را ﻣﺨﺘﻞ ﻣﻲ ﺳﺎزد . 1 - 4 - 1 - 6 - ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰی ﺧﺎک در اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد از ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﺳﺘﻔﺎده .ﻮدﺷ ﻲﻣ ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ ﺑـﻪ دﻟﻴﻞ ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﺸﺪن در آن زﻣﺎن ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎه، ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻛﺎﻓﻲ در اﺧﺘﻴﺎر ﮔﻴﺎه ﻗﺮار ﻧﮕﻴﺮد . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﮔﻴﺎه در ﺷـﺮاﻳﻄﻲ رﺷـﺪ ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻣﻘﺪار ﻛﺎﻓﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺧﺎک در ﻮدﺟﻣﻮ ﻧﻴﺴﺖ ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰی ﺧﺎک، ﻧﻪ و ﺷﻮری ، آن ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻋﺎﻣـﻞ ﻣﺤﺪود ﻛﻨﻨﺪ ه ی رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . ﻃﻮر ﻛﻠّﻲ، ﻣﺼﺮف ﺑﻬﻴﻨ ﻛﻮد ی ﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻗﻄﻊ ، ﻧﻈـﺮ از اﻳـﻦ ﻛـﻪ ﺧﺎک ﺷﻮر ﺑﻮده وﻟﻲ ﻧﻪ ﻳﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎ اﻳﻦ اﻓﺰاﻳﺶ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺧﺎک ﻛﻪ ﺷﻮر ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻴﺶ اﺳﺖ ﺗﺮ . ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد اﺛـﺮ ﺑـﺮ ﻓﻘـﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻳﺎ و ﺷﻮری ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻛﺎﻫﺶ ﺷﻮری ﺮفﺼـ ﻣ ﻳﺎ و ﻛـﻮد ، اﻓـﺰاﻳﺶ ﻋﻤﻠﻜـﺮد در را ﺑﺮﺧﻮاﻫـﺪ داﺷﺖ اﻣﺎ . ﭼﻨﺎن ﻳﻜﻲ اﺛﺮ ﭼﻪ اﻳﻦ از ﻨﺶﺗ دو در ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻴﺶ از دﻳﮕﺮی ﺑﺎﺷﺪ، ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﺗﻨﺸ از ﻛﻪ ﻲ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ اﺳﺖ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻴﺶ را ﺗﺮ اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ ﺗﻨﺸ ﺗﺎ ﻛﻪ ﻲ ﺳﻬﻢ در یﺗﺮ ﻛﻢ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد دارد . ﻣﺼﺮف N ، P و K ﺑﻪ ﻣﻴﺰاﻧـﻲ اﻧـﺪک ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ را ﺷﻮری اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ )1999 ، Grattan & Grieve, .( ،ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم و ﺗﻨﺶ دو ﻫﺮ ﺟﻮد ﺷـﻮری ﻓﻘﺮ و ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺎﻳﺪ دﻗﺖ ﻧﻤﻮد آﻳﺎ ﻛﻪ ﻣﺼﺮف ﻛﻮد ﺗﺤﻤ ﻞ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری را ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎ و اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . 1- Phytophthora ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 17 1 - 4 - 2 - اﻗﻠﻴﻢ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﻮا ﺑﺪون ﺷﻚ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ، اﮔﺮ ﻧﮕﻮﻳﻴﻢ ﺑﻴﺶ ﺑﻪ وﻟﻲ ﺗﺮ اﻧﺪاز ه ی ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻮاﻣﻞ، واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری را ﺗﺤـﺖ ﺗـﺎﺛﻴﺮ ﻗـﺮار دﻫﺪ ﻣﻲ . ﭼﻨﺎن ﻫﻮا ﭼﻪ ﺳﺮد ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺷﻮری ﻫﺎی ﺑﻴﺶ را یﺗﺮ ﺗﺤﻤـﻞ ﻛﻨﻨـﺪ اﺛـﺮ . ﺗﻠﻔﻴﻘـﻲ ﺷـﻮری در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻧﻴﺎز ﻛﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺑﺎﻻ، دﻣﺎ زﻳﺎد، رﻃﻮﺑﺖ ﻧﺴﺒﻲ و ﻛﻢ ﺧﺸﻜﻲ زﻳﺎد ﺑﺎد و ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺗﻨﺶ ﺑﻴﺶ ﺑﺮ یﺗﺮ ﮔﻴﺎه وارد ﺗﺎ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺧﻮد ﺷﻮری ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ . ﭼﻮن اﻗﻠﻴﻢ اﺛﺮ ﻣﻬﻤﻲ ﺑﺮ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری دارد، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ از آزﻣﺎﻳﺸـﺎت ﻣﺘـﺎﺛﺮ از ﻓﺼﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﮋوﻫﺶ آن در ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﺜﻼ . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺳﺒﺰﻳﺠﺎت زﻣﺴﺘﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺷـﻮری در ﻓﺼـﻞ ﮔـﺮم و ﺧﺸﻚ ﻣﻼک ﻗﺮار ﮔﻴﺮد، ﺗﺤﻤﻞ واﻗﻌﻲ ﻫﺎ آن دﺳﺖ ﻛﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺷﺪ زﻳﺮا ﺳﺒﺰﻳﺠﺎت زﻣﺴﺘﺎﻧﻲ ﻗﺎدرﻧﺪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻃﺒﻴﻌﻲ رﺷﺪ ﺧﻮد، ﻳﻌﻨﻲ در ﻫﻮای ﻧﻴﺎز ﻛﻪ ﺳﺮد ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺗﺮ ﻛﻢ ﻫﻮا اﺳﺖ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻴﺶ یﺗﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺛﺮ ﺑﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﻧﻴﺰ ﻫﻮا ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . وﺟﻮد3 O ﻳﻜﻲ ﻛﻪ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻢ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﻮا ﺑـﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﺪ، ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻛﺸﺖ ﻫﺎی ﺧﺎک در ﺷﺪه ﻏﻴﺮﺷﻮر ﺶﺑﻴ را ﻫﺎی ﺧﺎک از ﺗﺮ ﺷﻮر ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ 2 O ﺑﺮ ﻧﻴﺰ ﻫﻮا واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ . ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑـﺎ ﻛﻪ زﻳـﺎد ﺷـﺪن ﻏﻠﻈـﺖ 2 CO ﻣﻘﺎوﻣـﺖ ﻟﻮﺑﻴﺎ، ذرت، آﺗﺮﻳﭙﻠﻜﺲ، و رز ﻳﻮﻧﺠﻪ ﺑﻪ ﺷﻮری اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﻧﻜﺘـ ﻪ ی ﻗﺎﺑـﻞ ﺗـﺬﻛﺮ در اﻳـﻦ ﭘـﮋوﻫﺶ ﻫـﺎ اﻳـﻦ اﺳـﺖ از ﻛـﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد ﮔﺎزﻛﺮﺑﻨﻴﻚ ) ﺣﺪودا μL/L 2500 ( ﻛﻪ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺑﺮاﺑﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺘﻌـﺎرف در آن ﻃﺒﻴﻌـﺖ اﺳـﺖ اﺳـﺘﻔﺎده اﺳﺖ ﺷﺪه . 1 - 4 - 3 - ﻋﻮاﻣﻞ ﮔﻴﺎﻫﻲ 1 - 4 - 3 - 1 - ﺳﻦ ﮔﻴﺎه ﺣﺴﺎﺳﻴ ﺖ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ﻃﻲ ﻓﺼﻞ رﺷﺪ داﺋﻤﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑﻴﺶ .ﻛﻨﺪ ﻲﻣ ﺗﺮ ﮔﻴﺎﻫﺎن در ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی ﺟﻮاﻧـﻪ زدن 1 ﻣﻘـﺎوم ﻫﺴـﺘﻨﺪ در وﻟﻲ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ2 و ﻣﺮاﺣﻞ ﭘﺲ ی ﻪ اوﻟﻴ آن از ﺣﺴﺎس ﺑﻮده در و ﻣﻌﺮض آﺳﻴﺐ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ ﮔﻴـﺎه در ﺧـﺎک اﺳﺘﻘﺮار ﻳﺎﺑﺪ، ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن در و ﻣﺮاﺣﻞ ﺑﻌﺪی رﺷﺪ ﺑﻪ ﺷـﻮری ﻣﻘـﺎوم .ﻮدﺷـ ﻲﻣـ ﺗـﺮ ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ، اﮔـﺮ ﮔﻴـﺎه ﺑﺘﻮاﻧـﺪ ﻣﺮﺣﻠـﻪ » ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ » ﺗﺎ « رﺷﺪ ﻳﻚ در را «ﻟﻴﻪ او ﺑﺎ رﺷﻮ کﺧﺎ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﭘﺸﺖ ﺳـﺮ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ آن در و اﺳـﺘﻘﺮار ﻳﺎﺑـﺪ، ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ ﺳـﻦ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻪ آن ﺷﻮری اﻓﺰاﻳﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ ﺑﻪ . ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﭼﻪ ﻫﺮ ، ﮔﻴﺎه در ﻣﺮاﺣﻞ آﻏﺎزﻳﻦ ﺗﺮ رﺷﺪ ﺧـﻮد ﺑـﻪ ﺷـﻮری ﻣﺒـﺘﻼ ﺷﻮد، ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻴﺶ یﺗﺮ ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺷﺪ اوﻟﻴﻦ اﺛﺮ ﺷﻮری ﺑﺮ ﮔﻴﺎه ﺗﺎﺧﻴﺮ در ﺟﻮاﻧﻪ زدن و اﻳﺠﺎد ﮔﻴﺎﻫﭽـﻪ اﺳـﺖ . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ اﻓﺰون ﺑﺮ ﺷﻮری، ﺗﻨﺶ ﻫﺎی دﻳﮕﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻢ آﺑﻲ، ﻧﻮﺳﺎن ﺷﺪﻳﺪ ﮔﺮﻣﺎ ی ﻪﻻﻳ و ﻧﻤﻜﻲ در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک وﺟـﻮد داﺷـﺘﻪ 1- Germination 2- Seeding 18 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ،ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺷﺪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ وﻗﻮع ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ، ﻣﻘﺪار ﺷﻮری ﺧـﺎک در ﺑﺴـﺘﺮ ﺑـﺬر ﺑﻴﺶ ﺑﺨﺶ از ﺗﺮ یﻫﺎ زﻳﺮﻳﻦ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ رﻳﺸﻪ ﻫﺎی ِ ﺟﻮان ﺑﺮون آﻣﺪه از ﺑﺬر، در ﻣﻌﺮض ﺷﻮری ﺑـﻴﺶ از یﺗـﺮ آﻧﭽـﻪ از ﻛـﻪ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻛﻞ ّ ﺷﻮری در ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻗﺮار دارﻧﺪ زﻳﺎن . وارد اﻳﻦ در ﺷﺪه ﻣﺮﺣﻠـ ﻪ ی ﺣﺴـﺎس ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺗﺮاﻛﻢ ﮔﻴﺎه در را واﺣﺪ ﺳﻄﺢ ﻛﺎﻫﺶ داده و ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﻣﻘﺪار ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻪ را یﻃﻮر ﻣﻌﻨﻲ ﺎﻳﻴﻦﭘ دار ﺑﻴﺎورد . ﺣﺴﺎﺳﻴ ﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻨﺪم، ﺟﻮ، ﭘﻨﺒﻪ، ﺑﺮﻧﺞ، ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ، ذرت و ﺑﺎدام زﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری در ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی ﺟﻮاﻧﻪ زﻧﻲ ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی اﺳﺘﻘﺮار ﺟﻮاﻧﻪ اﺳﺖ . ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ اﻃﻼﻋﺎت  ﻲﻛﻤ درﺑﺎر ه ی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن در ﻣﺮاﺣﻞ ﺟﻮاﻧﻪ زﻧـﻲ و اﺳـﺘﻘﺮار ﺟﻮاﻧﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺪود اﺳﺖ، ﻴﻜﻦﻟ اﻏﻠﺐ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻫﺮ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻛـﻪ ﺷـﻮری ﺧـﺎک ﺳـﺒﺰ ﺷـﺪن ﺑـﻪ را ﺗـﺎﺧﻴﺮ ﻣﻲ اﻧﺪازد وﻟﻲ ، ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻣﻘﺪار از آن  ﺣﺪ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﮔﻴﺎه ﺑﺎﻟﻎ ﺗﺠﺎوز ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ، درﺻﺪ ﺑﺬرﻫﺎی ﺳـﺒﺰ ی هﺷـﺪ اﻏﻠـﺐ ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﻛﺎﻫﺶ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ . ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻦ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب ﻫﺎ ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ . ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎ ﺑﺮروی ﺳﻮرﮔﻮم، ﮔﻨﺪم و ﻟﻮﺑﻴﺎ ﭼﺸﻢ ﺑﻠﺒﻠﻲ ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ﺣﺴﺎﺳﻴ اﻳﻦ ﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ی ه دور ﻃﻲ روﻳﺸﻲ و ﻣﺮاﺣﻞ  ی ﻪﻟﻴ او ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل ، ﺑـﻴﺶ از ﺗـﺮ ﻣﺮﺣﻠـ ﻪ ی ﮔﻠﺪﻫﻲ آﻧﻬﻢ و ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ ﻣﺮﺣﻠ ﭘﺮ ی ﻪ ﺷﺪن داﻧﻪ ﻫﺎﺳﺖ در . ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺳﻨﺒﻠﻪ ﻳﺎ ﺧﻮﺷﻪ، ﺗﻨﺶ ﺷﻮری ﻣﻮﺟـﺐ ﺗﺴـﺮﻳ ﻊ رﺷﺪ ﺧﻮﺷﻪ و ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻌﺪاد ﺳﻨﺒﻠﻚ در ﮔﻨﺪم ﻣﻲ اﻳﻦ ﺣﺎل ﻫﺮ در .ﺷﻮد ﻛﺎﻫﺶ ﺗﺎ اﻧﺪازه ﺑﺎ ای اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻌﺪاد ﺑـﺬر در ﺳـﻨﺒﻠﻚ ﺟﺒﺮان ) ﻮدﺷ ﻲﻣ Grieve و ﻫﻤﻜﺎران، 1992 (. اﺛﺮ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﺷﻮری زﻫﺎب ﺑﺮ ﻏﻼت درﻣ ی ﻪﺮﺣﻠ رﺷﺪ روﻳﺸ ﻲ و آﻏﺎز ﻣﺮاﺣﻞ زاﻳﺸﻲ ﺑﻮده ﻛـﻪ ﻧﺘﻴﺠـ آن ی ﻪ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از ﺗﺸﻜﻴﻞ ﭘﻨﺠ اﺳﺖ ﻫﺎ ﻪ . ﺷﻮری ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ی ﻪﻫﻤ ﭘﻨﺠﻪ ﻫﺎی ﺛﺎﻧﻮﻳ ﻪ ی ﮔﻨﺪم ﺑﻴﻦ از را ﺑﺮده و ﺗﻌﺪاد ﻏﻼف ﺑﺮگ و ﭘﻨﺠﻪ ﻫﺎی اوﻟﻴﻪ را ﺑﻪ ﺷﺪت ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ )Maas و ﻫﻤﻜﺎران ، 1994 .( ﭘﻨﺠﻪ ﻫﺎی روی ﺑﺮ ﻛﻪ ای ﻟﻴﻪ او ﺑﺮگ ﻫﺎی اول دوم و اﺳﺘﻘﺮار ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨـﺪ، ﻳﻦﺗﺮ ﻛﻢﺣﺴﺎﺳﻴ ﺑﻪ را ﺖ ﺷﻮری دارﻧﺪ . ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮل ﻋﻤﺪﺗﺎ اﺛﺮ ﺑﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻌﺪاد ﺳﻨﺒﻠﻚ ﺗﺎ و اﻧﺪاز اﺛﺮ ﺑﺮ یﺗﺮ ﻛﻢ ی ه ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻌﺪاد در داﻧﻪ ﺳﻨﺒﻠﻪ اﺳﺖ . ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﺎﻳﺶ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻏﻼت ﺑﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب ﭘـﺲ از ﮔـﺬر از ﻣﺮﺣﻠـ ﻪ ی ﻪﺳـﺎﻗ رﻓﺘﻦ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻛﻪ ﮔﻴﺎه در ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی ﮔﻠﺪﻫﻲ ﻋﻤﻼ ﺣﺴﺎس ﻲﻧﻤ ﺑﺎﺷﺪ . 1 - 4 - 3 - 2 - ﻧﻮع و ﮔﻮﻧﻪ ﮔﻴﺎﻫﻲ آﻣﺎر و ارﻗﺎم ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻮرد ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﻳﻚ از دو ﻳـﺎ رﻗـﻢ وار ﻳـﺎ ﻳﺘـﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣﺎل اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﺳﺖ آن اﻏﻠﺐ ﻛﻪ وار ﻫﺎی ﻳﺘﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﻳﻚ ﺑﻪ ی ﻪﮔﻮﻧ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻣﻘﺎوﻣـﺖ ﻧﺴـﺒﺘﺎ ﻳﻜﺴـﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری دارﻧﺪ اﻳﻦ . ﻣﻄﻠﺐ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻄﻠﻖ ﺻﺎدق ﻧﻴﺴﺖ زﻳﺮا ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ارﻗﺎم در ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧـﻪ ﻫـﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ )Shannon و Noble ، 1990 .( ﻫ ﺑﻪ ﺮﺣﺎل اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻫﻨﻮز روﺷﻦ ﻧﻴﺴﺖ اﻳﻦ آﻳﺎ ﻛﻪ ﺗﻔﺎوت ﻫـﺎ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ » ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ « ﺷﻮری ﻳﺎ و ﻣﺮﺑﻮط » ﺑﻪ ﺳﺎزﮔﺎری ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ « ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻳﺎ ﺗﻐﺬﻳﻪ رﺷﺪ آن در ﻛﻪ ﺳﺖ ا ای ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨـﺪ . در ﻣﻮرد درﺧﺘﺎن ﻣﻴﻮه ﺑﻪ و وﻳﮋه اﻧﮕﻮر اﻳﻦ ، ﺗﻔﺎوت ﺑﻴﺶ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﺮ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرﻧﺪ، ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻛﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻫﺎ آن ﺷﺪﻳﺪا ﻗـﻢ ر ﻧﻮع ﺑﻪ ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 19 وار و ﻳﺘﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ارﻗﺎم ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ در ﻫﺎ آن ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺟﺬبNa+ وCl− ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻛﻪ ﻫـﺮ ﭼﻪ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﮔﻴﺎه در ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺟﺬبNa+ وCl− ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی از ﺑﻪ ﺧﻮد ﺷﻮری ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . 1 - 4 - 4 - ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻛﺸﺎورزی 1 - 4 - 4 - 1 - روش آﺑﻴﺎری روش آﺑﻴﺎری ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ را ﺷﻮری ﺤﺖﺗ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ ، اوﻻ زﻳﺮا ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤـﻚ در ﺧـﺎک از را ﺧـﻮد ﻣﺘـﺎﺛﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ، ﺎﺛﺎﻧﻴ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺮگ آﻳﺎ ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻲﻣ ﻫﺎ ﻣﺮﻃﻮب ﺧﻮاﻫﻨﺪ در ) ﻧـﻪ ﻳﺎ ﺷﺪ آﺑﻴـﺎری ﺑـﺎراﻧﻲ ( و ﺛﺎﻟﺜـ ﺎ ﺑﻴـﺎﻧﮕﺮ آن اﺳـﺖ ﻛـﻪ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﺑﻲ 1 زﻳﺎد ﺧﺎک در ﺣﺪ ﭼﻪ ﺗﺎ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ آن دﺳـﺘﻪ روش از یﻫـﺎ آﺑﻴـﺎری ﻛـﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻧﮕﻬﺪاری ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﺑﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮی ﺧﺎک در ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، رﺷﺪ ﺑﻬﻴﻨ ﻪ ی ﮔﻴﺎه را ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ .ﻛﺮد ﺑﺮ ﺧﻼف روش یﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ، روش ﺗﺤﺖ یﻫﺎ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ وﻳﮋه روش ﺑﺎراﻧﻲ ﺑـﻪ ﺑـﺎ ﻛـﺎر ﮔـﺮﻓﺘﻦ ﻣﻘـﺪار آب یﺗـﺮ ﻛـﻢ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻮزﻳﻌﻲ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ در ﺗﺮ ﺳﻄﺢ رع اﻣﺰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ وش ر در . یﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ، ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﭼﻨـﻴﻦ ﺗﻮزﻳـﻊ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺘﻲ ﺑﺎﻳﺪ ، ﻣﻘﺪار ﺣﺪاﻗﻠﻲ اﻳﻦ ﻛﻪ رود ﻛﺎر ﺑﻪ آب ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻴﺶ از ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻴﺰان ﺟﺮﻳﺎن زﻫﻜﺸﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻏﻴﺮﺿﺮوری .ﺮددﮔ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ روش ، یﻫـﺎ آﺑﻴـﺎری ﺗﺤـﺖ ﻓﺸـﺎر ﺮایﺑ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺗﻮزﻳﻊ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ و آب ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔﺎت زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ روش از ﺗﺮ یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ . اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﺮاﻣﻮش در ﻛﻪ ﻛﺮد ﺻﻮرت اﺳﺘﻔﺎده از آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﺮگ راه از ﻫﺎی ﻲﻣ ﺧﻮد ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ اﻣﻼح ﻣﻮﺟﻮد را آب در ﺟـﺬب ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺮگ و ﺷﺎخ ﻫﺎ آن ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ آﺳﻴ ﺐ ﺑﺒﻴﻨﺪ . 1 - 4 - 4 - 2 - ﺑﺴﺘﺮ ﺑﺬر ﻧﺤﻮ ه ی آراﺳﺘﻦ ﺑﺴﺘﺮ و ﺑﺬر ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺧﺎک در ﺑﺬر ﺑﺮ ﺟﻮاﻧﻪ و زﻧﻲ اﺳﺘﻘﺮار در آن ﺧـﺎک ﻫـﺎی ﺷـﻮر ﺑـﻪ ﻛـﻪ ﺻﻮرت ﺷﻴﺎری آﺑﻴﺎری ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ اﮔﺮ . ﺑﺬر، ﺳﻄﺤﻲ ﺗﺨﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ی ﻪﺗﻬﻴ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻚ ﺷﻴﺎری ﻣﻮﺟـﺐ آﺳﻴﺐ رﺳﺎﻧﺪن ﺷﻮری ﻲﻣ آن ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻧﻤﻚ زﻳﺮا در ﻣﺮﻛﺰ ﺑﺴﺘﺮ اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ ﻣﻲ اﻣﺎ .ﺷﻮد ﺷﻴﺐ دار ﻛﺮدن ﺑﺴـﺘﺮ ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ ﺷـﺮاﻳﻂ ﻣﻤﻜﻦ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورد، ﺑﺨﺶ زﻳﺮا ﻋﻤﺪه ﻧﻤﻚ از ای ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ی ﻪﺟﺒﻬ رﻃﻮﺑﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻜﺎن ﺑﺴﺘﺮ ﺣﺮﻛـﺖ ﻛـﺮده و ﺟﺎ آن در ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ ﺑﻪ . ،ﻲﻛﻠ ّ ﻃﻮر ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﺗ ﻲﻣ ﻛﻪ ﻮاﻧﻨﺪ اﺛﺮ ﺷﻮری در را ﺑﺴﺘﺮ روش در ﺑﺬر آﺑﻴﺎری ﺷﻴﺎری ﺑـﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ ﺑﺮﺳﺎ ﻨﺪﻧ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از – ﻧﮕﻬﺪاری رﻃﻮﺑﺖ زﻳﺎد در ﺷﻴﺎر ، 1- Hydraulic Potential 20 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی – ﺷﻴﺐ دار ﻛﺮدن ﺑﺴﺘﺮ و ،ﺑﺬر – ﻛﺎﺷﺖ در ﺑﺬر ﺷﻴﺎرﻫﺎی دوﮔﺎﻧ ﻪ ی V ﺷﻜﻞ ﺑﺎ ﺳﻄﺢ ﺻﺎف . اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻴﺶ اﻳﻦ در ﺗﺮ زﻣﻴﻨـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ Pasternak و De Malach ) 1994 ( ارا ﺋـﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺧﻮاﻧﻨـﺪﮔﺎن ﺑـﺮای ﭘﻲ ﮔﻴﺮی ﺟﺰ ﺋﻴﺎت ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ آن ﺑﻪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻨﺪ . ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤﻚ در ﺧﺎک، ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻧﭽﻪ آن ﺑﻪ ﺑﺎﻻ در ﻛﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻴﻢ، ﺗﺎ ﺣﺪود زﻳﺎدی ﺑﻪ ﺟﻬـﺖ ﺟﺮﻳـﺎن در آب ﺧـﺎک ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻧﻤﻚ ﻧﻘﻄ در ﻪ ی ﺗﻤﺎس آب آﺑﻴﺎری ﺧﺎک ﺑﺎ ﻳﻦﺗﺮ ﻛﻢ اﺳﺖ، در وﻟﻲ ﺟﻬﺖ ﺟﺮﻳﺎن آب اﻓـﺰاﻳﺶ ﭘﺲ .ﺎﺑﺪﻳ ﻲﻣ از آﺑﻴﺎر در آب ی، ﺟﻬﺘﻲ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻲﻣ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻳﺎ و ﺗﻌﺮق ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻤﻚ ، در ﺟﺎﻳﻲ ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ اﻳﻦ ﻛﻪ ﭘﺪﻳﺪه ﻲﻣ رخ ﻫﺎ دﻫﻨﺪ . Oster و ﻫﻤﻜﺎران )1984 ( ﭼﮕـﻮﻧﮕﻲ ﺗﻮزﻳـﻊ ﻧﻤـﻚ روش در یﻫـﺎ آﺑﻴـﺎری ﺷـﻴﺎری، ﺑﺎراﻧﻲ، ﻗﻄﺮه و ای ﻗﻄﺮه ای زﻳﺮزﻣﻴﻨ را ﻲ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار داده ﻛﻪ ﻋﻼﻗﻪ ﻣ ﻨﺪان ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ آن ﺑﻪ رﺟﻮع ﻛﻨﻨﺪ . 1 - 5 - ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ روﺷﻲ ﻣﻬﻢ و ﻃﺒﻴﻌﻲ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺮه وری ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻳﻚ از ﻣﻨﺒﻊ و آﺑﻲ ﻛﻤﻚ ﺑﻪ دﻓﻊ ﺻﺤﻴﺢ زﻫﺎب راه ،ﻫﺎ ﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ اراﺋﻪ ﭼﻨﺪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ . اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫـﺎب ﺑﺎﻳـﺪ ﻫـﻢ از دﻳـﺪﮔﺎه اﺛـﺮات ﻣﺤﻴﻄـﻲ و ﻫـﻢ ﻏﻴﺮﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﺮای ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت و درازﻣﺪت ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ و ارزﻳﺎﺑﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ آب ﻛﻪ آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺪود اﺳﺖ، از زﻫﺎب ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﻞﻣﻜﻤ اﺳـﺘﻔﺎده ﻛـﺮد در . ﻫـﺮ ﺣـﺎل، ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻣﺸﺨﺺ ﭼﻪ ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ را آﺑﻴ آن ﺑﺎ ﺎری .ﻛﺮد ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ از ﻛﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﻴﻠﻲ ﺗﻮان ﻤﻲﻧ ﺷﻮر ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺷﻮری اﺳﺘﻔﺎده .ﻛﺮد ﻟـﻴﻜﻦ ﺑـﺮای آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻت و درﺧﺘﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری، ﺗﻮان ﻣﻲ از ﭼﻨﻴﻦ زﻫﺎب ﻳﻲﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻛـﺮد . ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ ﻳـﻚ ﺷـﺒﻜﻪ آﺑﻴـﺎری، ﻧﺰدﻳﻚ ﻳﻚ آﺑﮕﻴﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، زﻫﺎب ﻣﺮﺑ ﻮﻃﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ را ﻣﺠﺪدا در ﻫﻤﺎن آﺑﮕﻴﺮ ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﺣﺎل ﻫﺮ در . ﺑﺎﻳـﺪ اﺣﺘﻴﺎط ﺗﺎ ﻛﺮد ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﺎﻫﻲ ﻫﺎ، ﻣﺮﻏﺎن و آﺑﻲ دﻳﮕﺮ ﺟﺎﻧﻮران ﻣﻮﺟﻮد در آﺑﮕﻴﺮ آﺳﻴﺒﻲ ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﻣﻘـﺪار آب ﻋﺒﻮری از آﺑﮕﻴﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮای اﺟﺘﻨﺎب از ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻮاد ﻲﺳﻤ آن در ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 1 - 5 - 1 - ﺗﻮﻟﻴﺪات ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی، ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد ﻫﺎ ﻳﻮن ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎر زﻳﺎن اﺻﻠﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آﻳﻨﺪ ﻣﻲ . ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺮز ﺑﻪ ﻫﺎ ﻳﻮن ﺖﺳﻤﻴ رﺳﻴﺪه ﻳﺎ و ﺟﺬب ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ را ﻣﺨﺘﻞ ﺳﺎزﻧﺪ . اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻳـﻮن ﻫـﺎ در ﺧﺎک، ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺳﻤﺰی ﮔ و ﺷﺪه ﻴﺎﻫﺎن ﻧﺎﮔﺰﻳﺮﻧﺪ ﺑﺎ ﺻﺮف اﻧﺮژی ﺑﻴﺶ آب ،ﺗﺮ ﺟﺬب ﻛﻨﻨﺪ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ و اﺷـﻤﻴﺪ ﻫﺎﻟﺘﺮ، 2008 .( اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻳﻮن ﺳﺪﻳﻢ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک .ﺷﻮد زﻫﻜﺸﻲ و ﻧﻤـﻚ زداﻳـﻲ ﻧﺎﺣﻴـﻪ رﻳﺸﻪ، از ﻋﻮاﻣﻞ اﺻﻠﻲ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب در ﺷﻮر ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣـﻲ آﻳـﺪ . اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫـﺎب ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻓـﺮآو رده ﻫـﺎی ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 21 ،ﻛﺸﺎورزی ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﻲ دارد و ﻣﺤﺼﻮﻻت زﻳﺎدی وﺟﻮد دارﻧﺪ در ﻛﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻤﻚ ﻣﻘﺎوم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣﺎل، ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری آب آﺑﻴﺎری، ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻧﻈﺎرت و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری و اﻧﺠﺎم آزﻣﺎﻳﺶ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﻫﺎب ﺑﻴﺶ ﻣﻲ ﺗﺮ .ﺷﻮد ﭼﻨﺎن ﭼﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی آب، ﺧﺎک و ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﻴﺰ ﻟﺤﺎظ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﺑـﺎ اﻃﻤﻴﻨـﺎن ﻛﺎﻣﻞ اﻣﻜﺎن اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ وﺟﻮد دارد در . ﻣﻮرد زﻫﺎب ﻛﻢ یﻫﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ، اﺳﺖ ﻻزم ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﻧﻤﻚ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮﻧﺪ و اﺻﻼﺣﺎﺗﻲ در ﻧﻴﺰ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و آب ﺣﻔﻆ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﻧﻔﻮذﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک ) ﺷﺨﻢ زدن ﺑﻪ ( وﺟﻮد آﻳـﺪ ﺑـﻪ . ﺟـﺰ ﻣﺮاﺣـﻞ ﺣﺴﺎس رﺷﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﻮاﻧﻪ زدن و رﺷﺪ اوﻟﻴﻪ، ﺷﻮری ﻣﻮﻗﺖ ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ، ﻣﻌﻴﺎری ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری اﺳﺖ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 .( ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻧﻤﻚ در ﻣﺤﺪوده زﻣﺎﻧﻲ از ای وﻳﮋه رﺷﺪ واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨـﺪ . ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﺛﺮات ﺷﻮری ﺑﺮ رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﻴﺰان ﺑﻬﺮه دﻫﻲ ،ﻫﺎ آن اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻋﻤﻠﻲ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﺸﺎورزی ﻗﺎﺑﻞ اﺟـﺮا ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ در ﻛﻪ ﻓﺼﻮل آﻳﻨﺪه ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ . ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ﻳﺎ و زﻫﺎب ، ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ اﺳﺖ ﺑﺎ . ورود آب ﺑﻪ ﺷﻮر ﺧﺎک، ﺧﺎک ﻧﻴﺰ ﺷـﻮر ﺷـﺪه و رﺷـﺪ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ را ﺷﺪت ﻣﺘﺎﺛﺮ ﺑﺎ . زدﺳﺎ ﻣﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﺑﻴﺶ ﺑﻪ » از آﺳـﺘﺎﻧ ﻪ ی ـ ﺗﺤﻤ ﻞ«1 ،ﮔﻴـﺎه ﻫـﻢ آﻫﻨـﮓ رﺷـﺪ ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ ﻫﻢ و اﻧﺪاز ه ی ﮔﻴﺎه ﻛﻮﭼﻚ ﻣﻲ .ﺷﻮد آﺳﺘﺎﻧ ی ﻪﺗﺤﻤ ﻳﺎ ﻞ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه، ﻏﻠﻈﺘﻲ از اﻣـﻼح ﻣﺤﻠـﻮل در ﺧـﺎک اﺳﺖ ﭘﺲ آن از ﻛﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد آﻏﺎز ﻣﻲ ﻫﻢ .ﺷﻮد آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻫﻢ و ﻛﺎﻫﺶ ﻋﺖﺳﺮ رﺷﺪ ﻧﻮع ﺑﻪ ی ﻪﮔﻮﻧ و ﮔﻴـﺎﻫﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ داﺷﺘﻪ در و ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ﻼﻣﺜ . ﮔﻴﺎﻫﺎﻧ ﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﻗﻼ ﺗﻮت و ﻓﺮﻧﮕﻲ آﻧﻘﺪر ﺣﺴﺎس ﻫﺴﺘﻨﺪ اﮔﺮ ﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک در ﺗﻨﻬﺎ دو ﺑﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺘﻌـﺎرف ﻳـﻚ ﺧـﺎک ﻏﻴـﺮ ﺷـﻮر ﺑﺮﺳـﺪ ، دﭼـﺎر ﻛـﺎﻫﺶ رﺷـﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ از . ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﮔﻴﺎﻫ ﺎﻧﻲ ﭼﻮن ﭘﻨﺒﻪ، و ﺟﻮ ﭼﻐﻨﺪرﻗﻨﺪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﻪ اﻧﺪاز ه ی ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻧﻤﻚ دوﺳﺖ2 ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﺤﻤ ﻞ ﺷـﻮری ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﻻﻤﻮﻣﻌ و ﺷﻮری ﻫﺎی اﻧﺪک رﺷﺪ ﺑﻬﺘﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺧﺎک ﺑﻪ ﻏﻴﺮﺷﻮر دارﻧﺪ . ﺷﻮری ﺧﺎک ﻳﻲﻫﺎ راه از ﺑﺮ ﭼﻨﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژﻳﻚ ﮔﻴﺎه ﺗﺎﺛﻴﺮ ﮔ ﻣﻲ ﺬارد وﻟﻲ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫـﺎی آﺳـﻴﺐ د ﻳـﺪﮔﻲ ﻧﺎﺷـﻲ از و ﺟﻮد ﺷﻮری ﻣﻌﻤﻮ ﻻ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ در ﮔﻴﺎه آﺷﻜﺎر ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﻮد ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک در ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ . ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﻣﺒـﺘﻼ ﺑـﻪ ﺷﻮری اﻏﻠﺐ ﻇﺎﻫﺮی ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ دارﻧﺪ وﻟﻲ ﻋﻤﻮﻣ ﺎ ﻛﻮﺗﺎه ﺗﺮ ﺑﻮده، ﺑﺮگ ﻫﺎ آن ﺿﺨﻴﻢ ،ﺗﺮ ﭘﺮآب رﻧﮓ ﺑﻪ و ﺗﺮ ﺳﺒﺰ ﺗﻴﺮه ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻫﺮ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻔﻬﻮم  ﻲﻛﻤ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری، ی ﻪﭘﺎﻳ ﺮﺑ ﻋﻤﻠﻜﺮد ) ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮل ( اﺳﺘﻮار اﺳﺖ، ﻟﻴﻜﻦ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻧﻴﺰ ﮔﺮدد ﻣﺜﻼ . ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری، اﻧـﺪازه ﻳـﺎ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻣﻴـﻮه ﻫـﺎ ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ ارزش . ﺑﺎزاری ) ﺑﺎزارﻳﺎﺑﻲ ( ﺑﺴﻴﺎری از ﺳﺒﺰﻳﺠﺎت ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻫـﻮﻳﺞ، ﺧﻴـﺎر، ﻛـﺮﻓﺲ، ﻓﻠﻔـﻞ، ﺳـﻴﺐ زﻣﻴﻨـﻲ، ﻛﻠـﻢ، ﻛـﺎﻫﻮ و ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻃﻮر ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻳﺎ و ،ﺪﻳآ ﻣﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ ی هﻣﻴﻮ ﻣﺮﻛﺒﺎت اﻧﺪﻛﻲ ﻧﺎﻣﺮﻏﻮب ﻣﻲ .ﺷﻮد 1- Threshold Value 2- Halophytes 22 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻛﻠ ّ ﻃﻮر ﻲ، ﺷﻮری راه ﺳﻪ از رﺷﺪ و ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه را ﻣﺤﺪود اﺛﺮ .ﻛﻨﺪ ﻲﻣ ﻧﺨﺴﺖ ﻏﺎﻟﺐ و ﻣﺮﺑﻮط ﻛﻞ ّ ﺑﻪ اﻣـﻼح ﻣﺤﻠـﻮل ﺧﺎک در اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺳﻤﺰی ﻪﺑ را دﻧﺒﺎل دارد ﺶﻛﺎﻫ ﺑﺎ . ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺳﻤﺰی، اﻧﺮژی آزاد آب ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﮔﻴﺎه ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻣﻘﺪاری ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺎﻳﺪ آب اﻧﺮژی ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺑﻴﺶ یﺗﺮ ﺻﺮف .ﻛﻨﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺨﺸﻲ از اﻧﺮژی ﻛﻪ ﺧـﻮد ﮔﻴـﺎه ﺑﺮای رﺷﺪ ﻧﻤﻮ و ﻧﻴﺎز آن ﺑﻪ دارد، ﺻﺮف ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن آب و ﺷﺪه ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ رﺷﺪ ﻋﻤﻮﻣﻲ آن ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ اﻳﻦ ﺑﻪ . اﺛﺮ، اﺻﻄﻼﺣ اﺛﺮ » ﺎ اﺳﻤﺰی «1 ﮔﻮﻳﻨﺪ دوم اﺛﺮ . ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ وﺟﻮد ﻳﻮن ﻫﺎﻳﻲ ﺎصﺧ در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻳـﻮن ﻫـﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴـﺮ ﻛُﻠـﺮ ، ﺳﺪﻳﻢ ﻳﺎ و  ﺑﻪ ﺮﺑ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز ﻴﺖﺳﻤ در ﮔﻴﺎه در و ﺷﺪه ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎی ﺟﺬب ﮔﻴﺎه اﺧـﺘﻼل اﻳﺠـﺎد ﻛﻨﻨﺪ . ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ ﺧﺎک ﺷﻮر ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﺎ وﻟﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﻳﻚ ﻫﺮ ﻳﻮن از ﻫﺎی ﻳﺎد در ﺷﺪه ﻣﺤﻠـﻮل ﺧـﺎک ، ﮔﻴﺎه ﻣﺴﻤﻮم ﮔﺮدد . درﺻﻮرﺗﻲ ﺧﺎک ﻫﻢ ﻛﻪ ﺷﻮر ﺑﺎﺷﺪ ﻫﻢ و ﻓﺮاواﻧﻲ ﻧﺴﺒﻲ اﻳﻦ زﻳﺎد ﻫﺎ ﻳﻮن ﺑﺎﺷﺪ ، ﮔﻴﺎه اﻓﺰون ﺑﺮ ﮔﺰﻧﺪ ﻧﺎﺷﻲ از ﺷﻮری، از ﻴﺖﺳﻤ ﻳﻮﻧﻲ رﻧﺞ ﻧﻴﺰ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺑﺮد اﺻﻄﻼﺣ اﻳﻦ ﺑﻪ ﺎ ﻳﻮﻧﻲ ی ه وﻳﮋ اﺛﺮ » اﺛﺮ «2 اﺛﺮ » ﻳﺎ اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﻳﻮﻧﻲ « ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻧﻮع اﺛﺮ در ﺳﻮم ﺣﻘﻴﻘﺖ زاﻳﻴﺪ ﻧﻮع اﺛﺮ ی ه اﺳﺖ دوم ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز » ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ « ای 3 ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ وﺟﻮد ﻫﺎی ﻳﻮن ﺳﺪﻳﻢ، و ﻠﺮﻛُ ﻧﻈﺎﻳﺮ ﺑﻪ آن ﻣﻘﺪار زﻳﺎد ﻣﻨﺠﺮ ﻫﻢ ﺮﺑ ﺑﻪ ﺧﻮردن ﺗﻌﺎدل ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک و هﺷـﺪ ﻧﻬﺎﻳﺘ ﺎ ﺟﺬب و اﻧﺘﻘﺎل ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺿﺮوری ﻣﺎﻧﻨﺪK+ ، 2 Ca + و2 Mg + ﺧﺎک از ﺑﻪ ﮔﻴﺎه ﻣﺨﺘﻞ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﺑﻪ ﮔﺎه . اﺛﺮات و دوم اﺛﺮ ﺳﻮم اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ) وﻳﮋه اول اﺛﺮ ﺑﻪ و ( اﺛﺮ ﻏﻴﺮاﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﻧﻴﺰ ﮔﻮﻳﻨﺪ . - اﺳ اﺛﺮ ﻤﺰی ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﮔﻴﺎه ﺗﺮ ﻧﺎﺷﻲ اﺛﺮ از ﻏﻴﺮاﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﺷﻮری اﺳﺖ . ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﺗﻮان ﻲﻣ ﻛﻪ را آن ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﻛﻞ ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل ﻳﺎ و ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺳﻤﺰی ﺧﺎک آب ﻣﺮﺗﺒﻂ داﻧﺴﺖ . ﻣﻌﻤﻮ در ﻻ ﻓﺸﺎرﻫﺎی اﺳﻤﺰی ﺑﺮاﺑﺮ، ﺗﺮﻛﻴ ﺎتﺒ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺘﻔـﺎوت ﻣﻮﺟـﺐ ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﻫﻤﺴﺎﻧﻲ در ﮔﻴﺎه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ از . ﺳﻮی د ﻳﮕﺮ، ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻚ ﻧﻤﻚ  در ﻦﻣﻌﻴ ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک از ﺣﺪی ﻓﺮاﺗﺮ ﻳﺎ و رود ﻧﺴﺒﺖ ﻫﺎی ﻳﻮﻧﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻳﻜﻲ ﺳﻮد ﻫﺎ آن از ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻳﺎﺑﺪ، ﻳﺎ ﻴﺖﺳﻤ ﻳﻮﻧﻲ ﻋﺪم ﻳﺎ و ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ رﺷﺪ ای ﺑﻪ را ﮔﻴﺎه ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﻀﺎﻋﻒ ﻣﺤﺪود ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﻟﻴﻜﻦ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از ﻣﺤﻠﻮل ﻫﺎی ﺧﺎک ﺷﻮر دارای اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻤﻚ اﺳ اﺛﺮ ﺖ، اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﻫـﺎ ﻳﻮن ﻧﺴـﺒﺖ اﺛـﺮ ﺑـﻪ اﺳﻤﺰی در ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه، ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻳﻜﺴﺎﻟﻪ و ﭼﻨﺪﺳﺎﻟ ﻪ ی ﻏﻴﺮدرﺧﺘﻲ، ﻲﻣ ﺗﺮ ﻛﻢ ﺑﺎﺷﺪ از . ﺳﻮی دﻳﮕﺮ، درﺧﺘﺎن ﻣﻴﻮه و ﮔﻴﺎﻫﺎن آﺟﻴﻠﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻫﺎی ﻳﻮن Cl− وNa+ ﺣﺪ ﺗﺎ را ﻴﺖﺳﻤ دﺧﻮ در ﺟﻤﻊ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑـﻪ ﺳـﻮﺧﺘﮕﻲ ﺑ ﺮﮔـﻲ ، ﻧﻜـﺮوز و ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺮﮔﺪﻫﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺷﺪت زﻳﺎن ی ﻪ داﻣﻨ و ﻧﺎﺷﻲ ﺑﻪ اﻣﺮ اﻳﻦ از ﻣﻘﺪار ﺗﺠﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻳﺎد ﺷﺪه ﺑﺴﺘﮕﻲ . دارد ﺑﺮﺧـﻲ از ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﻳﻜﺴﺎﻟﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻴﺰ ﺳﻮﻳﺎ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻫﺎی ﻳﻮن ﻲﺳﻤ را دارﻧﺪ، ﺣﺘﻲ وﻟﻲ اﮔـﺮ ﻏﻠﻈـﺖ Na+ وCl− ﺗﺠﻤـﻊ ﻳﺎﻓﺘـﻪ ﻪﺑـ ﻫـﺎ آن در اﻧﺪازه ای ﺑﺎﺷﺪ در ﻛﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﭼﻮﺑﻲ اﻳﺠﺎد  ،ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻴﺖﺳﻤ ﻣﺴﻤﻮم ﻲﻧﻤ .ﺷﻮد 1- Osmotic Effect 2- Especific Ion Effect 3- Plant Nutritional Imbalance ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 23 - ی ه وﻳﮋ اﺛﺮ ﻳﻮﻧﻲ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ اﺛﺮ ﻛﻪ اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﻳﻮﻧﻲ و ﻴﺖﺳﻤ ﻧﺎﺷﻲ دﻫﺪ ﻣﻲ رخ آن از زﻳﺎن ، ﺑﻪ آن ﻫﻤﺮاه اﺛﺮ اﺳﻤﺰی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻮاﻣ ﺎن ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤ ﻠﻜﺮد .دﺷﻮ ﻣﻲ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﻧﺘﻴﺠ دو ﻫﺮ ی ﻪ ﻋﺎﻣﻞ دﻳﺎ ﻫﻢ ﺑﺎ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﺟﺪا ﻛﺮدن ﺳﻬﻢ ﻳﻚ ﻫﺮ اﻳﻦ در ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻲﻛﻤ ﻼﻋﻤ ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ . ﻟﻴﻜﻦ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ ﺑﻪ را ﻫﺎ آن اﺛﺮ ﺻﻮرت ﻛﻴﻔﻲ ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻛﻨﻴﻢ، ﻣﻲ ﺗـﻮاﻧﻴﻢ اﺛﺮ ﻛﻞ ﻛﺎﻫﺶ زﻳﺎن ﺑﻪ را وارد یﻫﺎ ﺑﺮگ ﺑﻪ ه و ﻫﺎ ﺧﺰان ﺑﺮﮔﻲ ﻛﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺎﻫﺶﻛ ﺳﻄﻮح ﻓﺘﻮﺳـﻨﺘﺰﻛﻨﻨﺪ ه ی ﺗـﺎج ﮔﻴـﺎه ﻪﺑـ را دﻧﺒﺎل دارد ﻧﺴﺒﺖ دﻫﻴﻢ ﻳﻮﻧﻲ ی ه وﻳﮋ اﺛﺮ . در ﺑﺮﺧﻲ از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﭼﻮﺑﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻧﮕﻮر ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﺛﺮ ﺑﺮ اﺳﻤﺰی ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺎﺷﺪ در و ﺑﺮﺧﻲ دﻳﮕﺮ ﻫﻤﭽﻮن ﻫﺎی ﻣﻴﻮه ﻫﺴﺘﻪ زﻳﺎن ﺑﺎ دار ﻧﺎﺷﻲ از ﺷﻮری ﺑﺮاﺑﺮی .ﻛﻨﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﺎﺷﻲ ﺗﻨﺶ از اﺳﻤﺰی ﺑﻴﺶ در ﺗﺮ ﻣﺤﺼﻮﻻت از ﺟﻤﻠﻪ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ درﺧﺘﻲ، ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﭘـﻴﺶ آن از ﻛـﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎی آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ، ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﮔﺰارش ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ در ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺮﻛﺒﺎت ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮل ﭘﻴﺶ از ﺗﺠﻤـﻊ ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ا یNa+ وCl− ﺑﺮگ در و ﻫﺎ ﺑﺮوز ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻇﺎﻫﺮی اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ اﻳﻦ ی ه واﻗﻌﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻏﺎﻟﺐ اﺛﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺸﺎر اﺳﻤﺰی اﺳﺖ اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣﺎل ﭘﺪﻳﺪ ه ی ﺗﺠﻤﻊ ﺗﺎ ﻫﺎ ﻳﻮن ﺣـﺪ ﻴﺖ ﺳـﻤ در درﺧﺘـﺎن ، ﭘﺪﻳـﺪه ای ﺗـﺪرﻳﺠﻲ اﺳﺖ ﻃﻲ ﻛﻪ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﭘﻴﺶ و ﺳﺎل ﻛﻪ آن از ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺑﺮﮔﻲ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﻧﺪ ﺻﻮرت .ﻴﺮدﮔ ﻲﻣ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ، ﺧﺴﺎرت ﺑﺮﮔﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﭘﺲ از رﺳﻴﺪن اﻳﻦ ﺑﺮگ ﺑﻪ ﻫﺎ ﻳﻮن ﻫﺎ ﭘﺪﻳﺪ در . آﻳﺪ ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه ﻫﺎی ﻳﻮن ﺑﻪ ﻳﺎد ﺷﺪه ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ زﻳﺎن و یﻫﺎ ﺑﺮﮔﻲ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﻴﺶ یﺗﺮ ﺑﺮوز ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ زﻣﺎن ﺷﺮوع آﺳﻴﺐ ﻫﺎی ﺑﺮﮔﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺷﺪت ﺧﺴﺎرت وارده ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺎﺷﺪ . ﭼﻨﺎن اﻳﻦ ﭼﻪ آﺳﻴﺐ در ﻫﺎ اواﺧﺮ ﻓﺼﻞ زراﻋﻲ ﺑﺮای ) ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻳﻜﺴﺎﻟﻪ ( ﺑـﺮوز ﻛﻨﻨـﺪ ، ﺧﺴﺎرت ﭼﻨﺪاﻧﻲ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد وارد ﻲﻧﻤ در اﻣﺎ .ﺷﻮد آﻧﺪﺳﺘﻪ از درﺧﺘﺎن ﻣﻴﻮه ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﻳﻚ ﻃﻲ ﻫﺎ آن ی ه دور دوﺳﺎﻟﻪ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آﻳﺪ، ﺧﺴﺎرت ﺑﺮﮔﻲ ﺳﺎل دو ﻫﺮ در ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه از ﺗﺮ زﻣﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ دوم ﺳﺎل در اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺪ ﻲﻣ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ اداﻣﻪ ﺗﻨﺶ در درازﻣﺪت، اﻓﺰون ﺑﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮگ و ﻫﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﺧﻮد درﺧﺖ ﻧﻴﺰ آﺳﻴﺐ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﺎﻧﺪ . - ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ ای اﻓﺰون اﺛﺮ ﺑﺮ اﺳﻤﺰی و ﻴﺖﺳﻤ ی ه وﻳﮋ ﻳﻮﻧﻲ، ﺷﻮری ﺧﺎک ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ در ای ﮔﻴﺎه ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻛﻪ ، تﺷـﺪ و ﺿﻌﻒ آن ﺑﺴﺘﻪ ﻧﻮع ﺑﻪ ﮔﻴﺎه و ﺣﺘﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻳﻚ ﮔﻴﺎه ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ . داﻣﻨـ ﻪ ی ﺑﻬﻴﻨـ ﻪ ی ﻫـﺮ ﻋﻨﺼـﺮ ﻏـﺬاﻳﻲ در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ از ﺟﻤﻠﻪ ﻏﻠﻈﺖ و ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﻣﻼح ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . زﻳﺮا ﺷﻮری ﺧﺎک، » ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻳﻮﻧﻲ «1 ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺗﺤﺖ را ﺗﺎﺛﻴﺮ رﻗﺮا ﺧﻮد داده در و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻮازن ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻴـﺎن ﻧﺴـﺒﺖ را ﻫـﺎ آن ﺑـﺮﻫﻢ 1- Ionic Activity 24 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻼﻣﺜ . زﻧﺪ ﻲﻣ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻫﺎی Na / K + + و3 Cl / NO − − و2 Na / Ca + + اﻓـﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑـﺪ، ﮔﻴـﺎه دﭼـﺎر اﺧـﺘﻼل ﺗﻐﺬﻳـﻪ ای ﻣﻲ ﮔﺮدد ﺑﻪ . ﻛﻠﻲ ﻃﻮر ﺷﻮری ﺧﺎک، ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ زﻳﺮ یﻫﺎ راه از را هﮔﻴﺎ ای ﺑﺮﻫﻢ : زﻧﺪ ﻲﻣ – ﻣﺨﺘﻞ ﻛﺮدن » ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ دﺳﺘﺮﺳﻲ «1 ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺧﺎک از ؛ – ﻣﺨﺘﻞ ﻛﺮدن ﺟﺬب ﻳﺎ و ﺗﻮزﻳﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ در درون ﮔﻴﺎه و ؛ – اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎه ﻳﻚ ﺑﻪ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﻋﻨﺼﺮ ﻏﺬاﻳﻲ اﺛﺮ ﺑﺮ ﻏﻴﺮﻓﻌﺎل ﺷﺪن ﺑﺮﺧﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژﻳﻚ . ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ ی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻲﻣ ﺑﺎ ﻛﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری ﺧﺎک، ﺟﺬب ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻏـﺬاﻳﻲ ﺗﻮﺳـﻂ ﮔﻴـﺎه ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ . اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺑﻪ ﺧﻮد ﻋﻨﺼﺮ ﻏﺬاﻳﻲ و ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺷﻮر ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻳﻮﻧﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ ﻣﮕﺮ ﻛﻪ آن ﻋﻨﺼﺮ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ از ﺧﻮد ﻋﻨﺎﺻﺮی ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺷـﻮری ﺧـﺎک را ﻓـﺮاﻫﻢ آورده ﺑﺎﺷﺪ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻠﺴﻴﻢ، ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ ﻳﻮن ﻳﺎ و ﺳﻮﻟﻔﺎت ﻳﻚ (. ﻣﺜﺎل روﺷﻦ اﻳﻦ در ﻣﻮرد، ﻛﺎﻫﺶ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻓﺴﻔﺮ ﺧﺎک در ﻫﺎی اﺳﺖ ﺷﻮر . ﻳﻚ از زﻳﺮا ﻃﺮف ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری، ﺪرتﻗ» اﺛﺮ ﻳﻮﻧﻲ «2 ﻛﺎﻫﺶ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻳﻮن ﻓﺴﻔﺮ ﺑﻪ را ﻫﻤﺮاه داﺷـﺘﻪ از و ﻃـﺮف دﻳﮕﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻓﺴﻔﺮ ﻪﺑ ﺧﻮد وﺳﻴﻠﻪ ﻓﺮآﻳﻨ یﺪﻫﺎ ﺟﺬب ﺳﻄﺤﻲ ﺧﺎک در ﻣﻬﺎر ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺷﻮری ﺧﺎک ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﻴﺮﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ از و راه ﻣﺤﺪود ﻛﺮدن رﺷﺪ رﻳﺸﻪ ﻧﻴﺰ ﻫﺎ ﺟﺬب ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﻫﺎی ﺧﺎک در ﺎﻏﺎﻟﺒ ﺷﻮر، ﺟﺬب و ﺗﺠﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ در ﮔﻴﺎه اﺛﺮ ﺑﺮ اﻳﺠـﺎد ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎ ی رﻗـﺎﺑﺘﻲ ﺑـﻴﻦ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻏـﺬاﻳﻲ و ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻤﻚ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ﺟﺬبK+ ﺑﻪNa+ را ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ در وﻟﻲ ؛ ﺻﻮرت ﭼﻴﺮﮔﻲ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮن ﺳﺪﻳﻢ در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک، ﻛﻤﺒﻮدK+ در ﮔﻴـﺎه ﻗﻄﻌـﻲ اﺳـﺖ . ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ، ﻓﺮاواﻧـﻲ Cl− ، ﺟـﺬب و ﺗﺠﻤﻊ3 NO− را درﮔﻴﺎه ﺷﺪﻳﺪ ا ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﻛﻤﺒﻮد ﻛﻠﺴﻴﻢ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖNa+ اﺳﺖ ﺑﺎﻻ ) ﻧﺴﺒﺖ2 Na / Ca + + ﺑـﺎﻻ ( از ﺟﻤﻠﻪ ﭘﺪﻳﺪه اﺳﺖ ﻲﻳﻫﺎ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﮋوﻫﻨﺪﮔﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮔﺰارش اﺳﺖ ﺷﺪه اﻳﻦ . ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﺮای ﮔ ﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔـﻲ ﻧﻈﻴـﺮ ذرت، ﺳﻮرﮔﻮم، ﺑﺮﻧﺞ، ﮔﻨﺪم ﺟﻮ و ﺻﺎدق اﺳﺖ . 1 - 5 - 2 - آﺑﺰی ﭘﺮوری ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن، ﺑﻪ وﻳﮋه ﻣﺎﻫﻲ و ﻣﻴﮕﻮ، اﻳﻦ ﺑﻪ ﻧﻜﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ اوﻻ ﻛﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب و ﺷـﻮری آن ﺑـﺮای ﺣﻴﺎت اﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮده ﺑﻪ و ای ﮔﻮﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻛﻪ رﺷﺪ را ﻫﺎ آن ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺑﺎﻳﺪ ﻪﻛ اﻳﻦ دوم .ﻛﻨﺪ ﺑـﻪ ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﻮد . ﺣﻀﻮر و ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﺑﺎ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺗﺠﻤﻊ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﺪن در آﺑﺰﻳﺎن، در ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖ اﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات و ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﻫﺎ آن ﺑﻴﺎﻧﺠﺎﻣﺪ . ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺟﺮﻳـﺎن ﺧﺮوﺟـﻲ ﻣﻨﺎﺳـﺒﻲ ﻧﻴﺰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺠ از ﺗﺎ ﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ آب ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی .ﺷﻮد 1- Availablility 2- Ionic Strength ﻓﺼﻞ اول - ﻛﻠﻴﺎت 17 / 05 / 94 25 ﭼﻨﺎن از ﭼﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، ورود زﻫﺎب اﻓﺰون ﺑﺮ ﻣﻮارد ﻓﻮق ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ اﺛـﺮ ﺑـﺮ وﺟﻮد ﻣﻮاد ﻣﻐﺬی ﺑﻪ آن، در ﭘﺪﻳﺪه اوﺗﺮﻳﻔﻴﻜﺎﺳﻴﻮن و رﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﺣﺪ از ﺟﻠﺒﻚ ﻫﺎ ﻣﻨﺠﺮ و ﺷﻮد ﺗﻮﻟﻴﺪ آﺑﺰﻳﺎ را ن ﻛﺎﻫﺶ دﻫـﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺧﺎﻧﮕﻲ و ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ و اﺳـﺘﻔﺎده از اﻳـﻦ ﻧـﻮع زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﺑـﺮای ﭘـﺮورش آﺑﺰﻳـﺎن، ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺮﺧﻲ از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻤﺎری اﻧﮕﻞ و زا ﻫﺎی ﻣﺸﺘﺮک ﺑﻴﻦ اﻧﺴﺎن و ﺣﻴـﻮان ﺷـﻮد . اﺣﺘﻤـﺎل ﺗﻜﺜﻴـﺮ ﭘﺸـﻪ و ﺑﺮﺧﻲ ﺣﺸﺮات ﻣﻮذی در ﭼﻨﻴﻦ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻧﻴﺰ را ﻳﻲﻫﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻧﻈﺮ از دور داﺷﺖ . اﻧﺘﺸﺎر ﺑﺮﺧﻲ ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺎﻻرﻳﺎ در ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ . زﻳﺮا ﺣﻀﻮر ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺷﻨﺎور آب در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫـﺎ در ﻛـﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﭘﺸـﻪ آﻧﻮﻓـﻞ از اﻫﻤﻴـﺖ زﻳـﺎدی ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ، ﺑﻪ وﻓﻮر اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺪ ﻣﻲ . 1 - 5 - 3 - ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﺑﺎ ﻛﻪ ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ از زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﺸﺨﻮرﻫﺎی داﻣﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳـﻦ ﻋﻤﻞ در و ﺻﻮرت ﺣﻀﻮر ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب آﻓﺖ و اﻳﻦ ﻫﺎ، ﻛﺶ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﺪن در ﻫﺎ دام ﺗﺠﻤﻊ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ . اﻓﺰون ﻫﺎ دام آن، ﺑﺮ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ از ﻋﻠﻮﻓﻪ ای ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻛﻨﻨﺪ ﺑﺎ ﻛﻪ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه ﺑﺎﺷـﺪ . ﻧﺘﻴﺠـ ﻪ ی اﻳـﻦ ﻋﻤـﻞ ﻴـﺰ ﻧ ورود ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻣـﺬﻛﻮر ﺑـﻪ زﻧﺠﻴﺮ ه ی ﻏﺬاﻳﻲ و دام اﻧﺴﺎن اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻻزم ﺗﺬﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻨﺎن از ﭼﻪ زﻫﺎب ﺑﺮای ﻓﺮآوری ﺑﺮﺧﻲ از ﻓﺮآورده ﻫﺎی داﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻮﺳﺖ، روده و ﭼﺮم اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، ﻣﺸﻜﻞ ﺧﺎﺻﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ . آﻣﺪ 1 - 5 - 4 - ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻮاﻧﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﺮای ﻲ ﻫﺎی آب دﻓﻊ اﺿﺎﻓﻲ ﺑﻪ ﺻـﻮرﺗﻲ اﻳﻤـﻦ و ﭘﻴﻮﺳـﺘﻪ، ﻧﻘﺸـﻲ اﺳﺎﺳـﻲ در ﻣﻬـﺎر ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﻳﻔﺎ آب از ﻣﺮاﻗﺒﺖ درﺳﺖ و اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﺑﻪ روﺷﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی ﺑﻬﻴﻨﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﻤﻚ ﺑﻪ .ﻛﻨﺪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی :ﻛﺮد – ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ وﺳﻴﻠﻪ آﺷﺎﻣﻴﺪن دﻓﻊ و ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . – ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻛﻪ آب ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺎﻗﻠﻴﻦ ﭘﺪﻳﺪ آﻳﻨﺪ ﻣﻲ . – ﻋﻮارض ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﺪت دراز در ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﺑﻘﺎﻳﺎی ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ وﺟﻮد آﻳﻨﺪ ﻣﻲ . ﺑﺮﺧﻲ ﺑﻴﻤ از ﻫﺎ ﺎری ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎﻻرﻳﺎ، ﺷﻴﺴﺘﻮزوﻣﻴﺎ ) ﺑﻴﻼزﻳﺎ ( و ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﻟﻨﻔﺎوی ﻧﺎﺷﻲ یﻫﺎ ﻛﺮم از رﺷﺘﻪ ای، ﺟـﺰو اﻣﺮاﺿـﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺎﻗﻠﻴﻦ ﻣﺮﺗﺒﻂ آب ﺑﺎ ﺷﻴﻮع ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ . ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﻧﺎﻗﻠﻴﻦ ﻣﺮﺗﺒﻂ در ) آب ﺑﺎ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻓﻘﺪان زﻫﻜﺸﻲ درﺳﺖ و ﺣﻀﻮر ﭘﺲ آب ﻣﺎﻧﺪه (، ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺑﺎﻛﺘﺮی ،ﻫﺎ وﻳﺮوس اﻧﮕﻞ و ﻫﺎ ﻫﺎ ﭘﺪﻳﺪ آﻳﻨﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ . ﻋﻮاﻣـﻞ ﻧﻮﺑـ ﺑـﻪ ﻪ ی ﺧـﻮد ﺗﻮﺳـﻂ ﻋﻮاﻣﻞ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ) آب ﺑﺎ ﻧﺎﻗﻼن ﻳﺎ ﻣﻴﺰﺑ نĤ یﻫﺎ واﺳﻄﻪ ( ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﻧﺎﻗـﻞ، ﻳـﻚ ﺣﻴـﻮان و اﻏﻠـﺐ ﻳـﻚ ﺣﺸﺮه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﻤﺎری از را اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻪ دﻳﮕﺮی از ﻳﺎ ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﻨﺘﻘﻞ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ 26 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی دو دﻟﻴﻞ ﻣﻬﻢ ﻣﺒﻨﻲ اﻳﻦ ﺑﺮ ﻛﻪ ﻫﺎی ﺳﺎزه زﻫﻜﺸﻲ اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﺤﻴﻂ در ارﺗﺒﺎط اﻧﺪ، » ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﺎدرﺳـﺖ « و » ﻋﺪم ﻧﮕﻬﺪاری ﺻﺤﻴﺢ ﻣﻲ « ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﺠﺎری زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺎر آب ﻫﺎ، ﺟﺎده روﻫﺎی زﻳﺮﮔﺬر زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺳﺪﻫﺎ و ﺑﻨﺪﻫﺎ ﻳـﺎ ﻣﺠـﺎری زﻫﻜﺸﻲ در ﺷﺒﻜﻪ یﻫﺎ آﺑﻴﺎری و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺎﺳﻴﺴ ﺎت ﺗﺼﻔﻴﻪ دﻓﻊ و زﻫﺎب، در ﺷﻤﺎر ﻫﺎی ﺳﺎزه زﻫﻜﺸﻲ ﻗﺮار دارﻧﺪ . ﻛﺸﺎورزان و ﺗﺸﻜﻞ ﻫﺎی ﻣﻠّﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﺮﺳﻮم را درﺑﺎر ه ی ﻧﻬﺮﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺑﻪ اﺟﺮا ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ ﻫﺎ آن در ﻛﻪ ﺳﺮﻋﺖ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ آب ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻻﺳﺖ در ﻛﻪ آن ﺣﺎل . ﺗﺎﺳﻴﺴ ﺎت زﻫﻜﺸﻲ، ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻋﻜﺲ اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺣﻜﻢ ﻓﺮﻣﺎﺳﺖ . ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ و ﮔﻞ ﻻی، رﺷﺪ ﻫﺎی ﻲﻧ ی ﻪ روﻳ ﺑﻲ آﺑﻲ، ﺟﺮﻳﺎن ﻳﺎ آب ﻛﻨﺪ ﺑﺮﻛﻪ یﻫﺎ راﻛﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻧﻴﺰارﻫﺎ و ﺗﺎﻻب ﻫﺎی اﻳﺠـﺎد ﺷﺪه، ﻣﺴﺎﻋﺪ ﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮای را ﭘﺮورش ﭘﺸﻪ و ﺣﻠﺰون ﻫﺎی آﺑﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورﻧﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، ﺑﻴﺶ در ﺗﺮ ﻣﻮاﻗﻊ ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ ﻛﻤﺒﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺳﺎﻟﻢ و اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ، از زﻫﺎب ﻣﻮﺟﻮد در آﺑﺮاﻫ ﻫﺎی ﻪ زﻫﻜﺸـﻲ ﺑـﺮای ﺷﺴﺘﺸـﻮ، آﺷـﺎﻣﻴﺪن ) ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن ﻳﺎ ( دام و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻲ ﻗﺎﻋﺪ ه ی ﻓﻀﻮﻻت اﻧﺴﺎﻧﻲ، از ﺳﻮی ﻓﻘﻴﺮﺗﺮﻳﻦ ﮔﺮوه یﻫﺎ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑـﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎ ﻛﻤﻚ ﻧﻤﻮده و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺎ را ﭼﺎﻟﺶ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﻲ ﺳـﺎزﻧﺪ . ﺿـﻤﻦ آن ﻛـﻪ ﻣﺸـﻜﻼت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﭘﻴﺶ ﻛﻪ آب ﻫﺮ از از ﭼﻴﺰ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﺎورزی ﻫﺎی ﻛﺶ ﻋﻠﻒ ﻫﺎ، ﻛﺶ آﻓﺖ ) و ﻛﻮدﻫﺎ ( ﻧﺎﺷـﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﻣﺸﻜﻠﻲ ﺑﻪ رو رﺷﺪ ﻣﻲ ﺑﺮ در را ﮔﻴﺮﻧﺪ اﻳﻦ . اﻣﺮ اﺳﺎﺳـﺎ از روﻧـﺪ اﻓـﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﺤﺼـﻮل و ﮔﺴـﺘﺮش ﻛﺸـﺖ آﺑـﻲ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد اﻏﻠﺐ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ا ﻧﻴﺰ رﺗﺒﺎط ﺗﻨﮕﺎﺗﻨﮓ دارﻧﺪ ی ﻪﻛﻠﻴ در . ﻣـﻮارد، ﻣﻬـﺎر و ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺒﺎرزه ﻣﻮﻓـﻖ ﺑـﻪ ﺷـﻤﺎر آورد . ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻳﻲﻫـﺎ ﻫﻤﭽـﻮن آﻣـﻮزش ﺑﻬﺪاﺷـﺖ و دﮔﺮﮔﻮن ﻛﺮدن ی هﺷﻴﻮ زﻧﺪﮔﻲ، ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻤﺎس ﻣﻴﺰﺑﺎن واﺳﻄﻪ ﺑﺎ اﻧﺴﺎن از ) ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺳﺎﻟﻢ و ارﺗﻘﺎ ی ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﺤﻴﻂ (، ﻣﻬﺎر ﻧ ﺎﻗﻠﻴﻦ و ﻣﻮﺟﻮدات واﺳﻂ ﻧﻈﻴﺮ ﭘﺸﻪ و ﺣﻠﺰون از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ ﻣﻮارد اﺳﺖ . 2ﻓﺼﻞ 2 ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 29 ﻓﺼﻞ دوم - ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن 2 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﻫﺮﭼﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﻠﻤﻲﻋ درﺑـﺎره ی ـﺖ ﻛﻤﻴ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ آن ﻫﺎﺳـﺖ، ﻟـﻴﻜﻦ ﻛﺎرﺑﺮد ﻋﻤﻠﻲ ﻫﺎ آن ﻣﺴﺘﻠﺰم در اﺧﺘﻴﺎر داﺷﺘﻦ ﺿﻮاﺑﻂ و دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﻓﺼـﻞ ﺿـﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای ﻻزم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده یﻫﺎ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺮوح اراﺋﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻨـﺪرج در اﻳـﻦ در ﺼﻞﻓ ﺣﻘﻴﻘﺖ در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ی ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﺻﻠﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﻛﺎر ﺑﻪ ﺑﺮد زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی اﺳـﺖ و دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ و ﻫـﺎ ﺟـﺪاول اراﺋﻪ آن در ﺷﺪه ﻣﺒﻨﺎی اﻳﻦ ﻛﻞ راﻫﻨﻤﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ در . ﻓﺼﻞ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﻻزم درﺑﺎره ی اﺳﺘﻔﺎده ی زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﺎورزی، و دام ﻃﻴﻮر، آﺑﺰی ﭘﺮوری، ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی و آﺑﻴـﺎری ﻓﻀـﺎﻫﺎی ﺳـﺒﺰ، اراﺋـﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ اﺧﺘﻼط زﻫﺎب یﻫﺎ آب ﺑﺎﻫﺎ ﺧﻮش ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺮﺧـﻲ دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫـﺎ ﺳـﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻣﺮﻳﻜﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﺧﻮارو و ﺑﺎر ﻛﺸﺎورزی ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ (FAO) اراﺋﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ﺷﻮری زﻫﺎب ردﻫﺎ اﻳﺮان ﻋﺎﻣﻠﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ و ﭼﻴﺮه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ، اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺒﺴﻮﻃﻲ اﻳﻦ در ﻓﺼﻞ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ و راﻫﻨﻤـﺎی اﻧﺘﺨﺎب ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﺮای ﻃﻴﻒ وﺳﻴﻌﻲ از ﮔﻴﺎﻫﺎن اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . 2 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﻣﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ روﻧﺪ اﻳﻦ . ﻣﺼﺎرف ﺷﺎﻣﻞ آب آﺑﻴﺎری، آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف داﻣﻲ، آﺑﺰی ﭘﺮوری، ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی و ﻓﻀﺎی ﻣﻲ ﺳﺒﺰ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺎ . ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﺧﺎﺻﻲ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻫﺮ اﻳﻦ از ﻣﺼﺎرف وﺟﻮد دارد اﻳﻦ در ﻛﻪ ﻓﺼﻞ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﻣﻮرد ﺑﺤـﺚ ﻗـﺮار ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮔﺮﻓـﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﻪ ﻻزم ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻛﻪ وﺳﻴﻠﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﺷﺪه اﻧـﺪ، ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . اﺳﺖ ذﻛﺮ ﺑﻪ ﻻزم ﻛﻪ ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻣﺼﺎرف ﺧﺎﻧﮕﻲ، ﻣﺼﺎرف ﺗﺠـﺎری و ﻋﻤـﻮﻣﻲ و ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﻮده آب و آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ را ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻤﻲ .ﺷﻮد ﻫﺮﭼﻨﺪ در ﻛﻪ ﻓﺼﻞ اول ﻛﻠﻴﺎﺗﻲ ی هﺑﺎر در اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ، ﻟﻴﻜﻦ اﻳﻦ در ﻓﺼـﻞ » ﺿـﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻛﻴﻔـﻲ « ﻻزم ﺑـﺮای ﻛﺎرﺑﺮد ﻫﺎ آن اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﻓﺼﻞ، دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﺑﺮای ﻻزم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان آب آﺑﻴـﺎری اراﺋـﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، اﻓﺰون ﺑﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﻳﺮان، دﺳﺘﻮراﻟﻤﻌﻞ ﻫﺎی ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴـﺖ آﻣﺮﻳﻜـﺎ و ﺳـﺎزﻣﺎن ﺧﻮار و ﺑﺎر و ﻛﺸﺎورزی ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ (FAO) ﺑﺮای ﻧﻴﺰ ﺗﻄﺒﻴﻖ ﻳﺎ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﭼﻪ ﺻﻮرت اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻪ ﭼﻪ و ﺻﻮرت ﭼﺮﺧﺸﻲ ﻳﺎ و ﮔﺰﻳﻨ ﺶ ﮔﻮﻧﻪ ﻫـﺎی ﮔﻴـﺎﻫﻲ ﻣﻘـﺎوم ﺑـﻪ ﺷﻮری ﻧﻴﺰ ﻣﻌﺮﻓﻲ . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎی دﻳﮕﺮ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی از ﺟﻤﻠﻪ اﺳـﺘﻔﺎده در ﻣﺼـﺎرف ﺷـﻬﺮی ﻳـﺎ و ﻓﻀﺎی ﻧﻴﺰ ﺳﺒﺰ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . 30 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 2 - 3 - ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﺮای آب آﺑﻴﺎری در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﻛﻪ دﭼﺎر ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻴﺎری ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ، اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻧﻪﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر آﺑﻴـﺎری، ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮای ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد از اﻫﻤﻴﺘﻲ وﻳﮋه ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ . اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، ﻛـﺎرﺑﺮد زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﻣﺸـﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ را دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻳﺎ و آﺑﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی ﮔﺎه ﻣﺠﺎز ﺑﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ ﻣـﻲ رﺳـﺎﻧﺪ ﺑـﻪ . ﻃـﻮر ﻛﻠـﻲ، اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴ ﺎری، آﻟﻮده ﺷﺪن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻴﺰ را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳـﺮان، 1382 .( از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺮای ﻛﺸﺎورزی ﺳﻨﺘﻲ، ﭘﺮورش ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻛﺸـﺎورزی - ،ﺟﻨﮕـﻞ زﻳﺴـﺘﮕﺎه ﻫـﺎی ﺣﻴﺎت وﺣﺶ و ﺗﺎﻻب ﻳﻲﺷﻮ آب و ﻫﺎ اوﻟﻴﻪ ﻫﺎی ﺧﺎک ﺷﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد . درﻫﺎ ﺎب زﻫ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ آب ﺑﺎ آﺑﻴﺎری از ﻛﻴﻔﻴﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮی ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﺑﺮای ﻛﻤﻴﻨّﻪ ﻛﺮدن اﺛﺮات ﻣﺨﺮب ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت و ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﺑﺮ ﻫﺎ آن ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ، ﺣﺎﺻﻞ ﺧﺎک یﺧﻴﺰ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎی آب ﻣﻮﺟﻮد، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺟﻨﺒـﻪ ﻫـﺎی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺘﻲ زﻫـﺎب ﻫـﺎ در ﭘﺮوژه و ﻫﺎ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎی آﺑﺨﻴﺰ اﻫﻤﻴﺘﻲ ﻓﺮاوان . دارد ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﻧﻮع ﮔﻴـﺎه از ﻧﻈـﺮ آﺑﻴـﺎری اﺳـﺖ . ﺑـﺪﻳﻦ ﻣﻔﻬـﻮم ﻛـﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﻴﻠﻲ ﺗﻮان ﻧﻤﻲ را ﺷﻮر ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺷﻮری ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺖ . ﻟﻴﻜﻦ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑـﻪ ﺷـﻮری، ﺑﺮﺧﻲ درﺧﺘﺎن و ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻮﻓﻪ ای ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﺷﻨﺪ ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1382 .( ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﻧﮕﺮاﻧﻲ درﺑﺎره اﺳﺘﻔﺎده ی ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد زﻫﺎﺑﻲ اﺳﺖ ﭘﺲ ﻛﻪ از اﺳﺘﻔﺎده ی دوﺑﺎره از زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ دﺳﺖ . آﻳﺪ ﻣﻲ 2 - 3 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب، ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﻧﮕﺮاﻧﻲ، » ﻛﻴﻔﻴﺖ اﺳﺖ نآ « . زﻳﺮا ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب، ﻧﻮع ﮔﻴﺎه ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﺖ و ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮ آن ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺎﺻﻞ ﺧﺎک یﺧﻴﺰ را ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻪ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ، ﻧﻮع ﺧﺎک، ﺷﺮاﻳﻂ زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺎک و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری، ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮدن ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای را آﺑﻴﺎری ﻳﺎ و اﻣﻜﺎن اﺧﺘﻼط ﺑﺎ را آن دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻌﻴﻴﻦ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﺮﻛﻴﺒ ﺎت ﻣﻮﺟﻮد در رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ ﻫﻤﭽﻮن رﺳﻮﺑﺎت، و ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ، ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ در اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی دارﻧﺪ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﺳﻴﺐ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﻳﻚ ﺑﻪ ﻛﺸـﺎورزی ﭘﺎﻳﺪار، ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﺑﺎﻳﺪ از ﻣﻘﺪار ﻛﻮد ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﻢ ﺗﺎ ﺷﻮد ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻫﻢ ﺑﻪ ای ﻧﺨﻮرد . ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻤﻚ ﮔﺎه و ﻫﺎ ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل در زﻫﺎب یﻫﺎ زﻫﻜـﺶ یﻫـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ زﻳـﺎد اﺳﺖ ﻧﻤﻚ . و ﻫﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب، ﻧﻘﺸﻲ ﻣﻬﻢ در اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب دارﻧﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ اﮔـﺮ ﻏﻠﻈـﺖ ﻧﻤـﻚ ﺑـﻴﺶ از آﺳـﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ1 ﮔﻴﺎه ﺑﺎﺷﺪ، ایﺑﺮ رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن اﺳﺖ آور زﻳﺎن ﻧﻮع . ﻧﻤﻚ ﻣﺎﻧﻊ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﺟﺬب دﻳﮕﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎه ﺷﺪه 1- Thereshold Value آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ، ﻏﻠﻈﺘﻲ از اﻣﻼح ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک اﺳﺖ، ﻛﻪ ﭘﺲ از آن ﮔﻴﺎه دﭼﺎر ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻲ ﺷﻮد ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 . Homaee et al. 2002 a, b, c ؛Homaee and schmidhalter, 2008 ( ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 31 و اﻳﺠﺎد ﺖﺳﻤﻴ .ﻛﻨﺪ ﻧﺴﺒﺖ زﻳﺎد ﺳﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮع ﻛﻠﺴﻴﻢ و ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺎﭘﺎﻳﺪاری ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧـﺎک ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﻧﺎﭘﺎﻳﺪار ﺧﺎک، ﻫﻤﻮاره در ﻣﻌﺮض ﺳﻠﻪ ﺑﺴﺘﻦ و ﺗﺮاﻛﻢ ﻗﺮار دارد ﺑﺮای و رﺷﺪ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﮔﻴﺎه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﻴﺴﺖ . ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺮﺑ ﻣﺎﻧﻊ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه و ﺷﺪه ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻫﻤﭽﻮن ﺳﻠﻨﻴﻢ و آرﺳﻨﻴﻚ ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ آب در وارد ﻨﺪ زﻧﺠﻴﺮ ه ی ﻏﺬاﻳﻲ اﻧﺴﺎن دام و ﺷﺪه و ﺳﻼﻣﺖ آﻧﺎن ﺑﻪ را ﺧﻄﺮ اﻧﺪازﻧﺪ ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1381 .( 2 - 3 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻻزم ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺼﺮ ف زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﺳﻼﻣﺖ ﺟﻮاﻣﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی از ﮔﺴﺘﺮش ﺑﻴﻤـﺎری ﻫـﺎی ﻧﺎﺷـﻲ از آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻣﻮﺟـﻮد، از ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮ ﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻮﻓﻖ در اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی در آﺑﻴﺎری ﻓﺮآورده ﻫﺎﻳﻲ اﺳـﺖ ﺑـﻪ ﻛـﻪ ﺻـﻮرت ﺧـﺎم ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺳﺒﺰﻳﺠﺎت، ﺻﻴﻔﻲ ﺟﺎت و ﻣﻴﻮه ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از زﻳـﺎن یﻫـﺎ ﺟـﺎﻧﻲ و ﻣـﺎﻟﻲ ﺑﻴﻤـﺎران ﻣﻲ ،ﺷﻮد ﺑﻠﻜﻪ از آﺳﻴﺐ دﻳﺪن ﺳﺒﺰی ﻛﺎران و ﻛﺸﺎورزان ﻧﻴﺰ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻣﻲ ﻛﻨـﺪ ) ﭘـﺬﻳﺮا، 1374 .( ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ، ﺗـﺪوﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺮای آب ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺿﺮوری اﺳﺖ . یﻫﺎ ﻫﺎب ز ﺣﺎﺻﻠﻪ از اراﺿﻲ ﻣﺤﺪود و ﻣﺰارع ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎ و روﺳﺘﺎﻫﺎ ﻛﻪ ﺣﺎوی درﺻﺪی از ﻓﺎﺿـﻼب ﺷـﻬﺮی اﺳـﺖ، ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده اﻳﻦ از ﮔﻮﻧﻪ زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﭼﻮن اﻏﻠﺐ ﻛﺸﺎورزان ﺗﻮان از ﺑﻴﻤﺎری زاﻳﻲ ﻫﺎ آن آﮔﺎه ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ، اﻓﺮاد زﻳﺎدی اﻳﻦ ﺑﺎ ﻛﻪ ﻓﺮآورده ﻫﺎ ﻛﺎر ﺳﺮو دارﻧﺪ، در ﻣﻌﺮض اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎری ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠـﻲ آﺑﻴـﺎری و زﻫﻜﺸـﻲ اﻳﺮان، 1380 .( اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ در دﻧﺒﺎﻟ اﻳﻦ ی ﻪ ﺑﺤﺚ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ . 2 - 3 - 2 - 1 - ﭘﺎﺗﻮژن ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻓﺎﺿﻼب ﻛﺪاﻣﻨﺪ؟ ﻣﻴﻜﺮوب ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎری زای ﻣﻮﺟﻮد در ﻓﺎﺿﻼب، ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻫﻤﺎن ﻣﻴﻜﺮوب ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﻛﻪ ﻣﺪﻓﻮع اﻧﺴﺎن ﻳﺎﻓﺖ اﻳﻦ .ﻧﺪﺷﻮ ﻣﻲ ﻣﻴﻜﺮوب ﺑﻪ ﻫﺎ ﻛﻠﻲ ﻃﻮر ﺑﻪ 4 ﮔﺮوه اﺻﻠﻲ وﻳﺮوس ﻫﺎ، ﺑﺎﻛﺘﺮی ،ﻫﺎ ﭘﺮوﺗﻮزوآ یﻫﺎ ﻛﺮم و ﻫﺎ اﻧﮕﻠﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ) ﻛﻤﻴﺘـﻪ ﻣﻠـﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1380 ( ﻫﺎ آن ﺑﻪ زﻳﺮ در ﻛﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد - وﻳﺮوس ﻫﺎ ﻫﺮ ﺑﻴﺶ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ده از ﻣﻴﻠﻴﻮن وﻳﺮوس ﻳﻚ در از ﮔﺮم ﻣﺪﻓﻮع اﻧﺴﺎن وﺟﻮد دارد، ﻟﻴﻜﻦ ﭘﻨﺞ ﮔﺮوه ﭘﺎﺗﻮژﻧﻲ زﻳـﺮ ﻫـﺎ آن در ﻣﻬﻢ اﺳﺖ : 1 - آدﻧﻮوﻳﺮوس ﻫﺎ 1 2 - اﻧﺘﺮو وﻳﺮوس ﻫﺎ 2 ) ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ وﻳﺮوس ﻓﻠﺞ اﻃﻔﺎل ﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﺷﻨﺪ ( 1- Adenoviruses 2- Enter Viruses 32 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 3 - وﻳﺮوس ﻫﭙﺎﺗﻴﺖ A 1 4 - وﻳﻮ وﻳﺮوس2 5 - وﻳﺮوس ﻫﺎی ﻋﺎﻣﻞ اﺳﻬﺎل ﺑﻪ وﻳﮋه روﺗﺎ وﻳﺮوس3 - ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻫﺎ ﻣﺪﻓﻮع اﻧﺴﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺣﺎوی ﻣﻘﺪار ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی ﺑﻴﺶ ) از 1010 ﻳﻚ در (ﮔﺮم ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻏﻴﺮ ﺑﻴﻤﺎری اﺳﺖ زا در . ﺻـﻮرت ﺑـﺮوز ﻋﻔﻮﻧﺖ روده ﻧﻴﺰ ای ﻣﻘﺪار ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی ﺑﺎﻛﺘﺮی ﭘﺎﺗﻮژن ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺪﻓﻮع ﻣﻲ رﻫﺎ ﮔﺮدد ﻛﻪ ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﺑـﺎ ﻋﻼﺋـﻢ اﺳـﻬﺎل ﻫﻤـﺮاه اﺳﺖ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ . ﺑﺎﻛﺘﺮی ﭘﺨﺶ آب در ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از 1 - وﺑﺎ4 2 - ﭘﺎراﺗﻴﻔﻮﺋﻴﺪ5 3 - ﺳﺎﻳﺮ ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﺎﻟﻤﻮﻧﻼ6 - ﭘﺮوﺗﻮزوآﻫﺎ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺮوﺗﻮزوآﻫﺎ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﻨﺪ ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻫﺎی اﺳﻬﺎﻟﻲ در اﻧﺴﺎن ﺷﻮﻧﺪ اﻏﻠﺐ ﻛﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﻠﻌﻴﺪن ﻛﻴﺴـﺖ (Cyst) ﺟﺎﻧﻮری از ﻓﺮدی ﺑﻪ ﻓﺮدی دﻳﮕﺮ ﺳﺮاﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺳﻪ . ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻬﻢ اﻳﻦ از ﻧﻮع ﭘﺮوﺗﻮزوآﻫﺎ ی ه دور ﻛﻪ ﻧﻬﻔﺘﮕﻲ ﺑﻲ ﻋﻼﻣﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ و ﺑﺮای ﻨﺪ ﻣﺪﺗﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻓﺮد از ﺑﻴﻤﺎر رﻫﺎ ﮔﺮدﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از 1 - ژﻳﺎردﻳﺎ ﻻﻣﺒﻴﺎ7 2 - ﺑﺎﻻﻧﺘﻴﺪﻳﻮم ﻛﻮﻟﻲ8 3 - اﻧﺘﺎ ﻣﻮﺑﺎ ﻫﻴﺴﺘﻮﻟﻴﺘﻴﻜﺎ9 - یﻫﺎ ﻛﺮم اﻧﮕﻠﻲ ﺑﺴﻴﺎری از ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ اﻧﮕﻠﻲ در ﭼﺮﺧﻪ زﻧﺪﮔﻲ از ﺧﻮد ﻣﻴﺰﺑﺎﻧﻲ اﻧﺴﺎن ﺑﻬﺮه ﺑﺮﻧﺪ ﻣﻲ . ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺑﺮﺧﻲ از اﻳـﻦ ﮔﻮﻧـﻪ ﻫـﺎ ﻋﺎﻣـﻞ ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻴﻜﻦﻟ ﻓﺎﺿﻼب آن دﺳﺘﻪ یﻫﺎ ﻛﺮم از اﻧﮕﻠﻲ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺨـﻢ ﻳـﺎ ﻻرو ﺧـﻮد را ﻫﻤـﺮاه ﺑـﺎ 1- Hepatitis A Viruses 2- Reverses 3- Rota Vireuses 4- Cholera 5- Paratyphiod 6- Other Salmonella Type Diseases 7- Gerardo Lambio 8- Balanlidium Coli 9- Entamoeba Histolytica ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 33 ﻣﺪﻓﻮع ﻣﻲ رﻫﺎ ﻛﻨﻨﺪ یﻫﺎ ﻛﺮم . اﻧﮕﻠﻲ اﻏﻠﺐ ﭼﺮﺧ ﻪ ی زﻧﺪﮔﻲ ﭘﻴﭽﻴﺪه ای دارﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺷـﻨﺎﺧﺖ اﻳـﻦ ﭼﺮﺧـﻪ و اﻳـﻦ در ﻛـﻪ ﭼـﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻪ ﺑﻪ و ای وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺎﻋﺚ ای ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴـﺎ و ری زﻫﻜﺸـﻲ اﻳـﺮان، 1380 .( اﻳﻦ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﻫﺎ ﻛﺮم ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از 1 - یﻫﺎ ﻛﺮم ﺣﻠﻘﻮی ﻳﺎ ﻧﻤﺎﺗﻮدﻫﺎ1 2 - ﭘﻬﻦ یﻫﺎ ﻛﺮم2 ﭘﻬﻦ یﻫﺎ ﻛﺮم زﻳﺮ دو ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮوه اﺻﻠﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : 1 - Tape worms A ﺑﺪن ﻛﻪ ﺗﻜﻪ ﺗﻜﻪ دارﻧﺪ . 2 - Flukes B ﺑﺪن ﻛﻪ ﻳﻚ ﺗﻜﻪ دارﻧﺪ . 2 - 3 - 2 - 2 - ﭼﻪ ﻣﻘﺪار و ﻛﺪاﻣﻴﻚ از ﭘﺎﺗﻮژن ﺑﻪ ﻫﺎ ﻣﺰرﻋﻪ ﻣﻲ رﺳﻨﺪ؟ از زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭘﺎﺗﻮژن در ﻣﺪﻓﻮع ﻣﻲ رﻫﺎ ﺑﻪ ،ﺷﻮد ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻴﻦ از رﻓﺘﻦ ﻣﻘﺪاری ﻛﻢ و ﻫﺎ آن از ﺷﺪن ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻃﻲ ﻣﺮور زﻣـﺎن، از ﺑﻴﻤﺎری زاﻳﻲ ﻫﺎ آن ﻛﺎﺳﺘﻪ ﻣﻲ ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﺑﻘﺎی ﭘﺎﺗﻮژن در ﻫﺎ دﻣﺎﻫﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﺳﺖ ﺗﺮ . - ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪ ه ی ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻤﺎری زاﻳﻲ ﭘﺎﺗﻮژن از ﻫﺎ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻤﺎری زاﻳﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﺎﺿﻼب ﺗﻮان ﻣﻲ را ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺧﻼﺻﻪ :ﻛﺮد • ﻏﻠﻈﺖ ﭘﺎﺗﻮژﻧﻲ ﻓﺮد از ﻛﻪ ﺑﻴﻤﺎر ﻣﻲ رﻫﺎ ،ﺷﻮد • ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻴﻦ رﻫﺎ ﺷﺪن ﭘﺎﺗﻮژن ﺗﺎ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ آن ﻣﻴﺰﺑﺎن ﺟﺪﻳﺪ، • ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﭘﺎﺗﻮژن در ﻣﺤﻴﻂ، • ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ ﭘﺎﺗﻮژن ﺑ در ﻴﺮون ﺑﺪن از اﻧﺴﺎن، • ﻣﻘﺪار ﭘﺎﺗﻮژن ﺑﺮای ﻻزم ﺑﻴﻤﺎر ﻛﺮدن ﺷﺨﺺ، • اﻳﻤﻨﻲ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﺨﺺ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻤﺎری و زا، • وﺟﻮد واﺳﻄﻪ در ﻫﺎ ﺑﺮﺧﻲ از ﭘﺎﺗﻮژن ﭘﻴﺶ ﻫﺎ از ﻋﻔﻮﻧﺖ . ﺑﺮﺧﻲ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﻄﺮات ﭘﺎﺗﻮژن در ﻫﺎ ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 1(، )2 - 2( و )2 - 3( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺷﺎﺧﺺ ﻫـﺎی و ﻢﻣﻬ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎری و دوام ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺪﻓﻮع ﺧﺎک در در ﺟﺪول )2 - 1( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه ﻧﻈﺮ . ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻛـﻪ ﻣﺪت دوام ﻋﻮاﻣﻞ ﭘﺎﺗﻮژﻧﻴﻚ ﺧﺎک در و ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻗﻮﻳﺎ ﺑـﻪ دﻣـﺎی ﻣﺤـﻴﻂ ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد، ﻣـﺪت دوام اﻳـﻦ ﻋﻮاﻣـﻞ ﺑﻴﻤﺎری در زا دﻣﺎﻫﺎی ﺑﻴﻦ 20 ﺗﺎ30 درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﻲ ﮔﺮاد در ) لﺟﺪو2 - 2( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، اﺛﺮ ﭘﺎﺗﻮژن ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ 1- Round Worms 2- Flat Worms 34 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی در اﻳﺠﺎد ﻋﻔﻮﻧﺖ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻠﻔﺎت آﺑﻴﺎری در ﺟﺪول )2 - 3( اراﺋﻪ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ اﻳﻦ در ﻛﻪ ﺟﺪول ﻫﺎ ﻧﻤﺎﻳـﺎن اﺳـﺖ، ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻣﺘﻌﺪد ﺷﺎﻣﻞ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﺧﺎﻛﻲ و زﻣﺎن ﺑﺮ دوام و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻤﺎری ﺑﻪ زا ﺻﻮرت ﺗﻮاﻣ ﺎن ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺟﺪول 2 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎری ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ در ﺧﺎک ) وﺳﻜﺎت، 1997 ( ﺷﺎﺧﺺ ﺧﺎک در اﺛﺮ دوام ﺑﺎﻛﺘﺮی ﺗﻔﺎوت ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎک اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﺪت ﻫﺎی ﺧﺎک در اﺳﺘﺮﻳﻞ رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک دوام ﺑﻴﺶ ﺗﺮ در ﺧﺎک ﻫﺎی ﻣﺮﻃﻮب در و ﻫﺎی دوره ﺑﺎراﻧﻲ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻧﮕﻬﺪاری رﻃﻮﺑﺖ ﻣﺪت دوام ﺑﺮای ﺧﺎک ﻫﺎی ﺷﻨﻲ از ﺗﺮﻛﻢ ﻫﺎی ﺧﺎک ﺑﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻧﮕﻬﺪاری ﺑﺎﻻ ﻣﻮاد آﻟﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﺪت و اﺣﺘﻤﺎل رﺷﺪ ﻣﺠﺪد ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻮاد آﻟﻲ ﺑﻪ اﻧﺪازه ی ﻛﺎﻓﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ pH ﻣﺪت دوام ﺗﺮﻛﻢ در ﺧﺎک ﻫﺎی اﺳﻴﺪی ﻧﺴﺒﺖ ﺧﺎک ﺑﻪ ﻫﺎی ﻗﻠﻴﺎ روﺷﻨﺎﻳﻲ دوام ﺗﺮﻛﻢ در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک دﻣﺎ دوام ﺑﻴﺶ ﺗﺮ در دﻣﺎی ﻛﻢ، دوام ﺑﻴﺶ در ﺗﺮ زﻣﺴﺘﺎن در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﺟﺪول 2 - 2 - ﻣﺪت دوام ﭘﺎﺗﻮژن ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ در ﺧﺎک و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ در دﻣﺎی 20 ﺗﺎ30 درﺟﻪ ) وﺳﻜﺎت، 1997 ( ﻣﺪت دوام ﭘﺎﺗﻮژن در ﺧﺎک روی ﺑﺮ ﮔﻴﺎه وﻳﺮوس :ﻫﺎ اﻧﺘﺮووﻳﺮوس از ﺗﺮ ﻛﻢ100 وﻟﻲ روز ﻣﻌﻤﻮﻻ از ﺗﺮ ﻛﻢ 20 روز از ﺗﺮ ﻛﻢ60 وﻟﻲ روز ﻣﻌﻤﻮﻻ از ﺗﺮ ﻛﻢ 15 روز ﺑﺎﻛﺘﺮی : ﻛﻮﻟﻴﻔﺮم ﻣﺪﻓﻮع " 70 " 20 " 30 " 15 ﺳﺎﻟﻤﻮﻧﻼ " 70 " 20 " 30 " 15 وﻳﺒﺮﻳﻮﻛﻠﺮا " 20 " 10 " 50 " 2 ﭘﺮوﺗﻮزوآ ﺟﺪول 2 - 3 - ﺗﺎﺛﻴﺮ ﭘﺎﺗﻮژن ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ در اﻳﺠﺎد ﻋﻔﻮﻧﺖ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻠﻔﺎت آﺑﻴﺎری ) وﺳﻜﺎت، 1997 ( ﭘﺎﺗﻮژ ن دوام در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻘﺪار ﻋﻔﻮﻧﻲ اﻳﻤﻨﻲ ﻣﺠﺎری ﻋﻔﻮﻧﻲ ﻣﺸﺘﺮک ی ه دور ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺧﺎک وﻳﺮوس ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻛﻢ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺗﻤﺎس ﺧﺎﻧﮕﻲ و ﻏﺬا آب ﻳﺎ ﺧﻴﺮ ﺑﺎﻛﺘﺮی ﺗﺎ ﻛﻢ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺗﺎ زﻳﺎد ﻛﻢ ﺗﺎ ﻣﺘﻮﺳﻂ " ﺧﻴﺮ ﭘﺮوﺗﻮن ﻛﻢ ﻛﻢ ﺗﺎ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺗﺎ ﻛﻢ " ﺧﻴﺮ ﻫﻠﻤﻴﺲ زﻳﺎد ﻛﻢ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺗﺎ ﻛﻢ " ﺑﻠﻪ 2 - 3 - 3 - ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب وﻫﺎ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮ آن رﺷﺪ روﻳﺸﻲ و زاﻳﺸﻲ ﮔﻴﺎه ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻞ اﻣﻼح ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب از دﻏﺪﻏﻪ ﻫﺎی اﺻﻠﻲ در ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ آﺑﻲ . ﺷﻮری ﺧﺎک در ﻧﺎﺣﻴـ ﻪ ی رﺷـﺪ رﻳﺸـﻪ، ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ ﻓﺸﺎر اﺳﻤﺰی ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک در ﻣﻲ ﺷﻮد (Homaee et al. 2002 a,b) . اﻳﻦ ﺧﻮد ﻣﻮﺟـﺐ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﮔ ﺗـﺎ ﻴﺎﻫـﺎن اﻧﺮژی ﺑﻴﺶ ﺑﺮای را یﺗﺮ ﺟﺬب آب ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪ (Homaee et al. 2002 c,d) . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﻳﻚ در ﺷﻮری ﻣﻌﻴﻦ رﻳﺸﻪ ﻫـﺎی ﮔﻴﺎه اﻧﺮژی ﺣﻴﺎﺗﻲ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮای ﺟﺬب ﺧﺎک از آب ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ) ﭘﺬﻳﺮا و ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1385؛ ﻛﻴﺎﻧﻲ و ﻫﻤﻜﺎران، 1385؛ 1384؛ ﺳﻌﺎدت و ﻫﻤﻜﺎران، 1384 .( ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﮔﻴﺎه دﭼﺎر ﻧﻮﻋﻲ ﺗﻨﺶ ﻣﻲ ﻧﺘﻴﺠ ﻛﻪ ﺷﻮد ﻫﻢ آن ی ﻪ ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﻫﻢ و ﻛـﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد اﺳﺖ آن ) ﺟﻼﻟﻲ و ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1388 .( ی ﻪ داﻣﻨ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺨﺘﻠـﻒ، ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1385؛ b 1381 ، c 1381؛ Homaee and Schmidhalter, 2008 .( ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 35 اﻓﺰون ﺑﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻞ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل، ﺗﺮﻛﻴﺐ اﻣﻼح ﻣﻮ در ﺟﻮد ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺑﺮ ﻧﻴﺰ رﺷـﺪ رﻳﺸـﻪ ﮔﻴـﺎه ﺑﺴـﻴﺎر ﻣﻬـﻢ اﺳـﺖ (Hosaini et al., 2009) . ﻏﺎﻟﺐ ﺷﺪن ﺑﺮﺧﻲ ﻫﺎی ﻳﻮن ﻣﻌﻴﻦ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل در ﺟﺬب ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛـﻪ ﺧـﻮد ﺑﺎﻋﺚ ﻛﻤﺒﻮد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻌﻴﻨﻲ و ﺷﺪه ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ رﻳﺸﻪ ﺑﻪ را دﻧﺒـﺎل دارد ) ﺣﺴـﻴﻨﻲ و ﻫﻤﻜـﺎران 1387 .( ﺑـﺮای ﻣﺜﺎل، ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد ﻳﻮن ﺳﺪﻳﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻲ ای .ﺷﻮد ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی زﻳﺎد دﻳﮕﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ اﻳﺠـﺎد ﺖ ﺳـﻤﻴ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﻋﺚ و آﺳﻴﺐ ﺑﻪ ﮔﻴﺎه اﺛﺮ ﺑﺮ ﺗﺠﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ یﻫﺎ ﺪام اﻧ در ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻳﻮن .ﺷﻮد ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﺮ از ﻛﻪ ﺖﺳﻤﻴ اﻫﻤﻴﺖ ﺑـﻴﺶ یﺗـﺮ دارﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻠﺮ، ﺳﺪﻳﻢ ﺮ و  ﻣﻲ ﺑ ﺑﺎﺷﻨﺪ ) ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻴﻠﻦ، 2002؛ ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381؛ ﺣﺴﻴﻨﻲ و ﻫﻤﻜﺎران، 1387 .( ﺷﺪت آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ ﻧﺎﺷﻲ ﺗﻨﺶ از ﺷﻮری ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد ﻫﺮ . ﭼﻨﺪ ﻛـﺎﻫﺶ رﺷـﺪ ﺑـﻪ ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ ﻏﻠﻈـﺖ اﻣﻼح در رﻳﺸﻪ ﮔﺎه ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ، ﻟﻴﻜﻦ واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﺑﻴﻦ ﺧﺎک، و آب ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ اﻳﻦ ﺑﺮ ﻧﻴﺰ رواﺑﻂ ﻣﻮﺛﺮ .ﻧﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺑـﻴﺶ ﺣﺪ از دﻣﺎی ﺑﺎﻋﺚ ﻫﻮا ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ﻣﻲ ﺷـﻮد . ﺑﺮﺧـﻲ دﻳﮕـﺮ از وﻳﮋﮔـﻲ ﻫـﺎی ﮔﻴـﺎه ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﮔﻮﻧـﻪ و رﻗـﻢ و زﻣﺎن ﺑﻨﺪی وﻗﻮع ﺗﻨﺶ ﺷﻮری در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺑﺮ ﻧﻴﺰ ﺗﺤﻤﻞ و ﺳﺎزﮔﺎری ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﻣﻬﻢ اﺳﺖ (USDA, 1992)؛ ) ﺳﻌﺎدت 1384؛ ﺟﻼﻟﻲ و ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1388 .( ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﺘﻔﺎوت ﮔﻴﺎﻫ ﺑﻪ ﺎن ﺷﻮری اﻳﻦ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻃﻲ ﻨﺪ ﻓﺮآﻳﻨﺪی » ﻧﺎم ﺑﻪ ﺗﻄﺒﻴـﻖ اﺳـﻤﺰی 1« ﺑﻴﺶ آب یﺗﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻏﻴﺮﻣﻘﺎوم، ﺧﺎک از ﻫﺎی ﺷﻮر ﺟﺬب ﻛﻨﻨﺪ . ﺗﻄﺒﻴﻖ اﺳﻤﺰی ﺧـﻮد ﻃـﻲ دو ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﺟـﺬب ﻧﻤـﻚ ﻣﺤﻠﻮل از ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک و ﺳﻨﺘﺰ ﻣﺤﻠﻮل آﻟﻲ ﺻـﻮرت ﻣـﻲ ﮔﻴـﺮد . ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﺷﻮرﭘﺴـﻨﺪ 2 ﻧﻤـﻚ را ﻫـﺎ ﺟـﺬب ﻛـﺮده در را ﻫـﺎ آن و واﻛﻮﺋﻞ ﻫﺎی ﺧﻮد اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﻠﻮل ﻫﺎی آﻟﻲ، ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﻨﻈﻴﻢ اﺳﻤﺰی در را ﺳﻴﺘﻮﭘﻼﺳﻢ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻏﻴﺮﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری ﺗﻤﺎﻳﻞ دﻓﻊ ﺑﻪ ﺳﺪﻳﻢ ﻛﻠﺮ و دارﻧﺪ ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺷﻮرﭘﺴﻨﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻤﻚ ﺣﺴﺎس ﺗﺮﻧﺪ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381؛ ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1382 .( ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ی ه دور ﻃﻲ رﺷﺪ، ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻃﻮر ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑﻴﺶ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﺮ ﮔﻴﺎﻫـﺎن در ﻣﺮاﺣـﻞ اوﻟﻴـ ﻪ ی رﺷﺪ و ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی ﺟﻮاﻧﻲ ﺑﻪ زﻧﻲ ﺷﻮری ﺣﺴﺎس ﺗﺮﻧﺪ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 .( ﭘﺲ از اﺳﺘﻘﺮار، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن در دوره ﻫـﺎی ﺑﻌـﺪی رﺷﺪ ﻧﺴ ﺑﻪ ﺒﺖ ﺷﻮری اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﻣﻌﻤﻮﻻ اﮔﺮ ﮔﻴﺎه در ﻣﺮاﺣﻞ ی ﻪ اوﻟﻴ رﺷﺪ در ﻣﻌﺮض ﺷﻮری ﻗﺮار ﮔﻴﺮد، ﺑﻴﺶ ﺗـﺮ دﭼـﺎر ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ ﺳﺒﺰﻳﻨﮕﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ی ﻪﻫﻤ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﺳﻤﻲ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺘﻲ ﻣﻘﺪار اﻧﺪک اﻏﻠﺐ ) ﻫﺎ آن آﻫﻦ، ﻣﻨﮕﻨﺰ، ﻣﻮﻟﻴﺒﺪﻳﻢ روی و ( ﺑـﺮای رﺷـﺪ ﮔﻴـﺎه ﺿﺮوری اﺳﺖ اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣﺎل، ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻫﺎ آن ﻳﺎد ز ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻓﺖ در ﻫﺎی ﮔﻴﺎه ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘـﻪ و ﺑﺎﻋـﺚ ﻛـﺎﻫﺶ رﺷـﺪ آن ﺷـﻮد . ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ . ﭼﻨﺎن اﻳﻦ ﭼﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﺎﻓﺖ در ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﺑﻨـﺪ، ﺑﺮﺧـﻲ ﻫﺎ آن از ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﻠﻴﻨﻴﻢ، آرﺳﻴﻨﻚ و ﻛﺎدﻣﻴﻮم ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای اﻧﺴﺎن و ﺣﻴﻮان ﻲﺳﻤ ﺑﺎﺷﻨﺪ در ﻳﻦ ا . ﺣﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎری 1- Osmotic Adjustment 2- Halophytes 36 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺟﺬب ﻧﺸﺪه ﺧﺎک در و ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛـﻪ اﻳـﻦ اﻣـﺮ ﺑﺎﻋـﺚ ﺗﺠﻤـﻊ اﻳـﻦ ﻋﻨﺎﺻـﺮ در ﺧـﺎک ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺳﺎزﻣﺎن ﺧﻮارﺑﺎر ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺳﺎل در (ﻓﺎﺋﻮ ) 1985 ، ﻳﻚ راﻫﻨﻤﺎی ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺮای آب ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﺗﺤﺖ آﺑﻴﺎری ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻛﺮده اﺳﺖ . ﻣ ﻌﻤﻮﻻ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ راﻫﻨﻤﺎﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻠﻲ ﺑﻮده و ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ از ای ﻓﺮﺿـﻴﺎت ﺑﻨـﺎ ﻧﻬـﺎده . اﻧﺪ ﺷﺪه ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻔﺮوض ﺗﻔﺎوت ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺬﻛﻮر ﺑﺎﻳـﺪ ﺑﺮای ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺻﻼح ) ﺷﻮد آﺳﺎﻧﻮ و ﻟﻮﻳﻦ، 1996 .( 2 - 3 - 4 - اﺛﺮ آﺑﻴﺎری ﺑﺎ زﻫﺎب ﺑﺮﺎ ﻫ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎک آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ ﺑﺮ ﺷﻮر وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎک ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻃﻮر ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻲ اﺛﺮ ای ﮔﺬارد . ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮدن ﺧﺎک ﺑـﺮای ﻛﺸﺖ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار زﻳﺎدی ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺧﺎک در ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻮا و آب 1 ﺑﻪ و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﺧﺎﻛﺪاﻧﻪ دارد، ﻛـﻪ ﺷـﺨﻢ ﭘـﺬﻳﺮی 2 ﺑﺴـﺘﺮ ﻛﺸﺖ ﻓﺮ را اﻫﻢ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻫﺪاﻳﺖ و ﺷﺨﻢ ﭘﺬﻳﺮی ﻏﺎﻟﺒﺎ از ﻣﻌﻀﻼت اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﻨﺪ . ﺑـﺮﺧﻼف ﺧـﺎک ﻫـﺎی ﺷـﻮر، ﻫﺎی ﺧﺎک ﺳﺪﻳﻤﻲ3 از ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻫﺪاﻳﺖ و ﺷﺨﻢ ﭘﺬﻳﺮی یﺗﺮ ﻛﻢ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1382 .( ﭘﺪﻳﺪ ه ی آﻣﺎس اﺛﺮ ﺑﺮ ﺟﺬب ﺑﻴﻦ آب ذرات رس ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻛﻪ ﺪ آﻳ ﻣﻲ ﻣﻘﺪار ﺳﺪﻳﻢ ﺗﺒﺎدﻟﻲ4 ده از درﺻﺪ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ .ﺷﻮد ﺗﻮرم ﻳﺎ آﻣﺎس ﺧﺎک ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﺨﻠﺨﻞ در و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺪاﻳﺖ ﺧﺎک آﺑﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﺮای ﻻزم ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب آﺑﻴﺎری ﻧﻈﺮ از ﺧﻄﺮات ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد اﺳﺖ زﻳﺮ . 1 - ﺷﻮری ﻏﺎﻟﺐ اﺛﺮ : ﻧﻤﻚ ﻫﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻌﺮق و رﺷﺪ اﺳﺖ ﻴﺎهﮔ ﻛﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﺎﺻـﻴﺖ اﺳـﻤﺰی ﻫﺎ آن ﺳـﺖ . اﻳـﻦ اﺛـﺮ ﺑـﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻞ اﻣﻼح ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . 2 - ﺖﺳﻤﻴ : ﺑﺮﺧﻲ ﻫﺎ ﻳﻮن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻠﺮ، ﺳﺪﻳﻢ ﺮ و  ﺑﻪ ﺑ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﺖ ﺳـﻤﻴ در ﮔﻴـﺎه ﺷـﺪه و ﻋﻤﻠﻜـﺮد ﺑـﻪ را ﺷﺪت ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . 3 - ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﻴﺶ : ای ﺑﻮد ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﺎﻋﺚ آب در ﺑﺮﻫﻢ ﺧﻮردن ﻧﺴﺒﺖ ﻫﺎی ﻳﻮﻧﻲ در ﺧـﺎک ﺷـﺪه و ﺗﻌـﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ ای ﻣﻮﺟﻮد را ﺑﺮﻫﻢ اﻳﻦ . زﻧﺪ ﻣﻲ اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه ﻣﻲ .ﺷﻮد 4 - ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺮاﺑﺮی ﻣﻮاد ﺧﺎک در و ﺷﺨﻢ ﭘﺬﻳﺮی اﺛﺮ : درﺻﺪ ﺳﺪﻳﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺒﺎدل زﻳﺎد و pH ﺑـﺎﻻ ﺑـﻪ ﻫﻤـﺮاه ﻏﻠﻈـﺖ ﻛـﻢ اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ آب اﺛﺮ ﺑﺮ ﻧﻔﻮذ ﺑﺮ ی ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻫﺪاﻳﺖ و ﺷﺨﻢ ﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺘﻼﺷﻲ ﺷﺪن ﺧﺎﻛﺪاﻧﻪ، ﺳـﻠﻪ ﺑﺴﺘﻦ، ﺷﺨﻢ ﭘﺬﻳﺮی ﺿﻌﻴﻒ و ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﻔﻮذ ﺧﺎک ﺑﻪ آب ﻣﻲ .ﺷﻮد 1- Permeability 2- Tilth 3- Sodic Soils 4- ESP ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 37 ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮدن آب ﺑﺮای ﺷﻮر آﺑﻴﺎری از دﻳﺪﮔﺎه ﻧﻔﻮذ ﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎی EC و SAR آب آﺑﻴـﺎری و pH ﺧﺎک ﺳﻨﺠﻴﺪه ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺷﻜﻞ )2 - 1( ﻳﻚ راﻫﻨﻤﺎی ﻛﻠﻲ ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن اﺛﺮ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ EC و SAR آب آﺑﻴﺎری ﺑﺮ ﻧﻔﻮذ ﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک اﺳﺖ ﺑﺮای . ﭘﺎﻳﺪاری ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک، ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﻳﻚ ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻬـﻢ اﺳـﺖ . ﺑﺨـﺶ ﺟﺎﻣـﺪ ﺧـﺎک دارای ﺑـﺎر ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻨﻔﻲ اﺳﺖ . ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺗﺒﺎدل ﻛﺎﺗﻴﻮﻧﻲ (CEC) ﺧﺎک ﺑﻪ درﺻﺪ ﻧﻮع و رس و ﻣﻮاد ﺧﺎک آﻟﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻛﺎﺗﻴﻮن ﻳﻲﻫﺎ ﻫﻤﭽﻮن ﻛﻠﺴﻴﻢ، ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ و ﭘ ﺘﺎﺳﻴﻢ روی ﺑﺮ ﺳﻄﻮح ﺗﺒﺎدﻟﻲ ذرات ﺧﺎک ﺟﺬب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺨﺶ و ﺑﺰرﮔﻲ از ﻛﺎﺗﻴﻮن یﻫﺎ ﺟـﺬب ﺷﺪه ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻠﺴﻴﻢ و ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ دو ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ اﺳﺖ . ﻛﺎﺗﻴﻮن دو یﻫﺎ ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ ﺟﺬب ﺷﺪه ﺗﻮﺳـﻂ ذرات رس، ﺗﻀـﻤﻴﻦ ﻛﻨﻨـﺪ ه ی وﺟﻮد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک و ﭘﺎﻳﺪاری اﺳﺖ آن . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻛﺎﺗﻴﻮن ﻳﻚ یﻫﺎ ﻇﺮﻓﻴﺘـﻲ ﻏﺎﻟـﺐ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺑـﻪ ) ﻃـﻮر ﻣ ﺸـﺨﺺ ﺳـﺪﻳﻢ (، ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک ﻗﻮام از را ﺧﻮد دﺳﺖ داده ﺑﻪ و راﺣﺘﻲ ﻣﺘﻼﺷﻲ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از .ﺷﻮد ﺗﺒﺎدل ﻛﺎﺗﻴﻮﻧﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪی ﭘﺎﻳﺎﭘﺎی اﺳﺖ، ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻛﺎﺗﻴﻮن یﻫﺎ ﺗﺒﺎدﻟﻲ ﺑﻪ درﺻﺪ ﻛﺎﺗﻴﻮن یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﮔـﺮ زﻫـﺎب ﺑـﺮای ﻣﺼـﺎرف آﺑﻴﺎری اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻣ ﻛﻞ ﻼح ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﺑﻠﻜﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺳﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮع ﻛﻠﺴﻴﻢ و ﻣﻨﻴﺰم ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺬب ﺳﺪﻳﻢ (SAR) ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺷﻮد ﻟﺤﺎظ آب .ﺷﻮد ﻫﺎﻳﻲ ﻳﻮن ﻛﻪ ﺑﻲ ﻛﺮﺑﻨﺎت زﻳﺎد ﻫﺎ آن در اﺳـﺖ، ﺑﺎﻋـﺚ رﺳـﻮب ﻛﺮﺑﻨﺎت ﻛﻠﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ اﻣﺮ اﻓﺰاﻳﺶ SAR و آبESP ﺧﺎک ﺑﻪ را دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ) ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻴﻠﻦ، 2002 .( ﺷﻜﻞ 2 - 1 - راﺑﻄ ﻪ ی ﻧﻔﻮذ ﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک اﺛﺮ ﺑﺎ ﺗﻮاﻣ ﺎن ﺷﻮری و SAR آب ﻛﺎرﺑﺮدی در ﺷﻜﻞ )2 - 1( ﺧﻄﻲ ﺑﻴﻦ ﻣﺮز ﻛﻪ ﺧﺎﻛﺪاﻧﻪ ﻫﺎی ﭘﺎﻳﺪار و ﻧﺎﭘﺎﻳﺪار را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑﺮای ، ﻫـﺮ ﺧـﺎک ﻣﻨﺤﺼـﺮ ﺑـﻪ ﻫﻤـﺎن ﺧﺎک ﺑﻮده در و ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻐﻴﺮ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، راﻫﻨﻤﺎی ﺋﻪ ارا اﻳﻦ در ﺷﺪه ﺷﻜﻞ ﺑﺮای ﻧﻔﻮذﭘﺬﻳﺮی ﺧـﺎک، ﺗﻨﻬـﺎ ﻳـﻚ ﺗﻘﺮﻳﺐ اﺳﺖ در . ﻣﻜﺎن ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ در ﻣﻘﻴﺎس ﺑﺰرگ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ و اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻄـﺮ ﻧﺎﺷـﻲ از ﺣﻀـﻮر ﺳـﺪﻳﻢ زﻳﺎد وﺟﻮد دارد، ﺗﺪوﻳﻦ ﺧﻄﻮط ﭘﺎﻳﺪار ﺑﺮای ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻠﻲ ﺿﺮوری اﺳﺖ ) ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻴﻠﻦ، 2002 .( 38 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک از اﺛﺮات ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی آب از ﺳﺪﻳﻤﻲ اﺳﺖ ﺑﻪ . وﻳﮋه، وﺟﻮد ﻛﺮﺑﻨﺎت و ﻫﺎ ﺑﻲ ﻛﺮﺑﻨﺎت ﺑﺎﻋﺚ آب در ﻫﺎ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک در ﻣﺪت دراز ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . زﻳﺮا رﺳﻮب ﻛﺮﺑﻨﺎت ﻛﻠﺴﻴﻢ، ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ SAR ﺧﺎک ﻣﻲ در .ﺷﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، اﺑﺘﺪا ﻛﻠﺴﻴﻤﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ ﺻﻮرت ﻛﻠﺴـﻴﺖ اﺳـﺖ رﺳـﻮب ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ و ﭘـﺲ آن از ﻧﻤـﻚ ﻫـﺎی ﻣﻨﻴﺰﻳﻤﻲ رﺳﻮب ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ . ) ﺗﺎﻧﺠﻲ، ﻛﻴﻠﻦ، 2002 .( 2 - 3 - 5 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻛﻪ ﺟﺎ آن از زﻫﺎب ﻫﺎ ﻫﻢ دارای ﻣﻮاد ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﻫﻢ و ﻏﻴﺮﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺘﻲ آﮔﺎﻫﺎﻧـﻪ ﻣـﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ در . ﻧﺘﻴﺠﻪ، ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺎ آن از اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ دﻗﺖ ﺑﻪ را ﻛﺎر ﺑﻪ ﺑﺴـﺖ . اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫـﺎب ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﻮاره روش ﺑﻪ درﺳﺖ ﺗﻮام و ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺣﺴﺎب ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮای . اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب، اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﺘﻌـﺪدی ﺗـﺪوﻳﻦ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ و ﻫﺪف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻛﺮدن ﭘﺴﺎب، ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﭘﺨﺶ از و ﺷﻴﻮع ﺑﻴﻤـﺎری ﻳﻲﻫـﺎ اﺳـﺖ راه از ﻛـﻪ ﻣﺼﺮف آب آﻟﻮده ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ ) ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻴﻠﻦ، 2002 .( ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی، ﺗﻨﻬﺎ ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﻛـﻪ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺳـﺎﻳﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن اﺳﺖ، ﻛﺎری درﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ . و آب زﻳﺮا ﻫﻮا، ﮔﻴﺎه ﺧﺎک و دارای وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮﻧﻲ اﺳـ ﺖ و اﻳـﻦ ﺗﻨـﻮع، ﻛـﺎر رده ﺑﻨﺪی زﻫﺎب ﻫﺎ در را ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻣﺼﺮف ﻫﺎ آن دﺷﻮار .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ و ای اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ در ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻴﺰ ﻧﻈﺮ در ﮔﺮﻓﺘﻪ .ﺷﻮد ﭼﻜﻴﺪه از ای ﺑﺮﺧﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد اﻳﻦ در ﺧﺼﻮص در دﻧﺒﺎﻟـ ﻪ ی اﻳﻦ ﺑﺤﺚ اراﺋﻪ . ددﮔﺮ ﻣﻲ 2 - 3 - 5 - 1 - اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﻳﺮان ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻨﻬﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﻠﻲ ﻣﻮﺟﻮد در ﻛﺸـﻮر اﺳـﺖ، ﻟـﻴﻜﻦ ﺑـﻪ ﻧﻈـﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ ﻛﻪ ﺗﺪوﻳﻦ ﺑﻴﺶ آن ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ ﺗﺮ اﺟﻤﺎع ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑـﻮده و ﻣﺒﻨـﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎﺗﻲ دارد . اﻟﺒﺘـﻪ ﻧ ﻤـﻲ ﺗـﻮان و ﻧﺒﺎﻳـﺪ اﻳـﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪارد را ﻧﺎدﻳﺪه ﮔﺮﻓﺖ . اﻳﻦ زﻳﺮا اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻋﻨﻮان ﻣﺒﻨﺎﻳﻲ اوﻟﻴﻪ ﺑﺮای آﻏﺎز ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ و ای ﻣﻠﻲ، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . اﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ا ﺑﻪ ﺳﺘﻨﺎد ی هﻣﺎد 5 آﻳﻴﻦ ی ﻪﻧﺎﻣ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ و آب ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺎده 3 ﻫﻤﻴﻦ آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ و ﻫﻤﻜﺎری وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺖ، درﻣﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜ ﻲ، ﻛﺸﻮر، ﻧﻴﺮو، ﺻﻨﺎﻳﻊ، ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺳﻨﮕﻴﻦ، ﻣﻌﺎدن و ﻓﻠﺰات و ﺟﻬـﺎد ﻛﺸـﺎورزی ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺪوﻳﻦ اﺳﺖ ﺷﺪه اﻳﻦ ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ . اﺳﺘﺎﻧﺪارد، ﺣﺪ ﻣﺠﺎز آﻻﻳﻨﺪه ﺑﺮای ﻫﺎ ﻣﺼـﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﺟﺪول )2 - 4( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه ) دﻓﺘﺮ آﻣﻮزش ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻳﺮان، 1377 : ﻣﻮﺳ ﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان، 1377 : ﻣﻮﺳﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان، 1364 .( ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 39 ﺟﺪول 2 - 4 - اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﺮوﺟﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ در اﻳﺮان ردﻳﻒ ﻣﻮاد آﻟﻮد ﻛﻨﻨﺪه ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ (mg.l-1) ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﭼﺎه ﺟﺎذب (mg.l-1) ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی و آﺑﻴﺎری (mg.l-1) 1 ﻧﻘﺮه Ag 1 1/0 1/0 2 آﻟﻮﻣﻨﻴﻢ Al 5 5 5 3 آرﺳﻨﻴﻚ As 1/0 1/0 1/0 4 ﺮ ﺑB 2 1 1 5 ﺑﺎرﻳﻢ Ba 5 1 1 6 ﺑﺮﻳﻠﻴﻮم Be 1/0 1 5/0 7 ﻛﻠﺴﻴﻢ Ca 75 - - 8 ﻛﺎدﻣﻴﻮم Cd 1/0 1/0 05 /0 9 آزاد ﻛﻠﺮ - Cl 1 1 2/0 10 ﻛﻠﺮاﻳﺪ Cl 600 )ﺗﺒﺼﺮه 1( 600 )ﺗﺒﺼﺮه 1( 600 11 ﻓﺮم آﻟﺪﺋﻴﺪ CH2O 1 1 1 12 ﻓُﻨﻞ C6H5OH 1 ﻧﺎﭼﻴﺰ 1 13 ﺳﻴﺎﻧﻮر CN 5/0 1/0 1/0 14 ﻛُﺒﺎﻟﺖ Co 1 1 05 /0 15 ﻛُﺮم Cr6+ 5/0 1 1 16 ﻛُﺮم Cr3+ 2 2 2 17 ﻣﺲ Cu 1 1 2/0 18 ﻓﻠﻮراﻳﺪ F 5/2 2 2 19 آﻫﻦ Fe 3 3 3 20 ﺟﻴﻮه Hg ﻧﺎﭼﻴﺰ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﻧﺎﭼﻴﺰ 21 ﻟﻴﺘﻢ Li 5/2 5/2 5/2 22 ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ Mg 100 100 100 23 ﻣﻨ ﮕﻨﺰ Mn 1 1 1 24 ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن Mo 01 /0 01 /0 01 /0 25 ﻧﻴﻜﻞ Ni 2 2 2 26 آﻣﻮﻧﻴﻢ NH4-N 5/2 1 - 27 ﻧﻴﺘﺮﻳﺒﺖ NO2-N 10 10 - 28 ﻧﻴﺘﺮات NO3-N 50 10 - 29 ﻓﺴﻔﺎت PO4-P 6 6 - 30 ﺳﺮب Pb 1 1 1 31 ﺳﻠﻨﻴﻢ Se 1 1/0 1/0 32 ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ SH2 3 3 3 33 ﺳﻮﻟﻔﻴﺖ SO3 1 1 1 34 ﺳﻮﻟﻔﺎت SO4 400 ) ﺗﺒﺼﺮه 1( 200 )ﺗﺒﺼﺮه 2( 500 35 واﻧﺎدﻳﻢ V 1/0 1/0 1/0 36 روی Zn 2 2 2 37 ﭼﺮﺑﻲ و روﻏﻦ O & G 10 10 10 40 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 4 - اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﺮوﺟﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ در اﻳﺮان ردﻳﻒ ﻣﻮاد آﻟﻮد ﻛﻨﻨﺪه ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ (mg.l-1) ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﭼﺎه ﺟﺎذب (mg.l-1) ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی و آﺑﻴﺎری (mg.l-1) 38 دﺗﺮﺟﻨﺖ ) ﺷﻮﻳﻨﺪه (ﻫﺎ ABS 5/1 5/0 5/0 39 ) دی . او .ﺑﻲ ﺗﺒﺼﺮه 3( BOD5 30 )ﻟﺤﻈﻪ ای 50 ( 30 )ﻟﺤﻈﻪ ای 50 ( 100 40 ) دی او .ﺳﻲ ﺗﺒﺼﺮه 3( COD 60 )ﻟﺤﻈﻪ ای 100 60 )ﻟﺤﻈﻪ ای 100 200 41 اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل ) ﺣﺪاﻗﻞ (DO 2 - 2 42 ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺤﻠﻮل TDS )ﺗﺒﺼﺮه1ﺗﺒ ﺼﺮه2( - 46 ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﻌﻠﻖ TSS 40 )ﻟﺤﻈﻪ ای 60 ( - 100 44 ﻣﻮاد ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ SS - - - 45 پ- ﻫﺎش ) ﺣﺪود (pH 5/8 - 5/6 9 - 5 5/8 - 6 46 ﻣﻮاد رادﻳﻮ اﻛﺘﻴﻮ 0 0 0 47 ﻛﺪورت ) واﺣﺪ ﻛﺪورت (50 - 50 48 رﻧﮓ ) واﺣﺪ رﻧﮓ (75 75 75 49 درﺟﻪ ﺣﺮارت T ﺗﺒﺼﺮه 4 - - 50 ﻛﻠﻴﻔﺮم ﮔﻮارﺷﻲ ) ﺗﻌﺪاد در 100 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ (MPN 400 400 400 51 ﻛﻞ ﻛﻠﻴﻔﺮم ) ﺗﻌﺪاد در 100 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ (MPN 1000 1000 100 52 ﺗﺨﻢ اﻧﮕﻞ - - )ﺗﺒﺼﺮه 5( ﺗﺒﺼﺮه 1 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻴﺶ از ﻣﻴﺰان ﻣﺸﺨﺺ در ﺷﺪه ﺟﺪول در ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﺠﺎز ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد ﻛـﻪ زﻫـﺎب ﺧﺮوﺟـﻲ، ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻠﺮ، ﺳﻮﻟﻔﺎت و ﻣﻮاد ﻣﺤﻠ ﻮل ﻣﻨﺒﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه در را ﺷﻌﺎع 200 ﻣﺘﺮی ﺑﻴﺶ ده از درﺻﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﺪﻫﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 2 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺘﻲ ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺺ در ﺷﺪه ﺟﺪول، ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻣﺠﺎز اﺳﺖ ﻛﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳـﻮن ﻫـﺎی ﻛﻠـﺮ و ﺳﻮﻟﻔﺎت و ﻣﻮاد ﻣﺤﻠﻮل ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﺴﺒﺖ آب ﺑﻪ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﻴﺶ ده از درﺻﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 3 - ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺠﺎز ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد BOD5 و COD را ﺣﺪاﻗﻞ 90 درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﻨﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 4 - دﻣﺎی زﻫﺎب ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻴﺶ از 3 درﺟﻪ ﺳـﺎﻧﺘﻲ ﮔـﺮاد در ﺷـﻌﺎع 200 ﻣﺘـﺮی ﻣﺤـﻞ ورود، دﻣـﺎی ﻣﻨﺒـﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه را اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 5 - ﺗﻌﺪاد ﺗﺨﻢ اﻧﮕﻞ ) ﻧﻤﺎﺗﺪ در ( زﻫﺎب درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻨﻨﺪه ﻓﺎﺿﻼب در ﺻﻮرت اﺳ ﺘﻔﺎده ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﺑـﻪ ﻛﻪ ﺻﻮرت ﺧﺎم ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻴﺶ ﻳﻚ از ﻋﺪد ﻟﻴﺘﺮ در ﺑﺎﺷﺪ . 2 - 3 - 5 - 2 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﻣﺮﻳﻜﺎ (USEPA) ، دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺳﺎل در را ﻳﻲﻫﺎ 1992 ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮد زﻫـﺎب در آﺑﻴـﺎری اراﺋﻪ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻛﺮد اﻛﻨﻮن ﻣ ﺮﺟﻊ و راﻫﻨﻤﺎی ﺑﺴﻴﺎری از دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳـﺖ ) آﺳـﺎﻧﻮ و ﻟـﻮﻳﻦ، 1996 .( ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر اﺳﺘﻔﺎد ه ی آﺳﺎن ،ﻫﺎ آن از ﭼﻜﻴﺪ اﻳﻦ ی ه دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ در ﻫﺎ ﺟﺪول )2 - 5( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 41 ﺟﺪول 2 - 5 - ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﻬﻢ در ﺧﺎک ﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺷﺪه ﺑﺎ زﻫﺎب (USEPA, 1992) ﻧﻮع ﺗﺮﻛ ﻴﺐ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز در ﺧﺎک (mg/kg DW) ﻧﻮع ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز در ﺧﺎک (mg/kg DW) اﻟﻒ ( ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻌﺪﻧﻲ 1( ارﺳﻨﻴﻚ As 9 5( ﻛﻠﺮوﻓﺮم 2 2( ﺑﺎرﻳﻮم Ba 2900 6( دی ﻛﻠﺮوﻓﻨﻞ ND 3( ﺑﺮﻳﻠﻴﻮم Be 20 7( 2,4-D 10 4( ﻛﺎدﻣﻴﻮم Cd 7 8( دی اﻟﺪرﻳﻦ 03 /0 5( ﻛُﺮمCr 3200 9( ﻛﻠﺮ ﭙﺘﺎﻫ 1 6( ﻓﻠﻮﺋﻮر F 2600 10 ( ﻫﮕﺰا ﻛﻠﺮواﺗﺎن 2 7( ﺳﺮب Pb 150 11 ( ﭘﻴﺮن 480 8( ﺟﻴﻮه Hg 5 12 ( ﻟﻴﻨﺪان 6/0 9( ﻧﻴﻜﻞ Ni 850 13 ( ﻣﺘﻮﻛﺴﻲ ﻛﻠﺮ 20 10 ( ﺳﻠﻨﻴﻮم Se 140 14 ( ﭘﻨﺘﺎ ﻛﻠﺮوﻓﻨﻞ 320 11 ( ﻧﻘﺮه Ag 3 15 ( PCB 4 ب ( ﻋﻨﺎﺻﺮ آﻟﻲ 16 ( ﺗﺘﺮاﻛﻠﺮواﺗﺎن 4 1( آﻟﺪرﻳﻦ 2/0 17 ( ﺗﺘﺮاﻛﻠﺮواﺗﻴﻠﻦ 250 2( ﺑﻨﺰن 03 /0 18 ( ﺗﻮﻟﻮﺋﻦ 50 3( ﺑﻨﺰو آﻟﻔﺎ ﭘﻴﺮن 3 19 ( ﺗﻮﮔﺰاﻓﻦ 9 4( ﻛﻠﺮوﺑﻨﺰن ND 20 ( 2, 4, 5-T ND 21 ( 2,3,8 TCDD ND 2 - 3 - 5 - 3 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﺧﻮار و ﺑﺎر و ﻛﺸﺎورزی ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ (FAO) ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻪ ﻓﺎﺋﻮ ﻋﻨﻮان ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ، دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺎلﺳ در را ﻳﻲﻫﺎ 1976 ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب آﺑﻴﺎری اراﺋﻪ ﻛـﺮده اﺳﺖ اﻳﻦ . دﺳﺘﻮر اﻟﻌﻤﻞ ﺳﺎل در 1985 ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻫﻢ و اﻛﻨﻮن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺟﻊ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬـﺎن ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ در . دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ، ﭼﻬﺎر ﻣﺸﻜﻞ ﺷﻮری، ذ ﻧﻔﻮ ﭘﺬﻳﺮی، ﺖﺳﻤﻴ ﻳﻮﻧﻲ ی ه وﻳﮋ و ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻣﺘﻔﺮﻗﻪ ﺑﺮای ارز ﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻲ ﻧﻈﺮ در آب ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻳﻦ در . اﻧﺪ ﺷﺪه راﻫﻨﻤﺎ، روش ارزﻳﺎﺑﻲ ﻫﺮ ﻣﺸﻜﻞ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺮای ﻻزم ﺣﻞ ﻫـﺮ ﻳـﻚ ﻫـﺎ آن از ﻧﻴـﺰ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد اﺳﺖ ﺷﺪه ﻳﻚ ﻫﺮ . اﻳﻦ از ﭼﻬﺎر ﻣﺸﻜﻞ، ﺳﻪ در ﻛﻼس ﺑﺪون ﻣﺤﺪودﻳﺖ ) 1(، ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ )2( و ﻣﺤـﺪودﻳﺖ ﺷﺪﻳﺪ ) 3( ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی روش ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ آب در ﻓﺎﺋﻮ ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 6( و )2 - 7( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﭘﻴﺶ ﻛﻪ ﺗﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺮای ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﻄﻠﻮب ﻧﻴﺴﺖ . زﻳﺮا اﻓﺰون ﺑـﺮ ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻳﻚ در ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺧﺎص، ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎﻳﻲ دﻳﮕﺮ ﻫﻤﭽﻮن ﻧﻮع ﮔﻴﺎه، ﻧﻮع ﺧﺎک، ﺷﺮاﻳﻂ زﻫﻜﺸـﻲ ﻣ ﺰرﻋـﻪ و ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ ﻣﺤﻞ در ﻧﻴﺰ ارزﻳﺎﺑﻲ دﺧﺎﻟﺖ دارﻧﺪ . ﺑﺮاﻳﻦ اﺳﺎس، ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ آﺑـﻲ ﺑـﺎ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﻣﺸـﺨﺺ ﺑـﺮای ﻳـﻚ ﻣﺤـﻞ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای وﻟﻲ ﻣﺤﻠﻲ دﻳﮕﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺎﺷﺪ . 42 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺟﺪول 2 - 6 - راﻫﻨﻤﺎی ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﺑﺮای آﺑﻴﺎری روش ﺑﻪ ﻓﺎﺋﻮ ) آﻳﺮس و وﺳﻜﺎت، 1985 ( ﻣﺸﻜﻞ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻧﺎﺷﻲ آﺑﻴ از ﺎری واﺣﺪ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی درﺟﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ در ﻣﺼﺮف ﺑﺪون ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺗﺎ ﻛﻢ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺷﺪﻳﺪ ﺷﻮری ) آب ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺟﺬب ﺗﺤﺖ را آب ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ ﻣﻲ ( ECw dS/m 7/0 < 3 - 7/0 3 > TDS mg.l-1 450 < 2000 - 450 2000 > ﺳﺮﻋﺖ ﻧﻔﻮذ ﺧﺎک ﺑﻪ آب دو ﻫﺮ ) ﻋﺎﻣﻞ EC و SAR اﻳﻦ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻈﺮ در ﮔﺮﻓﺘﻪ (ﻧﺪﺷﻮ 3 - 0 = SARوECw = 7/0 > 7/0 - 2/0 2/0 > 6 - 3 = SARوECw = 2/1 > 3/0 - 2/1 3/0 > 12 - 6 = SARوECw = 9/1 > 5/0 - 9/1 5/0 > 20 - 12 = SARوECw = 9/2 > 3/1 - 9/2 3/1 > 40 - 20 = SARوECw = 5 > 9/2 - 0/5 9/2 > ﻴﺖﺳﻤ ﻳﻮﻧﻲ ی ه وﻳﮋ ) ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺣﺴﺎس ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ( Na آﺑ ﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ SAR 3 < 9 - 3 9 > آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ me.1-1 3 < 3 < Cl آﺑﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ SAR 4 < 10 - 4 10 > آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ me.1-1 3 < 3 < ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب اﺛﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی دﻳﮕﺮ NO- 3ﻧﻴﺘﺮات mg.1-1 5 < 30 - 5 30 > HCO3-ﺑﻲ ﻛﺮﺑﻨﺎت)ﻓﻘﻂ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ (mg.1-1 5/1 < 5/8 - 5/1 30 > pH ﻣﺤﺪو ده ﻧﺮﻣﺎل 4/8 - 5/6 ﺟﺪول 2 - 7 - ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎﻳﻲ درﺑﺎر ه ی ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب آب در آﺑﻴﺎری (mg.1-1) ﻋﻨﺼﺮ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺼﺮ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ آﻟﻮﻣﻴﻨﻴﻮم 5 آﻫﻦ 5 آرﺳﻨﻴﻚ 1/0 ﻟﻴﺘﻴﻮم 5/2 ﺑﺮﻳﻠﻴﻮم 1/0 ﻣﻨﮕﻨﺰ 2/0 ﻛﺎدﻣﻴﻮم 01 /0 ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن 01 /0 ﻛﺒﺎﻟﺖ 05 /0 ﻧﻴﻜﻞ 2/0 مﻛﺮ1/0 ﺳﺮب 5 ﻣﺲ 2/0 ﺳﻠﻨﻴﻮم 02 / ﻓﻠﻮراﻳﺪ 0/1 روی 2 2 - 3 - 6 - راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای آﺑﻴﺎری، راﻫﻜﺎری ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻏﺬا ﺣﻔﻆ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﺎک و آب اﺳﺖ ) رودس و ﻫﻤﻜﺎران، 1992 .( ﺶﺑﻴ در ﺗﺮ ﻣﻮارد، ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﺑﺮای راه اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﻫﺎ وﺟﻮد ﻧﺪارد . ﺑﻠﻜﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻨﻮع و ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮاﻳﻲ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ . ﺗﻠﻔﻴﻖ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻳﻦ روش ﺑﻪ ﻫﺎ ﺷـﺮاﻳﻂ ﺧـﺎص اﻗﺘﺼﺎدی، اﻗﻠﻴﻤﻲ، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺧﺎک و ژﺋﻮﻫﻴﺪروﻟﻮژی ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺸﻜﻞ ﺑﻴﺶ ﻫﺎ ﺎب زﻫ ﺗﺮ ﺷﻮری اﺳﺖ، ﻟﻴﻜﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻣﻲ رﺳﺪ در ﻛﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ وﺟﻮد ﻫﺎی ﻛﺶ آﻓﺖ ﭘﺎﻳﺪار در و زﻫﺎب زﻳﺮ یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ وﺟﻮد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب و ﻲﺳﻤ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻴﺘﺮات، آرﺳﻨﻴﻚ، ﺮ،  ﺑ ﺳﺮب، ﻛﺮم، ﻛﺎدﻣﻴﻢ، ﺟﻴﻮه، ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن، ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 43 ،ﻧﻴﻜﻞ ﺳﻠﻨﻴﻢ، ﻧﻘﺮه، اوراﻧﻴﻢ و واﻧﺎدﻳﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ای دوره ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗ ﺤﻠﻴﻞ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ ﺑﻲ ﺗﺎ ﺿﺮر ﺑﻮدن اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎ آن از ﺑﺮای درازﻣﺪت اﺣﺮاز .ﺷﻮد در ﺷﻜﻞ )2 - 2( روش ﻛﻠﻲ یﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﻤﺎدﻳﻦ اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﭼﻨﺎن ﭼـﻪ زﻫـﺎب از ﻛﻴﻔﻴﺘﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ، ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﺑـﻪ ﻛـﺎر . رود ﻟـﻴﻜﻦ ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ زﻫـﺎب از ﻛﻴﻔﻴﺘـﻲ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﺒﺎﺷﺪ، ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ آن از ﺻﻮرت ﺗﻠﻔﻴﻘﻲ آب ﺑﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ اﺳﺘﻔﺎده .ﻛﺮد ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻠﻔﻴﻘﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ را دو ﺑﻪ ﺻﻮرت اﺳﺘﻔﺎده ﭼﺮﺧﺸﻲ و اﺧﺘﻼط اﻧﺠﺎم روش در . داد ﭼﺮﺧﺸﻲ، دو ﻣﻨﺒﻊ ﺑﻪ آب ﻃﻮر ﻣﺘﻨﺎوب در ﻓﺼﻞ ﻛﺸﺖ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ) اﺳﺘﻔﺎده ﭼﺮﺧﺸﻲ درون ﻓﺼﻠﻲ دو ﻫﺮ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻳﺎ ،( ﻣﻨﺒﻊ ﺑﻪ آب ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ در ﻃﻮل ﻓﺼﻮل ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﻪ ﻛـﺎر ﻣﻲ روﻧﺪ ) اﺳﺘﻔﺎده ﭼﺮﺧﺸﻲ ﺑﻴﻦ ﻓﺼﻠﻲ (. اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺰﻳﻨﻪ ای ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻬـﻢ ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد . اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری و ﻣﻴﺰان دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﻨﺪ . ﻣﻘـﺪار و زﻣـﺎن دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ زﻫﺎب از ﻧﻴﺰ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻣﻬﻢ و اﺻﻠﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . ﻃﻮر ﻣﺜﺎل، در ﺟﺎﻳﻲ ﻗﺮار ﻛﻪ اﺳﺖ از زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، ﻣﻬﻢ اﺳﺖ آن ﻛﻪ ﺑﺪاﻧﻴﻢ آﻳﺎ ﻛﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻛﺎر ﺑﻪ روﻧﺪ ﺑﻪ ﻳﺎ ﺻﻮرت ﭼﺮﺧﺸﻲ . راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ا ﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری در زﻳﺮﺑﺨﺶ ﺑﻌﺪی ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ 2 - 2 - روش یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی 2 - 3 - 6 - 1 - اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ و ﺑﺪون اﺧﺘﻼط آب ﺑﺎ ﺷﻴﺮﻳ ﻦ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت اﻧﺠـﺎم در ﺷﺪه ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻨﺪ، ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن، آﺳﻴﺎی ﻣﺮﻛﺰی و ﻣﺼﺮ ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ آﺑﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب، ﺑﺪون ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮل در ﺻﻮرﺗﻲ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب ﺣﺪ از آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻓﺮاﺗﺮ ﻧـﺮود و وﺿﻌﻴﺖ زﻫﻜﺸ ﺧﺎک ﻲ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﺷﺪ ) راﻫﻨﻤﺎی ﻛﻴﻔﻴﺖ آب اﻓﺮﻳﻘﺎی ﺟﻨـﻮﺑﻲ، a 1996 .( ﺟـﺎ آن از ﻛـﻪ ﮔﻴﺎﻫـﺎن در دوران اوﻟﻴﻪ رﺷﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺣﺴﺎس ﺗﺮﻧﺪ، ﭘﻴﺶ - آﺑﻴﺎری ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ دارای اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﺻﻲ اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻣﻨﻈﻮر دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﻴﺎ ری اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﺗﻠﻔﻴﻘﻲ اﺧﺘﻼط ﭼﺮﺧﺶ درون ﻓﺼﻠﻲ ﺑﻴﻦ ﻓﺼﻠﻲ 44 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻴﺶ ،ﺗﺮ اﺳﺖ ﻻزم ﭘﻴﺶ ﺗﺎ - آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ اﻧﺠﺎم آ در و ﺷﻮد ﺑﻴﺎری ﻫﺎی ﺑﻌﺪی، از زﻫـﺎب اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﻮد در . ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﺷﻮرﺗﺮ ﺣﺪ از آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺗﻮام ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﺼﻮل اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ . در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ در ﻛﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن روی ﺑﺮ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﮔﻨﺪم، ﭘﻨﺒﻪ، ﻧﻴﺸﻜﺮ، ﺑﺮﻧﺞ و اﻧﻮاع ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻮﻓـﻪ ای اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه، ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﺷﻮری ﺑﺮای آب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘ ﻘﻴﻢ در آﺑﻴﺎری dS/m 4/2 ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻓﺮض ﺑﺎ .ﺷﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﺎﻛﺘﻮر ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻴﻦ آب آﺑﻴﺎری و ﻋﺼﺎره اﺷﺒﺎع ﺑﺮاﺑﺮ 5/1 1 ،ﺑﺎﺷﺪ آﻧﮕﺎه اﻳﻦ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺑﺮای ﮔﻴﺎه ﻧﻴﺸﻜﺮ ﻛﻪ دارای آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ 75 /1 دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ ﻣﺘﺮ ﺑﺮ اﺳﺖ، ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻲ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت اﻧﺠﺎم در ﺷﺪه ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن، ﻧﻴﺸﻜﺮ آﺑﻴﺎری آﺑﻲ ﺑﺎ ﺷﺪه ﻛـﻪ ﺷـﻮری آن dS/m 4/2 ،ﺑﺎﺷﺪ ﺣﺪود 89 درﺻﺪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد اﺳﺖ . اﺳﺘﻔﺎده درازﻣﺪت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﺑﻴﻼن ﻧﻤﻚ در ﺷـﺮاﻳﻂ ﻣﻄﻠﻮب و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک اﺛﺮ ﺑﺮ ﺳﺪﻳﻤﻲ ﺷﺪن دارد . ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﻣـﻮردی اراﺋـﻪ ﺷـﺪه در زﻳـﺮ، اﺳـﺘﻔﺎده درازﻣﺪت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب در را ﻣﺼﺮ و ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺗﻮﺻﻴﻒ ) ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻠﻴﻦ، 2002 .( - اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب در ﻣﺼﺮ در دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ ﻣﺼﺮ، اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺻﻮرت رﺳﻤﻲ وﺟﻮد . دارد ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت ﻛﻪ اﻳﺴـﺘﮕﺎه ﻫـﺎی ﭘﻤﭙـﺎژ، زﻫـﺎب ﻫـﺎ از را زﻫﻜﺶ یﻫﺎ اﺻﻠﻲ ﭘﻤﭗ ﻛﺮده آب ﺑﺎ و ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ اﺻﻠﻲ ﻣﺨ ﻠﻮط ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺑﻪ . ﻏﻴﺮ ﻃﻮر رﺳﻤﻲ ﻧﻴﺰ ﻛﺸﺎورزان ﺑـﺮای ﺗـﺎﻣﻴﻦ آب آﺑﻴﺎری ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ از زﻫﺎب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت ﻛﻪ زﻫﺎب از را زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺟﻤﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﭘﻤﭗ ﻛﺮده و ﺑﺪون داﺷـﺘﻦ ﻣﺠﻮز ﺑﻪ ﻣﺰارع ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺣﺪود 3 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ زﻫﺎب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻏﻴﺮﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻘﺪار ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﻪ ﻃﻮر رﺳﻤﻲ ﺳﺎل در 96 - 1995 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ) ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻴﻠﻦ، 2002 .( - اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب ﺑﻪ ﺷﻜﻞ دﻳﮕﺮی ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﺳﺎل در .1960 ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ و ﺪنﺷ ﺷﻮری اراﺿﻲ اﻳﻦ در ﻛﺸﻮر، زﻫﻜﺸﻲ ﻋﻤﻮدی آﻏﺎز ﻛﻪ ﺟﺎ آن از .ﺷﺪ ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴـﺎری ﺳـﻄﺤﻲ ﺑﺮاﺳـﺎس ﻛﺸـﺖ ﻛـﻢ ﺗﺮاﻛﻢ و ﻣﺼﺮف ﭘﺎﻳﻴﻦ آب ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد، ﻛﺸﺎورزان ﺑﺮای ﺟﺒﺮان ﻛﻤﺒﻮد از آب زﻫﺎب ﻫﺎ ﭼﺎه اﺳﺘﻔﺎده ﻣـﻲ ﻛﺮدﻧـﺪ در . ﺣـﺎل ﺣﺎﺿﺮ، زﻫﺎب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻠﻔﻴﻘﻲ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻪ ﻳﺎ و ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻛﺸﺎورزاﻧﻲ ﻛﻪ اراﺿﻲ در ﻫﺎ آن اﻧﺘﻬﺎی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺮار آب دارد، ﭼﺎه آب ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﺒﻊ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻫﺎ آن آب ﺑﻮده و اﻟﺰاﻣﺎ از زﻫﺎب ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ) ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻴﻠﻦ، 2002 ( 1 - در اﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎ ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ ﺷﻮری ﺧﺎک و ﺷﻮری آب ﻧﻔﻮذ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ ﺟﺰء آب ﺷﻮﻳﻲ 15 ﺗﺎ20 درﺻﺪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و اﻟﮕﻮی ﺟﺬب رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک از ﻧﺎﺣﻴﻪ رﺷﺪ رﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت 40 - 30 – 20 - 10 درﺻ ﺪ از رﺑﻊ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﺎﺣﻴﻪ رﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﻓﺮض ﻣ ﻲ .ﺷﻮد ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 45 2 - 3 - 6 - 2 - اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻪ ﺎب زﻫ از ﺻﻮرت اﺧﺘﻼط ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ ﻣﻘﺪار ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ آﻧﺮا دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺨﻠـﻮط ﻛـﺮد از ﺗﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﻲ ﺑﺮای ﻛﺸﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺮﺧﻮردار .ﺷﻮد ﺣﺴﺎس ﺗـﺮﻳﻦ ﮔﻴـﺎه ﺑـﻪ ﺷـﻮری ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻛﻨﻨـﺪه ﻛﻴﻔﻴﺖ آﺑﻲ اﺳﺖ از ﻛﻪ اﺧﺘﻼط زﻫﺎب زﻫﻜﺶ یﻫﺎ اﺻﻠﻲ آب ﺑﺎ ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ اﺻﻠﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ . آﻳﺪ ﻣﻲ ﻣـﺜﻼ ﻃﺒـﻖ ﻣﻘـﺮرات ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﺪه در دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ، ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺷﻮری آب اﺧﺘﻼط ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻣﻘﺪاری اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﺑﻬﻴﻨـﻪ » ﻣﺤﺼـﻮﻻت اﺻـﻠﻲ را « ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻛﻨﺪ . ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺻﻠﻲ اﻳﻦ در دﻟﺘﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻨﺒﻪ، ذرت، ﮔﻨﺪم، ﺑﺮﻧﺞ و ﺷﺒﺪر ﺑﺮﺳﻴﻢ1 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ذرت . و ﺑﺮﺳـﻴﻢ از ﺣﺴﺎس ﺗﺮﻳﻦ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﻮده ﻛﻪ ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺑـﻪ ﻫﺎ آن ﺗﺮﺗﻴـﺐ 7/1 و 5/1 دﺳـﻲ زﻳﻤـﻨﺲ ﺑـﺮ ﻣﺘـﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺎس ) و ﮔﺮاﺗﺎن، 1999 .( ﺑﺮای اﻃﻤﻴﻨﺎن از ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل اﻳﻦ دو ﮔﻴـﺎه ﺑـﺎ و ﻓـﺮض اﻳـﻦ ﻛـﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻴﻦ EC آب آﺑﻴﺎری و EC ﻋﺼﺎره ی اﺷﺒﺎع ﺧـﺎک ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ 2 ،ﺑﺎﺷـﺪ ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﺷـﻮری ﻣﺠـﺎز آب آﺑﻴﺎری ﺣﺪود 8/0 ﺗﺎ9/0 دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ ﻣﻲ ﻣﺘﺮ ﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ ) ﺟﺪول 2 - 8 .( ﺟﺪول 2 - 8 - ﺷﺎﺧﺺ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﻴﺎری در دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ، ﻣﺼﺮ ﺷﻮری زﻫﺎب (dS/m) ﻣﺤﺪودﻳﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ازﺗﺮﻛﻢ0/1 اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری 3/2 – 0/1 اﺧﺘﻼط بآ ﺑﺎ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ 1:1 6/4 – 3/2 اﺧﺘﻼط آب ﺑﺎ ﻛﺎﻧﺎل ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ 1:3 ﺑﻴﺶ ازﺗﺮ6/4 ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اﮔﺮ ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺧﺘﻼط زﻫﺎب آب و ﺷﻴﺮﻳﻦ در ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد، ﺷﻮری ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ آب ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻴﺰان ﺗﺤﻤﻞ ﺑـﻪ ﺷﻮری ﻫﺮﻳﻚ از ﮔﻴﺎﻫﺎن اﺻﻼح ﮔﺮدد . اﻋـﺪاد اراﺋـﻪ ﺷـﺪه ﺟـ در ﺪول )2 - 9(، ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﺗﺤﻘﻴﻘـﻲ در را ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﻧﺸـﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ آب آن در ﻛﻪ اﺧﺘﻼط ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ ﺳﻄﻮح ﺷﻮری ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺮای ﻛﺸﺖ ﮔﻨﺪم ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ . اﻳـﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﺸﺎن داد ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ی ﻫﻤﻪ آﺑﻴﺎری ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ آﺑﻲ ﺑﺎ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺷـﻮری dS/m 3 اﻧﺠـﺎم ﺷـﻮد، ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﻣﺤﺼـﻮل ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه 90 % ﻋﻤﻠ ﻜﺮد ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺣﺎل . ی ﭘﺎﻳﻪ ﺑﺮ ﻛﻪ آن ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺎس و ﮔﺮاﺗﺎن )2002 ( ﺑـﺎ و ﻓﺮض اﻋﻤﺎل ﻓﺎﻛﺘﻮر ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻏﻠﻈﺖ 5/1 ﺑﻴﻦ ﺷﻮری و آب ﺷﻮری ﺧﺎک، ﺑﺎﻳﺪ ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﻣﺤﺼـﻮل ﺑـﺎﻟﻘﻮه ﻗﺎﺑـﻞ ﺑﺮداﺷـﺖ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . اﺧﺘﻼف ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﻈﺮی و ﺣﺎﻟﺖ واﻗﻌﻲ ﻣﺰرﻋﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﻔ اﺛﺮ ﺑﺮ ﺎوت در ﻓﺎﻛﺘﻮر واﻗﻌﻲ ﻏﻠﻈـﺖ ﻛﻪ ﻋﻜﺲ ﻳﻲﺷﻮ آب ﺟﺰء (LF) اﺳﺖ اﻳﺠﺎد ﮔﺮدد . 1- Berseem 46 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺟﺪول 2 - 9 - ﺗﺎﺛﻴﺮ زﻫﺎب رﻗﻴﻖ ﺷﺪه ﺑﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻨﺪم ﺷﻮری زﻫﺎب (dS/m) ﻣﺤﺼﻮل ﻧﺴﺒﻲ )٪ ( ﺗﻤﺎم آﺑﻴﺎری ﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﻫﺎی ﭘﺲ از ﻛﺎﺷﺖ 5/0 ) آب ﻛﺎﻧﺎل (100 100 0/3 2/ 90 - 0/6 4/ 80 8/ 95 0/9 5/ 72 3/ 90 0/ 12 4/ 56 7/ 83 0/ 18 - 0/ 78 اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، ﻣﺤﺼﻮل واﻗﻌﻲ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺘﻌﺪدی از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زراﻋﻲ واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ ﻫﺎ اﺧﺘﻼط ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد، ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺷﻮری ﻣﺠﺎز ﺣﺪ ﺑﻪ آﺳﺘﺎﻧﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﺴﺘﮕﻲ . دارد ﺟﺎﻳﻲ ﭘﻴﺶ یﺑﺮا ﻛﻪ - آﺑﻴﺎری آب از ﺷﻴﺮﻳﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، ﺷﻮری آب اﺧﺘﻼط ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻴﺶ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ از ﺗﺮ ﺷﻮری ﺣﺪ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷـﺪ، ﺑﺪون ﺑﺮ ﻛﻪ آن ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه اﺛﺮ ﺑﮕﺬارد . ﺗﺠﺎرب ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﻧﻴﺰ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ اﮔﺮ ﺷﻮری ﭘﺲ ﻛﻪ آﺑﻲ از آﺑﻴـﺎری اوﻟﻴـﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻪ ، رود ﻣﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺷﻮری ﻣﺠﺎز1 (EC 9 dS / m) = ﻧﺴﺒﺖ آب ﺑﻪ ﻣﺨﻠﻮط ﺷـﺪه 1 (EC 3 dS / m) = ،ﺑﺎﺷـﺪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﺤﺼﻮل 90 درﺻﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻪ .ﺑﻮد ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ، ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه ﺗﻨﻬﺎ ده درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﻳﻲﺷﻮ آب اﻣﻼح ﺑﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﺣﻔـﻆ ﺑـﻴﻼن ﺷـﻮری در ﺣـﺪ ﻣﻄﻠـﻮب در ﻧﺎﺣﻴـ ﻪ ی رﺷـﺪ رﻳﺸـﻪ، اﻟﺰاﻣـﻲ اﺳـﺖ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ، دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻓﻮق یﻫﺎ ﺑﺮای ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ رﺳﻴﺪن اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻛﺎر ﺑﻪ روﻧﺪ از . دﻳﮕﺮ اﮔﺮ ﺳﻮ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑـﻪ ﺷـﻮری در اﻧﺘﻬﺎی دوره رﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﮔﺮ ﻳﺎ و ﺷﻮد ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺷﻮری ﭘﺲ از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری ﻛﺸﺖ ﺷـﻮﻧﺪ، ﻻزم اﺳـﺖ ﺷﻮری آﻧﻘﺪر ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﺑﺮای ﻛﻪ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺑﻌﺪ ی هر دو در ﻣﺸﻜﻠﻲ اﻳﺠﺎد ﻧﻜﻨﺪ . 2 - 3 - 6 - 3 - اﺳﺘﻔﺎده ی ﭼﺮﺧﺸﻲ ﻳﺎ ﺗﻨﺎوﺑﻲ از زﻫﺎب اﺳﺘﻔﺎده ﭼﺮﺧﺸﻲ روش آن ﺑﻪ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﭘﻲ1 ﻳﺎ ﻣﺘﻨﺎوب2 ﻧﻴﺰ ﮔﻮﻳﻨﺪ، روﺷﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن ﻣﺼـﺮف ﻣﺘﻨـﺎوب آب ﺷـﻴﺮﻳﻦ و زﻫﺎب ﺷﻮر ﺧﺮوﺟﻲ از زﻫﻜﺶ راﻫﺎ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﺳﺎزد اﻳﻦ در . روش، زﻫﺎب در ﺷﻮر ﭼﺮﺧﻪ ﭘﻴﺶ از ای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺟﺎ ﺷﺪه ﻳﮕﺰﻳﻦ آب ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻲ .ﺷﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﭼﺮﺧﺸﻲ در ﺟﺎﻳﻲ ﻛﺎرﺑﺮد دارد ﻛﻪ ﺷﻮری زﻫﺎب از ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﮔﻴﺎه ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻜﻲ . از ﺣﺎﻟﺖ یﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده روش از ﭼﺮﺧﺸﻲ ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت اﺳﺖ ﻧﻮع دو ﻛﻪ ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧـﻪ در ﻣﺰرﻋـﻪ ﻛﺎر ﺑﻪ ﺑﺮده .ﺷﻮد ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، اﻳﻦ روش در ﺳﻄﺢ ﺷﺒﻜﻪ آﺑﻴﺎری ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﻠﻜﻪ در ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ درﺟﻪ 3 در ﻳﺎ و ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد در . ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن و ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن، آب ﻛﺎﻧﺎل آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻨﺎوﺑﻲ ﺑﻴﻦ ﻣﺠﺎری آﺑﮕﻴـﺮ ) ﻛﺎﻧـﺎل یﻫـﺎ 1- Sequential 2- Rotational ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 47 درﺟﻪ 3( و ﻣﺰارع ﺷﺨﺼﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻲ ) ﺷﻮد ﺗﺎﻧﺠﻲ و ﻛﻴﻠﻦ، 2002 .( روش ﭼﺮﺧﺸﻲ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب دو ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺻـﻮرت درون ﻓﺼﻠﻲ ﺑﻴﻦ و ﻓﺼﻠﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ روش در .ﺷﻮد ﺑﻴﻦ ﻓﺼﻠﻲ ﻫﻤﺎن اﺻﻮﻟﻲ رﻋﺎﻳﺖ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ در ﻛـﻪ ﻛـﺎرﺑﺮد ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻓﺼﻞ ﻛﺸﺖ ﻣﺮﺳﻮم اﺳﺖ . روش در ﭼﺮﺧﺸﻲ درون ﻓﺼﻠﻲ، آب ﻏﻴﺮﺷﻮر در ﻣﺮاﺣﻞ ﺣﺴﺎس رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری آب و ﺷﻮر ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ ﻣﻘﺎوﻣـﺖ ﺑﻪ ﺎهﮔﻴ ﺷﻮری اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد در . ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن زﻫﺎب ﺷﻮر (10.5-15 dS/m) آب ﺑـﺎ ﻛﺎﻧـﺎل ﺑـﺮای ﻛﺸﺖ ﻣﺘﻨﺎوب ﭘﻴﺮل ﻣﻴﻠﺖ1 )ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺑﺬر ﺑﺮﮔﺶ ﭘﺮورش ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ ﻳﺎ ( ﺳﻮرﮔﻮم – ﮔﻨﺪم ﺗﺮﻛﻴﺐ در .ﺷـﺪ اﻳـﻦ آزﻣﺎﻳﺶ، آب ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺮای ﭘﻴﺶ - آﺑﻴﺎری ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺮارﻗ ﮔﺮﻓﺖ ﭘﺲ و آن از 4 آﺑﻴﺎری ﻋﻤﻖ ﺑﺎ 50 ﻣﻴﻠـﻲ ﻣﺘـﺮ ﺑـﺮای اﻧـﻮاع ﮔﻨﺪم رﻓﺖ ﻛﺎر ﺑﻪ آﺑﻲ در . ﻣﻮرد ﮔﻴﺎﻫﺎن ﭘﻴﺮل ﻣﻴﻠﺖ وﺳﻮرﮔﻮم، ﭘﻴﺶ - آﺑﻴﺎری اﻧﺠﺎم ﭘﺲ و ﺷﺪ ﻃﻲ آن از دوره رﺷـﺪ ﺗﻮﺳـﻂ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﻣﻮﺳﻤﻲ آﺑﻴﺎری ﮔﺮدﻳﺪ . ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺮﺑﻮط اﻳﻦ ﺑﻪ آزﻣﺎﻳﺶ در ﻫﺎ ﺟﺪول )2 - 10 ( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . اﺳﺘﻔﺎد از ه زﻫـﺎب ﺷـﻮر در ﺗﻨﺎوب ﻫﺎی آﺑﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ آب ) ﻛﺎﻧﺎل- ،زﻫﺎب ﻳﺎ زﻫﺎب- آب ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺮای ( ﻛﺸﺖ ﮔﻨﺪم، ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت دو در ﻛﻪ آﺑﻴﺎری آب از ﻛﺎﻧﺎل دو در و آﺑﻴﺎری ﺑﻌﺪ از زﻫﺎب اﺳﺘﻔﺎده دو در ﻳﺎ و ﺷﻮد آﺑﻴﺎری اول از زﻫﺎب در و آﺑﻴﺎری ﻫﺎی ﺑﻌﺪ آب از ﻛﺎﻧﺎل اﺳـﺘﻔﺎده ﺷﻮد، ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻌﻨﻲ داری در ﻣﻘﺪار ﮔﻨﺪم ﺑﺮداﺷﺖ ﺷﺪه ﻧﺸﺎن ﻧﺪاد . اﺳﺘﻔﺎده ﭼﺮﺧﺸﻲ درون ﻓﺼﻠﻲ، دورﻧﻤﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﻲ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫـﺎ را ﻧﺸـﺎن ﻣـﻲ دﻫـﺪ . زﻳـﺮا، ﺗﺤﻤـﻞ ﻫﻤـﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ی ﻪﻫﻤ در ﻣﺮاﺣﻞ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴﺴﺖ . ﺑﺴﻴﺎری از ﮔﻴﺎﻫﺎن در ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﻴﻪ رﺷﺪ در و ﺧﻮد ﻣﺮﺣﻠـ ﻪ ی ﺟﻮاﻧﻪ ﺑﻪ زﻧﻲ ﺷﻮری ﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮاﻳﻦ، ی ه دور در ﮔﻠﺪﻫﻲ ﻧﻴﺰ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﺴـﻴﺎر ﺣﺴـﺎس اﺳـﺖ . ﻣﻘﺎوﻣـﺖ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری، ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻦ ﮔﻴﺎه اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ ) ﺟﺪول 2 - 11 .( ﺗﻨﻬﺎ اﺳﺘﺜﻨﺎ اﻳﻦ در ﻣـﻮرد ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻣﻘﺎوﻣـﺖ ﮔﻴﺎه ﺧﺮدل2 ﺑﻪ ﺷﻮری ﻃﻲ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی ﮔﻠﺪﻫﻲ ﺗﺎ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی زاﻳﺸﻲ اﺳﺖ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺎﻳﺪار و ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﺪت ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺮای ﺣﻔﻆ ﺑﻴﻼن ﺑﻬﻴﻨ ﻪ ی ﻧﻤـﻚ و اﺟﺘﻨـﺎب از ﺗﺠﻤـﻊ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻛﻤﻴـﺎب در ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﻳﺸﻪ ﺣﺪ ﺗﺎ ﻴﺖﺳﻤ ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﻴﺎه اﻟﺰاﻣﻲ اﺳﺖ روش در . ﮔﺮدﺷﻲ، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺧﺎﻛﺪاﻧﻪ اﺛﺮ ﺑﺮ ﻣﺼﺮف آب ﻫـﺎی ﺳﺪﻳﻤﻲ ﺗﻮﺟﻪ .ﺷﻮد درﺻﺪ ﺑﺎﻻی ﺳﺪﻳﻢ ﺗﺒﺎدﻟﻲ در ﻫﻤﺘﺎﻓﺖ ﺗﺒﺎدﻟﻲ ﺧﺎک ، ﺗﻨﻬﺎ در ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺧﺎک ﻤﻲﻧ ﺷـﻮد ﺑﺎ ﻛﻪ رﻃﻮﺑﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﺎک ﺷﻮر ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﮔﺴﺘﺮش ی ﻪﻻﻳ ﻣﻀﺎﻋﻒ ﭘﺨﺸﻴﺪه3 ﺟﺒﺮان ﮔﺮدد اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣﺎل، ﺑﺮاﺛﺮ آﺑﻴﺎری ﻛﻢ آب ﺑﺎ آب ﻳﺎ ﺷﻮر ﺑﺎران، ی ﻪﻻﻳ ﻣﻀﺎﻋﻒ ﭘﺨﺸﻴﺪه ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﻫﺎ داﻧﻪ ﺧﺎک و ﺷﺪه دﭼـﺎر ﭘـﺮاﻛﻨﺶ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . اﻓـﺰودن ﻣـﻮاد اﺻﻼ ح ﻛﻨﻨﺪه ﺧﺎک ﺑﻪ ﻳﺎ ﺗﺮﺟﻴﺤﺎ ﺑﺮای آب ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﻲ ﺳﺪﻳﻢ ﺑﺎ ﻛﻠﺴﻴﻢ و ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ آب در آﺑﻴﺎری از ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺷﻮر ﺑﺮوز ﭼﻨـﻴﻦ ﭘﺪﻳﺪه ای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی .ﻛﻨﺪ 1- Pearl Millet 2- Mostard 3- Diffuse Double Layer 48 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺟﺪول 2 - 10 - ﺗﺎﺛﻴﺮ آﺑﻴﺎری ﭼﺮﺧﺸﻲ آب ﺑﺎ ﻛﺎﻧﺎل و زﻫﺎب روی ﺑﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﭼﻨﺪ ﮔﻴﺎه در ﺗﻦ ) ﻫﻜﺘﺎر ( ﻧﺤﻮه ﻛﺎرﺑﺮد آب ﺑﺮای ﮔﻨﺪم ﮔﻨﺪم درﺻﺪ ﭘﻴﺮل )ﺖﻣﻴﻠ 1( درﺻﺪ ﺳﻮرﮔﻮم درﺻﺪ 4ﺑﺎر ﻛﺎرﺑﺮد آب ﻛﺎﻧﺎل 1/6 100 3/3 100 3/ 43 100 آب ﻛﺎﻧﺎل-زﻫﺎب ﺑﻪ ) ﺗﻨﺎوب (8/5 95 2/3 97 8/ 39 92 زﻫﺎب آب – ﻛﺎﻧﺎل ) ﺑﻪ ﺗﻨﺎوب (6/5 92 2/3 97 5/ 39 91 2ﺑﺎر آب ﻛﺎﻧﺎل – 2 ﺑﺎر زﻫﺎب 7/5 93 2/3 97 2/ 40 83 2ﺑﺎر زﻫﺎب –2 آب ﺑﺎر ﻛﺎﻧﺎل 4/5 89 - - 5/ 39 91 1ﺑﺎر آب ﻛﺎﻧﺎل – 3 ﺑﺎر زﻫﺎب 1/5 84 1/3 94 8/ 37 87 4 ﺑﺎر زﻫﺎب 5/4 74 8/2 85 1/ 34 77 ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ) ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ ( 64 460 570 ﻣﺮﺟﻊ : Sahrma et al., 1994 ﺟﺪول 2 - 11 - ﺗﺎﺑﻊ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﺮای ﺳﻪ ﮔﻴﺎه در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﻛﺸﺖ ﺷﺪه ﻣﺮﺣﻠﻪ رﺷﺪ ﺑﻊﺗﺎ ﻋﻤﻠﻜﺮد EC1 0 EC50 2 (dS/m) ﮔﻨﺪم ﻣﺘﻮﺳﻂ yr =100-4.1 (EC3 e-3.8) 4/ 28 0/ 16 ﻣﺮﺣﻠ ﻪی ﮔﺮده اﻓﺸﺎﻧﻲ yr = 100.9 – 6.2 ECe 3/ 17 7/9 ﻣﻴﺎن ﻓﺼﻞ yr = 115.7-5.5 ECe 0/ 21 9/ 11 ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮداﺷﺖ yr = 106.7-3.4 ECe 1/ 31 7/ 16 ﺧﺮدل ﻣﺘﻮﺳﻂ yr =100-5.5 (ECe-3.8) 6/ 15 7/9 ﻣﺮﺣﻠ ﻪی ﮔﺮده اﻓﺸﺎﻧﻲ yr = 115.6 – 8.2 ECe 1/ 14 0/8 ﻣﻴﺎن ﻓﺼﻞ yr = 168.12.6 ECe 3/ 13 4/9 ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮداﺷﺖ yr = 106.6-3.3 ECe 3/ 32 1/ 17 ﻋﻠﻒ ﺳﺒﺰ5 ﻣﺘﻮﺳﻂ yr =100-20.7(ECe-10.2) 6/6 2/4 ﻣﺮﺣﻠ ﻪی ﮔﺮده اﻓﺸﺎﻧﻲ yr = 115.3 – 20.9 ECe 5/5 1/3 ﻣﻴﺎن ﻓﺼﻞ yr = 150.3-25.5 ECe 3/5 6/3 ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮداﺷﺖ yr = 157.2-24.8 ECe 3/6 3/4 1 - EC0 : ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ آن در ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮﻟﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﻤﻲ . آﻳﺪ 2 - EC50 : ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ آن در ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮل 50 درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . 3 - ECe : ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﻋﺼﺎره اﺷﺒﺎع ﺧﺎک 4 - yr : ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧﺴﺒﻲ 5 - Greengram ﺑﺮﺧﻲ ﭘﮋو ﻫﺎ ﻫﺶ ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻨﺎوب ﺑﺮای ای دوره ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧ ﻤـﻲ ﺷـﻮد ، ﺑﻠﻜﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻧﻴﺰ را آن ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻲ ﺑﺨﺸﺪ ﺑﻪ . ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ آب ﺑﺎ ﺷﻮر ﻫﻨﮕـﺎم رﺳـﻴﺪن ﻣﻴـﻮه ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ راﻫﻜﺎر ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻘﺪار ﻗﻨﺪ ﺧﺮﺑﺰه، ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺤﻠﻮل ﮔﻮ در ﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ ﻗﻨﺪ و ﭘﺮﺗﻘـﺎل ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ ) ﺷﺎﻧﻮن و ﻓﺮاﻧﻜﻮﺳﺮﻳﺎ، 1978 .( ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﺎرش و ﻫﻤﻜﺎران )1993 ( اﻋﻤﺎل ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ در اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺘﻨﺎوب ﻳﻚ در ﻣﻴﺎن ﺑﺮ ﮔﻨﺪم و ﭘﻨﺒﻪ، ﺑﻬﺘﺮ از اﺧﺘﻼط در ﻫﺎ آن ﺗﻤﺎم ﻣﺮاﺣﻞ رﺷﺪ اﺳﺖ . اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻨـﺎوب ﻧـﻴﻢ در ﻣﻴـﺎن در ﻳـﻚ وﻗـﻮع آﺑﻴﺎری ﺑﺎ ﻣﺼﺮف آب ﺑﺮای ﺷﻮر ﺧﻴﺲ ﻛﺮدن ﺧﺎک و ﺳﭙﺲ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻌﺪ از ﻧﻔﻮذ آب ﺷﻮر ﺑـﺮای ﻣﺼـﺮف ﮔﻴـﺎه، راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺼﺮف آب ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎه را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . زﻳﺮا، ﻋﻤﺪ ه ی ﺗﻠﻔﺎت آب ﻧﻔﻮذ ﻳﺎﻓﺘﻪ از ﺳﻬﻢ آب ﺷﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد آب ﺗـﺎ ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 49 ﺷﻴﺮﻳﻦ اﻳﻦ در . زﻣﻴﻨﻪ، در اﻳﺮان ﻧﻴﺰ ﭘﮋوﻫﺶ یﻫﺎ اﻧﺪﻛﻲ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ در . ﭘﮋوﻫﺸـﻲ، ﻟﻴﺎﻗـﺖ و اﺳـﻤﺎﻋﻴﻠﻲ )1382 ( از ﺗﻴﻤﺎر ﻣﺘﻨﺎوب ﻧﻴﻢ در ﻣﻴﺎن ﺑﺮای ﺗﻠﻔﻴﻖ آب و ﺷﻮر ﺷﻴﺮﻳﻦ در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ دو ﺑﺎ ﺗﻴﻤﺎر ﻣﺨﻠﻮط ) ﺷﻮری dS/m 4( و ﻣﺘﻨﺎوب ﻳـﻚ در ﻣﻴﺎن ﺑﺎ ) ﺷﻮری آب رودﺧﺎﻧﻪ dS/m 7/0 آب و ﺷﻮرdS/m 3/1( اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮدﻧﺪ . ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻫﺎ آن ﻧﺸـﺎن داد ﻛـﻪ اﻳـﻦ روش، ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻬﺘﺮی ﻧﻈﺮ از وزن وزن و داﻧﻪ ﻛﻞ ﻣﺎده ﺧﺸﻚ اراﺋﻪ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ روش . ﺗﻨﺎوب ﻧﻴﻢ در ﻣﻴﺎن ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﻳﻦﺗﺮ ﻛﻢ ﺷﻮری در را ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻮد . ﻛﺎرﺑﺮد روش ﺗﻨﺎوﺑﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد دو ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ آب ) آب ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﻮب و ﺿﻌﻴﻒ ( و ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ یﻫﺎ ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد در . ﺟﺎﻳﻲ ﺑﺎ آب ﻛﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﻮب ی ه دور در اوﻟﻴﻪ رﺷﺪ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮده ﻟﻴﻜﻦ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺑﺮای آن ﻧﻴﺎز رﻓﻊ ﮔﻴـﺎه در ﻛـﻞ دوره رﺷﺪ ﻳﺎ ﺧﻴﻠﻲ ﮔﺮان ﺗﻤﺎم ﻣﻲ ﻳﺎ و ﺷﻮد ﻣﺤﺪودﻳﺖ زﻳﺎدی دارد، ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﺎرﺑﺮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . اﻣﺮ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻫﻨﮕﺎم آﺑﻴﺎر آب ﺑﺎ ی ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺷﻮد، ﺗﻮﺟﻴـﻪ اﻗﺘﺼـﺎدی دارد . ﻣﺰاﻳـﺎ و ﻛﺎﺳـﺘﻲ ﻫـﺎی روش ﻣﺘﻨﺎوب ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺧﻼﺻﻪ :ﻛﺮد - ﻣﺰاﻳﺎ 1 - ﺷﻮری ﺧﺎک ﻃﻲ زﻣﺎن ﺑﻪ و وﻳﮋه ﺧﺎک در ﺳﻄﺤﻲ در ی دوره ﺟﻮاﻧﻪ زدن ﮔﻴﺎه ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد 2 - ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺷﻮری ﺗﻮان ﻣﻲ ﻧﻴﺰ را اﻳﻦ در روش ﺗﻮﻟﻴﺪ .ﻛﺮد 3 - ﻧﻴﺎزی ﺑﻪ وﺟﻮد ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﻧﻴﺴﺖ . 4 - ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻣﺘﺪاول ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺴﺘﻨﺪ . - ﻣﻌﺎﻳﺐ 1 - زﻫﺎب ﺑﺎﻳﺪ ﺟﻤﻊ آوری از و ﺷﻮد ﻣﻨﺒﻊ آب اوﻟﻴﻪ ﺟﺪا ﺑﺎﺷﺪ . 2 - ﺳﺪﻳﻢ و ﺮﺑ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ی ﻪﻻﻳ در ﺳﻄﺤﻲ ﺧﺎک ﺗﺠﻤﻊ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻪ در ﻫﻨﮕﺎم آﺑﻴﺎ ﺑﺎ آب ﺑﺎ ری ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﻮب ﻳﻲﺷﻮ آب ﺷﻮﻧﺪ . 2 - 3 - 6 - 4 - اﺳﺘﻔﺎده از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل در ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ، ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ . اﺧـﺘﻼف ﺑـﻴﻦ ﻣﻘـﺎوم ﺗـﺮﻳﻦ و ﺣﺴﺎس ﺗﺮﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻮری ﺣﺘﻲ ده ﺗﺎ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری در ﺟﺪول )2 - 12 ( ﮔـﺮدآوری اﺳﺖ ﺷﺪه ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 .( ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺗﺮ ﺷﻮری، ﺗﻮان ﻣﻲ ﺿﻤﻦ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫـﺎ ﺑـﺮای آﺑﻴﺎری، و ﻳﻲﺷﻮ آب زﻫﻜﺸﻲ ﻫﻢ را ﻛﺎﻫﺶ . داد اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﻫﺎ آن ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮان ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد اﻋﻤﺎل ) ﻛﺮد ﺳﻌﺎدت و ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1384؛ ﺟﻼﻟﻲ و ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1388 .( 50 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﮔﺴﺘﺮ ه ی وﺳﻴﻌﻲ از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻮری واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ اﻳﻦ در . ﻣﻴﺎن ﭼﻐﻨﺪرﻗﻨﺪ، ﻧﻴﺸﻜﺮ، ﺧﺮﻣﺎ، ﭘﻨﺒﻪ ﺟﻮ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻴﺶ ﻧﻤﻚ ﺑﻪ یﺗﺮ دارﻧﺪ ﻛﻪ آن ﺣﺎل . ﻟﻮﺑﻴﺎ، ﻫﻮﻳﺞ، ﭘﻴـﺎز، ﺗـﻮت ﻓﺮﻧﮕـﻲ و ﺑـﺎدام ﺑﺴـﻴﺎر ﺣﺴﺎﺳـﻨﺪ ) ﻣـﺎس و ﮔﺮاﺗـﺎن، 2002 .( ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده دو از ﭘﺎراﻣﺘﺮ » آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻛﺎﻫﺶ « و » ﺷﻴﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻪ « ﺻﻮرت ـﻲ ﻛﻤ ﺑﻴﺎن ﺑﺎ .ﻛﺮد اﺳﺘﻔﺎده اﻳﻦ از دو ﭘﺎراﻣﺘﺮ، ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر در ﺷﻮری ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ دﺳﺖ : آﻳﺪ ﻣﻲ )2 - 1( e t e t r max y y a(EC EC ) EC EC − = − ≥ آن در ﻛﻪyr ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧﺴﺒﻲ، max y ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه در ﺷـﺮاﻳﻂ ﻏﻴﺮﺷـﻮر ، a ﺷـﻴﺐ ﺧـﻂ ﻛـﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜـﺮد، e EC ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﻋﺼﺎر ه ی اﺷﺒﺎع ﺧﺎک (dS/m) وt EC ﺷﻮری ﺧﺎک آﺳﺘ ﺣﺪ در ی ﻪﺎﻧ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟ ﻪ ی )2 - 1( و ارﻗﺎم ﻣﻨﺪرج در ﺟﺪول )2 - 12 (، ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺗـﻮان ﻣﻘـﺪار ﻋﻤﻠﻜـﺮد ﻣـﻮرد اﻧﺘﻈﺎر ﺑﻪ را ﻋﻨﻮان ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﻣﻘـﺪار ﺷـﻮری ﺧـﺎک ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻛـﺮد . ﭘـﮋوﻫﺶ ﻫـﺎﻳﻲ ﭘﺮﺷـﻤﺎر ﺑـﺮای ﻣﻘـﺎدﻳﺮ t EC و a ﺗﻮﺳـﻂ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻛﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ ی ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن ﺑﺮای 81 ی ﻪﮔﻮﻧ ﮔﻴـﺎﻫﻲ در ﺟـﺪول )2 - 12 ( ﮔﺮدآوری اﺳﺖ ﺷﺪه ) ﻫﻤﺎﻳﻲ، 1381 .( اﻳﻦ در ﺟﺪول ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، درﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻲ اﻳﻦ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑـﻪ ﺻـﻮرت » ﺣﺴﺎس «، » ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺣﺴﺎس «، » ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻣﻘﺎوم « و » ﻣﻘﺎوم اراﺋﻪ « ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﻣﻘ ﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ درﺧﺘﻲ ﻧﻴـﺰ در ﺟﺪول )2 - 13 ( ﮔﺮدآوری ﻧﻈﺮ از ﻛﻪ ﺷﺪه ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺷﻮر ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ . اﻟﻒ- ﻫﺎی داده ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮای ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری – ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری در ﺟﺪول )2 - 12 (، »آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ « و » ﺷﻴﺐ ﺑﺮای «ﺧﻂ 81 ﮔﻴﺎه ﺟﻤﻊ آوری اﺳﺖ ﺷﺪه ﺑﻴﺶ . ﺗﺮ اﻳـﻦ ارﻗـﺎم در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻧﻈﺮ از ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺰرﻋﻪ و ﻛﺸﺖ ﺑﻪ ﻛﺎر و دﺳﺖ آﻣﺪه . اﻧﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ، ﺑـﺮای ﺑـﻪ دﺳـﺖ آوردن ارﻗـﺎم ﻳﺎد ﻫﺮ ﺷﺪه ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻳﻜﺴﺎﻧﻲ اﻋﻤﺎل وﻟﻲ ﺷﺪه ﮔﻴﺎﻫﺎن در ﺷﺮاﻳﻂ و آب ﻫﻮاﻳﻲ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ رﺷﺪ ﻛـﺮده در و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺣﺎﻟﺘﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺗﻮان ﻲﻧﻤ را ﻫﺎ آن ی ﻪﻫﻤ ﺑﺮ اﻋﻤﺎل ﻧﻤﻮد . ﺑﻪ ﻋﻼوه اﻳﻦ ، ارﻗﺎم ﺑﺮآﻣﺪه از آزﻣﺎﻳﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻫﺎ آن در ﻛﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک در ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ از زﻣﺎن ﺟﻮاﻧﻪ زﻧﻲ ﮔﻴﺎه ﺑﻠﻮغ ﺗﺎ ، ﺣﺘﻲ اﻟﻤﻘﺪور ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﻧﮕﺎه داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده اﻳﻦ از ﺟﺪول ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ :ﻛﺮد ﺟﺪو ل 2 - 12 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻛﺎﻫﺶ ECe(dS/m) ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪﺗﺤﻤ ﻞ ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺗﺮﺷﻲ Helianthus tuberosus L. ﻣﻘﺪار ﻏﺪه 4/0 6/9 MS* ﺟﻮHordeum vulgare L ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 8 0/5 T ﻛﻠﻢ Brassica campestris L. ﻣﻘﺪا ﺑﺬر ر 7/9 14 T ﻛﻠﺰا B. napus L. ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 11 13 T ﻧﺨﻮد ﺳﻔﻴﺪ Cicer arietinum L. ﻣﻘﺪار ﺑﺬر ـ ـMS ذرت Zea mays L. وزن ﺗ ﺮﺧﻮﺷﻪ 7/1 12 MS ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 51 اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 12 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻛﺎﻫﺶ ECe(dS/m) ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪ ﺗﺤﻤ ﻞ ﭘﻨﺒﻪ Gossypium hirsutum L ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 7/7 2/5 T ﺳﭙﻴﺪه Crambe abyssinica Hoxhst. ExR. E. Friesﻣﻘﺪار ﺑﺬر 2 5/6 MS ﻛﺘﺎن Linum usitatissimum L. ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 7/1 12 MS ﮔﻮار Cyamopsis tetragonolobao (L.) Taub ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 8/8 17 T ﻛﻨﻒ Hibiscuscannabinus L. وزن ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻗﻪ 1/8 6/ 11 T ﺳﻮروف ﺑﺮﻧﺠﻲ Echinochloa turnerana (Domin) J. M. Black ﻣﻘﺪارداﻧﻪ ـ ـT ﻳﻮﻻف Avena sativa L. ﻣﻘﺪارداﻧﻪ ـ ـT ﺑﺎدام زﻣﻴﻨﻲ Arachis hypogaea L. ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 2/3 29 MS ﺑﺮﻧﺞ Oryza sativa L. ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 3 12 S ﺧﺘﻤﻲ Hibiscus sabdariffa L. وزن ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻗﻪ ـ ـMT ﭼﺎودار Secale cereale ﻣﻘﺪارداﻧﻪ 4/ 11 8/ 10 T ﮔﻠﺮﻧﮓ Carthamus tinctorius L. ﻣﻘﺪارﺑﺬر ـ ـMT ﻛﻨﺠﺪ Seasamum indicum L. وزن ﺧﺸﻚ ﻏﻼف ـ ـS ﮔﻮم رﺳﻮ Sorghum bicolor (L.) ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 8/6 16 MT ﺳﻮﻳﺎ Glycine max (L.) Merrill ﻣﻘﺪار رﺑﺬ 0/5 20 MT ﭼﻐﻨﺪرﻗﻨﺪ Beta vulgaris L. ذﺧﻴﺮه رﻳﺸﻪ 7 9/5 T ﻧﻴﺸﻜﺮ Saccharum officinarum L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 7/1 9/5 MS آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان Helianthus annuus L. ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 8/4 5 MT ﺗﺮﻳﺘﻴﻜﺎﻟﻪ X Triticosecale Wittmack ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 1/6 5/2 T ﮔﻨﺪم Triticum aestivum L. ﻣﻘﺪارداﻧﻪ 6 1/7 MT ﻳﻮﻧﺠﻪ Medicago sativa L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 0/2 3/7 MS ﺳﻴﺎه ﻧﺎو Puccinellia airoides وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ T ﺑﺬر اﻧﺪاز Sporobolus airoides Torr. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ T ﺟﻮ ﻋﻠﻮﻓﻪ ای Hordeum vulgare L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ امﺪ اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 6 1/7 MT ﻋﻠﻒ ﺑﻮرﻳﺎ Agrostis stolonifera L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS  ﺮغﻣCynodon dactylobn L. Pers. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 9/6 4/6 T ﭼﻤﻦ ﻳﺶ ﮔﺮه Dichanthium aristatum وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS ﺑﺎﻗﻼ Vicia faba L. وزن ﺧﺸﻚ یﺎﻫ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 6/1 6/9 MS ﺟﺎروﻋﻠﻔﻲ Bromus marginatus وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT ﺟﺎروﻋﻠﻔﻲ ﻧﺎزک B. inermis Leyss وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT رﻳﺶ ﭘﺮی Pennisetum ciliare (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS ﭘﻨﺠﻪ ﺑﺮگ Poterium sanguisorba L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS داﻧﻪ ﻗﻨﺎری Phalaris arundinacea L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT ﺷﺒﺪر رگ دو Trifolium hybridum L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 12 MS ﺷﺒﺪر ﺑﺮگ ﺑﺎرﻳﻚ T. alexandrinum L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 7/5 MS ﻳﻮﻧﺠﻪ زرد Melilotus alba Dest. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT ﺷﺒﺪرﺳﻔﻴﺪ Trifolium repens L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 12 MS 52 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 12 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻛﺎﻫﺶ ECe(dS/m) ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪ ﺗﺤﻤ ﻞ ﺷﺒﺪر اﻳﺮاﻧﻲ T. resupinatum L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS ﺷﺒﺪر ﻗﺮﻣﺰ T. pratense L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 12 MS ﺷﺒﺪر ﺗﻮت ﻓﺮﻧﮕﻲ T. fragiferum L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 12 MS ﻳﻮﻧﺠﻪ زرد Melilotus sp. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT ﺷﺒﺪر ﺳﻔﻴﺪ Trifolium repens L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS ذرت Zea mays L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 8/1 4/7 MS ﻟﻮﺑﻴﺎ ﭼﺸﻢ ﺑﻠﺒﻠﻲ Vigna unguiculata (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/2 11 MS ارزن ﺑﺎﺗﻼﻗﻲ Paspalum dilatatum Poir وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS ﻟﻮﺑﻴﺎی درﺧﺘﻲ ﺧ اردار Sesbania ispinosa (Linn). وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT ﻋﻠﻒ ﺑﺮه ﻛﻮﻫﻲ Festuca elatior L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 9/3 3/5 MT ﻋﻠﻒ ﺑﺮه ﺑﻠﻮط ﭘﺴﻨﺪ Festuca Pratensis Huds. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT دم روﺑﺎﻫﻲ Alopecurus pratensis L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 6/9 MS ﮔ ﻠﻴﺴﻴﻦ Neonotonia wightii وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS ﻣﺎش ﺳﻴﺎه Vigna mungo (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ S ﻣﺎش آﺑﻲ Bouteloua gracilis وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS ارزن Panicum maximum Jacq. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT داﻧﻪ ﻗﻨﺎری ﻏﻴﺮﻋﺎدی Phalaris tuberosa L. var.stenoptera (Hack) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 6/4 6/7 MT ﻛﻼرﮔﻼس Leptochloa fusca (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ T - Lablab purpureus (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ - MS ﻋﻠﻒ ﻋﺸﻖ Eragrostis sp. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 2 4/8 MS ﮔﻮن Astragalus cicer L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS - Setaria italica (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS ﻳﻮﻻﻓﻚ Arrhenatherum elatius (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS ﻳﻮﻻف Avena sativa L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـT ﻋﻠﻒ ﺑﺎغ Dactylis glomerata L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 2/6 MS ارزن ﭘﺎدزﻫﺮی Panicum antidotale Retz. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS - Cajanus cajan (L.) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـS ﻛﻠﺰا Brassica napus L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﺟﺎرو ﻋﻠﻔﻲ Bromus unioloides وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﻋﻠﻒ ﭘﻨﺠﻪ ﺳﺮ Chloris Gayana Kunth. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﭼﺎودار Secale cereale L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 6/7 9/4 T ﭼﭽﻢ ﭘﺮﮔﻞ Lolium mulriforum Lam. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﭼﭽﻢ داﺋﻤﻲ Lolium perenne L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 6/5 6/7 MT ﭼﭽﻢ ﺳﺨﺖ L. Rigidum Gaud. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﻟﻮﺑﻴﺎ درﺧﺘﻲ Sesbania exaltata (Raf). وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 3/2 7 MS ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 53 اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 12 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻛﺎﻫﺶ ECe(dS/m) ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪ ﺗﺤﻤ ﻞ ﺳﻴﺮاﺗﻮ Macroptilium atropurpureum Urb. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS دﻏﺪﻏﻚ ای ﺑﻮﺗﻪ Sphaerophysa salsula وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 2/2 7 MS ﭼﻤﻦ ﺳﻮداﻧﻲ Sorghum sudanense (Piper) Stapf وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 8/2 3/4 MT دم ای ﮔﺮﺑﻪ Phleum pratense L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS ﻳﻮﻧﺠﻪ ﭘﺎﻛﻼﻏﻲ Lotus pedunculatus Cav. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 3/2 19 MS ﻣﺎش آﻫﻮ زرد L. corniculatus وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5 10 MT آﻫﻮﻣﺎش زرد وارﻳﺘﻪ ﺲﻴ آروﻧ L. corniculatus L. var arvenis (Schkuhr) Ser.ex DC وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS ﻣﺎﺷﻚ ﺑﺮگ ﺑﺎرﻳﻚ Vicia angustifolia L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 3 11 MS ﮔﻨﺪم Triticum aestivum L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/4 6/2 MT ﮔﻨﺪم ﻧﻮک اردﻛﻲ T. turgidum L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 1/2 5/2 MT ﭼﻤﻦ ﮔﻨﺪﻣﻲ Agropyron sibiricum وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/3 4 MT ﭼﻤﻦ ﮔﻨﺪﻣﻲ ﺗﺎج ﺧﺮوﺳﻲ A.cristatum (L .) وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/7 9/6 T ﭼﻤﻦ ﮔﻨﺪﻣﻲ ﻣﻴﺎﻧﻲ A. intermedium وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﭼﻤﻦ ﮔﻨﺪﻣﻲ ﺳﻠﻨﺪر A. trachycaulum وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﻤﻦﭼ ﮔﻨﺪﻣﻲ ﺑﻠﻨﺪ A. elongatum وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 5/7 2/4 T ﭼﻤﻦ ﮔﻨﺪﻣﻲ ﻏﺮب A. Smithii Rydb. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﭼﺎودار وﺣﺸﻲ Elymus angustus Trin. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـT ﭼﺎودار E. tritcoides Buckl. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 7/2 6 MT ﭼ ﺎودار ﻛﺎﻧﺎداﻳﻲ E. canadensis L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMT ﭼﺎودار ﻲﺳ رو E. junceus Fisch. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـT ﻛﻨﮕﺮ - آرﺗﻴﺸﻮ Cynara scolymus L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 1/6 5/ 11 MT ﻣﺎرﭼﻮﺑﻪ Asparagus officinalis L. وزن ﺧﺸﻚ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﻫﻮاﻳﻲ 1/4 2 T ﻟﻮﺑﻴﺎ Phaseolus vulgaris L. ﻣﻘﺪار ﺟﻮاﻧﻪ 1 19 S ﻟﻮﺑﻴﺎ ﻟﻴﻤﺎ P. lunatus L. ﻣﻘﺪار ﺟﻮاﻧﻪ ـ ـMT ﻣﺎش Vigna radiata (L.) ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 8/1 7/ 20 S ﻛﺎﺳﺎوا Manihot esculenta Crantz ﻣﻘﺪار داﻧﻪ ـ ـMS ﭼﻐﻨﺪر ﺑﺮﮔﻲ Beta vulgaris L. ﻣﻘﺪار ﻏﺪه 4 9 MT ﺑﺮوﻛﻠﻲ Brassica oleracea L. (Botrytis Group) رﻳﺸﻪ ذﺧﻴﺮه 8/2 2/9 MS ﻛﻠﻢ ﺑﺮوﻛﺴﻞ B.Oleracea L. (Gemmifera Group) وزن یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﺗﺮ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـMS ﻛﻠﻢ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ B.oleracea L. (Gapitata Group)وزن یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﺗﺮ ﻫﻮاﻳﻲ 8/1 7/9 MS ﻫﻮﻳﺞ ﺧﻮدرو Daucus carota L. رﻳﺸﻪ 1 14 S 54 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اداﻣﻪ ﺟ ﺪول 2 - 12 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﻮری آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻛﺎﻫﺶ ECe(dS/m) ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪ ﺗﺤﻤ ﻞ ﻛﻠﻢ ﮔﻞ Brassica oleracea L. (Botrytis Group) - ـ ـ MS ﻛﺮﻓﺲ وﺣﺸﻲ Apium graveolens L. وزن ﺗﺮ دﻣﺒﺮگ 8/1 2/6 MS ذرت ﺷﻴﺮﻳﻦ Zea mays L. ﺑﻼل ﺗﺮ ن وز 7/1 12 MS ﻟﻮﺑﻴﺎی ﭼﺸﻢ ﺑﻠﺒﻠﻲ Vigna unguiculata (L.) ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 9/4 12 MT ﺧﻴﺎر Cucumis sativus L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 5/2 13 MS ﺠﺎنﻧﺑﺎد Solanum melongena L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 1/1 9/6 MS ﺳﻴﺮ Allium sativum L. ﻣﻘﺪار ﭘﻴﺎز ﻏﺪه 9/3 3/ 14 MS ﻣﺎش ﺳﻴﺎه Vigna mungo (L.) - ـ ـ S ﭘﻴﭻ ﻛﻠﻢ Brassica oleracea L. (Acephala Group) - ـ ـMS ﻛﻠﻢ ﻗﻤﺮی Brassica oleracea L. (Gongylodes Group) - ـ ـ MS ﻛﺎﻫﻮ Lactuca sativa L. وزن یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﺗﺮ ﻫﻮاﻳﻲ 3/1 13 MS ﺧﺮﺑﺰ ه ی وﺣﺸﻲ Cucumis melo L. (Reticulatus Group) وزن یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﺗﺮ ﻫﻮاﻳﻲ 1 4/8 MS ﺑﺎﻣﻴﻪ Abelmoschus esculentus (L.) - ـ ـMS ﭘﻴﺎز ﺑﺎﻏﻲ ) (ﻏﺪهAllium cepa L. ﻣﻘﺪار ﭘﻴﺎز 2/1 16 S ﭘﻴﺎز ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ (ﺑﺬر ) Allium cepa L. ﻣﻘﺪار ﻏﺪه1 8 MS - Pastinaca sativa L. - ـ ـ S ﻧﺨﻮد Pisum sativum L. ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 4/3 6/ 10 MS ﻓﻠﻔﻞ ﻗﺮﻣﺰ Capsicum annuum L. ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 5/1 14 MS ﻧﺨﻮد ﭘﻴﺠﻮن Cajanus cajan (L.) وزن داﻧﻪ ﺗﺮ ـ ـS ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ Solanum tuberosum L. ﻣﻘﺪار ﻏﺪه 7/1 12 MS ﻛﺪو ﻣﺴﻤﺎﻳﻲ Cucurbita pepo L.var Pepo - ـ ـMS ﺧﺮﻓﻪ Portulaca oleracea L. - 3/6 6/9 MT ﺗﺮﺑﭽﻪ Raphanus sativus L. ﻣﻘﺪار ﻏﺪه 2/1 13 MS اﺳﻔﻨﺎج Spinacia oleracea L. وزن یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﺗﺮ ﻫﻮاﻳﻲ 2 6/7 MS ﻛﺪو ﺗﻨﺒﻞ Cucurbita pepo L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 2/3 16 MS ﻛﺪو ﻣﺴﻤﺎﻳﻲ D.pepo L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 9/4 5/ 10 MT ﺗﻮت ﻓﺮﻧﮕﻲ Fragaria x ananassa Duch. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 1 33 S ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺷﻴﺮﻳﻦ Ipomoea batatas (L.) Lam. رﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﮔﻮﺷﺘﻲ 5/1 11 MS ﻟﻮﺑﻴﺎ Phaseolus acutifolius Gray ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه ـ ـMS ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ Lycopersicon lycopersicum ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 5/2 9/9 MS ای ﮔﻮﻧﻪ ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ L. lycopersicum var. Cerasiforme ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 7/1 1/9 MS ﺷﻠﻐﻢ Brassica rapa L. ﻳﺸﻪ ر ذﺧﻴﺮه 9/0 9 MS ﻫﻨﺪواﻧﻪ Citrullus lanatus (Thunb). - ـ ـMS ای ﮔﻮﻧﻪ ﻟﻮﺑﻴﺎ Psophocarpus Tetragonolobus L. - ـ ـMT * S: ﺣﺴﺎس MS : ًﻧﺴﺒﺘﺎ ﺣﺴﺎس T: ﻣﻘﺎوم MT : ًﻧﺴﺒﺘﺎ ﻣﻘﺎوم ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 55 – اﻳﻦ اﻋﺪاد ﺗﻨﻬﺎ راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻲﻛﻠ ّ ﺑﺮآورد » ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺴﺒﻲ « ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری اﺳﺖ . ﺗﺤﻤﻞ واﻗﻌﻲ ﻳـﻚ ﮔﻮﻧـ ﻪ ی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻗﻠﻴﻢ، ﻧﻮع ﺧﺎک و ﻋﻤﻠﻴﺎت زراﻋﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ .ﻛﻨﺪ ﻲﻣ – درﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ ﺷﻜﻞ )2 - 3( اﺳﺘﻮار اﺳﺖ در . ﺟﺎﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ درﺟﻪ ﺑﻨـﺪی ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗﺨﻤﻴﻨﻲ ﺑﻮده ﻧﺸﺎﻧ ﻛﺎر ﺑﻪ * ی ﻪ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﻫﺎی ﺧﺎک در – ﻣﻮرد آزﻣﺎﻳﺶ ﻳﻮن ،Cl− آﻧﻴﻮن ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻮده اﺳﺖ . ﺑﻪ – ﻫﻨﮕﺎم ی ﻪﺗﻬﻴ ﻋﺼﺎر ه ی اﺷﺒﺎع ﺧﺎک، ﻣﻘﺪاری از 4 CaSO ﻲﻣ ﺣﻞ آب در و ﺷﻮد ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦe EC ﻫﺎی ﺧﺎک ﮔﭽﻲ ﺑﻴﻦ 1 ﺗﺎdS/m 3 ﺑﻴﺶ ﺧﺎک از ﻫﺎی ﻏﻴﺮ ﮔﭽﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺑﻮد ﻣﻘـﺪار اﻳـﻦ ﺣﻼﻟﻴـﺖ ﺑـﻪ ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﻫﺎی ﻳﻮن ﺗﺒﺎدﻟﻲ، ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺗﺒﺎدل ﻛﺎﺗﻴﻮﻧﻲ و ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻫـﺎ ﻳﻮن ﻣﺤﻠـﻮل ﺧـﺎک ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ، ﮔﻴﺎﻫﺎﻧﻲ ﻫﺎی ﺧﺎک در ﻛﻪ ﮔﭽﻲ ﻛﺸﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺗﺎ dS/m 2 ﺑﻴﺶ از آﻧﭽﻪ در ﻛﻪ ﺟﺪول آﻣﺪه را ﺗﺤﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ . – ارﻗﺎم اراﺋﻪ اﻳﻦ در ﺷﺪه ﺟﺪول ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن » ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻮریﺷ ﺧﺎک « در ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﻳﺸﻪ در را ﻃـﻲ ی ه دور رﺷﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ، ﻛﻪ آن ﺣﺎل ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه ﻃﻲ ﻫﺎی دوره ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ﻣﺜﻼ . ﻫﺮ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫﻲ زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ وﻟﻲ ﮔﻴﺎه در ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ی ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ1 ﺣﺴﺎس ﺗـﺮ ﺑـﻮده در و ﺷـﻮری ﻫـﺎی ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮی آﺳﻴﺐ ﺑﺒﻴﻨﺪ ﻮانﻋﻨ ﺑﻪ . ﻣﺜﺎل، آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﮔﻴﺎه ﺟﻮ 2 dS/m 6 ،اﺳﺖ ﻛﻪ آن ﺣﺎل ﺷﺮط ﺟﻮاﻧﻪ زﻧـﻲ اﻳـﻦ ﮔﻴﺎه ﺗﺠﺎوز ﻧﻜﺮدن ﺷﻮری ﺧﺎک ﻣﺮز از 4 ﺗﺎ5 دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ اﺳﺖ ﻣﺘﺮ ﺑﺮ . ی ﻪﻛﻠﻴ – ﺷﻮری ﻫﺎی اراﺋﻪ اﻳﻦ در ﺷﺪه ﺟﺪول ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﻋﺼﺎر ه ی اﺷﺒﺎع ﺧﺎک ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺷﻜﻞ 2 - 3 - راﻫﻨﻤﺎی درﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری 1- Seedling 2- Hordeum Vulgara 56 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ب- ﻣﻘﺎوﻣﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﻪ ﺟﻬﺖ اﺛﺮ ﻛﻪ اﻳﻦ اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ آن در ﻧﻴﺰ ﻫﺎ ﻳﻮن ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه اﺳـﺖ، ﺑﺴـﻴﺎر ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺴﻴﺎری از ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﭼﻮﺑﻲ داﺋﻤﻲ ) ﭼﻨﺪ ﺳـﺎﻟﻪ اﺛـﺮ ﺑـﺮ ( ﺗﺠﻤـﻊ ﻳـﻮن Cl− ﻳـﺎ وNa+ در ﺑـﺮگ ﻫـﺎی ﺧـﻮد دﭼـﺎر آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ ﺑﺮﮔﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻮﻟ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ﺘﻴ ﻮارﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻳﻚ ی ﻪﮔﻮﻧ درﺧﺘﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ Cl− ﻳـﺎ و Na+ ﺟﺬب ﻛﻨﻨﺪ، ﺗﻐﻴﻴﺮات زﻳﺎدی در ﻣﻘﺎوﻣﺖ ی ﻪﮔﻮﻧ آن ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﻮان ﻲﻣ اﻧﺘﻈ ﺎر داﺷﺖ . در ﻏﻴﺎب ی ه وﻳﮋ اﺛﺮ ﻳﻮﻧﻲ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﻲ ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک در ﻳـﺎ و ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺳﻤﺰی اﺳﺖ . ارﻗﺎم اراﺋﻪ در ﺷﺪه ﺟﺪول )2 - 13 ( ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن درﺧﺘﻲ ﺑﻪ را ﺷﻮری ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫـﺪ . اﻳـﻦ ارﻗـﺎم ﺗﻨﻬﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺻﺎدﻗﻨﺪ ﻳﻮﻧﻲ ی ه وﻳﮋ اﺛﺮ ﻛﻪ ، ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺤﺪود ﻛﻨﻨﺪ ه ی رﺷﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻪ . دﻟﻴﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺑـﺮی و ﻃـﻮﻻﻧﻲ ﺑـﻮدن زﻣـﺎن ﻣﻴﻮه دﻫﻲ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی رﺷﺪ روﻳﺸﻲ ﻧﻪ و ﻋﻤﻠﻜﺮد اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه در . ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﮔﻴﺎﻫﺎن، اﻏﻠـﺐ ﮔﻴﺎﻫـﺎن درﺧﺘﻲ ﺣﺘﻲ در ﻏﻴﺎب ﻳﻮﻧﻲ ی ه وﻳﮋ اﺛﺮ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻞ از . ﮔﻴﺎﻫﺎن اراﺋﻪ در ﺪهﺷ ﺟﺪول )2 - 13 ( ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺮﻣﺎ ﺑﻪ ﺷﻮری ﻣﻘﺎوم اﺳﺖ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ زﻳﺘﻮن ﺑﻪ ﺷﻮری ﺣﺪ در ﻣﺘﻮﺳﻂ اﺳﺖ . ﺟﺪول 2 - 13 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪﺗﺤﻤ ﻞ ﺑﺎدام Prunus duclis رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 19 S ﺳﻴﺐ Malus sylvestris Mill. - _ ـ S زرد آﻟﻮ Prunus armeniaca L. رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ 6/1 24 S آووﻛﺎدو Persea americana Mill. رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ S ﻣﻮزMusa acuminata Colla ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه ـ ـ S ﺷﺎه ﺗﻮت Rubus macropetalus ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 5/1 22 S ﺗﻮت ﺳﻴﺎه Rubus ursinus ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 5/1 22 S ﻛﺮﭼﻚ Ricinus communis L. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ MS - Annona cherimola Mill. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S ﮔﻴﻼس Prunus avium L. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S ﮔﻮﻧﻪ ای ﮔﻴﻼس Prunus besseyi L. رﺷﺪ ﺳﺎﻗﻪ ـ ـ S ﻧﺎرﮔﻴﻞ Cocos nucifera L. - ـ ـ MT ﻛﺸﻤﺶ ﺑﻲ داﻧﻪ Ribes sp. L. رﺷﺪ ﺳﺎﻗﻪ، آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S ﺧﺮﻣﺎ Phoenix dactylifera L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 4 6/3 T اﻧﺠﻴﺮ Ficus carica L. وزن ﺧﺸﻚ ﮔﻴﺎه ـ _ MT ﮔﻮﻧﻪ ای اﻧﮕﻮر Ribes sp. L. - ـ _ S اﻧﮕﻮر Vitus vinifera L. رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ 5/1 6/9 MS ﮔﺮﻳﭗ ﻓﺮوت Citrus x paradisi Macfady. ﻣﻘﺪار هﻣﻴﻮ 2/1 5/ 13 S ﮔﻮآوا Psidium guajava L. رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ و رﻳﺸﻪ 7/4 8/9 MT ﮔﻮﻳﻮﻟﻲ Parthenium argentatum وزن ﺧﺸﻚ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ 7/8 6/ 11 T اوﺟﻦ Syzygium cumini L. رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ T ﻫﻮﻫﻮﺑﺎ Simmondsia chinensis رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ T ﻋﻨﺎب ﻫﻨﺪی Ziziphus mauritiana Lam. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه ـ ـ MT ﻟﻴﻤﻮ ﺷﻴﺮﻳﻦ Citrus limon (L.) Burm. F. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 5/1 8/ 12 S ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 57 اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 13 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ﻪ یﺗﺤﻤ ﻞ ﻟﻴﻤﻮ ﺗﺮش C. aurantiifolia ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه ـ ـ S ازﮔﻴﻞ ژاﭘﻨﻲ Eriobotrya japonica آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S - Macadamia integrifolia رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ ـ ـ MS ﻧﺎرﻧﮕﻲ Citrus reticulata Blanco رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ S اﻧﺒﻪ Mangifera indica L. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S - Carissa grandiflora رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ T زﻳﺘﻮن Olea europaea L. رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ، ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه ـ ـ MT ﭘﺮﺗﻘﺎل Citrus sinensis (L.) ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 3/1 1/ 13 S ﺧﺮﺑﺰه درﺧﺘﻲ Carica papaya L. رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ، آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ MS - Passiflora edulis Sims. - ـ ـ S ﻫﻠﻮ Prunus persica (L.) Batsch رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ،ﻫﻮاﻳﻲ ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 7/1 21 S ﮔﻼﺑﻲ Pyrus communis L. - ـ ـ S ﮔﺮدوی ﮔﺮﻣﺴﻴﺮی Carya illinoinensis ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه، رﺷﺪ ﻗﻄﺮ درﺧﺖ ـ ـ MS ﺧﺮﻣﺎﻟﻮی آﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ Diospyros virginiana L. وزن ﺧﺸﻚ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ S آﻧﺎﻧﺎس Ananas conosus (L.) وزن ﺧﺸﻚ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT ﭘﺴﺘ ﻪ Pistacia vera L. رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS آﻟﻮ زرد Prunus domestica L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 6/2 31 MS اﻧﺎر Punica granatum L. رﺷﺪ ﺪام اﻧ یﻫﺎ ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS ﺳﻮﺑﺎﺑﻞ Leucaena leucocephala وزن ﺧﺸﻚ اﻧﺪام ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MS داراﺑﻲ ) ﺗﻮﺳﺮخ( Citrus maxima (Burm) . - ـ ـ S ﺗﻤﺸﻚ Rubus idaeus L. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S ﺟﻢ)اوﺟﻦ( Syzygium jambos ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه ـ ـ S - Casimiroa edulis L lave آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S - Sesbania grandiflora آﺳﻴﺐ،ﺑﺮﮔﻲ وزن ﺧﺸﻚ اﻧﺪام ﻫﻮاﻳﻲ ـ ـ MT - Prosopis tamarugo Phil - ـ ـ T ﮔﺮدو Juglans spp. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ـ ـ S ج- ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ ﺷﻮر روش ﺑﻪ ﺑﺎراﻧﻲ اﻓﺰون ﺑﺮ آﺳﻴﺒﻲ ﻛﻪ ﮔﻴﺎه از ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی ﺷﻮری ﺧﺎک ﻣﻲ ﺑﻴﻨﺪ، در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ آب ﺑﺎ روش ﺑـﻪ ﺷﻮر ﺑـﺎراﻧﻲ آﺑﻴﺎری ﺷﻮﻧﺪ، ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺮﮔﻲ ﻧﻴﺰ ﺻﺪﻣﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ اﺛﺮ ﺑﺮ . دﻳﺪ ﺟﺬب ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﻧﻤـﻚ ﺗﻮﺳـﻂ ﺑـﺮگ ﻫـﺎ، ﻏﻠﻈـﺖ در آن ﺑـﺮگ اﻓ ﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ در و ﺑﺮﺧﻲ ﺑﺮگ ﻳﺎ ﻫﺎ ﮔﻮﻧﻪ ﺻﺪﻣﻪ ﺑﻴﻨﺪ ﻣﻲ ﺑﻴﻦ از ﻼﻛ ﻳﺎ و ﻧﻮع ﻫﺮ . رود ﻲﻣ ﻣﻜﺎﻧﻴﺴـﻢ ژﻧﺘﻴﻜـﻲ ﺘﺑ ﻛـﻪ ﻮاﻧـﺪ ﺑـﻪ ﻣﺤﺪود ﻛﺮدن ﺣﺮﻛﺖCl− وNa+ از ﺷﺎﺧﻪ ﺑﺮگ ﺑﻪ ﻫﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﮔﺮدد، در ﺻﻮرت آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ آب ﺑﺎ اﺛﺮ ﺑﻲ ﺷﻮر ﺧﻮاﻫـﺪ .ﺷـﺪ ﺷﺪت آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ ﺑﺮﮔﻲ ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻤﻚ ﺑﺮگ در ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد وﻟﻲ ﺷﺮاﻳﻂ و آب ﻫﻮاﻳﻲ ﻧﻴﺰ و وﺟﻮد ﺗﻨﺶ ﻫﻢ آﺑﻲ ﻫﺮﻛﺪام ﺑﺮ ﺷﺪت ﻲﻣ آن اﻓﺰاﻳﻨﺪ ﻣﺜﻼ . ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮگ در از ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ ﻗﺒﻞ ﺣﺪ ﺑﻪ ﻴﺖﺳﻤ رﺳﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺪون ﻛﻪ آن ﮔﻴﺎه ﻫﻴﭻ ﻧﻮع ﻧﺸﺎﻧ ﻪ ی ﻴﺖﺳﻤ از ﺧﻮد ﺑﺮوز دﻫﺪ ﺑﻪ اﻣﺎ . ﻣﺤـﺾ ﮔـﺮم ﺷـﺪن ﻫـﻮا ﻳـﺎ و ﺧﺸـﻚ ﺷـﺪن آن، ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻧﻜﺮوز ﺷﺪﻳﺪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺣﺎل در ﺣﺎﺿﺮ ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ راﻫﻨﻤﺎی ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺮای ارﺗﺒﺎط دادن ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻤﻚ در ﺑﺮگ ﺑﺎ آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ ﺑﺮﮔﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷـﺪه ﺑـﺮای ﺑـﺮآورد ـ  ﻲﻛﻤ ﻛـﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼـﻮل اﺛـﺮ ﺑـﺮ 58 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺮگﺑ ﭘﺎﺷﻲ آب ﺑﺎ ﺷﻮر ﺑﺴﻴﺎر اﻧﺪک اﺳﺖ رﻏﻢ ﺑﻪ . اﻳﻦ ﻣﺤﺪودﻳﺖ، ارﻗﺎم اﻧﺪک ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﺪول )2 - 14 ( ﺟﻤﻊ آوری ﮔﺮدﻳـﺪه در ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﺷﻮری آب آﺑﻴﺎریi (EC ) روش ﺑﻪ ﺑـﺎراﻧﻲ و ﺧﺴـﺎرت ﺑـﻪ ﮔﻴـﺎه را ﻧﺸـﺎن ﻲﻣـ دﻫﻨـﺪ آن . دﺳـﺘﻪ از ﮔﻴﺎﻫﺎﻧﻲ ﻛﻪ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﺧﺴﺎرت ﺑﺮﮔﻲ از ﺗﺮ ﻛﻢ ﻫﺎ آن آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮل اﺳﺖ آب ﺑﺎ اﮔﺮ ، ﺷﻮری آﺑﻴﺎری ) ﺑﺎراﻧﻲ ( ﺷـﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح آن ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻴﺶ ﻳﺎ از ﺗﺮ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ ، اﺣﺘﻤـﺎل ﺑـﻴﺶ یﺗـﺮ دﭼـﺎر آﺳـﻴﺐ دﻳـﺪﮔﻲ ﺑﺮﮔـﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ .ﺷﺪ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺷﻮری آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ ﺑﻴﺶ دو ﻫﺮ از آﺳـﺘﺎﻧﻪ ) آﺳـﺘﺎﻧ ﻪ ی ﺧ ﺴـﺎرت ﺑﺮﮔـﻲ و آﺳـﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮل ( ﺑﺎﺷﺪ، ﻫﻢ ﺧﺴﺎرت ﺑﺮﮔﻲ ﻫﻢ و ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺗﻮاﻣ ﻗﺎﺑﻞ ﺎ اﻧﺘﻈﺎر اﺳﺖ اﻳﻦ اﮔﺮ . اﺛﺮ ﺗﺠﻤﻌﻲ ﺑﺎﺷـﺪ، ﻛـﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻴﺶ آن از ﭼﻴﺰی اﺳﺖ در ﻛﻪ ﺟﺪول )2 - 12 ( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ ﻋﻤﻠﻲ، ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﻴﻢ آب از ﻛﻪ در ﺷﻮر ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻴﻢ ﺑﺎ ، اﻧﺠﺎم ﻋﻤﻞ آﺑﻴﺎری ﺗﺎج زﻳﺮ در درﺧﺘﺎن ﺗﻮان ﻲﻣ ﺑﺨﺶ از ﻋﻤﺪه از ای ﺧﺴﺎرت ﺑﺮﮔﻲ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی .ﻛﺮد اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ ، ﻛﺎر ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ دﺷﻮار ﻳﺎ و ﺣﺘﻲ در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻋﻤﻠﻲ ﻧﺒﺎﺷﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻪﺑ آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ﺑﻴﺶ ﺑﻪ ﺗﺮ ﺗﻌﺪاد ﺑﺎرش ﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ ﻣﺪت ﺗﺎ ﺷﻮد ﺑـﺎرش، اﻓﺰاﻳﺶ ود ی ﻪﺎﺻﻠﻓ آﺑﻴﺎری و اﻧﺠﺎم آﺑﻴﺎری ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺑﻬﺘﺮ از آﺑﻴﺎری و ﻛﻢ دور ﺑﺎ ﻣﺪاوم اﺳﺖ ﺑـﻪ . ﻃـﻮر ﻛﻠّـﻲ ﺑﺎﻳـﺪ از آﺑﻴـﺎری ﻣﺘﻨﺎوب آن ﻃﻲ ﻛﻪ ﺳﻄﺢ ﺑﺮگ ﻫﺎ ﻣﺘﻨﺎوﺑ و ﺗﺮ ﺎ ﺧﺸﻚ ﻣﻲ ﺷﻮد اﺟﺘﻨﺎب .ﻛﺮد ﺷﺎﻳﺪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ روش ﺑـﺮای ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از آﺳـﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ، آﺑﻴﺎری ﺷﺐ در ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ در زﻳﺮا ﻫﻨﮕﺎم ﻫﻢ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻫﻢ و ﺟﺬب ﻧﻤﻚ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻗﺎﺑـﻞ ﻣﻼﺣﻈـﻪ ای ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ از آﺑﻴﺎری در ﻃﻮل روز ﺑﺎﺷﻴﻢ ﺑﺎﻳﺪ ، از اﻧﺠـﺎم در آن ﻫـﻮای ﮔـﺮم و ﺧﺸـﻚ ﺑـﻪ و ﻫﻨﮕـﺎم وزش ﺑـﺎد ﺧﻮدداری ﻛﻨﻴﻢ . ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻛﻪ ﺪﻨ دﻫ ﻲﻣ ﭼﻨﺎن ﭘﻴﺶ ﭼﻪ ﭘﺲ ﻳﺎ از آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ ﺷﻮر، ﻣﺪت ﺑﻪ 3 ﺗﺎ5 دﻗﻴﻘﻪ ﻛﻢ آب از ﺷﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﻣﻘﺪار ﺗﺠﻤﻊ اﻣﻼح ﺑﺮگ در ﺑﻪ ﻫﺎ ﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﻴﺮی ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ Aragues) و ﻫﻤﻜـﺎران ،1994؛ Benes و ﻫﻤﻜـﺎران ، 1996 .( ﻋﻤﻞ زﻳﺮا ﺟﺬب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺮگ ﻫﺎی ﺧﻴﺲ در ﺷﺪه ﻫﻤﺎن ﻗﺎﻳﻖ د ی ﻪ اوﻟﻴ ﺑـﺎرش آب ﺷـﻮر ﺻـﻮرت ﻲﻣـ ﮔﻴـﺮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﺑﺮگ ﻟﺐ آب ﺑﺎ ﻫﺎ ﭘﺲ ﺷﻮر از ﺗﺠﻤﻊ ﻧﻤﻚ روی ﺑﺮ اﺛﺮ در ﻫﺎ آن ﺗﺒﺨﻴـﺮ، ﻣﻘـﺪار ﺟـﺬب ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻗﺎﺑـﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻲﻣ اﻳﻦ . ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﺸﺎن ﻛﻪ ه داد آﺑﻴـﺎری ﺑـﺎراﻧﻲ ﺑـﺎ i EC 9 dS / m = ﻪﺑـ ﻣﻴـﺰان 58 درﺻـﺪ ﻣﺤﺼﻮل را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ وﻗﺘﻲ از ﻛﻪ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ اﺳﺘﻔﺎده دﻮﻧﺸ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ ، ﻟﻴﻜﻦ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮگ ﻫـﺎ ﭘـﻴﺶ و ﭘـﺲ از آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ ﻏﻴﺮﺷﻮر آب ﭘﺎﺷﻲ ﻧﺪﻮﺷ ﺗﻨﻬﺎ 17 درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﺤﻘﻖ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺟﺪول 2 - 14 - آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ ﺑﺮﮔﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن اﺛﺮ ﺑﺮ آﺑﻴﺎری آب ﺑﺎ ﺷﻮر . ﻏﻠﻈﺖ Na+ ﻳﺎCl- ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد (mol/m3) >20 10-20 5-10 <5 ﻛﻠﻢ ﮔﻞ ﻳﻮﻧﺠﻪ اﻧﮕﻮر ﺑﺎدام ﭘﻨﺒﻪ ﺟﻮ ﻓﻠﻔﻞ زردآﻟﻮ ﭼﻐﻨﺪرﻗﻨﺪ تذر ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﻣﺮﻛﺒﺎت آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان ﺧﻴﺎر ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ ﮔﻮﺟﻪ ﺳﺒﺰ - آﻟﻮ ﮔﻠﺮﻧﮓ ﻛﻨﺠﺪ ﺳﻮرﮔﻮم ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 59 د- واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻳﻮن ﺑﻪ ﻫﺎی وﻳﮋه ﻏﻠﻈﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﻫﺎی ﻳﻮن Na+ ، 2 Ca + ، 2 Mg + ، Cl− ، 2 4 SO − و3 HCO− ﺧﺎک رد ﻫﺎی ﺷﻮر ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻐﻴـﺮ اﺳـﺖ ؛ ﻟـﻴﻜﻦ ﺗـﺎ زﻣﺎﻧﻲ » ﻛﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻴﻦ « ﻫﺎی ﻳﻮن ﻳﺎد ﺑﻪ ﺷﺪه ﺻﻮرت ﺑﺤﺮاﻧﻲ درﻧﻴﺎﻣﺪه، اﻏﻠﺐ ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﺑـﻪ ﻣﺠﻤـﻮع اﻣـﻼح ﺑـﻪ و ﺗﺒـﻊ ﺑـﻪ آن ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺳﻤﺰی ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﺑﺎاﻳﻦ . ،ﺣﺎل ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔـﻲ و ﺑﺴـﻴﺎری از ﮔﻮﻧـﻪ ﻫـﺎی درﺧﺘـﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ از وﺟﻮد ﺑﺮﺧﻲ ﻫﺎ ﻳﻮن دﭼﺎر ﻴﺖﺳﻤ و آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ ﺑﻪ . ﻳﻮﻧﻲ ی ه وﻳﮋ اﺛﺮ » اﺛﺮ « ﮔﻮﻳﻨﺪ زﻳﺮ در ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . - ﺳﺪﻳﻢ ﻫﺮ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﺳﺪﻳﻢ ﺟﺰو ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺿﺮوری ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ، آﻳﺪ ﻲﻧﻤ ﻟﻴﻜﻦ وﺟﻮد در آن ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻛـﻪ ﺷـﻮری ﺧـﺎک از ﺗﺮ ﻛﻢ آﺳﺘﺎﻧ ﺎﻫﺶﻛ ی ﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺮای رﺷﺪ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻔﻴﺪ اﺳﺖ . ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ ﺷـﻮری ﺧـﺎک ﺑـﻴﺶ از آﺳـﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎﺷﺪ، وﺟﻮد ﺳﺪﻳﻢ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻢ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﻪ ﻫﻢ و ﺻﻮرت ﻏﻴﺮﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﺑـﺮ ﮔﻴـﺎه اﺛـﺮ ﺑﮕـﺬارد اﺛـﺮ . ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﺳـﺪﻳﻢ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺑﺮوز ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻲﻣ ﻏﻠﻈﺖ ﺗﺠﻤﻊ آن ی ﻪﻳﺎﻓﺘ درﮔﻴﺎه اﻳﺠﺎد ﻴﺖﺳﻤ ﻛﻪ ،ﻛﻨﺪ ﻣﻌﻤﻮﻻ اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑـﻪ ﮔﻮﻧـﻪ ﻫـﺎی درﺧﺘﻲ اﺳﺖ اﻳﻦ ﻛﻪ اﻳﻦ . ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻲﻣ ﺣﺪ ﭼﻪ ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ Na+ ﻣﻘﺎوم ﺑﺎﺷﻨﺪ از ، ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﮔﻴﺎه دﻳﮕﺮ از و ﮔﻮﻧﻪ ﺑـﻪ ای ی ﻪﮔﻮﻧ دﻳﮕﺮ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ﻛ آوو در ﻼﻣﺜ . ﺎدو، ﻣﺮﻛﺒﺎت ﻫﻠﻮ و ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی اﻧﺪک ﺳﺪﻳﻢ در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺗﺎ ﺣﺪود 5 ﻣﻴﻠﻲ ﻣﻮل ﻟﻴﺘﺮ در ﻣﻮﺟﺐ زﻳﺎن ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻇـﺎﻫﺮی ﻴﺖ ﺳـﻤ ﺳـﺪﻳﻤﻲ ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﺑﻼﻓﺎﺻـﻠﻪ ﭘـﺲ از ﺗﺠﻤـﻊ در آن ﮔﻴـﺎه ﻇـﺎﻫﺮ ﻲﻧﻤ ﮔﺮدد . در زﻳﺮا آﻏﺎز، ﺳﺪﻳﻢ در رﻳﺸﻪ ﺑﺨﺶ در و ﻫﺎ یﻫﺎ زﻳﺮﻳﻦ درﺧﺖ ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﭘﺲ و از 3 ﺗﺎ4 ﺑﺎ ﺳﺎل ﺣﺮﻛﺖ ی هﺷﻴﺮ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﺎﻻ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮده و ﻧﻬﺎﻳﺘ ﺑﻪ ﺎ ﺷﺎﺧﻪ ﺑﺮگ و ﻫﺎ ﺳﺮازﻳﺮ ﮔﺸﺘﻪ و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺳﻮﺧﺘﮕﻲ ﺑﺮﮔﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻏﻴﺮ اﺛﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻳﻮن ﺳﺪﻳﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺧﻮاص ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺧﺎک و اﻳﺠﺎد ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳـﻪ در ای ﮔﻴـﺎه ﻲﻣـ ﺑﺎﺷـﺪ اﺛـﺮ . ﺳﺪﻳﻢ ﺑﺮ ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ درﺻ ﺑﻪ ﺗﺮ ﻛﻢ ای ﺪ ﺳﺪﻳﻢ ﺗﺒﺎدﻟﻲ ﺧﺎک ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ ﺑﻴﺶ و ﺷﻮد ﺑﻪ ﺗﺮ ﻏﻠﻈـﺖ Na+ ، 2 Ca + و2 Mg + در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ارﺗﺒﺎط دارد ﺧﺎک در . ﻫﺎی ﺳﺪﻳﻤﻲ ) ﻏﻴﺮﺷﻮر ( ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻞ اﻣـﻼح ﻣﺤﻠـﻮل در ﺧـﺎک ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﺑـﻮده در و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻏﻠﻈﺖ2 Mg + ، 2 Ca + ﻧﻈﺮ از ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺣﺪ در ای ﻛﺎﻓﻲ ﻧﻴﺴﺖ اﻳﻦ . ﻧﻮع ﻛﻤﺒﻮد ﻛﻠﺴـﻴﻢ و ﻣﻨﻴـﺰﻳﻢ ﻧـﻪ و) ﺳـﻤ ﻴﺖ ﻳـﻮن ﺳﺪﻳﻢ ﺧﺎک در ( ﻫﺎی ﺳﺪﻳﻤﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻋﺎﻣﻞ رﺷﺪ ﺿﻌﻴﻒ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺷﻤﺎر . آﻳﺪ ﻣﻲ اﻓﺰون ﺑﺮاﻳﻦ، ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﻪﺑـ اﻳـﻦ ﻛـﻪ ﺷﺪت و ﻣﻘﺪار ﺟﺬبNa+ ﺷﺪﻳﺪ ا ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻮن 2 Ca + در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﻣﻬـﺎر ﻣـﻲ ﮔـﺮدد، وﺟـﻮد ﻣﻘـﺪار ﻛـﺎﻓﻲ 2 Ca + ﺑـﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از اﻧﺒﺎﺷﺖNa+ در ﮔﻴﺎه ﺿﺮوری اﺳﺖ اﻳﻦ . ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﺮای ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی درﺧﺘﻲ ﺑـﻪ ﻛﻪ وﺟـﻮد Na+ ﺣﺴـﺎس ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻫﻤﻴﺖ ﻓﺮاوان دارد . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻚ ﻫﺮ ﻫﺎی ﻳﻮن از 2 Mg + و2 Ca + ﺑﻴﺶ ﻳﻚ از ﻣﻮل در ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻴﺰ و ﭼﻨﺎن در ﭼﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻏﻠﻈﺖ2 Ca + ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻴﺶ ﻳﺎ و از ﻏﻠﻈﺖ2 Mg + ،ﺑﺎﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﻧﻈﺮ از ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﻪ ای ﻗـﺪر ﻛـﺎﻓﻲ از اﻳـﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ در اﺧﺘﻴﺎر ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺧﺎک در ﻫﺎی ﺳﺪﻳﻤﻲ ) ﻏﻴﺮﺷﻮر ( ﻣﺸﻜﻠﻲ ﻧﻈﺮ از ﺗﺎﻣﻴﻦ2 Mg + و2 Ca + ﺑﻪ وﺟـﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺣﺎل . آﻣﺪ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ اﻓﺰون ﺑﺮ ﺳﺪﻳﻤﻲ ﺑﻮدن، ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح ﻣﺤﻠﻮل ﺑﻪ ﻗﺪری اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ ﺧـﺎک ﺷـﻮر ﮔـﺮدد، ﺑـﻪ 60 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺧﻮدی ﺧﻮد ﻣﻘﺪاری ﻛﺎﻓﻲ ﻛﻠﺴﻴﻢ در اﺧﺘﻴﺎر اﻏﻠﺐ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻳﻦ در و ﺻـﻮرت دﻳﮕـﺮ ﻣـﻮردی از ﻛﻤﺒـﻮد ﻛﻠﺴـﻴﻢ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﺸﺪه ﺑﻠﻜﻪ ﻏﺎﻟﺐ اﺛﺮ در ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺸﺎر اﺳﻤﺰی ﺧﻮاﻫﺪ رﻏﻢ ﺑﻪ .ﺑﻮد اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ، ﺑﺮﺧﻲ از ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﮔﻴﺎﻫﻲ در ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻫﻢ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ دﭼﺎر ﻛﻤﺒﻮد ﻛﻠﺴﻴﻢ ﮔﺮدﻧﺪ . ﭼﻨﺎن ﺧﺎک ﭼﻪ ﺳﺪﻳﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﻫﻤﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن از را ﺧﻮد ﻣﺘﺎﺛﺮ ﻣﻲ ﺳﺎزد . ﺑﺎ زﻳﺮا ﺳﺪﻳﻤﻲ ﺷﺪن ﺧﺎک ﺧﻮاص ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺑـﻪ آن ﺷﺪت ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺑﺎ .دﮔﺮد ﻣﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﺪﻳﻢ ﺗﺒﺎدﻟﻲ ﺧﺎک، ﭘﺮاﻛﻨﺶ ذرات ﺧﺎک اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻧﻔﻮذﭘﺬ ﺧﺎک یﻳﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻮا و آب ﺑﻪ ﺷﺪت ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ رﺷﺪ ﻧﻮع ﻫﺮ ﮔﻴﺎه آن در ﻣﺤﺪود ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک ، ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎ اﺷﺒﺎع را ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﮔﺮدد در ﻛﻪ ﭼﻨﻴﻦ وﺿﻌﻴﺘﻲ، ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮای اﻧﻮاع ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی رﻳﺸﻪ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ، ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد در ﮔﻴﺎﻫﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ وﺟﻮد ﻳﻮن ﺳﺪﻳﻢ ﭼﻨﺪان ﻫﻢ ﺣﺴﺎس ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻣﺮﺑـﻮط اﺛـﺮ ﺑـﻪ ﻣﺸـﺘﺮک » ﻋـﺪم ﺗﻌﺎدل ﺗﻐﺬﻳﻪ » و « ای ﻧﺎﻣﺴﺎﻋﺪ ﺑﻮدن ﺷﺮاﻳﻂ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺧﺎک اﺳﺖ « . - ُُ ﻠﺮﻛ از ﻠﺮﻛ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻧﻴﺎز ﻛﻢ 1 ﺿﺮوری ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن اﺳﺖ وﻟﻲ ، ﺑﺮﺧﻼف ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻧﻴﺎز ﻛﻢ اﺛﺮ ﻴﺖﺳﻤ آن ﻧﺴﺒﺘﺎ اﻧﺪک اﺳـﺖ . در ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻏﻠﺐ ، ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻏﻴﺮ درﺧﺘﻲ ﻳﻮن ﺑﻪ Cl− ﺣﺴﺎس ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ اﻳﻦ از ﺳﻮﻳﺎ ﻗﺎﻋﺪه ﻣﺴﺘﺜﻨﻲ ﺑﻮده و ﺗﺠﻤﻊ ﻠﺮﻛُ زﻳﺎدی ﻫﺎ آن در ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻴﺖﺳﻤ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻘﺎوم ﺳﻮﻳﺎ ﺣﻤﻞ وﻧﻘـﻞ ﺑـﻪ ﻠـﺮ ﻛُ ﺷـﺎﺧﻪ را ﻫـﺎ ﻣﺤـﺪود ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻘﺪار ﺑﺮگ ﺑﻪ ﻠﺮﻛُ یﺗﺮ ﻛﻢ ﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ . ﺑﺴﻴﺎری از ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ درﺧﺘﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ Cl− ﺣﺴﺎس ﺑﻮده و ﺗﺠﻤﻊ ﺑﺮگ در آن ﻫﺎﻳﺸﺎن اﻳﺠﺎد ﻴﺖﺳﻤ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻳﺎ و ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد از ﻠـﺮ ﻛُ ﮔﻮﻧـﻪ ﺑـﻪ ای ﮔﻮﻧـ ﻪ ی دﻳﮕـﺮ ﺗﻔﺎوت دارد . ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮﻳﺎ، اﺧﺘﻼف ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺗ ﺑﻪ ﻠﺮﻛُ ﺑﻪ ﻮاﻧﺎﻳﻲ در ﻫﺎ آن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺣﺮﻛﺖ Cl− ﺑﻪ ﺷـﺎﺧﻪ ﻫـﺎ ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد اﻳﻦ ﭼﻪ ﻫﺮ . ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﮔﻴﺎه ﺑﻪ Cl− ﻣﻘﺎوم اﺳﺖ ﺗﺮ . ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ وﺟﻮد ﺑﺮ ﻠﺮﻛُ ﻣﻘﺎوﻣﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﻧﻴﺰ ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ ﻼﻣﺜ . ﻣﻘﺎوﻣﺖ آووﻛﺎدو ، ﻫﻠﻮ، اﻧﮕﻮر، ﮔﺮﻳﭗ و تﻓﺮو ﭘﺮﺗﻘﺎل ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﻪ ﺎﻗﻮﻳ ﺗﺠﻤﻊ در ﻠﺮﻛُ ﮔﻴﺎه ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد ﻳﻜﻲ . از دﻻﻳﻞ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ اﻧﮕﻮر در ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ اﻣﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ .ﺷﻮد ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ ﻗﻠﻤـﻪ ﻫـﺎﻳﻲ اﻧﺘﺨـﺎب ﮔﺮدد در یﺗﺮ ﻛﻢ ﻠﺮﻛُ ﻛﻪ ﺧﻮد ذﺧﻴﺮه ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی ﺑﻪ ﺷﻮری ﺧﻮاﻫﻨﺪ در .ﺷﺖ دا ﺟﺪول )2 - 15 ( ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز ﻛﻪ ﻠﺮﻛُ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ﻧﻤﻲ ﮔﺮدد ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻲ درﺧﺘﺎن اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . زﻳﺎن ﻋﻤﺪ ﺑﻪ ﻠﺮﻛُ ی ه ﮔﻴﺎﻫﺎن اﺛﺮی از ﺑﺮ ﻛﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻓﺸﺎر اﺳﻤﺰی دارد ﻧﺎﺷﻲ ﻣﻲ ﻨﻮنﻛ ﺗﺎ .ﺷﻮد ﻫـﻴﭻ ﭘـﮋوﻫﺶ ﻣﺴـﺘﻘﻠﻲ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﺷﻮری ﻧﺎﺷﻲ ﻳﻮن از ﺑﻪ ﻠﺮﻛُ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺻﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ ﺑﻴﺶ وﻟﻲ ﺗﺮ ارﻗﺎم اراﺋﻪ در ﺷﺪه ﺟـﺪول )2 - 12 ( ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺷﺮاﻳﻄﻲ اﺳﺖ ﻠﺮ،ﻛُ ﻛﻪ آﻧﻴﻮن ﻏﺎﻟﺐ ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﻛﻠﺴﻴﻤﻲ و ﻣﻨﻴﺰﻳﻤﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻪ ، ﺧﻮدی از ﺧﻮد اﻳـﻦ ارﻗـﺎم ﺑـﺮای 1- Micro Elements / Micro Nutrients ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 61 ﻣﻨﻈﻮر ﻓﻮق اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺖ ﺷﺪه ﺗﻮان ﻣﻲ و را ﻫﺎ آن ﺟﻬﺖ ارزﻳﺎﺑﻲ ﮔﺰﻧﺪ ﻧﺎﺷﻲ ﻳﻮن از ﻛﺎر ﺑﻪ ﻠﺮﻛُ ﮔﺮﻓﺖ . ﭼﻨﺎن ﻠـﺮ ﻛُ ﭼـﻪ آﻧﻴـﻮن ﻏﺎﻟﺐ در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﻮان ﻣﻲ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﺎ را آن اﺳﺘﻔﺎده راﺑﻄ از زﻳﺮ ی ﻪ ﺗﺨﻤﻴﻦ : زد [Cl ] 10EC(dS / m) −≈ آن در ﻛﻪ [Cl ] − ﻏﻠﻈﺖ ﻠﺮﻛُ ﻣﻮﺟﻮد ﺧﺎک در ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻮل ﺑﺮ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . ﭼﻨﺎن ﭼـﻪ ارﻗـﺎم ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ آﺳـﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ در ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 12 ( و )2 - 13 ( در را ﻋﺪد 10 ﺿﺮب ﻛﻨﻴﻢ، ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز در ﻠﺮﻛُ ﻋﺼﺎر ه ی اﺷﺒﺎع ﺧﺎک ﺑﺮ ) ﺣﺴﺐ3 mole / m ( ﺑﺮای ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺎ . آﻣﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﻴﺐ اﻳﻦ در ﺧﻂ ﺟﺪول ﺑﺮ ﻫﺎ ﻋـﺪد 10 ، ﻣﻘـﺪار ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ازای ﻪﺑ اﻓﺰاﻳﺶ ﻫﺮ 3 mole / m ُﭘﺲ ﻠﺮﻛ از ﻏﻠﻈﺖ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ . آﻳﺪ ﻣﻲ ﺟﺪول 2 - 15 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ و ﻫﺎ ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎی درﺧﺘﻲ ﻳﻮن ﺑﻪ ) ﻠﺮﻛُ ﻫﻤﺎﻳﻲ ، 1381 ( ﻧﺎم ﻧﺎم اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻧﺎم ﭘﺎﻳﻪ ﻳﺎ وارﻳﺘﻪ ﺣﺪا ﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز Cl- در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﻧﻈﺮ از آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ (mol/ m3) آووﻛﺎدو Avocado (Persea americana) West Indian 15 Guatemalan 12 Mexican 10 ﻣﺮﻛﺒﺎت Citrus (Citrus sp.) Sunki mandarin, grapefruit 50 Cleopatra mandarin, Rangpur lime 50 Sampson tangelo, rough lemon 30 Sour orange, Ponkan mandarin 30 Citrumeli 4475, trifoliare orange 20 Cuban shaddock 20 Calamondin, sweet orange 20 Savage citrange, Rusk citrange 20 Troyer citrange 20 اﻧﮕﻮر Grape (Vitis sp.) Salt Creek, 1613-3 80 Dog ridge 60 آﻟﻮStone fruit (Prunus sp.) Marianna 50 Lovell, Shalil 20 Yunnan 15 وارﻳﺘﻪ ﻫﺎ ﺗﻤﺸﻚ Berries (Rubus sp.) 62 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 15 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﭘﺎﻳﻪ و ﻫﺎ درﺧﺘﻲ ﻳﻮن ﺑﻪ ) ﻠﺮﻛُ ﻫﻤﺎﻳﻲ ، 1381 ( ﻧﺎم ﻧﺎم اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻧﺎم ﭘﺎﻳﻪ ﻳﺎ وارﻳﺘﻪ ﺣﺪا ﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز Cl- در ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﻧﻈﺮ از آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ (mol/ m3) Boysenberry 20 Olallie blackberry 20 Indian Summer raspberry 10 اﻧﮕﻮر Grape (Vitis sp.) Thompson seedless, Perlette 40 Cardinal, Black rose 20 ﺗﻮت ﻓﺮﻧﮕﻲ Strawberry (Fragaria sp.) Lassen 15 Shasta 10 -  ﺮﺑ ﺑﺮ (B ) + ﻳﻜﻲ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺿﺮوری ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﻴﺎه اﺳﺖ ﺑﺮ وﻟﻲ ﺧﻼف ﻠﺮﻛُ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﻏﻠﻴﻆ ﺑﻪ ﺷﻮد ﻧﺤـﻮی ﻛـﻪ ﻏﻠﻈﺖ آن ﻛﻤﻲ ﺑﻴﺶ از ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎه ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ اﻳﺠﺎد ﻴﺖﺳﻤ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی  ﻲﺳﻤ در ﺮﺑ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻏﻠﺐ در . ﻫﺎی آب ﺳﻄﺤﻲ ﺟﻬﺎن ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺪ ، ﻗﺒﻮﻟﻲ از  ﺮﺑ وﺟـﻮد دارد وﻟـﻲ در ﭘـﺎره از ای ﻧﻘﺎط ﻫﺎ ﭼﺎه آب ، ﺣﺎوی ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی اﺳﺖ آن ﻲﺳﻤ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ی ﻪ داﻣﻨﺗﺤﻤ ﻞ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ  ﺮﺑ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ، ﺑﺮای ﻛﻪ آﺑﻲ ﻳﻚ ﮔﻮﻧ ﻪ، ﺑﻪ ﻲﺳﻤ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺗﺮ آﺳﺎﻧﻲ ﻣﺼﺮف ﮔﺮدد . ارﻗﺎم ﺟﻤﻊ آوری ﺑﺮای ﺷﺪه ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ  در ﺮﺑ ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪ ه ی آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺮای ﺣﺪود 40 ﻧﻮع ﮔﻴﺎه اﺳﺖ در ﻛـﻪ ﺟﺪول )2 - 16 ( ﮔﺮدآوری . اﻧﺪ ﺷﺪه ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی Francois ) 1984 ، 1986 ، 1988 ، 1989 ، 1991 و1992 ( ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫـﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺷﻮری، ﺗﻮان ﻣﻲ ﺗﺎﺑﻌﻲ ﺧﻄﻲ و دوﺗﻜ ﻛﻞ ﺑﺮ ﻪ وا ی ﻪ داﻣﻨ ﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ  ﺮﺑ ﺑـﺮاز . ادد ش آﺳـﺘﺎﻧﻪ ﻫـﺎی ﻛـﺎﻫﺶ و ﺷﻴﺐ ﻫﺎی ﺧﻂ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﻳﻦ از ﭘﮋوﻫﺶ در ﻫﺎ ﺟﺪول )2 - 16 ( ﮔﺮدآوری در . اﻧﺪ ﺷﺪه اﻳﻨﺠﺎ ﺗﺬﻛﺮ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ اﺳﺖ ﻻزم ﻛـﻪ اﻏﻠﺐ ارﻗﺎم اﻳﻦ ﺟﺪول ﺣﺎﺻﻞ آزﻣﺎﻳﺸﺎت در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎی ﺷﻨﻲ ﺑﻮده و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﺗﻌﻤﻴﻢ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﺳﺎﻳﺮ ﺧـﺎک ﻫـﺎ ﺑﺎﻳـﺪ ﺖ دﻗـ .ﻛﺮد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ آﺳﺘﺎﻧ ﻪ ی ﻛﺎﻫﺶ اﻳﻦ در ﺟﺪول ﻫﺎ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز ﺑﺮ ﺑﻮده آن ﺗﺎ ﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﺎﻫﺸﻲ در ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻪ وﺟﻮد ﻧﻤﻲ در وﻟﻲ . آﻳﺪ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺪون ﻛﻪ آن ﻛﺎﻫﺸﻲ در ﻋﻤﻠﻜـﺮد رخ دﻫـﺪ، ﻏﻠﻈـﺖ ﻣﻮﺟـﻮد ـﺑﺮ ﻣﻮﺟـﺐ ﺳﻮﺧﺘﮕﻲ ﺑﺮگ ﻫﺎ .ﺷﻮد دراﻳﻦ ﺟﺪول، ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺷﺶ ﺑﻪ ﮔﺮوه از ﺧﻴﻠﻲ ﺣﺴﺎس ﺗﺎ ﺧﻴﻠﻲ ﻣﻘﺎوم ﺗﻘﺴﻴﻢ . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺗﺤﻤ ﻞ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻪ ﻫﺎ آن  ﺮﺑ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ، ﺧﺎک ی ﻪﮔﻮﻧ و ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ، اﻳـﻦ ارﻗـﺎم ﺑﺮای ی ﻪﻛﻠﻴ ﺷﺮاﻳﻂ و اﻗﻠﻴﻢ ﻫﺎ ﺻﺎدق ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ . ﺑﺮﺧﻲ از ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺮﻛﺒﺎت و ﻫﻠـﻮ ﻣﻘـﺎدﻳﺮ ﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ ـﺑﺮ ﺟـﺬب ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ و ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 63 ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺟﻬﺖ ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎﻳﻲ را ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﻘﺪار یﺗﺮ ﻛﻢ  ﺮﺑ ﺟﺬب ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺗﻌﺪادی از اﻳـﻦ ﺑﻪ ﻫﺎ ﮔﻮﻧﻪ در ﺮﺑ ﺟﺪول )2 - 17 ( ﮔﺮدآوری اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺟﺪول 2 - 16 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ) ﺮﺑ ﻫﻤﺎﻳﻲ ، 1381 ( ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪﺗﺤﻤ ﻞ ﻳﻮﻧﺠﻪ Medicago sativa L. وزن ﺧﺸﻚ اﻧﺪام ﻫﻮاﻳﻲ 6 - 4 - T آﻟﻮPrunus armeniaca L. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ ﺳﺎﻗﻪ 75 /0 - 5/0 - S آ رﺗﻴﺸﻮ Cynara scolymus L. وزن ﺧﺸﻚ 4 - 2 - MT ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺗﺮﺷﻲ Helianthus tuberosus L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 1 - 75 /0 - S ﻣﺎر ﭼﻮﺑﻪ Asparagus officinalis L. وزن ﺧﺸﻚ اﻧﺪام ﻫﻮاﻳﻲ 15 - 10 - VT آووﻛﺎدو Persea americana Mill. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ 75 /0 - 5/0 - S ﺟﻮHordeum vulgare L. ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 4/3 4/4 MT ﻟﻮﺑﻴﺎ Phaseolus vulgaris L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 1 - 75 /0 - S ﻟﻮﺑﻴﺎ Phaseolus lunatus L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 1 - 75 /0 - S ﻣﺎش Vigna radiata L.R.Wilcz ﻃﻮل ﺷﺎﺧﻪ 1 - 75 /0 - S ﻟﻮﺑﻴﺎ Phaseolus vulgaris L. ﻣﻘﺪار ﻏﻼف 1 12 S ﭼﻐﻨﺪر Beta vulgaris L. وزن ﺧﺸﻚ رﻳﺸﻪ 6 - 4 - T ﺗﻤﺸﻚ Rubus sp. L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه <5/0 - VS ﭼﻤﻦ ﻣﺮﺗﻌﻲ Poa pratensis L. وزن ﺧﺸﻚ ﺑﺮگ 4 - 2 - MT ﺑﺮوﻛﻠ ﻲBrassica oleracea L. وزن ﺗﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺳﺮ 1 8/1 MS ﮔﻞ ﻛﻠﻢ Brassica oleracea L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 4 - 2 - MT ﻫﻮﻳﺞ ﻓﺮﻧﮕﻲ Daucus carota L. وزن ﺧﺸﻚ رﻳﺸﻪ 2 - 1 - MS ﻛﻠﻢ روﻣﻲ Brassica oleracea L. وزن ﻛﻠﻢ ﺗﺮ 4 9/1 MT ﻛﺮﻓﺲ وﺣﺸﻲ Apium graveolens L. وزن ﺗﺮ دﻣﺒﺮگ 8/9 2/3 VT ﮔﻴﻼس Prunus avium L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 75 /0 - 5/0 - S - Melilotus indica All. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 4 - 2 - MT ذرت Zea mays L. وزن ﺧﺸﻚ ﺷﺎﺧﻪ 4 - 2 - MT ﭘﻨﺒﻪ Gossypium hirsutum L. وزن ﺧﺸﻚ ﻏﻨﭽﻪ 10 - 6 - VT ﻟﻮﺑﻴﺎ ﭼﺸﻢ ﺑﻠﺒﻠﻲ Vigna unguiculata ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 5/2 12 MT ﺧﻴﺎر Cucumis carica L. وزن ﺧﺸﻚ ﺷﺎﺧﻪ 2 - 1 - MS اﻧﺠﻴﺮ Ficus carica L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 75 /0 - 5/0 - S ﺳﻴﺮ Allium sativum L. ﻣﻘﺪار ﻏﺪه3/4 7/2 T اﻧﮕﻮر Vitis vinifera L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 75 /0 - 5/0 - S ﺮﻳﭗﮔ ﻓﺮوت Citrus x paradidi Macfady. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ 75 /0 - 5/0 - S ﻟﻴﻤﻮ ﺷﻴﺮﻳﻦ Citrus limon (L.) Burm. F. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ <5/0 - VS ﻛﺎﻫﻮ Lactuca sativa L. وزن ﺳﺮ ﺗﺮ 3/1 7/1 MS ﻟﻮﭘﻦ Lupinus hartwegii Lindl. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 1 - 75 /0 - S ﮔﺮﻣﻚ Cucumis meli L. (Reticulatus group)وزن ﺧﺸﻚ ﺷﺎﺧﻪ 4 - 2 - MT ﺧﺮدل Brassica juncea Coss. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 4 - 2 - MT 64 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 16 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ) ﺮﺑ ﻫﻤﺎﻳﻲ ، 1381 ( ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻘﺎوﻣﺖ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺷﻴﺐ ﺧﻂ درﺟ ی ﻪﺗﺤﻤ ﻞ ﻳﻮﻻف Avena sativa L. وزن ﺧﺸﻚ ﺑﺬر 4 - 2 - MT ﭘﻴﺎز Allium cepa L. ﻣﻘﺪار ﻏﺪه 9/8 9/1 VT ﭘﺮﺗﻘﺎل Citrus sinensis (L.) ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺮگ ﻫﺎ 75 /0 - 5/0 - S ﺟﻌﻔﺮی Petroselinum crispum Nym. وزن ﺧﺸﻚ ﮔﻴﺎه 6 - 4 - T ﻧﺨﻮد ﻓﺮﻧﮕﻲ Pisum sativa L. وزن ﺧﺸﻚ ﮔﻴﺎه 2 - 1 - MS ﻫﻠﻮ Prunus persica (L.) وزن ﺧﺸﻚ ﮔﻴﺎه 75 /0 - 5/0 - S ﺑﺎدام زﻣﻴﻨﻲ Arachis hypogaea L. ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 1 - 75 /0 - S ﮔﺮدو ﮔﺮﻣﺴﻴﺮی Carya illinoinensis آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ 75 /0 - 5/0 - S ﻓﻠﻔﻞ ﻗﺮﻣﺰ Capsicum annuum L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 2 - 1 - MS ﺧﺮﻣﺎﻟﻮ Diospyros lali L.f. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 75 /0 - 5/0 - S زرد آﻟﻮ Prunus domestica L. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ و ﺳﺎﻗﻪ 75 /0 - 5/0 - S ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ Solanum tuverosum L. وزن ﺧﺸﻚ ﻏﺪه2 - 1 - MS ﺗﺮﺑﭽﻪ ﻠﻲﻧﻘ Raphanus sativus L. وزن ﺗﺮ رﻳﺸﻪ 1 4/1 MS ﻛﻨﺠﺪ Seamum indicum L. آﺳﻴﺐ ﻲﺑﺮﮔ ﺑﻪ 1 - 75 /0 - S ﺟﺎرو رﺷﺘﻲ Sorghum bicolor ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 4/7 7/4 VT ﻛﺪو ﻣﺴﻤﺎﺋﻲ Cucurbita pepo L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 9/4 8/9 T ﻛﺪو ﺣﻠﻮاﺋﻲ Cucurbita moschata Poir ﻣﻘﺪا ر ﻣﻴﻮه 1 3/4 MS ﻲﻧﻮﻋ ﻛﺪو Cucurbita pepo L. ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 7/2 2/5 MT ﺗﻮت ﻓﺮﻧﮕﻲ Fragaria sp. L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 1 - 75 /0 - S ﭼﻐﻨﺪر ﻗﻨﺪ Beta vulgaris L. وزن ﺗﺮرﻳﺸﻪ ذﺧﻴﺮه 9/4 1/4 T آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان Helianthus annuus L. ﻣﻘﺪار ﺑﺬر 1 - 75 /0 - S ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺷﻴﺮﻳﻦ Ipomoea batatas وزن ﺧﺸﻚ رﻳﺸﻪ 1 - 75 /0 - S ﺗﻮﺗﻮن Nicotiana tobacum L. وزن ﺧﺸﻚ 4 - 2 - MT ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ Lycopersicon lucopersicum ﻣﻘﺪار ﻣﻴﻮه 7/5 4/3 T ﺷﻠﻐﻢ Brassica rapa L. وزن ﺧﺸﻚ رﻳﺸﻪ 4 - 2 - MT - Vicia benghalensis L. وزن ﺧﺸﻚ ﻛﻞ ﮔﻴﺎه 6 - 4 - T ﮔﺮدو Juglans regia L. آﺳﻴﺐ ﺑﺮﮔﻲ 75 /0 - 5/0 - S ﮔﻨﺪم Triticum aestivum L. ﻣﻘﺪار داﻧﻪ 1 - 75 /0 3/3 S ﺟﺪول 2 - 17 - ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﻛﺒﺎت و ﻣﻴﻮه ﻫﺎی ﻫﺴﺘﻪ ﺑﻪ دار ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﺠﻤﻊ ﺑﺮ و اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ آن ﻗﻠﻤﻪ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ ، 1381 ( . ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺮﻛﺒﺎت Citrus - Alemow Citrus macrophylla - Gajanweet orange C. Pennivesiculata or C. moi - Chinese box orange Severina buxifolia ﻧﺎرﻧﺞ Sour orange C.aurantium - Calamondin X Citrofortunella mitis ﭘﺮﺗﻘﺎل Sweet orange C. Sinensis ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 65 اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 17 - ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﻛﺒﺎت و ﻣﻴﻮه ﻫﺎی ﻫﺴﺘﻪ ﺗ ﺑﻪ دار ﺮﺗﻴﺐ ﺗﺠﻤﻊ ﺑﺮ و اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ آن ﻗﻠﻤﻪ ) ﻫﻤﺎﻳﻲ ، 1381 ( . ﻧﺎم ﮔﻴﺎه ﻧﺎم اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ - Yuzu C. junos ﻟﻴﻤﻮﺷﻴﺮﻳﻦ Rough lemon C. limon ﺮﻳﭗﮔ ﻓﺮوت Grapefruit C.x paradisi ﻟﻴﻤﻮﺷﻴﺮﻳﻦ Rangpur lime C.x limonia - Troyer citrange x Citroncirus webberi - Savage citrange x Citroncirus webberi - Cleopatra mandarin C. Areticulata - Rusk citrange x Citroncirus webberi - Sunki mandarin C. reticulata ﻟﻴﻤﻮﺷﻴﺮﻳﻦ Sweet lemon C. limon ﭘﺮﺗﻘﺎل ﺳﻪ ﺑﺮﮔﻲ Trifoliate orange Poncirus trifoliate ﭘﺮﺗﻘﺎل ﺳﻪ ﺑﺮﮔﻲ Citrumelo 4475 Poncirus trifoliata x C.paradisi - Ponkan mandarin C.reticulata - Sampson tangelo C.x Tangelo - Cuban shaddock C.maxima ﻟﻴﻤﻮ ﺷﻴﺮﻳﻦ Sweet lime C.aurantiifolia ﻫﺎی ﻣﻴﻮه ﻫﺴﺘﻪ دار Stone fruit ﺑﺎدام Almond Prunus duclis ﺑﺎدام ﻫﻨﺪی Myrobalan plum P. cerasifera زردآﻟﻮ Apricot P. armeniaca - Marianna plum P. domestica ﺷﻠﻴﻞ Shalil peach P. persica - ﺑﻲ ﻛﺮﺑﻨﺎت اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮد درﺑﺎر اﺛﺮ ی ه ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻲ ﻛﺮﺑﻨﺎت ﺑﺮ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺪود اﺳﺖ اﻧﺪک . ﮔﺰارش ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﺳﺖ آن ﻛﻪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﻪ ﻏﻠﻈـﺖ 3 HCO− ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ . ﻣـﺜﻼ ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ ﻏﻠﻈـﺖ 3 HCO− ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ 3 12 mole / m ﺑﺎﺷﺪ در ﮔﻴﺎه Paspalum dilatatum اﻳﺠﺎد ﻴﺖﺳﻤ ﻫﻴﭻ وﻟﻲ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﮔﻮﻧﻪ اﺛـﺮ ﻣﻨﻔـﻲ ﺑـﺮ Chloris-gayana ﻧﺪارد ﺑﻪ . ﻲﻛﻠ ّ ﻃﻮر ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻧﺨـﻮد و ﻟﻮﺑﻴـﺎ ﺑـﻪ 3 HCO− ﺧﻴﻠـﻲ ﺑـﻴﺶ از ﺗـﺮ ﭼﻐﻨـﺪر اﺳـﺖ . ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ در ﻛـﻪ ﻳـﻚ ﻣﺤـﻴﻂ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ ﻏﻠﻈﺖ2 CO ﺣﺪ در ﻫﻮا5/6 درﺻﺪ ﻧﮕﺎه داﺷﺘﻪ ﺷﺪ، رﺷﺪ رﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﻧﺨﻮد و ﻟﻮﺑﻴﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﻣﺘﻮﻗـﻒ و ﺷـﺪ اﻳﻦ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﻮد ﮔﻴﺎه ﺟﻮ رﺷﺪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻲ ﻃﻲ را ﺧﻮد ﻧﻤﻮد . 66 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی - ﺳﻴﻠﻴﻨﻴﻢ و ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻢ ﻧﻴﺎز ﺑﺴﻴﺎری ﺧﺎک از ﻫﺎی ﺗﺤﺖ آﺑﻴﺎری ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺳﻴﻠﻴﻨﻴﻢ و ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛـﻢ ﻧﻴـﺎز 1 از را ﻣـﻮاد ﻣـﺎدری ﺧـﻮد ارث ﺑـﻪ . اﻧﺪ ﺑﺮده ﺑﺴﻴﺎری اﻳﻦ از ﻣﻮاد ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ﺧﺎک آب در ﻣﻲ ﺣﻞ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ و ﺳـﻤﺖ آب ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ ﻛـﻢ ﻋﻤـﻖ ﺣﺮﻛـﺖ ﻛـﺮده و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﻫﺎ آن ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻧﺪ . ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز 15 ﻋﻨﺼﺮ اﻳﻦ از ﻋﻨﺎﺻﺮ آب در آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﺑﻠﻨـﺪ ﻣـﺪت ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﺟﺎﻧﻮران ﺗﻮﺳﻂ Pratt و Suarez ) 1990 ( ﮔﺮد آوری اﺳﺖ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﺟﻬﺖ اﻃﻼع ﺑﻴﺶ ﻣﻲ ﺗﺮ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ آن ﺑـﻪ رﺟﻮع ﻛﻨﻨﺪ ﺣﺎل در . ﺣﺎﺿﺮ ﻏﻠﻈﺖ اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﻪ ﺣﺪی ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺮآورده ﻫﺎی زراﻋﻲ را ﻣﺤﺪود ﺪ،ﻛﻨ وﻟـﻲ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﺗﺠﻤﻊ در ﻫﺎ آن ی ﻪﻳﺎﻓﺘ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﻫﻨﮕﺎم ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻳـﺎ و وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ زﻫـﺎب ﻫـﺎ آب ﺑـﺎ آﺑﻴﺎری ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺮدﻧﺪ ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺣﺎوی ﻏﻠﻈﺘﻲ اﻳﻦ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛـﻪ اﻳﺠـﺎد ﻴﺖ ﺳـﻤ ﻣـﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ . ﻫـﻢ ﺳـﻴﻠﻴﻨﻴﻢ و ﻫـﻢ ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﮔ ﻴﺎﻫﺎن، و ﻫﺎ دام اﻧﺴﺎن ﺟﺬب ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ . ﺧﻄﺮ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﻛﺎﻧﺎل ﻫﺎ، ﺑﺮﻛﻪ و ﻫﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ اﺳﺖ آن در ﻛﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻳﺎد ﺷﺪه ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﭼﺮﺧ ﻪ ی ﻏﺬاﻳﻲ اﻧﺴﺎن وارد دام و ﺑﻪ را ﻳﻲﻫﺎ زﻳﺎن و ﺷﺪه وﺟﻮد .ﺪﻧ آور ﭼﻪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺪار اﻳﻦ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﻫﺎ اﻧﺪﺗﻮ ﻣﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎه ﺟـﺬب ﺷـﻮد ﺑـﻪ ، ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﭼﻨﺎن ﻧﻤﻚ ﭼﻪ ﻫﺎی ﻏﺎﻟﺐ ﻧﻮع از ﺎب زﻫ در ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﺳﻮﻟﻔﺎﺗﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺗﺠﻤﻊ ﺳﻴﻠﻴﻨﻴﻢ در ﺳﺒﺰﻳﺠﺎت و ﻣﻮﻟﻴﺒـﺪن در ﻳﻮﻧﺠﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ . ﮔﺰارش ﻫﺎﻳﻲ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ وﺟﻮد ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی زﻳﺎد U وV در زﻫﺎب ﻫﺎ وﺟـﻮد دارد )Bradford ، 1990 ( وﻟﻲ ﻫﻨﻮز ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻴﺴﺖ در ﺻﻮرت اﺳﺘﻔﺎده اﻳﻦ از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﭼﻪ ﻣﻘﺪار ﻫﺎ آن از ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴـﺎه ﺟـﺬب در و آن یﻫﺎ ﺪام اﻧ اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺷﺪ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻛﺎﺷﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری، ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ راﻧﺪﻣﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎﻻ ﻧﻜﺎت زﻳﺮ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ : 1 - ی دوره ﺟﻮاﻧﻪ رﺷﺪ و زﻧﻲ اوﻟﻴﻪ در ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری دﻟﻴﻞ ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺳـﻴﺖ ﺑـﻴﺶ ﺑـﻪ ﺗـﺮ ﺷـﻮری، از اﻫﻤﻴـﺖ ﺧﺎﺻـﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ در . ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻌﺪاد در ﺑﺬر واﺣﺪ ﺳﻄﺢ ﺣﺼﻮل رﺷﺪ و زﻧﻲ ﺟﻮاﻧﻪ اوﻟﻴﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻲ ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ . 2 - اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﺮاﻛﻢ ﻛﺸﺖ ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻴﺶ .ﺗﺮ 3 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻋﻤﻖ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﺑﺬر ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری ﺑﺮای ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی از ﺗﺠﻤﻊ ﻧﻤﻚ در رﻳﺸـﻪ ی ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﻧﻮﭘـﺎ در ﺳﻴﺴـﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﺟﻮﻳﭽﻪ . ای 4 - ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﻤﺎس ﻧﻤﻚ ﺑﺮگ ﺑﺎ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺧﺴﺎرت ﺑﺮﮔﻲ در ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ . 5 - ﺣﺬف ﻧﻤﻚ ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ در ﺣﺎﺷﻴﻪ ی ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻴﺲ در ﺷﺪه آﺑﻴـﺎری ﻗﻄـﺮه و ای اﻋﻤـﺎل ﻣـ ﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺣﺮﻛﺖ ﻧﻤﻚ ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ رﻳﺸﻪ در ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ . 1- Micro Elements ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 67 ﻧﻜﺘﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ در اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی آب از در ﺷﻮر ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺗﺤـﺖ ﻓﺸـﺎر، ﻛﻨﺘـﺮل ﻫـﺎ آن ﺑـﺮای ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از ﮔﺮﻓﺘﮕـﻲ آﺑﭙﺎش و ﻫﺎ ﻗﻄﺮه ﭼﻜﺎن ﻣﻲ ﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ . اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑﺮای ﺷﻮر آﺑﻴﺎری اﻓﺰون ﺑـﺮ ﺧﻄـﺮ ﺷـ ﻮری و ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻛﻤﻴـﺎب و ﻲ، ﺳـﻤ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﺨﺮﻳﺐ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎک، ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و اﺣﺘﻤﺎل آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻏـﺬاﻳﻲ ﺑﻪ را وﺟﻮد ﻣﻲ آورد . ﻣﻌﺎﻳﺐ اﻳﻦ روش ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺑﺮﺷﻤﺮد : – ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺷﻮری ﺧﺎک ی ﻪﻻﻳ ﺳﻄﺤﻲ ﻃﻲ زﻣﺎن ﺑﻴﺶ اﺳﺖ ﺗﺮ . – ﺟﻮاﻧﻪ زدن ﮔﻴﺎه دﺷﻮا اﺳﺖ رﺗﺮ . – ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮل اﺳﺖ ﺗﺮ ﻛﻢ . – اﻣﻜﺎن ﻛﺸﺖ ﻫﺎن ﮔﻴﺎه ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺷﻮری اﺳﺖ ﺗﺮ ﻛﻢ . 2 - 4 - ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﺮای و دام ﻃﻴﻮر واﺣﺪﻫﺎی ﭘﺮورﺷﻲ و دام ﻃﻴﻮر ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺸﺎورزی ﻗﺮار دارﻧﺪ ﻟﺬا، . از زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺨﺶ در ﺷﺪه ﻛﺸﺎورزی ﻋﻼوه ﺑﺮ آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی، ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺮای ﺷﺮب و دام ﻃﻴﻮر ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎده .ﻛﺮد اﻟﺒﺘـﻪ اﻳـﻦ در ﺻـﻮرﺗﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺷﺮاﻳﻂ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﺎ آب ﺑﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف و دام ﻃﻴﻮر وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻣﻘﺪار اﻳﻦ ﻣﺼﺮف در ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ ﺑﺎ آﺑﻴﺎری ﻛﻢ اﺳﺖ، ﻟﻴﻜﻦ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻫﻤﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدی داﻣﺪاری ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﻫﺮ . ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﺑﻴﺶ از 99 درﺻﺪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی آب را ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﺪ ﻣﻲ ، ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻮاد ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ در ﻫﻤﻪ ﻳﺎﻓﺖ ﻫﺎ آن ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﺮﻳﻚ در ﻏﻠﻈﺘﻲ ﻣﻌﻴﻦ ﻣﻀﺮ ﻳﺎ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آﻳﻨﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ . ﻛﺪام در (ﻫﺎ ) ﻣﺎده اﻳـﻦ ﻫـﺎ آب ﺑـﺮای ﻣﺼـﺎرﻓﻲ ﭼـﻮن ﺷﺮب و دام ﻃﻴﻮر، ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن و اﺳﺘﻔﺎده اﻧﺴﺎن ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ ﺣﺪ و ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺠﺎز ﻫﺮ ﻛﺪام ﭼﻘﺪر اﺳﺖ ﻧﻮع ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮی ﻳﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻛﻪ اﻋﻤﺎل ﻣﻲ ﮔﺮدد ، ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . 2 - 4 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف داﻣﻲ آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺑﺎﻳﺪ دام از ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮان از ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی داﻣﻲ و ﻣﺴﻤﻮم ﺷـﺪن ﻫـﺎ دام ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﺑ .ﻛﺮد ﺴﻴﺎری از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﻮرد ﻣﺼﺮف دام ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺗﻮﺳـﻂ اﻧﺴـﺎن اﺳﺖ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺣﺪ ﻛﻪ ﻣﺠﺎز ﻧﻤﻚ و ﻣـﻮاد ﻣﻌﻠـﻖ ﺟﺎﻣـﺪ آب در ﺑـﺮای دام ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ ﺑﺎﺷـﺪ ) ﭼـﺎﭘﻤﻦ، 1992 .( اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای آب ﻣﺼﺮف دام ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺨﺶ دو اﺳﺖ ﺑﺨﺶ . اول ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﺼ آب ﺮف ﺑﺮای ﺷﻮر و دام ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن اﺳﺖ ﺣﺪ . ﻣﺠﺎز ﺷﻮری و ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ روزاﻧـﻪ، ﻧـﻮع، وزن، ﺳـﻦ و وﺿـﻌﻴﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ ﺣﻴـﻮان 68 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد ) ﺳﻠﻄﺎﻧﭙﻮر راﻟﻲ و 1، 2001 .( ﺑﺨﺶ دوم ﺷـﺎﻣﻞ ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﺣـﺪود ﭘﻴﺸـﻨﻬﺎدی ﺑـﺮای ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎی ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻣﻴﻜﺮوﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ اﺳﺖ اﻳﻦ . ﺣﺪود ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ ﺣﻴﻮان، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﻲ ﻫﺎ آن ی هﻣﺰ و ﺑﺎﺷﺪ . در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ، اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻧﻮع ﻣﺼﺮف اراﺋﻪ آب اﺳﺖ ﺷﺪه ﻛﻪ راﻫﻨﻤﺎی ﻣﻨﺎﺳـﺒﻲ ﺑﺮای ﺳﻨﺠﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻲ آب ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎی ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای آب ﻣﺼﺮف در ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ یﻫـﺎ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑﺮاﺳـﺎس ﺗﻮﺻـﻴﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻬﺎﻧﻲﺟ (WHO, 2003) و آژاﻧﺲ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ (EPA) در ﺟﺪول )2 - 18 ( ﮔﺮدآوری . اﻧﺪ ﺷﺪه ﺟﺪول 2 - 18 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎی آب ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف ) رودس و ﻫﻤﻜﺎران، 1992 ( ﺷﺎﺧﺺ ﭘﺎﻳﺶ زﻣﻴﻨﻪ ﺷﻴﻼت و آﺑﺰی ﭘﺮوری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻛﺸﺎورزی آﺑﻴﺎری ﺷﺮب ام د ﻴﻣﺘﻐ ﺮﻫﺎی ﻛﻠﻲ درﺟﻪ ﺣﺮارت ××× ××× × رﻧﮓ ×× ×× ×× ﺑﻮ ×× ×× ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ××× ××× ××× ﻛﺪورت × ×× ×× ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ×× × × ﻛﻞ ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺤﻠﻮل × × ××× × پ.ﻫﺎش ××× ×× × × ×× اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل ××× ××× × × ﺳﺨﺘﻲ × ×× ﻛﻠﺮوﻓﻴﻞ a × ×× ×× ×× ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ آﻣﻮﻧﻴﺎک × ××× × ﻧﻴﺘﺮات / ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ ×× × ××× ×× ﻓﺴﻔﺮ ﻳﺎ ﻓﺴﻔﺎت ×× ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻛﻞ ﻛﺮﺑﻦ آﻟﻲ ×× × × ﻧﻴﺎز ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﻛﺴﻴﮋن ×× ×× ﻧﻴﺎز ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ اﻛﺴﻴﮋن ××× ××× ×× ﻳﻮن ﻫﺎی ﻋﻤﺪه ﺳﺪﻳﻢ × × ×× ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ × ﻛﻠﺴﻴﻢ × × × ﻣ ﻨﮕﻨﺰ ×× × ﻛﻠﺮﻳﺪ ×× × ××× 1- Soltanpour & Raley ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 69 اداﻣﻪ ﺟﺪول 2 - 18 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻫﺎی ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف ) رودس و ﻫﻤﻜﺎران، 1992 ( ﺷﺎﺧﺺ ﭘﺎﻳﺶ زﻣﻴﻨﻪ ﺷﻴﻼت و آﺑﺰی ﭘﺮوری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻛﺸﺎورزی آﺑﻴﺎری ﺷﺮب دام ﺳﻮﻟﻔﺎت ×× × × دﻳﮕﺮ ﻣﻮاد ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻓﻠﻮرﻳﺪ ×× × × ﺮ ﺑ ×× × ﺳﻴﺎﻧﻴﺪ × × ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ×× ××× × × آرﺳﻨﻴﻚ و ﺳﻠﻨﻴﻮم ×× ×× × × آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی آﻟﻲ ﻧﻔﺖ و ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻦ ﻫﺎ × ×× ×× × × ﺣﻼل ﻫﺎی آﻟﻲ × × ××× × ﻫﺎ ﻓﻨﻞ × × ×× × ﺳﻤﻮم آﻓﺖ و ﻫﺎ ﻛﺶ ×× ×× ×× × ﻣﻮاد ﺷﻮﻳ ﻨﺪه × × × × × ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﻴﻜﺮوﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ××× ××× ××× ﻛﻞ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎ ××× ××× × ﭘﺎﺗﻮژن ××× ××× × ×× ﻋﻼﻣﺖ ××× -× ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن اﺣﺘﻤﺎل زﻳﺎد ﺗﺎ ﻛﻢ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﭘﺬﻳﺮی ﻏﻠﻈﺖ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ و اﻫﻤﻴﺖ ﻗﺮار دادن در آن ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی اﺳﺖ . 2 - 4 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ دام ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮرﺳﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎد و دام ی ه ﻃﻴﻮر، ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی ﺑﻬﺪاﺷـﺘﻲ ﺷـﺎﻣﻞ ﭘﺎﺗﻮژن از ﻫﺎ اﻫﻤﻴﺖ ﻓﺮاواﻧﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ در . ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﺘﺰارﻫﺎ ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و اﻓـﺰاﻳﺶ ﺣﺎﺻﻞ یﺧﻴﺰ ﺧﺎک، از ﻛﻮدﻫﺎی ﺎﻣﻞﺷ آﻟﻲ ﻛﻮد ﮔﺎوی، ﻛﻮد ﻣﺮﻏﻲ ﻟﺠﻦ و ﻓﺎﺿﻼب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳـﻂ در ﻫـﺮ ﻛﻮد ﮔﺮم ﺣﻴﻮاﻧﻲ 1010 ﺑﺎﻛﺘﺮی وﺟﻮد دارد ﺑﻴﺶ ﻛﻪ از 50 درﺻﺪ ﻫﺎ آن ﺑﻴﻤـﺎری ) زا ﭘـﺎﺗﻮژن ( ﻫﺴـﺘﻨﺪ از . ﻣﻴـﺎن ﮔـﺮوه یﻫـﺎ ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﺎﻳﻲ ﺑﻴﻤﺎری زای ﻣﻮﺟﻮد در ﻛﻮدﻫﺎی ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی روده ای 1 ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺷﺮﺷﻴﺎﻛﻮﻻی2، ﻛﻠﺒﺴﻴﻼ3، ﺷﻴﮕﻼ4، اﺳﺘﺮﭘﺘﻮﻛﻮﻛﻮس5 و ﺳﺎﻟﻤﻮﻧﻼ6 اﺷﺎره اﻳﻦ .ﻛﺮد ﺑﺎﻛﺘﺮی ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻫﺎ ﻨﺪ ﻫﻤﺮاه رﺳﻮﺑﺎت ﻳﺎ رواﻧﺎب ﺑﻪ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ وارد ﺷﺪه 1- Faecal coliforms 2- Escherichia coli 3- Kalabsilla 4- Shigella 5- Streptococcous 6- Salmonella 70 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻳﺎ و ﻫﻤﺮاه آب ﺑﺎران آب ﻳﺎ آﺑﻴﺎری ﺧﺎک در ﻧﻔﻮد ﻛﺮده و ﺑﻪ را ﺧﻮد زﻫﺎب یﻫـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ آب ﻳـﺎ ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻣﻨﻄﻘـﻪ رﺳﺎﻧﺪه و ﺳﺒﺐ آﻟﻮده ﺷﺪن ﻫﺎ آن ﺷﻮﻧﺪ و ﺗﺎن ) . ﻫﻤﻜﺎران، 1992 ، ﻳﻮﻧﻚ و ﮔﻮس، 2004 .( ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در ﺑﺴـﻴﺎری از ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻛﺸﺎورزی، ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ ﺑﻪ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ روﺑﺎز ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻣﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻜﺮﺑﻲ زﻫﺎب ﻫـﺎ ﻣﻲ ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻋﻼوه، در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ، ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻛﻤ از آب ﺒﻮد ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺮای ﻫﺎ آﺑﻴﺎری اراﺿـﻲ ﻛﺸـﺎورزی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺷﻮد ﻧﻴﺰ اﻣﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﺎﻳﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪی ﺑﻪ را دﻧﺒﺎل دارد ﺑﻲ . ﮔﻤﺎن، اﺳﺘﻔﺎده از ﭼﻨﻴﻦ آب ﻫـﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﺷﺮب دام ﺧﻄﺮات ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ زﻳﺎدی ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد . 2 - 4 - 3 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻻزم ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب در واﺣﺪﻫﺎی ﭘﺮورش و دام ﻃﻴﻮر ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺮای آب ﻣﺼﺎرف ﺷﺮب و دام ﻃﻴﻮر ﺑﺮاﺳﺎس ﺟـﺪول )2 - 18 ( ﺷـﺎﻣﻞ ﮔﺴـﺘﺮ ه ی وﺳﻴﻌﻲ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷﻮری، ﻧﻴﺘﺮات، ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ، ﻛﻞ ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺤﻠﻮل، ﻛﻠﺴﻴﻢ، ﺳﻮﻟﻔﺎت، ﻓﻠﻮر، ﺮ،  ﺑ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ، آرﺳﻨﻴﻚ، ﺳﻠﻨﻴﻮم، ﻮمﺳﻤ آﻓﺖ و ﻣﻲ ﻫﺎ ﻛﺶ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺠﺎز در ﻫﺎ آن اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﻲ در ﺟـﺪول ﻫـﺎی )2 - 19 ( و )2 - 20 ( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ در ﺷﺪه اﻳﺮان ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺷﺮب ﻛﻪ دام ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮﺳﺴ ﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان و ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اراﺋﻪ در ﻧﻴﺰ ﺷﺪه ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 21 ( و )2 - 22 ( ﮔـﺮدآوری ﺷـﺪه اﺳـﺖ . ﺗﻔـﺎوت اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان ﺗﻮان ﻣﻲ را در ﺷﺮاﻳﻂ ﺳـﺨﺖ ﮔﻴﺮاﻧـﻪ ﺗـﺮ، ﺣﺬف و اﻓﺰودن ﺑﺮﺧﻲ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ و ﺣﺬف ﻣﺼﺎرف ﺷﺮب در دام ﺟﺪول ﻧﻈﺮ در و ﮔﺮﻓﺘﻦ در آن ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻳﻚ ﺷﻜﻞ واﺣﺪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮد . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺪ، ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده و دام ﻃﻴـﻮر، ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺎﺗﻮژن از ﻫﺎ اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدی ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ . ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺠﺎز اﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ در ﻫﺎ ﺟﺪول )2 - 22 ( ﮔﺮدآوری اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺟﺪول 2 - 19 - راﻫﻨﻤﺎی ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻲ ﻫﺎی آب ﺷﻮر ﺑﺮای ﻣﺼﺮف و دام ﻃﻴﻮر ) ﺗﺎﻧﺠﻲ، 2002 ( ﺷﻮریdS.m-1 رده ﺑﻨﺪی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﻮارد ﻣﺼﺮف 5/1 < ﻋﺎﻟﻲ ﺑﺮای ﻫﻤﻪ ی ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی داﻣﻲ و ﻃﻴﻮر ﻋﺎﻟﻲ اﺳﺖ. 5 - 5/1 ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻫﻤﻪ دام ﻫﺎ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ ﻟﻴﻜﻦ دام ﻳﻲﻫﺎ آن ﺑﻪ ﻛﻪ ﻋﺎدت ﻧﺪارﻧﺪ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑـﻪ اﺳـﻬﺎل دﭼـﺎر ﺷـﻮﻧﺪ . ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی زﻳﺎد اﻳﻦ ﻣﺤﺪوده، ﺑﺎﻋﺚ آﺑﻜﻲ ﺷﺪن ﻓﻀﻮﻻت ﻃﻴﻮر ﻣﻲ ﺷﻮد. 8 - 5 ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای دام، ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻃﻴﻮر ﺑﺮای دام ﻫﺎ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ وﻟﻲ دام ﻳﻲﻫﺎ ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﻋﺎدت ﻧﺪارﻧﺪ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ از ﺧـﻮردن اﻣﺘﻨـﺎع ﻛﻨﻨـﺪ . اﮔـﺮ ﻧﻤﻚ ﻫﺎی ﺳﻮﻟﻔﺎت ﻏﺎﻟﺐ در ﺑﺎﺷﻨﺪ اﺣﺘﻤﺎل اﺳﻬﺎل اﻳﻦ . رود ﻣﻲ دام در ﻫﺎ آب ﺑـﺮای ﻃﻴـﻮر ﻧﺎﻣﻨﺎﺳـﺐ اﺳـﺖ و ﺑﺎﻋﺚ اﺳﻬﺎل و اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻠﻔﺎت ﻛﻢ و ﺷﺪن رﺷﺪ ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺑﻮﻗﻠﻤﻮن ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ. 11 - 8 ﻣﺼﺮف ﻣﺤﺪود ﺑﺮای دام، ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻃﻴﻮر اﻳﻦ آب ﻣﻲ را ﺗﻮان ﺑﺮای دام ﻳﻲﻫﺎ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد ﻛﻪ ﺣﺎﻣﻠﻪ ﻳﺎ ﺷﻴﺮده ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ. ﻳﻲﻫـﺎ دام آن ﺑـﻪ ﻛـﻪ ﻋـﺎدت ﻧﺪارﻧـﺪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ از ﺧﻮردن اﻣﺘﻨﺎع ﻨﻨﺪﻛ.اﻳﻦ آب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻃﻴﻮر ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ . 16 - 11 ﻣﺼﺎرف ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺪود ﻣﺼﺮف آن ﻫﺎ ﺑﺮای ﮔﺎوﻫﺎی ﺷﻴﺮده و ﺣﺎﻣﻠﻪ، اﺳﺐ و ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ و ﻛﻠﻴﻪ ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﻛﻢ ﺳـﻦ ﻣﺨـﺎﻃﺮه اﻧﮕﻴـﺰ اﺳـﺖ . ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای ﻧﺸﺨﻮارﻛﻨﻨﺪﮔﺎن و اﺳﺐ ﻫﺎی ﭘﻴﺮ ﻣﺼﺮف ﺷﻮد. ﺑﺮای ﻃﻴﻮر و اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺧﻮک ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ . 16 > ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد ﺑﺮای ﻫﻴﭻ ﻳﻚ و ﻫﺎ دام از ﻃﻴﻮر ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻧﻤﻲ .ﺷﻮد ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 71 ﺟﺪول 2 - 20 - ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻮاد ﻲﺳﻤ آب در ﺷﺮب ﻫﺎ دام ﻣﺎده ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖmg.l-1ﻣﺎده ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈﺖ mg.l-1 آرﺳﻨﻴﻚ 025 /0 ﻧﻴﻜﻞ 1 ﺮ ﺑ5 ﻧﻴﺘﺮات + ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ 100 ﻛﺎدﻣﻴﻮم 05 /0 ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ 10 ﻛﺮم 05 /0 ﺳﻠﻨﻴﻮم 05 /0 ﻣﺲ 5 - 5/0 اوراﻧﻴﻮم 2/0 ﺳﺮب 1/0 واﻧﺎدﻳﻮم 1/0 ﺟﻴﻮه 01 /0 روی 24 ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن 5/0 ﺟ ﺪول 2 - 21 - وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب (mg.l-1) )ﻣﻮﺳﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان ( ردﻳﻒ ﻣﻮاد آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﺟﻬﺖ ﺷﺮب دام ﻣﺼﺎر ف ﻛﺸﺎورزی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻫﺎی آب ﺳﻄﺤﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی آب ﺑﻪ زﻳﺮزﻣ ﻴﻨﻲ ﺑﺮای ﺗﻤﺎم ﺧﺎک ﻫﺎ ﻣﺼﺮف ﺗﺎ 20 ﺳﺎل ﺑﺮ روی ﺧﺎک ﻫﺎی ﺳﺒﻚ 1 آرﺳﻨﻴﻚ 2/0 1/0 2 1/0 1/0 2 آﻟﻮﻣﻴﻨﻴﻢ 5 5 20 10 5 3 ﺑﺮﻳﻠﻴﻮم - 1/0 5 - - 4 ﺑﻮر 5 1 2 2 1 5 ﻛﺎدﻣﻴﻢ 05 /0 01 /0 05 /0 1/0 01 /0 6 ﻟﻴﺘﻴﻮم - 5/2 5/2 - - 7 ﻣﻨﮕﻨﺰ - 2/0 10 - - 8 ﻣﻮﻟﺒﻴﺪون - 01 /0 05 /0 - - 9 ﻧﻴﻜﻞ - 2 2 3 2/0 10 ﺳﻠﻨﻴﻮم 05 /0 02 /0 02 /0 - - 11 ﻣﺠﻤﻮع ﻓﺴﻔﺮ - - - 1 1 12 ﺳﻮﻟﻔﻴﺖ - - - 1 1 13 ﻧﻴﺘﺮات و ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ 100 - - - - 14 ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ 10 - - - - 15 ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻮاد ﻣﺤﻠﻮل 10000 1500 - - - 16 ﺳﻮﻟﻔﺎت و ﺳﺪﻳﻢ ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ 5000 - 300 300 17 پ - ﻫﺎش 5/7 - 8/6 5/8 - 6 - 5/8 - 5/6 - ﺟﺪول 2 - 22 - ﺗﻌﺪاد ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻫﺎی آب در ﻫﺎ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﻛﺸﺎورزی ردﻳﻒ ﺑﺎﻛﺘﺮی ﺟﻬﺖ ﺷﺮب دام و ﻃﻴﻮر ﻣﺼﺮف ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای ﺗﻤﺎم ﺧﺎک ﻫﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﺸﺎورزی ﺗﺎ20 ﺳﺎل روی ﺑﺮ ﺧﺎک ﻫﺎی ﺳﺒﻚ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻫﺎی آب ﺳﻄﺤﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 1 ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ) ﺗﻌﺪاد در ml 100 ( 1 < 200 200 200 2 اﺳﺘﺮﭘﺘﻮﻛﻮﻛﻮس ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ) ﺗﻌﺪاد در ml 100 ( 1 < 200 200 200 3 ﻛﻞ ﺑﺎﻛﺘﺮی ) ﺗﻌﺪاد در ml 100 ( 200 < 1000 1000 1000 1000 ﻣﺮﺟﻊ : U.S. Department of Agriculture, 1992 72 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 2 - 5 - ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﺰی ﭘﺮوری وﺟﻮد آب ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺮای آﺑﺰﻳﺎن، ﺑﻪ وﻳﮋه ﻣﺎﻫﻲ ﻛﻪ ﻫﺎ ﺣﺴﺎس ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﻻﻳﻨـﺪه ﻫـﺎ ﻫﺴـﺘﻨﺪ، اﺳﺎﺳـﻲ اﺳـﺖ . ﻃﻴﻒ ﮔﺴﺘﺮده از ای ﻣﺎﻫﻲ ﻫﺎ وﺟﻮد دارد ﺑﻪ ﻛﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻓﻀﻮﻻت اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، در ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸـﻮرﻫﺎ از زﻫﺎب وﻫﺎ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺑﺮای ﺷﺪه ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ) ﺷﻮد ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴـﺎری و زﻫﻜﺸـﻲ اﻳـﺮان، 1380 .( ،ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻌﻴﺎر ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ آﺑﻲ ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻴﺎن ﺑﺎﻳﺪ ، رود ﻣﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ ﺗﺤﺖ ﻛﻨﺘﺮل و ﻧﻈﺎرت ﺑﺎﺷﺪ . ﻛﻤﺒﻮد اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل در ﻫﺎی آب آﻟﻮده و زﻫﺎب وﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ وﺟﻮد ﺑﺮﺧﻲ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲ ﺳـﻤ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـ در ﺪ ﺷـﺮاﻳﻂ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳـﻚ اﺳـﺘﺨﺮﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌـﻲ و ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑﻲ داﺷﺘﻪ ﺗﺠ و ﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ ﺑﺎﻓﺖ در ﻫﺎی آﺑﺰﻳﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺑﻴﻤﺎری ﻫـﺎی ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد آورد در . ﻣﻘﺎﺑﻞ، وﺟﻮد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ در زﻫﺎب ﻫﺎ ﺣﺎﺻﻞ یﺧﻴﺰ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻜﺸﺖ را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . 2 - 5 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای آﺑﺰی ﭘﺮوری در ) ﺷﺮاﻳﻂ ﮔﺮم آﺑﻲ و ﺳﺮد آﺑﻲ ( ﻣﻮﺟﻮدات آﺑﺰی ﻧﻈﺮ از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آب، ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ دارﻧﺪ . اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل، ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻛﺎﻓﻲ و ﻋﺪم وﺟﻮد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ ﺧﻄﺮﻧﺎک، از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ ﺑﺮای ﺣﻴﺎت آﺑﺰﻳﺎن اﺳﺖ . ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻪ را آب ﻋﻨﻮان زﻳﺴﺘﮕﺎه آﺑﺰﻳﺎن ﺧﺪﺷﻪ .ﻛﻨﺪ دار ﺎیﻫ آب در ﻃﺒﻴﻌﻲ، ﻣﻘﺪار ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ ﻛﻢ . ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ، اﺛﺮات ﻣﻀـﺮی ﺑـﺮ ﺣﻴـﺎت آﺑﺰﻳـﺎن دارد . ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﻴﻮه و ﺳﻠﻨﻴﻢ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺎﺻﻴﺖ زﻳﺴﺖ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺷﺎن ﺣﺘﻲ در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی ﻫﻢ ﻛﻢ ﻧﮕﺮان ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ) وﺳﻜﺎت، 1997 .( ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، در اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻻیﺑﺎ ﺣﺪ ﻣﺠﺎز ﺳﻠﻴﻨﻴﻢ ﺑﺮای آﺑﺰی ﭘﺮوری آب در ﻫـﺎی ﺷـﻴﺮﻳﻦ ppb 2 ،اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ آب ﺷﺮب اﻧﺴﺎﻧﻲ ppb 50 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺣﺪ . ﻣﺠﺎز اول ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺗﺠﻤﻊ ﭘﺬﻳﺮی ﺳـﻠﻴﻨﻴﻢ در زﻧﺠﻴﺮه ی ﻏﺬاﻳﻲ آﺑﺰﻳﺎن اﺳﺖ ﺗﺮ ﻛﻢ . ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻫﻢ ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﻨﺪ ﻣﺴـﻤﻮﻣﻴﺖ ﻣﻮﺟـﻮدات آﺑـﺰی آب در ﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﺑ ﺴـﻴﺎری از ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت آﻟـﻲ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ، ﭘﺎﻳﺪار و زﻳﺴﺖ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺑﻮده در و ﺑﺴﻴﺎری از ﭼﺮﺧﻪ ﻫﺎی ﻏﺬاﻳﻲ وﺟﻮد دارﻧﺪ اﻳﻦ . ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت، ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺟـﺬب ﭼﺮﺑـﻲ ﺑﺪن ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻳﻌﻨﻲ، ﺟﺎﻳﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻨﺪ ﻣﺪت زﻳﺎدی ﺑﺎﻗﻲ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ . ﺑﺮﺧﻲ اﻳﻦ از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻧﻴﺰ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ از ﻃﺮﻳـﻖ ﺑﺎﻓﺖ و ﻫﺎ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﺑﻪ ﻫﺎ ﻫﻲﻣﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮﺳﺪ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ﻣﺎﻫﻲ ﻳﻜﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ ﭘﺮوﺗﺌﻴﻨـﻲ اﺳـﺖ ﺑﺎﻳﺴـﺘﻲ از ﺗﺠﻤﻊ آﻻﻳﻨﺪه در ﻫﺎ ﻣﺎﻫﻲ ﭘﻮﻟﻚ و ﻫﺎ آن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻧﻤﻮد ) ﭼﺎﭘﻤﻦ1، 1992 .( ی ﻪﻫﻤ آﺑﺰﻳﺎن ﭼﻪ ﻣﺎﻫﻲ ﭼﻪ و ﻫﺎ دﻳﮕﺮ ﻣﻮﺟﻮدات آﺑﺰی در ﻛﻪ آﺑﮕﻴﺮﻫﺎی آﻟـﻮده زﻧـﺪﮔﻲ ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ، ﻫﻤـﻮاره در ﻣﻌـﺮض ﺑﺴﻴﺎری از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻗﺮار دارﻧﺪ . اﻳـﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت، از ﻃﺮﻳـﻖ رﻗﺎﺑـﺖ و اﻳﺠـﺎد اﺧـﺘﻼل در ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ یﻫـﺎ ﻫﻮرﻣـﻮﻧﻲ و 1- Chapman ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 73 دﺧﺎﻟﺖ ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ دﻳﮕﺮ، ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ، ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻳﻤﻨﻲ، ﻋﺼﺒﻲ و دﺳﺘﮕﺎه ﻏﺪد درون رﻳـﺰ را ﻣﺨﺘـﻞ ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ ) روﺗﺮﻓﻮرد1، 1997 .( 2 - 5 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن آﺑﻲ ﺮمﮔ) و ﺳﺮدآﺑﻲ ( ﺑﺮﺧﻲ از ﭘﺎﺗﻮژن ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎری زای ﻣﻮﺟﻮد در ﻛﻮدﻫﺎی آﻟﻲ، ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺑـﻪ ﻛﻪ اﺳـﺘﺨﺮﻫﺎی ﭘـﺮورش ﻣـﺎﻫﻲ وارد ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ، ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ از ﻨﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﻣﻮﺟﻮدات آﺑﺰی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻴﺰﺑ نĤ ﺣﺪ یﻫﺎ واﺳﻂ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨـﺪ . ﻣـﺎﻫﻲ ﻫـﺎی ﭘـﺮورش ﻳﺎﻓﺘـﻪ در اﻳـﻦ اﺳﺘﺨﺮﻫﺎ ﻳﺎ اﺳﺘﺨﺮﻫﺎی ﺣﺎوی زﻫﺎب ﻣﻤ ﻧﻴﺰ اﺳﺖ ﻜﻦ ﺑﻪ اﻧﻮاع ﺑﺎﻛﺘﺮی و ﻫﺎ وﻳﺮوس ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎری زا آﻟﻮده ﺑﻮده و ﺣﺘـﻲ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ اﻧﺘﻘﺎل دﻫﻨﺪه اﻳﻦ ﭘﺎﺗﻮژن ﺑﻪ ﻫﺎ وﻳﮋه در ﺟﺎﻫﺎﻳﻲ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﺎﻫﻲ ﺧﺎم ﻫﺎ ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ . ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ )1989 ( ﺗﻌﺪاد » ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ آب در « اﺳﺘﺨﺮﻫﺎ ﺑﻪ را ﻋﻨﻮان ﺷﺎﺧﺺ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و ﺑﻮراس2 و ﻫﻤﻜﺎران )1987 و 1985 ( ﺗﻌﺪاد ﻛﻞ » ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ ﻫﻮازی ﺟﺎی ﺑﻪ را « ﺗﻌﺪاد ﻛﻠﻴﻔـﺮم ﻫـﺎی ﻣـﺪﻓﻮﻋﻲ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺷـﺎﺧﺺ ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﺎﻳﻲ در ﻋﻀﻼت ﻣﺎﻫﻲ ﻫﺎ ﻣﻼک ﻗﺮار . اﻧﺪ داده 2 - 5 - 3 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﭼﻨﺪ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ آﺑﺰﻳﺎن ﺗﺪوﻳﻦ اﺳﺖ ﺷﺪه . اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑـﺮای ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻣﻌﺘـﺪل ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﺪه، ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺑﺮای اﻗﻠﻴﻢ ﻫﺎی دﻳﮕﺮ . رود ﻛﺎر ﺑﻪ زﻳﺮا ﺖ،ﻣﺴﻤﻮﻣﻴ دوام ﻧﺮخ و ﺗﺠﻤﻊ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ در اﻗﻠﻴﻢ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﻴﺮی ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ . اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ- ﺷـ ﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻓﻠـﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺑﺮای آب آﺑﺰﻳﺎن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ در ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 23 ( و )2 - 24 ( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﭘﻴﺶ ﻛﻪ ﻧﻴﺰ ﺗﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، ﺗﻌﺪاد ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ﻳﺎ و آب در ﺗﻌﺪاد ﻛﻞ ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ ﻫﻮازی ﺑﺎﻓﺖ در ﻫـﺎی ﻣﺎﻫﻴﭽﻪ ای، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن ﻋﻤﻞ کﻣﻼ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ . ﺗﻮﺻﻴ ﻪ ی ﺳـﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺗﻌﺪاد ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ در زﻫﺎب یﻫﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﻳﺎ ﺗﺮ ﻛﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑـﺎ 1000 ﻫﺮ در100 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ (WHO, 1989) . اﻳﻦ در ﻏﻠﻈﺖ، ﻓﺮض اﻳﻦ ﺑﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻋﻀـﻼت ﻣـﺎﻫﻲ ﻣـﻮرد ﻫﺠـﻮم ﺑﺎﻛ ﻗﺮار ﻫﺎ ﺘﺮی ﻧﻤﻲ ﮔﻴﺮد، ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﭘﺎﺗﻮژن در ﻫﺎ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎﺿﻤﻪ ﻣﺎﻳﻊ ﻳﺎ ﻣﻴﺎن ﺑـﺎﻓﺘﻲ ﻣـﺎﻫﻲ ﺗﺠﻤـﻊ ﻳﺎﻓﺘـﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ . اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺑﻪ ﺷﺪه وﺳﻴﻠ ﻪ ی ﺑـﻮراس و ﻫﻤﻜـﺎران )1987 ( ﻛـﻪ ﺗﻌـﺪاد ﺑـﺎﻛﺘﺮی یﻫـﺎ ﻫـﻮازی ﻣﺠـﺎز در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎی ﻋﻀﻼﻧﻲ ﻣﺎﻫﻲ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ در ، ﺟﺪول )2 - 25 ( اراﺋﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ . ﭼﻨـﺎن ﺑـﻪ ﭼـﻪ ﻫﻨﮕـﺎم ﭘـﺮورش ﻣـﺎﻫﻲ ﻫـﺎ، 1- Rutherford 2- Buras 74 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻳﺎد ﺷﺪه رﻋﺎﻳﺖ ﻧﺸﻮﻧﺪ، اﺣﺘﻤﺎل آﻟﻮدﮔﻲ ﮔﻮﺷﺖ و ﺳﺎﻳﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﺧـﻮراﻛﻲ ﻣـﺎﻫﻲ و ﻫـﺎ ﺧﻄﺮ ﺳﺮاﻳﺖ ﺑﻪ آن اﻧﺴﺎن وﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . ﺟﺪول 2 - 23 - ﻏﻠﻈﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ آب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آﺑﺰﻳﺎن ) ﺑﻮراس و ﻫﻤﻜﺎران، 1987 و 1985 ( ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﻏﻠﻈﺖ (mg.l-1) در آب ﻫﺎی ﺷﻴﺮﻳﻦ در درﻳﺎﻫﺎ آﻟﻮدﮔﻲ ﻏﻴﺮ آﻟﻲ آﻣﻮﻧﻴﺎک )ﻧﻴﺘﺮوژن آﻣﻮﻧﻴﺎﻛﻲ( 5/0 2/0 BOD )آزﻣﺎﻳﺶ5روزه( 01 /0 05 /0 ﻛﻞ ) ﻛﻠﺮ( 10 10 ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ ) ﻧﻴﺘﺮوژن اﻛﺴﻴﺪ (ﺷﺪه003 /0 0075 /0 ﻓﺴﻔﺮ (ﻛﻞ ) 5/0 2/0 ﻓﺴﻔﺮ ) ﻓﺴﻔﺮ ﻣﺤﻠﻮل ( 5/0 5/0 ﺷﻮری )٪ ( 1/0 1/0 ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ ٪ 10 - ذرات ﻣﻌﻠﻖ 002 /0 002 /0 ﻧﻴﺘﺮوژن ﻛﻞ ) ( 20 10 ﻛﻞ ﻛﺮﺑﻦ آﻟﻲ 5 5 ﻛﺪورت (NTUS) 15 10 رﻧﮓ ) واﺣﺪ (Haten 15 10 اﻛﺴﻴﮋن ) ﻣﺤﻠﻮل( 76 76 pH 9 - 5/6 7/8 - 7 ﺟﺪول 2 - 24 - ﻏﻠﻈﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ آب در ﺑﺮای ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن ) ﺑﻮراس و ﻫﻤﻜﺎران، 1987 و 1985 ( ﻧﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﻏﻠﻈﺖ (mg.l-1) زﻳﺴﺖ ﺑﻮم درﻳﺎﻳﻲ زﻳﺴﺖ ﺑﻮم آب ﺷﻴﺮﻳﻦ آﺑﺰی ﭘﺮوری آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﻲ آرﺳﻨﻴﻚ 05 /0 05 /0 02 /0 ﺑﺮﻳﻠﻴﻮم 004 /0 0001 /0 ﻛﺮوم 002 /0 ﻣﻨﮕﻨﺰ 1/0 ﺟﻴﻮه 0001 /0 0001 /0 0005 /0 ﻗﻠﻊ 5/0 015 /0 1/0 روی 05 /0 05 /0 005 /0 آﻟﻮ دﮔﻲ ﻫﺎی آﻟﻲ ﺑﻨﺰﻳﻦ 3/0 3/0 4/0 PCB 000001 /0 000004 /0 0005 /0 ﺟﺪول 2 - 25 - ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻣﺎﻫﻲ ﻫﺎی ﭘﺮورﺷﻲ ﺑﺎ زﻫﺎب ﺑﻮراس و ﻫﻤﻜﺎران )1987 (. ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺎﻫﻲ ﺗﺮاﻛﻢ ﻛﻞ ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ ﻫﻮازی ﺑﺎﻓﺖ در ﻣﺎﻫﻴﭽﻪ ای ﻣﺎﻫﻲ ) ﺗﻌﺪاد ﺑﺎﻛﺘﺮی ﺑﺮ ﮔﺮم ( ﺧﻴﻠﻲ ﺧﻮب 10 - 0 ﻣﺘﻮﺳﻂ 30 - 10 ﻧﺎ ﻣﻨﺎﺳﺐ 50 > ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 75 2 - 6 - اﺛﺮ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه ﺑﺎ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن ﺧﻄﺮات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﺼﺮف زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﮔﻴﺎﻫﺎن، در ﻫﺎی ﺷﻜﻞ ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻳﺎ و ﺟﺬب ﺳﻄﺤﻲ یﻫﺎ ﺪام اﻧ ﮔﻴـﺎﻫﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﻀﻮر آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ، ﻧﻴﺘﺮات، آﻓﺖ ﻛـﺶ ﻫـﺎ، ﻮم ﺳـﻤ ﻛﺸـﺎورزی ﭘﺎﻳـﺪار و ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ ﭘﺎﺗﻮژن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺣﻀﻮر ﻏﻴﺮ ﻣﺠﺎز ﭼﻨﻴﻦ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎﻳﻲ در ﮔﻴﺎﻫﺎن زﻣﻴﻨﻪ ﺳـﺎز ﺑﺴـﻴﺎری از ﺑﻴﻤـﺎری ﻫـﺎی ﺳـﺨﺖ درﻣﺎن از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﺮﻃﺎن ﻣﻲ ﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ . اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از ﮔﻴﺎﻫﺎن آﺑﻴﺎری ﺑﺎ ﺷﺪه زﻫﺎب یﻫﺎ ﻏﻴﺮﻣﺠﺎز ﺑﻪ ﭼﻪ ﺻـﻮرت ﺧـﻮراﻛﻲ ﺑﻪ ) ﺧﺼﻮص در ﻣﺼﺮف ﺗﻮﺳ آن ﺧﺎم ﻂ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﭼﻪ و ( ﺻﻮرت ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ در ﻫﺎ دام ﻣﺪت دراز ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻧﺎﮔﻮاری ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارد . ﺗﻮﺟﻪ اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻬﻢ، ﺑﺮای ﺣﻔﻆ ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن از اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدی ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ . ﻣﺼﺮف ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻣﻲ و ﻃﻴﻮری ﻫﺎی آب از ﻛﻪ آﻟﻮده ﻏﻴﺮﻣﺠﺎز ﻣﻲ ﻧﻮﺷﻨﺪ و ﻧﻴـﺰ ﻣﺼـﺮف ﻣﺎﻫﻴـﺎﻧﻲ آب در ﻛـﻪ ﻫـﺎی ﺑـﺎ آﻟﻮ دﮔﻲ ﺑﻴﺶ ﺣﺪ از اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﭘﺮورش ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ، ﺧﻄﺮات ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑﺮای ای ﺳﻼﻣﺘﻲ اﻧﺴﺎن دارﻧﺪ . اﻧـﻮاع ﺳـﺮﻃﺎن ،ﻫـﺎ اﺧـﺘﻼﻻت ﻋﺼﺒﻲ و ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻫﺎی ﻣﻌﺪه و روده از ﻋﻮارض ﻣﺼﺮف ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫﺎی آب ﺑﺎ ﺷﺪه آﻟﻮده ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 2 - 7 - ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی ﻣﺼﺎرف آب ﺷﻬﺮی ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺼﺎرف ﺧﺎﻧﮕﻲ، ﻣﺼﺎرف ﺗﺠﺎری و ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی را ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺘﻲ ﻛﻪ دارﻧﺪ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﻏﻴﺮﺷﺮب ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﺳﻄﺢ ﺷﻬﺮ اﺳﺘﻔﺎده .ﻛﺮد ﻣﺼﺎرف ﻏﻴﺮﺷﺮب ﺧﺎﻧﮕﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻟﺒﺎس، ﺷﺴﺘﺸﻮی ﺗﻮاﻟﺖ، ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻨﺎزل، ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﺎﺷﻴﻦ و آﺑﻴﺎری ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺳﺒﺰ ﻫـﺎ ﺧﺎﻧﻪ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﻣﺼﺎرف ﺗﺠﺎری و ﻋ ﻤﻮﻣﻲ ﺷﺎﻣﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﻫﺎ، ﻫﺘﻞ ﻓﺮوﺷﮕﺎه ﻫﺎ، ﻣﺪارس، ﺳﻴﻨﻤﺎ ﻫﺎ، ادارات، داﻧﺸﮕﺎه ﻫـﺎ، ﺷـﺮﻛﺖ و ﻫـﺎ واﺣﺪﻫﺎی آﺗﺶ ﻧﺸﺎﻧﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﺼﺎرف ﻋﻤﺪه ﻏﻴﺮﺷﺮب ﻫﺎ آن ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﺧﻴﺎﺑﺎن آب و ﻫﺎ ﻣﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺑﺮای ﻛﺎرواش آﺗﺶ و ﻫﺎ ﻧﺸﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻫﺎ . اﺳﺖ ذﻛﺮ ﺑﻪ ﻻزم ﺑﺮای ﻛﻪ اﺳـﺘﻔﺎ یﻫـﺎ آب از ده ﻧﺎﻣﺘﻌـﺎرف در ﺳـﻄﺢ ﺷـﻬﺮ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﺮﺳﺎﻧﻲ دوﮔﺎﻧﻪ ﻳﻜﻲ ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل آب ﺷﺮب و دﻳﮕﺮی ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل آب ﻏﻴﺮﺷﺮب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻧﻴﺰ ﺑﺴﺘﻪ ﻧﻮع ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺷﺎن ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻫﺎی آب از ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف ﻣﺜﻞ زﻫﺎب ﻫـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨـﺪ . ﻋﻤـﺪه ﻣﺼـﺮف در آب ﺻﻨﺎﻳﻊ و ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺧﻨﻚ ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺖ ﻫﺎ آن . ﻧﻴﺮوﮔﺎه ﻫﺎی ﺣﺮارﺗﻲ، ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻓﻮﻻد، ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ و ﺷﺮﻛﺖ ﻫـﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ از ﻧﻴﺰ ﺟﻤﻠﻪ ﺻﻨﺎﻳﻌﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﺠﻢ ﻗﺎﺑﻞ آب ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻛﻪ از آﻧﺮا زﻫﺎب ﻫﺎ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﻤﻮد . 2 - 7 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی ) ﻏﻴﺮﺷﺮب ( ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﺑﺨﺶ در ﻛﻪﻫﺎ ﻗﺒﻠﻲ یﻫﺎ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﺛﺮات ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ در ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﻬﺮی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﻦ . اﺛﺮات ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨﺪ ﺷﺪﻳﺪ و ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﻳﺎ و درازﻣﺪت، ﺑﺮﮔﺸﺖ ﭘﺬﻳﺮ ﻳﺎ ﺑﺮﮔﺸﺖ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧـﺪ ﺷـﺎﻣﻞ ﻛـﺪورت، ﻛـﻞ ﻣـﻮاد ﻣﺤﻠـﻮل (TDS) ، ﻛﻞ ذرات ﻣﻌﻠﻖ (TSS) ، ،ﺳﺨﺘﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ P و N ، ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ، ﺳـﻤﻮم، آﻓـﺖ ﻛـﺶ و ﻫـﺎ ﻋﻮاﻣـﻞ ﺑﻴﻤـﺎری زا 76 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی )ﺧﻮاص ﻣﻴﻜﺮوﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻣﻲ ( ﺑﺎﺷﻨﺪ . TDS ﻳﻜﻲ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﻮدن زﻫـﺎب را ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی ﺗﻌﻴﻴﻦ اﮔﺮ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ TDS زﻫﺎب از ﺣﺪی ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ، اﻣﻜﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای آن از آﺑﻴﺎری ﺑﺎﻏﭽﻪ، ﮔﻠﺨﺎﻧﻪ و ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮی وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . ﻛﺪورت رﻧﮓ و زﻫﺎب اﺛﺮ ﺑﺎ ﻧﻴﺰ ﮔﺬاری ﺑﺮ وﺿﻌﻴﺖ ﻇﺎﻫﺮی، ﺑﺎﻋـﺚ ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮب ﺷـﺪن آن ﺑـﺮای ﺑﺮﺧـﻲ از ﻣﺼـﺎرف ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻟﺒﺎس ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻤﺎری ﻛﻪ زا ﻋﻤﺪﺗ راه از ﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﻮدﻫﺎی داﻣﻲ دﻓﻊ ﻳﺎ و ﻓﺎﺿﻼب و ﻫﺎ زاﺋﺪات اﻧﺴـﺎﻧﻲ ﺑـﻪ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ راه ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ، ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻣﺤﺪودﻳﺖ در ﻣﺼﺎرﻓﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ ﺑﻪ ﻛﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﺪن ﺑﺎ اﻧﺴـﺎن در ارﺗﺒـﺎط ﺑﺎﺷﻨﺪ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺴﺘﺸﻮ (. ﺳﺨﺘﻲ، ﺧﻮردﮔﻲ، رﺷﺪ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ و ﺗﺸﻜﻴﻞ از ای ﻻﻳﻪ رﺳﻮب در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺧﻨﻚ ﻛﻨﻨﺪه، ﻣﻮﺟـﺐ اﻳﺠﺎد ﻣﺤﺪودﻳﺖ در ﻣﺼﺮف زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . 2 - 7 - 2 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺎﻳﺪ در راﺳﺘﺎی ﺳﺎزﮔﺎری ﺑﺎ زﻳﺴﺖ و ﺑﻮم ﺗﻮﺳﻌ ﻪ ی ﭘﺎﻳـﺪار ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑـﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨـﻲ ﺑـﻪ ﻛـﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺼﺮف ﺑﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻲﻣﻨﻔ اﺛﺮ ﻛﻪ ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺣﺪاﻗﻞ اﺛـﺮ ﻳﻦﺗﺮ ﻛﻢ و ﺷﺪه ﺳـﻮء را ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻣﻮارد ﺑﺎﻳﺪ زﻳﺮ دﻗﺖ ﺑﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ : ﺑﺎﻳﺪ – ﺧﻄﺮات ﺑﺮوز ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎﻳﻲ از ﻛﻪ ﻃﺮﻳﻖ ﻫﺎی آب آﻟﻮده اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ، ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد اﻳﻦ . ﻋﻮارض در ه وﻳﮋ ﺑﻪ ﻣﺼﺎرﻓﻲ آن در ﻛﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﺗﻤﺎس ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺪن ﺑﺎ اﺳﺖ، از اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻴﺶ یﺗﺮ ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ – ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ،ﻫﺎ اﻣﻜﺎن آﻟﻮده ﺷﺪن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﺮب ) ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ از ( ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮ ﻳﻦ ﻣﺴـﺎﻳﻠ ﻲ اﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . در – ﻣﺼﺎرف ﺧﺎﻧﮕﻲ، ﺷﻮری و ﺳﺨﺘﻲ ﻫﺎ ﺎب زﻫ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﻜﻴﻞ رﺳﻮب ﺑﻪ وﻳـﮋه در ﺗﺎﺳﻴﺴـ ﺎت اﻧﺘﻘـﺎل و ﺗﻮزﻳـﻊ و آب ﺗﺎﺳﻴﺴ ﻣﻲ ﻛﻦ ﮔﺮم آب ﺎت اﻳﻦ در .ﺷﻮد ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺼﺎرف، ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ازﻫﺎ دﻳﺪﮔﺎه ﺷﻮری و ﺳﺨﺘﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﺑﻪ – ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﭘﺮورش و ﮔﻞ ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ، ﺷﻮری زﻫﺎب ﻫﺎ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﺷـﻤﺎر ﻣـﻲ آﻳـﺪ . اﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ، ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ رﺷﺪ و ﺣﺎﺻﻞ ﺧﺎک یﺧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ و ﺷﺪه ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ وﻳﮋه ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﺑﻪ – ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب از اﻫﻤﻴﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ اﻳﻦ . ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑـﻪ وﻳـﮋه در ﻣﺼﺎرف آﺑﻴﺎری ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮده ﻛﺮدن ﺧﺎک در و آب و ﻣﺼﺎرف ﺷﺮب ﺣﻴﻮاﻧﺎت اﻫﻠﻲ، ﺑﺎﻋﺚ اﻧﺘﻘﺎل و ﻫﺎ آن ﺑﻪ ﺗﺠﻤﻊ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺑﺪن در اﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﻪ – ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭘﺎﻳﺶ ﻛﻴﻔﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن و اﻓﺮادی ﺑﻪ ﻛﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﺎ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺗﻤﺎس ﻫﺴﺘﻨﺪ، اﻫﻤﻴﺖ ﻓﺮاوان دارد . ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 77 2 - 8 - ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﺮای ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ 2 - 8 - 1 - ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﻫﺎب ز ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف در ﺗﻔﺮﻳﺤﮕﺎه ﻫﺎ ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﺼﺮف زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای اﻫﺪاف ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ، ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﻳﻚ ﺑﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻧﺒـﻮده ﺑﻠﻜـﻪ ﺑـﻪ اﺛـﺮات ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﻦ ﭼﻨﺪ ﺷﺎﺧﺺ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ ﺷـﺎﻣﻞ اﺛﺮات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ، اﻳﻤﻨﻲ اﻧﺴﺎن، اﺛﺮات ﺑﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی زﻳﺒﺎ ﺷﻨﺎﺳﻲ و اﺛـﺮات اﻗﺘﺼـﺎدی ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑـﺪﻳﻬﻲ اﺳـﺖ ﻫﺮﻳـﻚ از اﻳـﻦ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻮع ﺑﻪ ﺗﻔﺮﻳﺢ ) ﺗﻤﺎس ﻛﺎﻣﻞ، ﺗﻤﺎس ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﺑﺪون ﺗﻤﺎس ( و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫـﺎ ﻫﺮﻳـﻚ ﺑﺮرﺳـﻲ و اﺟـﺰا ی ﺗﺎﺛﻴﺮ ﮔﺬار ﻫﺎ آن ﺑﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ . ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، ﻣﺎﻫﻴﮕﻴﺮی ﻳﻚ ﻧﻮع درﺟ ﺑﺎ ﻪ ی ﺗﻤﺎس ﻣﺘ ﻮﺳﻂ اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﺗﻔﺮﻳﺢ، اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از ﻃﺮﻳﻖ ﭼﻮب ﻣﺎﻫﻴﮕﻴﺮی و ﻣﺎﻫﻲ ﻫﺎی ﺻﻴﺪ در ﺷﺪه ﻣﻌﺮض ﺑﻴﻤﺎری ﻗـﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴـﺮد ﺟـﺎ آن از . ﻛـﻪ اﻏﻠـﺐ ﻣﺎﻫﻴﮕﻴﺮی در ﻫﺎ ﺧﻄﻮط ﺳﺎﺣﻠﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد، ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﭘﺎﭘﻴﻼرزﻳﺎ ) ﻧﻮﻋﻲ ﻛﺮم اﻧﮕﻠﻲ ﺧﻄﺮﻧـﺎک ( ﺑﺴـﻴﺎر ﺑـﺎ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ اﻳﻦ ﻟﺬا . ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻛﻠﻲ ﻃﻮر ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻣﺼﺎرف ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺟﻠﺒﻚ ،ﻫﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ، ارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎی ﺷﺎﺧﺺ، ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﻣـﺰاﺣﻢ، ﺑﻮ، اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل و pH ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . وﺿﻌﻴﺖ ﻇﺎﻫﺮی از ﻧﻴﺰ آب اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدی ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ . وﺿـﻌﻴﺖ ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮب ﻇـﺎﻫﺮی آب، و ﺟﻮد ذرات ﻣﻌﻠﻖ، ﻫﺎی زﺑﺎﻟﻪ ﺷﻨﺎور و اﺟﺴﺎم و ذرات ﻏﻮﻃﻪ ﺑﺎﻋﺚ ور ﺻﺪﻣﻪ ﻳﺎ اﺧﻼل در ﻣﺼﺎرف ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ، ﺑﻪ وﻳﮋه و ﺷﻨﺎ ﻗﺎﻳﻘﺮاﻧﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، آب ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﺼﺎرف ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻮی ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫـﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ، ﺳﻼﻣﺘﻲ اﻧﺴﺎن ﻤﺎسﺗ اﺛﺮ ﺑﺮ ﻳﺎ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺧﻮردن زﻫﺎب ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺗﻬﺪﻳﺪ ) ﺷﻮد ﻛﺎﻣﻲ ﺟﻮﻟﻴﺲ، 2004 .( 2 - 8 - 2 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻻزم ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب در ﺗﻔﺮﻳﺤﮕﺎه ﻫﺎ ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ آب ﺟﻬﺖ ﻣﺼﺎرف ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ، اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻘﺎط در ﺷﺪه ﻣﺨﺘﻠﻒ دﻧﻴﺎ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ در . ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی آب ﺗﻔﺮج ،ﻫﺎ ﮔﺎه ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای آب اﺻﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﻄﺮح در ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻫﺎ ﮔﺎه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻤﻼت ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ﻳﺎ و ﻋﺪد اراﺋﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و اﺛﺮات اﻓﺰاﻳﺶ ﻫﺮ ﺷﺎﺧﺺ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﺑﻪ . ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در ﺟـﺪول )2 - 18 ( ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی آب ﺗﻔﺮﺟﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﻴﻔﻲ ﻋﺎﻟﻲ » » ﻳﺎ و « ﺧﻮب اراﺋﻪ « . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻛﻴﻔﻴـﺖ آب ﺧـﺎرج ﻦ اﻳـ از ﻣﺤـﺪوده ﺷﺎﻳﺪ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎص ﻫﻨﻮز ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﻳﺪ . ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی ﻣﺤﻠﻲ و ﻣﻮردی زﻳﺎدی وﺟﻮد دارﻧﺪ ﻛﻪ اﺛﺮ ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺮای آب ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ، ﻟﺬا ﻫﻤﻮاره ﺑﺎﻳﺪ در ﺻﻮرت ﻧﻴﺎز اﺻﻼﺣﺎﺗﻲ ﺑﺮروی ﻫﺎ آن اﻋﻤﺎل .ﺷﻮد در ﻣﻮرد ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻴﭻﻫ زا، ﺷﺎﺧﺺ ﻋﺪدی ﺑﺮای ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﻴﺮی در ﻣﺼﺎرف ﺗﻔﺮﺟﻲ زﻫـﺎب ﻫـﺎ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد . ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد از ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﭘﺎﻳﻪ ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈـﻮر اﺳـﺘﻔﺎده اﻳﻦ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از و ﺷﻮد اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﺑﺮای زﻣﺎن یﻫﺎ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻧﻈﺮ در ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ، ﺷﺪه ﺑﺎﻳﺪ ﺿ ﺮاﻳﺒﻲ ﺑﺮای اﻳﻦ اﻋﺪاد در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﻪ . ﺑﺮای ﻛﻪ یﻃﻮر ﻣﺼﺮف روزاﻧﻪ ﻫﺮ اﻧﺴﺎن ﺣﺪود 2 ﻟﻴﺘﺮ ﻧﻈﺮ در آب ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه و اﻣﻜﺎن ﺧﻮردن در آب ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮای ﺷﻨﺎ اﻧﺴﺎن ﺣﺪود 200 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ اﺳﺖ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻟﺬا . ﺿﺮﻳﺐ 10 /1 ﺑﺮای را اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺗـﺪوﻳﻦ ﺷـﺪه ﺑـﺮای 78 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺷﺮب اﻋﻤﺎل ﻧﻤﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺖ ذﻛﺮ در ﻛﻪ ﻃﺒﻘـﻪ ﺑﻨـﺪی آب ﻫـﺎ، ﭼـﻮن ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﻣﻜـﺎن زﻧـﺪﮔﻲ ﻣﻮﺟـﻮدات آﺑـﺰی و اﺳﺘﻔﺎده یﻫﺎ ﺗﻔﺮﺟﻲ ﻳﻚ در ﻃﺒﻘﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ، ﺑﺮای ﻫﺎ آب اﮔﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻮﺟﻮدات آﺑﺰی ﻛﻪ داﺋﻤـﺎ آب در ﻫﺴـﺘﻨﺪ اﻳﻤـﻦ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن ﺑﻲ ﺧﻄﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ) ﺑﻮد ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ، 2003 .( در زﻳﺮ، اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻲ از ﺷﺎﺧﺺ ﺑﻪ ﻫﺎ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺼﺮف زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺗﻔﺮﻳﺤﮕﺎه اراﺋﻪ ﻫﺎ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺟﻠﺒﻚ :ﻫﺎ ﺣﻀﻮر ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻪ وﻳﮋه ﻓﺴﻔﺮ ﺑﺎﻋﺚ رﺷﺪ ﻓﺰاﻳﻨﺪه ی ﺟﻠﺒﻚ ﻫﺎ و ﺷﺪه رﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﺑﺎﻋﺚ ﻫﺎ آن ﺣﺪ از اﻳﺠﺎد ﻣﺰاﺣﻤﺖ ﻳﺎ ﺗﺪاﺧﻞ در اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻄﻠﻮب آن از ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻲ آﺑﻲ .ﺷﻮد ﻣﻘﺪار ﺟﻠﺒﻚ ﻣﻮﺟﻮد آب در ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻠﺮوﻓﻴـﻞ a ﺳﻨﺠﻴﺪه ﻣﻲ ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻃﻮر ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺣﺪود 5/1 درﺻﺪ ﻣﻮاد آﻟﻲ ﺟﻠﺒﻚ را ﻛﻠﺮوﻓﻴﻞ a ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫـﺪ . ﻣﻘـﺪار ﻛﻠﺮوﻓﻴـﻞ a از ﻳﻚ از ﺗﺮ ﻛﻢ ﻣﻴﻜﺮوﮔﺮم ﻟﻴﺘﺮ در ﻫﺎی آب در ﺷﻔﺎف ﺑﻴﺶ ﺗﺎ از 50 ﻣﻴﻜﺮوﮔﺮم ﻟﻴﺘﺮ در در ﺷـﺮا ﻳﻂ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺗﻐﻴﻴـﺮ ﻣـﻲ ﻳﺎﺑـﺪ . ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد ﻛﻠﺮوﻓﻴﻞ a ﺑﺮﻣﺒﻨﺎی ﺟﺪول )2 - 26 ( ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻧﮓ ﻣﻲ آب ) ﺷﻮد داﻧﺸﮕﺎه ﻛﺎروﻟﻴﻨﺎی ﺷﻤﺎﻟﻲ (. ﺟﺪول 2 - 26 - ﻣﻴﺰان ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻧﮓ ی ازا ﺑﻪ آب ﻛﻠﺮوﻓﻴﻞ a ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﻠﺒﻚ ﻫﺎ ﻣﻴﺰان ﻛﻠﺮوﻓﻴﻞ a mg.l-1درﺟ ﻪ ی ﻛﻴﻔﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻧﮓ آب 15 - 10 ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻧﮓ اﻧﺪک و اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻠﺒﻚ یﻫﺎ ﺷﻨﺎور 30 - 20 ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻧﮓ ﺷﺪﻳﺪ و اﻓﺰاﻳﺶ زﻳﺎد ﺟﻠﺒﻚ یﻫﺎ ﺷﻨﺎور 30 > ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻧﮓ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺪﻳﺪ و اﻳﺠﺎد ﭘﻮﺷﺶ ﻋﻤﻴﻖ از ﺟﻠﺒﻚ در ﺳﻄﺢ آب رﺷﺪ ﺟﻠﺒﻜﻠﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت رﺷﺘﻪ ﻫﺎی ﭼﺴﺒﻴﺪه ﺑﻪ ﻳﺎ ﺻﻮرت ﺗﺠﻤﻌﻲ روی در اﺟﺴﺎﻣﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﺗﺨﺘﻪ ﺳـﻨﮓ ﻫـﺎ ﻧﻴـﺰ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﺳﺒﺐ رﻫﺎ ﺷﺪن اﻳﻦ ﮔﻴﺎﻫﺎن و اﻳﺠﺎد ﺗﻮده ﻫﺎی ﺷﻨﺎور ﻛﻪ ﺷﺪه ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ ﺑﺎﻋـﺚ اﺧـﺘﻼل در دﻳـﺪ و ﺣﺮﻛـﺖ ﺷـﻨﺎﮔﺮ و ان ﻗﺎﻳﻖ ﻫﺎ .ﺷﻮد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ رﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﺣﺪ از ﺟﻠﺒﻚ ﻳﺎ و ﻫﺎ ﺧﺸﻚ ﺷﺪن و ﻓﺴﺎد ﺑﺎﻋﺚ ﻫﺎ آن اﻳﺠﺎد ﻣﻨﺎﻇﺮ و ﺑﺪ ﺑﻮﻫﺎی ﻧﺎﻣﻄﺒﻮع و ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺎه ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻫﺎی ﭘﻮﺳﺘﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد ) راﻫﻨﻤﺎی ﻛﻴﻔﻴﺖ آب آﻓﺮﻳﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﻲ، a 1996 .( از اﻧﻮاع ﺟﻠﺒﻚ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻫﺎ ﺳﻴﺎﻧﻮﻓﻴﺖ ﻫﺎ، ﻛﻠﺮوﻓﻴﺖ ﻫﺎ، ﻳﻮﮔﻠﻨﻮﻓﻴﺖ، ﻛﺮﻳﭙﺘﻮﻓﻴﺖ و ﺑﺎﺳﻴﻠﻮﻓﻴﺖ ﺑﺮد ﻧﺎم را از ﻛـﻪ ﻣﻴـﺎن ﻫـﺎ آن ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﻛﺮﻳﭙﺘﻮﻓﻴﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻣﻮاج ﺳﺮخ ﻲﺳﻤ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻫﺎی آب در . ﺷﻴﺮﻳﻦ، ﺟﻠﺒﻚ آﺑﻲ یﻫﺎ - ﺳـﺒﺰ ﻳـﺎ ﺳـﻴﺎﻧﻮﻓﻴﺖ ﻫـﺎ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻫﺎی ﮔﻞ ﺟﻠﺒﻜﻲ ﻲﺳﻤ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﻮمﺳﻤ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺎه ﻣﺮگ و ﻫﺎ دام اﻓﺮاد ﻧﻴﺰ و اﻧﻮاع ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻫﺎی ﭘﻮﺳـﺘﻲ در ﺷﻨﺎﮔﺮان ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . آﺷﺎﻣﻴﺪن اﺗﻔﺎﻗﻲ ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدی از ﺟﻠﺒﻚ یﻫﺎ ﺳﺒﺰ- آﺑﻲ ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮادی ﻫﺎی آب در ﻛﻪ آﻟﻮده اﻓﺘﺎده ﻳﺎ ﺷﻨﺎ ﻛﺮده اﻧﺪ، ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻮرم روده و ﻣﻌﺪه ) ﮔﺎﺳﺘﺮو- آﻧﺘﻮﻳﺖ ( ﺷﺪﻳﺪ و دﻳﮕﺮ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ اﻳﻦ در اﻓﺮاد ﻣﻲ .ﺷﻮد ارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎی ﺷﺎﺧﺺ : زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ دﻟﻴﻞ آﻏﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﺑﺎ ﻛﻮدﻫﺎی و آﻟﻲ اﺧﺘﻼط ﺑﺎ ﻓﺎﺿـﻼب ﻫـﺎی ﺷـﻬﺮی، دارای اﻧﻮاع ﻣﻴﻜﺮو ارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎری ﻏﻴﺮ و زا ﺑﻴﻤﺎری ﻣﻲ زا ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ وﺳﻴﻌﻲ از وﻳﺮوس ﻫﺎ، ﻗﺎرچ و ﻫﺎ ﺑﺎﻛﺘﺮی ﻫﺎ ﻛـﻪ ﺗﻮﺳﻂ آب ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ، ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎﻳﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﻮرم ﻣﻌﺪه و روده، ﻫﭙﺎﺗﻴﺖ، ﺗﺐ ﺗﻴﻔﻮﺋﻴﺪ، وﺑـﺎ، ﺳـﺎﻟﻤﻮﻧﻲ، اﺳـﻬﺎل و ﻧﻴﺰ آﺳﻴﺐ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ، ﮔﻮش ﺑﻴﻨﻲ و ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . آﺳﻴﺐ ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ اﺛﺮ در ﺧﻮردن آب آﻟﻮده، ﺗﻤﺎس آب ﺑﺎ آﻟﻮده ﻳـﺎ و ﺗـﻨﻔﺲ ﺑﺨﺎر آب آﻟﻮده اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻓﺼﻞ دوم- ﺿﻮاﺑﻂ ﻴﻣﻌ و ﺎرﻫﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﺑﺮا ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن17 / 05 / 94 79 ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﭘـﺎﺗﻮژن ﻫـﺎی ﻣﻮﺟـﻮد زﻫـ در ،ﻫـﺎ ﺎب ﻛـﺎری ﺑﺴـﻴﺎر دﺷـﻮار و ﻏﻴﺮاﻗﺘﺼـﺎدی اﺳـﺖ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ از ﺷـﺎﺧﺺ ارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎی ﺷﺎﺧﺺ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ﺑﺮای ﭘﺎﻳﺶ ﻣﺪاوم آب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷـﻮد . اﻳـﻦ ﻛﻠﻴﻔـﺮم ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﭘﻴﻮﺳـﺘﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن و ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﺧﻮﻧﮕﺮم وارد ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺷﺎﺧﺺ ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ﻫﻤـﻮاره آب در ﻫـﺎی آﻟـﻮده ﺑـﻪ ﻓﺎﺿـﻼب ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻪ و ﺗﻌﺪاد ﻫﺎ آن ارﺗﺒﺎط ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﺑﺎ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ و زﻣﺎن اﻳﺠﺎد آﻟﻮدﮔﻲ دارد . اﺛﺮات ﺷﺎﺧﺺ ﻛﻠﻴﻔـﺮم ﻣـﺪﻓﻮﻋﻲ در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮای ﺗﻔﺮج ﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 27 ( و )2 - 28 ( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه ) راﻫﻨﻤـﺎی ﻛﻴﻔﻴﺖ آب اﻓﺮﻳﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﻲ، b 1996 .( ﺟﺪول 2 - 27 - اﺛﺮات ﺷﺎﺧﺺ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ در ﺗﻔﺮج ﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ) ﺗﻌﺪاد / mL 100 ( اﺛﺮات 130 - 0 ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی روده ای وﺟﻮد دارد.ﺣﻀﻮر ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ، ﺧﻄﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ وﻟﻲ ، ﻋـﺪم ﺣﻀﻮر ﻫﺎ آن ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﺑﻲ ﺧﻄﺮ ﺑﻮدن آب ﻧﻴﺴﺖ . 600 - 130 ﺮﺧﻄ ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎی روده ای ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ اﻳﻦ در ﻣﺤﺪوده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد. اﮔﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻳﺎ ﻣﻴﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺪاوم اﻳﻦ در ﻣﺤﺪوده ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺧﻄﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . 2000 - 600 اﺛﺮات ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی داﺧﻠﻲ در ﺷﻨﺎﮔﺮان ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ. ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ﺑﺎﻳﺪ در ﭼﻬﺎر ﭘـﻨﺠﻢ ﻧ ﻤﻮﻧـﻪ از ﻫـﺎ 600 در100 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ در ﻳﺎ 95 درﺻﺪ آﻧﺎﻟﻴﺰ از ﺗﺮ ﻛﻢ ﻫﺎ 2000 در100 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ آب ﺑﺎﺷﺪ . 2000 > ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻌﺪا ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ از اﻳﻦ ﺣﺪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺷﻮد، ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻤـﺎری ﻫـﺎی ﻣﻌـﺪه و ای ای روده اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣـﻲ ﻳﺎﺑـﺪ . ﺑـﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻘﺪار اﻳﻦ ﻛﻠﻴﻔﺮم در ﻫﺎ آب، ﺣﺠﻢ آب از یﺗﺮ ﻛﻢ ﺧﻮرده ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﻳﺠﺎد اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺟﺪول 2 - 28 - اﺛﺮات ﺷﺎﺧﺺ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ در ﺗﻔﺮج ﻫﺎی ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ ) ﺗﻌﺪاد / mL 100 ( اﺛﺮات 1000 - 0 اﮔﺮ ﺗﻤﺎس آبﺑﺎ زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﺜﻼ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ در ﻣﻮرد اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﺪی در ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ اﺳـﻜﻲ روی آب ﻳـﺎ ﻗـﺎﻳﻖ ﺑـﺎدی اﺗﻔـﺎق اﻓﺘﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻳﺎ و اﺣﺘﻤﺎل ﻓﺮو رﻓﺘﻦ ﻛﺎﻣﻞ ﺑﺪن آب در وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺎﻳﺪ از ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻔﺮج ﺑﺎ ﺗﻤﺎس ﻛﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده .ﺷﻮد 4000 - 1000 ﻣﻲ ﺗﻮان اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺖ ﻛﻪ ﺗﻤﺎس ﻣﺤﺪوده آبﺑﺎ دارای اﻳﻦ ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ای روده ﺑﺎﺷﺪ. 4000 > در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﻔﺮج ﻫﺮ ، ﭼﻨﺪ ﺗﻌﺪاد ﻛﻠﻴﻔﺮم ﻫﺎی ﻣﺪﻓﻮﻋﻲ آب در ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻤﺎری ﻫﺎی ﺑﻴﺶ ای روده ﻣﻲ ﺗﺮ ﺷﻮد. اﮔﺮ :ﺑﻮ زﻫﺎب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ دارای ﺑﻮ ﺑﺎﺷﺪ، از ﻣﻘﺒﻮﻟﻴﺖ آن ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮدﺷﮕﺮان ﻛﺎﺳﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﻮﻫﺎ ﻋﻤﺪﺗﺎ از وﺟﻮد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ، رﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﺣﺪ از ﺟﻠﺒﻚ ﺑﻲ و ﻫﺎ ﻫﻮازی ﺪنﺷ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . وﺟـﻮد اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻛﺎﻓﻲ، اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی در ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی از اﻳﺠﺎد ﺑﻮﻫﺎی ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب دارد . اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل : اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل زﻫﺎب ﻫﺎ اﺛﺮات ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﻲ ﺑﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن از زﻫﺎب ﻫﺎ ﻧﺪارد، ﻟﻴﻜﻦ ﺑﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ و اﻛﺴﻴﺪه ﺷﺪن ﺑ ﺮﺧﻲ از ﻓﻠﺰات ﺗﺎﺛﻴﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدی در ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از اﻳﺠـﺎد ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮب ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻫﻴﺪروژن ﺳﻮﻟﻔﻮره دارد اﻳﻦ . ﻓﺎﻛﺘﻮر ﺑﺮاﻧﺴﺎن اﺛﺮی ﻧﺪارد وﻟﻲ ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﻢ ﺷﺪن ﺟﻠﻮه ﻫﺎی ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﮔـﺮدد . ﻣﻴـﺰان اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل آب در ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از ﺗﺮ ﻛﻢ 5 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ در ﮔﺮم ﻧﺒﺎﺷﺪ (WHO, 2003) . 3ﻓﺼﻞ 3 ﻛﻨﺘﺮل ﻲﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 83 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﻛﻨﺘﺮل ﻲﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی 3 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﻳﻜﻲ یﻫﺎ راه ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ از ﺣﻔﻆ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﻳﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ورودی یﻫـﺎ آب ﺑـﻪ ﺧﻮش ﻛﻴ ﻔﻴﺖ اﺳﺖ ﻟﺬا . ﻣﻮﺿﻮع ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺰارع در ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘـﺖ ﺑﺮآﻳﻨـﺪ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﻫـﺎی زراﻋـﻲ و آﺑﻴﺎری ﻣﺰرﻋﻪ اﺳﺖ، اﻫﻤﻴﺖ ﻓﺮاواﻧﻲ دارد اﻳﻦ در . ﻓﺼﻞ، اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﺑﻪ ﻻزم ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﺮوﺟـﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻳﻲﺷﻮ آب اﻣﻼح، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳ آﻳﺶ ﺖ زﻣﻴﻦ ﻣﻮرد ﺑﺤـﺚ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آب ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداران اراﺋﻪ ﻧﻴﺰ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﺮآﻳﻨﺪ ی ﻪﻫﻤـ اﻳﻦ اﻗﺪاﻣﺎت، ﻋﻤﻞ در ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﻲﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻲ ﮔﺮدد . 3 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻛﺎﻫﺶ یﻫﺎ ﺎب زﻫ ﻢﺣﺠ ﺧﺮوﺟﻲ از اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی، ﻣﻮﺟﺐ ﺣﻔﻆ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻮﺟـﻮد در ﻳـﻚ ﭘﻬﻨـ ﻪ ی ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻧﻮع ﻫﺮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ آن ﻃﻲ ﻛﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺰارع ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﺑـﺎ یﻫـﺎ آب ﺑﺎ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﺧﻮب ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺧﺘﻼط ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻜﻨﺪ، اﻳﻦ در ﻓﺼﻞ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ ﻫﺮ . یﻫﺎ هرا ﭼﻨﺪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﺮای اﻳـﻦ ﻣﻨﻈـﻮر اﻳﻦ در ﻓﺼﻞ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ، ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻳﻚ ﻫﺮ اﻳﻦ از روش ﺑﻪ ﻫﺎ ﺗﻨﻬـﺎﻳﻲ ﻳـﺎ و ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﻫـﺎ آن از ای ﺑـﺮای ی ﻪﭘﻬﻨ ﻣﺸﺨﺼﻲ از ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻛﺸﻮرﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘ . اﻧﺪ ﻪ 3 - 3 - اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻣﻨﻈﻮر از اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﺮدنﻛ ﻛﻢ آب، ﻣﻘﺪار زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ از اﻫﺪاف اﺻﻠﻲ اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ آب، ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﻣﻘﺪار ﻧﻤﻚ ﺧﺮوﺟﻲ اﺳﺖ ﻫﺎ آن ﺗﺎ ﺑﺘﻮان ﺑﺮای را آب اﺳـﺘﻔﺎده یﻫـﺎ ﺳـﻮدﻣﻨﺪ دﻳﮕـﺮ ذﺧﻴﺮه .ﻛﺮد اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﺮ ﻟﺰوم اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﺑﺮ ﻧﻴﺰ وﻫﺎ ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻳﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ دارﻧﺪ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارد در . ﺟﺎﻳﻲ ﺑﻴﻦ ﻛﻪ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﻧﻈﺮ از آب ﻲﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻲ رﻗﺎﺑﺖ وﺟﻮد دارد در ﻳﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﺤﺪودﻳﺖ دارﻧﺪ ﻣﺜﻼ ) ﻳﻚ در ﺣﻮﺿﻪ زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺴﺘﻪ (، و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ در ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﺣﺴـﺎس و رﻳﺴﻚ ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻈﺮ از اﻛﻮ ﻟﻮژﻳﻚ، اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ آب ﺟﺰء ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻪ اﻧﺠﺎم .ﺷﻮد ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، ﻣﻨﻈﻮر از اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ، ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . اﻗﺪاﻣﺎت ﺷﺎﻣﻞ » ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف از آب ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺻﺤﻴﺢ آب آﺑﻴﺎری «، » ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ «، » ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب ﺷـﻮ » ،«ﻳﻲ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸـﻲ « و » آﻳـﺶ زﻣﻴﻦ ﻣﻲ « ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ و ﺑﺮﺧﻲ ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ در ﺟﺪول )3 - 1( ﺧﻼﺻﻪ . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﻴﺮی ﻳﻜﻲ از اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻓﻮق ﻫﺪف ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﺪ، ﻟﻴﻜﻦ در ﺑﺮﺧﻲ ﻣـﻮارد، ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑﻴﺶ ﻳﻚ از اﻗﺪام ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮای . ﻣ ﺜﺎل، ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺮای ﮔﺎم ﺣﻔﻆ ﻣﻨﺎﺑﻊ در آب ﺳﻄﺢ ﻣﺰارع، ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آن ﺗﺒﻊ ﺑﻪ و آب ﻛﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮذ ﻋﻤﻘﻲ اﺳﺖ . ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻫﺪف ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف ﻣﺤﻘﻖ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد، اﻧﺠﺎم دﻳﮕﺮ اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ 84 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺗﻮام ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺿﺮورت ﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮای رﺷﺪ ﺑﻬ ﺑﻪ ﻴﻨﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ آب ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ و اﻟﮕﻮﻫﺎی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ در ﮔﻴﺎﻫﺎن ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ، ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف و آب ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﮔﺰﻳﻨﻪ ای ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ در اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ، ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﺤﻞ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن ﺗﺤﻘﻖ دارد اﻋﻤﺎل .ﺷﻮد ی ﻪﻛﻠﻴ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮردی در اﺳﺘﺮاﻟﻴﺎ، اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه اﻣﺮﻳﻜﺎ، ﻫﻨﺪ، ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن و ﺣﻮﺿﻪ درﻳﺎی آرال، ﺑﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آب ﺗﺎﻛﻴﺪ دارﻧﺪ در . ﻗﺴﻤﺖ ﺷﻤﺎﻟﻲ ﺳﻦ دره ﺧﻮاﻛﻴﻦ، آﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻣﺤﺪود ﻛﺮدن ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﺗـﺪوﻳﻦ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﺗـﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ در آب ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺣﻔﻆ .ﺷﻮد ﻟﻴﻜﻦ، دو در ﺳﻮم ﺟﻨﻮﺑﻲ اﻳﻦ ه،ﻫﻴﭻ در راﻫﻲ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻧﻔﻮذ ﻋﻤﻘﻲ ﺑﺎﻋﺚ اﺷﺒﺎع ﺷﺪن ﻧﺎﺣﻴﻪ ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع اﺳﺖ ﺷﺪه اﻳﻦ در . ﻣﻨـﺎﻃﻖ، زﻫـﺎب یﻫـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﺑـﻪ ﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ در . ﻗﺴﻤﺖ ﺟﻨﻮﺑﻲ اﻳﻦ ﻫﺎﻳﻲ ﺣﻞ راه دره، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺰرﻳﻖ یﻫﺎ ﭼﺎه ﺑﻪ ﻋﻤﻴﻖ، ﺷـﻮری زداﻳـﻲ و ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﺮای ﺣﺬف ﺳﻠﻨﻴﻮم اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﻴﻜﻦ ﻫﺎ ﺣﻞ راه اﻳﻦ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺑﺮای ﻛﺸﺎورزان ﭘﺮﻫﺰﻳﻨﻪ ﺑﻮده از ﻳﺎ و ﻧﻈـﺮ ﻓﻨـﻲ اﻣﻜﺎن ﺗﺤﻘﻖ ﻧﺪارﻧﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻣﺼﺮف در آب ﺗﺮ ﻛﻢ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ آب از زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ و ﺷﻮر ﺳﻦ دره در ﺧﻮاﻛﻴﻦ ﻧﻘﺶ ﻬﻤﻲﻣ ﺑﺎزی را در .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﭼﻬﺎرﻣﻴﻦ ﭘﺮوژه اﺻﻼح ﺧﺎک و ﻛﻨﺘﺮل ﺷﻮری ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن، ﺑﺮای ﺣـﻞ ﻣﺸـﻜﻞ ﺗﺨﻠﻴـﻪ ی زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻳﻲﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ، ﻟﻴﻜﻦ ﺣﺎل اﻳﻦ ﺑﺎ اراﺿﻲ اﻃﺮاف اﻳﻦ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺎ ﻫﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﺷﻮری روﺑﺮو . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺑﻪ آب ﻛﻪ ی هﺷﻴﻮ ﺻﺤﻴﺤﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻤﻚ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤ ﻴﺎب در زﻫﺎب ﻫﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑـﺪ وﻟـﻲ ﺑـﺎر ﻧﻤﻚ ﺧﺎرج از ﺷﺪه زﻫﻜﺶ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ، زﻳﺮا ﺣﺠﻢ زﻫﺎب ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺗﺮ ﻛﻢ ﺷﺪه آب اﮔﺮ .ﺷﻮد درﺳﺖ اﺳﺘﻔﺎده و ﺷﻮد ﺟﺰء ﻳﻲﺷﻮ آب ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ، ﻧﻤﻚ در ﻫﺎ ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﻳﺸﻪ ﺗﺠﻤﻊ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻳﺎﻓﺖ در . ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، ﭘﺲ از رﺳـﻴﺪن ﺷـﻮری ﺑـﻪ ﺣـﺪ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﮔﻴﺎه، ﻳﻲﺷﻮ آب ﺪﺑﺎﻳ اﻧﺠﺎم .ﺷﻮد ﺟﺪول 3 - 1 - اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ﻲﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺣﺎﺻﻞ از ﻛﺸﺎورزی ﮔﺰﻳﻨﻪ اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻛﺎﻫﺶ در ﻣﻨﺸﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮذ ﻋﻤﻘﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻬﺒﻮد ﻋﻤﻠﻜﺮد در آﺑﻴﺎری،ﺳـﻄﺤﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ آﺑﻴـﺎری ﺳـﻄﺤﻲ روش ﺑـﻪ یﻫـﺎ آﺑﻴـﺎری ﻛـﺎراﺗﺮ، اﺻـﻼح ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی آﺑﻴﺎری، ارﺗﻘ ﺎی ﺳﺎﺧﺘﺎر آﺑﻴﺎری . ﻫﺰﻳﻨﻪ یﻫﺎ ﻧﺎﺷﻲ از ارﺗﻘﺎ ی ﺳﻴﺴﺘﻢ در ﺳـﻄﺢ ﻣﺰرﻋـﻪ و ﺣﻮﺿـﻪ ﺑﺎﻳـﺪ در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﺳﻨﺠﻴﺪه ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺮای . ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺷﻮر ﺷﺪن و ﺗﺠﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ در ﻣﻨﻄﻘﻪ رﻳﺸﻪ، ﺣﺪاﻗﻞ ﻧﻴﺎز ﻳﻲﺷﻮ آب اﺳﺖ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛﺸﺎورزان ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻔﺮه ﻛﻢ یﻫﺎ ﻋﻤﻖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺎﻣﻴﻦ آﺑﻲ ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎﻫﺎن از ﻃﺮﻳﻖ ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ و اﻧﺠﺎم ﻛﻢ آﺑﻴﺎری . ﺧﻄﺮ ﺷﻮری و ﺗﺠﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ در ﻫﺎی ﻻﻳﻪ روﻳﻴﻦ ﺧﺎک ﻧﺎﺷـﻲ از ﺧﻴـﺰ ﻣﻮﻳﻴﻨﮕﻲ، وﺟﻮد . دارد ﻣﺸﻜﻞ ﺗﻬﻮﻳﻪ در ﻧﺎﺣﻴﻪ رﺷﺪ رﻳﺸﻪ وﺟﻮد . دارد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻳﻲﺷﻮ آب آب ﻳﻲﺷﻮ ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻛﺸﺖ هﮔﻴﺎ ﺑﺮای اﺻﻼح اراﺿﻲ ﺷﻮر، ﻳﻲﺷﻮ آب ﻣﻮردی ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﻮری ﺑﻪ ﺣـﺪ آﺳـﺘﺎﻧﻪ ی ﻛـﺎﻫﺶ ﮔﻴﺎه ﺑﺮﺳﺪ ﺑﺮای ( ﺗﻌﺎدل ﻣﺠﺪد ﻧﻤﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ رﻳﺸﻪ . ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﺤﺼﻮل آب در ﻳﻲﺷﻮ ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ ﻫﻤـﺮاه ﺑـﺎ ﻛـﺎﻫﺶ ﺑﺎﺷﺪ از . ﻣﺼﺮف ﺑﻴﺶ ﺣﺪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺧـﻮدداری ﺷـﻮد . زﻳـﺮا ﺧﻄﺮ ﭘﻴﺸﺮوی و ورود یﻫﺎ آب ﺷﻮر زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﻪ ﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ وﺟﻮد دارد . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸﻲ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛﺸﺎورزان ﺑﻪ درﺧﺘﻜﺎری در ﻣﺮز اراﺿﻲ، ﻛﻨﺎر ﺟﺎده وﻫـﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﻛﺎﻧﺎل .ﻫﺎ ﺗﺠﻤﻊ ﻧﻤﻚ در ﻧﺎﺣﻴﻪ رﻳﺸﻪ درﺧﺘـﺎن ﻣﺤـﺪودﻳﺖ اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫﻜﺸـﻲ زﻳﺴﺘﻲ در را ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﺷﻮر ﺳﺒﺐ ﻣﻲ .ﺷﻮد آﻳﺶ زﻣﻴﻦ آﻳﺶ اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳـﺎب ﻛـﻪ ﺷـﺪﻳﺪا ﺑـﺎ ﺗﻼﻗﻲ ﻳـﺎ ﺷـﻮر ﺷـﺪه ﻳـﺎ و زﻣﻴﻦ ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ زﻫﺎب و ﺷﻮر آﻟﻮده ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . زﻣﻴﻦ آﻳﺶ یﻫﺎ و ﻧﻜﺎﺷﺖ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﻮر ﺷﻮﻧﺪ. ﺑﻪ ﻋﻼوه ﻛﻪ اﻳﻦ ﻏﻠﻈﺖ زﻳﺎد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ و ﺗﺠﻤﻊ ﻻﻳﻪ در ﻫﺎ آن ﺳﻄﺤﻲ ﺧﺎک از روﻳـﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻮﻣﻲ و ﺧﻮدرو در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ . ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺑﺎدی در زﻣﻴﻦ یﻫﺎ آﻟﻮده و ﺑﺪون ﭘﻮﺷﺶ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸـﺎورزی اﺛـﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺳﻼﻣﺖ ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ﻣﺠﺎور ﺑﻪ را ﻣﺨﺎﻃﺮه ﺑﻴﺎﻧﺪازد . ﻣﻨﺒﻊ : SJVDIP, 1999a, 1999b, 1999c, 1999e, 1999f ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 85 3 - 4 - راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف در آب ﻣﺰرﻋﻪ 3 - 4 - 1 - ﺑﻬﺒﻮد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری در ﻣﺰرﻋﻪ ﻛﺎرآﺗﺮﻳﻦ روش ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺸﻜﻼت ﺖ زﻳﺴ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﺎﺷﻲ از زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻣﻬﺎر ﻛﺮدن ﺗﻮﻟﻴﺪ زﻫﺎب در ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ اﺳـﺖ . اﻳـﻦ در اﻣﺮ اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب از ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری ﺗﺤﻘﻖ ﻳﺎﺑﺪ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻳﻚ در ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری، ﺷﺎﻣﻞ دﺳـﺘﻴﺎﺑﻲ دو ﺑﻪ ﮔﺰﻳﻨ ﻪ ی » آﺑﻴﺎری ﺑﻪ اﻧﺪاز ه ی ﻛﺎﻓﻲ « و » آﺑﻴﺎری در زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻲ « ﺑﺎﺷﺪ . ﺮﻳﻦﺗ راﻳﺞ و ﻋﻤﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ روش ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ آﺑﻴﺎری، ﺗﻌﻴﻴﻦ رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک ﮔﺎه و ﺑـﻴﻼن در آب ﺧـﺎک اﺳـﺖ . ﻫﺮﭼﻨﺪ اﺧﻴﺮا ﻧﻤﺎﻳﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻫﻤﭽﻮن دﻣﺎی ﺑﺮگ، ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺑﺮگ آب و ﻣﻘﺎوﻣﺖ روزﻧﻪ ) ای ﻋﻠﻴﺰاده، 1378 ( ﺑﺮای ﻧﻴﺰ ﺗﻌﻴﻴﻦ زﻣﺎن آﺑﻴﺎری ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه، ﻟﻴﻜﻦ ﻫﻨﻮز اﻳﻦ روش در ﻫﺎ ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﻴـ ﻪ ی ﭘـﮋوﻫﺶ ﺑـﻮده و ﺗﻨﻬـﺎ در ﻣﻘﻴـﺎس ﻫـﺎی ﺑﺴـﻴﺎر ﻛﻮﭼـﻚ ﮔﻠﺨ ﻳﺎ و یا ﺎﻧﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻳﻜﻲ . دﻳﮕﺮ از راﻫﻜﺎرﻫﺎ اﺳﺖ آن ﺑﺎ ﻛﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺮاﺣﻞ رﺷﺪ ﮔﻴـﺎه و ﺷـﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﻫﺎی دوره ﺗﻨﺎوب آﺑﻴﺎری را ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻧﻈﺮ در ﮔﺮﻓﺖ . 3 - 4 - 2 - ﺑﻬﺒﻮد ﻳﻜﻨﻮاﺧﺘﻲ و راﻧﺪﻣﺎن ﻛﺎرﺑﺮد آب ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺳﺎزی ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﻳﺎ و اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﺎزده و ﻳﻜﻨﻮاﺧﺘﻲ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ آن ﺗﻠﻔﺎت ﺑﻪ را آب اﻧﺪازه ﻗﺎﺑﻞ ی ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ )SJVDIP ، c 1999 .( آﺑﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺎ ﺟﺮﻳﺎن ﺛﻘﻠﻲ، ﺗﺮﻳﻦ راﻳﺞ روش آﺑﻴﺎری اﺳﺖ ﻛﻪ درﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ی ﻫﺰﻳﻨﻪ » یﻫﺎ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری « و » ﻧﮕﻬﺪاری « ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، روش اﻳﻦ ﻫﺎی دﻫﻪ در آﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﻧﻴﺰ ﻋﻨﻮان روش ﻏﺎﻟﺐ ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ) ﺷﺪ ﻓﺎﺋﻮ، 1997؛ 2000 (، روش ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻫﺮ یﻫﺎ ﺑﺎراﻧﻲ و ﻗﻄﺮه از ای ﻳﻜﻨﻮاﺧﺘﻲ و ﺑﺎزده ی ﺑﻬﺘﺮی ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ . ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﻋﻤﻠﻜﺮد آﺑﻴﺎری ﻓﺎرو روش ﭼﻨﺪ وﺟﻮد دارد : 1 - ﻛﺎﻫﺶ ﻃﻮل ﻓﺎرو اﻳﻦ . اﻗﺪام در ﻛﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮذ ﻋﻤﻘﻲ زﻳﺮ در ﻧﺎﺣﻴﻪ ی رﻳﺸﻪ ﺑﺮای ﻃـﻮل ﻫـﺎی ﺑـﻴﺶ از ﺗـﺮ 300 ﻣﺘـﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ . 2 - ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺪت زﻣﺎن آﺑﻴﺎری ﺑﻪ اﻧﺪازه اﺧﺘﻼف زﻣﺎن ﭘﻴﺸﺮوی اوﻟﻴﻪ و ﭘﻴﺸﺮوی ﺟﺪﻳﺪ در . ﺻﻮرت ﻋﺪم اﻧﺠﺎم اﻳﻦ اﻣـﺮ، رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ و زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﻪ ﻲ ﻣﻘﺪار زﻳﺎدی اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . 3 - آﺑﻴﺎری ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ .ﺑﺪه ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت ﻛﻪ ﻣﻘﺪار ﺟﺮﻳﺎن ورودی ﺑﻪ ﺟﻮﻳﭽﻪ ﭘﺲ از ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻓﺎز ﭘﻴﺸﺮوی ﻛﺎﻫﺶ داده .ﺷﻮد 4 - اﺳﺘﻔﺎده روش از آﺑﻴﺎری ﻣﻮﺟﻲ اﻳﻦ در . روش، ﺑـﻪ آب ﺻـﻮرﺗﻲ ﻣﺘﻨـﺎوب ) ﻧﺎﭘﻴﻮﺳـﺘﻪ وارد ( ﺟﻮﻳﭽـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد در . ﻳـﻚ ﺟﻮﻳﭽﻪ ی ﺧﺸﻚ، ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذ اﺳﺖ زﻳﺎد ﺑﺎ . ﭘﻴﺸﺮوی ﺑﻪ آب ﺳﻤﺖ ﺟﻠﻮ، ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﭙﺲ و ﻳﻚ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑـﺖ رﺳﺪ ﻣﻲ ﻗﻄﻊ آب اﮔﺮ . و ﺷﻮد اﺟﺎزه ی ﻧﻔﻮذ ﻳﺎﺑﺪ، ذرات ﺧﺎک در ﺳﻄﺢ ﺟﻮﻳﭽﻪ ﻣﺘﺮاﻛﻢ ﻣﻲ ﺳﻠﻪ و ﺷﺪه ﺑﻨﺪﻧﺪ در اﻣﺮ اﻳﻦ . ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮذ ﻣﻲ .ﺷﻮد وﻗﺘﻲ ﺟﺮﻳﺎن آب ﻣﺠﺪدا ﺑﻪ ﺟﻮﻳﭽﻪ وارد ﺷﻮد، ﻧﻔﻮذ ﺑﻪ آب ﺧـﺎک در ﺑﺨـﺶ ﺧـﻴﺲ ی ﺷﺪه ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺗﺮ ﻛﻢ ﺑﻴﺶ آب و ﺷﺪه ﺗﺮی ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺟﻮﻳﭽﻪ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ راه اﻳﻦ . ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺑﺎر ﺗﻜﺮار ﻣﻲ ﻫﺮ .ﺷﻮد ﭼﻪ ﻧﻔﻮذ ﺧﺎک ﺑﻪ آب در ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺧﻴﺲ ی و ﺗﺮ ﻛﻢ ﺷﺪه ﭘﻴﺸﺮوی ﺑﻴﺶ آب ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ، اﻟﮕﻮی ﻧﻔﻮذ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﻣﻲ ﺗﺮ .ﺷﻮد 86 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﺗﺴﻄﻴﺢ ﺑﻬﺘﺮ و ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻮﻳﭽﻪ ﻫﻢ ﻫﺎ، ﻳﻜﻨـﻮاﺧﺘﻲ و ﻫـﻢ ﺑـﺎزده ی آﺑﻴـﺎری ﺟﻮﻳﭽـﻪ را ای ﺑﻬﺒـﻮد ﺑﺨ ﻣـﻲ ﺸـﺪ )SJVDIP ، c 1999 .( در آﺑﻴﺎری ﻛﺮﺗﻲ، ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻧﺪازه ی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻛﺮت ﻫﺎ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺷﻴﺐ زﻣﻴﻦ ﻧﻮع و ﺧـﺎک، ﻣﻮﺟـﺐ ﺑﻬﺒـﻮد ﻛـﺎرآﻳﻲ آﺑﻴـﺎری ﻣﻲ .ﺷﻮد اﻧﺪازه ی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻛﺮت ﺑﻪ ﻫﺎ ﺻﻮرت راﻫﻨﻤﺎ ﺗﻮﺳﻂ ) ﻓﺎﺋﻮ 1997 ( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه ﺑﺮای . ﻛﻪ آن ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ ﺑـﻪ ﻃﻮری ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﺧﻴﺲ ﺷﻮد، ﺳﻄﺢ ﻛﺮت ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺴﻄﺢ ﺑﺎﺷﺪ و آﺑﻴﺎری ﺳﺮﻳﻊ اﻧﺠﺎم .ﺷﻮد ﺑﺎزد ه ی آﺑﻴﺎری روش در یﻫﺎ ﻗﻄﺮه و ای ﺑﺎراﻧﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻳﮕﺮ روش ﺑﻴﺶ ﻫﺎ اﺳﺖ ﺗﺮ . ﻟﻴﻜﻦ، اﻳﻦ اﮔﺮ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎ درﺳـﺖ ﻃﺮاﺣﻲ، ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ﻧﮕﻬﺪاری ﻧﺸﻮﻧﺪ، ﻛﺎراﻳﻲ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﻗﺎﺑﻞ ﻃﻮر ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﻃﻮل ﻗﻄﺮ و ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻟﻮﻟـﻪ و ﻫـﺎ ﻓ ﺸﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ، ﻣﻘﺪار ﺗﻠﻔﺎت ﺑﻪ را ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻲ رﺳﺎﻧﺪ ﭘﺲ . ﻛﻪ آن از ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﺑـﻪ درﺳـﺘﻲ ﻃﺮاﺣـﻲ و اﺟﺮا ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺪ، ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ﻧﮕﻬﺪاری .ﺷﻮد ﺑﺮﺧـﻲ ﺟﻨﺒـﻪ ﻫـﺎی ﻣﻬـﻢ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺘﻲ در آب ﻣﺰرﻋـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ اﺳـﻜﮕﺰ و ﻫﻤﻜﺎران )1994 ( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺣﺪود راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺼﺮف روش یﺑﺮا آب یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺑﻴﺎری در ﺟﺪول )3 - 2( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻣﻘﺎدﻳﺮ اﻳﻦ ﺟﺪول ﺗﻨﻬﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻛﻠﻲ ﺑﻮده ﺑﺎﻳﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻠﻲ ﺑﺮ و اﺳﺎس ﺗﺠﺮ ﻛﺎر ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺗﺼﺤﻴﺢ ﺷﻮﻧﺪ ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ . ﭘﮋوﻫﺶ ﻫـﺎ، در اﻳﺮان راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺼﺮف در آب ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺑﻴﺎری از ﺗﺮ ﻛﻢ ﻣﻘﺎدﻳﺮ اراﺋﻪ در ﺷﺪه ﺟﺪول )3 - 2( ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ) ﺑﺎﻳﺰﻳﺪی، 1380؛ ﺻﺪاﻗﺘﻲ، 1380 .( ﻛﻢ- آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﻧﻴﺰ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ روش ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ در اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﺎزد ه ی آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ) وﻳﮋه روش در یﻫـﺎ ﺳـﻄﺤﻲ در و ( ﻧﺘﻴﺠـﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ زﻫﺎب ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ ﻛﻢ .- آﺑﻴﺎری ﺑﺮﻣﺒﻨﺎی ﻛﺎﻫﺶ راﻧﺪﻣﺎن ذﺧﻴﺮه، ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻛﺮدن ﻓﻮاﺻﻞ آﺑﻴﺎری و ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ اﻳﻦ از دو راﻫﻜﺎر اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻣﻨﻈﻮر از راﻧﺪﻣﺎن ذﺧﻴﺮه، ﻧﺴﺒﺖ آب ذﺧﻴﺮه ﻋﻤﻖ در ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻌ ﻪ ی رﻳﺸﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار آﺑﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻻزم ﺑﻮده ذﺧﻴﺮه ﺷﻮد، ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ در . ﻣﻮاردی، ﻛﻢ - آﺑﻴﺎری ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻪ ﻛﺮد ﺿﻤﻦ ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ در ﻣﺼﺮف آب ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻬﻴﻨﻪ .ﺷﻮد ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ ﻣﻌﻴﻨﻲ از آب، ﺳﻄﺢ ﺑﻴﺶ از یﺗﺮ اراﺿﻲ را آﺑﻴﺎری .ﻛﺮد ﺟﺪول 3 - 2 - ﺣﺪود راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺼﺮف آب ﺑﺮای روش یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺑﻴﺎری روش آﺑﻴﺎری راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺼﺮف آب (%) روش آﺑﻴﺎری راﻧﺪﻣﺎن ﻣﺼﺮف آب (%) آﺑﻴﺎری ﻧﺸﺘﻲ ﺑﺪون اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از رواﻧﺎب)ﺑﺎ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی درﻳﭽﻪ دار( 40ﺗﺎ75 ﺑﺎراﻧﻲ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻗﺮﻗﺮه ﮔﺎن ﻳﺎ ای( 55 ﺗﺎ75 آﺑﻴﺎری ﻧﺸﺘﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از رواﻧﺎب ﺑﺎ ) ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی درﻳﭽﻪ ( دار60ﺗﺎ85 ﺑﺎراﻧﻲ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺷﻴﻠﻨﮕﻲ ﺑﺎ ﺷﻴﻠﻨﮓ ﻛﺶ (55 ﺗﺎ75 آﺑﻴﺎری ﻧﻮاری 50 ﺗﺎ85 ﺑﺎراﻧﻲ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ دوار ﻣﺮﻛﺰی ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﮔﻮﺷﻪ (ﻫﺎ 70 ﺗﺎ90 آﺑﻴﺎر ی ﺣﻮﺿﭽﻪ ای )ﻛﺮﺗﻬﺎی ﺑﺰرگ( 60ﺗﺎ85 ﺑﺎراﻧﻲ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ دوار ﻣﺮﻛﺰی( 75 ﺗﺎ90 ﺑﺎراﻧﻲ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺘﺤﺮک و ﺛﺎﺑﺖ( 60ﺗﺎ85 ﻗﻄﺮه ای 65 ﺗﺎ90 ﺑﺎراﻧﻲ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭼﺮﺧﺎن ﻳﺎ وﻳﻞ ﻣﻮ( 60ﺗﺎ80 ﻗﻄﺮه ﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ ﺑﺎ ای ﻣﻀﺎﻋﻒ 60 ﺗﺎ85 ﺑﺎراﻧﻲ ) ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺧﻄﻲ (70ﺗﺎ90 ﻣﻴﻜﺮو ﻫﺎ ﺟﺖ 60 ﺗﺎ85 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 87 3 - 5 - ﻣﺪﻳﺮﻳ ﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ ﺳﻨﺘﻲ ﭼﻪ ﺳﻄﺤﻲ ﭼﻪ و زﻳﺮﺳﻄﺤﻲ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺧﺎرج ﻛﺮدن آب اﺿﺎﻓﻲ ﺧﺎک از در ﻣـﺪت ﻣﻌﻴﻨـﻲ اﺟﺮا ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ از ﺗﺎ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ ﺷﺪن و ﺳﻴﻼﺑﻲ ﺷـﺪن اراﺿـﻲ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی ﺷـﻮد . ﻟـﻴﻜﻦ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻛﻤﺒـﻮد و آب ﻣﻼﺣﻈـﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻛﻪ آﻳﺪ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ رجﺧﺎ ﺷﺪن از آب زﻣﻴﻦ ﻓﻘﻂ در ﻣﻮاﻗﻊ ﻟﺰوم اﻧﺠﺎم در .ﺷﻮد اﻳﻦ ﺻﻮرت، ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺎﻣﻼ ﺗﺤﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﺑﻪ ﻛﻪ ﻧﻮع ﺳﻴﺴﺘﻢ ، زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﺷـﺪه ﮔﻮﻳﻨـﺪ . ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ، ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ روش ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻴﻖ اﻳﻦ ﻫﺪف در اراﺿـﻲ ﻣﺴـﻄﺢ اﺳـﺖ . زﻳـﺮا ﺑـﺎ اﻳﺠـﺎد ﻳـﻚ ﺗﻐﻴﻴـﺮ ﺳـﺎده در ﺧﺮوﺟﻲ ﻫﺎی ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ یﻫﺎ زﻫﻜﺸﻲ، ﻗﺎﺑﻞ اﺟﺮا ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳـﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـ دو ﺑـﻪ ﻲ ﺻـﻮرت زﻫﻜﺸـﻲ ﻛﻨﺘﺮل و ﺷﺪه آﺑﻴﺎری زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . در آﺑﻴﺎری زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﻪ آب ﻲ، آﻫﺴﺘﮕﻲ و ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ درون ﻧﻬﺮﻫﺎی روﺑﺎز ﻳﺎ ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﭘﻤﭗ ﻲ ﻣﻲ ﻳﻚ ﺗﺎ ﺷﻮد ﺳﻄﺢ ﺗﻘﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﻳﺒﺎ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﻪ ﻲ وﺟﻮد در . آﻳﺪ ﺻﻮرت ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪ، ﺗﺰرﻳﻖ آب ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﻲ ﺷـﻮد . آﻧﮕـﺎه آب اﺿﺎﻓﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺳﺎزه ﻛﻨﺘﺮل ﻳﺎ ﻧﻬﺮ در ﺳﺎزه ﺧﺮوﺟﻲ زﻫﻜﺶ، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ در .ﺷﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎه ﺑﻪ وﺳﻴﻠ ﻪ ی ﺧﻴﺰﻣﻮﻳﻴﻨﮕﻲ ﻳﺎ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﻪ رو ﺑﺎﻻی آب ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻛﻨﺘﺮل ﻄﺢﺳ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﻪ ﺑﺮ ﻲﺳﺰاﻳ ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب وﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه دارد . ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴـﺘﺎﺑﻲ ﻳﻚ از ﺳﻮ ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب و ﻛﺎﻫﺶ آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد از و آن در ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﺑﺎﻋﺚ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻋﻤﻠﻜـﺮد ﻣﺤﺼـﻮل ﻣﻲ ﻣﺜﻼ .ﺷﻮد ﻧﮕﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ﺳﻄﺢ در آب ﻓﺼﻞ رﺷﺪ ﺑﺮﻧﺞ در ﻣﺼﺮ ﺗﻮ اﻧﺴﺘﻪ در اﻧﺪ ﺷﺎﻟﻴﻜﺎری ﺗﺎ ﻫﺎ 40 درﺻـﺪ در ﻣﺼـﺮف آب ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ ﻛﻨﻨﺪ ) ﻋﻠﻴﺰاده، 1384 .( اﻳﻮاﻧﺰ و ﻫﻤﻜﺎران )1992 ( ﻧﻴﺰ ﮔﺰارش ﻛﺮده اﻧﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺗﺎ 30 درﺻﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ . ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﻣﺎدراﻣﻮﺗﻮ و ﻫﻤﻜﺎران )1993 و 1995 ( ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ 5/0 ﺗﺎ75 /0 از ﻣﺘﺮ ﺳﻄﺢ ﺧﺎک، ﺑﺮای ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ . ﻛﺸﻮر ﻫﻠﻨﺪ دﻫﻪ در 1990 اﻳﻦ ﺑﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ رﺳﻴﺪ ﺑﻪ ﻛﻪ ﺟـﺎی دﻓـﻊ ﺳـﺮﻳﻊ از آب اراﺿـﻲ، ﺗـﺎ ﺣـﺪ ﻣﻤﻜـﻦ آب ﻣﻮﻗﺘـﺎ در آﺑﺮاﻫﻪ ﻫﺎ، ﺗﺎﻻب و ﻫﺎ زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ﻧﮕﻬﺪاری و ذﺧﻴﺮه اﻳﻦ .ﺷﻮد ﺑﺎﻋﺚ اﻣﺮ ﻣﻲ آب از ﺗﺎ ﺷﻮد ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه ﺑـﺮای ﻣﺼـﺎرف ﺻـﻨﻌﺘﻲ اﺳﺘﻔﺎده اﻳﻦ .ﺷﻮد ﺷﻴﻮه و ﻣﻘﺮراﺗﻲ ﭘﺲ ﻛﻪ آن از وﺿﻊ ﺑﻪ ﺷﺪ، ﺗﺪرﻳﺞ ﭘﺎﻳﻪ و اﻟﮕﻮی ﻣﻘﺮرات ﻛﻞ در آب ﻛﺸﻮرﻫﺎی اﺗﺤﺎدﻳـﻪ اروﭘﺎ ﺷﺪ (Van Bakel, 2003) . آﺑﻴﺎری زﻳﺮﺳﻄﺤﻲ و زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻪ ﺷﺪه ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ ﮔﺰﻳﻨـﻪ در ﻫـﺎ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺎﻳـﺪار ﻛﺸـﺎورزی ﻛﺸـﻮرﻫﺎی آﻣﺮﻳﻜﺎ و ﻛﺎﻧﺎدا ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺘﺮل از ﺷﺪه ﻃﺮﻳﻖ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺪه ﺧﺮوﺟﻲ ﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ در زﻫﻜﺶ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷـﻮد ﺗﺎ ذﺧﻴﺮ ه ی رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک در ﺣﻔﻆ .ﺷﻮد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲ ﺗﺎ ﺷﻮد ﺗﻠﻔﺎت ازت و ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ از ﻃﺮﻳﻖ زﻫﻜﺶ ﻫﺎ ﺑـﻪ ﻳﻦﺗﺮ ﻛﻢ ﻣﻘﺪار ﻣﻤﻜﻦ ﺑﺮﺳﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻓﺼﻞ ﻛﻮد و آب از آﺑﻲ ﻛﻢ ذﺧﻴﺮه در ﺷﺪه ﺧـﺎک اﺳـﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ (FAO, 1997 ; Evans et al., 1996) . 88 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﻫﺪف اﺻﻠﻲ زﻫﻜﺸﻲ، ﻣﻬﺎر ﺷﻮری و ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی از ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ ﺷﺪن ﺧﺎک اﺳﺖ . ﻧﮕﻬﺪاری ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ در در و ﻛﻢ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺧﻴﺰ ﻣﻮﻳﻴﻨﮕﻲ ﺑﻪ ﻧﺎﺣﻴﻪ رﻳﺸﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ رﺳﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ ﺑﺎ ﻫﺪف در ﺗﻀﺎد ﺑﺎﺷﺪ ﻜﻦﻟﻴ . ﭘﺮوژه یﻫﺎ اﺟﺮا و ﻫﻨﺪ در ﺷﺪه ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن آب از ﻛﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﻲ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﮔﻴﺎه ﺑﻬﺮه ﺑﺮده اﻧﺪ، ﻧﺸﺎن اﺳﺖ داده ﻛﻪ اﻣﻼح اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ در ﺷﺪه ﻧﺎﺣﻴﻪ رﻳﺸﻪ ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﭘﻴﺶ از ﻓﺼﻞ ﻛﺸﺖ ﺑﻌﺪی ﺧﺎک از ﺷﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ (FAO, 1997 ; Evans et al., 1996) . اﻳـﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ روﺷﻲ ﻣﻬﻢ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ زﻫﺎب ﻣﻲﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﭘﺎﻳﺶ ﺑﻪ ای دوره ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻧﻘﺎط در ﺑﻴﻦ زﻫﻜﺶ ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻳﺎ و ﻲ ﻧﻬﺮﻫﺎی روﺑﺎز زﻫﻜﺸﻲ ﻧﻴـﺎز ﺑﺮای . دارد ﻫﺮ ﻣﺰرﻋﻪ، دﺳﺖ ﻳﻚ ﻛﻢ ﭼﺎه ﻣﺸﺎﻫﺪه ای ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺗﻨﺎوب ﺑﺎزدﻳﺪ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺎزهﺳ ﻛﻨﺘﺮل ﺑـﺮای ﻫـﺮ ﻧـﻮع ﺧـﺎک ﻣﻌﻴﻦ و ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻴﻦ زﻫﻜﺶ ﺑﻪ ﻫﺎ، ﺷﺮاﻳﻂ و آب ﻫﻮاﻳﻲ و ﻣﺮﺣﻠﻪ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ . دارد ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳـﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ اواﻳﻞ در رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﻋﺪم رﺷﺪ ﺑﻬﻴﻨﻪ ی رﻳﺸﻪ ﮔﻴﺎه و ﺷﻮد ﮔﻴـﺎه در را ﺑﺮاﺑـﺮ ﺧﺸـﻜﻲ ﻫـﺎی آﻳﻨـﺪه آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮﺗﺮ ﺎزدﺳ (Wesstorm, 2001) . ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ، ﺟﺮﻳﺎن ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﺴﺘﻪ ﺑـﻪ ﺟـﻨﺲ ﺧـﺎک، ﻣﻘـﺪار ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ و ﻧـﻮع ﺷـﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ، ﺗﻐﻴﻴﺮات وﺳﻴﻌﻲ ﻫﺎی ﺳﺎل در . دارد ﺑﺴﻴﺎر ﺧﺸﻚ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺣـﺬف ﻛﺎﻣـﻞ ﺟﺮﻳـﺎن ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺠﺮ .ﺷﻮد ﻟﻴﻜﻦ ﻫﺎی ﺳﺎل در ﻣﺮﻃﻮب ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻞ ﺑﺮ ﺟﺮﻳﺎن ﺧﺮوﺟﻲ اﺛﺮ ﻛﻢ ﻳﺎ اﺛﺮ ﺑﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 3 - 5 - 1 - ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻛﻢ ﻋﻤﻖ زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﺷﺪه دارای ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﻳﻲﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ آن از ﻛﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ اﻧﺴﺪاد ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ زﻫﻜﺸﻲ اﺛﺮ ﺑﺮ ﻏﺮﻗﺎب ﻃﻮﻻﻧﻲ، ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﺧﺎک اﻃﺮاف ﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ زﻫﻜﺸﻲ اﺛﺮ ﺑﺮ آﻣﺎس ﺧﺎک ﻳـﺎ و ﺗﺨﺮﻳـﺐ دﻳـﻮار ه ی ﻛﺎﻧﺎل اﺛﺮ ﺑﺮ ﻫﺎ ﻧﻮﺳﺎن ﺳﻄﺢ آب اﺷﺎره .ﻛﺮد ﻟﻴﻜﻦ اﻳﻦ ﻣﺤﺪودﻳﺖ در ﻫﺎ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻓﻮاﻳﺪ زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺘـﺮل ﺷـﺪه ﻧـﺎﭼﻴﺰ اﺳـﺖ ) ﻋﻠﻴﺰاده، 1384 ، 1378 .( در زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﻧﻴﺎز ﺷﺪه ﺑﻪ ﻫﺎی ﺳﺎزه ﺑﻴﺶ و ﺗﺮ ﺗﺮاﻛﻢ زﻳﺎدﺗﺮ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺟﻤﻊ ﻛﻨﻨـﺪه ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺣﺠـﻢ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔ ﺬاری ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﻴﺶ اﺳﺖ ﺗﺮ . ﻫﺰﻳﻨﻪ یﻫﺎ ﻧﮕﻬﺪاری ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻴﺶ ﻧﻴﺰ ﺷﺪه ﺗـﺮ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ اﺳﺖ . )1384 .( ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﻮارد زﻳﺮ دارد : – ﺧﻴﺰﻣﻮﻳﻴﻨﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ رﻳﺸﻪ، ﻛﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﻋﻤﻖ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ، ﺧﺎک عﻧﻮ و ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ دارد؛ – ﺗﺠﻤﻊ اﻣﻼح در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری – ﺑﺮﻗﺮاری ﺑﻴﻼن ﻧﻤﻚ ﻳﻚ در ﺣﺪ ﻣﻄﻠﻮب ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 89 3 - 6 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻳﻲﺷﻮ آب اﻣﻼح ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻴﺎه، ﺑﺎﻳﺪ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻫﻤﻮاره ﺣﺪ در آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻴﺎه1 ﻳﺎ و آن از ﺗـﺮ ﻛـﻢ ﺗﺜﺒﻴـﺖ .ﺷﻮد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻪ ﻲﻳﺷﻮ آب ﻣﻌﻨﺎی ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺪاﻗﻞ ﻛﺴﺮ آب ﻣﻮرد ﻧﻴـﺎز آب ﺷـﻮ و ﻳﻲ اﻳﺠـﺎد ﺷـﺮاﻳﻂ ﻻزم ﺑـﺮای اﻓـﺰاﻳﺶ راﻧـﺪﻣﺎن ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮای . ﻣﺜﺎل، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺪار ﻳﻲﺷﻮ آب آب ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﻮری ﺧﺎک، ﺣﺪ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﮔﻴﺎه، ﻣﻴﺰان ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ، ﺷـﻮری آب آﺑﻴﺎری و ﻣﺮﺣﻠﻪ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﺑﺎ و اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺎیﻫ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ و ﻗﻄﺮه ای، ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑـﻪ راﻧـﺪﻣﺎن آب ﺷـﻮ ﻳﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺖ ) ﻋﻠﻴﺰاده، 1378 .( ﻣﻲ ﻳﻲﺷﻮ آب ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت اوﻟﻴﻪ2 ﻳﺎ و داﺋﻤﻲ3 ﺗﺤﻘﻖ ﻳﺎﺑﺪ . 3 - 6 - 1 - ﻳﻲﺷﻮ آب ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻛﺸﺖ ﻳﻲﺷﻮ آب اوﻟﻴﻪ، ﻧﻮﻋﻲ ﻳﻲﺷﻮ آب اﺻﻼﺣﻲ ﭘﻴﺶ از ﻛﺸﺖ اﺳﺖ ﻳﻲﺷﻮ آب . ﻧﻴﻤﺮخ ﺧﺎک ﭘﻴﺶ از ﻛﺸﺖ آب ) ﺷـﻮ ﻳﻲ اوﻟﻴـﻪ ( ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد زﻫﺎب زﻳﺎدی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻫﻤﺮاه آن ﻣﻘﺪار زﻳﺎدی ﻧﻤﻚ ﺑﺎره ﻳﻚ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻳﻲﺷﻮ آب .ﺷﻮد اوﻟﻴـﻪ اراﺿﻲ ﻃﺮح ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﻴﺸﻜﺮ در ﺧﻮزﺳﺘﺎن و ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺣﺎﺻﻠﻪ ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺎرون ﻣﺜﺎل ﺑﺎرزی اﻳﻦ از ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻳﻲﺷﻮ آب ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﺧﺎک در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺪﻳ ﺮﻳﺘﻲ ﺧﺎص در ﻛﺎﻫﺶ ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ . ﻣﻨﻈﻮر ﻳﻲﺷﻮ آب از ﺗﺪرﻳﺠﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﺟﺎی ﺑﻪ ﻛﻪ ﻋﻤﻖ ﻛﻞ ﻳﻲﺷﻮ آب ﺗﻮﺳﻌﻪ رﻳﺸﻪ ﻗﺒﻞ از ﻛﺸﺖ، ﺑﺨﺸﻲ ﻣﺜﻼ ) آن از 25 ﺳﺎﻧﺘﻴﻤﺘﺮ اول ﺧﺎک ( اﻧﺠﺎم ﺑﻪ آن ی ﻪﺑﻘﻴ و ﺻﻮرت ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﻃﻲ و ﻓﺼﻞ رﺷﺪ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻫﺮ در ﻣﺮﺣﻠﻪ از رﺷـﺪ رﻳ ﺸـﻪ، ﺑﺨﺸـﻲ از ﻋﻤﻖ ﺧﺎک آن در ﻛﻪ رﻳﺸﻪ ﻫﺎ رﺷﺪ ﻛﺮده اﻧﺪ، ﻣﻲ ﻳﻲﺷﻮ آب .ﺷﻮد وﺟﻮد ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم آب ﺷـﻮ ﻳﻲ، دو از ﺟﻨﺒـﻪ اﻫﻤﻴـﺖ دارد . ﻧﺨﺴﺖ ﻛﻪ آن رﺷﺪ رﻳﺸﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻧﻔﻮذ ﺧﺎک ﺑﻪ آب ﻣﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ دوم .ﺷﻮد اﺳﻴﺪﻫﺎی ﺗﺮﺷﺢ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ رﻳﺸﻪ ﺑﺮ آزادﺳﺎزی ﻛﺎﺗﻴﻮن ﻫﺎی ﺧﺎک در و ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻓﺰاﻳﺶ راﻧﺪﻣﺎن ﻳﻲﺷﻮ آب ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻧﻮع ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﺑﺮ ﻧﻴﺰ راﻧﺪﻣﺎن ﻳﻲﺷﻮ آب ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ . راﻧﺪﻣﺎن ﻳﻲﺷﻮ آب ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴـﺎری ﺗﺤـﺖ ﻓﺸـﺎر ) ﺑﺎراﻧﻲ ﺑﻴﺶ ( از ﺗﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ روش در . یﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﺳﻄﺤﻲ، ﻛﻞ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺧﺎک ) رﻳـﺰ و درﺷـﺖ از ( ﺟﻤﻠﻪ در ﻫﺎ کﺗﺮ و درز اﻧﺘﻘﺎل ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﺑﻪ آب ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﻘﺶ دارﻧﺪ ﻟﺬا، . ﺑﺨﺸـﻲ آب از آن ﺑـﻲ ﻛـﻪ ﻧﻘﺸـﻲ آب در ﺷـﻮ ﻳﻲ اﻣـﻼح داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺣﺮﻛﺖ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ درﺻﻮرﺗﻲ در ﻛﻪ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ، اﮔﺮ ﺷﺪت ﭘﺎﺷﺶ از ﺗﺮ ﻛﻢ ﺷﺪت ﻧﻔـﻮذ ﺧـﺎک ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻨﺎﻓﺬ رﻳﺰﺗﺮ ﺧﺎک ﻧﻘﺶ ﺑﻴﺶ در یﺗﺮ اﻧﺘﻘﺎل آب دارﻧﺪ اﻟﺬ . ﭼﻮن ﺗﺠﻤﻊ اﻣﻼح ﺧﺎک در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎی ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﻋﻤﻮﻣﺎ در ﻣﻨﺎﻓﺬ رﻳﺰ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ، راﻧﺪﻣﺎن در ﻳﻲﺷﻮ آب ﺳﻴﺴﺘﻢ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ ﺑﻴﺶ اﺳﺖ ﺗﺮ رو، اﻳﻦ از . اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻴﺴـﺘﻢ آﺑﻴـﺎری ﺑﺎراﻧﻲ ﺑﺮای ﻳﻲﺷﻮ آب ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻃﻲ ﻓﺼﻞ ﻛﺸﺖ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد 1- Threshold Value 2- Primary/Capital 3- Continus 90 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 3 - 6 - 2 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻳﻲﺷﻮ آب ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﻳﻲﺷﻮ آب داﺋﻤﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮ ر اﻳﺠﺎد ﺗﻌﺎدل ﻧﻤﻚ در ﻣﺤﻴﻂ رﻳﺸﻪ ﻃﻲ ﻓﺼﻞ ﻛﺸﺖ ﺗﺤﺖ دو ﺷﺮاﻳﻂ ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻤﺮاه آب آﺑﻴﺎری آﺧﺮ ﻳﺎ و ﻓﺼﻞ رﺷﺪ اﻋﻤﺎل ﻣﻲ .ﺷﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻮع ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﻳﻦ در ﺷﻴﻮه ﺑﻪ ﻳﻲﺷﻮ آب ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮔﻴﺎه در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺷـﻮری ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد . ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺗﻮان ﻣﻲ را در اﻧﺘﻬﺎی ﻓﺼﻞ رﺷﺪ و ﻛﺮد ﻳﻲﺷﻮ آب ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺣﺴﺎس ﻳﺪﺑﺎ ﻃـﻲ ﻓﺼـﻞ ﻛﺸـﺖ ﺑـﻪ و ﻫﻤـﺮاه آﺑﻴﺎری ﻳﻲﺷﻮ آب ﺷﻮﻧﺪ در ﻳﻲﺷﻮ آب . اﻧﺘﻬﺎی ﻓﺼﻞ ﻛﺸﺖ، ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺳﻮد ﺑﺮدن از ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﺮای آب ﺷـﻮ و ﻳﻲ ﻧﻴـﺰ ﺑـﺎﻻ ﺑـﻮدن راﻧﺪﻣﺎن و ﻳﻲﺷﻮ آب ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب ﺑﺴﻴﺎر ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺳﺖ . ﻫﺎی ﺳﺎل در اﺧﻴﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻛﻨﺘﺮل ﺧﺮوﺟﻲ زﻫﻜﺶ در و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎ ﺑﻪ ﺑﻲ ﻣﻨﻈـﻮر اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﺠـﺪد ﮔﻴﺎه آب از ذﺧﻴﺮه و ﺷﺪه اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب، ﻳﻲﺷﻮ آب و ﻣﺤﻴﻂ رﻳﺸﻪ در ﻫﻨﮕﺎم رﺳﻴﺪن ﺷﻮری ﺧﺎک ﺑـﻪ ﺣـﺪ آﺳـﺘﺎﻧﻪ ﺷﻮری ﻫﺮ در ﻣﺮﺣﻠﻪ رﺷﺪ از ﮔﻴﺎه، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب و اﻓﺰاﻳﺶ راﻧﺪﻣﺎن ﻳﻲﺷﻮ آب اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺷـﺎﻳﺎن ذﻛـﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﺮوﺟﻲ زﻫﻜﺶ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت دﻗﻴﻖ در زﻣﻴﻨﻪ ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲ زﻣﻴﻦ، ﺷﺮاﻳﻂ ﻫﻴﺪورﻟﻮژﻳﻜﻲ، ﺷـﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤـﻲ و ﭘﻮﺷـﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺑﻬﻴﻨﻪ و زﻣﺎن ﻳﻲﺷﻮ آب ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮد (Sharma and Tyagi, 2004) . 3 - 7 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸﻲ ﻛﺸﺎورزی ﭘﺎﻳﺪار در اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب ﺑﻪ وﺟﻮد ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻳﺎ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ آب و ﻚﻧﻤ ﻛﻪ اﺿﺎﻓﻲ ﺧﺎک از را ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺳﺎزد، واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ . دﻟﻴﻞ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮدن ﺷﺮاﻳﻂ زﻫﻜﺸﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻨﺎﻃﻖ، ﺑﺎﻳﺪ زﻫﻜﺸـﻲ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻲ ﺑـﻪ روش یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ ﻳﺎ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ اﻧﺠﺎم ﻛﻪ ﺷﻮد ﻫﺰﻳﻨ زﻳﺎد ی ﻪ و ﻣﺸـﻜﻼت زﻳﺴـﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ اﻳـﻦ ﺳﻴﺴـﺘﻢ را راه ﻫـﺎ، ﺑـﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ روش ﺑﻪ یﻫﺎ ﺟﺪﻳﺪ زﻫﻜ ﺸﻲ ﻫﻤﻮار ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﻣﻴﺎن روش یﻫﺎ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ1، زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ2 ﻳـﺎ و ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ روش از یﻫﺎ ﻣﺘﺪاول و زﻳﺴﺘﻲ3 ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روش ﻧﻮﻳﻦ یﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ . اﻧﺪ ﻫﺪف اﺻﻠﻲ اﻳﻦ روش ،ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﭘﺎﻳﺪار و ﺑﻬﻴﻨﻪ از اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از زﻫﺪار ﺷﺪن و ﺷﻮری اراﺿﻲ ﺣﺎ ﺻﻠﺨﻴﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . 3 - 7 - 1 - زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ در ﭼﺮﺧ آﺑﻲ ی ﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ اﻳﻔﺎ ﻧﻤﻮده از و ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎی اﺻﻠﻲ ﺑﻴﻼن ﺑﻪ آب ﺷـﻤﺎر ﻣـﻲ آﻳﻨـﺪ ) ﻫﻤـﺎﻳﻲ و ﻫﻤﻜﺎران، a 2002 .( ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن زراﻋﻲ ﻳﺎ درﺧﺘﺎن ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻳﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﻮﻧﺪ، ﺑـﻴﻼن آﺑـﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻢﻫ ﺑﻪ ﺧﻮرده و ﻣﻘﺪار ﻧﺸﺖ ﺑﻪ ﺳﻔﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ ﻛﻢ ﻳﺎ ﺗﺮ ﻣﻘـﺪار اوﻟﻴـﻪ ﺷـﻮد . اﻳـﻦ وﻳﮋﮔـﻲ 1- Biodrainage 2- Drydranage 3- Agroforesty ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 91 اﺳﺎس اراﺋﻪ روش زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ را ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑﻪ . ﻃﻮری ﻛﻪ ﻛﺸﺖ درﺧﺘﺎن ﺳﺮﻳﻊ اﻟﺮﺷـﺪ و درﺧﺘـﺎﻧﻲ ﻛـﻪ ﺗﺒﺨﻴـﺮ و ﺗﻌﺮق زﻳﺎدی دارﻧﺪ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس در ( ﻫﻨﮕﺎم آﺑﻴﺎری ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذ ﺑﻪ آب ﺳـﻔﺮه زﻳﺮزﻣﻴ را ﻲﻨـ ﻛـﺎﻫﺶ ﺑـﻪ و ﻫﻨﮕـﺎم ﻗﻄـﻊ آﺑﻴﺎری ﻳﺎ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ، ﺗﺨﻠﻴﻪ و ﭘﺎﻳﻴﻦ رﻓﺘﻦ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ را ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻧﻴﻤﺮخ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺑـﻴﻦ دو ردﻳـﻒ درﺧـﺖ در ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ در ﺷﻜﻞ )3 - 1( ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺷﻜﻞ 3 - 1 - ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ در اراﺿﻲ و دﻳﻢ ﻓﺎرﻳﺎب اﻫﺪاف ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ را دﻧﺒﺎل .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﻫﺪاف زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ در اراﺿﻲ دﻳﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﺗﻐﺬﻳﻪ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎﻻدﺳﺖ اراﺿﻲ ﺷﻴﺐ دار، ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺟﺮﻳﺎن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﻪ ﻲ اراﺿﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻪ ) وﺿـﻊ و ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ، ﻻﻳﻪ ﺷﻴﺐ ﺑﺎﻻدﺳﺖ، ﻣﻴﺰان ﺗﻐﺬﻳﻪ، ﻛﻴﻔﻴﺖ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻋﻤﻖ و ﻲ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد اﻓﺰا و ( ﻳﺶ ﺗﺨﻠﻴﻪ در اراﺿﻲ ﭘﺴﺖ و ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻴﺶ آب ﺗﺮ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻣﻲ ﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . اﻫﺪاف زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴـﺘﻲ در اراﺿـﻲ ﻓﺎرﻳـﺎب ﺷـﺎﻣﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻧﺸﺖ از ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ . ﻣﻨﻈﻮر ﻃﺮاﺣﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑـﻪ ﻧﻜﺎت زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ :ﻛﺮد اﻟﻒ- ﺑﻴﻼن : آب درﺧﺘﺎن ﻮردﻣ اﺳﺘﻔﺎده اﻳﻦ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺟﺬب آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑـﻪ ﻲ اﻧـﺪازه ﺗﻐﺬﻳـﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺗـﺎ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ زﻳﺮ در ﻣﻨﻄﻘﻪ رﻳﺸﻪ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ .ﺷﻮد ب - ﺳﻄﺢ ﻛﺸﺖ : ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ درﺧﺘﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺘﻲ اﻻﻣﻜﺎن ﻛﻮﭼﻚ ﺑﺎﺷﺪ . زﻳﺮا ﻫﺪف اوﻟﻴﻪ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ) وﻳـﮋه در اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب ( ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺳﺖ ش ارز ﺑﺎ ﻟﺬا . ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻛﺮدن درﺧﺘﺎن ارزش ﻛﻢ ﺑـﻪ ﺟـﺎی ﻣﺤﺼـﻮﻻت ارزش ﺑـﺎ ﻣﻮرد ﭘﺬﻳﺮش ﻛﺸﺎورزان ﻧﺨﻮاﻫﺪ .ﺑﻮد ﻏﺎﻟﺒﺎ در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺑﺎ آب ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﻮب دﺷﻮار اﺳﺖ، زﻣﻴﻦ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻛﺎﻓﻲ وﺟﻮد ﺑﺮای . دارد ﻣﺜﺎل در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ، زﻣﻴﻦ یﻫﺎ ﺧﺸﻚ ﻓﺮاواﻧﻲ اﻃﺮاف اراﺿﻲ آﺑﻲ وﺟـﻮد دا رﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺑﺮای ﻨﺪ درﺧﺘﻜﺎری ﻧﻈﺮ در ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ آن ﺑﻲ اراﺿﻲ ﻣﺮﻏﻮب ﺣﻴﺰ از اﻧﺘﻔﺎع ﺧﺎرج ﮔﺮدﻧﺪ . ج - ﺗﺤﻤﻞ ﺑﻪ ﺷﻮری : درﺧﺘﺎن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺎﻳﺪ از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﺎﺷﻨﺪ . زﻳﺮا، آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﻣﻌﻤـﻮﻻ از آب آﺑﻴﺎری ﺷﻮرﺗﺮ اﺳﺖ و ﻣﺼﺮف آب ﺗﻮﺳﻂ درﺧﺘﺎن و ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﺎ اﻓﺰا ﻳﺶ ﺷﻮری ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . ﻣﻘﺪار ﻣﺼـﺮف ﺑﻪ آب وﺳﻴﻠﻪ ی ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس در اراﺿﻲ ) dS/m 8( ﻧﺼﻒ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟـﻮد در ﻣـﻮرد ﻣﻘﺎوﻣﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری ﺑﺴﻴﺎر اﻧﺪک اﺳﺖ اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣﺎل، اﻧﺪک اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮد اﻳﻦ در زﻣﻴﻨﻪ در ﺟﺪول ﻫـﺎی )3 - 3(، )3 - 4( و )3 - 5( ﮔﺮدآوری ﺷﺪه .ﺖ اﺳ 92 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی د- اﻓﺖ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ : درﺧﺘﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻤﭗ ﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻋﻤﻞ ﻛﺮده و ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻣﺤﻞ را ﺧﻮد ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﺮﻧﺪ ﻣﻲ در ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ اراﺿﻲ اﻃﺮاف ﻧﻴﺰ ﭘﺎﻳﻴﻦ . رود ﻣﻲ ﻣﻴﺰان ﭘﺎﻳﻴﻦ رﻓﺘﻦ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ در ﻣﺤـﻞ اﺳـﺘﻘﺮار ﮔﻴﺎﻫﺎن زﻳﺴﺘﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف آب ﮔﻴﺎﻫﺎن، ﻣﻴﺰان ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻴﻦ ز در آب یﻫﺎ اﻃﺮاف، ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﺧﺎک و ﻋﻤﻖ ﻻﻳﻪ ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﻧﻔﻮذ دارد . ﻫ - آراﻳﺶ ﻛﺎﺷﺖ : ﻛﺎﺷﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻠﻮک در ﻳﺎ ﻫﺎ ﻧﻮارﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻓﻮاﺻﻞ ﻣﻌﻴﻦ ﺻﻮرت ﮔﻴـﺮد ﺗـﺎ ﺳـﻄﺢ اﻳﺴـﺘﺎﺑﻲ در ﺑﻴﻦ در و ﻫﺎ آن اراﺿﻲ آﺑﻲ، ﭘﺎﻳﻴﻦ از ﺗﺮ رﻳﺸﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن زراﻋﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد در ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ﻛﻨﺎر و ﺎﻫ ﺟﺎده ﻣـﺮز اراﺿـﻲ اﻣﻜﺎن دﺳﺘﺮﺳﻲ و رﺳﻴﺪﮔﻲ ﺑﻪ درﺧﺘﺎن ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﺳﺖ، اﻳﻦ نﻣﻜ Ĥ ﺑﺮای ﻫﺎ ﻛﺸﺖ درﺧﺘﺎن زﻫﻜﺸـﻲ زﻳﺴـﺘﻲ ﺗﻮﺻـﻴﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد اﮔﺮ . اﻣﻜﺎن ﻛﺸﺖ ﻧﻮاری در ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ، روش از ﻛﺮﺗﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﺷﻮد و- ﺑﻴﻼن ﻧﻤﻚ : ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺮوژه یﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﺑﺪون ﻧﻈﺮ در ﮔﺮﻓﺘﻦ زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﻮر ﺷـﺪن اراﺿـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑـﺮای ﺑﺮﻗﺮاری ﺗﻌﺎدل ﻧﻤﻚ، درﺧﺘﺎن ﻛﺸﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺪه ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺟﻤﻊ آوری ﻧﻤﻚ ﺑﻮده از و ﮔﻴﺎﻫﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺷﺎخ ﻛﻪ ﺑـﺮگ ﻗﺎﺑﻞ ﻫﺎ آن ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻤﻚ ﺗﺎ ﻫﺎی ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ از ﻫﺎ آن در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺎرج ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . در اﻣﺮ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻘﻖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻮری آب آﺑﻴﺎری ﺑﺴﻴﺎر .ﺪﺑﺎﺷ ﻛﻢ ز- ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی : ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از درﺧﺘﺎن و ﮔﻴﺎﻫﺎن زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎ ﮔﻴﺎﻫﺎن ارزش ﺑـﺎ ﻛﺸـﺎورزی ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ آﻣﺪ در . ﺣﺎﺻﻞ از درﺧﺘﺎن، ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺳﺎل دﻳﺮﺗﺮ از ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری اوﻟﻴﻪ ) ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﻛﺎﺷـﺖ و ﻧﮕﻬـﺪاری ( ﺑﻪ دﺳﺖ در . آﻳﺪ ﻣﻲ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻗﺮاردادﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺮد ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ اﺧﺖ ﻫﺎی ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻪ ﺷﻮد ﻣـﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺎﻟﻚ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ح- ﭘﺬﻳﺮش اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ : ﻛﺎﺷﺖ درﺧﺘﺎن ﺟﺪﻳﺪ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ وﺿﻊ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ روﺳﺘﺎﻫﺎ را ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻫﺪ . ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ، ﭘـﺎﻳﺶ درﺧﺘﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳـﺖ . ﻣـﺜﻼ ﻫـﺮس ﻏﻴﺮﻗـﺎﻧﻮﻧﻲ ﻳـﺎ ﻗﻄـﻊ درﺧﺘـﺎن ﺑـﺮای ﻫﻴـﺰم ﻳـﺎ و آﺗﺶ ﺳﻮزی ﺛﻤﺮ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ه ی ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺳﺎﻟﻪ ﻳﻚ در را ﺑﻴﻦ از روز ﺑﺒﺮد ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﺑﺮای ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻨـﺎﻓﻊ ﺳﻴﺴـﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ، ﺷﺮﻛﺖ ﻓﻌﺎل ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﺤﻠﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ . ﻣﺸﻜﻞ ﻋﻤﺪه زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ، ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻃﻲ ﻓﺼﻞ ﻫﺎی زﻣﺴﺘﺎن و ﺗﺎﺑﺴـﺘﺎن اﺳـﺖ . ﺑـﺪﻳﻦ ﻣﻔﻬـﻮم در ﻛـﻪ زﻣﺴﺘﺎن ﻳﺎ ﻓﺼﻞ ﺑﺎرﻧﺪ ﮔﻲ، زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﻫﻤﺮاه اﺳﺖ در و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺧﺎک اﺷﺒﺎع ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ در . ﺣﺎﻟﻲ در ﻛﻪ ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن، ﺧﺎک از آب ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻣﺰاﻳﺎ و ﻣﻌﺎﻳﺐ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ روش یﻫﺎ زﻫﻜﺸﻲ در ﺟﺪول )3 - 6( اراﺋﻪ . اﻧﺪ ﺷﺪه ﺟﺪول 3 - 3 - ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ) ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻫﺴﺘﻪ ای ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ( ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﮔﻴﺎه ﺷﻮری ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ی رﺷﺪ رﻳﺸﻪ آن در ﻛﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻪ اﻧﺪازه 50 درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ (dS/m) Atriplex ammenicola 33.0 Acacia cambagei 27.7 Atriplex lentiformis 23.0 Atriplex undulata 22.5 Leptochioa fusca (Kallar grass) 22.0 Brassica napus (Gobhi sarson) 19.5 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 93 اداﻣﻪ ﺟﺪول 3 - 3 - ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ) ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻫﺴﺘﻪ ای ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ( ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﮔﻴﺎه ﺷﻮری ﻧﺎﺣﻴ ی ﻪ رﺷﺪ رﻳﺸﻪ آن در ﻛﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﻪ اﻧﺪازه 50 درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ (dS/m) Bets vulgaris (fodder beet) 19.0 Hordeum vulgare (barley) PK- 30064 19.0 PK- 30130 18.4 PK- 30136 17.9 Sorghum vulgare (JS-263) 16.7 Sorghum vulgare (JS-1) 16.5 Acacia calcicola 16.5 Sorghum vulgare (Japani millet) 15.0 Sesbania aculeata (dhancha) 13.0 Hasawi rushed 12.5 Leucaena leucocephala (lpil-lpll) 12.4 Medicago sativa (Lucerne hijazi) 12.2 Macroptilium atropurpureum (siratro) 12.0 Lolium multiflorum (italian rye grass) 11.0 Echinochioa colona (Swank) 11.2 Acacia kempeana 11.0 Acacia aneura 9.5 Acacia cunninghamii 9.4 Acacia holoserices 9.0 Panicum maximum (N-S-1) 9.0 Panicum maximum (exotic) 8.5 ﺟﺪول 3 - 4 - ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ و درﺟ ﻪ ی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻮری ) ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺷﻮری- ﻛﺎرﻧﺎل ﻫﻨﺪ ( درﺟ ﻪ ی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻘﺎوم (ECe: 25-35 dS/m) Tamariso troupii, T. artiaulata, Prosopls Juliflora, Pithe celloblum dulce, Parkinsonia aculeata, Acacia famesisns ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻣﻘﺎوم (ECe: 15-25 dS/m) Csinstemon lanceolatus, Acacia nilotica, A. pennatula, A. tortitis, Casuarina glauca 13144, C. glauca 13987. C. obessa 27, C. glauca (FRI), C. equisetifolia (FRI), Eucalyptus camaldulensis, Leucaena leucocephala, Erescentia alata ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺣﺴﺎس (ECe: 10-15 dS/m) Casuarina cunninghamiana (FRI), C. cunninghamiana (Aust). Eucalyptus tereticornis, Acacia aurtculiformis, Guazuma ulmifotia, Leucanes shannonil, Samanes saman, Albizzis caribes, Senna stomeria, Ferminalia arjuna, Pongamia pinnata. ﺣﺴﺎس (ECe: 7-10 dS/m) Syzglum cumiml, S. fruticosum, Tamarindus indica, Salix app., Acacia deanei, Albizia quachepela, Alelia herbertsmithi, Ceaselpimia oriostachya, C. velutine, Halmatoxyion brasiletto ECe : ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺷﻮری ﻋﺼﺎر ه ی اﺷﺒﺎع ﺧﺎک در ﻧﺎﺣﻴﻪ رﺷﺪ رﻳﺸﻪ ﺟﺪول 3 - 5 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ﻗﻠﻴﺎﺋﻴﺖ ) ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺷﻮری- ﻛﺎرﻧﺎل ﻫﻨﺪ ( ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ pH ﺧﺎک ) ﻣﺤﻠﻮل 2:1 ﺧﺎک ( آب ﺑﻪ درﺧﺘﺎن ﻣﻴﻮه ای درﺧﺘﺎن ﻏﻴﺮﻣﺜﻤﺮ > 10 Acchras japota Prosopis juliflora Acacia nilotica Casuarina equisetifolia 9.0-10 Zizyphus maunitiana Tamarix articulate Sapindua laurifolius Terminalia arjuna Emblica officinalis Albizzia lebbeck Carissa carandas Pongamia pinnata Psidium guajava Sesbania sesban 8.2-9 Punica granatum Dalbergia sissoo 94 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اداﻣﻪ ﺟﺪول 3 - 5 - ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی درﺧﺘﻲ ﺑﻪ ﻗﻠﻴﺎﺋﻴﺖ ) ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺷﻮری- ﻛﺎرﻧﺎل ﻫﻨﺪ ( ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ pH ﺧﺎک ) ﻣﺤﻠﻮل 2:1 ﺧﺎک ﺑﻪ آب ( درﺧﺘﺎن ﻣﻴﻮه ای درﺧﺘﺎن ﻏﻴﺮﻣﺜﻤﺮ Pyrus persica Morus alba Pyrus commuis Grevillea robusta Vitis vinifera Azadirachta indica Mangifera indica Tectona grandis Syzygium cumini Populus deltoides ﺟﺪول 3 - 6 - ﻣﻘﺎﻳﺴ ﻪ ی زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ روش یﻫﺎ ﻣﺘﺪوال زﻫﻜﺸﻲ ﭘﺎراﻣﺘﺮ زﻫﻜﺸﻲ اﻓﻘﻲ زﻫﻜﺸﻲ ﻋﻤﻮدی زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮد و ﻣﺘﻌﻠﻘﺎت - روش ﻛﺎ ﺑﺎ رآﻳﻲ ﺧﻮب - ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺧﺮوﺟﻲ - ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴـﺮی ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﻣﺘﻔـﺎوت ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ - ﺗﺒﺨﻴﺮﻛﻨﻨـﺪه ﻫـﺎی ﺧﻮرﺷـﻴﺪی ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ ﻗﺴﻤﺘﻲ از ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . -روش ﺑﺎ ﻛﺎرآﻳﻲ ﺧﻮب - اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﻫﺎ - ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﻣﺘﻔـﺎوت ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ - ﺗﺒﺨﻴﺮﻛﻨﻨﺪه ﻫـﺎی ﺧﻮرﺷـﻴﺪی ﻣﻤﻜـﻦ ﺳﺖ ا ﻗﺴﻤﺘﻲ از ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . - ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻣﻴﺰ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻨﺎﻃﻖ - ﺣﺎل در ﺣﺎﺿﺮ در ﭘﺮوژه یﻫﺎ ﺑﺰرگ زﻫﻜﺸﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻤﻲﻧ ﺷﻮد - ﺑﻪ ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﻴﺎز ﻧﺪارد ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻛﻢ ﻣﺰاﻳﺎ / ﻣﻌﺎﻳﺐ - اﺻﻼح اراﺿﻲ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ - ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ - ﻛﻨﺘــﺮل ﺷــﻮری در ﺻــﻮرت وﺟــﻮد ﺧﺮوﺟﻲ -اﺻﻼح اراﺿﻲ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ - ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ - ﻛﻨﺘــﺮل ﺷــﻮری در ﺻــﻮرت ﺗﺨﻠﻴــﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ - اﺻﻼح اراﺿﻲ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ - ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ - ﺑﺎدﺷﻜﻦ - ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭼﻮب و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺟﻨﮕﻠﻲ - ﺗﻨﻮع ﮔﻴﺎﻫﻲ - اﺳﺘﻔﺎده زﻣﻴﻦ - ﻣﺤﺪودﻳﺖ در ﻛﻨﺘﺮل ﺷﻮری ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ﻧﮕﻬﺪاری - ﺳﺮوﻳﺲ ﻳﺎﻫﺎ ﻟﻮﻟﻪ زﻫﻜﺶ ﺑﻪﺎزﺑ رو یﻫﺎ ﻃﻮر ﻣﻘﻄﻌﻲ - ﺣﺬف ﻧﻤﻚ از ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی -ﺳﺮوﻳﺲ ﻣﻘﻄﻌﻲ از ﺧﻄﻮط ﻟﻮﻟﻪ، ﭘﻤﭗ و ﺻﺎﻓﻲ - ﻧﻴﺎز ﺑﺮق ﺑﻪ ﻳﺎ ﺳﻮﺧﺖ - ﻫﺮس و ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﺤﺼﻮل - ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻴﻤﺎری زﻣﻴﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز - زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺮ زﻣﻴﻨﻲ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ زﻣﻴﻦ ﻧﺪارد - زﻫﻜــﺶ یﻫــﺎ روﺑــﺎز و ﺣﻮﺿــﭽﻪ یﻫــﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی زﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ -ﻣﻘﺪار ﻛﻤﻲ ﻧﻴﺎز دارد - ﺳﻄﺢ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﺰرﮔﻲ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ ) ﺣﺪود 10 % اراﺿﻲ ( آﺑﻲ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﻮب - ﻧﻴﺎز ﻧﺪارد -ﻧﻴﺎز ﻧﺪارد - در زﻣﺎن اﺳﺘﻘﺮار ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻧﻴﺎز دارد اﻧﺮژی ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز - در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﭘﻤﭙﺎژ زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ -ﺑﺮای ﭘﻤﭙﺎژ آب زﻳﺮ زﻣﻴﻨﻲ _ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄ ﻲ - زﻫﺎب ﻫـﺎ ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﺣـﺎوی ﻧﻤـﻚ، ﻣـﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ -ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﭘﻤﭙﺎژ ﺷـﺪه ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻳﺎ ﻧﻬﺮ آب ﻛﺎﻧﺎل ﺑﺸﻮد - اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﺪارد - ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ﻧﻤﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻮرد ﻧﻴـﺎز اﺳﺖ 3 - 7 - 2 - زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ )Dry drainage ( در ﻧﻮاﺣﻲ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ، ﺷﻮری یﻫﺎ ﺎب زﻫ ﻛﺸﺎورزی و ورود ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﺳﻄﺤﻲ از ﻣﺸﻜﻼت ﻣﻬـﻢ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﺳﺖ . زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ، ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴﺘﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺰﻳﻨﻪ ای ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻛـﺎﻫﺶ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﻛﺸـﺎورزی در ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺑﻲ ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﺑﺎ ﺗﻔﺎوت ﻛﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺷﻮری، ﺑﺮای ﻛﻪ درﺧﺘﺎن زﻫﻜﺸﻲ زﻳﺴـﺘﻲ وﺟـﻮد داﺷـﺖ، در اﻳـﻦ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 95 ﺳﻴ ﺴﺘﻢ وﺟﻮد ﻧﺪارد . ﻣﺒﻨﺎی اﺻﻠﻲ زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ، ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ در اراﺿـﻲ ﻛﺸـﺖ ﺷـﺪه آﺑـﻲ ﺑـﻪ ﻛﻤـﻚ ﭘﺪﻳـﺪه ﺧﻴﺰﻣﺆﻳﻴﻨﻪ و ای ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ در اراﺿﻲ ﻛﺸﺖ ﻧﺸـﺪه ) آﻳـﺶ ( ﻣﺠـﺎور اﺳـﺖ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ زﻫﻜﺸـﻲ ﺧﺸـﻚ، ﻧـﻮﻋﻲ ﻗﻄﻌﻪ ﺑﻨﺪی زﻣﻴﻦ اﺳﺖ در ﻛﻪ ﻧﻮاﺣﻲ ﺧﺸﻚ ) آب ﻛﻢ و دﺷﺖ ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ وﺳﻌﺖ اراﺿﻲ ﺑﻴﺶ ﻫﺎ آن در از ﻣﻘﺪار ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮای آب ﺗﻮﺳﻌﻪ آﺑﻴﺎری اﺳﺖ ﺑﺎ ،( ﻫﺪف ﺧﺎرج ﻛﺮدن و آب اﻣﻼح اﺿﺎﻓﻲ از اراﺿﻲ ﺗﺤﺖ ﻛﺸﺖ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ اراﺿـﻲ آﻳـﺶ ﻣﺠـﺎور اﻧﺠـﺎم ﻣﻲ اﻳﻦ در .ﺷﻮد ﺻﻮرت، اراﺿﻲ ﻣﺠﺎور زﻫﺪار ﺑﻪ و ﺷﺪه ﺗﺪرﻳﺞ ﺷﻮر ﺧﻮاﻫﻨﺪ .ﺷﺪ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ در ﻛﺸﻮرﻫﺎی اﺳﺘﺮاﻟﻴﺎ، ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﭘﺮو و ﮔﺰارش اﺳﺖ ﺷﺪه در . ﻛﺸﻮر ﺑـﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﺎ وﺟـﻮد دﺷـﺖ یﻫـﺎ وﺳﻴﻊ و ﻓﺮاوان ﻫﻤﭽﻮن وراﻣﻴﻦ، ﮔﺮﻣﺴﺎر، ده ﻧﻤﻚ، ﺳﻤﻨﺎن، ﺷﺎﻫﺮود و داﻣﻐﺎن در ﻛﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻗﺮار آﺑﻲ ﻛﻢ دارﻧﺪ، اﻣﻜﺎن اﺟﺮای اﻳﻦ ﻧﻮع زﻫﻜﺸﻲ وﺟﻮد . دارد ﺷﻜﻞ )3 - 2( اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ در را ﺟﻨﻮب دﺷﺖ ﮔﺮﻣﺴﺎر ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺷﻜﻞ 3 - 2 - ﻧﻮارﻫﺎی ﻧﻜﺎﺷﺖ ) اراﺿﻲ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ در ( ﻣﺠﺎورت اراﺿﻲ ﺗﺤﺖ ﻛﺸﺖ روش ﺑﻪ ﻛﻪ ﻛﺸﺎورزی ﻧﻮاری ﻗﻄﻌﻪ ﺑﻨﺪی اﻧﺪ ﺷﺪه - ﺟﻨﻮب دﺷﺖ ﮔﺮﻣﺴﺎر روش زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ، ﺗﺠﻤﻊ اﻣﻼح در اراﺿﻲ ﻣﺠﺎور ) ﻛﺸﺖ ﻧﺸﺪه ( ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﻟﺨﺖ ﻣﻲ ﺷـﻮد . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺗﺮاﺷﻴﺪن و ﺑﺮداﺷﺖ از ﻫﺎ آن ﺳﻄﺢ ﺧﺎک، ﺗﻮان ﻲﻣ تﺷﺪ ﺗﺒﺨﻴﺮ را اﻓﺰاﻳﺶ . داد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺎ ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﻘـﺪاری ﺧﺎک از ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺖ ﻧﺸﺪه ﻛﻢ و ﻛﺮدن ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺗﺎ ﺳﻄﺢ ﺧﺎک، ﺷﺪت ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺗﻮان ﻣﻲ را اﻓﺰاﻳﺶ . داد اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، در ﻧﻮارﻫﺎی آﻳﺶ ﺗﻮان ﻣﻲ اﻗﺪام ﺑﻪ ﻛﺸﺖ درﺧﺘﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑﻪ ﺷﻮری ﻫﻤﭽﻮن اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس و آﺗﺮﻳﭙﻠﻜﺲ ﺑﺎ ﻢﻫ ﺗﺎ ﻛﺮد ﺟﺬب و ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺑﺨﺶ دﻳﮕﺮی از زﻫﺎب، زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻫﻢ و ﺷﻮد ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻣﻜﺎن ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ،ﻫﺎ آن از ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﺧﻮﺑﻲ از ﻧﻮارﻫﺎی اراﺿﻲ ﺑﻪ ﻣﻮازات ﻧﻮارﻫﺎی درﺧﺘﺎن اﻳﺠﺎد در .ﺷﻮد ﺻﻮرت ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻴﺶ ﺗـﺮ ﺳـﻄﺢ در آب ﻓﺼـﻮل ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﺧﻴﺰ ﺳﻄﺢ ﺗﻮان ﻣﻲ آب زﻫﻜﺶ یﻫﺎ روﺑﺎزی ﻋﻤﻖ ﺑﺎ در ﻛﻢ ﻧﻮارﻫﺎی آﻳﺶ .ﻛﺮد ﺣﻔﺮ زﻫﻜﺸﻲ ﺧﺸﻚ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳـﺎﻳﺮ روش ،ﻫـﺎ ﻣﺰاﻳﺎ و ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻳﻲﻫﺎ دارد . ﻫﺰﻳﻨ ﻪ ی ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢ زﻫﻜﺸﻲ، ﺗﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻋﺪم ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺳﻄﻮح ﻛﺸﺖ در ﺷﺮاﻳﻂ و آﺑﻲ ﻛﻢ اﺳﺘﻔﺎده از 96 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی زﻫﺎب در ﺻﻮرت ﻛﺸﺖ درﺧﺘﺎن ﻣﻘﺎوم در ﻧﻮارﻫﺎی آﻳﺶ از ﺖﻣﺰﻳ ﻫﺎی اﻳﻦ روش اﺳﺖ . ﺗﺠﻤﻊ ﻧﻤﻚ اﻧ و ﺘﻘﺎل آن ﺗﻮﺳﻂ و ﺑﺎد ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ در ﺳﻄﺢ ﻛﺸﺖ از ﻧﻴﺰ ﻣﺤﺪودﻳﺖ اﻳﻦ یﻫﺎ روش ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣـﻲ آﻳﻨـﺪ . ﺟﻤـﻊ آوری ﻣﻜـﺎﻧﻴﺰه اﻣـﻼح از ﺳـﻄﻮح آﻳـﺶ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ روﺷﻲ ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل اﻣﻼح ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺻﺮف ﻫﺰﻳﻨﻪ و اﻧﺠﺎم ﻛﺎر اﺿﺎﻓﻲ اﺳﺖ . 3 - 8 - آﻳﺶ زﻣﻴﻦ آﻳﺶ زﻣﻴﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان راﻫﻜﺎری ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﻣﺴﺎﻳﻞ زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﻴﻜﻦ، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎی ﻫﻴﺪروﻟﻮژﻳﻚ، ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺠﺰﻳ ﺧﺎک ی ﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ آﻳﺶ ﻛﻪ زﻣﻴﻦ ﭘﻴﭽﻴﺪه اﺳﺖ ﺑﺮای . ﻣﺜـﺎل، در ﺿـﻠﻊ ﻏﺮﺑـﻲ دره ﺳـﻦ ﺟـﻮاﻛﻴﻦ، اراﺿـﻲ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ آب ﺑﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﻲ و آﻟﻮده ﺑﻪ ﺳﻠﻨﻴﻮم زﻳﺎد در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳـﺖ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﻗـﺮار دارﻧـﺪ (SJVDIP,1999c) . ﺳـﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑ در ﻲ اراﺿﻲ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻋﻤﻴﻖ اﺳﺖ و ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺣﺎﺻﻞ از ﻧﻔﻮذ ﻋﻤﻘﻲ در اراﺿﻲ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﺳﺒﺐ ﺑـﺮوز ﻣﺸﻜﻼت زﻫﻜﺸﻲ در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم اﻳﻦ در ﺷﺪه ﺧﺼﻮص ﻣﻮارد زﻳـﺮ را ﻣﺸـﺨﺺ ﻛـﺮده اﺳﺖ (SJVDIP,1999c) : – آﻳﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻗﻄﻌﺎت ﺑﺰرگ اراﺿﻲ در ﺑﺎﻻدﺳﺖ و ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ، ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب و ﭘﺎﻳﻴﻦ رﻓـﺘﻦ ﺳـﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻳﻚ در – دوره ﻛﻮﺗﺎه، آﻳﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻗﻄﻌﺎت اراﺿﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﺎ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺑﺎﻻ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ ﻗﻄﻌﺎت ) ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﺳﻄﺢ ( ﻧﻜﺎﺷﺖ ﺑﺎﻻدﺳﺖ، ﺣﺠﻢ زﻫﺎب را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . آﻳﺶ – ﮔﺬاﺷﺘﻦ اراﺿﻲ ﺑﺎﻻدﺳﺖ و ﺑﺪون زﻫﻜﺶ، ﺑﻪ ﺷﺪت ﺣﺠﻢ زﻫﺎب در را اراﺿﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳـﺖ ﻣﺠـﺎور ﻛـﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ و ﻛﺎرآﺗﺮﻳﻦ در ﺣﻞ راه درازﻣﺪت ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . آﻳﺶ – اراﺿﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﻮﺳﻌﻪ اراﺿﻲ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ ﺑﺎﻻ در دﺳﺖ ﻤﻲﻧ و ﺷﻮد ﻗﻄﻌـﺎت ﻧﻜﺎﺷـﺖ در ﭘـﺎﻳﻴﻦ دﺳـﺖ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺷﻮری و ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ . ﺑﺮﻧﺎﻣ ﻪ ی آﻳﺶ، ﻣﺰاﻳﺎی زﻳﺎدی ﺑﺮای ﺣﻴﺎت وﺣﺶ دارد . ﺑﺎر زﻳﺮا آﻟﻮدﮔﻲ ﻓﻠﺰات ﻲﺳﻤ و اﻣﻼح ﺑﻪ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ ﺑﻪ ، وﻳﮋه اﮔﺮ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻴﻦ اراﺿﻲ ﻧﻜﺎﺷﺖ و اﺳﺘﻘﺮار ﺣﻴﻮاﻧﺎت و ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻮﻣﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ آﻳﺶ . زﻣﻴﻦ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ اﺛﺮاﺗﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﻧﻴﺰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺮﻛﺖ ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ و ﺷﻮر ﺑﺎﻋﺚ ﻛﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ رو ﺗﺠﻤﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ و اﻣﻼح در ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﻣﻲ ﻳﺎ و ،ﺷﻮد روﻳﺶ ﻫﺮز یﻫﺎ ﻋﻠﻒ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب . ﺗﺠﻤﻊ زﻳﺎد اﻣﻼح در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﭘﻮﺷـﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻴﻦ از ﻛﻼ ﻳﺎ ﻛﻢ را ﺑﺒﺮد ﺑﺎﻋﺚ و ﺣﺮﻛﺖ اﻣﻼح و ﺳﻠﻨﻴﻮم ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻪ ﺑﺎد اراﺿﻲ اﻃﺮاف ﺷـﻮد . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ آب، زﻣﻴﻦ و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫ در ﻲ اراﺿﻲ آﻳﺶ ﺑﻪ ﺷﺪه ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺣﻴﺎت وﺣﺶ ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﮐﻨﺘﺮل  ﻲﻔﻴﻛ و ﻲﻛﻤ زﻫﺎب ﻧﺎﺷ یﻫﺎ از ﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 97 3 - 9 - راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آب ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداران ﻳﻲﻫﺎ راه ﺑﺮای ﭼﻨﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔﺎت اﻧﺘﻘﺎل، ﺗﻮزﻳﻊ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری وﺟﻮد دارد . ﺑﻬﺴـﺎزی و ﺑﻬﺒـﻮد وﺿـﻌﻴﺖ ﻛﺎﻧـﺎل ﻫـﺎ ﺑـﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻧﺸﺖ و ﻧﻔﻮذ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﺑﺮای . ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔﺎت در زﻣﺎن ﻬﺮهﺑ ﺑﺮداری، ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺑﻬﺴﺎزی ﺳﺎزه ﻫـﺎی آﺑﻴـﺎری و ﺳﻴﺴـﺘﻢ ارﺗﺒﺎﻃﻲ اﺳﺖ ﺑﺮای . اﻓﺰاﻳﺶ راﻧﺪﻣﺎن ﺗﻮزﻳﻊ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ درﺟﻪ 3 و4 ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﺻـﻼح و ﺑﻬﺴـﺎزی داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، اﻓﺰاﻳﺶ دوره ﺗﺤﻮﻳﻞ آب ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ راﻧﺪﻣﺎن ﺗﻮزﻳﻊ ﻛﻤﻚ .ﻛﻨﺪ در ﻣﺼﺮ، ﺗﻠﻔﺎت اﻧ از آب ﺘﻬﺎی ﻛﺎﻧﺎل ﻫﺎ ﺣﺪود 25 ﺗﺎ50 درﺻﺪ ﻛﻞ ﺗﻠﻔﺎت ﺑﺮآورد اﺳﺖ ﺷﺪه ) ﮔـﺮوه ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﮔـﺬاری آب EPIQ ، 1998 .( اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻧﻈﻴﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎی ﺧﻮدﻛﺎر و ذﺧﻴﺮه ﺳﺎزی ﻧﻴﺰ ﺷﺐ در ﺗﻠﻔﺎت ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻪ را ﻣﻴﺰان زﻳﺎدی ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ در . ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺪﻟﻴﻞ ﻣﺤﺪودﻳﺖ یﻫﺎ ﻣﺎﻟﻲ، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺗﻮﺳـﻂ آب ﺑـﺮان اداره ﻣﻲ ﺑﺎ .ﺷﻮد واﮔﺬاری ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺑﺮان آب ﺑﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ راﻧﺪﻣﺎن و ﺑﻬﺮه وری ﻛﻤﻚ ﻧﻤﻮد . 4ﻓﺼﻞ 4 ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم – ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه 24 / 04 / 94 99 ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم – ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه 4 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ دﻳﮕﺮ آﺑﻲ ﻣﻮﺟﻮد از ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻮﻳﮋه در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸـﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ اﺳﺖ اﻏﻠﺐ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻧﺴﺒﺖ یﻫﺎ آب ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ از ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﺗـﺮی ﺑﺮﺧﻮردارﻧـﺪ، ﺗﺨﻠﻴ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ی ﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﻣﺴﺘﻠﺰم اﻋﻤﺎل ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺗﺨﺼﺼﻲ و آ ﮔﺎﻫﺎﻧﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﻓﺼﻞ، ﺿﻤﻦ ﺑﻴﺎن ﻛﻠﻴﺎﺗﻲ اﻳﻦ در ﺧﺼﻮص، ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺷﺎﻣﻞ یﻫـﺎ آب ﺳـﻄﺤﻲ ﺷـﻴﺮﻳﻦ، ﭘﻬﻨـﻪ آب یﻫـﺎ ﺷـﻮر، ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی یﻫﺎ ﭼﺎه و ﻋﻤﻴﻖ اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻣﻮﺿﻮع زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از زﻫﻜﺸﻲ ﻫـﺎی ﻛﺸـﺎورزی و ﭘﻴﻮﺳـﺘﻦ یﻫﺎ آب ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﻣﻮﺟﻮد ﻳﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺎص ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از دﻳﺪﮔﺎه ﻛﻴﻔﻴﺖ در یﻫﺎ آب دﺳﺘﺮس ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ، ﺑﻠﻜﻪ ﻧﻈﺮ از زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر ﭼﺎﻟﺶ ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭼﻮن دﻓﻊ زﻫﺎب ازﻫﺎ اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی و اﺧﺘﻼط ﺑـﺎ یﻫﺎ آب ﺑﺎ ﻫﺎ آن ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﻮب ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ اﻳﻦ ﻣﻲ ﻫﺎ آب ﺷﻮد، ﻣﺴﺘﻠﺰم رﻋ ﺎﻳﺖ ﻣﻼﺣﻈﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻛﻪ ﻣﺒﻨﺎی زﻳﺎن ﻳﻦﺗﺮ ﻛﻢ ﻫﺎ آن ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ یﻫﺎ آب ﺗﺤﻤﻴﻞ ﮔﺮدد اﻳﻦ در . ﻓﺼﻞ، ﺿﻮاﺑﻂ ﺑﺮای ﻻزم ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﻣﻌﺮﻓﻲ اﺳﺖ هﺷﺪ . اﺑﺘﺪا ﺿﻮاﺑﻂ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﺮای ﻻزم ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب ﺑﺎﻫﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻄﻠﻮب ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ، ﺳﭙﺲ ﻳﻂﺷﺮا ﺑﺮای ﻻزم ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﭘﻬﻨﻪ آب یﻫﺎ ﺷﻮر، ﺷﻴﺮﻳﻦ یﻫﺎ ﭼﺎه و ﻋﻤﻴﻖ ﺑﺮرﺳﻲ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ، اﻣﻜـﺎن ﺗﺨﻠﻴـ ﻪ ی زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻧﻴﺰ ﻫﺎ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘ اﺳﺖ ﻪ . 4 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻣﺼﺮف ﺑﺨﺶ در آب یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﺎورزی، ﺷﺮب، ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﭘﺴﺎب ﻫﺎی ﻛﻢ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﺗـﺮ ﺗـﻮام اﺳﺖ . ﺗﺎﻛﻨﻮن ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪ اﻳﻦ ی ه ﻫﺎی آب ﻛﻢ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺷﺎﻣﻞ رودﺧﺎﻧﻪ و ﻫﺎ درﻳﺎﭼﻪ ﻫـﺎ ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑﺨﺶ در . ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺰرگ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه آب آﺑﻴﺎری، ﺑﻴﺶ آﺑﻴﺎری ﺑـﺎ راﻧـﺪﻣﺎن ﻛـﻢ، ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﻣﻮﺟـﺐ ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ و ﺷﻮر ﺷﺪن در ﺑﻊﻣﻨﺎ ﻣﻘﻴﺎس وﺳﻴﻊ ﻣﻲ ،ﺷﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻣﺤﺮوم ﺷﺪن ﺑﻬﺮه وران ﭘـﺎﻳﻴﻦ دﺳـﺖ آب از ﻛـﺎﻓﻲ ﻧﻴـﺰ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻲ روﻳﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺎ آب ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﻮب در ﺑﺎﻻدﺳﺖ، ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ آﻟﻮده ﺷﺪن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺧـﻮب ﺑﺮاﺛـﺮ ﺟﺮﻳﺎن آﻟﻮده زﻫﺎب یﻫﺎ ﺑﺎﻻدﺳﺖ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺎﻳﻴﻦﭘ در آب دﺳﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ و رﻗﺎﺑﺖ ﺳﺮ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ از .ﺷﻮد در رو ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎ، ﻧﮕﺮاﻧﻲ ی هﺑﺎر در ﻫﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب، ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ وﺿـﻊ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ زﻫﺎب ﻫﺎ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ در ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، ﻧﻘﺶ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺟﺎﻣﻊ زﻫﺎب و اﺛﺮات ﺑـﺮ آن ﻫـﺮ ﻳـﻚ از اﺟﺰای ﻳﺴﺖ ز ﺑﻮم ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ اﻳﻦ در . راﺳﺘﺎ، اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ زﻫﺎب ،ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب وﻫﺎ ﺣﺘﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻫﻤﮕﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻳﻲﻫﺎ درﺧﻮر ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻟﻴﻜﻦ ﺣﺘﻲ در ﺻﻮرت ﻛﺎر ﺑﻪ ﺑﺴﺘﻦ ﺻﺤﻴﺢ ﺑـﺎز ،ﻫﺎ آن ﻫـﻢ ﻣﻘﺪاری زﻫﺎب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﻮد ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ و دﻓﻊ ﺗﺨﻠﻴﻪ .ﺳﺖ ا ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﺮوﺟﻲ زﻫﻜﺶ ﻳﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی ﮔﺎه ﻃﺒﻴﻌﻲ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ . اﻧﺪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧـﺪ ه ی زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺑﺨﺶ ﭼﻨﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : 100 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی – ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺷﻴﺮﻳﻦ : ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ رودﺧﺎﻧﻪ ،ﻫﺎ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، ﻣﺴﻴﻞ ﻫﺎ، دﻫﺎﻧـﻪ ﻫـﺎی رودﺧﺎﻧـﻪ و ﻫـﺎ درﻳﺎﭼﻪ آب یﻫﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ . – ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺷﻮر از : ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺤﻞ ﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﻪ در ﺷﺪه دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﻫﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ و اﻧﺘﻘﺎل زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ داﺧﻞ درﻳﺎﻫﺎ راه از ﻳﺎ و ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ زﻫﻜﺸﻲ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ داﺧﻞ درﻳﺎﻫـﺎی آزاد ﻳﺎ و ﺑﺴﺘﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ . اﻧﺪ ﺷﺪه – ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮ ی: ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ داﺧﻞ ﮔﻮدال یﻫﺎ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻳﺎ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺑـﺮای ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﻧﻔﻮذ دادن ﺗﻪ و آب ﻧﺸﻴﻨﻲ اﻣﻼح . اﻓﺰون ﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ زﻫﻜﺸﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ، اﻣﻜﺎن اﺟﺮای ﻳﻚ ﻫﺮ از اﻗﺪاﻣﺎت ﻓﻮق، ﺑﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﻴﺖﻛﻤ زﻫﺎب یﻫـﺎ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺑـﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺨﻠﻴﻪ، ﺧﻄﺮات ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﺳﻄﺢ ﻓﻨﺎوری و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮﺳﻲ و ﻣﺴﺎﻳﻞ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد در . ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺣﺎل در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺧﺎﻧﮕﻲ ﻳﺎ و ﺳـﺎﻳﺮ آب ﻫـﺎی آﻟـﻮده ﻧﺎﺷـﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻏﻴﺮﻛﺸﺎورزی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ اﻳﻦ . ﻣﻮﺿﻮع ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ اﺛﺮات ﻣﺨﺮﺑﻲ ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸـ ﺎورزی ﺑﺮﺟﺎی ﮔﺬارد . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮی ﺑﻬﺘﺮ، اﻗﺪاﻣﺎت ﻓﻮق ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ از ای اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ و ﻧـﺮم اﻓـﺰاری ﻫﻤﭽﻮن ﺗﺪوﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ و ای ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻫﻤﺮاه ﮔﺮدد . 4 - 3 - ﺿﻮاﺑﻂ ﻻزم ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﺎﻫﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻄﻠﻮب ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ای ﺷﻴﻮه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﻴﻞ و ﺑﻪ اﻫﺪاف آن ﻛﺎری ﻧﺴﺒﺘﺎ ﭘﻴﭽﻴـﺪه و ﭼﻨـﺪ ﺟﺎﻧﺒـﻪ اﺳـﺖ . ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد در اراﺿﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ روﻧﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮﻧﺪ . در ﻛﺸﺎورزی آﺑﻲ، ﻧﮕﻬﺪاﺷﺖ ﺷﻮری ﻣﻨﺎﺳﺐ زﻫﺎب ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ازﻫﺎ ﻣﺴﺎﻳﻞ در ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﺷﻤﺎر . رود ﻣـﻲ ﺣـﺪاﻗﻞ ﻣﻌﻴﺎر ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب، ﺑﻪ ﻣﺼﺮف در آب ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ آﺑﺮاﻫﻪ ﻫﺎ اﺛﺮاﺗﻲ ﭘﺮداﻣﻨﻪ دارد ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﻳﺎ و ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻛﻨﻨـﺪه ﺑﺎﺷـﻨﺪ در . ﺑﺴـﻴﺎری ﻣـﻮارد، ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺰرگ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻗﺎﺑﻞ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻗﺒﻮل ﺑﺎﺷﺪ . ﻟﻴﻜﻦ در اﻳـﻦ ﺣﺎﻟـﺖ، ﺑﺎﻳـﺪ ﻇﺮﻓﻴـﺖ ﺧﻮدﭘـﺎﻻﻳﻲ ﻣﻨﺒـﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻟﺰاﻣﺎت ﺗﺨﻠﻴ ﺑﻲ ی ﻪ ﺧﻄﺮ آن ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺷـﻮد . ﺗﺨﻠﻴـ ﻪ ی زﻫـﺎب ﺑـﻪ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، ﺑﺮﻛﻪ ،ﻫﺎ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی آب و ﻫﺎ ﺳﺎﺣﻠﻲ ﻣﺴﺘﻠﺰم رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻼﺣﻈـﺎت ﻛﻴﻔـﻲ و ـﻲ ﻛﻤ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺮای ﺣﻔـﻆ ﺷـﺮاﻳﻂ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻮرد اﺳﺖ ﻴﺎزﻧ . ﺗﺎﻻب ارزش ﺑﺎ از ﻫﺎ ﺗﺮﻳﻦ اﺟﺰای اﻛﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و زﻳﺴﺘﮕﺎﻫﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺑﺴﻴﺎری از ﻫﺎی ﮔﻮﻧﻪ ﺟﺎﻧﻮری و ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آﻳﻨﺪ ﻣﻲ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺟﺎﻳﮕـﺎﻫﻲ ﺑﺴـﻴﺎر ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺮای ذﺧﻴـﺮه آب، ﻛـﺎﻫﺶ ﺳـﻴﻼب و ﺗﺼـﻔﻴﻪ آن ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﻨﺪ . ﻛﺎرﺑﺮی ﻫﺎی دﻳﮕﺮی ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺎﻫﻲ ﮔﻴﺮی، ﺗﻔﺮﻳﺢ و ﺗﻮرﻳﺴﻢ از ﻧﻴﺰ دﻳﮕﺮ ﺳﻮدﻣﻨﺪی ﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺎﻻب ﺑﻪ ﻫﺎ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﻨـﺪ . ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻮدﻣﻨﺪی ﻫﺎﻳﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﺮﻗﺮار اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی اﻛﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺗﺎﻻب ﺑﻪ ﻫﺎ ﺻﻮرﺗﻲ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺣﻔﻆ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از .ﺷﻮد ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم – ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه 24 / 04 / 94 101 ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی اﻛﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺗﺎﻻب ﺑﻪ ﻫﺎ ﻣﻘﺪار زﻫﺎب ورودی ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد و ﺗﺎﻻب ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺎ در ﺷﺮاﻳﻂ ﭘﺎﻳـﺪار ﺑـﺎﻗﻲ ﺑﻤﺎﻧﻨـﺪ، ﺣـﺪاﻗﻞ ﻣﻘﺪار زﻫﺎب ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﺑﻪ ﺷﺪه ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺑﺮای ﺗﺪاوم ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی اﻛﻮﻟﻮژﻳﻚ واﺑﺴـﺘﻪ اﺳـﺖ . ﺑـﺪﻳﻬﻲ اﺳـﺖ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، ﺎتﻛﻠﻴ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده ﺑﺮای و ﻫﺮﻳﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﺗﻮان ﻣﻲ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﺸﺮوح ﻧﻈﺮ در را ﮔﺮﻓﺖ . 4 - 4 - ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮﻣﺒﻨﺎی ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ، ﻫﻴﺪروﻟﻮژی و ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﻲ ی ﻪﭘﻬﻨ ﻣﻮرد زﻫﻜﺸﻲ، اﻛﻮﻟﻮژی و ﺷـﺮاﻳﻂ زﻳﺴـﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ و ﻫﺎ ﮔﺎه ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ .ﺷﻮد درﻳﺎﻫـﺎی آزاد ﻣﻄﻤـﺌﻦ ﺗـﺮﻳﻦ و آﺧـﺮﻳﻦ ﻣﺤـﻞ ﺗﺨﻠﻴـ ﻪ ی زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻣﮕﺮ ﻛﻪ اﻳﻦ زﻫﺎب ﺗﻮﺳﻂ رﺳﻮﺑﺎت، ﻋﻨ ﺎﺻﺮ ﻛﻮدی و ﻮمﺳﻤ دﻓﻊ ﻛﺸﺎورزی آﻟﻮده و ﺷﺪه ﻣﺤﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻧﻴـﺰ در ﻣﺠﺎورت زﻳﺴﺖ ﻫﺎی ﺑﻮم ﺣﺎﺷﻴﻪ ﺳﻮاﺣﻞ ﻗﺮار ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﭘﻬﻨﻪ آﺑﻲ یﻫﺎ وﺳﻴﻊ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺗﺮﻗﻴﻖ و ﺧﻮدﭘﺎﻻﻳﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻﻳﻲ دارﻧﺪ اﻳﻦ . ﻇﺮﻓﻴﺖ در درﻳﺎﭼـﻪ یﻫـﺎ ﺑﺴـﺘﻪ و درﻳﺎﻫﺎی ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﻣﺤﺪودﺗﺮ اﺳﺖ در . ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳ ﻄﻲ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﺤﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻧﮕﺮان ﻛﻨﻨـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ ﺑـﻪ . ﻃـﻮر ﻛﻠﻲ، ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب در ﺑﺮﻛﻪ ،ﻫﺎ ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ، ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ و رودﺧﺎﻧﻪ آب یﻫﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻴﺶ یﺗـﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺖ ﺑﺎز آﺑﻲ آب . رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﺑﺮای اﻫﺪاف ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺷـﺮب و ﺑﻬﺪاﺷـﺖ، ﻛ ﺸـﺎورزی و ﺻﻨﻌﺖ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ورود و اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻧﻤﻚ و دﻳﮕﺮ آﻻﻳﻨﺪه آب در ﻫﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺮﻛﻪ و ،ﻫﺎ اﻓﺰون ﺑـﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب، ﺣﻴﺎت آﺑﺰﻳﺎن و ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻧﻴﺰ را آﺑﻲ ﻣﺨﺪوش .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ در یﻫﺎ ﺣﻮزه ﻫﻴﺪروﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﺴﺘﻪ، ﺑﻪ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻳﻲﻫﺎ ﭼﻮن اﺳﺘﻔﺎده ﺣﻮ از یﻫﺎ ﺿﭽﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺧﺘﻢ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . اﻣﺮوزه ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در یﻫﺎ ﺣﻮزه ﺑﺴﺘﻪ، ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﺮ از را ﻣﺴﺎﻳﻞ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﻄﺮح ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ . 4 - 5 - ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎی آب ﺑﻪﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ، ﺑﺎﻳﺪ زﻳﺎن ﻳﻦﺗﺮ ﻛﻢ ﺑﻪ را ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن در آب ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ و ﺣﻴﺎت وﺣﺶ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮای ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ و ﻣﺤﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﭘﻬﻨﻪ یﻫﺎ آﺑـﻲ ﻃﺒﻴﻌـﻲ، ﺑـﻪ ﭼﻨـﺪ ﻣﻮرد ﻣﺸﺨﺺ ﻣﺤﺪود اﺳﺖ ﺟﺰ ﺑﻪ . ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪن زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺳـﻄﺢ ﻣﺰرﻋـﻪ و اﺳـﺘﻔﺎده دوﺑـﺎره ﻫـﺎ آن از ﺑـﺮای آﺑﻴـﺎری، دﻳﮕـﺮ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺨﻠﻴ ﺑﻪ ﻫﺎ آن ی ﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ،ﻫﺎ درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎی آب ﺷﻴﺮﻳﻦ، ﺗﺎﻻب و ﻫﺎ درﻳﺎﻫﺎی آزاد ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 4 - 5 - 1 - ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب ﻫﺎی آب ﺑﻪﻫﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﭼﺎﻟﺶ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ، ﺣﻔﻆ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﻣﺼﺮف در آب ﭘـﺎﻳﻴﻦ دﺳـﺖ ﻣﺤﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ . ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ آﺑﻲ ﺻﻮرت ﭼﻨﺪ ﻣﻨﻈﻮره ﺑﺮای و ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺷﺮب، آب ﻣﻮرد ﺑﺨﺶ ﻴﺎزﻧ ﺻـﻨﻌﺖ، ﭘـﺮورش آﺑﺰﻳﺎن ﻛﺸﺎورزی و داﻣﭙﺮوری ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ارزش از و اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ذاﺗﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ 102 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی وﻇﻴﻔ ﻪ ی ﺗﻐﺬﻳ ﻪ ی درﻳﺎﭼﻪ ،ﻫﺎ دﺷﺖ یﻫﺎ ﺳﻴﻼﺑﻲ، ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، ﻣﺼﺐ و ﻫﺎ ﺧﻠﻴﺞ ﺑﺮ ﻧﻴﺰ را ﻫﺎ ﻋﻬﺪه دارﻧﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﺳﺖ ﻻزم ﻣﻮارد ﻪﺑ زﻳﺮ ﻃﻮر ﺟﺪی ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ : – ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺧﻮدﭘﺎﻻﻳﻲ رودﺧﺎﻧﻪ و زﻳﺴﺖ ﻫﺎی ﻮمﺑ واﺑﺴﺘﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺸﺨﺺ .ﺷﻮد – ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ دﻗّﺖ ﺑﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻮﻧﺪ و ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻏﻠﻈـﺖ ﻫـﺮ ﻳـﻚ از ﺗﺮﻛﻴﺒـﺎت و ﺣﺠـﻢ ﻣﺠـﺎز زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻣﺸﺨﺺ .ﺷﻮد – آﻻﻳﻨﺪ ﻫﺎی ه ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﻮاد ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺎﻧﺎل اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ . ﻣﻮﺿﻮع ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻻﻳﺮوﺑﻲ، ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ در را ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب اﻳﺠﺎد .ﻛﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ – ﺑﻪ ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻧﻔﻮذ ﻧﺸﺖ و ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﻧﺎﺣﻴﻪ ای ﺗﻮﺟﻪ ﺟﺪی اﻳﻦ .ﺷﻮد ﺟﺮﻳﺎﻧـﺎت ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ آب ﻫـﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﺑﺎ را ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﺗﺸﻜﻴﻼت ﻣﺨﺘﻠﻒ زﻣﻴﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎری ﺧﺎک و آﻟﻮده ﻛﻨﺪ، زﻫﺎب یﻫـﺎ ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ،ﻛﻪ آن ﺣﺎل . زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﻋﻤﻴـﻖ ﺗـﺮ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳﺖ ﻣﻮاد ﻲﺳﻤ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ زﻣﻴﻦ را ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻛﻨﻨﺪ . – ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ت اﺛﺮا ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻄﺤﻲ، ﺗﺮﺟﻴﺤـﺎ ﺑﺎﻳـﺪ از ﺳـﻄﺢ ﻣﺰرﻋـﻪ آﻏـﺎز ﺷـﻮد . روش ﻳﻲﻫﺎ ﻫﻤﭽﻮن اﺣﺪاث ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻧﮕﻪ یﻫﺎ داﺷﺖ و ﻧﻮارﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﻛﻨﺎر رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ زﻫﺎب یﻫﺎ آﻟﻮده ﺑﻪ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ یﻫﺎ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . – درﻳﺎﭼﻪ یﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻧﺒـﻮد ﺟﺮ ﻳـﺎن ﺧﺮوﺟـﻲ و ﺣﺠـﻢ ﻣﺤﺼـﻮر ﺧـﻮد، از ﻇﺮﻓﻴـﺖ ﺧـﻮد ﭘـﺎﻻﻳﻲ یﺗـﺮ ﻛـﻢ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ در درازﻣﺪت ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ یﺟﺪ ﺑﻪ وﺟﻮد آورد، ﻣﻼﺣﻈﺎت وﻳـﮋه ای ﻧﻴﺎز ﻫﻢ دارد . ﻏﻠﻈﺖ، ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻛﻴﻔﻲ اﺳﺖ آب در ﻛﻪ ی ﻪﻫﻤـ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﺷـﺎﻣﻞ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی آب ﺷـﺮب، اﺳـ ﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺳﻼﻣﺖ آﺑﺰﻳﺎن و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد اﻳﻦ ﺑﺎ . ﺣـﺎل، اﺳـﺘﻔﺎده از اﻳـﻦ ﺷـﺎﺧﺺ ﻛﻴﻔﻲ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﺸﻮﻳﻖ رﻗﻴﻖ ﺳﺎزی و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳـﺐ آب ﻣﻨﺠـﺮ ﺷـﻮد در . ﭼﻨـﻴﻦ ﺷـﺮاﻳﻄﻲ، اﺳـﺘﻔﺎده از ﺷﺎﺧﺺ ﻏﻠﻈﺖ و ﺣﺠﻢ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﺻﻮرت مﺗﻮا ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮد . ﻫﻨـﻮز ﺑـﺮای ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﺗﺨﻠﻴـﻪ زﻫـﺎب ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه، اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻠﻲ ﺗﺪوﻳﻦ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﻟﻴﻜﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻳـﺮان اﺳـﺘﺎﻧﺪاردی را ﺑـﺮای اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از ﭘﺴﺎب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺷﻬﺮی اراﺋﻪ ﻛﺮده اﺳﺖ آن، در ﻛﻪ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﭘﺴـﺎب ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎ آب ﺑﻊ ﺳﻄﺤﻲ، یﻫﺎ ﭼﺎه ﺟﺎذب ﺑﻪ ) ﻧﻮﻋﻲ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ( و اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد در ﻛﺸﺎورزی اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳـﺖ . ﭼﻜﻴﺪه اﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪارد در ﺟﺪول )4 - 1( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه ﺑﺎ . ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ اﺷﺘﺮﻛﺎت ﻛﻴﻔﻲ و وﺟﻮد ﺑﺴﻴﺎری از آﻻﻳﻨﺪه ﻫـﺎ ﻫـﻢ در ﭘﺴﺎب در ﻫﻢ و ﻫﺎ زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻣﻘﺎدﻳﺮ اﻳﻦ اﺳ ﺘﺎﻧﺪارد ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻋﻨﻮان ﺗﺨﻤﻴﻦ اوﻟﻴﻪ، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﺑﻬﺮه ﺑـﺮداران ﻗـﺮار ﮔﻴـﺮد . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﺎ اﻧﺠﺎم ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﻣﻨﻈﻢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای، ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑـﻪ ﺗـﺪوﻳﻦ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻠـﻲ ﻛـﺎرﺑﺮد و ﺗﺨﻠﻴـﻪ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ اﻣﻴﺪوار .ﺑﻮد ﻟﻴﻜﻦ ﺗﺎ زﻣﺎن ﺗﺪوﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎﻳﻲ ﺗﻮان ﻲﻣ از ﺿﻮاﺑﻄﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺟـﺪول )4 - 1( اﺳﺘﻔﺎده .ﻛﺮد ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم – ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه 24 / 04 / 94 103 ﺟﺪول 4 - 1 - اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﺮوﺟﻲ ﻓﺎﺿﻼب در ﻫﺎ اﻳﺮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻘﺮﻳﺐ اوﻟﻴﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺷﻤﺎره ﻧﺎم آﻻﻳﻨﺪه ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ (mg.l-1) ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﭼﺎه ﺟﺎذب (mg.l-1) ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی و آﺑﻴﺎری (mg.l-1) 1 ﻧﻘﺮه Ag 1 1/0 1/0 2 آﻟﻮﻣﻴﻨﻴﻢ Al 5 5 5 3 آرﺳﻨﻴﻚ As 1/0 1/0 1/0 4 ﺮﺑ B 2 1 1 5 ﺑﺎرﻳﻢ Ba 5 1 1 6 ﺑﺮﻳﻠﻴﻮم Be 1/0 1 5/0 7 ﻛﻠﺴﻴﻢ Ca 75 - - 8 ﻛﺎدﻣﻴﻮم Cd 1/0 1/0 05 /0 9 ﻛﻠﺮآزاد Cl 1 1 2/0 10 ﻛﻠﺮاﻳﺪ Cl- 600 )ﺗﺒﺼﺮه1( 600 )ﺗﺒﺼﺮه 2( 600 11 ﻓﺮم آﻟﺪﺋﻴﺪ CH2O 1 1 1 12 ﻓﻨُﻞ C6H5OH 1 ﻧﺎﭼﻴﺰ 1 13 ﺳﻴﺎﻧﻮر CN 5/0 1/0 1/0 14 ﻛُﺒﺎﻟﺖ Co 1 1 05 /0 15 ﻛُﺮم Cr6+ 5/0 1 1 16 ﻛُﺮم Cr3+ 2 2 2 17 ﻣﺲ Cu 1 1 2/0 18 ﻓﻠﻮراﻳﺪ F 5/2 2 2 19 آﻫﻦ Fe 3 3 3 20 ﺟﻴﻮه Hg ﻧﺎﭼﻴﺰ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﻧﺎﭼﻴﺰ 21 ﻟﻴﺘﻴﻢ Li 5/2 5/2 5/2 22 ﻣﻨﻴﺰﻳﻢ Mg 100 100 100 23 ﻣﻨﮕﻨﺰ Mn 1 1 1 24 ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن Mo 01 /0 01 /0 01 /0 25 ﻧﻴﻜﻞ Ni 2 2 2 26 آﻣﻮﻧﻴﻢ N - NH4 5/2 1 - 27 ﻧﻴﺘﺮﻳﺖ N - NO2 10 10 - 28 ﻧﻴﺘﺮات N - NO3 50 10 - 29 ﻓﺴﻔﺎت P – PO4 6 6 - 30 ﺳﺮب Pb 1 1 1 31 ﺳﻠﻨﻴﻢ Se 1 1/0 1/0 32 ﺳﻮﻟﻔﻴﺪ SH2 3 3 3 33 ﺳﻮﻟﻔﻴﺖ SO3 1 1 1 34 ﺳﻮﻟﻔﺎت SO4 400 )ﺗﺒﺼﺮه1( 200 )ﺗﺒﺼﺮه 2( 500 35 واﻧﺎدﻳﻢ V 1/0 1/0 1/0 36 روی Zn 2 2 2 37 ﭼﺮﺑﻲ و روﻏﻦ O & G 10 10 10 38 دﺗﺮﺟﻨﺖ ) ﺷﻮﻳﻨﺪه (ﻫﺎABS 5/1 5/0 5/0 39 ﺑﻲ. او. دی )ﺗﺒﺼﺮه3( BOD5 30 )ﻟﺤﻈﻪ ای50 ( 30 )ﻟﺤﻈﻪ ای 50 ( 100 40 ﺳﻲ. او. ) دی ﺗﺒﺼﺮه3( COD 60 )ﻟﺤﻈﻪ ای100 ( 60 )ﻟﺤﻈﻪ ای 100 ( 200 41 اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل)ﺣﺪاﻗﻞ ( DO 2 - 2 42 ﻣ ﺠﻤﻮع ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺤﻠﻮلTDS )ﺗﺒﺼﺮه1ﺗﺒﺼﺮه 2( - 104 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اداﻣﻪ ﺟﺪول 4 - 1 - اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﺮوﺟﻲ ﻓﺎﺿﻼب در ﻫﺎ اﻳﺮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻘﺮﻳﺐ اوﻟﻴﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺷﻤﺎره ﻧﺎم آﻻﻳﻨﺪه ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫﺎی آب ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ (mg.l-1) ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﭼﺎه ﺟﺎذب (mg.l-1) ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی و آﺑﻴﺎری (mg.l-1) 43 ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ ﻣﻌﻠﻖ TSS 40 )ﻟﺤﻈﻪ ای60 ( - 100 44 ﻣﻮاد ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ SS - - - 45 پ - ﻫﺎش )ﺣﺪود (pH 5/8 - 5/6 9 - 5 5/8 - 6 46 ﻣﻮاد رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ 0 0 0 47 ﻛﺪورت ) واﺣﺪ ﻛﺪورت ( 50 - 50 48 رﻧﮓ ) واﺣﺪ رﻧﮓ ( 75 75 75 49 درﺟﻪ ﺣﺮارت T ﺗﺒﺼﺮه4 - - 50 ﻛﻠﻴﻔﺮم ﮔﻮارﺷﻲ ) ﺗﻌﺪاد در 100 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ ( MPN 400 400 400 51 ﻛﻞ ﻛﻠﻴﻔﺮم ) ﺗﻌﺪاد در 100 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ ( MPN 1000 1000 1000 52 ﺗﺨﻢ اﻧﮕﻞ - - )ﺗﺒﺼﺮه 5( ﺗﺒﺼﺮه 1: ﺑﺎ ﻪﻴﺗﺨﻠ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻴﺶ از ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺺ در ﺷﺪه ﺟﺪول در ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﺠﺎز اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺴﺎب ﺧﺮوﺟﻲ، ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻠﺮ، ﺳﻮﻟﻔﺎت و ﻣﻮاد ﻣﺤﻠﻮل ﻣﻨﺒﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﺗﺎ را ﺷﻌﺎع 200 ﻣﺘﺮی ﺑﻴﺶ ده از درﺻﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﺪﻫﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 2: ﺗﺨﻠﻴ ﺑﺎ ﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻴﺶ از ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺺ در ﺷﺪه ﺟﺪول در ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﺠﺎز اﺳﺖ ﻛﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﻠﺮ، ﺳﻮﻟﻔﺎت و ﻣﻮاد ﻣﺤﻠﻮل ﭘﺴﺎب ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﺴﺒﺖ آب ﺑﻪ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﻴﺶ ده از درﺻﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 3: ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺠﺎز ﺧ ﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد BOD5 و COD را ﺣﺪاﻗﻞ 90 درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﻨﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 4: ﺑﺎﻳﺪ دﻣﺎ آﻧﻘﺪر ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﻛﻪ از 3 درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﻴﮕﺮاد در ﺷﻌﺎع 200 ﻣﺘﺮی ﻣﺤﻞ ورود آن، دﻣﺎی ﻣﻨﺒﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه را اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻧﺪﻫﺪ . ﺗﺒﺼﺮه 5: ﺗﻌﺪاد ﺗﺨﻢ اﻧﮕﻞ ) ﻧﻤﺎﺗﺪ در ( ﻓﺎﺿﻼب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه ﺷﻬﺮی در ﺻﻮرت اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای آن از آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﺎم ﻣﻮرد ﻣﺼﺮف ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ ، ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻴﺶ ﻳﻚ از ﻋﺪد ﻟﻴﺘﺮ در ﺑﺎﺷﺪ . 4 - 5 - 2 - ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﭘﻬﻨﻪ آب یﻫﺎ ﺷﻮر ﺧﻠﻴﺞ ،ﻫﺎ درﻳﺎﻫﺎ و اﻗﻴﺎﻧﻮس از ،ﻫﺎ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﺑﺮﺧﻮردار ﻫﺴـﺘﻨﺪ اﺛـﺮ در . ﺟﺮﻳﺎﻧـﺎت ﺟـﺰر و ﻣﺪی، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ آﺑﻲ ات ﺗﻮﺟﻬﻲ در ﻣﺼﺐ ﻫﺎ، ﺧﻠﻴﺞ و ﻫﺎ اﻗﻴﺎﻧﻮس دﻫﺪ رخ ﻫﺎ در . ﺣﺎﻟـﺖ ﻛﻠـﻲ ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﮔﻔـﺖ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﻮر ﭘﻬﻨﻪ آب یﻫﺎ ﺷﻮر، ﻣﻌﻤﻮﻻ اﺛﺮات ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑـﺎ . اﻳـﻦ وﺟـﻮد ﺿﺮوری اﺳﺖ در راﺳﺘﺎی ﺣﻔﻆ ﺳﺎﻳﺮ اﺳﺘﻔﺎده یﻫﺎ ﻣﻔﻴﺪ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻪ ﻧﺪه ﻃﻮر ﻣﺮﺗـﺐ ﭘـﺎﻳﺶ در و ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ ﺑـﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ورودی ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ ﻣﺸـﻜﻼﺗﻲ در ﻣﺼـﺐ ﻫـﺎ اﻳﺠﺎد در .ﻛﻨﺪ ﺻﻮرت اﻣﻜﺎن، درﻳﺎﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﺧﺮﻳﻦ ﻣﺤﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻧﻈﺮ در ﺷﻮر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم – ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه 24 / 04 / 94 105 4 - 6 - ﺗﺨﻠﻴ ﻪ ی زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی و اﻳﺠﺎد ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴـﺮی ﺑـﺮای ﺗﺨﻠﻴـﻪ آب ﻫـﺎی ﺷـﻮر، ﻛـﺎرﺑﺮد ﺟﻬـﺎﻧﻲ دارد در . ﺣﻮزه یﻫﺎ زﻫﻜﺸﻲ ﻣﺤﺼﻮر ﻓﺎﻗﺪ و ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ، درﻳﺎﭼﻪ و ﻳـﺎ و درﻳﺎ ﺟـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﺿـﻮاﺑﻂ و ﻣﺤـﺪودﻳﺖ یﻫـﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺎﻧﻊ دﻓﻊ از زﻫﺎب ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ درﻳ و ﻫﺎ ﻣﻲ ﻫﺎ ﺎﭼﻪ ،ﺷﻮد زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴـﺮی ﻳـﺎ ﮔـﻮدال یﻫـﺎ ﻃﺒﻴﻌﻲ، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ در . ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، آب ﺟﻤﻊ آوری ﺷﺪه، راه از ﺗﺒﺨﻴﺮ، ﺗﻌﺮق ﻧﺸﺖ ﻳﺎ و ﻛﻒ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ و درون ﺧﺎک، ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻲ ﺑﺎز ﮔﺮدد . در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی، ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻼﺣﻈﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴ ﺑﺎﻳﺪ ﻄﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد اﻳﻦ . ﻣـﻮارد ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از – ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻏﺮﻗﺎﺑﻲ و ﺷﻮرﺷﺪن اراﺿﻲ ﻣﺠﺎور ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻧﺸﺴﺖ ﺟﺎﻧﺒﻲ . – اﻧﺘﻘﺎل ذرات ﺧﺎک و رﻳﺰ ﺣﺎوی ﻧﻤﻚ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﻧﻮاﺣﻲ اﻃﺮاف ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﮕـﺎم ﺧﺸﻜﻲ وزش و در .ﺑﺎد ﻧﺘﻴﺠﻪ وﻗﻮع اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﻣﻤﻜﻦ ﺳﺖ ا ﺻﺪﻣﺎﺗﻲ ﺑﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺧﺎک و ﻫﺎی زراﻋـﻲ ﻣﺠـﺎور وارد آورده و ﺳﻼﻣﺘﻲ اﻧﺴﺎن و ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺠﺎور ﺑﻪ را ﻣﺨﺎﻃﺮه اﻧﺪازد . – ﺗﻐﻠﻴﻆ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب و ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺠﻤﻌﻲ یﻫـﺎ ﺪام اﻧ در آﺑﺰﻳـﺎن ﺗﺠﻤـﻊ ﻳﺎﻓﺘـﻪ و ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖ ﻣﺎﻫﻲ ﻫﺎ، ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن و آﺑﻲ ﺣﺘﻲ اﻧﺴﺎن در ) ﺻﻮرت ﺷﻜﺎر و ﻣﺼﺮف اﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ( .ﺷﻮد ﺷﻜﻞ )4 - 1( ﻧﻤﻮﻧﻪ از ای ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی در اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﺑﺮای ﻛﻪ را ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫـﺎب یﻫـﺎ واﺣـﺪﻫﺎی ﻛﺸـﺖ و ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻴﺸﻜﺮ ﺟﻨﻮب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد، ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺷﻜﻞ 4 - 1 - ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺖ و ﺻﻨﻌﺖ ﻫﺎی ﻧ ﻴﺸﻜﺮ در اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن 106 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 4 - 6 - 1 - ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد ﻣﻬﻢ ﻧﻈﺮ در را ﮔﺮﻓﺖ .اﻫﻢ اﻳﻦ ﻧﻜﺎت ﺑﻪ ﺷﺮح اﺳﺖ زﻳﺮ : – ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪی، ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ در ﮔﺎم ﻃﺮاﺣﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی اﺳﺖ . ﺣﺠﻢ زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﺑـﻪ ﻧـﻮع ﻛﺎرﺑﺮی اراﺿﻲ، اﻗﻠﻴﻢ، روش آﺑ ﻴﺎری ﻧﻮع و ﺳﻴﺴﺘﻢ زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . – ارزﻳﺎﺑﻲ ﺷﻮری زﻫﺎب و ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺳﺎل ﻛﻞ ﻃﻲ آن ﺿﺮوری اﺳﺖ . ﺷﻮری در ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ ده ﺗـﺎ ﺑﺮاﺑـﺮ ﻏﻠﻈﺖ آب ﺷﻮر درﻳﺎﻫﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ . – ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ آﻻﻳﻨﺪه زﻫﺎب وﻫﺎ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻛﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮ از ﻫﺎ آن ﻣﻘﺪار ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب، ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻛﺶ آﻓﺖ و ﻫﺎ ﺿﺮوری اﺳﺖ از ﺗﺎ ﺗﺠﻤﻊ ﻣﻮاد ﻲﺳﻤ در ﻣﺤﻞ ﻣﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی ﺷـﻮد . ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮ ﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻛﻤﻴـﺎب ﺷـﺎﻣﻞ آرﺳﻨﻴﻚ، ﺮ،  ﺑ ﻣﻮﻟﻴﺒﻴﺪن و ﺳﻠﻨﻴﻮم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . – ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺑﻴﻼن آﺑﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎ ﻴﺖاﻫﻤ اﺳﺖ . ورودی ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺷﺎﻣﻞ زﻫﺎب اراﺿـﻲ ﻛﺸـﺎورزی، ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ و ﭘﻤﭙﺎژ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﺑﻪ آب ﺣﻮﺿﭽﻪ از درون زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺣﺎﺋﻞ اﻃﺮاف ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺧﺮوﺟـﻲ ﻫـﺎ ﻧﻴـﺰ ﺷـﺎﻣﻞ ﺗﺒﺨﻴﺮ، ﺗﻠﻔﺎت ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﺑﺎزﻳﺎﻓﺖ ﻧﺸﺖ و ﺗﻌﺮق از ﮔﻴﺎﻫﺎن در ) آﺑﻲ ﺻﻮرت رﺷﺪ ( اﺳـﺖ در . ارﺗﺒـﺎط ﺑـﺎ ﺑـﻴﻼن آﺑـﻲ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی، ﻧﻜﺎت زﻳﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ : • ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻘﺪار ﻧﺸﺖ ﺑﻪ آب وﺳﻴﻠﻪ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی یﻫﺎ ﻧﻘﻄﻪ ای، ﺗﻌﺎد ل ﺣﺠﻢ ﺟﺮﻳﺎن ورودی، ﺗﻐﻴﻴﺮات در ارﺗﻔـﺎع ﺳﻄﺢ و آب ﻣﻘﺪار ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد . • ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﻘﺪار ﻧﺸﺖ اوﻟﻴﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﺳﺖ . ﻟﻴﻜﻦ ﭘﺲ از در و ﻣﺎه ﭼﻨﺪ ﻧﺘﻴﺠـﻪ ﮔﺮﻓﺘﮕـﻲ ﻣﻨﺎﻓـﺬ ﺧـﺎک ﺑﺴـﺘﺮ ﺣﻮﺿﭽﻪ، ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . • ﺗﻠﻔﺎت ﻧﺸﺖ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻧﻮع ﺑﻪ ﺧﺎک، ﺷﺮاﻳﻂ ژﺋﻮﻫﻴﺪروﻟﻮژﻳﻚ و ﭘﺴﺘﻲ و ﺑﻠﻨﺪی ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺴـﺘﮕﻲ دارد . ﺑـﺪﻳﻬﻲ اﺳـﺖ اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﺸﺖ، ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ آورد . • ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ آزاد آب ﻣﺘﺎﺛﺮ از دﻣﺎی ﻫﻮا، ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎد، رﻃﻮﺑﺖ ﻫﻮا، ﺷﺪت ﺗﺎﺑﺶ ﺧﻮرﺷﻴﺪی و ﺷﻮری اﺳﺖ آب . • ﻣﻘﺪار ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ ﻫﺎ وﺳﻴﻠﻪ ﻫﺎی ﺸﺖﻧ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺷﻨﺎور ﭘﺎﻳﺶ و روزاﻧ آب ی ﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ و ﻫﺎی داده اﻗﻠﻴﻤﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺎ • اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری آب ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی، ﺷﺪت ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ دﻟﻴﻞ ﺑﻪ آب ﻛﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﺑﺨﺎر ﻣﻲ ﻛﻢ آب ﻛﻪ ﺷﻮد ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد اﻳﻦ در . ﺷﺮاﻳﻂ، از ﺿﺮاﻳﺐ ﺗﺼﺤﻴﺢ ﺷﺪت ﺗﺒﺨﻴﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﺷﻮد در • ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺮای ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ زﻧﺪﮔﻲ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن آﺑﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ، اﻳﺠﺎد زﻳﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺿﺮوری اﺳـﺖ . ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺎﻳﺪ زﻳﺴﺘﮕﺎﻫﻲ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﺣﻮﺿﭽ ﻪ ی ﺗﺒﺨﻴﺮی اﻳﺠﺎد .ﺷﻮد ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم – ﺿﻮاﺑﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه 24 / 04 / 94 107 4 - 7 - ﺗﺨﻠﻴﻪ ی زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ یﻫﺎ ﭼﺎه ﻋﻤﻴﻖ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ یﻫﺎ ﺳﻔﺮه ﻋﻤﻴﻖ ﻓﺮآﻳﻨﺪی اﺳﺖ آن در ﻛﻪ زﻫﺎب ﻳﻲﻫﺎ ﭼﺎه ﺑﻪﻫﺎ ﺗﺰرﻳﻖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ در ﺗﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ز ﻳﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺟﺎی ﺧﺎک ﮔﻴﺮﻧﺪ اﻳﻦ . روش ﺑﺮای ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی، در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻛـﻪ وﻳﮋﮔـﻲ یﻫـﺎ زﻣـﻴﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺪون ﺧﻄﺮ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﺎ و ﻫﺰﻳﻨ ﻪ ی ﻣﻨﺎﺳﺐ . رود ﻛﺎر ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ اﺻﻠﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﺗﻠﻔﺎت آب از ﻃﺮﻳﻖ و ﻫﺎ ﻟﻮﻟﻪ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺳﻔﺮه ﺑﺎ آب یﻫﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ . ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﺳﻔﺮه زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ و زﻫﺎب ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛﻪ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎﻋﺚ ﻫﺎ آن رﺳﻮب ﮔﺬاری ﻧﺸﻮد و ﺷﻴﺎرﻫﺎ و روزﻧﻪ یﻫﺎ ﺟﺪار ﻟﻮﻟﻪ دﭼﺎر ﮔﺮﻓﺘﮕﻲ ﻧﺸﻮﻧﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، دﻳﮕﺮ ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ اﻳﻦ در ارﺗﺒﺎط ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از – یﻫﺎ ﭼﺎه ﺣﻔﺮ ﻋﻤﻴﻖ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﺧـﺬ ﻣﺠـﻮز ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑـﺮای اﺧـﺬ ﻣﺠـﻮ ز ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ اﻃﻼﻋـﺎﺗﻲ ﺟـﺎﻣﻊ از وﺿـﻌﻴﺖ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﺎﻓﺖ ، ﺧﺎک ﻫﺎی ﻻﻳﻪ زﻳﺮﻳﻦ، اﻧﺠﺎم آزﻣﺎﻳﺶ ﭘﻤﭙﺎژ ﭘﺎﻳﺶ و یﻫﺎ ﭼﺎه ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . – وﺟﻮد ﺧﻠﻞ ﻓﺮج و ﻛﺎﻓﻲ و ﺿﺨﺎﻣﺖ در ﻻزم ﺗﺸﻜﻴﻼت زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﺮای ﺗﺰرﻳﻖ آب ﺿـﺮوری اﺳـﺖ . ﻋﻤـﻖ ﭼـﺎه ﺗﺰرﻳﻘﻲ ﺑﺨﺶ در زﻳﺮﻳﻦ ﺗﺸﻜﻴﻼت زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺣﺎل در ﭼﺎه ﻛﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﻗﺮار آن در دارد ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ . – ﺳﺎزﻧﺪﻫﺎی زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﺎﻻی ﺳﺎزﻧﺪﻫﺎی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﺰرﻳﻖ، ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﻪ ﺷـﺪت ﻏﻴﺮﻗﺎﺑـﻞ ﻧﻔـﻮذ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺗـﺎ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﻣﺎﻧﻊ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ، ﻣﺤﺪود ﻛﻨﻨﺪه ﺣﺮﻛﺖ زﻫﺎب ﺗﺰرﻳﻘﻲ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ .ﺷﻮد – ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﻓﺎﺻﻠ ﺗﺰر ﭼﺎه ی ﻪ ﻳﻘﻲ از ﻣﻨﺒﻊ زﻫﺎب ﺣﺪ ﺗﺎ ﻣﻤﻜﻦ ﻛﻢ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺎ زﻳﺮا اﻓﺰاﻳﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ، ﻗﻴﻤـﺖ ﺗﻤـﺎم ﺷـﺪه ﺑﺮای اﻳﺠﺎد ﭼﺎه ﺗﺰرﻳﻘﻲ، ﭘﻤﭙﺎژ و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﭘﺎﻳﺶ یﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﺪت اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ . اﮔﺮ – زﻫﺎب ﻛﺸﺎورزی دارای ﻧﻴﺘﺮات ﺑﺎﺷـﺪ ﺑـﻪ و درون ﺗﺸـﻜﻴﻼت دارای ﻣـﺎده آﻟـﻲ و آﻫـﻦ ﺗﺰرﻳـﻖ ﺷـﻮد، رﺷـﺪ ﺑﺎﻛﺘﺮی یﻫﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﻧﻴﺘ ﺮات ﺑﻪ ﺷﺪت اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ در . ﺻﻮرت ﺗﺠﻤـﻊ ،ﻫـﺎ آن ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑﺎﻋـﺚ ﮔﺮﻓﺘﮕﻲ ﺧﻠﻞ ﻓﺮج و .ﺷﻮد 5 ﻓﺼﻞ 5 ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ – ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی 24 / 04 / 94 111 ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ – ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی 5 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت در ﺑﺮﺧﻲ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎن ﺑﺎر ﺑﺎﺷﺪ در . ﭼﻨـﻴﻦ ﺷـﺮاﻳﻄﻲ ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺎ از اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺠﺪد، اﻳﻦ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻮرد ﺗﺼﻔﻴ ﻪ ی ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ ﺗﺎ اﻣﻜﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺑـﺎ ﻫـﺎ آن از ﺗـﺮ ﻛـﻢ ﻳﻦ ﻣﻀﺮات ﻣﻤﻜﻦ ﻓﺮاﻫﻢ اﻳﻦ از .ﺷﻮد اﻳﻦ در رو ﻓﺼﻞ روش یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴ ﻪ ی زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ . اﻳﻦ روش ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺼﻔﻴﻪ یﻫﺎ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ، ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ اﻣﻼح از زﻫﺎب وﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ در ﻧﻴﺰ ﭘﺎﻳﺎن ﻓﺼﻞ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . 5 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب، ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺗﻨﻬـﺎ در ﺷـﺮاﻳ ﻄﻲ وﻳـﮋه و ﺣـﺎد ﻗﺎﺑـﻞ ﺗﻮﺻـﻴﻪ اﺳـﺖ . ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ ﺷﻮر درون رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﺠﺎز ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻳﺎ و وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻛﻤﺒـﻮد ﺑـﻪ آب وﺿـﻌﻴﺖ ﺑﺤﺮاﻧـﻲ رﺳـﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ، اﻳﻦ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد در . ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ دﻓﻊ زﻫﺎب ﺑﺮای ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑـﺎ ﺷﻜﺴـﺖ ﻣﻮاﺟـﻪ در ﻳﺎ ﺷﺪه ﻣﻮاردی ﺗﺼ ﻛﻪ ﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻧﻈﺮ از اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﻮﺟﻴﻪ ﭘﺬﻳﺮ ﺑﺎﺷﺪ، اﻳﻦ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد در ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻫﺰﻳﻨﻪ یﻫﺎ ﺳﻨﮕﻴﻦ و ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎ ی ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﺗﺼـﻔﻴﻪ، ﻋﻤﻮﻣـﺎ ﻏﻴﺮاﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ در . ﭼﻨﻴﻦ وﺿﻌﻴﺘﻲ، ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻧﺴﺒﻲ زﻫﺎب ﺪیﺣ ﺗﺎ ﺷﻮر ﻛـﻪ ﺑﺘـﻮان آﻧـﺮا در ﻛﺸﺎورزی .ﺑﺮد ﻛﺎر ﺑﻪ اﻳﺠﺎد ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ روش از اﺳﺖ ﻳﻲﻫﺎ ﻋﻴﻦ در ﻛﻪ ﻛـﺎراﻳﻲ، ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﺳـﻨﮕﻴﻦ ﺗﺼـﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺪ ﺗﺎ راﻫﺎ ﻗﺒﻮﻟﻲ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ . 5 - 3 - روش یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﮔﺰﻳﻨﻪ یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﻲ زﻫﺎب ﻫـﺎ ﻣﺒﺘﻨـﻲ ﺑﺮ ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ، ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳ ﻲ و ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳـﻚ اﺳـﺖ . اﻳـﻦ ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎ از روش یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ، ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺷﻬﺮی و ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻗﺘﺒﺎس اﺳﺖ ﺷﺪه ﺑﻪ . ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫـﺎب ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﻛﺎﻫﺶ ﺷﻮری زﻫﺎب وﻫﺎ ﺣﺬف ﻫﺎی ﻳﻮن ﺧﺎص ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪی در .ﻛﺮد ﺻﻮرت ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺣـﺬف ﺑﺮﺧـﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺧﺎص ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻳﺎ و ﺳﻠﻨﻴﻮم، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ روش از یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﺮی اﺳﺘﻔﺎده .ﺷﻮد اﻟﺒﺘﻪ ﺗﻌﺪاد ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻤﻲ از ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺎ ﺧﺎﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ از اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﺮای ﻻزم ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﺗﺼﻔﻴﻪ ای ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺎ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻋﻠﻤﻲ ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺪارﻧ .ﺪ 5 - 3 - 1 - ﺗﺼﻔﻴﻪ یﻫﺎ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ از رﺷﺘﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ﻳﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ آن در ﻛﻪ ﺷﺪه ﺗﻨﻬﺎ از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ و ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺑﺮای ﺟﺪاﺳﺎزی ﻣﻮاد ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﻌﻠﻖ ﻣﻮﺟﻮد آب در آﻟﻮده اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ روش ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ .ﺷﻮد یﻫﺎ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﺘﺪاول در ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺎ ﺧﺎﻧﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از 112 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی – رد ﻛﺮدن آب آﻟﻮده از ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎ و ﺣﺬف ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ﻣﻮﺟﻮد . آن در ﺗﻪ – ﻧﺸﻴﻦ ﻛﺮدن ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ و ﺟﺪاﺳﺎزی .ﻫﺎ آن – ﺷﻨﺎور ﻛﺮدن ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ و ﺟﻤﻊ آوری از ﻫﺎ آن ﺳﻄﺢ . آب ﻛﺎﺷﺖ ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎی ﭼﻤﻨﻲ ﻳﻜﻲ روش از راﻳﺞ یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ اﺳﺖ در ﻛﻪ ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم ﻣﻮرد ﺑﺤـﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ در . ﺧﺼﻮص زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ﻓﻴﺰ ی ﻳﻜﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮﺟﺬب روی ﺑﺮ ﻫﺎ ﻳﻮن ﺳﻄﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﻣﻮاد ﻓﻌـﺎل، از ﺟﻤﻠﻪ رزﻳﻦ یﻫﺎ ﺗﺒﺎدل ﻳﻮن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﮔﺎﻫﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺴﺮﻳﻊ و ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ﺗﻪ ی ﻧﺸﻴﻦ ﺳﺎزی، از ﺑﺮﺧـﻲ ﻣﻮاد ﻣﻨﻌﻘﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎده اﻳﻦ از .ﺷﻮد در رو، ﺟﺪول )5 - 1( ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ راﻳـﺞ در ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﺻﻮرت ﺗﻮاﻣ اراﺋﻪ ﺎن اﺳﺖ ﺷﺪه . 5 - 3 - 2 - ﺗﺼﻔﻴﻪ یﻫﺎ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﺳﺎس اﻳﻦ روش ﺗﺼﻔﻴﻪ، ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻣﺮاﺣﻞ اﺟﺮای اﺳﺖ آن در . ﺗﺼﻔﻴﻪ ،ﻫﺎ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﺧـﻲ ﻣـﻮاد ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ را ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺮای اﺛﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﺮ ﻣﻮاد ﺧﺎرﺟﻲ ﻧﺎﻣﺤﻠﻮل، ﻛﻠﻮﺋﻴﺪی ﻳﺎ و ﻣﻮاد ﻣﺤﻠﻮل آب رد آﻟـﻮده ﺑـﻪ ﻛـﺎر ﺑـﺮد . ﻣـﻮاد ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﺗﻨﺎوب ﺑﺮای ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ، ﻟﻴﻜﻦ ﺑﺮای زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸـﺎورزی ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﻫﺎ آن ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻮﺛﺮ واﻗﻊ ﻧﺸﻮﻧﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، ﺗﻮان ﻣﻲ در ﺻﻮرت ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﺷـﻬﺮی ﺑﻪ ﺷﺒﻜﻪ ز ﻫﻜﺸﻲ در ) ﻣﺤﻞ ﻋﺒﻮر ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﺷﻬﺮﻫﺎ و روﺳﺘﺎﻫﺎ ﻳﺎ و ( ﻛـﺎرﺑﺮد وﺳـﻴﻊ ﻛﻮدﻫـﺎی داﻣﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﺰارع ﻛﺸﺎورزی، از ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﮔﻨﺪزداﻳﻲ ﺑﻴﻦ از و ﺑﺮدن ﻣﻴﻜﺮوب ﻫﺎی ﻣﻮﺟـﻮد در زﻫـﺎب اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد . ﺟﺪول )5 - 1( ﺑﺮﺧﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻛﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﺘﺪاول اﺳﺖ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺟﺪول 5 - 1 - روش یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﻮاد ﺣﺬف ﻳﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻳﺎ اﻧﻌﻘﺎد ﺣﺬف رﺳﻮﺑﺎت و ﻣﻮاد ﭼﺴﺒﻴﺪه ﺑﻪ آن )ﻫﺎ ﻣﻮاد ﻣﻐﺬی، ﻮمﺳﻤ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب( در ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ رﺳﻮب ﺑﺎ ﮔﻴﺮ اﻓﺰودن ﻳﺎ ﺑﺪون اﻓﺰودن ﻣﻮاد ﻣﻨﻌﻘﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺟﺬب ﺣﺬف ﻣﻮاد ﻣﺤﻠﻮل ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻄﻮح ﺟﺬب ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ ﺗﺒﺎدل ﻳﻮﻧﻲ ﺗﺒﺎدل ﻣﻮاد ﺑﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ دﻳﮕﺮ ﺗﻮﺳﻂ رزﻳﻦ ﻫﺎی ﺗﺒﺎدﻟﻲ ﻳﺎ ﺳﺘﻮﻧﻲ از آن ﻫﺎ اﺳﻤﺰ ﻣﻌﻜﻮس ﺟﺪا ﺳﺎزی اﻣﻼح و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺸﺎر و ﻏﺸﺎء ﻧﻴﻤﻪ ﺗﺮاوا ﻣﻨﻌﻘﺪﺳﺎزی ﻳﺎ ﺗﺮﺳﻴﺐ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮآﻟﻮم ﺑﺮای ﻟﺨﺘﻪ ﺳﺎزی ﻳﺎ ﺗﺮﺳﻴﺐ ﻣﻮاد ﻧﮕﺮان ﻛﻨﻨﺪه 5 - 3 - 3 - ﺗﺼﻔﻴﻪ یﻫﺎ زﻳﺴﺘﻲ ﺣﺬف و ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺑﺮﺧﻲ آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه ﺷﺎﻣﻞ ﺑـﺎﻛﺘﺮی یﻫـﺎ ﻫـﻮازی و ﺑـﻲ ﻫـﻮازی، ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﺟﻠﺒﻚ را ﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻳﺴﺘﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ در . ﺗﺼﻔﻴ ﻪ ی زﻳﺴﺘﻲ، ﻣﻮاد آﻻﻳﻨـﺪه ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑـﻪ ﻣﺼـﺮف ﻣﻮﺟـﻮد زﻧـﺪه و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﺣﻴﺎﺗﻲ آﻧﺎن ﺑﺮﺳﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ اﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ﻫﻀﻢ ﺑﻪ و ﺷﺪه ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻲ ﺿﺮر ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮﻧﺪ در . ﻧﻬﺎﻳﺖ، ﻋﻮاﻣﻞ ﻛﻢ ﺑﻪ ﺿﺮر ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻧﺘﻴﺠ در ﻪ ی ﺟﺬب آﻻﻳﻨﺪه ،ﻫﺎ ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ – ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی 24 / 04 / 94 113 اﻳﻦ ﻣﻮاد ﺑﺪن در ﻣﻮﺟﻮد زﻧﺪه ذﺧﻴﺮه و ﺷﺪه ﺑﺪﻳﻦ ﻮرتﺻ از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺣﺬف ﮔﺮدﻧـﺪ . ﻧﻴﺘـﺮات ) ﻃـﻲ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﻧﻴﺘـﺮات زداﻳـﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﺎﻳﻲ (، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻓﺴﻔﺮی و ﺑﺮﺧﻲ ﻮمﺳﻤ و ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ از اﻳـﻦ از راه زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﺣـﺬف ﺷـﻮﻧﺪ . ﺑﺮﺧـﻲ از ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﭘﺎﻻﻳﺶ زﻳﺴﺘﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺟﺪول )5 - 2( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺟﺪول 5 - 2 – ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی ﺗﺼﻔﻴ ﻪ ی زﻳﺴﺘﻲ ب زﻫﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻮاد ﺣﺬف ﻳﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه اﻛﺴﺎﻳﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺤﺮک و اﻛﺴﻴﺪه ) ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻠﻴﻨﺎت ( و ﺗﺒﺪﻳﻞ آن ﺑﻪﻫﺎ ﺷـﻜﻞ اﺣﻴـﺎ و ﻏﻴﺮﻣﺤـﺮک ) ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺳـﻠﻨﻴﻮم ﻋﻨﺼـﺮی ( ﺗﻮﺳـﻂ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﻣﻴﻜﺮوب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧ ﻨﺪ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎﻳﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺳﻠﻨﻴﻮم را ﺟﺬب ﺑﻪ و ﺻﻮرت ﻣﺘﻴﻞ ﺑﻪ ﺷﺪه ﻧﻴﻮار ﻣﺘﻌﺎﻋﺪ ﻛﻨﻨﺪ. ﺟﺬب ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻳﺎ ﺟﻠﺒﻜﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﺟﻠﺒﻚ یﻫﺎ ﺧﺎﻛﻲ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺟﺪاﺳﺎزی ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدی از ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻠﻨﻴﻮم، ﻧﻴﺘﺮات و ﻣﻮﻟﻴﺒﺪن ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻮدﻫﺎ، ﺳﻠﻨﻴﻮم و ﺳﺎﻳﺮ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ از را زﻫﺎب ﺣﺬف ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ. ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢ ﺣﺬف یﺑﺮا ﺳﻠﻨﻴﻮم اﺻﻮﻻ اﺣﻴﺎی آن ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻋﻨﺼﺮی در آﻟﻲ ﻳﺎ ﻣﻮاد ﺗﺠﺰﻳﻪ ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ . ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢ ﺟﺬب ﺑﺮای ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ اﺻﻮﻻ ﺟﺬب ﻳﺎ ﺗﺜﺒﻴﺖ روی آن رﺳﻮﺑﺎت اﺳﺖ . 5 - 4 - ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ ﺷﻮری و ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻠﺮﻳﺪﻫﺎ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻢ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻫﻢ . زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻫﻢ و ﻓﺎﺿﻼب ﻫـﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻬﺮیﺷ و دارای اﻧﻮاع ﻛﻠﺮﻳﺪﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﭼﻮن روش یﻫﺎ ﻣﺘﺪاول ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻧﻤـﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﻛﻠﺮﻳـﺪﻫﺎ ﺑـﻪ را ﺻـﻮرت ﻗﺎﺑـﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﺟﺪا ﻛﻨﻨﺪ، اﺳﺖ ﻻزم روش ﻛﻪ ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ ﻛﺎر ﺑﻪ آب ﮔﺮﻓﺘﻪ از .ﺷﻮد ﺟﻤﻠﻪ روش ﻧﻤﻚ یﻫﺎ زداﻳـﻲ ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﻲ و ﺗﺒﺎدل ﻳﻮﻧﻲ و اﻟﻜﺘﺮودﻳﺎﻟﻴﺰ، اﺷﺎره ﻧﻤﻮد . ﻫﺮﭼﻨﺪ روش یﻫﺎ اﺳـﻤﺰ ﻣﻌﻜـﻮس و ﺗﻘﻄﻴـﺮ ﻧﻴـﺰ در ﺑﺮﺧـﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روش ﻧﻤﻚ یﻫﺎ زداﻳﻲ ﻣﻌﺮﻓﻲ اﻧﺪ، ﺷﺪه ﻟﻴﻜﻦ ﻛﺎرﺑﺮد ﻫﺎ آن ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺑﺴـﻴﺎر اﻧـﺪک زﻫـﺎب ﺑـﻮده در و ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ ای ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﺪارﻧﺪ . 5 - 5 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب و ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی و ﻛﻨﺘﺮل ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب ﺰاتﻓﻠ و ﺳﻨﮕﻴﻦ در زﻫﺎب یﻫﺎ آﻟﻮده، ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد در ﻫـﺎ آن آﺑﻴـﺎری ﺑﺴﻴﺎر ﺿﺮوری اﺳﺖ، زﻳﺮا، اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی، ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰی ﺧﺎک و ﻛﻴﻔﻴﺖ آب ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨـ از ﻲ یﻫﺎ راه ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﻲ اﺛﺮ ﮔﺬارﻧﺪ . اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﻪ دﻻﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ در زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی وﺟﻮد دارﻧﺪ ﻣﺼ . ﺮف ﻛﻮدﻫﺎ و ﻮم ﺳـﻤ ﺣـﺎوی اﻳـﻦ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ) ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻛﺎدﻣﻴﻮم در ﻛﻮدﻫﺎی ﻓﺴﻔﺮه (، ﻧﺰدﻳﻜﻲ اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﺮاﻛﺰ ﺷﻬﺮی و ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﭘﺴـﺎب ﻫـﺎی ﺷـﻬﺮی و ﺻـﻨﻌﺘﻲ آﻟﻮده ﺑﻪ ﺷﺒﻜﻪ یﻫﺎ زﻫﻜﺸﻲ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ از دﻻﻳﻞ وﺟﻮد اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ در زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﻦ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ . ﻋﻨﺎﺻﺮ و ﻓﻠﺰات ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻴﻜﻞ )Ni (، ﻣﻨﮕﻨﺰ ) (Mn ، ﺳﺮب )Pb (، ) ﻛﺮمCr (، ﻛﺎدﻣﻴﻮم )Cd (، روی )Zn (، ﻣﺲ )Cu (، آﻫﻦ )Fe (، ﻧﻘـﺮه )Hg (، ﺳـﻠﻨﻴﻮم )Se ( و ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻲﺳﻤ ﻣﺎﻧﻨﺪ آرﺳﻨﻴﻚ )As (، ﺮﺑ )B ( و ﺳﺪﻳﻢ )Na ( ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 114 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ آﻟﻮده ﺑﻪ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻤﻴﺎب، ﻫﺮﭼﻨﺪ روش ﻛﻪ ﻳﻲﻫـﺎ ﻫﻤﭽـﻮن اﺳـﻤﺰ ﻣﻌﻜـﻮس ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻟﻴﻜﻦ ﭼﻨﻴﻦ روﺷﻲ اوﻻ در ﻣﺮاﺣﻞ آﻏﺎزﻳﻦ و آزﻣﺎﻳﺸﻲ ﻗﺮار ﺧﻮد دارد، ﺛﺎﻧﻴﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺮﻫﺰﻳﻨﻪ ﺑـﻮده و ﺛﺎﻟﺜـﺎ در ﺳﻄﻮح ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺪود یا ﻧﻪﺎﮔﻠﺨ ﻛﺎرﺑﺮد دارد ﺑﻪ . ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﺎﻳﺪ روش یﻫﺎ ارزان ﻗﺎﺑﻞ و اﺟﺮا ﻛﺎر ﺑﻪ را ﮔﺮﻓﺖ ﻳﻜﻲ . اﻳﻦ از روش ،ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﻛﺘ ﻮر ﺳﺘﻮﻧﻲ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ اﺳﺖ رﻏﻢ ﺑﻪ ﻫﻢ آن ﻛﻪ ارزان ﺗﺮ ﺑﻮدن ﻧﺴﺒﺖ روش ﺑﻪ ﻣﻌﻜﻮس، ﻓﻘﻂ در ﺳﻄﻮح ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺪود و ﺣﺠﻢ ﻫﺎی اﻧﺪک زﻫﺎب ﻛﺎرﺑﺮد دارد . دﻳﮕﺮ روش یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻬﺖ ﺣﺬف اﻳﻦ آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از ﺟﺪاﺳﺎزی ﺗﻪ و ﻧﺸﺴﺖ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﻲ ﻳـﻮﻧﻲ، اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺰ، ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺒﺨﻴﺮ، ﺟﺬب ﺳﻄﺤﻲ، ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺎﺳﻪ ای ﺳﻴﺎل، ﻧﻴﺰارﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ و ﺟﺬب ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ . 5 - 6 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﻳﻜﻲ روش از یﻫﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ یﻫﺎ ﮔﺰاف، ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب، اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، اﻣﻜـﺎن ﻛﺎﺷﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎﻧﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻤﻚ یﻫﺎ ﻋﻠﻒ و ﻧﻲ دوﺳﺖ ) ﻫﺎﻟﻮﻓﻴﺖ1( وﺟﻮ د دارد . زﻫﺎب ﭘﺲ از ﻋﺒﻮر اﻳﻦ از ﺗﺎﻻب در و ﻫﺎ ﻧﺘﻴﺠـ ﻪ ی زﻣﺎن ﻣﺎﻧﺪ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻃﻮﻻﻧﻲ، ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ از آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ از را ﺧﻮد دﺳﺖ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺳﭙﺲ، زﻫﺎب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه وارد ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﻣﻲ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ .ﺷﻮد ﻣﻲ رﺳﺪ ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ، ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮای ﺣﻔﺎﻇﺖ از زﻳﺴﺖ ﻮمﺑـ ﻫـﺎی و آﺑﻲ ﻣﺎﻫﻴﺎن، در ﻫﻢ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ در ﻫﻢ و ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺑﺴﺘﻪ دارﻧﺪ . روﻳﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن آﺑﺰی ﻫﻤﭽﻮن ﻧﻲ، ﻧﻴﻠﻮﻓﺮ یﻫﺎ ﻋﻠﻒ و آﺑﻲ ﺷﻮردوﺳﺖ در زﻫﻜﺶ یﻫﺎ روﺑﺎز اﺻﻠﻲ ﺑﺮای ﻛﻪ اﻧﺘﻘـﺎل و دﻓـﻊ زﻫﺎب اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎﻻب ﺑﻪ را وﺟﻮد ﻣﻲ آورﻧﺪ در ﻛﻪ ﻛﺎﻫﺶ آﻟـﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻛﺸـﺎورزی از ﺟﻤﻠـﻪ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻛﻮدی، ﻮمﺳﻤ ﻛﺸﺎورزی و ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎ از ﺟﻤﻠـﻪ اﻳـﺮان از ﺑﻴـﻞ ﻫـﺎی ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑـﺮای ﻻﻳﺮوﺑﻲ ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ ﺧﺎﻛﻲ ﺑﻪ وﻳﮋه زﻫﻜﺶ یﻫﺎ روﺑﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻫﺮﭼﻨﺪ اﻳﻦ ﻧﻮع ﻻﻳﺮوﺑﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺴـﺘﺮ ﻛﺎﻧـﺎل و اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﺮﻋﺖ در و آب ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺶﻛﺎﻫ ﺗﻠﻔﺎت ﻧﻔﻮذ ﻧﺸﺖ و ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻟﻴﻜﻦ اﺳﺘﻔﺎده از اﺑﺰارﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻴﻞ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﻧﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﺷﻜﻞ ﻫﻨﺪﺳﻲ ﻛﺎﻧﺎل را ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﺷﺪن ﻣﻘﻄﻊ ﻛﺎﻧﺎل و رﻳﺸﻪ ﻛﻨﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻲ .ﺷﻮد اﻣﺮوزه، اﺳـﺘﻔﺎده از دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﺟﺪﻳﺪ ﻣﻮور ﺑﺮای ﻗﻄﻊ ﮔﻴﺎﻫﺎن آﺑﺰی ﺣﺎل در ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺖ . رﻳﺸﻪ ﮔﻴ ﺎﻫﺎن ﻗﻄﻊ ﻧﺸـﺪه ﺑـﺮای رﺷـﺪ و ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﺠﺪد زﻳﺴﺖ ﺗﻮده، ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻴﺶ را یﺗﺮ ﺟﺬب ﺑﺎﻋﺚ ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎرآﻳﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ و ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑـﺮ ﻛـﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺷﺪ 1-Halophyte ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ – ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی 24 / 04 / 94 115 5 - 7 - اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻮاد ﺟﺎذب آﻻﻳﻨﺪه ) ﻫﺎ ﺳﻮرﻓﺎﻛﺘﺎﻧﺖ (ﻫﺎ ﺳﻮرﻓﺎﻛﺘﺎﻧﺖ ) ﻫﺎ ﻣﻮاد ﻓﻌﺎل ﺳﻄﺤﻲ ﻳﺎ ﻣﻮاد ﻣﻮﺛﺮ ﺑﻪ ( ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﻴﺲﺧ ﻛﻨﻨﺪه ﻋﻤﻞ ﻛﺮده و ﻛﺸﺶ ﺳـﻄﺤﻲ را آب ﻛـﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ اﻳﻦ . ﻣﻮاد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ذرات آﻻﻳﻨﺪه ﺑﻪ را آب و ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ اﺗﺼﺎل داده و ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮی را ﺟﻬﺖ ﺣﺬف و ﺟﺪاﻛﺮدن ﻣﻮاد آﻟﻮده و ﭼﺮﺑﻲ آب از ﻫﺎ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورﻧﺪ . ﻣﻮاد ﭘﺎک ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﺷﻮﻳﻨﺪه اﻣﺮوزی ﻳﺎ ) اﺻﻄﻼﺣﺎ دﺗﺮﺟﻨﺖ ﺑﻪ (ﻫﺎ ﺻﻮرت ﺳﻨﺘﺘﻴﻚ و ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺷﺪه ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ از ﻃﺮﻳﻖ ﺻﻨﺎﻳﻊ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی و ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺧﺎﻧﮕﻲ وارد ﻫﺎ آب ﺷﻮﻧﺪ در . ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺷـﻬﺮی ﺑـﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﻤﻊ آوری زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻧﻴﺰ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻘﺎدﻳﺮی از ﺷﻮﻳﻨﺪه ﻫﺎی ﻣﺼـﻨﻮﻋﻲ وارد زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﺷـﻮﻧﺪ . ﺣﻀـﻮر دﺗﺮﺟﻨﺖ ﺑﺨﺶ و ﻫﺎ و آب در ﻫﺎ آن هﺛﺮﻣﻮ یﻫﺎ ﻓﺎﺿﻼب ) ﺷـﺎﻣﻞ ﺳـﻮرﻓﺎﻛﺘﺎﻧﺖ ﻫـﺎ، ﺳـﺎزﻧﺪه در ...( و ﻫـﺎ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﺗﺼـﻔﻴﻪ و آب ﻓﺎﺿﻼب ﻫﺎی ﺷﻬﺮی اﻳﺠﺎد اﺧﺘﻼل اﻳﻦ در .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﺎﻣﻞ اﻳﺠﺎد در ﻛﻒ آب، ﺳﻮرﻓﺎﻛﺘﺎﻧﺖ ﭘـﺎک ﻛﻨﻨـﺪه ﻫـﺎ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . وﺟﻮد در ﻛﻒ ﺣﻮض ﻫﺎی ﻫﻮادﻫﻲ در ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺎی ﺧﺎﻧﻪ و آب ﻓﺎﺿﻼب ، ﻣﻴﺰان اﻧﺘﻘﺎ ل اﻛﺴﻴﮋن و آب ﺑـﻪ ﻓﺎﺿـﻼب ﺑـﻪ را ﺷـﺪت ﺗﻘﻠﻴﻞ دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑﻪ ، ﻃﻮری ﻛﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﺗﻘﻠﻴﻞ راﻧﺪﻣﺎن ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻛﻒ اﺛﺮ در دﺗﺮﺟﻨﺖ ﺑﻪ ﻫﺎ 80 درﺻﺪ ﻣﻲ رﺳﺪ . دﺗﺮﺟﻨﺖ ﻫﺎ ﻗﺎدرﻧـﺪ ﻋﻤﻞ ﺧﻮدﭘﺎﻻﻳﻲ ﺑﻪ را ﻫﺎ آب ﺗﺎﺧﻴﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻪ و ﺿﻤﻦ ﻛﺎﻫﺶ ﻗﺪرت ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ،ﻫﺎ آب ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎﻳﻲ در ﻛﺎﻫﺶ و ﺣﺬف ﻣﻮاد آﻟﻲ ﺷﻮﻧﺪ . آ ﻟﻜﻴﻞ ﺳﻮﻟﻔﺎت ﻫﺎ ﻧﻮﻋﻲ از دﺗﺮﺟﻨﺖ ) ﻫﺎ ﺷﻮﻳﻨﺪه (ﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﺮﻳﻌﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ آب در رودﺧﺎﻧﻪ ﺣﻞ و ﺷﺪه ﻣﺼﺮف اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺤﻠﻮل را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎی زﻳـﺎد دﺗﺮﺟﻨـﺖ در ﻫـﺎ ﺣـﺪود ppm 30 اﺛﺮات ﺳﻮﻳﻲ ﺑﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺑﻴﻮﻟ ﻮژ ﻳﻜﻲ و آب ﻓﺎﺿﻼب دارد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ دﺗﺮﺟﻨﺖ روی ﻫﺎ ﻣﻴـﺰان ﻫـﻮادﻫﻲ ﻣﺠـﺪد اﺛـﺮ آب ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ . وﺟﻮد دﺗﺮﺟﻨﺖ ﻫﺎ ﻣﻴﺰان ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ذراﺗﻲ ﻛﻪ اﻧﺪازه ﺑﻴﺶ ﻫﺎ آن از 25 ﻣﻴﻜﺮون ﺑﺎﺷﺪ را اﻓﺰاﻳﺶ داده ، وﻟـﻲ ﻣﻴـﺰان ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ ذرات ﻛﻮﭼﻚ را ﺗﺮ ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . وﺟﻮد دﺗﺮﺟﻨﺖ ﻟﺠﻦ در ﻫﺎ ﻫﻀﻢ ﺷﺪه ﻓﺎﺿﻼب ارزش از ﻛـﻮدی ﻲﻣـ آن ﻛﺎﻫـﺪ ، زﻳﺮا دﺗﺮﺟﻨﺖ یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد در آن در ﺗﻤﺎس ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﺑﺬر ﺑﺎ رﻳﺸﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . 5 - 8 - ارزﻳﺎﺑﻲ و اﻧﺘﺨﺎب ﻛﺎر راه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ارزﻳﺎﺑﻲ راه ﻛﺎرﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻬﺖ ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻧﺘﺨﺎب روش ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ آن، ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺘﻌﺪدی ﺑﺴﺘﮕﻲ زا . دارد ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻧﻮع ﺑﻪ آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب، ﺳﻄﺢ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﻣﻮﺟـﻮد در زﻫـﺎب ﺗﺼـﻔﻴﻪ ﺷﺪه، ﻧﻮع ﻣﺼﺮف ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر از زﻫﺎب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻳﺎ و ﺷﺪه ﻣﺤﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ آن، اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻬﺖ ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب در ﻣﻨﻄﻘﻪ ... و اﺷﺎره ﻧﻤﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﻈﺮ از ﻣﺼ ﻧﻮع ﺎرف آب، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه زﻫـﺎب آب و ﺗﺼـﻔﻴﻪ ﺷـﺪه، ﺷـﺮاﻳﻂ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ، در و ﺻﻮرت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺟﻬﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی زراﻋﻲ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﺎک ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﻧﻮع ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻛﺸﺖ ﻗﺎﺑﻞ و ﺷﺪه ﻛﺸﺖ، ﻣﻴﺰان دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑـﻪ ﻧﻬﺎده ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ اﻧﺮژی، ارزش ذاﺗﻲ در آب ﻣﻨﻄﻘﻪ اﻣﺮ اﻳﻦ ﺑﺮ ﻧﻴﺰ ... و ﻣﻮﺛﺮﻧﺪ و ﺣﺎل ﻫﺮ ﺑﻪ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻗﺒﻞ ﻛﻪ ﻧﻴﺰ ﺗﺮ ﺑﻴـﺎن ﺷـﺪ، ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﻓﺮآﻳﻨﺪی ﻫﺰﻳﻨﻪ و ﺑﺮ ﻏﻴﺮاﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ ﺑﻴﺶ و ﺗﺮ ﺟﻬﺖ ﺣﺬف آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ وﻳﮋه ﻧﻈﻴﺮ ﻓﻠﺰات ﺳـﻨﮕﻴﻦ از زﻫـﺎب در ) 116 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی واﻗﻊ در ﻣﻮارد ﺧﺎص ( ﺿﺮورت ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮای و ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی در ﻛﺸﻮر ﻛﻪ ﺣﺠﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ داﺷـﺘﻪ و آﻻﻳﻨـﺪه یﻫـﺎ اﺻﻠﻲ ﻛﻪ ﻫﺎ آن ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻤﻚ، ﻋﻮاﻣﻞ ﻛﻮدی و ﺳﻤﻮم ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻤﻲﻧ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ اﻳﺮان ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﺼﺮف ﻧﻬﺎده یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی و اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻪ و ﺟﺎ ﻪﺑ ﻣﻴﺰان ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ ﻫﺎ آن از ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎﻫﺶ آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب از ﻣﺒﺪا ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺷﺎره ﻧﻤﻮد ﺑﻪ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ، ﻣﻘـﺎدﻳﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب را ﻛﺎﻫﺶ داده ﻧﻴﺎز و ﺑﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ﺣﺪ ﺗﺎ را ﻣﻤﻜﻦ ﺗﻘﻠﻴﻞ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣـﻲ ﮔـﺮدد روش از ﻛﻪ ﻫﺎی دوﺳﺖ دار ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺟﻬﺖ ﺗﻘﻠﻴﻞ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ) ﻫﺎ آن ﻧﻈﻴﺮ زﻫﻜﺸـﻲ ﻛﻨﺘـﺮل روش از ﻧﻴﺰ و (ﺷﺪه ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌ ﻲ ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب ) ﻧﻈﻴﺮ ﺗﺎﻻب ﻫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ( اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد . 5 - 9 - دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ یﻫﺎ ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه دﻗﻴﻘﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﺗﺼﻔﻴﻪ اﻋﻤﺎل روی ﺑـﺮ ﺷﺪه زﻫـﺎب و ﻛﻴﻔﻴـﺖ آب ﺗﺼـﻔﻴﻪ ﺷـﺪه ﺗﻮﻟﻴﺪی ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد در . ﺻﻮرت ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب و ارﺗﻘﺎ ی ﺷﺎﺧﺺ یﻫﺎ ﻛﻴﻔﻲ ﺑﺎ یﻫﺎ آب ﺣﺪ در آن ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ، ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﺎﺻﻲ در اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎ آن از ﻣﻄﺮح ﻧﺨﻮاﻫﺪ اﻳﻦ ﻏﻴﺮ در .ﺑﻮد ﺻﻮرت در و ﺻﻮرت اﻋﻤﺎل ﺳﻄﻮﺣﻲ از ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺑـﺮ زﻫـﺎب و ﺟـﺪا ﻧﻤﻮدن ﺑﺨﺸﻲ از آﻻﻳﻨﺪه اﻳﻦ ،ﻫﺎ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺮ در ﻫﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺮ و اﺳﺎس ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻫﻤﺎن ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺨﺮ اراﺋﻪ و اج ﺑﻮده، ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﺮﺧﻲ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻗﺎﺑﻞ اراﺋﻪ و ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛـﻪ ﮔﻔﺘـﻪ ﺷـﺪ، ﺳـﻄﺢ ارﺗﻘـﺎ ی ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﭘﺲ از ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺑﺮ ﻧﻴﺰ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی در ﺧﺼﻮص ﻧﺤﻮه ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺪه اﺛﺮﮔﺬار اﺳﺖ . در ﻛﻞ، ﺑﺎ ﺣﺬف آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﺧﻄﺮﺳﺎز وﻳﮋه از زﻫﺎب ﻲﻃ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺑﺎ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﺑـﺎﻻی ﺻـﺮف ﺷـﺪه در ﺗﺼﻔﻴﻪ زﻫﺎب، ﻗﻴﻤﺖ آب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺑﺎﻻ ﺷﺪه رﻓﺘﻪ و ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ اﻳﻦ ﺑﻪ آب ﻣﺼﺎرﻓﻲ رﺳﺎﻧﻴﺪه ﻛﻪ ﺷﻮد ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻗﺘﺼـﺎدی ﺑـﺎﻻﺗﺮی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ در . ﺻﻮرت اﺳﺘﻔﺎده روش از ﻫﺎی ﻧﻮﻳﻦ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻧﻈﻴﺮ اﺳﻤﺰ ﻣﻌﻜﻮس (RO) ﻛﻪ ﻣﻮﺟـﺐ ﺣـﺬف ﻗﺎﺑـﻞ ﺗﻮﺟـﻪ اﻧـﻮاع ﻋ ﻮاﻣﻞ آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎی ﻣﻲ ،ﺷﻮد ﻛﺎرﺑﺮد آب ﺗﺼﻔﻴﻪ در ﺷﺪه ﻣﻮاردی ﻫﻤﭽﻮن ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ارزش ﺑـﺎ اﻗﺘﺼـﺎدی در ﺑﺎﻻ ﺧﺎرج از ﻓﺼﻞ ﻛﺸﺖ در و ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎی ﻛﻨﺘﺮل ای ﺷﺪه ﻧﻈﻴﺮ ﮔﻠﺨﺎﻧﻪ، ﺷﺎﻳﺪ ﻳﻜﻲ از ﻣﻮارد ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ در اﻳـﻦ ﺧﺼـﻮص ﺑﺎﺷﺪ در . ﺻﻮرت ﻋﺪم اﻣﻜﺎن اﻳﺠﺎد زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎی ﺑﺮای ﻻزم ﺗ ﻮﻟﻴﺪ در ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ، ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ زﻫﺎب ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻣﻲ را ﺷﺪه ﺗـﻮان ﺑـﻪ ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی راﻳﺞ رﺳﺎﻧﻴﺪه در ﻳﺎ و ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻧﻴـﺰ ﺗﻐﺬﻳـﻪ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻲ ) ﺟﻬـﺖ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻫﺎی ﺳﻔﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻳﺎ و ( ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻳﻲﻫﺎ ﻫﻤﭽﻮن ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن ﺑﻪ ﻣﺼﺮف رﺳﺎﻧﺪ . ﺣﺘﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ اﻳﻦ ﻫـﺎ آب عﻧﻮ ﺑﻪ درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺑﺎ ﻣﺼﺎرف ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ و ﮔﺮدش ﮔﺮی ﻧﻴﺰ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ . در ﺻﻮرت اﻋﻤﺎل ﺗﺼﻔﻴﻪ اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ روی ﺑﺮ زﻫﺎب ﺑﺎﻗﻲ و ﻣﺎﻧﺪن ﺑﺮﺧﻲ از آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮل ) آن در ﻧﻈﻴﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻛﻮدی و ﺑﺮﺧﻲ ﺳﻤﻮم (، اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب در ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﻗﺪرت ﺗ ﺼـﻔﻴﻪ ﻃﺒﻴﻌـﻲ و ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﺧﻮدﭘـﺎﻻﻳﻲ ﺧـﺎک ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺰﻳﻨﻪ ای دﻳﮕﺮ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد از . ﻃﺮﻓـﻲ در زﻣـﺎن ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﻫـﺮ ﻧـﻮع آب دارای آﻻﻳﻨـﺪه ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه، اﺳﺖ ﻻزم ﺑﻪ ﻣﻴﺰان اﺛﺮﮔﺬاری ﺑﺮ آن ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺒﻊ و آب ﻗﺪرت ﺗﺮﻗﻴﻖ ﻧﻴﺰ آن ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﻮد، زﻳﺮا ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷـﺮاﻳﻂ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﭘﺬﻳﺮی ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه از ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻣﻘﺪار آب ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﺪه ﺣﺎدث .ﺷﻮد 6 ﻓﺼﻞ 6 راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺮای اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - راهﮑﺎرهﺎ ﯼ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘ یﺑﺮا ﻲ اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ 24 / 04 / 94 119 ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ- راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺮای اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ 6 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ در ﻫﺎ ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ ﺑﻪ اﻧﺪاز ﻗﺎﺑﻞ ی ه ﻗﺒﻮﻟﻲ ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﻴﺪ . اﻳﻦ در ﻓﺼﻞ اﻋﻤﺎل ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ در ﻛﻪ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻮﺟﻮد در زﻫﺎب یﻫـﺎ ﻛﺸـﺎورزی ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ، ﻣـﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻳﻦ . اﻧﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب آﺑﻴﺎری در ﻣﺰرﻋﻪ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺼﺮف ﻛـﻮد و ﻮم ﺳـﻤ ﺷﻴ ﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺧﺎک ورزی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ، ارزان ﺗﺮﻳﻦ و ﻋﻤﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﺑﺮای راه ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر آﻟﻮدﮔﻲ ﺧﺮوﺟﻲ از زﻫﻜﺶ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و آب ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻣﺰارع اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﻓﺼﻞ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻣﺼﺮف و ﻛﻮد ﻮمﺳﻤ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺑﺮﺧﻲ اﻗﺪاﻣﺎت ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺷﺨﻢ ﺧﺎک و ورزی ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻴﻠﺘﺮﻫـﺎی ﭼﻤﻨـﻲ و ﭘﻮﺷـﺶ ﻫـﺎی ﻃﺒﻴﻌـﻲ ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺟﻬﺖ اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . 6 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻛﻴﻔﻴ ﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ از ﺷﺪه اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب اﻋﻢ از زﻫﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﻪ ﻲ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﺒـﻊ آب اﺻﻠﻲ از ﻛﻴﻔﻴﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮی ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ . زﻫﺎﺑﻲ از ﻛﻪ ﺳﻄﺢ ﻳﺎ و داﺧﻞ ﺧـﺎک رد ﻣـﻲ ﺷـﻮد، در ﻣﺴـﻴﺮ ﺧـﻮد اﻧـﻮاع ﻣـﻮاد ﻣﺤﻠﻮل ﻳﺎ ﻣﻌﻠﻖ از ﻗﺒﻴﻞ اﻣﻼح و ﻣﻮاد و آﻟﻲ ذرات ﺧﺎک را ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﺎ و ﺧﻮد ﺣﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨـﺪ . ﻣـﻮاد ﻣﻮﺟـﻮد در زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﻪ ﻲ ﻃﻮر ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﻦ . ﻣﻮاد آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ ﻋﻤـﺪا آب ﺑـﻪ آﺑﻴـﺎری اﺿﺎﻓﻪ اﺛﺮ در ﻳﺎ ﺷﺪه ﻋﻤﻠﻴﺎت آﺑﻴﺎری ﻳﺎ زﻫﻜﺸﻲ ﺟﺎ ﺟﺎﺑﻪ اﺛﺮ ﺑﺮ ﻳﺎ و ﺷﺪه ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق آب در ﺗﺠﻤﻊ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ .ﺷﻨﺪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﮔﺴﺘﺮده ﺑﻮدن آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی، ﻣﻬﺎر ﻫﺎ آن ﭼﻨﺪان آﺳﺎن ﻧﻴﺴﺖ و ﺗﻨﻬﺎ راه از ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و آﻣﻮزش ﻣﻲ ﺗـﻮان را آن ﻛﻨﺘﺮل .ﻛﺮد آﻣﻮزش ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ، ﺗﺪوﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﭘﺮداﺧﺖ ﺟﺮﻳﻤﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ﻋﺎﻣـﻞ آﻟـﻮده ﻛﻨﻨﺪه از راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب ﻣﺴﺘﻠﺰم آﮔﺎﻫﻲ از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی زﻫﺎب و ﺗﻄﺒﻴﻖ ﺑﺎ آن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺑﺎز ﻣﺎﻧﻨﺪ رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﻪ ﻫﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻛﻴﻔـﻲ ی ﭘﺎﻳﻪ ﺑﺮ آن ﺗﺨﻠﻴﻪ ﭘﺴﺎب ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از اﺛﺮات ﻫﻮادﻫﻲ و ﺗﻼﻃﻢ ﺟﺮﻳﺎن در ﻃـﻮل ﻣﺴـﻴ ﺮ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ ، ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﺮ اﺳﺎس ﻏﻠﻈﺖ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻣﺒﺘﻨﻲ » ﺑﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻏﻠﻈﺖ زﻫـﺎب « ﺑﺎﻳـﺪ ﻣـﺪﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑـﺮ . ﻋﻜﺲ، در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺑﺴﺘﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ درﻳﺎﭼﻪ و آﺑﮕﻴﺮﻫﺎ ﺑﺮای ﻛﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ی ه دور ﺣﻴﺎت ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺎ آن ﺑـﺎر آﻟـﻮدﮔﻲ وارد یﺗـﺮ ﻛـﻢ ﻫﺎ آن ،ﺷﻮد راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘ ﺑﺎﻳﺪ ﻲ ﻣﺒﺘﻨﻲ » ﺑﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر آﻟﻮدﮔﻲ « ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻧﻬﺎده ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری، ﻣﺼﺮف ﻛـﻮد، ﻣﺼـﺮف ﺳـﻢ، ﺷـﺨﻢ، ﺧـﺎک ورزی، ﻛﺸـﺖ ﭘﻴـﺎﭘﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻓﺎﺻﻠ ﻪ ی زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻴﻦ دو ﻛﺸﺖ، اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎی ﭼﻤﻨﻲ و ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻠﻪ یﻫﺎ اﻧﺪازی رﺳﻮﺑﺎت از ﺟﻤﻠﻪ راﻫﻜﺎرﻫـﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻴﻔﻴ ﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻣﺴﺘﻠﺰم رﻓﺘﺎرﺳﻨﺠﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﺑﺎ ﻛﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده از اﺑﺰارﻫﺎی ﺳﺮﻳﻊ ﺳﻨﺠﺶ ﻲﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب و ﺑﺮاﺳﺎس ﻫﺎی داده ﺑـﻪ روز ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی و ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ 120 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی واﻗﻌﻲ ﭘﺮداﺧﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻫﺎی داده ﭘﺎﻳﺶ ﺑﺎ و اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی ﻣﺪل از ﺷﺒﻴﻪ ﺑﻪ ﺳﺎز ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺑﻠﻨﺪﻣـﺪت ﭘﺮداﺧﺖ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ . راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﻳﻦ در ﺧﺼﻮص ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر در دﻧﺒﺎﻟ اﻳﻦ ی ﻪ ﻣﺒﺤﺚ اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . 6 - 3 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آﺑﻴﺎری ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻣﺘﻔﺎوت اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﺳﻄﺢ ﻋﻤﻖ و ﺧﺎک، ﻏﻠﻈﺖ آﻻﻳﻨﺪه در ﻫﺎ رواﻧـﺎب ﻫﻤـﻮاره ﺑـﻴﺶ از ﺮﺗـ ﻣﻘﺪاری اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻪ اﻋﻤﺎق ﺧﺎک ﻧﻔﻮذ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻫﺪف از اﻋﻤﺎل اﻳﻦ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻧﺎﻣﺘﻤﺮﻛﺰ از ﻃﺮﻳﻖ رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ ﺣﺎﺻﻞ از آﺑﻴﺎری اﺳﺖ اﻳﻦ در . راﺑﻄﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺳﺎز، ﻏﻠﻈﺘﻲ از آﻻﻳﻨﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻮﺟـﺐ اﻳﺠـﺎد ﺧﻄـﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﻴﺎت ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﻣﻮﺟﻮدات آﺑﺰی، ﺳ ﻼﻣﺖ زﻳﺴﺖ ﺑﻮم، ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن ﻳﺎ و ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻓﺘﺎدن اﻣﻜﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺨﺶ در آب از یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺣﺪ .ﺷﻮد ﻣﺠﺎز ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻚ ﻫﺮ از آﻻﻳﻨﺪه ﺑﺮای ﻫﺎ ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺒﻼ در ﻓﺼـﻞ 2 اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﭘﺎﻳﺎب، رواﻧﺎب ﻳﺎ وﻫﺎ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ آﻟﻮدﮔ ﻫﺎی ﻲ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺮ در را زﻳﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ : – رﺳﻮﺑﺎت ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻳﺎ و ﻣﻮاد آﻟﻲ ﺟﺎﻣﺪ – ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻳﺎ ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ و ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻨﮕﻴﻦ – ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﻧﻴﺘﺮوژن، ﻓﺴﻔﺮ و ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ – ﺑﺎﻛﺘﺮی ،ﻫﺎ وﻳﺮوس و ﻫﺎ دﻳﮕﺮ ﻣﻴﻜﺮوارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎ ﻃﺮاﺣﻲ درﺳﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺑﺮاﺳﺎس وﻳﮋﮔﻲ ﺧﺎک، ﮔﻴﺎه، آب آﺑﻴﺎری، اﻗﻠـﻴﻢ و دﻳﮕـﺮ اﺟـﺰای ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫﻤﭽـﻮن رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک، ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﻧﻴﺎز و آﺑﻲ ﮔﻴﺎه، ﻧﻔﻮذﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک و ﺷﺎﺧﺺ ﻫـﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ ﺳﻴﺴـﺘﻢ آﺑﻴـﺎری، ﺑﺎﻋـﺚ اﻓـﺰاﻳﺶ راﻧﺪﻣﺎن آب آﺑﻴﺎری و ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔﺎت ﺑﻪ آب ﺻﻮرت رواﻧﺎب و ﻧﻔﻮذﻋﻤﻘﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد اﺳﺘﻔﺎده از ﻫﺎی داده زﻣـﺎﻧﻲ واﻗﻌـﻲ 1 ﻣﺰ رﻋـﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ دﻗﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺪار و آب زﻣﺎن آﺑﻴﺎری و ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺮاﻳﻂ آﺑﻴﺎری ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔﺎت رواﻧﺎب ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺰرﻳﻖ ﺑﺮ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﻛﻮد ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ آﻻﻳﻨﺪه ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ . اﺳﺘﻔﺎده روش از یﻫﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ رواﻧﺎب ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺑﻴﺎری ﻣﻮﺟﻲ، آﺑﻴﺎری ﺗﺤﺖ رژﻳﻢ ﻛﺎﻫﺶ ﺟﺮﻳﺎن و آﺑﻴﺎری ﻳﻚ در ﻣﻴـﺎن ﺟﻮﻳﭽـﻪ از ﻫـﺎ ﺟﻤﻠـﻪ ﺳـﺎزو ﻛﺎرﻫـﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻛﺎرآﻣﺪ اﻳﻦ در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﺪت، ﻣﻘﺪار و زﻣﺎن آﺑﻴـﺎری ﺑﺎﻋـﺚ ﻛـﺎﻫﺶ ﻓﺮﺳـﺎﻳﺶ ﺧﺎک ﺑﻪ وﺳﻴﻠ ﻪ ی رواﻧﺎب در و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ و ﻛﻮد ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ از ﻃﺮﻳﻖ رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ .دﺷﻮ ﻣﻲ ﻛﺸﺖ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﭘﺎﻳﺎب در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻧﻴﺰ اﻓﺰون ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب، ﺑﺎﻋﺚ ﻛـﺎﻫﺶ آﻟـﻮدﮔﻲ و ﺑﻬﺒـﻮد ﻛﻴﻔﻴـﺖ رواﻧﺎب ﻣﻲ .ﺷﻮد 1- Real Time Data ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - راهﮑﺎرهﺎ ﯼ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘ یﺑﺮا ﻲ اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ 24 / 04 / 94 121 6 - 4 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺸﻲ ﻋﻤﻞ زﻫﻜﺸﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻬﺒﻮد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک، ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﻔﻮذﻋﻤﻘﻲ و ﻛﺎﻫﺶ رواﻧﺎب ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻛﺎﻫﺶ رواﻧﺎب ﺑﺎﻋـﺚ ﻛﺎﻫﺶ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 30 ﺗﺎ60 درﺻﺪ ﻫﺎی آب در ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، آﻻﻳﻨﺪه ﺑـﻪ ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ ﻫﻤـﺮاه رﺳـﻮﺑﺎت ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ ﻣﺜﻼ . اﻧﺘﻘﺎل ﻓﺴﻔﺮ در ﺣﻀﻮر زﻫﻜﺶ ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻃﻮر ﻣﻼﺣﻈـﻪ ای ﻛـﺎﻫﺶ ﻣـﻲ ﻳﺎﺑـﺪ . ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﻜﺶ روش ﺑﻪ زﻫﻜﺶ ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺎ ﺷﺪه ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ زﻫﺎب و اﻳﺠﺎد ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﻴﺘﺮات داﻳﻲ ز ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ آب ﺷـﻮ ﻳﻲ ﻧﻴﺘـﺮات و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻏﻠﻈﺖ در آن زﻫﺎب زﻫﻜﺶ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻋﻤﻖ، ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻧﻮع و زﻫﻜﺸﻲ از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 6 - 5 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺼﺮف ﻛﻮد ﻛﻮد ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻛﺸﺎورزان، ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻴﺶ ﻧﻴﺎز از ﺗﺮ ﮔﻴﺎه اﺳﺖ اﻳﻦ . اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ اﺗـﻼف ﻛـﻮد و ﻋـﻮارض ﻣﻨﻔـ ﻲ زﻳﺴـﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻴﺎز واﻗﻌﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻮد ﻧﻴﺎز ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ ﮔﻴﺎه، ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺤﺼﻮل، ﺗﺠﺰﻳ ﺧﺎک ی ﻪ آب و آﺑﻴﺎری ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد . اﺳﺘﻔﺎده روش از ﻛﻠﺮﻳﻤﺘﺮی ﺑﺮای اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻣﻘﺪار ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻮﺟﻮد در ﮔﻴﺎه و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻴﺎز واﻗﻌﻲ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ دﻛﻮ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻛﻤﻚ ﻫﻢ .ﻛﻨﺪ ﭼﻨﻴﻦ واﺳﻨﺠﻲ اﺑﺰارﻫﺎی ﺗﺰرﻳﻖ در ﻛﻮد ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده، ﺑـﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﭘﺨﺶ دﻗﻴﻖ در و ﻛﻮد ﺗﺮ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺮوج ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺎزاد ﻣﻨﺠﺮ ﮔﺮدد . ﻣﻘﺪار ﻛﻮد ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده، ﻣﺮﺣﻠـ ﻪ ی رﺷـﺪ ﮔﻴﺎه، زﻣﺎن و ﻣﻘﺪار آﺑﻴﺎری، ﻋﻤﻠﻴﺎت زﻫﻜﺸﻲ ﻧﻮع و ﻛﻮد ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻋﻮا از ﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏـﺬاﻳﻲ در رواﻧـﺎب و ﻧﻔﻮذﻋﻤﻘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻛﺎرﺑﺮد روش دو ﺑﻪ ﻛﻮد ﭘﺨﺶ ﺟﺎﻣﺪ ﻛﻮد و - ،آﺑﻴﺎری ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﺼﺮ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده، اﺛﺮات ﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ ﺑـﺮ ﻏﻠﻈـﺖ ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در رواﻧﺎب و ﻧﻔﻮذﻋﻤﻘﻲ ﻣﺜﻼ . دارد ﺑﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﻮدﻫﺎی ﻧﻴﺘﺮاﺗﻲ، ﻣﻴﺰان ﻧﻔﻮذﻋﻤﻘﻲ ﻧﻴﺘﺮات روش در ﻛﻮدآﺑﻴـﺎری ﺑـﻴﺶ از ﺗـﺮ روش ﭘﺨﺶ ﺟﺎﻣﺪ اﺳﺖ . ﻟﻴﻜﻦ ﻛﻮد آﺑﻴﺎری ﻧﺴﺒﺖ ﭘﺨﺶ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﺪ دارای ﺑﺮﺗﺮی ﻫﺎﻳﻲ ﻫﻤﭽـﻮن ﻣﻜﺎﻧﻴﺰاﺳـﻴﻮن، ﺳـﻬﻮﻟﺖ ﻛـﺎرﺑﺮد و ﺗﻮزﻳﻊ ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ و ﺗﺮ ﻛﺎراﺗﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ در ﻛﻪ ﺻﻮرت ﻃﺮاﺣﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺻﺤﻴﺢ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﻪ ﺳـﺰاﻳﻲ ﺑـﺮ ﻛـﺎﻫﺶ ﻏﻠﻈـﺖ ﺑـﺎر و آﻟﻮدﮔﻲ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺰرﻋﻪ داﺷﺘ ﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻮد - آﺑﻴﺎری ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺘﻔـﺎوت اﻗﻠﻴﻤـﻲ، ﺧـﺎک، ﮔﻴـﺎه و ﻋﻨﺼـﺮ ﻏـﺬاﻳﻲ، ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ . زﻣﺎن ﻣﺪت و ﺗﺰرﻳﻖ از ﻛﻮد ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ رواﻧﺎب و ﻧﻔﻮذﻋﻤﻘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻪ ﻛﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻃﺮاﺣـﻲ آﺑﻴﺎری، ﺷﺪت ﻧﻔﻮذ، ﻧﻮع ﺧﺎک، ﺷﺨﻢ ﺧﺎک ﺳﻠﻪ و ﺑﺴﺘﮕﻲ دارﻧﺪ . زﻣﺎن ﺗﺰرﻳﻖ ﻃﻲ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﭼﻬﺎر ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﻴﻤﻪ اول، ﻧﻴﻤﻪ دوم، ﻣﺪت ﻛﻞ ﻳﻚ و ﺳﻮم ﻣﻴﺎﻧﻲ اﻧﺠﺎم .ﺷﻮد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﺗﻮان ﻣﻲ را ﻛﻮد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺎﻟﺴﻲ ﻳﺎ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺗﺰرﻳﻖ ﻧﻤﻮد . ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸـﺎن اﺳﺖ داده ﭼﻪ ﻫﺮ ﻛﻪ زﻣﺎن ﺗﺰرﻳﻖ ﻛﻮد دﻳﺮﺗﺮ از زﻣﺎن آﺑﻴﺎری ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻬﺘـﺮی ﺑـﺮای ﻛـﺎﻫﺶ ﺧـﺮوج آﻻﻳﻨـﺪه ﺣ ﺎﺻـﻞ ﻣﻲ ﻣﺪت اﻳﻦ .ﺷﻮد زﻣﺎن ﺷﻴﺐ ﺑﻪ اراﺿﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد (Playan and Faci, 1997) . ،ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن داده اﺳـﺖ در ﻛـﻪ ﺟﻮﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﺑﺎز، ﺗﻪ ﻛﻮدآﺑﻴﺎری در 50 درﺻﺪ ﻣﻴﺎﻧﻲ دارای ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮی ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻴﺘﺮات در رواﻧـﺎب و ﻧﻔـﻮذﻋﻤﻘﻲ 122 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ (Santos et al., 1997) . ﻋﺒﺎﺳﻲ و ﻫﻤﻜﺎران (2003) ﺑﻴﺎن ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻛﻮدآﺑﻴﺎری در ﻧﻴﻤﻪ دوم، ﺑﺎﻋﺚ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻳﻜﻨـﻮاﺧﺘﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻲ ﻛﻮد ﮔﺮدد . ﻋﺪم ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻴﺘﺮوژن زﻳﺎد در ﻓﺼﻞ ﭘﺎﻳﻴﺰ ی ه دور در و ﺟﻮاﻧﻪ زﻧﻲ، ﻛﺎرﺑﺮد ﻛﻮد آﻣﻮﻧﻴﻮﻣﻲ ﺧﺎک زﻳﺮ در ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﻛـﺎﻫﺶ ﺗﺼﻌﻴﺪ، ﻋﺪم ﻛﺎرﺑﺮد ﻛﻮد ﺣﻴﻮاﻧﻲ در اراﺿﻲ ﺷﻴﺐ ﺑﺮای دار ﺟﻠﻮﮔﻴ از ﺮی ﺗﻠﻔﺎت ﺑﻪ ﻛﻮد ﻫﻤﺮاه رواﻧـﺎب، ﻋـﺪم اﺳـﺘﻔﺎده از ﻓـﺮم ﻧﻴﺘﺮاﺗﻲ در ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺑﺎﻻی و ﻳﻲﺷﻮ آب ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﻲ ﻓﺮم آﻣﻮﻧﻴﻮﻣﻲ اﻳﻦ در ﺷﺮاﻳﻂ از ﺟﻤﻠﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣـﻮﺛﺮ ﺑـﺮ ﻛـﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔـﺎت ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ و ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻴﻔﻴﺖ رواﻧﺎب و زﻫﺎب ﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ (Bauder et al., 2006) . 6 - 6 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺼﺮف ﻮمﺳﻤ ﺷﻴﻤﻴﺎ ﻳﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ی ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ اﻧﺘﻘﺎل ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﻴﭽﻴﺪه اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آن دﺷﻮار ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . رواﻧـﺎب یﻫـﺎ ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ دارای ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدﺗﺮی ﻮمﺳﻤ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ زﻫـﺎب ﺧﺮوﺟـﻲ از زﻫﻜـﺶ یﻫـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ ﻫﺴـﺘﻨﺪ . ﻛﺎﺳـﺘﻦ از رواﻧﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻬﺒﻮد زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﻢ ﺷﺪن ﻣﻘﺪار اﻳﻦ ﻓﻊ د آﻻﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﻫﺎ .ﺷﻮد وﺟﻮد در ﻫﺎ ﻛﺶ آﻓﺖ زﻫﺎب و رواﻧﺎب ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ روش یﻫﺎ زراﻋﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ اﺻﻼح در ﻋﻤﻠﻴﺎت زراﻋﻲ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﺗـﺎﺛﻴﺮ ﺑﺴـﺰاﻳﻲ ﺑـﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺮوج ﻮمﺳﻤ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮای . ﻣﺜﺎل، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ در ﻣﻴﺰان ﻣﺼﺮف ﺳـﻢ، ﻧﺤـﻮه ﻛـﺎرﺑﺮد و زﻣـﺎن ﻣﺼـﺮف ﺟ از آن ﻤﻠـﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺮوج ﻮمﺳﻤ از ﻣﺰرﻋﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . وﺟﻮد ﺑﻘﺎﻳﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ در ﺳـﻄﺢ ﺧـﺎک، ارﺗﺒـﺎط ﺑـﻴﻦ ﻣـﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﭘﺎﺷﻴﺪه ﺧﺎک و ﺷﺪه ﻗﻄﻊ را از و ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﻧﺠﺎم واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﺧﺎک ﺑﺎ آن ﻣﻲ ﻛﺎﻫﺪ اﻳﻦ . اﻣﺮ ﺑﺎﻋـﺚ ﺗﻠﻔـﺎت ﻮم ﺳـﻤ و اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ در آن رواﻧﺎب یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد 6 - 7 - ﻣﺪﻳﺮ ﻳﺖ ﺷﺨﻢ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺷﺨﻢ زدن ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﻔﻮذﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ رواﻧﺎب و ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ آﻻﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﻫﺎ ﻫﻤﺮاه رواﻧـﺎب ﻣـﻲ ﮔـﺮدد ، ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ رﺳﻮﺑﺎت و اﻧﺘﻘﺎل آﻻﻳﻨﺪه یﻫﺎ ﺟﺬب ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ذرات ﺧﺎک ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻛﻨﺘﺮل ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ و اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮﺑﺎت ﺑﻪ وﻳﮋه ﻫﺎی ﺧﺎک در و داﻧﻪ رﻳﺰ ﺷﻴﺐ از دار اﻫﻤﻴﺖ ای وﻳﮋه ﺑﺮﺧـﻮردار اﺳـﺖ . اﻧﺘﺨـﺎب اﺑﺰارﻫـﺎی ﻣﺘﻔـﺎوت ﺧﺎک ورز ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻴﻠﭽﻪ، ﭼﻴﺰل و ﻏﻴﺮه، ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎک و ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺧﺎک ورزی، در ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﺎﻫﺶ رﺳﻮﺑﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻣـﻮﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺗﻠﻪ یﻫﺎ اﻧﺪاز رﺳﻮﺑﺎت در اﻧﺘﻬﺎی اراﺿﻲ زراﻋﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ رواﻧﺎب و ﺧﺮوج رﺳﻮﺑﺎ از ت دﻳﮕﺮ راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻛﺎﻫﺶ اﻧﺘﻘﺎل رﺳﻮﺑﺎت اﺳﺖ . 6 - 8 - ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎی ﭼﻤﻨﻲ و ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ اﻳﺠﺎد ﻧﻮاری از ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻛﻪ اﺻﻄﻼﺣﺎ آن ﺑﻪ ﻓﻴﻠﺘﺮ ﭼﻤﻨﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ، در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ اراﺿﻲ ﺗﺤﺖ ﻛﺸﺖ ﺑـﺮای ﻛﻨﺘـﺮل ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ، ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎ و ﺣﺬف ورود آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ اﻳﻦ . روش ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ اﻗﺪ ام ﺑـﺮای ﻛـﺎﻫﺶ ﺣﺠـﻢ رﺳـﻮب از ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ - راهﮑﺎرهﺎ ﯼ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘ یﺑﺮا ﻲ اﺻﻼح ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ 24 / 04 / 94 123 ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﺳﻄﺤﻲ اﺳﺖ . ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎی ﭼﻤﻨﻲ ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ رواﻧﺎب و اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻠﻪ اﻧـﺪازی رﺳـﻮﺑﺎت، ﻛـﺎﻫﺶ ﻴـﺖ ﻛﻤ و ﺑﻬﺒـﻮد ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت زﻳﺮﺳﻄﺤﻲ و ﺑﻬﺒﻮد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک، اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﻔﻮذﭘﺬﻳﺮی و ﻛﺎﻫﺶ رواﻧﺎب ﺑﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻏﻠﻈـﺖ آﻻﻳﻨـﺪه یﻫـﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺰرﻋﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮ دارﻧﺪ ﻋﺮض . ﻓ ﻴﻠﺘﺮﻫﺎی ﭼﻤﻨﻲ از ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ در ﻃﺮاﺣﻲ اﻳﻦ ﻧﻮارﻫﺎی ﮔﻴـﺎﻫﻲ اﺳـﺖ ﺑـﻪ ﻃـﻮری ﻛـﻪ ﻴﺖﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻴﺖ رواﻧﺎب و زﻫﺎب ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﻪ ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ آن ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭘﻮﺷﺶ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن در زﻫﻜﺶ یﻫﺎ اﺻﻠﻲ روﺑﺎز و ﻛﻨﺎره ﻫﺎی رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻘﺶ ﻫﺎ ﻣﻬﻤﻲ در ﻛﺎﻫﺶ آﻻﻳﻨﺪه از ﻫﺎ ﺟﻤﻠﻪ، ﻧﻴﺘﺮات، ﻓﺴﻔﺮ و ﻋ ﻨﺎﺻﺮ ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺰارع دارﻧﺪ ﻫﺎی ﺳﺎل در . اﺧﻴـﺮ، ﻫـﺮس ﮔﻴﺎﻫـﺎن آﺑـﺰی ﺑـﺎ ﻣﺎﺷـﻴﻦ ﻫـﺎی ﻣﺨﺼﻮص ﻣﻮور، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر رﺷﺪ ﻣﺠﺪد ﺟﺎی ﺑﻪ ،ﻫﺎ آن ﻻﻳﺮوﺑﻲ ﺳﻨﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ رﻳﺸﻪ ﻛﻨﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻲ ﺷﻮد، ﻣﺘﺪاول اﺳﺖ . 6 - 9 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﺎک ورزی ﻃﺒﻖ ﺗﻌﺮﻳﻒ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﺎک 1 ﻋﺒﺎرت از ﺳﻼﻣﺖ ﺧﺎک و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺧﺎک ﺑﺮاﺑﺮ در ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ و ﻓﺸـﺮدﮔﻲ ﺑـﺎ ﺣﻔـﻆ ﺣ ﺎﺻـﻠﺨﻴﺰی اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻲ آن ﺑﺎﺷﺪ . ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪدی در ﺳﻼﻣﺖ ﺧﺎک ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻳﻚ و ﺧﺎک ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎﻳﺪ دارای وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی زﻳﺮ ﺑﺎﺷﺪ : – ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ، ﻣﻘﺎو در م ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻠﻪ ﺑﻨﺪی و ی دارا ﺣﺪاﻗﻞ ﺗﺮاﻛﻢ ﭘﺬﻳﺮی – ﻣﻮاد زﻳﺎد آﻟﻲ ﺑﻮی – ﺧﻮب – ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺗﺠﺰﻳ ﻪ ی ﺑﻘﺎﻳﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ – ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ زﻫﻜﺸﻲ و ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻧﮕﻬﺪاری آب ﻣﻨﺎﺳﺐ – ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺟﻮاﻧﻪ و زﻧﻲ رﺷﺪ ﻣﻨﺎﺳﺐ رﻳﺸﻪ ﮔﻴﺎه – ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ رﺷﺪ ﮔﻴﺎه ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ – ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻄﻠﻮب ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ، pH و ﻣﻮاد آﻟﻲ – ﺣﺪاﻗﻞ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮی ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ آب، ﻳﺎ ﺑﺎد ﺷﺨﻢ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﺮای ﻻزم ﺣﻔﻆ و ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﺎک در ﺟﺪول )6 - 1( اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه : 1- Soil Quality 124 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺟﺪول 6 - 1 - ﺣﻔﻆ و ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﺎک ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺳﺎده ﻛﻢ / ﻫﺰﻳﻨﻪ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ1 ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ رﻳﺸﻪ دواﻧﻲ ﭘﺮ (Fibrous)ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻬﺒﻮد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک ﻣﻲ ﺷﻮد. ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﺎ رﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ (Tap roots) ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻧﻔﻮذ ﻫﺎی ﻻﻳﻪ ﺑﻪ ﻣﺘﺮاﻛﻢ را دارد . ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ زﻣﻴﻨﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺧﺎک را ﻓﺮاﻫﻢ .ﻛﻨﺪ آزﻣﺎﻳﺶ ﺧﺎک و ﻣﺼﺮف ﻛﻮد ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰی وpHﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﻋﺚ رﺷﺪ ﺑﻬﺘﺮ ﮔﻴﺎه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. ﻛﺎﻫﺶ ﺷﺨﻢ و اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻘﺎﻳﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﻌﺪاد ﺷﺨﻢ ﺗﺮﻛﻢ ﺑﺮای آﻣﺎده یﺳﺎز ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺸﺖ ﺑﺎﻋﺚ: ﺣﻔﻆ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﻘﺎﻳﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺟﻬﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ اﺳﺖ . ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔﺎت ﻣﻮاد ﺧﺎک آﻟﻲ اﺳﺖ . ﺣﻔﻆ ﺧﺎﻛﺪاﻧﻪ و ﻛﺎﻫﺶ ﺳﻠﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺧﺎک اﺳﺖ . ﻣﻬﺎر ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﺎده ای از ﻗﺒﻴﻞ ﺣﻔﻆ ﻧﻮار ﻛﺸﺖ ﺣﺎﺋﻞBufferstrip ،ﻫﺎی ﺳﺎزه ﺷﻴﺐ ﺷﻜﻦ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻞ ﺧﺮ وﺟﻲ زﻫﺎب و ﻛﺸﺖ ﻧﻮاری در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺧﺎک ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ . ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﻻزم ﺣﺪاﻗﻞ ﺷﺨﻢ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻧﺤﻮه ﺷﺨﻢ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪن ﺑﻘﺎﻳﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ در ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﺷﻮد ﻣﺘﻀـﻤﻦ ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﺧـﺎک و ﺑﻬﺒـﻮد ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک ﺧﻮاﻫﺪ وﻟﻲ ﺑﻮد ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﻣﺪﻳ و ﺮﻳﺘﻲ اﺳﺖ . ﺑﺪون ﺷﺨﻢ اﻋﻤﺎل ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺪون ﺷﺨﻢ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺣﻔﺎﻇﺖ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺑﺎدی آﺑﻲ و را درﺑﺮﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری در ﺗﺠﻬﻴـﺰات ﺟﺪﻳﺪ ﻳﺎ و اﺻﻼح ﺷﺪه ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ اﺳﺖ . ﺗﻨﺎوب ﻛﺸﺖ اﻋﻤﺎل درازﻣﺪت ﻳﻚ ﺗﻨﺎوب ﻛﺸﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺸﺖ ﻏﻼت ﺑﻘﻮﻻت و ﻣﺮﺗﻊ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻬ ﺒﻮد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک و ﺑﻬﺒﻮد ﻇﺮﻓﻴـﺖ ﻧﮕﻬـﺪاری آب و ﺷﺪه ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﻛﺸﺖ درﺧﺘﺎن ﺑﺎدﺷﻜﻦ2 ﻋﻮارض ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺎﺷﻲ از اﻳﺠﺎد درﺧﺘﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎدﺷﻜﻦ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺧﺎک ﻃﻲ در را ﭼﻨﺪﺳﺎل اول ﺷﺮوع و ﻣﻨﺎﻓﻊ آن ﻳﻚ ﺗﺎ ﻋﻤـﺮ دوام دارد . ﺑﻬﺒﻮد زﻫﻜﺸﻲ زﻫﻜﺸﻲ آب ﻣﺎزاد را ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﺮده و ﻃﻮل دوره ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻛﺸﺎورزی را اﻓﺰاﻳﺶ داده، زﻣﻴﻨﻪ ﺗـﺮاﻛﻢ ﺧـﺎک را ﻛـﺎﻫﺶ داده و رﺷـﺪ ﮔﻴﺎه را ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻲ ﺑﺨﺸﺪ . اﻓﺰودن ﻣﻮاد آﻟﻲ اﻓﺰودن ﻣﻮاد ﺑﻪ آﻟﻲ ﺻﻮرت ﻛﻮدﻫﺎی ﺣﻴﻮاﻧﻲ و ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ زﻳﺴﺘﻲ3 ﺧﺎک ﺑﻪ ﻣﻮﺟـﺐ اﻓـﺰاﻳﺶ درﺻـﺪ ﻣـﻮاد آﻟـﻲ ﺧـﺎک ﺷـﺪه، ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺎک را ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﻴﺪه، ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻧﮕﻬﺪ اری را آب اﻓﺰاﻳﺶ داده و ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﭘﺬﻳﺮی ﺧﺎک را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺳﺎزه ﻫﺎی ﻛﻨﺘﺮل ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺳﺎﺧﺖ ﺳﺎزه ﻫﺎی ﻛﻨﺘﺮل ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﻛﻨﺘﺮل آب و رﺳﻮب، ﻣﻘﺎوﻣﺖ اراﺿﻲ در را ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻠﻔﺎت ﺧﺎک اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻣﻲ. 1- Wind Breaks 2- Wind Breaks 3- Biosolids 7ﻓﺼﻞ 7 ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮردی در زﻣﻴﻨ ﻪ ی ﻛﺎرﺑﺮد یﻫﺎ ب زﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧ ﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ی ﻨﻪﻴ زﻣ در ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 127 ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮردی در زﻣﻴﻨ ﻪ ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی 7 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت اﻳﻦ در ﻓﺼﻞ ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮردی در زﻣﻴﻨ ﻪ ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺑﺤﺚ و اﺳﺖ ﺷﺪه ﻫﺮ . در ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﻲﻣﺪو اﻳﻦ در زﻣﻴﻨﻪ وﺟﻮد ﻧﺪارد، ﻟﻴﻜﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮد ی ﻪﺿﺣﻮ در ﻛﺎرون ﺑﺰرگ ﺟﻤﻊ آوری و ﮔﺰارش اﺳﺖ ﺷﺪه در . ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﻣﻮﺟﻮد در زﻣﻴﻨـﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﻛﺸـﺎورزی در ﻛﺸـﻮرﻫﺎی دﻳﮕـﺮ ﻧﻴـﺰ ﺗﺠـﺎرب ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ اراﺋﻪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﻮد ﺷﺒﺎﻫﺖ ﺑﻴﺶ ﺑﻪ یﺗﺮ ﺷﺮاﻳﻂ اﻳﺮان دارﻧﺪ اﻳﻦ . ﺗﺠﺎرب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﻮﺿ ﻪ ی درﻳﺎﭼ ﻪ ی آرال، دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ در ﻣﺼﺮ، ﺷﻤﺎل ﻏﺮب و ﻫﻨﺪ ﻛﺸﻮر ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 7 - 2 - ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺗﺠﺎرت ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺣﺠﻢ ﺑﺰرﮔﻲ ﻛﻞ از زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ در ﺷﺪه اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻲ را ﺗـﻮان ﺑﻪ ﻳﺎ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﭘﺲ ﻳﺎ و از اﺧﺘﻼط یﻫﺎ آب ﺑﺎ ﺧﻮش ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗـﺮار . داد ﺑﺨﺶ دﻳﮕﺮی اﻳﻦ از ﺗﻮان ﻣﻲ ﻧﻴﺰ را ﻫﺎ آب ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻛﻴﻔﻴﺘـﻲ ﻛـﻪ دارﻧـﺪ، ﺑـﺮای اﻫـﺪاف ﻏﻴﺮﻛﺸـﺎورزی ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺗﻔﺮﻳﺤﮕـﺎه ﻫـﺎ، اﺳﺘﺨﺮﻫﺎی ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻲ ﻳﺎ و ﺗﻔﺮﺟﮕﺎه ﻛﺎر ﺑﻪ ﻫﺎ ﮔﺮﻓﺖ . ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷـﺪه روی ﺑـﺮ ﭘـﺮوژه ﻳﻲﻫـﺎ در ﻛـﻪ ﻋﻤـﻞ ﺗﺤﻘـﻖ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﺣﺎﻛﻲ اﺳﺖ آن از در ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﻣﺼﺮ ﺑﻪ ﻛﻪ ﻟﺤﺎظ اﻗﻠ ﻴﻤﻲ ﻧﻮع و ﻛﺸﺎورزی ﺷﺒﺎﻫﺖ ﺑﻴﺶ ﺑـﻪ یﺗﺮ ﺷـﺮاﻳﻂ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﻛﺸﺎورزی اﻳﺮان دارﻧﺪ، اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری راﻫﻜﺎری ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠـﻢ زﻫـﺎب ﻫـﺎ و ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ ﻣﻲ آن از ﺑﺎﺷﺪ . وﺟﻪ اﺷﺘﺮاک اﻳﻦ ی ﻪﻫﻤ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﺳﺖ آن ﻛﻪ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻛ ﺸﺎورزی اﻣﺮی ﻛﺎﻣﻼ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺑﻮده ﺑﺎﻳﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﻲ ﻋﻠﻤﻲ ﻫﻢ ﻃﺮاﺣﻲ ﻫﻢ و اﺟﺮا اﻳﻦ در .ﺷﻮد ﻓﺼﻞ ﺿﻤﻦ ﻣﺮور ﺗﺠـﺎرب ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ در زﻣﻴﻨ ﻪ ی اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ،ﻫﺎ اﻧﺪک اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺸﻮرﻣﺎن ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻛﺎرﺑﺮد ﭼﻨﻴﻦ ﻳﻲﻫﺎ آب ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ .ﺳﺖ ا ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌ ﻪ ی ﺟﺎﻣﻌﻲ در زﻣﻴﻨﻪ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی در اﻳﺮان اﻧﺠﺎم ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﺗﻨﻬﺎ ﮔﺰارش ﻣﻮﺟﻮد، ﮔﺰارش ﺑﺮآورد ﺣﺠﻢ ﻫﺎی آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ در ﻛﺸﻮر اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور ﻳﻜﻢ ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ . اﺧﻴﺮا ﻧﻴﺰ ﺳﺎزﻣﺎن آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﻗﺮا ﻃﻲ ردادی ﻳﻜﻲ ﺑﺎ از ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﺸﺎور اﻗﺪام ﺑﻪ ﺗﻬﻴـﻪ ﻣـﺪل ﻲﻛﻤ و ﻛﻴﻔﻲ زﻫﺎب در ﻫﺎی ﻃﺮح آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻏﺮب ﻛﺎرون و ﻛﺮﺧﻪ ﻛﺮده ﺗﺎ ﺗﺨﻤﻴﻨﻲ از ﺣﺠـﻢ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪی در ﺷﺒﻜﻪ یﻫﺎ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ . اﺳﺖ ذﻛﺮ ﺑﻪ ﻻزم در ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﺷﺒﻜﻪ یﻫﺎ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ، ﻛﺸﺎورزان ﺧﻮد اﻗﺪام ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی آب از ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اراﺿﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺷﺒﻜﻪ ﻛﺮده اﻧـﺪ، ﻟـﻴﻜﻦ ﻫـﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﮔﺰارش ﻣﺴﺘﻨﺪی اﻳﻦ از ﻧﻮع ﻛﺎرﺑﺮی در ﻫﺎ دﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ اﻳﻦ در رو اﻳﻦ از . ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺨﺘﺼﺮ، ﺗﺠﺮﺑﻴـﺎت و ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت اﻧﺠﺎم در ﺷﺪه ﺣﻮﺿﻪ درﻳﺎﭼﻪ آرال ﻛ ﺳﻪ و ﺸﻮر ﻫﻨﺪ، ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن و ﻣﺼﺮ ﻧﻈﺮ از ﻛﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ، ﺧﺎک و آب دارای ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺎ اﻳﺮان ﻫﺴﺘﻨﺪ، اراﺋﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﭼﻜﻴﺪه از ای ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺑﺮای ﺷﺪه و دﻓﻊ اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ در اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن اراﺋﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه . 128 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 7 - 3 - ﺣﻮﺿﻪ ﻛﺎرون ﺑﺰرگ 7 - 3 - 1 - ﺣﺠﻢ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ی ﻪﺿﺣﻮ در ﻛﺎرون وﺳﻌﺖ ﻛﻞ اراﺿﻲ ﻛﺸﺎورزی در ﺣﻮﺿﻪ ﻛﺎرون ﺑﺰرگ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ 1026390 ﻫﻜﺘﺎر ﺑﻮده ﻛﻪ ﺣﺪود 65 درﺻﺪ آن ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ اراﺿﻲ ﻣﻲ آﺑﻲ ﺑﺎﺷﺪ آب ﻛﻞ . آﺑﻴﺎری ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺨﺶ در ﻛﺸﺎورزی اﻳﻦ در ﺣﻮﺿﻪ ﺳـﺎﻻﻧﻪ ﻣﻌـﺎدل 9257 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ﺑﻮده ﻛﻪ 13 درﺻﺪ ﻛﻞ از آﺑﻴﺎری ﻛﺸﺎورزی در ﺳﻄﺢ ﻛﺸﻮر را ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑﻴﺶ . آب ﻳﻦﺗﺮ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺨﺶ در ﻛﺸـﺎورزی ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ اراﺿﻲ آﺑﻲ، ﺗﻨﻮع ﻛﺸﺖ ﻧﻮع و اﻗﻠﻴﻢ ﺣﺎﻛﻢ در ﻣﻨﺎﻃﻖ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ دﺷﺖ یﻫـﺎ دزﻓـﻮل، اﻧﺪﻳﻤﺸـﻚ، ﺷﻮﺷـﺘﺮ و ﺟﻨﻮب اﻫﻮاز در و ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﻪ دﺷﺖ یﻫﺎ ﺷﻤﺎل اﻫﻮاز، ﺷﻌﻴﺒﻴﻪ، ﺑﺮوﺟﺮد و اﻟﻴﮕﻮدرز اﺧﺘﺼﺎص دارد . ﺣﺠﻢ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی در ﺳﻄﺢ ﺣﻮزه ﻛﺎرون ﺑﺰرگ ﻣﻌﺎدل 3338 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺳﺎل در ﺑﻮده ﺑﻪ ﻛﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻪ اﻧﺪازه ی 2721 و 617 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﺑﻴﺶ . ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﺗﺨﻠﻴﻪ آب ﺑﺮﮔﺸـﺘﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻄﺤﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دﺷﺖ یﻫﺎ دزﻓﻮل - ،اﻧﺪﻳﻤﺸﻚ ﺟﻨﻮب اﻫـﻮا ز، ﺷﻮﺷـﺘﺮ و ﺷـﻤﺎل اﻫـﻮاز و ﺷـﻌﻴﺒﻴﻪ ﺑـﻮده و ﺑﻴﺶ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻧﻴﺰ ﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دﺷﺖ یﻫﺎ دزﻓﻮل - ،اﻧﺪﻳﻤﺸﻚ ﺷﻮﺷﺘﺮ و ﺟﻨﻮب اﻫﻮاز ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺎی آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﻧﻈﺮ از ﺷﻮری در دﺷﺖ یﻫﺎ ﺑﺮوﺟﺮد و اﻟﻴﮕﻮدرز، دزﻓﻮل - ،اﻧﺪﻳﻤﺸﻚ ﺷﻮﺷﺘﺮ و ﺷﻤﺎل اﻫﻮاز ﻧﺴـﺒﺘﺎ ﺧﻮب و ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼح از ﺗﺮ ﻛﻢ ﻫﺎ آن در 1000 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ در ﮔﺮم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮﮔﺸـﺖ ﭼﻨـﻴﻦ زﻫـﺎﺑﻲ ﺑـﻪ رودﺧﺎﻧـﻪ و ﻫـﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﺧﺘﻼط ﺗﻮﻟﻴﺪی ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اراﺿﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻣﺸﻜﻠﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ آورد . ﻏﻠﻈﺖ اﻣـﻼح آب در ﻫـﺎی ﺑﺮﮔﺸـﺘﻲ ﺷﺒﻜﻪ یﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﻃﺮح ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﻴﺸﻜﺮ در ﺟﻨﻮب اﻫﻮاز واﺣ ) ﺪﻫﺎی ﻣﻴﺮزا ﻛﻮﭼﻚ و ﺧﺎن اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ از (dS/m 50 ) در زﻣﺎن ﺷـﺮوع ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻳﻲﺷﻮ آب و اوﻟﻴﻪ ﺗﺎ (dS/m 10 )ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ 10 (ﺳﺎل ﻣﺘﻐﻴﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ ﺗـﺎ و رﺳـﻴﺪن ﺑـﻪ ﺣﺎﻟـﺖ ﺗﻌـﺎدل، اﻳـﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮات اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ . ﻣﺴﻠﻤﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی آب از ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﺑﺎ ﺷﻮری ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎﻻ ﺑﺎ اﺣﺘﻴﺎط و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎﺷﺪ . در اداﻣﻪ، ﺷﺒﻜﻪ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺷﺎوور ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻃﺮح ﻣﻮﻓﻖ در اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی آب از ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ و ﻃﺮح 20 ﻫﻜﺘـﺎری اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس در ﺟﻨﻮب اﻫﻮاز ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻃﺮح ﻧﺎﻣﻮﻓﻖ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ .ﺷﺪ ﺷﺒﻜﻪ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺷﺎوور در ﺷﻤﺎل اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﺳﺎل از 1347 ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻛـﺮد . وﺳـﻌﺖ ﻧﺎﺧـﺎﻟﺺ ﺷﺒﻜﻪ 5000 ﻫﻜﺘﺎر و ﺳﻄﺢ ﺧﺎﻟﺺ آن 4410 ﻫﻜﺘﺎر ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ آب . ﺷﺒﻜﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺳﺪ دو اﻧﺤﺮاﻓﻲ رود از ﺷﺎوور ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻲ رود .ﺷﻮد ﺷﺎوور از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﻮﻫﭙﺎﻳﻪ ﺑﻴﻦ رودﺧﺎﻧﻪ و دز یﻫﺎ ﻛﺮﺧﻪ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺑـﻪ و ﺳـﻤﺖ ﺟﻨـﻮب ﺟﺮﻳـﺎن دارد و ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺣﺎﻟﺖ زﻫﻜﺸﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻛﻪ ارد د را ﻣﺨﺮوط اﻓﻜﻨﻪ رودﺧﺎﻧﻪ دز ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﻣـﺎزاد اﻧﻬـﺎر آﺑﻴـﺎری ﻣﻨﺸﻌﺐ ﻣﻲ آن ﺑﻪ ﻧﻴﺰ دز از ﭘﻴﻮﻧﺪد . ﻃﻮل اﻳﻦ رود ﺣﺪود 90 ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ و ﺷﻴﺐ ﺑﺴﺘﺮ و ﻛﻢ آن ﻛﻨﺎره ﻫـﺎی آن ﺣﺎﻟـﺖ ﺑـﺎﺗﻼﻗﻲ دارد . ﻣﺘﻮﺳﻂ اﻳﻦ ﺑﺪه رودﺧﺎﻧﻪ 2/ 17 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮﺛﺎﻧﻴﻪ اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ آب از ﺷﺪ رودﺧﺎﻧﻪ ﺷـﺎوور ﺑـﺮای آﺑﻴـﺎری اراﺿﻲ اﺳﺘﻔﺎده و ﺷﺪه ﻣﺎزاد در آن اراﺿﻲ ﻛﻢ ﺷﻴﺐ ﭘﺎﻳﺎب از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺗﻠﻒ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﺿﻤﻨﺎ ﺑﺨﺸﻲ در آن آب از ﻣﻮاﻗـﻊ ﭘﺮآﺑﻲ ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ دز ﺳﺮرﻳﺰ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻛﻴﻔﻴﺖ اﻳﻦ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎ وﺟﻮدی ﺑﻪ ﻛﻪ ﻋﻨﻮان زﻫﻜﺶ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑﻮده و ﻏﻠﻈﺖ اﻣﻼ از ﺗﺮ ﻛﻢ آن ح1000 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ در ﮔﺮم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧ ﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ی ﻨﻪﻴ زﻣ در ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 129 ﻃﺮح ﻛﺎﺷﺖ ﻧﻬﺎل اﻛﺎﻟﭙﻴﺘﻮس در 20 ﻫﻜﺘﺎر اراﺿﻲ ﺟﻨﻮب اﻫﻮاز ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی آب از ﺑﺮﮔﺸـﺘﻲ واﺣـﺪ اﻣﻴﺮﻛﺒﻴـﺮ ﻳﻜﻲ ) از واﺣﺪﻫﺎی ﻫﻔﺘﮕﺎﻧﻪ ﻃﺮح ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﻴﺸﻜﺮ ﺳﺎل در (1377 ، ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺷﺮوع ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از واﺣﺪ ﻣﻴﺮزاﻛﻮﭼـﻚ ﺧﺎن، ﺷﺮوع وﻟﻲ ﺷﺪ زﻣﺎن ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﭘﺲ از ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری، اﻳﻦ ﻃﺮح ﺑﻪ ﺑﻨﺎ دﻻﻳﻞ ﺑﺎ زﻳﺮ ﺷﻜﺴﺖ روﺑﺮو :ﺷﺪ 1 - ﺣﺪ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻴﺎه اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس ﺑﻪ ﺷﻮری در ﻣﺮﺣﻠﻪ رﺷﺪ ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺪود 18 ﺗﺎdS/m 20 ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ . ﺣﺪ ﺑـﺮای ﻧﻬـﺎل اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس ﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﺗﺮ ﻛﻢ ﺑﺎﺷﺪ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺎﻻ در ﻛﻪ اﺷﺎره ﺷﺪ، ﺷﻮری زﻫﺎب ﺗ یﻫﺎ ﻮﻟﻴﺪی در واﺣﺪﻫﺎی ﺟﻨـﻮﺑﻲ در ﺷﺮوع ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ﺑﺎﻻ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻴﺶ ﺣﺪ از ﺗﺮ ﺗﺤﻤﻞ ﻧﻬﺎل اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس .ﺑﻮد 2 - ﻃﺮح 20 ﻫﻜﺘﺎری اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس ﻓﺎﻗﺪ زﻫﻜﺶ در .ﺑﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺣﺘﻲ ﻫﺎی آب از اﮔﺮ ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ از ﺗﺮ ﻛﻢ واﺣﺪ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﮔﻴﺎه اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد، دﻟﻴﻞ ﺑﻪ ﻧﺒﻮد زﻫﻜﺸﻲ، ﺗﺠﻤﻊ اﻣﻼح ﻣﺤ در ﻴﻂ رﻳﺸﻪ اﻣﺮی ﺑﺪﻳﻬﻲ ﺧﻮاﻫﺪ .ﺑﻮد ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎی ﻓﻮق ﺑﺮﻃﺮف ﺷﻮد، ﻛﺎﺷﺖ اﻛﺎﻟﻴﭙﺘﻮس و اﺳـﺘﻔﺎده از زﻫـﺎب ﻧـﻪ یﻫـﺎ ﭼﻨـﺪان ﺷـﻮر ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی ﻣﻄﺮح ﺑﺎﺷﺪ . 7 - 3 - 2 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل زﻫﺎب یﻫﺎ ﺷﻮر در ﺟﻨﻮب اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ در ﺷﺪه ﭘﺮوژه یﻫﺎ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺟﻨﻮب اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﺷﻮری ﻫﻤﺮاه ﺑﻮده و ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻫـﺎ آن ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﭘﺬﻳﺮﻧﺪه ﻫﻤﭽﻮن رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺎرون ﺑﺎ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫـﺎﻳﻲ روﺑـﺮو اﺳـﺖ . ﻳﻜـﻲ از راﻫﻜﺎرﻫـﺎی دﻓـﻊ زﻫـﺎب، اﺳـﺘﻔﺎده از ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی اﺳﺖ ﻳﻦﺗﺮ ﻣﻬﻢ . ﻣﻮﻟﻔﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﺧﺮوﺟﻲ اﻳﻦ ﺣﻮﺿﭽﻪ ،ﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮ اﺳﺖ . ﺗﺒﺨﻴﺮ اﻳﻦ از ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﺎ ﻫﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ ﺷﻮری ﺑﺎﻻی زﻫﺎب، آب از ﺗﺮ ﻛﻢ ﺧﺎﻟﺺ اﺳﺖ ﺑﺎ . ﺗﺒﺨﻴﺮ آب از درون ﺣﻮﺿﭽﻪ ،ﻫﺎ ﺷﻮری آب درون ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣـﻲ ﻳﺎﺑـﺪ . اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻮری ﺣﺪ ﺗﺎ اﺷﺒﺎع ﻧﻤﻚ آب در اداﻣﻪ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ ﭘﺲ و ﻧﻤﻚ آن از ﻫﺎ رﺳﻮب ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻧﻤﻚ . ﻏﺎﻟﺐ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺧﻮزﺳﺘﺎن NaCl اﺳﺖ و ﻣﻘﺪار اﺷﺒﺎع اﻳﻦ ﻧﻤﻚ در آب در ﺣﺪود 300 ﻟﻴﺘﺮ در ﮔﺮم ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎ ﻧﺸـﺎن داده ﻛـﻪ ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ ﺗﺒﺨﻴـﺮ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﺎ آب از ﺷﻮری 300 ﻟﻴﺘﺮ ﺑﺮ ﮔﺮم ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ 1903 ﻣﻴﻠﻲ ﻣﻲ ﻣﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﺗﻮﻟﻴـﺪی در واﺣﺪ ﻣﻴﺮزا ﻛﻮﭼﻚ ﻛﻪ ﺧﺎن دارای ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ 12000 ﻫﻜﺘﺎر اﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻪ ﻳﻲﻫﺎ وﺳﻌﺖ 7740 ﻫﻜﺘﺎر ﻧﻴﺎز ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . دﻓﻊ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪی در واﺣﺪﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻴﺸﻜﺮ ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی اﻣﻜـﺎن ﭘـﺬﻳﺮ ﻧﺒـﻮده و ﺑﺎﻳـﺪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ در ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺠﻢﺣ زﻫﺎب یﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﺗﻘﻠﻴﻞ ﺷﻮری ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد . 7 - 4 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺣﻮﺿﻪ درﻳﺎﭼﻪ آرال ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ آرال ﺑﻪ وﺳﻌﺖ 9/ 154 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر در آﺳﻴﺎی ﻣﺮﻛﺰی ﻗﺮار دارد . ﻣﺴﺎﺣﺖ اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب ﺣﻮﺿﻪ در ﺳـﺎل 1999 ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ 9/7 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر ﺑﻮده اﺳﺖ . ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺻﻠﻲ ﺑﺎ ﻛﻪ اﺳﺘﻔﺎده آب از آﺑﻴﺎر ی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻨﺒﻪ، ﺑﺮﻧﺞ، ﮔﻨﺪم، ذرت و ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻋﻠﻮﻓﻪ اﺳﺖ ای . ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﻮﺟﻮد اﻳﻦ در ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺎی آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺠﺪﻳﺪﺷﻮﻧﺪه آب و ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﺣﺎﺻﻞ از زﻫﺎب یﻫـﺎ ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ . ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﺣﻮﺿﻪ درﻳﺎﭼﻪ آرال ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﻦ 110000 ﺗـﺎ170000 ﻣ ﻴﻠﻴـﻮن 130 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل در ﻧﻮﺳﺎن اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 95 درﺻﺪ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﻣﺠﺪدا ﺑـﺮای آﺑﻴـﺎری ﻣﺼـﺮف ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻳﻊ ﻃﺮح ﻫﺎی ﺑﺰرگ ﻛﺸﺎورزی اﻳﻦ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺎ ﺷﺪه درﻳﺎﭼﻪ آرال ﺑﻪ آراﻣـﻲ ﺧﺸـﻚ ﺷـﻮد و اﺛـﺮات ﻣﻨﻔـﻲ ﺷﺪﻳﺪی ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﺳﻼﻣﺖ و اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﮕﺬارد . ﻳﮕﺮ د از ﺳﻮ، ﻛﺎرآﻳﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ آﺑﻴﺎری ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺎﻻ آﻣﺪن ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ و ﺷﻮری ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﺧﺎک ﺑﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﻧﺰدﻳـﻚ ﺑـﻪ ﻧﺼﻒ اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب ﺷﻮر . اﻧﺪ ﺷﺪه ﺣﺪود 30 درﺻﺪ اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب، اﻓﺰون ﺑﺮ ﺷﻮری، ﺑﺎﻻ ﺑﺎ آﻣﺪن ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ ﻛـﻪ ﻣﺸـﻜﻞ اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﺷﻤﺎر رو ، رود ﻣﻲ ﺑﺮو ﺑﻪ . اﻧﺪ ﺷﺪه ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮون رﻓﺖ اﻳﻦ از ﻣﺸﻜﻼت، ﻫـﻢ اﻛﻨـﻮن ﺷﺒﻜﻪ از ای زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺟﻤﻊ ﻛﻨﻨﺪه در ﺳﻄﺢ 45 /4 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر اﺣﺪاث اﺳﺖ ﺷﺪه . ﻣﺴﺎﺣﺘﻲ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ 8/1 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر از اﻳﻦ اراﺿﻲ ﺑﻪ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﻣﻮازی ﻗﺎﺋﻢ و ﺗﺠﻬﻴﺰ اﺳﺖ ﺷﺪه دﻓﻊ . زﻫﺎب اﻳﻦ یﻫﺎ اراﺿﻲ ﻣﺸﻜﻼت ﻓﺮاواﻧـﻲ ﻧﻈـ از را ﺮ ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﺑﺮای آب ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﻪ وﺟﻮد آورده اﺳﺖ . ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 92 درﺻﺪ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﻛﺸـﺎورزی اﺳﺖ ﺑﻴﺶ . اﻳﻦ ﺗﺮ ﻛﻪ آب ﺣﺠﻢ ﺑﻪ آن 20000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻣﻲ ﺳﺎل در رﺳﺪ ﺑﻪ ، رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻲﺑﺮ ﮔﺮدد و ﺣﺪود 15000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻛﻮﻳﺮ ﻣﻨﺤﺮف ﻣﻲ ﻫﻢ روی .ﺷﻮد رﻓﺘﻪ، ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺣﺪود 137 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﺗـﻦ ﻧﻤـﻚ ﺑـﻪ ﻫﻤـﺮاه زﻫـﺎب ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آب آﺑﻴﺎری، ﭼﻨﺪﻳﻦ راﻫﻜﺎر اﻳﻦ در ﺣﻮﺿﻪ ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه از ﻛﻪ ﻣﻴﺎن ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﻛﺸﺖ ﮔﻨـﺪم ﺟﺎی ﺑﻪ ﭘﻨﺒﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ اﺷﺎره .ﻛﺮد زﻳﺮا ﮔﻨﺪم در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﭘﻨﺒﻪ ﻧﻴﺎز یﺗﺮ ﻛﻢ آب ﺑﻪ دارد . ﭘﮋوﻫﺶ ﻫـﺎی اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه در اﻳـﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﺑﺎ ﻛﻪ ﺗﺴﻄﻴﺢ ﻧﺸﺘﻲ و ﻫﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ زﻣﺎن ﻋﻤﻖ و ﻣﻨﺎﺳﺐ آب آﺑﻴـﺎری ﻣـﻲ ﺗـﻮان راﻧـﺪﻣﺎن ﻛـﺎرﺑﺮد را آب اﻓﺰاﻳﺶ . داد اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻌﺪاد دﻓﻌﺎت آﺑﻴﺎری، ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻖ آﺑﻴﺎری، ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎرآﻳﻲ آﺑﻴﺎری ﺷﺪه اﺳـﺖ ﺑـﻪ . ﻫـﺮ ﺣﺎل، ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﺮاﻣﻮش اﻳﻦ ﻛﻪ ﻛﺮد ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﭼﻨﺪاﻧﻲ در ﻋﻤﻠﻴﺎت آﺑﻴﺎری اﻳﺠـﺎد ﻧﻜـﺮده اﺳـﺖ . زﻳـﺮا ﻛـﺎرﺑﺮد ﭼﻨـﻴﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎﻳﻲ، ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﺮوﻳﺠﻲ و ﻛﺎرا ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ . اﻓﺰون ﺑﺮ ﺗﻠﻔﺎﺗﻲ در ﻛﻪ ﻣﺰرﻋﻪ دﻫﺪ ﻣﻲ رخ ، ﺗﻠﻔﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻮزﻳﻊ آب ﻧﻴـﺰ از اﻫﻤﻴﺘـﻲ وﻳـﮋه ﺑﺮﺧـﻮردار اﺳـﺖ . ﺗﺸـﻜﻴﻞ اﺗﺤﺎدﻳﻪ ﻫﺎی ﺑﺮان آب ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺗﻠﻔﺎت ﺗﻮزﻳﻊ در را آب درون ﻣﺰارع ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ ﺑـﻪ . ﻫـﺮ ﺣـﺎل، ﻛـﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔـﺎت ﺗﻮزﻳـﻊ را آب ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺖ ﻛﻪ ﻋﺮﺿﻪ آب آﺑﻴﺎری در ﺳﻄﻮح ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﻬﺒﻮد ﻳﺎﺑﺪ . اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری، ﻳﻜﻲ از راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑـﻪ ﻛـﺎﻫﺶ ﻣﺸـﻜﻼت ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﺣﻮ ﺑـﻪ ﺿـﻪ درﻳﺎﭼﻪ آرال ﺑﺮای .ﺷﻮد ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺑﺮ ﻛﻪ آﺳﻴﺎی ﻣﺮﻛﺰی ﺣﺎﻛﻢ اﺳﺖ، ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺧﺎﺻـﻲ ﺑـﺮای ﻛﻴﻔﻴـﺖ آب آﺑﻴـﺎری از ﻧﻈـﺮ ﺷﻮری و آب ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آن ﺗﺪوﻳﻦ اﺳﺖ ﺷﺪه . اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ، ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﺮای ﻧﻴﺰ ای وﻳﮋه ﺧﺎک ﻫﺎﻳﻲ آب از ﻛﻪ ﺷﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد اﺳﺖ ﺷﺪه اﻳﻦ ی ﻪﭘﺎﻳ ﺑﺮ . ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺎ، ﺑﺮآورد ﺗﻮان ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﺪه اﺳﺘﻔﺎده از ﺣﺠﻢ زﻫـﺎب در اﻳـﻦ ﺣﻮﺿﻪ از را 11 درﺻﺪ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﺑﻪ 25 درﺻﺪ اﻓﺰاﻳﺶ . داد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، از زﻫﺎب ﺗﻮﻟﻴﺪی ﺗﻮان ﻣﻲ در ﺗﺎﻻب ﻧﻴﺰ ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده و ﻛﺮد ﺑﻪ را آن ﻣﻨﻈﻮر اﻳﺠﺎد ﺗﻨﻮع زﻳﺴﺘﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار . داد در ﻃﻮل رودﺧﺎﻧﻪ آﻣﻮدرﻳﺎ، یﮔﻮد ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻮﻳﺮی وﺟﻮد دارد ﻛﻪ زﻫﺎب ﻫﺎ ﺗﻮان ﻣﻲ را ﻫﺎ آن در ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺗـﺎ ﻛﺮد ﺗﺒﺨﻴـﺮ ﺷـﻮﻧﺪ . ﺑﺰرﮔﻲ و وﺳﻌﺖ اﻳﻦ ﮔﻮدی ﻫﺎ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ اﻳﻦ . راﻫﻜﺎر ﺑﻪ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﻋﻨﻮان ﮔﺰﻳﻨﻪ ای دﻳﮕﺮ ﺑﺮای ﻛﺎﻫﺶ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧ ﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ی ﻨﻪﻴ زﻣ در ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 131 رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد اﻳﻦ . روش، ﻋﻴﻦ در ﺣﺎل، اﻓﺰا از ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻳﺶ ﻣﻌـﺪﻧﻲ ﺷـﺪن 1 رودﺧﺎﻧـﻪ ﻫـﺎ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی ﻛﻨـﺪ . ﮔﻴﺎﻫﺎن و ﺟﺎﻧﻮران ﺧﺎﺻﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ را در اﻃﺮاف اﻳﻦ درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎ ﭘﺮورش . داد ﭘـﺮورش ﻣـﺎﻫﻲ ﻧﻴـﺰ ﺑـﻪ ﺷـﺮط رﻋﺎﻳـﺖ ﻛﻠﻴـ ﻪ ی اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ﻣﺸﻜﻞ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﺑﻴﺶ ﻛﻪ ﺗﺮ ﮔﻮدی ﻫﺎی ﺣﺎﺷـﻴ ﻪ ی اﻳـﻦ رودﺧﺎﻧﻪ ا ﻫﻢ ﻛﻨﻮن ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺧﻮد رﺳﻴﺪه . اﻧﺪ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ورودی ﺟﺮﻳﺎن اﻳﻦ ﺑﻪ ﮔﻮدی ﻫﺎ ﻛﻨﺘﺮل ﻧﺸﻮد، ﺧﻄﺮ ﺳـﺮرﻳﺰ ﺷﺪن و ﻫﺎ آن از آب ﺟﺮﻳﺎن ﺳﻴﻞ وﺟﻮد دارد . ﻫﺎی ﺳﺎل از دﻫﻪ 1980 ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺖ زﻫﻜﺸﻲ ﺑﻪ ﻃﻮل 900 ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻮازات رودﺧﺎﻧﻪ آﻣﻮدرﻳﺎ ﺗﺎ درﻳﺎﭼـﻪ آرال در دﺳﺖ اﺳﺖ ﺑﺎ . ﺳﺎﺧﺖ اﻳﻦ زﻫﻜﺶ، ﻣﻘﺪار ﻣﻌﺪﻧﻲ ﺷﺪن رودﺧﺎﻧﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ را ﻳﻚ ﺣﺪ ﺗﺎ ﻟﻴﺘﺮ در ﮔﺮم ﻧﮕﻪ داﺷﺖ اﻳﻦ . زﻫﻜﺶ، زﻫﺎب ﺣﺪود ﺑﻴﺶ ﻳﻚ از ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر را ﺗﺨﻠﻴﻪ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ 7 - 5 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ واﻗﻊ در ﺷﻤﺎل ﻣﺼﺮ از ﺷﻤﺎل ﻗﺎﻫﺮه آﻏﺎز در و ﻫﻤﺎﻧﺠﺎ دو ﺑﻪ ﺷـﺎﺧﻪ ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﻫـﺎی دوﻣﻴﺘـﺎ 2 و روزﺗـﺎ 3 ﺗﻘﺴـﻴﻢ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺳﻄﺢ اراﺿﻲ زﻳﺮﻛﺸﺖ ﻣﺼﺮ ﺳﺎل در 1994 ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 3/3 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر ﺑﻮده ﻛﻪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ آن ی ﻪﻫﻤ ﻓﺎرﻳﺎب اﺳـﺖ . ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر ﻣﺼﺮ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺎی آب ﺳﻄﺤﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻴﻞ، ﻫﺎی آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺳﻄﺤﻲ و ﻋﻤﻴـﻖ و زﻫـﺎب ﻫـﺎ اﺳـﺖ . ﻣﻨﺒـﻊ اﺻﻠﻲ در آب ﻣﺼﺮ، رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻴﻞ اﺳﺖ . ﺑﺮاﺳﺎس ﻗﺮارداد ﺳﺎل 1959 ﺑﻴﻦ ﺳﻮدان و ﻣﺼﺮ، ﺳﺎﻻﻧﻪ 55500 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب از رودﺧﺎﻧﻪ ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﻣﺼﺮ اﺧﺘﺼﺎص دارد . ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در اواﺳﻂ دﻫﻪ 1990 ﺑﻪ ﺣﺪود 60300 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻣﻲ ﺳﺎل در رﺳﻴﺪ ﻛﻪ 85 درﺻﺪ ﺑـﻪ آن ﻣﻘﺪار 51500 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺻﺮف آﺑﻴﺎری ﻣﻲ اﺳﺖ ﺷﺪه . وزارت ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب آﺑﻴﺎری ﻣﺼﺮ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺳﺎل ﺗﺎ ﻛﻪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ 2025 ، ﻧﻴﺎز ﺑﻪ آﺑﻴﺎری ﺑﻪ 61500 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺳﺎل در اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ اﻳﻦ . ﻣﻘﺪار ﻧﻴﺎز ﺗﻮان ﻤﻲﻧ را آﺑﻲ از ﻣﻨﺒـﻊ دﻳﮕـﺮی ﺗﺎﻣﻴﻦ .ﻛﺮد اﻓﺰون ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ راﻧﺪﻣﺎن آﺑﻴﺎری، اﻣﻴﺪﺑﺨﺶ ﺗﺮﻳﻦ ﮔﺰﻳﻨﻪ، ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی آب از ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ اﺳﺖ ﻪﺑ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺖﻓﻮرﻳ و ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺟﺎذﺑﻪ ﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی، ﻣﻨﺒﻊ ﺟﺪﻳﺪی ﺑﺮای را آﺑﻴﺎری ﻓﺮاﻫﻢ آورد در . ﻣﺼﺮ، اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ در دﻫـﻪ 1980 ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻴﺎﺳﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻓﺰاﻳﺶ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ و اﻳﺠﺎد ﺗﻮازن ﺑﻴﻦ ﻋﺮﺿﻪ و ﺗﻘﺎﺿﺎ اﺗﺨﺎذ ﮔﺮدﻳﺪ . ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب، روش ﭘﻤﭙﺎژ از آب زﻫﻜﺶ اﺻﻠﻲ لﻛﺎﻧﺎ ﺑﻪ اﺻﻠﻲ اﻧﺘﺨﺎب آﺑﻲ ﺳﺎل در .ﺷﺪ 97 - 1996 ، ﻣﻘﺪار آب ﭘﻤﭙﺎژ در ﺷﺪه اﻳﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺧﺘﻼط و آب زﻫﺎب ﺑﻪ 4400 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺎ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺷﻮری dS/m 8/1 رﺳﻴﺪ . ﺣﺠﻢ ﻛﻞ زﻫﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻛﻪ درﻳﺎی ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ و درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ آن ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﺪ،12400 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑـﺎ ﺷـﻮری dS/m 2/4 ﺑـﻮد . 1- Mineralization 2- Domitta 3- Rozetta 132 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ت وزار ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب آﺑﻴﺎری ﻣﺘﻌﻬﺪ اﺳﺖ ﺷﺪه ﻛﻪ 3000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ دﻳﮕﺮ از زﻫﺎب ﺑﺮای را ﻃﺮح ﻫﺎی ﻛﺎﻧﺎل » اﻟﺴـﻼم « و زﻫﻜﺶ » ﻋﻤﻮم « اﺧﺘﺼﺎص دﻫﺪ . ﻫﺰار ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ زﻫﺎب دﻳﮕﺮ در ﻧﻴﺰ آﻳﻨﺪه ای ﻧﺰدﻳـﻚ ﺑـﺮای آﺑﻴـﺎری اراﺿـﻲ ﺗـﺎزه اﺻﻼح ﺷﺪه ﻣﻨﻄﻘﻪ » ﻛﺎﻻﭘﺸﻮ در « ﻣﻴﺎﻧﻪ دﻟﺘﺎ ﻣﺼﺮف ﺧﻮاﻫﺪ .ﺷﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در آﻳﻨﺪه ای ﻧﺰدﻳـﻚ، ﺣﺠـﻢ زﻫـﺎﺑﻲ ﺑـﻪ ﻛـﻪ ﻃـﻮر رﺳﻤﻲ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺑﻪ ﺷﻮد8000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺳﺎل در ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، ﻛﺸﺎورزان ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از ﻧﻴﺰ زﻫﺎب ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺑـﻪ . اﻳـﻦ ﻧـﻮع اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﺠـﺪد از زﻫﺎب در ﻣﺼﺮ، اﺳﺘﻔﺎده » ﻏﻴﺮرﺳﻤﻲ « ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺮآورد ﺑﻴﻦ ﻛﻪ ﺷﺪه 2800 ﺗﺎ4000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ زﻫﺎب ﺳﺎل در ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﻴﺮرﺳﻤﻲ ﺑﺮای آﺑﻴﺎری اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ .ﺷﻮد اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ در درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎی ﺷﻤﺎﻟﻲ ﻧﺰدﻳﻚ درﻳﺎی ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ) درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎی ﻣﺎرواﻳﺖ1، ادﻛﻮ2، ﺑﻮروﻟﻮس3 و ﻣـﺎﻧﺰاﻻ 4( ﺑﺮای ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻲ ﻫﻢ ﻧﻴﺰ اﻛﻨﻮن در ﺟﺮﻳﺎن اﺳﺖ ﺑﺮای . ﺗﺪاوم ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺎﻫﻲ، ﺷﻮری اﻳﻦ آب درﻳﺎﭼﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺎ ﺑﻴﻦ 5/5 ﺗﺎ25 /6 دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺘﺮ ﺑﺮ ﺑﻤﺎﻧﺪ ﺑﻪ . ﻣﻨﻈﻮر ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻦ ﺷﻮری اﻳﻦ در آب ﺣﺪ، ﺣﺠـﻢ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ورودی ﺑـﻪ درﻳﺎﭼـﻪ ﻫـﺎی ﻣﺎﻧﺰاﻻ و ادﻛﻮ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺑﻪ اﻧﺪازه 50 درﺻﺪ ﻣﻘﺪار آﺑﻲ ﺳﺎل 94 - 1993 ﻛﺎﻫﺶ .ﺪﻳﺎﺑ زﻫﺎب یﻫـﺎ ورودی ﺑـﻪ درﻳﺎﭼـﻪ ﺑﻮروﻟﻮس، ﻫﻢ اﻛﻨﻮن ﻧﻴﺰ ﻛﺎﻓﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﺗﻮان ﻤﻲﻧ و ﺑﻴﺶ اﻳﻦ از ﺗﺮ از ﻣﻘﺪار آن ﻛﺎﺳﺖ . ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺿﺎﻓﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘﺎﻳﺪاری زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺎﻫﻴﺎن 4000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ ﺳﺎل در . راﻫﺒﺮد » رﺳﻤﻲ « اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺳﻄﺢ وﺳﻴﻊ، ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳ ﺶ ﭼﺸﻢ ﮔﻴﺮ ﺷﻮری ﺧﺎک ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﺑﻴﻼن ﻧﻤﻚ در دﻟﺘﺎی ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺣﻔﻆ ﺑﻪ و ﺷﺪه ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺗﻮان ﻣﻲ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ در ﻣﺼﺮ را ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻣﻴﺰ داﻧﺴﺖ از . ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺪاری ﺗﻌﺎدل ﻧﻤﻚ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻛﻤﻚ ﻛﺮده اﻧﺪ، ﺗﻮان ﻣﻲ اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع اﺷﺎره ﻛـﺮد ﻛـﻪ 90 درﺻـﺪ ﻦ اﻳـ اراﺿﻲ زﻫﻜﺸﻲ ﺷﺪه ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﺧﺘﻼط زﻫﺎب یﻫﺎ ﺣﺎﺻﻠﻪ آب ﺑﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ، ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﺪﻳﺪ ﺷﻮری ﻧﺸﺪه اﺳـﺖ . ﺷـﻮری زﻫﺎب ﻫﺎ در زﻫﻜﺶ اﺻﻠﻲ ﺑﺎ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ ﺷﺪن ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﮔﺎه ﻧﻬﺎﻳﻲ، اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ از . رو، زﻫﺎب از ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ ﺷﻮری ﻣﻄﻠـﻮﺑﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و زﻫﺎب ﻴﻠﻲﺧ یﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﻮر درﻳﺎی ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ﻳﺎ درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑـﻪ . ﻫﺮ ﺣﺎل، ﺷﻮری ﺧﺎک ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ در ﺑﺮﺧﻲ ﻧﻘﺎط ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﻘﻄﻪ زﻳﺎد ای ﺑﺎﺷﺪ . اﻳـﻦ وﺿـﻌﻴﺖ در اﻧﺘﻬـﺎی ﻣﻨﻄﻘـﻪ آب ﻛـﻪ ﺷﻴﺮﻳﻦ و ﻛﻢ ﺷﻮری آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ زﻳﺎد اﺳﺖ، ﺑﻴﺶ ﺑﻪ ﺗﺮ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد . ﻣﻮﺿﻮع آﻟﻮدﮔﻲ زﻫﺎب دﻫﻪ از ،ﻫﺎ 1990 اﺛﺮ ﺑﺮ اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻬﺮی و ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺗﻮﺟﻪ ﻓﺰاﻳﻨـﺪه ﺑـﻪ را ای ﺧـﻮد ﺟﻠﺐ ﻛﺮده اﺳﺖ ﻋﻠﺖ ﺑﻪ . ﻛﺎﻫﺶ ﺷﺪﻳﺪ ﻛﻴﻔﻴﺖ در آب زﻫﻜﺶ یﻫﺎ اﺻﻠﻲ و ﻟـﺰوم ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻴﺶ ﺑـﻪ ﺗـﺮ ﭼﮕـﻮﻧﮕﻲ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ اﺳﺘﻔﺎد ه ی » ﻏﻴﺮرﺳﻤﻲ از « زﻫﺎب ،ﻫﺎ وزارت ﻣﻨﺎﺑﻊ و آب آﺑﻴﺎری ﻣﺼﺮ، یﻫﺎ راه دﻳﮕﺮی ﺑﺮای را اﺳﺘﻔﺎده از زﻫـﺎب ﻫـﺎ ﭘﻴﺸـﻨﻬﺎد 1- Maruit 2- Edko 3- Burrulus 4- Manzala ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧ ﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ی ﻨﻪﻴ زﻣ در ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 133 ﻛﺮده اﺳﺖ ﺑﻴﻦ . دو راﻫﻜﺎر » اﺳﺘﻔﺎد ه ی رﺳﻤﻲ و ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ « و » اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻏﻴﺮرﺳﻤﻲ و ﻏﻴﺮﻣﺘﻤﺮﻛـﺰ «، ﮔﺰﻳﻨـ ﻪ ی دﻳﮕـﺮی ﻫـﻢ وﺟﻮد دارد . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ در ﻛﻪ ﻣﺤﻞ ﺗﻼﻗﻲ ﻛﺎﻧﺎل و زﻫﻜﺶ درﺟﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ دو، زﻫﺎب از را زﻫﻜﺶ ﻫـﺎ ﺑﺮداﺷـﺖ ﺑـﻪ را آن و ﻛﺎﻧﺎل ﭘﻤﭙﺎژ اﻳﻦ ﺑﻪ .ﻛﺮد ﻧﻮع اﺳﺘ ی هﻔﺎد ﻣﺠﺪد، اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﺑﻴﻨﺎﺑﻴﻦ ﻳﺎ ﻣﻴﺎﻧﻪ ﮔﻮﻳﻨﺪ دو ﻛﻪ ـﺖ ﻣﺰﻳ اﺻـﻠﻲ دارد . ﻳﻜـﻲ اﻳـﻦ ﻛـﻪ زﻫﺎب ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﻬﺘﺮ، ﭘﻴﺶ ﺑﻪ ﻛﻪ اﻳﻦ از زﻫﻜﺶ اﺻﻠﻲ ﺑﺮﻳﺰد و آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی دﻳﮕﺮی آن ﺑﻪ اﻓﺰوده ﺷﻮد ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠـﺪد ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . دﻳﮕﺮ در ﻛﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت وﺟﻮد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺿﻌﻴﻒ اﻧﺘﻘﺎل آب، اﻏﻠﺐ، در اﻧﺘﻬﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ آب اﻧـﺪازه ﻛـﺎﻓﻲ وﺟـﻮد ﻧﺪارد و ﭼﻨﺎن ﭼﻪ زﻫﺎب ﺑﺨﺶ ﺑﻪ اﻧﺘﻬﺎی ﻛﺎﻧﺎل درﺟﻪ ﭘﻤﭗ دو ﺷﻮد، اﻳﻦ ﻛﻤﺒﻮد، ﻣﺤﺴﻮس ﻧﺨﻮاﻫﺪ .ﺑﻮد ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ارزﻳﺎﺑﻲ روش یﻫﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﻫﺎ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺻﺤﺮاﻳﻲ ﭼﻨﺪاﻧﻲ ﺻﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . زﻳﺮا ﭼﻨـﻴﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺴﻴﺎر زﻣﺎن ﻫ ﭘﺮ و ﺑﺮ ﺰﻳﻨﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﻦ ﺑﺎ . ﻳﻜﻲ در ﺣﺎل از ﭘﮋوﻫﺶ روش دو ﻫﺎ، ﻣﺘﻔﺎوت اﺳـﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺠـﺪد از زﻫﺎب در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺰارع آزﻣﺎﻳﺸﻲ ﻣﻮرد آزﻣﺎﻳﺶ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ در . ﮔﺰﻳﻨ ﻪ ی اول، ﻳﻜﺒﺎر آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺪون اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب و ﺑﺎر دﻳﮕﺮ زﻫﺎب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻨﺎوﺑﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ در . ﮔﺰﻳﻨﻪ ی دوم، ﻛﻢ » - آﺑﻴﺎری « اﻋﻤﺎل ﮔﺮدﻳﺪ آن، در ﻛـﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎت آﺑﻴﺎری ﻣﺪت در زﻣﺎن ﻣﻌﻴﻨﻲ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﻲ اﻳﻦ در .ﺷﻮد ﻣﺪت، ﮔﻴﺎه آب از زﻳﺮﺳﻄﺤﻲ ﺑﺮای ﻧﻴﺎز رﻓﻊ آﺑﻲ ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻈﺮ ﺑﻪ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻣﻲ رﺳﺪ اﻳﻦ ﻛﻪ راﻫﻜﺎر، ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﻧﻮﻳﺪﺑﺨﺸﻲ ﺑﺮای ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ آﺑﻲ ﻛﻢ ﺑﺎ ﻛﻪ ﻣﻮاﺟﻬﻨﺪ، داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ از . دﻳﮕـﺮ ﻣﺰاﻳﺎی ﮔﺰﻳﻨ ﺗﻮان ﻣﻲ دوم ی ﻪ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳـﻲ و ﭘﻤﭙـﺎژ آب، ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮی از ﺗﻤـﺎس ﻛﺸـﺎورزان آب ﺑـﺎ آﻟـﻮده، ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ورود آب ﺑﻪ ﺷﻮر ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎﻻﻳﻲ رﻳﺸﻪ و ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻧﻴﺘﺮات اﺷﺎره اﻳﻦ در .ﻛﺮد ﮔﺰﻳﻨﻪ، ﺑﺎﻳﺪ ﺑـﻪ ﮔﺎه ﮔﺎه ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻳﻲﺷﻮ آب اﻧﺠﺎم ﺗﺎ ﺷﻮد ﺣﻔﻆ ﺷﻮری ﺣﺪ در کﺧﺎ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺗﻀﻤﻴﻦ .ﺷﻮد 7 - 6 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﺷﻤﺎل ﻏﺮب ﻫﻨﺪ ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻲ را ﻫﻨﺪ ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ دو رودﺧﺎﻧﻪ اﻳﻨﺪوس1 ﮔﻨﮓ و2 ﻣﻲ ﺑﺮ در ﮔﻴﺮد در و ﺟﻨﻮب اﻳﺎﻟﺖ آن ﭘﻨﺠﺎب، در ﺷـﻤﺎل ﺷﺮﻗﻲ و ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻲ اﻳﺎﻟﺖ آن ﻫﺎی ﻫﺎرﻳﺎﻧﺎ و راﺟﺴﺘﺎن ﻗﺮار دارﻧﺪ اﻳﻦ . ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮔﺮﭼﻪ آﺑﻲ ﻛﻢ ﺑﺎ روﺑﺮوﺳﺖ، ﻟﻴﻜﻦ اﺣﺪاث ﻳﻚ ﻛﺎﻧﺎل ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺎ ﺷﺪه ﻓﺎﺻﻠ ﺑﻴﻦ ی ﻪ ﻋﺮﺿﻪ و ﺗﻘﺎﺿﺎی ﺑﺎﻟﻘﻮه آب ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ اﻳﻦ در . ﻣﻨﻄﻘﻪ، آﺑﻴﺎری ﻣﺤـﻮر اﺻـﻠﻲ ﻛﺸـﺎورزی اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺎ آن از . اﺣﺪاث ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ ﻫﻤﺰﻣﺎن و ﻫﻤﭙﺎی ﺷﺒﻜﻪ آﺑﻴﺎری ﭘﻴﺶ ﻧﺮﻓﺘﻪ، در ﺑﺴﻴﺎری ﻧﻘﺎط از زﻳﺮ ﺷـﺒﻜﻪ، ﺑـﺎﻻ آﻣﺪن ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ و ﺗﺠﻤﻊ ﻧﻤﻚ ﻮع وﻗ ﺑﻪ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ اﺳﺖ . ﺷﻮری ﺧﺎک ﺗﺎﻛﻨﻮن در ﺳﻄﺢ ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر ﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﭘﻴﺶ رود، ﻃﻲ 20 ﺗﺎ30 ﺳﺎل آﻳﻨﺪه، وﺳﻌﺖ ﺧﺎک ﻫﺎی ﺑﻪ ﺷﻮر3 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻫﻜﺘـﺎر ﮔﺴﺘﺮش ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻳﺎﻓﺖ . 1- Indus 2- Ganges 134 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی اﻳﺎﻟﺖ در ﻫﺎی ﻫﺎرﻳﺎﻧﺎ و ﭘﻨﺠﺎب، زﻫﻜﺶ ﻳﻲﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ اﺣﺪاث ﺗﺎ ﺷﺪه ﺳﻴﻞ را ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻨﺪ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﺳﺘﻔﺎده آب از ﻫـﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ آﻏﺎز آب ﺢﺳﻄ ﺗﺎ ﺷﺪه ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﺮود ﺑﺎ و ﻣﺸﻜﻞ ﺷﻮری ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ در .ﺷﻮد ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﺳﻄﺤﻲ، ﺗﺨﻠﻴﻪ ﮔـﺎه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻧﺪارﻧﺪ، ﺑﺎ ﻫﺎ آن آب اﺳﺘﻔﺎده ﭘﻤﭗ از ﻫﺎی ﺑﺎ آﺑﺪﻫﻲ و ﺑﺎﻻ ارﺗﻔﺎع ﭘﻤﭙﺎژ ﺑﻪ ﻛﻢ، داﺧﻞ ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ ﺑﺰرگ رﻳﺨﺘـﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد زﻫﻜﺶ یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻮازی در ﻧﻴﺰ ﺳﻄﻮح ﻛﻮﭼﻜﻲ از ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺣﺪاث اﺳﺖ ﺷﺪه . زﻫﻜﺸﻲ ﻗﺎﺋﻢ ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺳـﻂ ﺗﻌـﺪاد زﻳﺎدی ﻋﻤﻖ ﻛﻢ ﭼﺎه اﻧﺠﺎم ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺗﺮاﻛﻢ اﻳﻦ ﻫﺎ ﭼﺎه ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ و آب ﻣﻘـﺪار ﺗﻐﺬﻳـﻪ دارد در . ﻣﻨـﺎﻃﻘﻲ آب ﺑـﺎ ﻛـﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺷﻮر ﻣﻮاﺟﻬﻨﺪ، ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﻧﺎﺷﻲ از ﺷﺒﻜﻪ ﮔﺴﺘﺮده آﺑﻴﺎ ﺑﻴﺶ ری از ﻣﻘـﺪاری اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ﭼـﺎه ﻫـﺎ ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﻣﻲ اﻳﻦ از .ﺷﻮد ﺑﺎﻻ رو، آﻣﺪن ﺳﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺷﻮری ﻧﺎﺷـﻲ در آن از اﻳـﻦ ﻣﻨـﺎﻃﻖ اداﻣـﻪ دارد . ﺑـﺪﻳﻬﻲ اﺳـﺖ ﺑـﺮای ﺗﻀﻤﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ، ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﻮﺟﻪ ﮔﺮدد ﺗﻼش . ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﺎﻛﻨﻮن ﺷﺎﻣﻞ اﻳﺠﺎد ﭘﻮﺷﺶ ﺑﺮای ﻛﺎﻧـﺎل و ﻫـﺎ یﻫﺎ ﺎهﭼ ﺣﻔﺮ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﺑﻴﺎری ﺑﻮده اﺳﺖ ﻋﻴﻦ در . ﺣﺎل، اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﺮای ﻻزم اﻧﺠﺎم آزﻣﺎﻳﺶ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺠﺰﻳﻪ آب ﺑﻬﺒﻮد ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻓﻨﺎوری اﺳﺘﻔﺎده در ﻧﻴﺰ ﭼﺎه از ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﺮوﻳﺞ اﺳﺖ ﺷﺪه . اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب یﻫﺎ ﺷﻮر، ﮔﺰﻳﻨ ﻪ ی ﻣﻬﻤﻲ ﺑﺮای ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻲ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺷﻤﺎر . رود ﻣﻲ زﻳـﺮا ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﺗ ﻜﻤﻴـﻞ ﻛﻨﻨـﺪه آب آﺑﻴﺎری ﻛﻤﻴﺎب ﺑﺎﺷﺪ ﻋﻴﻦ در و ﺣﺎل ﻣﺸﻜﻞ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻫﺎب .ﻛﻨﺪ ﺣﻞ را اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﺑـﺎ ﺪﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛـﺎرﺑﺮد ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ آن، اﺧﺘﻼط آب ﺑﺎ آن ﻛﺎﻧﺎل و ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺘﻨﺎوب آﺑﻴﺎری ﮔﻴﺎه و آب ﺑﺎ زﻫﺎب اﻧﺠﺎم ﮔﻴﺮد اﻳﻦ . ﮔﺰﻳﻨﻪ، ﻳﻌﻨﻲ ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺘﻨﺎوت و آب زﻫﺎب، در ﻣﻮرد ﺻﺎﺣﺒﺎن یﻫﺎ هﭼﺎ ﺧﺼﻮﺻﻲ ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ ﺳﺎﻳﺮ روش ﻫﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . زﻳﺮا اﻳـﻦ ﮔﻮﻧـﻪ ﻛﺸـﺎورزان، ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ در ﻫﻔﺘﻪ ﺣﻖ اﺳﺘﻔﺎده آب از ﻛﺎﻧﺎل را دارﻧﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻔﺮه ﺳﻄﺤﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﻴﺰ اﺑﺰاری ﻣﻬﻢ ﺑـﺮای اﺳـﺘﻔﺎده آب از ﺧـﺎک در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻪ زﻫﻜﺶ یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﺠﻬﺰ . اﻧﺪ ﺷﺪه ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﻳﻚ ﻛﻪ ﺧﺎک ﻟﻮم ﺷﻨﻲ آب ﻛﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻋﻤﻖ در آن 7/1 ﻣﺘﺮی ﻗﺮار داﺷﺘﻪ و ﺷﻮری آن dS/m 7/8 ﺑﻮده اﺳﺖ، ﭘﺲ ﻗﻄﻊ از آﺑﻴـﺎری ﺗﻮاﻧﺴـﺘﻪ اﺳـﺖ 50 درﺻـﺪ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎﻫﺎن را ﺗﺎﻣﻴﻦ در .ﻛﻨﺪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای دﻳﮕﺮ، ﻛﻪ ﺳﻔﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ در ﻋﻤـﻖ ﻳـﻚ ﻣﺘـﺮی ﻗـﺮار داﺷـﺘﻪ و ﻫـﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﺑﻪ آن 3 ﺗﺎ5 دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ ﻣﻲ ﻣﺘﺮ ﺑﺮ رﺳﻴﺪه، ﮔﻴﺎه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺧﻮد دﺳﺖ ﻳﺎﺑـﺪ . اﻳـﻦ در ﺣـﺎﻟﻲ ﺑﻮده ﻛﻪ اﺳﺘﻔﺎده آب از ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار 50 درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ اﻳﻦ در . ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﺗﺠﻤﻊ ﺷﻮری ﻛﻤﻲ رخ داده ﺑﻮد ﻛـﻪ ﺑﺎ آﻏﺎز ﻫﺎی رشﺑﺎ ﻣﻮﺳﻤﻲ ﺑﻴﻦ از رﻓﺖ . ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﮕﻬﺪاری ﺷﻮری ﺧﺎک آب و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺣﺪ در ﻣﻄﻠﻮب، ﻧﻤﻚ ﺧﺎرج از ﺷﺪه ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﻳﺪ دﺳﺖ ﻛﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻤﻚ وارد ﺑﻪ ﺷﺪه اﺿﺎﻓﻪ ﻧﻤﻚ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎﺷﺪ در ﻛﻪ داﺧﻞ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه در . اﻧﺪ ﺷﻤﺎل ﻏـﺮب ﻫﻨـﺪ، روش یﻫـﺎ ﻣﻤﻜـﻦ دﻓـﻊ زﻫﺎب ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ : از 1( ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘ ﻢ زﻫﻜﺶ ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻛﻪ ای رودﺧﺎﻧﻪ یﻫﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﻴﺰ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ ؛ﺷﻮد2( ﭘﻤﭙﺎژ ﺑﻪ ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ درﺟﻪ 1 و2 ﻛﻪ ﻣﻘﺪار ﺑﺮای ﻫﺎ آن آب اﻛﺜﺮ ﻣﻮاﻗﻊ ﺳﺎل ﺑﺎﻻﺳﺖ؛ و 3( ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی . ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧ ﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ی ﻨﻪﻴ زﻣ در ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 135 رودﺧﺎﻧﻪ ﻳﺎﻣﻮﻧﺎ1 در ﻓﺼﻞ رﻳﺰش ﺑﺎران یﻫﺎ ﻣﻮﺳﻤﻲ، آﺑﺪﻫﻲ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدی دارد . ﺷﻮری آب اﻳـﻦ ر ودﺧﺎﻧـﻪ در اﻳـﻦ ﻓﺼـﻞ از ﺗﺮ ﻛﻢdS/m 2/0 اﺳﺖ زﻳﺎد ﺑﺪه . و ﺷﻮری ﻧﺎﭼﻴﺰ در آب ﻓﺼﻞ رﻳﺰش ﺑﺎران یﻫﺎ ﻣﻮﺳﻤﻲ، ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪ ه ی اﻳـﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ زﻫﺎب را ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ در .ﻛﺮد ﻫﺎرﻳﺎﻧﺎ، زﻫﺎب یﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ 1633000 ﻫﻜﺘﺎر از اراﺿﻲ رود ﺑﻪ ﻳﺎﻣﻮﻧﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻳﻦ در . ﻣﻨ ﻄﻘﻪ، ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﮔﺴﺘﺮده ای ﺑـﺮای زﻫﻜﺸـﻲ ﺳـﻄﺤﻲ ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﻛﻨﻨـﺪه ﺳـﻴﻼب ﺳـﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ . ﺑﺮآوردﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن ﻣﻘﺪار زﻫﺎب یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻨﺪ رودﺧﺎﻧﻪ ﻳﺎﻣﻮﻧﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﻃﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻟﻪ اﻧﺠﺎم اﺳﺖ ﺷﺪه اﻳﻦ در . ﺣﻮﺿﻪ، 183000 ﻫﻜﺘﺎر از اراﺿﻲ دو ﻫﺮ ﺑﺎ ﻣﺸـﻜﻞ ﺑـﺎﻻ ﺑـﻮدن ﺳـﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ و ﺷﻮری ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ در ﻛﻪ ﻓﺼﻞ ﺑﺎرش ﻫﺎی ﻣﻮﺳﻤﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ ی ﻪﻫﻤ زﻫﺎب یﻫـﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺑـﻪ را درون اﻳﻦ رودﺧﺎﻧﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺑﻪ ﻛﺮد ﻛﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﺷﻮری آب رودﺧﺎﻧﻪ از dS/m 75 /0 ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻧﺸﻮد در . ﻓﺼﻞ زﻣﺴﺘﺎن، ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ، ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺗﺨ ﻠﻴﻪ زﻫﺎب ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ اﻳﻦ در . ﻣﺪت ﺗﻮان ﻣﻲ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ ﺗﺨﻠﻴـﻪ از را ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻔﺮه ﺳﻄﺤﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻳﺎ و اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ﻛﺎﻫﺶ . داد ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ آب ﺷﻮر، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﺣﺪاث ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی اﻳﻦ در ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑـﺎ . اﻳـﻦ ﺣﺎل، ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی اﺣﺪاث در ﺷﺪه ﻧﻮاﺣﻲ ﺷﻨﻲ ﻫﻴﺴﺎر2 ﭼﻨﺪان رﺿﺎﻳﺖ ﺑﺨﺶ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ . ﺷﺎﻳﺪ ﻋﻠﺖ اﻳـﻦ آن اﻣﺮ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺣﻮﺿﭽﻪ در ﻫﺎ اراﺿﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﻠﻨﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ . اﻧﺪ ﺷﺪه ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﺖ ﻻزم ﻳﻚ ﺳﺮی ﺣﻮﺿـﭽﻪ ﺗﺒﺨﻴـﺮی در ﻧﻮاﺣﻲ ﭘﺴﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﻴﺰ اﺣﺪاث ﻧﻤﻮد . ﺑﺮای ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل ﻧﻤﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﺿﺮوری اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻌﺎدل ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﻴﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب وﻫﺎ زﻫـﺎب ﻳﻲﻫـﺎ ﻛـﻪ ﺑﺎﻳﺪ از ﻣﻨﻄﻘﻪ دﻓﻊ ﺷﻮﻧﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﺗﺠﺮﺑﻴﺎﺗﻲ ﻫﻢ ﻛﻪ اﻛﻨﻮن از ﻣﺰارع ﻛﻮﭼﻚ آزﻣﺎﻳﺸﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪه اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮدن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از زﻫﺎب ،ﻫﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻔﺮه ﺳﻄﺤﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴ دﻓﻊ و ﻨﻲ زﻫﺎب ﻫﺎ اﺳﺖ . ﺑـﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط دﻓﻊ ﺑﻪ زﻫﺎب ﻳﺎ و اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد در آن از ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻲ ﻫﻨﺪ، ﺑﻬﺎی زﻳﺎدی داده ﺷـﻮد ﺗﺎ ﺗﻌﺎدل ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﻧﻈﺮ از ﺷﻮری در ﺳﻄﺢ ﺣﻮﺿﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﮔﺮدد . 7 - 7 - ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎ در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﻨﺪو و اﻧﺸﻌﺎب ﻫﺎی ﺒﻊﻣﻨ آن اﺻﻠﻲ در آب ﻛﺸﻮر ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻫﺴـﺘﻨﺪ . ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣﻌﺎﻫـﺪه ﺳـﺎل 1960 در ﻣـﻮرد ﺗﻘﺴﻴﻢ اﻳﻦ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﻦ دو ﻛﺸﻮر و ﻫﻨﺪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن، اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺣﻘﺎﺑﻪ ﺗﻨﻪ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ رودﺧﺎﻧﻪ دو و ﺷﺎﺧﻪ از ﭘـﻨﺞ ﺷـﺎﺧﻪ ﻓﺮﻋﻲ ﺷﺮﻗﻲ ﻛﻪ را آن ﺟِﻬﻠُﻢ3 و ﭼﻨﺎب4 ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، ﻣﻲ دارا ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺳـﺎﻻﻧﻪ آب، آن زا ﭘـﺲ 171460 ﻣﻴﻠﻴـﻮن 1- Yamuna 2- Hisar 3- Jehlum 4- Chenab 136 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻮده اﺳﺖ . ﻛﻴﻔﻴﺖ آب رودﺧﺎﻧﻪ اﻳﻨﺪوس و اﻧﺸﻌﺎب ﻫﺎی در آن ﻧﻘﻄـﻪ ورودی ﺑـﻪ ﻛﺸـﻮر ﭘﺎﻛﺴـﺘﺎن ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪه ﺷﻮری ﺑﻴﻦ 16 /0 ﺗﺎ47 /0 دﺳﻲ زﻳﻤﻨﺲ اﺳﺖ ﻣﺘﺮ ﺑﺮ در . ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن، ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﻳﺎد ﺷﺪه، آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻧﻴـﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺒﻊ ﺗﻜﻤﻴﻠﻲ در آب ﺳﺎﻣﺎ یﻫﺎ ﻧﻪ آﺑﻴﺎری ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺮآوردﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺳﺎل در ﺷﺪه1990 ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ 44520 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻧﻴﺰ اراﺿﻲ ﭘﺎﻳﺎب ﺷﺒﻜﻪ یﻫﺎ آﺑﻴﺎری ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺨﺶ ﺧﺼﻮﺻﻲ و دوﻟـﺖ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻣﻘﺪار ﺷﻮری آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻐﻴﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻛﻪ ای ﮔﻮﻧﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﻳـﻚ ﺳـﻮم اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب دارای آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺎ ﺷﻮری زﻳﺎد ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . آﺑﻴﺎری در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﭘﺎﻳﻪ ﺑﺮ ﻋﺮﺿﻪ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﻨﺪو و اﻧﺸﻌﺎب ﻫﺎی اﺳﺖ آن ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ دﺷﺖ ﻫﻨﺪو ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﻣﺴﺎﺣﺖ اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب اﻳﻦ در دﺷﺖ 8/ 15 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻫﻜﺘﺎر اﺳﺖ ﻋﻠﺖ ﺑﻪ . ﻧﺒﻮد ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ در یﻫـﺎ ﺮاه آﺑ اﻳـﻦ دﺷـﺖ ﻫﻤـﻮار، آﺑﻴﺎری اراﺿﻲ رﻓﺘﻪ رﻓﺘﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺎﻻ آﻣﺪن ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ اﺳﺖ ﺷﺪه اﻳﻦ . اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ و ﺷﻮر ﻣﺎﻧﺪاﺑﻲ ﺷـﺪن اراﺿـﻲ وﺳـﻴﻌﻲ ﮔﺮدﻳﺪه ﻛﻪ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ زﻳﺎدی ﺑﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ » در . ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﺷﻮری و اﺻﻼح اراﺿﻲ «1 (SCARP) در ﻛﻪ اواﻳﻞ دﻫﻪ 1960 ﻏﺎز آ ﺷﺪ، زﻫﻜﺶ یﻫﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻗﺎﺋﻢ یﻫﺎ ﭼﺎه ) ﻋﻤﻴﻖ در ( ﺳﻄﺢ وﺳﻴﻌﻲ از زﻣﻴﻦ ﻫﺎی ﻣﺒﺘﻼ اﻳﻦ ﺑﻪ دو ﻣﺸﻜﻞ اﺣﺪاث ﮔﺮدﻳﺪ ﻋﻴﻦ در . ﺣﺎل، ﺑﺮای اراﺿﻲ ﻛﻮﭼﻚ ﻧﻴﺰ ﺗﺮ اﻗﺪام ﺑﻪ اﺣﺪاث زﻫﻜﺶ یﻫﺎ ﻣﻮازی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ .ﺷﺪ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻴﻦ آب ﻛﺸﺎورزان و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻃﺮاﺣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮا ﻛﻢ ﻛﺸﺖ، ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺑﺮای ﺑﻴﺶ آب ﺗﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺘﺮا ﺗﺮ ﻛﻢ ﻛﺮدن ﻛﺸﺖ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ . اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻪ ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻘﺎﺿﺎی ﺑﻴﺶ ﺑﺮای ﺗﺮ آب داﻣﻦ در . زد ﻣﻲ راﺳﺘﺎی ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺑﻴﺶ ﺑﻪ آب از ﺗﺮ ﻣﻨﻈﻮر رﺳﻴﺪن ﺑﻴﺶ آب ﺑﻪ ﺗﺮ درﻳﭽﻪ ﻫﺎی ﻣﺰرﻋﻪ، ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺘﻔﺎده از زﻫﺎب ﺑـﻪ ،ﻫـﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺒﻊ ﺟﺪﻳﺪ آب آﺑﻴﺎری، ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺟﺪی ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ . ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی دوﻟﺖ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن، اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻴﺶ ﭼﻪ ﻫﺮ آب از ﺗﺮ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺮای و ﻣﺼﺮف ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان آب آﺑﻴﺎری و ﻫﻤﺮاه آب ﺑﺎ ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ آﺑﻴﺎری در .ﺑﻮد ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ ﺷﻮری آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ زﻳﺎد ﺑﻮد، اﺟﺎزه داده ﺗﺎ ﺷﺪ ﻣﻲ زﻫﺎب ﺑﻪﻫﺎ ون در ﻛﺎﻧﺎل یﻫﺎ آﺑﻴﺎری رﻳﺨﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﭘﺲ ﺗﺎ از رﻗﻴﻖ ﺷﺪن، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎد ه ی ﻣﺠﺪد ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ ﺑﻪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻳﺎ و ﻫﻨﮕـﺎم وﺟـﻮد ﺟﺮﻳﺎن زﻳﺎد در رودﺧﺎﻧﻪ، از ﻃﺮﻳﻖ ﺷﺒﻜﻪ زﻫﻜﺸﻲ ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ رﻳﺨﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ از . دﻳﮕﺮ روش یﻫﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ اﺳﺘﻔﺎده آب ﻛﻪ ﺷﺪ ﻣﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺴﻴﺎر .ﺑﻮد ﺷﻮر ا ﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد آب از زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻫﺎی ﻃﺮح SCARP اﺛﺮ زﻳﺎدی ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ اﺛـﺮ ﺑﺮ . ﻋﺮﺻـﻪ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ آب، ﺗﺮاﻛﻢ ﻛﺸﺖ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ از 80 درﺻﺪ ﻫﺎی ﺳﺎل در دﻫﻪ 1960 و اواﻳﻞ دﻫﻪ 1970 ﺑﻪ116 درﺻﺪ ﻫﺎی ﺳﺎل در ﻣﻴـﺎﻧﻲ دﻫﻪ 1980 رﺳﻴﺪ . ﭘﺎﻳﻴﻦ رﻓﺘﻦ ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ، ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﺮﺿﻪ آب آﺑﻴﺎری، اﺛـﺮات ﻣﺜﺒﺘـﻲ از ﻧﻈـﺮ ﻛﺎﺳـﺘﻦ ﺷـﻮری 1- Salinity Control and Reclamation Program ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ- ﺑﺮﺧ ﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ی ﻨﻪﻴ زﻣ در ی ﻛﺎرﺑﺮد زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی24 / 04 / 94 137 داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ . ﻣﻨﻈﻮر اﻃﻤﻴﻨﺎن از زﻫﻜﺸﻲ ﭘﺎﻳﺪار، آب ﻛﻪ ﻳﻲﻫﺎ ﭼﺎه ﺷﻴﺮﻳﻦ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ، ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﻲ واﮔﺬار ﮔﺮدﻳﺪ از ﺗﺎ زﻫﺎب ﺑﺮای ﻫﺎ آن آﺑﻴﺎری اراﺿﻲ اﺳﺘﻔﺎده .ﺷﻮد ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﻮﺳﺴ ﺎت ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﻣﺤﻠﻲ در ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻫﺎی آب اﺛﺮ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺎﻳﻴﻦﭘ آب و ﻫﺎﻳﻲ ﻣﺰر در ﻛﻪ را 1 ﻗﺮار دارﻧﺪ ﺑﺮروی ﺧﺎک و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺮده . اﻧﺪ ﻧﺘﺎﻳﺞ اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن داده ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻘﺎوم ﺑـﻪ ﺷـﻮری و ﺑﺮﺧﻲ از ﮔﻴﺎﻫﺎن ﭼﻤﻨﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ dS/m 27 ﺑﺎ را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﻣﺤﺼـﻮل ﺗﺤﻤـﻞ ﻛﻨﻨـﺪ . ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ درﺧﺘﺎن ﻣﻘﺎوﻣﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﺪه ﺗﺎ ﻨﺪ ﻫﺪاﻳﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ dS/m 19 را ﺗﺤﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﻮان ﻣﻲ و ﺑـﻪ ﻫـﺎ آن از ﻋﻨـﻮان ﻫﻴﺰم ﺑﺮگ و ﺷﺎخ از ﻳﺎ و ﺑﻪ ﻫﺎ آن ﻋﻨﻮان ﻋﻠﻮﻓﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻮﺗﻪ .ﻛﺮد ﻫﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﺪه ﻨﺪ ﺷﻮری زﻳﺎد را ﻞﺗﺤﻤ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻫﺎ آن از و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻏﺬای ﺗﻜﻤﻴ ﻠﻲ ﺣﻴﻮاﻧﺎت اﺳﺘﻔﺎده .ﻛﺮد ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دﻓﻊ زﻫﺎب ﻓﻮق یﻫﺎ اﻟﻌﺎده ﺷﻮر، ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ زﻳﺎدی ﺗﺒﺨﻴﺮی در ﺣﺎﺷﻴﻪ ﻛﻮﻳﺮ اﻳﺠﺎد اﺳﺖ ﺷﺪه اﻳﻦ . ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ 500 ﺗﺎ800 ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ از درﻳﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ دارﻧﺪ و ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻓﺮورﻓﺘﮕﻲ ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻴﻦ در ﻛﻪ ﻫﺎی ﺗﭙﻪ ﺷـﻨﻲ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﻧـﺪ . ﺧﺎک اﻳﻦ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻓﻮق ﻫﺎ اﻟﻌﺎده ﺳﺒﻚ اﺳﺖ . ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺑﻴﻦ ﻫﺎ ﺗﭙﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ارﺗﻔﺎع 4 ﺗﺎ9 ﻗﺮار ﻣﺘﺮ دارﻧﺪ و ﺗﻮﺳﻂ آﺑﺮاﻫـﻪ ﻫـﺎﻳﻲ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻣﺮﺗﺒﻂ . اﻧﺪ ﺷﺪه اﻟﺒﺘﻪ ﭘﺲ از ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری اﻳﻦ از ﺣﻮﺿﭽﻪ ،ﻫﺎ ﺑﺮﺧﻲ از اراﺿﻲ ﻓﺎرﻳﺎب ﻧﺰدﻳﻚ اﻳـﻦ ﺣﻮﺿـﭽﻪ ﻫـﺎ ﺷـﺪﻳﺪا دﭼﺎر ﺑﺎﻻ آﻣﺪن ﺳﻄﺢ اﻳﺴﺘﺎﺑﻲ اﻳﻦ . اﻧﺪ ﺷﺪه اﻣﺮ ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻠﻔﺎت از ﺸﺖﻧ ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎ ﺑﻮده ﻃﻲ ﻛﻪ ﭼﻬﺎر ﺳﺎل ﻣﺴﺎﺣﺘﻲ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ 4200 ﻫﻜﺘﺎر ﺗﺤﺖ را ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار داده اﺳﺖ . ﻳﻚ زﻫﻜﺶ ﺑﻪ ﻃﻮل 250 ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﮔﺮداﮔﺮد ﻧﻮاﺣﻲ ﺣﺎﺷﻴﻪ درﻳﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﺷﺪه ﺗـﺎ زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﺣﺎﺻـﻞ از 577000 ﻫﻜﺘﺎر از اراﺿﻲ و ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﻣﺎزاد اﻃﺮاف را درﻳﺎ ﺟﻤﻊ آوری در ﻛﻞ ﺑﺪه .ﻛﻨﺪ دﻓﻊ و اﻧﺘﻬﺎ ﺑﻪ 113 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺛﺎﻧﻴﻪ ﻣﻲ رﺳﺪ . اﻳﻦ در ﻛﻪ ﺟﺎ آن از ﻣﻨﺎﻃﻖ، ﺑﻴﺶ از ﺗﺮ زﻫﻜﺸﻲ ﻗﺎﺋﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ،ﺷﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی اﺳﺖ ﺷﺪه ﺑـﻪ ﻛﻪ ﻫﻨﮕـﺎم ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ ﺳﻨﮕﻴﻦ، ﻫﺎ ﭼﺎه ﺧﺎﻣﻮش ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎ اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت زﻫﻜﺶ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﻣﺎزاد را ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪ . ﺗﺠﺮﺑﻴﺎﺗﻲ ﺑﻪ ﺗﺎ ﻛﻪ اﻣﺮوز د ﺑـﻪ ﺳـﺖ آﻣﺪه ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑﺎ ﻛﻪ وﺟﻮد ﺷﻴﺐ ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﺑﺴﻴﺎر اﻧﺪک از ﻛﻪ 1:14000 ﺗﺠﺎوز ﻧﻤـﻲ ﻛﻨـﺪ، اراﺿـﻲ ﻓﺎرﻳـﺎب ﺣﺎﺷـﻴﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ ﻫﻨﻮز در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ . اﻧﺪ 1- Marginal ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 24 / 04 / 94 139 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣ ﺮاﺟﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 1 - اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻲ ، ا.، ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م. و ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ ، م.ج.، 1384 . اﺛﺮات ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺷﻮری و ﻛﻮدﻫﺎی ازﺗﻲ ﺑﺮ رﺷﺪ و ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺳﻮرﮔﻮم . ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم ﺧﺎک . آب و ﺷﻤﺎره )1( 19 . ص 131 - 144 . ،ﺗﻬﺮان اﻳﺮان . 2 - اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻲ ، ا.، ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م. و ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ ، م.ج.، 1382 . ﺑﺮرﺳﻲ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻴﺎه ﺳﻮرﮔﻮم ﺑﻪ ﻛﻮدﻫﺎی ازﺗـﻲ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺷﻮری . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻫﺸﺘﻤﻴﻦ ﻛﻨﮕﺮه ی ﻋﻠﻮم ﺧﺎک اﻳﺮان . رﺷﺖ . اﻳﺮان . ص 235 - 236 . 3 - ،اﻛﺮم م.، ﻟﻴﺎﻗﺖ، ع.م. و اﻗﻠﻲ، ع.ر.، 1386 . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻛﺸﺎورزی در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸـﻚ و ﻧﻴﻤـﻪ ﺧﺸـﻚ . اﻧﺘﺸـﺎرات ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺷﻤﺎره 118 ، ﺻﻔﺤﺎت 313 . 4 - ،ﺑﺎﻳﺰﻳﺪی م.، 1380 . ارزﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ ) ﻛﻼﺳﻴﻚ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﻪ در ( روﺳـﺘﺎی ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎن ﻗـﺮوه . ﭘﺎﻳﺎن ﺎﻣﻪﻧ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ ﮔﺮوه آﺑﻴﺎری و آﺑﺎداﻧﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان . 151 ﺻﻔﺤﻪ . 5 - ،ﭘﺬﻳﺮا ا.، )1374 .( اﺛﺮات ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺮ آب ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻛﺎرﺑﺮد ﭘﺴﺎب ﻓﺎﺿﻼﺑﻬﺎ اﻣﺮ در آﺑﻴـﺎری . ﻣﺠﻠـﻪ آب - ﺧﺎک- ،ﻣﺎﺷﻴﻦ ﺳﺎل دوم، ﺷﻤﺎره6، ﺧﺮداد 1374 ، ﺻﻔﺤﺎت 5 اﻟﻲ11 . 6 - ﭘﺬﻳﺮا ، ا. و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م.، 1385 . ﮔﺰ و ﻧﻮ یﻫﺎ ﻳﻨﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار ﻛﺸﺎورزی در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ . ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم ﻛﺸﺎورزی . ﺷﻤﺎره )1 .( ﺗﻬﺮان . اﻳﺮان . 7 - ﭘﺬﻳﺮا ، ا. و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م.، 1383 . ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻫﻜﺸﻲ ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺑﺮ ﻲ ﻣﺒﻨﺎی ﺗﺮﻛﻴﺐ ﭼﻨﺪ ﻛﺸﺘﻲ . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘـﺎﻻت ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻛﺎرﮔﺎه ﻓﻨﻲ زﻫﻜﺸﻲ . ص 95 - 108 . ﺗﻬﺮان . اﻳﺮان . 8 - ﭘﺬﻳﺮا ، ا. و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م.، 1380 . ﻧﻤﻮن ﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ . دوﻣﻴﻦ ﻛﺎرﮔﺎه ﻓﻨﻲ زﻫﻜﺸﻲ . اردﻳﺒﻬﺸﺖ1380 ، ﺗﻬﺮان ، ص13 - 27 . 9 - ،ﭘﻨﺎﻫﺒﻮر م.، اﻓﻴﻮﻧﻲ و ﻫﻤﺎﻳﻲ، م.، 1387 . ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺎدﻣﻴﻮم ﻛﺮوم و ﻛﺒﺎﻟﺖ . ﻣﺠﻠﻪ و آب ﻓﺎﺿﻼب . ﺟﻠـﺪ 67 ﺷـﻤﺎره 1. ص 9 - 17 . ،ﺗﻬﺮان اﻳﺮان . 10 - ،ﺟﺎﻣﺎب ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳ ﻴﻦ ﻣﺸﺎور . 1384 . وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻮﺟﻮد و آﻳﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺣﻮزه آﺑﺮﻳـﺰ ﻛـﺎرون ﺑـﺰرگ ﺑﺨﺸـﻲ از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﺳﺎزﮔﺎری ﺑﺎ اﻗﻠﻴﻢ ) ﺗﻌﺎدل ﺑﺨﺸﻲ ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺼﺎرف در آب یﻫﺎ ﺣﻮزه آﺑﺮﻳﺰ (. ﺻﻔﺤﺎت 179 . 11 - ،ﺟﻼﻟﻲ و. ر. و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م.، 1388 ، ﺑﺮرﺳﻲ اﻣﻜﺎن ﺑﻬﺮه وری ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺧﺎک از آب و ﺷﻮر ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﻠـﺰا، ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر اﺳﺘﻔﺎدهء ﭘﺎﻳﺪار از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﻴﺮ ﻣﺘﻌﺎرف . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻳﺎزدﻫﻤﻴﻦ ﻛﻨﮕـﺮه ﻋﻠـﻮم ﺧـﺎک اﻳـﺮان . 21 ﺗـﺎ24 ﺗﻴـﺮ 88 ، ،ﮔﺮﮔﺎن اﻳﺮان . ص 2129 - 2130 . 12 - ،ﺟﻼﻟﻲ ر، .و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م. و خ. ﻣﻴﺮﻧﻴﺎ، س.،1387 . ﻣﺪﻟﺴﺎزی واﻛﻨﺶ ﺑﻪ ﻛﻠﺰا ﺷﻮری ﻃﻲ دوره رﺷﺪ زاﻳﺸﻲ . ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .12 ﺷﻤﺎره 44 . ص 111 - 122 . ،اﺻﻔﻬﺎن اﻳﺮان . 13 - ،ﺟﻼﻟﻲ ر، .و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م. و خ. ﻣﻴﺮﻧﻴﺎ، س.، 1386 . )اﻟﻒ ( ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﻮری ﻣﺤﻴﻂ رﺷـﺪ ﺑـﺮ ﺟﻮاﻧـﻪ زﻧـﻲ و رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ .ﻛﻠﺰا ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم ﺧﺎک ﺟﻠﺪ . آب و 21 ﺷﻤﺎره 2. ص209 - 217 . ﺗﻬﺮان . اﻳﺮان . 14 - ،ﺟﻼﻟﻲ ر، .و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م. و خ. ﻣﻴﺮﻧﻴﺎ، س.، 1386 . ) ب( ﻣﺪﻟﺴﺎزی واﻛﻨﺶ ﺑـﻪ ﻛﻠﺰا ﺷـﻮری ﻃـﻲ دوره رﺷـﺪ روﻳﺸـﻲ . ﻣﺠﻠﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .8 ﺷﻤﺎره 4. ص 95 - 112 . ،ﻛﺮج اﻳﺮان . 140 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 15 - ﺣﺴﻦ اﻗﻠﻲ، ع.، 1375 . » ﺑﺮرﺳﻲ رﻓﺘﺎر ﻓﻨﻲ ﻫﺎی ﻟﻮﻟﻪ زﻫﻜﺶ ژﺋﻮﺗﻜﺴﺘﺎﻳﻞ ﻋﻤﻖ در ﺧﺎک ﻣﺪل در ﻫﺎی آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ . ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ار در ﺷﺪ رﺷﺘﻪ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ، داﻧﺸﻜﺪه ﻛﺸﺎورزی، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان . 16 - ﺣﺴﻨﻲ رﺿﺎﻳﻲ، ل.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و ﭘﺬﻳﺮا، ا.، 1388 . )اﻟﻒ ( ﻣﺪﻟﺴﺎزی اﺛﺮات ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺷﻮری ﻛﻮد و ازﺗـﻲ اوره ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻟﻴﺒﻴﮓ-اﺳﭙﺮﻧﻜﻞ و ﻣﻴﭽﺮﻟﻴﺦ .ﺑﺎل – ﻣﺠﻠﻪ ﮔﻴﺎه و زﻳﺴﺖ ﺟﻠﺪ .ﺑﻮم 5 ﺷﻤﺎره 17 . ص98 - 114 . ،ﺗﻬﺮان اﻳﺮان . 17 - ،ﺣﺴﻴﻨﻲ ی.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و ﺳﻌﺎدت، س.، 1388 . ﺑﺮﻫﻤﻜﻨﺶ ﺷﻮری ﺑﺮ ﺑﻮر و ﻋﻤﻠﻜﺮد و داﻧﻪ ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ داﻧـﻪ .ﻛﻠﺰا ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻳﺎزدﻫﻤﻴﻦ ﻛﻨﮕﺮه ﻋﻠﻮم ﺧﺎک اﻳﺮان . 21 ﺗﺎ24 ﺗﻴﺮ88 ، ،ﮔﺮﮔﺎن اﻳﺮان . ص 855 - 857 . 18 - ،ﺣﺴﻴﻨﻲ ی.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م.، ﻛﺮﻳﻤﻴﺎن، ن. ع. و ﺳﻌﺎدت، س.، 1387 . ﻣﺪل یﺳﺎز واﻛـﻨﺶ ﻛﻠـﺰا ﺑـﻪ ﺗـﻨﺶ ﻫـﺎی ﺗﻮاﻣـ ﺎن ﺷﻮری و ﻛﻤﺒﻮد ﻧﻴﺘﺮوزن . ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .12 ﺷﻤﺎره 46 . ص 721 - 735 . ،اﺻﻔﻬﺎن اﻳﺮان . 19 - دﻓﺘﺮ آﻣﻮزش ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﻳﺮان، 1377 . ﻧﺸﺮﻳﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﺮوﺟﻲ ﻓﺎﺿﻼب .ﻫﺎ 20 - رﻣﻀﺎﻧﻲ اﻋﺘﺪاﻟﻲ، ه. و ﻟﻴﺎﻗﺖ، ع. م.، 1387 . ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﻧﻴﺎز دﻣﻮر ﺑﺮای ﻛﻨﺘـﺮل زﻫـﺎب یﻫـﺎ ﺷـﻮر ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺣﻮﺿﭽﻪ یﻫﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮی ) ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ی ﻣﻮردی : واﺣﺪ ﻣﻴﺮزاﻛﻮﭼﻚ در ﺧﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن (.1387 ﻣﺠﻠﻪ ﺧﺎک و آب . 21 - ،ﺳﻌﺎدت س.، ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م. و ﻟﻴﺎﻗﺖ ، ع.م.، 1384 . اﺛﺮ ﺷﻮری ﻣﺤﻠﻮل ﺧﺎک ﺑـﺮ ﺟﻮاﻧـﻪ زﻧـﻲ و رﺷـﺪ ﮔﻴﺎﻫﭽـﻪ ﺳـﻮرﮔﻮم ﻋﻠﻮﻓﻪ . ای ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم ﺧﺎک ﺷ . آب و ﻤﺎره )2( 19 . ص 243 - 254 . ،ﺗﻬﺮان اﻳﺮان . 22 - ،ﺻﺪاﻗﺘﻲ ن.، 1380 . ارزﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺧﺮد آﺑﻴﺎری ﻣﻮﺟﻮد ) ﻗﻄﺮه ﺑﺎﺑﻠﺮ و ای در ( ﺑﺎﻏﻬﺎی ﭘﺴـﺘﻪ ) ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﻣﻮردی : رﻓﺴﻨﺠﺎن (. ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ ﮔﺮوه آﺑﻴﺎری و آﺑﺎداﻧﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان . 131 ﺻﻔﺤﻪ . 23 - ،ﻋﻠﻴﺰاده ا.، 1378 . راﺑﻄﻪ ﺧﺎک و آب و ﮔﻴﺎه . اﻧﺘﺸﺎرات آﺳﺘﺎن ﻗﺪس رﺿﻮی ﭼﺎپ . اول . 353 ﺻﻔﺤﻪ . 24 - ،ﻋﻠﻴﺰاده ا.، 1384 . زﻫﻜﺸﻲ ﺟﺪﻳﺪ ) ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ، ﻃﺮاﺣﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی زﻫﻜﺸﻲ (. اﻧﺘﺸﺎرات آﺳـﺘﺎن ﻗـﺪس رﺿﻮی ﭼﺎپ . اول . 496 ﺻﻔﺤﻪ . 25 - ﻏﻔﺎری ﺷﻴﺮوان، ج.، 1377 . ﻣﺮوری ﺑﺮ وﺿﻌﻴﺖ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان . ﻧﻬﻤﻴﻦ ﻛﻤﻴ ﺘﻪ ﻣﻠـﻲ آﺑﻴـﺎری و زﻫﻜﺸـﻲ اﻳﺮان : ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﺨﺼﻴﺺ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻬﻴﻨﻪ در آب از ﻛﺸﺎورزی . وزارت ﻧﻴﺮو، 6 - 5 اﺳﻔﻨﺪ . ﺗﻬﺮان 26 - ﻏﻼﻣﻌﻠﻲ زاده آﻫﻨﮕﺮ، ا.، 1381 . ﻛﻴﻔﻴﺖ و آب ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻲ آب آﺑﻴﺎری ﻧﺸﺮ . ﻋﻠﻮم ﻛﺸﺎورزی . 27 - ،ﻗﻴﺼﺮی م.، ﻣﻴﺮﻟﻄﻴﻔﻲ، م.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و اﺳﺪی، م. ا.، 1385 . آب ﺷـﻮ ﻳﻲ ﻧﻴﺘـﺮات در ﺳﻴﺴـﺘﻢ آﺑﻴـﺎری ﺑـﺎراﻧﻲ ﺗﺤـﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻮد - آﺑﻴﺎری ذرت ﻋﻠﻮﻓﻪ . ای ﻣﺠﻠﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .7 ﺷﻤﺎره 29 . ص 101 - 118 . ﻛـﺮج . اﻳﺮان . 28 - ،ﻛﺮﻳﻤﻲ ﻣﻌﺰ ،.ا اردﻻن، م.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و ﻟﻴﺎﻗﺖ، ع.م.، 1386 . ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف ﻛـﻮد در آﻓﺘـﺎﺑﮕﺮدان ﺑـﺎ ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻛـﻮد آﺑﻴﺎری . ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .11 ﺷﻤﺎره 40 . ص 65 - 77 . ،اﺻﻔﻬﺎن اﻳﺮان . 29 - ،ﻛﺮﻳﻤﻲ ﻣﻌﺰ ،.ا اردﻻن، م.، ﻟﻴﺎﻗﺖ، ع. م. و ﻫﻤﺎﻳﻲ، م.، 1386 . ﻛﻮد اﺛﺮ-آﺑﻴﺎری ﺑﺮ اﺟﺰای ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼـﺮف . آب ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .11 ﺷﻤﺎره 21 . ص 11 - 22 . ،ﻣﺸﻬﺪ اﻳﺮان . ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 24 / 04 / 94 141 30 - ،ﻛﺮﻳﻤﻲ ا.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م.، ﻟﻴﺎﻗـﺖ ، ع. م. و ﻣﻌـﺰ اردﻻن، م.، 1384 . ﻳﻜﻨـﻮاﺧﺘﻲ ﺗﻮزﻳـﻊ و آب ﻛـﻮد در ﺳﻴﺴـﺘﻢ آﺑﻴـﺎری ﻗﻄﺮه ای - ﻧﻮاری . ﻣﺠﻠﻪ ﭘﮋوﻫﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .5 ﺷﻤﺎره 2. ص 53 - 67 . ﻫﻤﺪان . اﻳﺮان . 31 - ،ﻛﺸﺎورز ع.، 1379 . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺼﺮف ﺑﺨﺶ در آب ﻛﺸﺎورزی، ﺑﺮآورد ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺑـﺮای آﻳﻨـﺪه، ﺑﺤـﺮآن ﻫـﺎی ﺧﺸﻜﺴـﺎﻟﻲ، وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻮﺟﻮد، ﭼﺸﻢ اﻧﺪازﻫﺎی آﻳﻨﺪه و راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺟﻬﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺳﺎزی ﻣﺼﺮف . آب ﺳـﺎزﻣﺎن ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت، آﻣـﻮزش و ﺗﺮوﻳﺞ ﻛﺸﺎورزی . ﺷﻤﺎره ﺛﺒﺖ 89 / 748 ، ﻣﺮﻛﺰ اﻃﻼﻋﺎت و ﻣﺪارک ﻋﻠﻤﻲ ﻛﺸﺎورزی . 32 - ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1380 . اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺎﺿﻼب ﺗﺼﻔﻴﻪ در ﺷﺪه ﻛﺸﺎورزی . 33 - ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1381 . زﻫﻜﺸﻲ : ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ یﻫﺎ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ . 34 - ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1381 . ﻣﻬﺎر آﻟﻮدﮔﻲ آب ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی . 35 - ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، 1382 . اﺳﺘﻔﺎده آب از در ﺷﻮر ﻛﺸﺎورزی ﭘﺎﻳﺪار . 36 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع. ر. و ﻫﻤﺎﻳﻲ، م.، 1386 . ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﺪل SWAP در ﺷﺒﻴﻪ یﺳﺎز اﻧﺘﻘﺎل و آب اﻣﻼح ﺧﺎک در . ﻣﺠﻠﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .8 ﺷﻤﺎره 1. ص 13 - 30 . ،ﻛﺮج اﻳﺮان . 37 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع.ر.، ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م. و ﻣﻴﺮﻟﻄﻴﻔﻲ ، م.، 1385 . ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﻮاﺑﻊ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﻨﺪم در ﺷﺮاﻳﻂ ﺗـﻮام ﺷـﻮری و ﻛـﻢ . آﺑﻲ ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم ﺧﺎک و آب، ﺟﻠﺪ 20 . ﺷﻤﺎره 1ص 73 - 83 . ﺗﻬﺮان . اﻳﺮان . 38 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع. ر.، ﻣﻴﺮﻟﻄﻴﻔﻲ ، م.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و ﭼﺮاﻏـﻲ ، م. ع.، 1384 . ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴـﺪ آب - ﺷـﻮری . ﻣﺠﻠـﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﺎورزی . ﺷﻤﺎره 25 . ص. ﻛﺮج، اﻳﺮان . 39 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع. ر.، ﻣﻴﺮﻟﻄﻴﻔﻲ ، م.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و ﭼﺮاﻏﻲ ، ع.م.، 1384 . ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﮔﻨﺪم ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﺷﻮری و ﻛـﻢ . آﺑﻲ ﻪﻣﺠﻠ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺟﻠﺪ .6، ﺷﻤﺎره 24 . ص 47 - 64 . ،ﻛﺮج اﻳﺮان . 40 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع. ر.، ﻣﻴﺮﻟﻄﻴﻔﻲ ، م.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م.، 1384 . اﺷﺘﻘﺎق ﺗﻮاﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ آب - ﺷﻮری ﮔﻨـﺪم در ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺷـﻤﺎل ﮔﺮﮔـﺎن . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻧﻬﻤﻴﻦ ﻛﻨﮕﺮه ﻋﻠﻮم ﺧﺎک اﻳﺮان . ﻛﺮج، اﻳﺮان . ص 168 - 170 . 41 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع.ر. و ﻫﻤﺎﻳﻲ ، م.، 1384 . ﻛﺎرﺑﺮد آب ﺑﺮای ﺷﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﻨﺪم ﺗﺤﺖ رژﻳﻢ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺑﻴﺎری . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻧﻬﻤﻴﻦ ﻛﻨﮕﺮه ﻋﻠﻮم ﺧﺎک اﻳﺮان . ﻛﺮج، اﻳﺮان . ص 171 - 173 . 42 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع. ر.، ﻣﻴﺮﻟﻄﻴﻔﻲ ، م.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و ﭼﺮاﻏﻲ ، ع.م.، 1383 . ﺗﺎﺛﻴﺮ رژﻳﻢ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آﺑﻴﺎری و ﺷﻮری ﺑـﺮ ﻋﻤﻠﻜـﺮد ﮔﻨﺪم در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮔﺮﮔﺎن . ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم ﻛﺸﺎورزی . ﺷﻤﺎره )1( 11 . ص 79 - 89 . ،ﮔﺮﮔﺎن اﻳﺮان . 43 - ،ﻛﻴﺎﻧﻲ ع. ر.، ﻣﻴﺮﻟﻄﻴﻔﻲ ، م.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م.، 1382 . ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﻨﺪم در ﺷـﺮاﻳﻂ ﺷـﻮری و ﻛـﻢ آﺑـﻲ . ﻣﺠﻠـﻪ اﻗﺘﺼـﺎد ﻛﺸﺎورزی و ﺗﻮﺳﻌﻪ . ص 163 - 178 . ،ﺗﻬﺮان اﻳﺮان . 44 - ﮔﺮوه ﻛﺎر اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻫﺎی ﻃﺮح آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎر ی و زﻫﻜﺸﻲ . 1381 . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻴﻔﻴـﺖ زﻫﺎب یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی . 168 ﺻﻔﺤﻪ . 45 - ﮔﺮوه ﻛﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﭘﺎﻳﺪار از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮای آب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی . ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳـﺮان . 1382 . ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب آﺑﻴﺎری در ﻣﺰرﻋﻪ . 178 142 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 46 - ﮔﺮوه ﻛﺎر ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری در ﻣﺰرﻋﻪ ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ آﺑﻴـﺎری و زﻫﻜﺸـﻲ اﻳـﺮان . 1381 . ﻣﻬـﺎر آﻟـﻮدﮔﻲ آب ﻧﺎﺷـﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ یﻫﺎ ﻛﺸﺎورزی . 167 ﺻﻔﺤﻪ . 47 - ،ﻟﻴﺎﻗﺖ ع. و اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻲ، ش.، 1382 . ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﻠﻔﻴﻖ آب و ﺷﻮر ﺷﻴﺮﻳﻦ روی ﻋﻤﻠﻜﺮد و ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻤﻚ در ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ رﻳﺸﻪ ذرت . ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم ﻛﺸﺎورزی و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، 10 )2 :( 159 - 170 . 48 - ،ﻣﺤﻤـﺪی پ.، ﺳـﻴﺎﻫﻲ، م. ک.، ﻣﻬـﺮدادی، ن.، ﻟ ﻴﺎﻗـﺖ، ع.م.، ﻋـﺪل، م.، اﺣﺘﺸـﺎﻣﻲ، م.، اﺷـﺮﻓﻲ، ع.، ﻗﺪوﺳـﻲ، ع. و زرﻧﻜﺎﺑﻲ، م.ر.، 1384 . اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﺗﺠﺎرب اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺴﺎب ﻫـﺎ ﺑـﺮای آﺑﻴـﺎری، اﻧﺘﺸـﺎرات ﻛﻤﻴﺘـﻪ ﻣﻠـﻲ آﺑﻴـﺎری و زﻫﻜﺸﻲ، ﺻﻔﺤﺎت 34 . 49 - ﻣﻮﺳﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان، 1364 . وﻳﮋﮔﻴﻬﺎی ﭘﺴﺎﺑﻬﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ، اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺷﻤ ﺎره2439 . 50 - ،واﻋﻈﻲ ع.، ﻫﻤﺎﻳﻲ، م. و ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ، م.ج.، 1381 . ﻛﻮد اﺛﺮ- آﺑﻴﺎری ﺑـﺮ ﻛـﺎرآﻳﻲ ﻣﺼـﺮف ﻛـﻮد ذرت در آب و ﻋﻠﻮﻓـﻪ . ای ﻣﺠﻠﻪ ی ﻋﻠﻮم ﺧﺎک . آب و ﺷﻤﺎره 16 . ص 152 - 160 . ،ﺗﻬﺮان اﻳﺮان . 51 - وزارت ﻛﺸﺎورزی، 1373 . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت اوﻟﻴﻦ ﻛﻨﮕﺮه ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاری اﻣﻮر زﻳﺮﺑﻨـﺎﻳﻲ )آب و ﺧـﺎک ( ﺑﺨﺶ در ﻛﺸﺎورزی . ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت، آﻣﻮزش و ﺗﺮوﻳﺞ ﻛﺸﺎورزی، وزارت ﻛﺸﺎورزی . 28 - 26 ﺷﻬﺮﻳﻮر ﻣﺎه، ﺗﻬﺮان . 52 - وزارت ﻛﺸﺎورزی، 1380 . اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺎ ﻧﮕﺎﻫﻲ اﻓﻖ ﺑﻪ 1400 . ﮔﺰارش داﺧﻠﻲ، 98 ﺻﻔﺤﻪ . 53 - ،ﻫﻤﺎﻳﻲ م.، 1385 . ﻣﺪل ﺳﺎزی ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری . ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻛﺎرﮔ ﻓﻨﻲ ﺎه و آﻣﻮزﺷﻲ " آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺧﺎک و ) ﭼﺎﻟﺶ و ﻫﺎ راﻫﺒﺮدﻫﺎ (". ﭘﺮدﻳﺲ اﺑﻮرﻳﺤﺎن داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان . ص 81 - 90 . 54 - ،ﻫﻤﺎﻳﻲ م.، 1381 . ﻣﺪل ﻫﺎی ﻲﻛﻤ واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری . ﻧﺨﺴـﺘﻴﻦ ﻛﺎرﮔـﺎه ﺗﺨﺼﺼـﻲ ﺑﻬـﺮه ﺑـﺮداری از ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﺧﺎک و آب ﻛﺸﻮر . ﺷﻬﺮﻳﻮر 1381 ، .ﻳﺰد اﻳﺮان . 55 - ،ﻫﻤﺎﻳﻲ م.، 1381 . و اﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری . ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻣﻠﻲ ی آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ . 98 ص. 56 - ،ﻫﻤﺎﻳﻲ م.، 1381 . واﻛﻨﺶ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری، اﻧﺘﺸﺎرات ﻛﻤﻴﺘﻪ، ﻣﻠﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان . 98 .ص 57- Abbasi, F., F. Adamsen, D. Hunsaker, J. Feyen, P. Shouse, and M. T. van Genuchten. 2003. Effects of flow depth on water flow and solute transport in furrow irrigation: field data analysis. J. Irrig. Drain Eng., 129 (4): 237-246. 58- Adams, P. and L.C. Ho. 1989. Effects of constant and fluctuating salinity on the yield quality and calcium status of tomatoes. J. Hort. Sci. 64:725-732. 59- Asano, Takashi and Anderey D. Levine (1996). "Wastewater reclamation, recyling and reuse: past, present, and future". Wat. Tech Vol. 33. No. 10-11, pp: 1-140. Pub. By Elsevier Sci. Ltd. 60- Ayer, S. and D.W. Westcot. 1985. Water Quality for Agriculture. FAO Irrigation and Drainage Paper No. 29. Rev. 61- Bauder, T. A., I. Broner and R.M. Waskom. 2006. Nitrogen and Irrigation Management no. 0.514. Colorado State University. 62- Bouwer, H. 1994. "Irrigation and global outlook". Agricultural water management, No, 25, Elsevier science, pp. 221-231. 63- Bressler E. and G. J. Hoffman. 1986. Irrigation management for soil salinity control: Theories and tests. Soil Sci. Soc. Am. J. 50:1552-1560. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 24 / 04 / 94 143 64- Buras, N., L. Duek, S. Niv, 1985. Reactions of fish to microorganisms in wastewater. Applied Environmental Microbiology, 50: 989-995. 65- Buras, N., L. Duek, S. Niv, B. Hepher & E. Sandbank, 1987. Microbiological aspects of fish grown in treated wastewater Water Research 21:1-10. 66- Chapman, D., ed 1992. Water quality assessments. A guide to the use of biota sediments and water in environmental monitoring UNESCO/WHO/UNEP. Cambridge, United Kingdom. University Press. 67- Dirksen, C., M. J. Huber, P. A. C. Raats, S. L. Rawlins, J. Van Schilfgaarde, J. Shalhevet and M. Th. Van Genuchten. 1994. Interaction of alfalfa with transient water and salt transport in the root zone. Research report. No. 135, US Salinity Lab., Riverside, CA., 127 pgs. 68- Esmaili, E., S. Asadi Kapourchal, M. J. Malakouti and M. Homaee. 2008. Interactive Effect of Salinity and Two Nitrogen Fertilizers on Growth and Composition of Sorghum. Plant Soil and Environment. 56(12): 537-546. 69- Evans, R.O., J.W. Gilliam and R.W. Skaggs 1996. Controlled drainage management guidelines for improving drainage water quality. North CarolinaCoop.Ext. Service Pub. Ag-433. 70- Evans, R.O., Parsons, J.E., Stone, K. and wells, W.B. 1992. Water table management on a watershed scale. J. Soil Water Conserv. 47: 58-64. 71- FAO. 1997. Management of agricultural drainage water quality. By C.A. Madramootoo, W.R. Johnston and L.S. Willardson. FAO Water Report No. 13, ICID and FAO, Rome, Italy, 107 pp. 72- FAO. 61. 73- Francois, L. E. 1991. Yield and quality responses of garlic and onion to excess boron. HortScience26:547-549. 74- Francois, L. E. 1994a. Groeth, seed yield , and oil content of canola grown under saline conditions. Agron. J. 86:233-237. 75- Francois, L.E. 1992. Effect of excess boron on summer and winter squash. Plant Soil 147:163-170. 76- Francois, L.E. 1994b. Yield and quality responde of salt-stressed garlic. Hort Science 29:1314- 1317. 77- Francois, L.E. 1995. Salinity effects on bud yields and vegetative growth of artichoke (Cynara scoly – mus L. ). HortScience 30:69-71. 78- Francois, L.E. 1996. Salinity effects on four sunflower hybrids. Agron. J. 88:215-219. 79- Francois, L.E., T.J. Donovan and E.V. Maas. 1992. Yield , vegetative growth, and fiber length of kenaf grown on saline soil. Agron. J. 84:592-598. 80- Francois. L. E. 1985. Salinity effects on germination. growth, and yield of two squash cultivars. HortScience 20:1102-1104. 81- Gheysari, M., S.M. Mirlatifi, M. Bannayan, M. Homaee and G. Hoogenboom. 2009. Interaction of water and nitrogen on maize grown for silage. Agricultural Water Management, 96:809-821. 82- Gheysari, M., S.M. Mirlatifi, M. Homaee M.E. Asadi and G. Hoogenboom. 2009. Nitrate Leaching in a Silage Maize Field under Different Irrigation and Nitrogen Fertilizer Rates. Agricultural Water Management, 96:946-954. 83- Grattan, S,R. and J.D. Rhoades. 1990. Irrigation with saline ground water and drainage water. P. 432-449. In: K.K. Tanji (ed.) Agricultural salinity assessment and management. Manuals Rep. on Eng. Practice no. 71. ASCE,New York. 144 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 84- Grattan, S.R., and C,M. Grieve. 1999. Mineral nutrient acquisition and respondse by plants grown in saline environments. p. 203-226. In M. Pessarakli (ed.) Handbook of plant and crop stress. Marcel Dekker Inc., New York. 85- Grieve C.M., and E,V. Maas, 1988. Differential effects of sodium/calcium ratio on dorghum geno – types. Crop. Sci.29:659-665. 86- Grieve, A.M. and R.R. Walker. 1983. Uptake and distribution of chloide, sodium, and potassium ions in salt – treated citrus plants. Plants. Aust. J. Agric. Res. 34:133-143. 87- Grieve, C.M., S.M. Lesch, L.E. Francois and E.V Maas. 1992. Analysis of main stem yield components in salt-stressed wheat. Crop Sci. 32:697-703. 88- Homaee, M. 2004. Water compensation under heterogeneously distributed soil water osmotic head. In: R.A. Feddes, G.H. de Rooij and J.C. van Dam (Eds.) Proceedings of international symposium on unsaturated zone modelling, progress, challenges and applications. Pp. 53. 89- Homaee, M. 2002. Modelling root water extraction under variable water stress using macroscopic reduction functions. Proceedings International Conference on Hydrology and Watershed Management. Hayderabad, India. 516-521. 90- Homaee, M and U. Schmidhalter. 2008. Water integration by plants root under non-uniform soil salinity. Irrigation Science, 27:83-95. 91- Homaee, M and U. Schmidhalter. 2002. Root water uptake under heterogeneously distributed soil salinity. In: S. Kramer (Ed.), Rhizosphere, preferential flow and bioavailabilty: A holistic view of soil to plant transfer. 44-49. 92- Homaee, M., C. Dirksen and R.A. Feddes 2002. Simulation of root water uptake. I. Nonuniform transient salinity stress using different macroscopic reduction functions. Agricultural Water Management. 57(2): 89-109. 93- Homaee, M. and R.A. Feddes 2002. Modeling the sink term under variable soil water osmotic heads. In: Hassanizadeh et al. (Eds.), developments in water resources 47 (1); Computational methods in water resources. 17-24. Elsevier Science B.V., The Netherlands. 94- Homaee, M., R.A. Feddes and C. Dirksen. 2002. A macroscopic water extraction mode for nonuniform transient salinity and water stress. Soil Sci. Soc. Am. J. 66 (6): 1764- 1772. 95- Homaee, M., R.A. Feddes and C. Dirksen. 2002. Simulation of root water uptake. II. Nonuniform transient water stress using different reduction functions. Agricultural Water Management. 57(2): 111-126. 96- Homaee, M., R.A. Feddes and C. Dirksen. 2002. Simulation of root water uptake. III. Nonuniform transient combined salinity and water stress. Agricultural Water Management. 57(2): 127-144. 97- Homaee, M. and R.A. Feddes. 2001. Quantification of water extraction under salinity and drought. In: W.J. Horst et al. (Eds), Plant nutrition-Food security sustainability of agro-ecosystems. 376- 377. Kluwer Academic Publishers. The Netherlands. 98- Homaee, M. and R.A. Feddes. 1999. Water uptake under non-uniform transient salinity and water stress. In: J. Feyen and K. Wiyo (Eds.), Modeling of transport processes in soils at various scales in time and space. pp. 416-427. 99- Hosaini, Y. M. Homaee, N.A. Karimian and S. Saadat. 2009. Modeling vegetative stage response of canola to combined salinity and Boron stress. International Journal of Plant Production, 3(1):91- 104. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 24 / 04 / 94 145 100- Hosaini, Y. M. Homaee, N.A. Karimian and S. Saadat. 2009. Modeling vegetative stage response of canola to combined salinity and Boron stress. International Journal of Plant Production, 3(1):91- 104. 101- Jafarnejadi, A. R., M. Homaee, GH. Sayyad and M. Bybordi. 2010. Correlating accumulated cadmium and soil characteristics in wheat farm grain. Proceedings of the 19th World Congress of Soil Science, Soil Solutions for Changing World, 1-6 August 2010, Brisbane, Australia, Symposium 3.5.1, pp 50-52. 102- Jafarnejadi, A.R., M. Homaee and G. Sayyad. 2010. Large scale spatial variability of accumulated cadmium in the wheat farm grains. Soil and Sediment Contamination Journal 19(6). 103- Jalali, V. R. and M. Homaee. 2010. Assessing macroscopic salinity models for predicting canola response to salinity under bud stage. Proceedings of the 19th World Congress of Soil Science, Soil Solutions for Changing World, 1-6 August 2010, Brisbane, Australia, Symposium 4.2.2, pp 50-52. 104- Jalali, V. R. and M. Homaee. 2010. Assessing macroscopic salinity models for predicting canola response to salinity under bud stage. Proceedings of the 19th World Congress of Soil Science, Soil Solutions for Changing World, 1-6 August 2010, Brisbane, Australia, Symposium 4.2.2, pp 50-52. 105- Jalali, V.R. and M. Homaee. 2009. Assessing salinity models for predicting canola response to salinity under rosette stage. Proceedings of XXXIII CIOSTA Conference 2009, Technology and Management to Insure Sustainable Agriculture, Agro Systems, Forestry and Safety; 17- 19 June 2009, Reggio, Italy, pp1283-1282. 106- Jalali, V.R. and M. Homaee. 2009. Assessing salinity models for predicting canola response to salinity under rosette stage. Proceedings of XXXIII CIOSTA Conference 2009, Technology and Management to Insure Sustainable Agriculture, Agro Systems, Forestry and Safety; 17- 19 June 2009, Reggio, Italy, pp1283-1282. 107- Jalali, V.R., M. Homaee and S. Taherizadeh. 2009. Investigations on optimal use of saline soil and waters for sustainable canola production. Proceedings of XXXIII CIOSTA Conference 2009, Technology and Management to Insure Sustainable Agriculture, Agro Systems, Forestry and Safety; 17- 19 June 2009, Reggio, Italy, pp1289-1292. 108- Jalali, V.R., M. Homaee and S. Taherizadeh. 2009. Investigations on optimal use of saline soil and waters for sustainable canola production. Proceedings of XXXIII CIOSTA Conference 2009, Technology and Management to Insure Sustainable Agriculture, Agro Systems, Forestry and Safety; 17- 19 June 2009, Reggio, Italy, pp1289-1292. 109- Kamizoulis, George 2004. "Development of Coastal Reveational Water Quality Standards in the Mediterranean", Environment International 30. 110- Karami, A., M. Homaee and S. Basirat. 2010. Quantitative and qualitative response of rice genotypes (Oryza Sativa) to salinity levels of drained water. Proceedings of the 19th World Congress of Soil Science, Soil Solutions for Changing World, 1-6 August 2010, Brisbane, Australia, Working Group 3.5, pp 58-61. 111- Kiani A.R., Gh.A. Roshani and M. Homaeee. 2008. Evaluating water uptake models under salinity and water stress conditions. Proceedings of Second International Salinity Forum. 30 March-3 April 2008, Adelaide Convection Centre, Adelaide, Australia. 112- Kiani, A.R., A. Asadi, M. Homaee and M. Mirlatifi. 2004. Wheat production Function under water and salinity stress. Proceedings of MTERM International Conference, AIT, Thailand. 113- Kiani, A.R., M. Mirlatifi and M. Homaee. 2004. Effect of different irrigation regimes and salinity on wheat yield in Gorgan region. Agricultural Engineering Conference, Leuven, Belgium. 146 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 114- Kiani, A.R., M. Mirlatifi and M. Homaee. 2004. Wheat production function under salinity and water stress. Agricultural Engineering Conference, Leuven, Belgium. 115- Liaghat A.M. and M. Homaee. 2004. Conjuctive water application and salt concentration in the root zone. In: EuroSoil 2004 Abstracts, pp 131. International Conference, September 4-12, Freiburg, Germany. 116- Liaghat, A. M. and M. Homaee. 2003. Crop and soil effects of conductive use of fresh and saline water with corn. J. Exp. Botany. 54:i49-i50. 117- Maas E.V. and C.M. Grieve. 1994. Salt tolerance of plants at different stages of growth. P. 181- 197.In proc. Int. Conf. Current Development in Salinity and Drought Tolerance of plants. 7-11 Jan. 1990. Tando Jam , pakistan. 118- Maas, E.V.,J.A. Poss, and G.J. Hoffman. 1986. Salinity sensitivity of sorghum at three growth stages. Irrig, Sci. 7:1-11. 119- Maas, E.V.1993. Salinity and citriculture. Tree Physiol. 12:195-216. 120- Madramootoo, C.A., Kaluli, W.J., Zhou, X., Mackenzie, A.F. and Smith, D.L. 1995. Water table management and cropping systems for environmental sustainability. ASAE paper No. 95-2360, St. Joseph, MI: ASAE. 121- Madramootoo, C.A., Papadopoulos, A. and Dodds, G.T. 1993. Agronomic and environmental benefits of water table management. J. Irr. and Drain. Engineering, ASCE, 119(6):1052-1065. 122- Madramootoo, C.A., Wiyo, K.A. and Enright, P. 1992. Nutrient loses through the tile drains from two potato fields. Applied engineering in agriculture 8(5):639-646. 123- Mass, E.V. & S. R. Grattan, 1999. Crop yields as affected by salinity. In R.W. Skaggs & J. Van Schilfgaarde, eds. Agricultural drainage. No 30 in the series Agronomy. Madinson, Wisconsin, USA. 124- Minhas, P.S. 1998. Crop Priduction in Saline soils. In N.K. Tyagi & P.S. Minhas, eds. Agricultural saminity management in India Karnal, India, Central Samlinity Research Institute. 125- Naresh, R. K., P.S. Minhans, A. K. Goyal, C.P.S. Chauhan & R. K. Gupta, 1993. Conjunctive use of saline and non- saline waters (II). Field Comparisons of cyclic uses and mixing for wheat. Agric. Water Manag, 23:139-148. 126- North Carolina State University, 2003. "Water Quality and land Treatment Educatinal Component" 127- Oster, J.D., G.J. Hoffman and F.E. Robindon. 1984. Management alternatives: crop, water, and soil. Calif. Agric. 38:29-32. 128- Oster, J.D., S.R. Kaffka, M.C. Shannon & S.R. Grattan. 1999. Saline-sodic drainage water: a resource for forage production. Transaction Seventeenth International Congress on Irrigation and Drainage. 11-19 Sept. 1999. Granda, Spain. 129- Parker, M.B., G.J. Gascho, and T.P. Gaines. 1983. Chloride toxicity of soybeans grown on Atlantic coast flawoods soils. Agron. J.75:439-442. 130- Pasternak, D. and Y. De Malach. 1994. Crop irrigation with saline water.p.599-622. In: M. Pessarakli(ed.) Handbook of plant and crop stress. Marcek Dekker Inc., New York. 131- Pazira, E. and M. Homaee. 2003. Salt affected resources in Iran extension and reclamation. J. Exp. Botany. 54:59. 132- Pazira, E. and M. Homaee. 2010. Salt leaching efficiency of subsurface drainage systems at presence of diffusing saline water table boundary: a case study in Khuzestan plains, Iran. Proceedings of the XVIIth World Congress of the International Commission of Agricultural Engineering (CIGR), June 13-17, 2010, Quebec City, Canada, pp 1-15. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 24 / 04 / 94 147 133- Pearson, G.A., and L. Bernstein. 1959. Salinity effects at several growth stages of rice. Agron. J. 51:654-657. 134- Playan, E., and J. M. Faci. 1997. Border fertigation: field experiments and a simple model. Irrig. Sci. (17): 163-171. 135- Poss. J.A.,E. Pond, J.A. Menge, and W.M Jarrell, 1985. Effest of salinity on mycorrhizal onion and tomato in soil with and without additional phosphate. Plant Soil 88:307-319. 136- Pratt. P.F., and D.L. Suarez. 1990. Irrigation water quality assessments. P.220-236. In K.K. Tanji (ed,) Agricultural salinity assessment and managements. Manuals Rep. Eng. Practice no. 71. Am. Soc. Civil Eng., New York. 137- Rader, L. F., White, L. M., and Whittaker, C. W. 1943. The salt index-A measure of the effect of fertilization on the concentration of the soil solution. Soil Sci. 55: 201-218. 138- Rhoades, J.D., A., Kandiah, and A.M. Mashali. 1992. The use of saline waters for crop Production. FAO. Irrigation and Drainage Paper No.48. 139- Rhoades, J.D.1999. Use of saline drainage water for irrigation.p.615-657 In R.W. Skaggs snd J. van Shilfgaarde(ed). Agricultural drainage. Agron. Monogr.38. ASA.CSSA. Madison ,WI. 140- Rutherford, B. 1997. Toxic chemicals and the Ramsar Convention. The ramsar Convention on wetlands. 141- Santos J., Sousa P. L., Smith M. 1997. Model simulation of water and nitrate movement in level- basin under fertigation. Agriculture Water Management. 32: 293-306. 142- Shannon , M.C. 1980. Differences in salt tolerance within “Empire” lettuce. J. Am. Soc. Hort. Sci. 105:944-947. 143- Shannon, M.C., and C.L. Noble. 1990 Genetic approaches for developing economic salt- tolerant crops. P. 161-185. In K.K. Tanji (ed.) Agricultural salinity assessment and management. Manuals Rep. Eng. Practice no.71 Am. Soc. Civil Eng., New York. 144- Sharma D. P. and N. K. Tyagi. 2004. On farm management of salin drainage water in arid and semi- arid regions. J. Irrigation & drinage, 53: 87-103. 145- Sharma, D.P., Rao, K.V. G.K., Singh, K.N., Kumbhare, P.S. & Oosterbann, R. J. 1994. Conjunctive use of saline non-saline irrigation waters in semi- arid regions. Irrig. Sci., (15): 25-33. 146- Sharpley, A,N., J.J. Meisinger, J.F. Power and D.L. Suarez. 1992. Root extraction of nutrients associated with long –term soil management. In J.L. Hatfield and B.A. Steward(eds.) Advances in soil sciende. Vol. 19. Springer-Verlag, New York. 147- SJVDIP (San Joaquin Valley Drainage Implementation Program). 1999c. Land retirement technical committee report. Sacramento, United States of America, Department of Water Resources. 100 pp. 148- SJVDIP (San Joaquin Valley Drainage Implementation Program). 1999e. Source reduction technical committee report. Sacramento, United States of America, Department of Water Resources. 33 pp. 149- SJVDIP (San Joaquin Valley Drainage Implementation Program). 1999f. Groundwater management technical committee report. Sacramento, United States of America, Department of Water Resources. 52 pp. 150- SJVDIP (San Joaquin Valley Drainage Implementation Program). 1999a. Drainage reuse technical committee report. Sacramento, United States of America, Department of Water Resources. 81 pp. 151- SJVDIP (San Joaquin Valley Drainage Implementation Program). 1999b. Drainage water treatment technical committee report. Sacramento, United States of America, Department of Water Resources. 41 pp. 148 17 / 05 / 94 راﻫﻨﻤﺎی اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ زﻫﺎب ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 152- Skaggs, R.W., Breve, M.A. and Gilliam, J.W. 1994. Hydrologic and water quality impacts of agricultural drainage. Critical Reviews in Environmental Science and Technology 24: 1-32. 153- Soltanpour, P.N. & Raley, W. L. 2001. Livestock drinking water quality Colorado State University Cooperative Extension, No. 4. 908. 154- South African Water quality Guidelines. Industrial Water Use " 1996a. Volume 3. 155- South African Water quality Guidelines. Industrial Water Use" 1996b. Volume2. 156- Sprent, J. E. 1972. The effects of water stress on nitrogen fixing root nodules. III. Effects of osmotically applied stress. New Phytologist 71: 451-460. 157- Straub. Conradp., 1989. " Practical Handbook of Environmental Control". 158- Tan, Y., W. J. Bond, and D. M. Griffin, 1992. Transport of bacteria during unsteady unsaturated soil water flow. Soil Science Society of American Journal 56: 1331-1340. 159- Tanji, K.K. 1990. The nature and extent of agricultural salinity, P. 1-17. In K.K. Tanji (ed.) Agricul tural salinity assessment and management. Manuals Rep. Eng. Practice No. 71, Am. Soc. Civil Eng. New York. 160- Tanji, K.K. and N. Kielen, 2002. Agricultural drainage water management in arid and semiarid areas. FAO Irrigation and Drainage paper, Rome, Italy. 161- U. S. Salinity Laboratory Staff. 1954, Diagnosis and improvement of saline and alkali soils. USDA Agric. Handb. 60. U.S. Gov. Print. Office. Washington, DC. 162- U.S. Department of Agriculture, 1992. Agricultural waste management field handbook, Part 651, National Engineering Handbook. Washington, D.C. 163- Unc, A. and M.J. Goss, 2004. Transport of bacteria from manure and protection of water resources. Appl. Soil Ecol. 25:1-18. 164- Van Bakel, P.J.Th. 2003. Controlled drainage in The Netherlands. Paper No.12. Presented at the 9th International Drainage Workshop, September 10-13, 2003, Utrecht, The Netherlands: 6pp. 165- Van Genuchten, M. Th. 1983. Analyzing crop salt tolerance data: Model description and manual. USDA-ARS-USSL Res. Rep. No. 120.U.S. Gov. print. Office, Washington, DC. 166- Van Genuchten, M. Th. and S. K. Gupta. 1993. A reassessment of the crop response function. J. Indian Soc. Soil Sci. 41(4):730-737. 167- Van Genuchten, M.Th., and G.J. Hoffman. 1984. Analysis of crop salt tolerance data. P. 258-271. In I. Shainberg and J. shalhevet (ed.) Soil salinity under irrigation process and management. Ecol. Stud. 51.Springer-Verlag, New York. 168- Vincent, J. M. 1974. Root nodule symbiosis with Rhizobia. In A. Quispel (ed.), The Biology of Nitrogen Fixation, American Elsevier, New York, PP. 265-341. 169- Wadleigh, C.H., and A.D. Ayers. 1954. Growth and viochemical composition of bean plants as conditioned by soil moisture tension and salt concentration. Plant Physiol.20:106-132. 170- Water Quality "Principles and Practices of water supply operation series", 2003. 171- Wesstorm I. 2001. Controlled drinage effects on darin outflow and water quality. J. Agriculture water management. 47. (85-100). 172- Westcot, D.W., 1997. Quality Control of wastewater for irrigation crop production. FAO water report- 10. Rome, Italy. 173- Westerman, R. L., and Tucker, T. C. 1974. Effect of salts and salts plus nitrogen-15 labeled ammonium chloride on mineralization of soil nitrogen, nitrification and immobilization. Soil Sci. Soc. Amer. Proc. 38: 602-605. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 24 / 04 / 94 149 174- WHO, 1989. Health guidelines for the use of wastewater in agriculture. Technical Report No. 778. WHO. Geneva 74p. 175- WHO, 2003. " Guideline for safe Recreational Water Environments" Volume 1: Coastal and Fresh Waters, World Heal th organization.