معاونت برنامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رییس جه‌وور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران معاونت برنامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رییس جه‌وور دستوراقصمل تحزیه های آزمانشگاهی نمونه های خاک و آب : سر شمطار ۰ ۴۶۷ معاونت نظارت راهبردی وزارت جهاد کشاورزی // ۱۱۳۳ اد هه ۳/۸ ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ْ ٍ ٍ ٍ ۱ ْ ٍ 1 سا رباست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور << شش سس ی ین مشش را نت شش وم بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران ۱۰۰/۱۱۳۱۹۹ ا ۰ که ۱۹ ٍ موضوع : دستورالعمل تجزیه‌های آزمایشگاهی نمونه‌های خاک و آب به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, موضوع ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره 2۲۳۳۹/ت ۳۳۶۹۷ه. مورخ ۱۳۸۵/۶/۲۰ هیأات محترم وزیران)» به پیوست نشریه شماره ۴۶۷ دفتر نظام فنی اجرایی, با عنوان « دستورالعمل تجزیه‌هصای آزمایشگاهی نمونه‌های خاک و آب» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. دستگاه‌های اجرایی؛ مهندسان مشاورء پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده کنند و در صورتی که روشس‌هاء دستورالعمل‌ها و راهنمای بهتری در اختیار داشته باشند. رعایت مفاد این بخشنامه الزامی نیست. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها یا راهنماهای جایگزین را به دفتر نظام فنی اجرایی ارسال کنند. 57004 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه کرده و آن را برای استفاده به جامعه م‌هندسی کشور از این‌روء از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و انتسکال فقشی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: ۱ سماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۰-۳ در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. نضانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نضانی برای مکاتیه: تهرانء میدان بهارستان» خیابان صفی‌علی‌شاه» مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ دفتر نظام فنی اجرایی ۳:12[[ +: 6۳ ۷۷: 22 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی گستردگی مطالعات خاکشناسی » نیاز به مطالعه خاک با اهداف » عمق و دامنه متفاوت مانند مراحل تفصیلی دقیق, تفصیلی» نیمه تفصیلی و اجمالی و نیاز به مطالعه خاک در اکثر طرح‌های سرمایه گذاری کشورء ایجاد انسجام و هماهنگی در نظام مطالعات دستگاههای اجرایی و مشاوران بخش خصوصی به منظور رعایت استانداردها و ارتقاء کیفیت مطالعات» سهولت در امر تشکیل » بهسازی و تکمیل بانک داده‌های ملی خاک؛ استفاده از تجهیزات و فنأوری های جدید و به کارگیری روش‌های نوین در انجام مطالعات یاد شده را ضرورتی اجتناب ناپذیر می‌نماید. از این رو معاونت نظارت راهبردی ریاست جمهوری حسب وظیفه قانونی وفق ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه وآیین نامه استانداردهای اجرایی طرحهای عمرانی مصوب ۳۰ تیر ماه ۱۳۵۲ هیات وزیران و درچارچوب نظام فنی اجرایی کشور (مصوبه شماره ۹ات ۰۳۳۴۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰هیات محترم وزیران) به پیشنهاد موسسه تحقیقات خاک تدوین « تهیه شرح خدمات و دستورالعمل انجام مطالعات و آزمایش‌های خاکشناسی» را در دستور کار خود قرار داد. یکی از مراحل اساسی شناخت و ارزیابی خصوصیات خاک. انجام تجزیه های فیزیکی, شیمیایی و کانی شناسی نمونه هاست. بدی‌می است که هدف نمونه برداری و نحوه استفاده از نتایج آزمایشگاهی نقش تعیین کننده ای در انتخاب روش های آزمایشگاهی دارد. بعنوان نمونه شناخت خصوصیات مختلف فیزیکی و شیمیایی نمونه های خاک در طرح های کشاورزی» سدسازی,احداث راه و فرودگا» شهرسازی و نظایر آنها امری ضروری است. اما نوع خصوصیات مورد نظر و روش های اندازه گیری ( تجزیه های آزمایشگاهی) هریک از آنها برای کاربری های یاد شده متفاوت می باشد. این نشریه با عنوان « دستورالعمل تجزیه‌های آزمایشگاهی برای مطالعات خاکشناسی» با هدف ارائه مناسب ترین روش‌های ارزیابی خصوصیات مختلف فیزیکی» شیمیایی و کانی شناسی نمونه‌های خاک و آب برای کاربرد در مطالعات خاکشناسی ایران و ایجاد هماهنگی در انتخاب روش‌های استاندارد»ه کنترل کیفیت و تضمین کیفیت» صحت و دقت داده‌ها و سهولت اندازه‌گیری‌ها در آزمایشگاه‌های خاک و آب بخش دولتی و آزمایشگاه‌های بخش خصوصی در شش فصل به شرح زیر تهیه گردیده است: فصل اول به روش‌های نمونه برداری صحرایی و آماده سازی نمونه ها در آزمایشگاه اختصاص داردء فصل دوم تجزیه‌های فیزیکی خاک را ارائه می نماید. فصل سوم و چهارم به تجزیه‌های شیمیایی نمونه های خاک و آب می پردازد. و 9 فصل پنجم نیز به تشریح روش تعیین کانی‌های رسی و میکرومورفولوژی خاک اختصاص داده شده است. فصل ششم( ضمائم) به معرفی روشهای جایگزین برای برخی اندازه‌گیریهای خاک و آب با توجه به محدودیتهای آزمایشگاههای فعال در این زمینه در شرایط موجود بر اساس دستورالعملهای موْسسه تحقیقات خاک و آب پرداخته معاون نظارت راهبردی زمستان ۱۳۷۸ ا -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان نشریه: دستورالعمل تجزیه‌های آزمایشگاهی برای مطالعات خاکشناسی (شماره 2۹۷) تهیه کننده: مهندسین مشاور رویان بررسی کنندگان: آقای مهندس علیرضا دولتشاهی معاون دفترنظام فنی اجرایی» معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری آقای مهندس خشایار اسفندیاری ‏ رییس گروه آب» کشاورزی,» منابع طبیعی و محیط زیست مسئول دفتر نظام فنی اجرایی» معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری آقای مهندس مهدی زرعکانی مدیر پروژه در مهندسین مشاور رویان آقای مهندس علیرضا دولتشاهی معاون دفترنظام فنی اجرایی» معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری آقای مهندس خشایار اسفندیاری ‏ رییس گروه آب., کشاورزی» منابع طبیعی و محیط زیست مسئول دفتر نظام فنی اجرایی, معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری آقای مهندس ناصر حاج مولانا نماینده دفتر بودجه سرمایه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب فصل اول - نمونه‌برداری و آماده سازی تمونه‌ها ب و ۹۱ ۱- ۱- نمونه‌برداری وآماده‌سازی نمونه‌های خاک در صحرا سس ۱۳ ۵-۱-۱ روش کار سس او ۷۳۱-۱ ایمتی سسوم ۱6 ۸۳۱-۱ متایع سس و۱ ۲-۱- تهیه و آماده‌سازی نمونه‌ها در آزمایشگاه سس ۱ ۳-۲-۱- روش کار سس ۱ ۵-۲-۱- گزارش تیچ سس سس ۱۳۳۴ ۷۳۲-۱ متایع ۰ ۱۳۹ فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک مس ۱۳۳۹ ۱-۱-۲ وسایل سس و ۱۳۵ ۲-۱۲ مواد ی و۱ ۵-۱- ۲- گزارش نیج سس ۱۳۹ ۸۱۲ متایع ۱۳ ۲۳۲۲ مود سم ۱۳۴۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب هدر در تر ار را در را ار تر تر را رتموردیه شور -۲-۴-۲ ۵-۲- جرم مخصوص |( دانسیته ) ظاهری ( جرم مخصوص توده خاک ) یی ی ی یی ۱-۵-۲- روش کلوخه برای تعیین )12 و 4 (۱8 ار ری ۲-۵-۲- روش کلوخه برای تعیین 12033 وه ۳-۵-۲- روش سیلندر برای تعیین 201] را ار رن ری ۶-۲- جرم مخصوص حقیقی (جرم مخصوص ذرات خاک ) دم ۱-۷-۲- تعیین ذخیره آب خاک در مکش‌های کمتر از ۲ بارء با استفاده از نمونه دست خورده ی ۲-۷-۲- تعیین ذخیره آب خاک با استفاده از کلوخه در مکش‌های کمتر از ۱ بار ی ۳-۷-۲- تعیین ذخیره آب خاک با استفاده از نمونه سیلندر در مکش‌های کمتر از ۱ بار و ۴-۷-۲- تعیین ذخیره آب خاک با استفاده از نمونه دست خورده در مکش‌های بالا ی ۵-۷-۲- محاسبه رطوبت قابل استفاده خاک مش ۳-م۸- هدایت هیدرولیکی اشباع (آبگذری ( خاک را در نم ۱-۸-۲- روش تعیین هدایت هیدرولیکی اشباع با بار ثابت را را ار ار را رد را رن نی ۲-۸-۲ روش تعبین هدایت الکتریکی اشباع با بار آفتان دم -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان صفحه فصل سوم - تجزیه‌های شیمیایی خاک م۱ ۱-۳- واکنش (۳[1) خاک ۹ ۱-۱-۳- []0 گل اشباع و ۹ ۱ ۲-۱-۳- ]0 خاک در نسبت ۱-۱ با آب ی ۵ ۱۵ ۲-۳- املاح محلول و هدایت الکتریکی وم ۹۱۱۱۴۶ ۱-۲-۳- پیش بینی نمک ۱۱۴ ۲-۲-۳- عصاره‌گیری گل اشباع ها ۳-۲-۳- هدایت الکتریکی عصاره اشباع وم ۱۱/8 ۴-۲-۳ اندازه‌گیری کاتیونهای کلسیم.» منیزیم» پتاسیم و سدیم محلول بوسیله جذب آتمی ۱۱۹ ۵-۲-۳- اندازه گیری آنیوزهای سولفات, کلراید. نیترات» نیتریت. فسفاتو و بروماید محلول بوسیله یون کرماتوگرافی ۱۲۴ ۶-۲-۳- اندازه‌گیری آنیونهای کربنات و بی کربنات بوسیله تیتراتور آتوماتیک ۱۳۹ ۷-۲-۳- برخی نسبتها و تخمینها در ارتباط با املاح محلول و ۱۴۳۷ ۳-۳- کربن آلی خاک با کمک تیتراتور اتوماتیک ۱۱۳۴۳ ۱-۳-۳- وسایل ورد ۲-۳-۳- مواد برد ۳-۳-۳- روش کار برد ۴-۳-۳- محاسبات ۱۳۳ ۵-۳-۳- گزارش برد ۶-۲-۳- نکات موم مش ۱۳۳۹۷ ۷-۳-۳- ایمنی برد ۸-۳-۳- منایع رن برد ۴-۳- اندازه‌گیری کربناتهای کلسیم در ذرات کوچکتر از ۲ میلی متر یر ور از ۱۵ ۱-۴-۳- وسایل و و وم مک | ۱۳۴۹ ۲-۴-۳- مواد وم ۱۳۹ ۳-۴-۳- روش کار وووی مهم 6 ۱۹۴ ۴-۴-۳- محاسبات ۱۴۹ ۵-۴-۳- گزارش نتایج وم ۹۴۱۴ ۱ ۶-۳-۳ نکات ام ۱۴۳۳۲ ۷-۴-۳- ایمنی کر رد ۸-۴-۳- منایع رد ۵-۳- اندازه گیری کیفی و کمی گچ در ذرات (217117> ۱ ۱۴۳ ۱-۵-۳- وسایل رد۵ ۲-۵-۳ مواد رد۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۶-۳- تبادل بون و کاتیونزهای تبادلی دوم ۱-۶-۳- ظرفیت تبادل کاتیونی م و ۲-۶-۳- ظرفیت تبادل کاتیونی موثر یی یی یرپ ی ری وروی رورا ۳-۶-۳- کاتیونهای تبادلی قابل استخراج با استات آمونیوم موم ۴-۶-۳- کاتیونهای تبادلی, قابل استخراج با 114۳1[ هم ۵-۶-۳- اسیدیته قابل عصاره‌گیری با 12-71۸ 0۳-8.2,82۳ ی ۶-۳ -۶- برخی نسبتها 9 تخمینها در ارتباط با تبادل بونی و کاتیونزهای تبادلی موه ۷-۳- فسفر قابل جذب (عصاره‌گیری سدیم بی کربنات » اولسن ( موم -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۳-۹-۳ روش کار سس ۱۸۴ ۵-۹-۳- گزارش نتایچ سس 1 ۱۸۴ ۷-۹-۳ ایمت ی سس 1 ۱۴ ۸۹۳ متایع سس ۱۸6۵ ۱۰-۳- قدرت اپقاء قسفر خاک سس ۱۸۵ ۱-۱۰۳ وسایل س و ۱۸۵ ۲-۱۰۳ مود ی ۱۸۵ ۵-۱۰-۳-گزارش نتایچ مس ۱۸۹ ۸۱۰۳ متایع سس ۱/8 فصل چهارم - تجزیه‌های شیمیایی آبهای سطحی و زیرزمیتی سس ۱۹ ۱- ۴- واکنش ]]0] دی سس ۱۹۹ ۱-۱-۴ وسایل سس و ۱۹۹ ۲-۱۴ مواد ی و ۱۹۹ ۳-۱-۴ روش کار سس ۱۹۹ ۴-۱-۴- محاسبات سس ۹ ۵-۱-۴- گزارش تیچ سس ۱۹۹ ۷۳۱-۴ ایمتی مس و ۱۹۴۴ ۸۳۱۴ متایع سس و ۱۹۴۴ ۲-۲۴ مود ی و ۱۹۴۴ ۳-۲-۴ روش کار سس ۱۹۴۶ ۵-۲-۴- گزارش نتایچ سس 1 ۱۹۴۶ ۷۳۲-۴ ایمت ی مس 1 ۱۹۴۶ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱- ۵- کانی‌های رسی را تا تزا ات را ی ارات زر زر را را رز را ری رز رت زر یر رت زر ی ری زر رن یر زر رن زر زر ری ری زیر یر زیر ری رز ری ری ری ۱-۱-۵- دهیه نمونه رس برای تجزریه بک روش پراش اشعه ایکس و ۲-۱-۵- شناسایی کانیهای رسی را ات را ای رات رات را را را را رات ای ی ری یر ار ی یر رز ری ری ۳-۱-۵- تفسیر داده های پراش اشعه ایکس و -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۲-۵- میکرومورفولوژزی مس و ۳۱۳ ۱-۲-۵- وسایل (مورد تیاز س ی ۱۳ ۷۳۲-۵ موا۵ و ۱۳۹۱۹ ۳-۲-۵- روش کار مس ۱۳۹۱۹ ۴-۲-۵ محاسیات ی و ۲۳۳۹ ۵-۲-۵- گزارش نتایچ م و ۹ ۱۳۳ ۶-۲-۵ نکات م ی ۹ ۱۳۳ ۷-۲-۵ ایمتی مس ۱۳۳۹ مات ره ۳-۵ تقسیر مقاطع ثاز ک مس و ۱۳۳۹ ۱-۳-۵ روش کار مس ۱۳۳۳ ۲-۳-۵ منایع ‏ م۱۳۳۴ فصل ششمم - صمانتچم ‏ و ۱۳۲۳۹ ۱- ۶- اندازه‌ گیری بافت خاک به روش پیت سس سس ۱۳۳۹ ۱-۱-۶ وسایل مس و ۳۳۹ ۳-۱-۶ روش کار مس ۱۳۳۹ ۲-۶- اندازه گیری کاتیوزهای کلسیم. منیزیم محلول در عصاره خاک و آب با تیتراسیون سس ۳۳۴ ۲۳۲۶ مول ی ی و ۱۳۳۴ ۴-۲-۶- محاسیات ‏ و ۱۲۳۳۵ ۵-۲-۶- گزارش نتایچ سس ی ۱۳۳۴۵ ۶-۲-۶ تکام و ۲۳۳۵ ۲-۳-۶ مود مس و ۱۳۳ ۵-۳-۶- گزارش نتایچ ی ۱۳۳۹ ۴-۶- اندازه گیری سدیم محلول در عصاره خاک و یا آب فلیم فتومتری سس ۱۳۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۴-۴-۶ محاسبات سس ۱۳۳۹ ۵-۴-۶- گزارش تتایچ سم ۱۳۳۹ ۱۳۵-۶ وسایل سس ی و ۱۳۳۹۹ ی اک بر ۳-۵-۶ روش کار سس ۱ ۴-۵-۶ محاسبات سس ۱۳۹ ۵-۵-۶- گزارش تتایج سس و ۱۳۴۹ ۶-۶- اندازه گیری آنیون کلراید محلول در عصاره خاک و یا آب بوسیله نیترات نقره درمجاورت کرومات پناسیم... ۲۴۱ ۵-۶-۶- گزارش تتایچ سس ۱ ۱۳۴ ۷-۶- اندازه‌گیری کربنات و بی‌کربنات محلول در عصاره خاک و یا آب بوسیله تیتراسیون با تغییر رنگ معرف...... ۲۴۳ مک او ۴-۷-۶- محاسبات ‏ 1 ۱۳۳۵ ۵-۷-۶- گزارش تتایچ سس و ۱۳۴۵ ۸-۶- اندازه گیری کربن آلی به روش تیتراسیون با تغییر رنگ ارتوفنانترولین سس ۲۴۵ مر ارو ۵-۸-۶- گزارش تتایچ سس ۱ ۱۳۴۹ ۹-۶- کربنات کلسیم معادل به روش خنتی سازی با اسید و تیتراسیون ۱۳۴۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- قهرست مطالب ۱-۹-۶ وسایل مس ۱۳۴۹ ۳-۹-۶ روش کار سس ۱۳۴۹ ۴-۹-۶- محاسیات ی ۲۴۹ ۵-۹-۶- گزارش نتایج مس شم ۳۳۹ ۱۰-۶- اندازه‌گیری ظرفیت تبادل کاتیونی به روش باور ی ۳۳۹ ۴-۱۰-۶-روش کار مس ۱۳۵ ۴-۱۰-۶- محاسیات ۳۵۱ ۵-۱۰-۶- گزارش نیج ۱۳۵ ۱۱-۶- کربنات کلسیم فعال در خاک ۱۲۳۵۳ ۱-۱۱-۶- وسایل ‏ سس ۱۳۵۳ ۲۳۱۱۶ مو ام ۱۳۵۷ ۳-۱۱-۶- روش کار سس و ۱۳۵ ۴-۱۱-۶- محاسیات و ۳ ۵-۱۱-۶- گزارش تیچ ۱۳۵۴ ۱۳-۶ اندازه‌گیری نیتروژن کل خاک برروش کحلدال مس ۱۲۳۵۳۳ ۱-۱۲۶ وسایل ‏ مس و ۱۳۵۳۶ نا را ۳-۱۲-۶- روش کار 1 ۱۳۵۴ ۴-۱۲-۶- محاسیات مر ۲۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جداول و اشکال عنوان جدول (۱-۲)- الک‌های مورد استفاده برای اندازه‌گیری کلاس‌های شن و جدول (۲-۲)- زمانهای نمونه‌برداری در عمق ۱۰سانتی متری» محلول ۰/۴۴۰۸ گرم در لیتر ۰12۳18۸/1۳ و ات ذرات با دانسیته ۲/۶۵ گرم بر سانتی مترمکعب یر ی ی جدول (۳-۲)- عمق نمونه‌برداری برای ذرات ۲ میکرونی رس » محل ۰/۴۴۰۸ گرم در لیتر ۷12۳18۸/1۳[ و ی ذرات با دانسیته ۲/۶۵ گرم بر سانتی مترمکعب مد جدول (۴-۲)- مدت زمان سانتریفیوژ برای تعیین رس ریز ی ی جدول (۵-۲)- نتایج حاصل از قرائت هیدرومتر و جدول (۶-۲)- نتایج حاصل از اندازه‌گیری شن ی ی ور جدول (۷-۲)- نتایج حاصل از اندازه گیری بافت با هیدرومتر با روش چهار قرائتی و جدول (۱-۳)- برخی از شرایط کلی کار با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی ی جدول (۲-۳)- ضریب رقت برای عصاره خاک براساس هدایت الکتریکی عصاره اشباع ی جدول (۲-۲)- تنظیم کلی دستگاه یون کروماتوگراف و جدول (۴-۳)- تنظیم مشخصات 01 و جدول (۵-۳)- راهنمای وزن نمونه» حجمهای دی کرومات و اسید برای هضم کربن آلی ی جدول (۶-۳)- تبدیل قرائت (" 0517) ۳:۲ نمونه به مقدار گچ برحسب میلی اکی والان در لیتر ی جدول (۷-۳)- مقدار معمول ظرفیت تبادل کاتیونی برای برخی از ترکیبات خاک و جدول (۸-۳)- برخی از شرایط کلی کار با دستگاه اسکتروفتومتر جذب اتمی ی جدول (۹-۳)- تنظیم دستگاه ]۳ - متر و جدول (۱۰-۳)- برخی از شرایط کلی کار با دستگاه اسپکتروفتومترجذب اتمی ی جدول (۱-۴)- برخی از شرایط کلی کار با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی و جدول (۲-۴)- ضریب رقت برای نمونه آب بر اساس هدایت الکتریکی آن ی جدول (۳-۴): تنظیم کلی دستگاه یون کروماتوگراف و جدول (۱-۵)- زمان رسوبگذاری جدول(۲-۵)- پارامترهای پراش اشعه ایکس کانی‌های متداول خاک مد جدول(۱-۶): عمق و زمان نمونه شکل (۱-۲): سیستم بار افتان بر برداری برای درات کوچکتر از ۰.۲ ۲۰ میکرون ما ای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیکی اشباع و -------- صفحهٔ بعد -------- مقررات عمومی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۳ ۱-۱- نمونه‌برداری و آماده‌سازی نمونه‌های خاک در صحرا ۱-۱-۱ -کلیات هماهنگ‌سازی نقشه‌هاء انتخاب محل نمونه‌برداری و تهیه نمونه‌های خاک از عوامل موّثر بر تضمین کیفیت تجزیه‌های آزمایشگاهی هستند (برت. ۱۹۹۶). در واقع شرایط لازم برای یک تجزیه آزمایشگاهی موفق, نه در زمان انجام تجزیه نمونه, بلکه به خیلی پیشتر از آن برمی‌گردد (مجمع شناسایی خاک", ۱۹۹۶ دایره حفاظت خاک" ۱۹۸۴۰). این شرایط در صحرا شامل انتخاب و توصیف محل نمونه‌برداری و نیمرخ مربوطه و تهیه دقیق نمونه است. توصیف کامل محل نمونه‌برداری نه تنها زمینه را برای بررسی خصوصیات مختلف خاک فراهم می‌کندء بلکه ابزار مفیدی در ارزیابی و تفسیر نتایج آزمایشگاهی نمونه خاک است (پترسون, ۱۹۹۳). ثبت و توصیف زمین‌نما. شکل اراضی" و خصوصیات نیمرخ محل نمونه‌بردای به عنوان حلقه اتصال بین سلسله داده‌های آزمایشگاهی, افق‌های نمونه‌برداری شده, نیمرغ خاک » زمین نما و خصوصیات کلی منطقه مورد مطالعه شناسایی خاک تلقی می‌شود. اهداف پروژه با مطالعات شناسایی خاک » اساس طراحی استراتژی نمونه‌برداری را تشکیل می‌دهد. برای دستیابی به نمونه‌های معتبر و قابل اعتماده یک برنامه نمونه‌برداری دقیق لازم است. برنامه نمونه‌برداری می‌بایست در برگیرنده انتخاب محل, عمق نمونه‌برداری, نوع و تعداد نمونه‌هاء تشریح روش نمونه برداری و شیوه تهیه زیر نمونه‌ها باشد. در این مورد هدف اولیه برنامه نمونه‌برداری» انتخاب محل و نیمرخ‌هایی است که معرف یک سری خاک هستند و نیز تهیه نمونه‌هایی است که معرف افق‌های انواع مختلف طرح‌های نمونه‌برداری» مانند کارشناسی و زمین‌آماری وجود دارد. نمونه‌ها نیز انواع مختلفی دارند. برای مثال می‌توان از؛ نمونه های معرف» سیستماتیک» تصادفی و مرکب نام برد. آزمایشگاه شناسایی خاک" (551)» به طور معمول طرح نمونه‌برداری کارشناسی را برای دستیابی به نمونه‌های معرف به کار می‌برد. نمونه‌برداری کارشناسی بر مبنای قضاوت نمونه‌بردار استوار است. که در آن دانش عمومی» تجربیات گذشته و اطلاعات فعلی درباره جامعه نمونه برداری به کار می آید و طیفی از آگاهی و شناخت تا حدس و گمان مورد استفاده قرار می‌گیرند ( تیلر» ۱۹۸۸). یک نمونه معرف. نمونه‌ای است که تییک جامعه نمونه‌برداری باشد و ترکیب و خصوصیات آن بتواند برای توصیف جامعه مورد نظر» نسبت به پارامتر اندازه‌گیری شده مورد استفاده قرار گیرد (تیلر ۸۸ هدف اولیه تهیه نمونه و آماده سازی آن در آزمایشگاه» همگن کردن و به دست آوردن نمونه خاک معرف برای استفاده در تجزیه‌های شیمیایی» فیزیکی و کانی‌شناسی خاک است. تحلیل‌گر و کنترل کننده نتایج آزمایشگاهی, هر دو فرض می‌کنند که نمونه تجزیه شده» معرف واقعی افق خاک مورد بررسی است. تلاش تمام دست اندرکاران آزمایشگاه بر این است که تغییرات تجزیه‌های آزمایشگاهی به حداقل ممکن کاهش یابد. کار دقیق آزمایشگاهی نمونه‌های خاک و آب به این معنی است که تغییرپذیری عمده در تعیین داده‌ها و نتایج, ناشی از تغبیرپذیری نمونه است. یعنی نمونه‌برداری» متغیر محدود کننده دقت است. بنابر این انتخاب محل, تهیه نمونه و آماده سازی آن در تجزیه موفق نمونه خاک اموری بسیار اساسی هستند. (1996) 51۵۶1 به‌جی5 [ز50 -! 4 )5 - میک واه مق امک 2 واه ٩ (2۳۵۳۵۵۷)۹۹1] ریگ آزو5 ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک خاک یک مجموعه پیجیده و محیط زنده در زمین‌نماهای سطح زمین را تشکیل می‌دهد. هدف اولیه شناسایی خاک آن است که مشابه کاربری و مدیریت مشابهی داشته باشند. خاکها تنها در یک مقیاس مشاهده‌ای قابل شناختن یا مطالعه کامل نیستند. به جای موفقیت‌آمیز فرآیند سخت شناسایی خاک به قیمت مناسب و در زمان معقول, خاکشناسان شناخت خود از نقاط مشاهداتی و توصیف می‌شوند. مشاهده تشریح و طبقه‌بندی در مقیاس نیمرخ خاک (۱ تا ۷ متر مربع) انجام می‌شود که به عنوان نمایند» بخش کوچکی تهیه می شود که این نمونه‌ها فقط معرف بخش کوچکی از نقاط مشاهداتی هستند. تشریح نیمرخ ها و طبقه‌بندی آنها همراه داده‌های آزمایشگاهی برای نامگذاری دقیق واحدهای نقشه یا واحدهای زمین‌نمای درون واحد نقشه به دقت به کار می‌روند. خاکشناسان می‌توانند بر اساس تجربه و برقراری ارتباط قوی بین خاک, شکل اراضی» نهشته های رسوبی و فرآیندهای ژئومرفیک با ۱ ژئومرفولوزی یک مبنای علمی برای درک کمی روابط بین خاک- زمین‌نماء چینه نگاری» مواد مادری و پیشینه محل فراهم می‌کند. ۲ زئومرفولوزی یک زمینه یا چارچوب جغرافیایی و زمین‌شناسی فراهم می‌کند که الگوی پراکنش خاکهای منطقه را توجیه ۲ ژئومرفولوژی یک مبنای تئوریک برای درک و پیش‌بینی قابل قبول وقوع خاک در مقیاس زمین‌نما فراهم می‌کند. و. ۴ زئومرفولوژی بطور موّثر و موفقیت آمیز و به وضوح موقعیت خاک در واحد زمین نما را تشریح می‌نماید. مادری» بیرون‌زدگی های سنگ بسترء چینه نگاری» و زهکشی ) به دقت پیش‌بینی شده و نقشه پراکنش خاکها تهیه شود. ژئومرفیک و خواص مواد مادری باشد. هر طرح مطالعاتی در انتخاب محل یا نمونه‌برداری نیمرخ های خاک باید واحدهای اهداف نمونه‌برداری یا مطالعه می‌تواند متفاوت باشد. هر نیمرخ شاهد بایستی دربرگیرنده توصیف کامل خاک و سطوح ژئومرفیک باشد. نیمرخ شاهد می‌باید معرف واحدهای زمین‌نمایی باشد که در آن وأقع شده است. لازم به یادآوری است که واحد زمین‌نمایی که -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۰ نمونه‌برداری می‌شود می‌تواند چند مقیاسی باشد. این واحد می‌تواند یک لندفرم (نظیر تراس رودخانه‌ای یا تپه)» یکی از اجزاء سطوح زئومرفیک (نظیر قله)» یک موقعیت شیب (نظیر پاشنه شیب) یا همه اینها باشد. بایستی در نظر داشت که نیمرخ نمونه‌برداری شده باید هم معرف واحد طبقه‌بندی خاک و هم واحدهای زمین‌نما باشد. بنابر این در انتخاب محل نمونه برداری باید هر دو جنبه یاد شده در نظر گرفته شوند. باید توجه داشت که یک واحد منفرد زمین‌نما (مثل خاک قابل تشخیص و شناسایی است. در هر واحد زمین نمای معین» واحد طبقه‌بندی غالب انتخاب می‌شود. حضور خاکها با واحدهای طبقه‌بندی فرعی باید در توصیف خاک و همجنین توصیف واحد نقشه لحاظ شود. نحوه پراکنش خاک در زمین‌نما از روابط زنجیروار" تبعیت می‌کند. حائز اهمیت است که هم خصوصیات نیمرخ منفرد توصیف شود و هم روابط خاک-زمین‌نما مشخص گردد. این امر مستلزم آن است که خاکها به عنوان ردیف زنجیروار ( یعنی نمونه‌های چندگانه در طول یک مسیرپیمایش ) نمونه‌برداری شوند. این روش فشرده به نظر می‌رسد اما تامین کننده اهداف چندگانه است . یک نیمرخ شاهد یا مجموعه نیمرخ ها » داده‌های ویژه بسیار مهمی فراهم می‌کنند و همچنین می‌توانند فرآیندها و الگوی زنجیروار را کُمی کنند. این شیوه مطالعه, استفاده بهینه از عملیات میدانی و زمان در فرآیند نمونه‌برداری و نیز منابع آزمایشگاهی است. بعلاوه» این روش شناخت دقیقی از تمام خاکهای زمین‌نما را فراهم می‌کند. آخرین و شاید مهمترین نقش کلیدی» رابطه خاک- سطوح ژئومرفیک است که در خلال مطالعات شناسایی خاک ارزش آن را دارد که در بعضی از پروژه ها به طور خاص مطالعه شود. با مطالعه مناسب سطوح ژئومرفیک» چینه نگاری یا مواد مادری» مشکلات پیچیده‌ای را می‌توان مرتفع کرد. برای مثال, یک لایه پوشش سیلتی یا شنی بر روی خاکها و یا لندفرم مجاور ممکن است منشاء بادی داشته باشد. یک مطالعه ژئومرفیک مناسب می‌تواند این فرضیه را آزمایش کند. در یک مجموعه سطوح ژئومورفیک دیگرء ارتباط پراکنش خاک و هیدرولوژی ممکن است به جای ارتفاع یا الگوی زمین‌نماء توسط روابط چینه نگاری کنترل شود. این فرضیه می‌تواند با مته زنی یا حفر نیمرخ‌های خاک با ماشین آلات مکانیکی بررسی شود. نمونه‌برداری خاک, آب و بیولوزیکی از نیمرخ خاک نیمرخ خاک به عنوان واحد نمونه‌برداری» ره‌آورد مجمع شناسایی خاک (۱۹۹۹) است. به این معنی که کوچکترین توده یک نوع خاک است و به اندازه کافی وسعت دارد که بتواند ماهیت و آرایش افق‌ها و حدود تغییرات خصوصیات خاک را به نمایش بگذارد (مجمع شناسایی خاک ۱۹۹۳). در آزمایشگاه شناسایی خاک نمونه‌های بیولوژیک نیز به همراه نمونه‌برداری از نیمرخ یا بطور مستقل جمع‌آوری می‌شوند. شاخص‌های بیولوژیکی قابل اندازه‌گیری به عنوان موّلفه‌ای برای ارزیابی کیفیت خاک در نظر گرفته شده‌اند ( پنخورست و همکاران» ۷ گریگوریچ و همکاران» ۱۹۹۷). خواص بیولوژی زیادی به منظور استفاده بالقوه به عنوان شاخص کیفیت/ سلامت خاک ارزیابی شده‌اند (دوران و پارکین» ۱۹۹۴؛ پنخورست و همکاران» ۱۹۹۵). از داده‌های بیولوژی و کربن خاک می‌توان در بررسی چرخه عناصر غذایی پرمصرفء زوال کیفیت خاک. ارزیابی منابع» پیش‌بینی تغییرات جهانی اقلیم آرزیابی بلند مدت حاصلخیزی خاک. تحلیل اثرات فرسایش و عملیات مدیریت حفاظت خاک استفاده کرد (فرانکس و همکارانء ۲۰۰۱). ۱ ۲۸16۵9۷ -------- صفحهٔ بعد -------- 1 دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک نمونه‌های آب در موارد محدودی برای تأیید پروژه‌های تحقیقی خاص تجزیه می‌شوند. این پروژه‌ها مشخصاً پروژه های تحقیقاتی هستند که شامل پایش فصلی انتقال عناصر غذایی نظیر ازت (۱7) و فسفر (1) از طریق جریانهای سطحی و زیرسطحی اراضی کشاورزی به آبراهه‌ها و تالایها می‌باشند. ۳-۱-۱- خلاصه روش در این روش انتخاب نقاط به گونه ای انجام می شود که اهداف نمونه‌برداری را تامین نماید. نیمرخ خاک» تشریح شده و محل آن ژئورفرنس" ( تعیین موقعیت جغرافیایی ) می‌شود. این توصیف‌ها شامل مشاهده ویژگیهای متمایز خاک نظیر بافت, رنگ» شیب» و خاکسازی ( اقلیم» توپوگرافی» پوشش گیاهی و مواد مادری) باشد. اغلب یک نیمرخ خاک حفر می‌شود. عمق و اندازه نیمرخ بستگی به جنس خاک و اهداف نمونه‌برداری دارد. لایه‌ها یا افق‌های خاک با خصوصیات مرفولوژیکی یکنواخت برای نمونه‌برداری مشخص می‌شوند. معمولاً بعد از مشخص نمودن لایه‌ها و قبل از نمونه‌برداری» عکس‌هایی از نیمرخ خاک برای ارائه در گزارش نهایی تهیه می‌شود. ماهیت متغیر یا مشکلات خاک های خاص» به عنوان نمونه ورتی‌سل‌هاء هیستوسل‌ها و خاکهای تحت تأثیر یخزدگی, ممکن است نیازمند حفاری یا شیوه‌های نمونه‌برداری خاص باشند. برای مثال, در ورتی‌سل‌هاء نیروی برشی که سطوح براق رسی " را می‌سازد. خاک را به حدی برش می‌دهد که تشریح افق‌های رایج و معمول خاک برای توصیف مرفولوژی خاک کفایت نمی‌کند. برای تجزیه‌های شیمیایی» فیزیکی و کانی‌شناسی» نمونه‌های معرف تهیه و مخلوط می‌شود. با توجه به مرز افق‌ها و تغییرات کوتاه دامنه مشاهد شده» حدود عمودی و افقی نمونه‌برداری معرف تعیین می‌شود. بر روی کیسه نمونه برچسبی که نشان دهنده محل, شماره نیمرخ و افق نمونه‌برداری است چسبانده می‌شود. معمولاً ذرات با قطر ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر در صحرا الک و توزین شده و دور ریخته می‌شوند. بخش کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر در آزمایشگاه الک و توزین می‌شود. برای تعیین دانسیته ظاهری و مطالعه میکرومرفولوژزی خاک کلوخه های دست نخورده تهیه می‌شوند. کلوخه‌ها از همان افق هایی از نیمرخ خاک برداشته می‌شوند که نمونه دست‌خورده تهیه شده است. نمونه‌های بیولوزژیک همراه نمونه‌برداری از نیمرخ و یا بطور مستقل تهیه می‌شوند. همانند نمونه‌برداری از نیمرخء نمونه‌هایی برای تعیین بیوماس ریشه تهیه می‌شود که شامل انتخاب یک محل معرف. نمونه‌برداری افق به افقء و در صورت تغییر مرفولوژی و جرم ریشه» مشخص نمودن زیر افق‌ها و نمونه‌برداری از آنها می‌باشد. در برخی از خاکها نمونه‌های تهیه شده برای تجزیه‌های شیمیایی, فیزیکی و کانی‌شناسی نیز می‌توانند برای تجزیه بیولوژیک مورد استفاده قرار گیرند. نمونه‌های بیولوژیک را می‌توان به طور جداگانه هم در صحرا تهیه نمود. افق‌های و لاشبرگ سطحی به طور جداگانه نمونه‌برداری می‌شوند. اگر تجزیه بیولوزی معینی مثل بیوماس میکروبی درخواست شده باشد. لازم است به منظور جلوگیری از تغییر جمعیت میکروبی» نمونه‌ها به سرعت و در بسته‌های یخ یا ژل به آزمایشگاه منتقل شده و بلافاصله در یخجال و دردمای (*4) نگهداری شوند. یتست 0 نز۰51 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۷ همزمان با نمونه‌برداری از نیمرخ خاک. می توان نمونه‌های آب را نیز تهیه نمود. انتخاب محل نمونه‌برداری آب. نه تنها بستگی به هدف تحقیق دارد بلکه وابسته به شرایط محلی, عمق و تناوب نمونه‌برداری هم هست (ولتهورست. ۱۹۹۶). نمونه‌های آب نیز باید به سرعت و در بسته‌های یخ یا ژل به آزمایشگاه منتقل شده و بلافاصله به یخچال (4*۳) منتقل شوند. ۳-۱-۱- وسایل - کیسه‌های پلاستیکی برای مخلوط کردن نمونه‌ها - کیسه‌های پلاستیکی زیپ دار برای انجماد نمونه‌های بیولوژیک - کیسه پلاستیکی برای نمونه‌های خاک - جعبه آلومینیومی برای انتقال قوطی‌های کلوخه و نمونه‌های دست‌نخورده به آزمایشگاه - گونی برای حمل و نقل نمونه‌ها - قوطی‌های مخصوص کلوخه - کیت (جعبه) نمونه‌برداری» حاوی سیلندرهای نمونه‌برداری - توری‌های نازک " - طناب - گیره لباس - مازیک - سینی نمونه‌برداری - چاقوی نمونه‌برداری - اسکنه - متر - فیلم عکاسی - الک (۷/۵ سانتی مترو ۲۰ میلی‌متر) - ورقه‌های پلاستیکی - پارچه کتان - دوربین عکاسی - فریم (قالب) چوبی ۵۰۵۰ سانتی‌متر ۱1۵1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک سطل - ترازو با ظرفیت 100-10» برای قطعات سنگی - ترازوی حساس با دقت 7۰/۰۱ گرم برای توزین ریشه و بقایای گیاهی - یخچال با بسته‌های یخی یا ژلیء برای نمونه‌های بیولوژیک - ظروف نگهداری نمونه با درپوش پیچی شسته شده با اسید برای نمونه‌های آب 2-۱-۱ مواد - استن - آبء در آبفشان - محلول رزین ساران ۵-۱-۱- روش کار ۱-۵-۱-۱ اهداف نمونه‌برداری و پروژه نوع و تعداد نمونه‌ها تا حدودی وابسته به اهداف مطالعات و اطلاعات مورد نیاز است. الگوهای نمونه‌برداری بر اساس نوع پروژه‌ها و نیاز به شرح زیر می‌باشند: پروژه‌های مرجع " این پروژه‌ها برای پاسخ گوئی به مسائل مشخص در مورد شناسایی یا طبقه‌بندی خاکهاء تهیه داده‌ها برای یک مقطع از واحد نقشه یا برای جمع‌آوری استانداردهای واسنجی طراحی می‌شوند. نمونه‌ها معمولا از افقهای خاصی در ۳ تا ۵ محل که مرتبط با مسئله یا معرف واحد نقشه خاک است جمع‌آوری می‌شود. تعداد معدودی تجزیه خاص برای پاسخ به پرسش های مربوطه بر روی این نمونه‌ها انجام می‌شود. اگر برای آزمون ترکیب اجزاء واحد نقشه یک پیمایش بررسی می‌شود. ممکن است از هر نقطه پیمایش» نمونه مناسبی برای تجزیه‌هایی که برای تفکیک اجزاء واحد نقشه خاک ضروری هستند جمع‌آوری شود. همچنین ممکن است نمونه‌هایی به عنوان استاندارد برای پروژه شناسایی خاک» به منظور تعیین بافت» کربن آلی یا برای واسنجی تجزیه‌های میدانی مثل درصد اشباع بازی تهیه شود. پروژه‌های شناسایی" این پروژه‌ها برای به دست آوردن داده‌های جامع شناسایی خاک برای نیمرخ های معرف واحد نقشه یا نیمرخی که مطالعه تحقیقاتی در آن واقع شده» طراحی می‌شوند. نمونه‌های تهیه شده از هر افق, شامل حدود ۳ کیلوگرم نمونه دست‌خورده» و نیز کلوخه‌های طبیعی از ساختمان خاک برای تعیین دانسیته ظاهری و مطالعه میکرومرفولوژی خاک است. مجموعه استانداردی از 5ا0۳۵[۵0 3۵10۳۵۵۵ - ۱ ۳۳۵۵5 0۳۵۳۵01617۵11010 - * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۹ تجزیه‌های آزمایشگاهی بر روی نمونه‌های هر افق انجام می‌شود. بعلاوه» تجزیه‌های ویژه, نظیر کانی‌شناسی یا خواص اندیک ممکن است برای کسب اطلاعات تکمیلی در موردنیمرخ های خاص نمونه‌برداری شده درخواست شود. پروژه‌های ژنومرفولوژی و چینه‌نگاری " این پروژه‌ها برای مطالعه روابط خاک-شکل اراضی, و یا خاک- چینه‌نگاری- مواد مادری» طراحی می‌شود. برای مثال ممکن است پروژه خاصی برای مطالعه روابط بین کاتنای خاک, خواص مرفولوژیک آن نظیر عوارض ردوکسی‌مرفیک و هیدرولوژی منطقه طراحی شود. مطالعه دیگر ممکن است برای تعیین گسترش جانبی شکستگی‌های چینه‌نگاری طراحی شود. انتخاب محل نیمرخ تحت تأثیر اهداف مطالعه است اما اغلب به گونه‌ای تعیین می‌شود که معرف یک قطعه نمونه از شکل اراضی باشد. درخواستهای نمونه‌برداری و تجزیه ممکن است مشابه با پروژه‌های شناسایی یا مرجع باشد. اغلب ممکن است با استفاده از مته هیدرولیک نمونه‌های استوانه ای تا عمق چند متری جمع‌آوری شود. ۳-۵-۱-۱ روشهای نمونه‌برداری از نیمرخ خاک نمونه‌برداری از نیمرخ خاک نیمرخ خاک ممکن است به صورت دستی یا با بیل مکانیکی حفاری شود. حفاری دستی ممکن است بسته به موقعیت. نوع مواد خاکی یا در نبود بیل مکانیکی لازم باشد. عمق گودال‌ها معمولاً به اندازه ضخامت سولوم خاک تا مواد مادری یا حداکثر تا عمق ۲ متری است. هنگام حفاری نیمرخ با بیل مکانیکی, گودال را هلالی شکل حفر می‌کنند و نیمرخ مورد مطالعه باید دست کم ۱۵۰ سانتی‌متر عمق داشته باشد. در طرف مقابل» مسیر ورود و خروج به نیمرخ خاک به سمت بالاا کنده می شود. گودال ممکن است به گونه‌ای حفر شود که در قسمت روبرو به شکل ] باشد. این کار باعث می‌شود که عرض بیشتری از نیمرخ خاک در معرض دید قرار گیرد و برای ورود و خروج قسمت عقبی نیمرخ به صورت شیب‌دار کنده می‌شود. روش نمونه‌برداری در نیمرخ های دستی یا حفر شده با بیل مکانیکی یکسان است. افق‌ها یا لایه‌هایی که باید نمونه‌برداری شوند علامت گذاری می‌شود. نمونه معرف با توجه به مرز افق‌ها و تغییرات کوتاه دامنه مشاهد شده در محدوده عمودی و جانبی افق, اخد می‌شود. در صورتی که خاک تغییرات کمی داشته باشدء بهترین روش این است که ۴ تا ۵ کیلوگرم خاک بر روی ورقه پلاستیکی یا پارچه کتانی ریخته شده» خوب مخلوط گردد و یک زیر نمونه معرف» به وزن حداقل ۳ کیلوگرم از آن در کیسه پلاستیکی نمونه‌برداری ریخته شود. بر روی کیسه نمونه برچسبی که نشان‌دهنده شماره نقشه خاک» افق و عمق نمونه‌برداری است چسبانده شود. درب کیسه باید دوبار تا بخورد و بر روی تاخوردگی یک گیره قرار داده شود. نمونه‌برداری ممکن است برای دستیابی به اهداف پروژه با استفاده از مته‌های قوسی شکل یا مته هیدرولیک تا عمق‌های بیشتر انجام شود. اگر خاک در یک یا چند افق دارای سنگریزه باشد., لازم است که نمونه خاک و سنگریزه‌ها به روش تشریح شده در نیمرخ‌های خاص, که در ادامه خواهد آمد الک شده و توزین شود. از هر افق خاک باید سه کلوخه تهیه شود. دو کلوخه برای تجزیه‌های اولیه به کار می‌رود و کلوخه سوم در صورت لزوم برای تکرار نگهداری می‌شود. کلوخه‌ها می‌بایست تقریباً به اندازه مشت گره کرده بوده و به راحتی درون یک جعبه مخصوص کلوخه (به ابعاد ۶ « ۶ ۸ سانتی‌متر) جا شوند. کلوخه‌ها از همان بخش از نیمرخ خاک (یا مجاورت آن) برداشته می‌شوند که نمونه دست‌خورده 5ا۳۳۵[۵ جطامه 5۳۵ ۵00 جعما م0600 - ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک تهیه شده است. بخش مورد بررسی در نیمرخ خاک برای زدودن قسمتهای دست‌خورده در حین حفاری» باید تراشیده شود و بلوکهای تخم‌مرغی شکل به اندازه مشت از دیواره نیمرخ جدا شود. کلوخه را درون توری نخی نازک قرار دهید. اگر کلوخه خشک است. برای جلوگیری از نفوذ (مخلوط رزین ساران با متیل اتیل کتون) به درون کلوخه. سطح آن را با آب مرطوب کنید» بطوریکه سطح کلوخه براق شود. برای اندودن کلوخه به طور مختصر یکبار آن را در محلول ساران فرو برده و به منظور خشک کردن» کلوخه را با استفاده از گیره لباس بر روی طناب آویزان کنید. کلوخه‌ها را می‌توان ابتدا در محلول فروبرد و سپس آویزان کرد و یا ابتدا آویزان کرده و با بالا بردن ظرف محتوی محلول ساران کلوخه را در زمان کوتاهی در آن غوطه‌ور نمود. برای جلوگیری از تبخیر استون» درب ظرف محتوی محلول ساران بجز در زمان فروبردن کلوخه در محلول بایستی همواره بسته باشد. در صحرا تنها یکبار کلوخه اندوده می‌شود. پوشش‌های اضافی در آزمایشگاه ایجاد خواهد شد. زمانی که کلوخه خشک شد (باید کلوخه با لمس کردن به دست نجسبد)» آن را در کیسه پلاستیکی قرار داده و در سلول درون جعبه حمل کلوخه قرار دهید. سلول مربوطه را برچسب بزنید و شماره نقشهء افق و عمق نمونه را را ثبت کنید. برای تهیه مقطع نازک و مطالعه میکرومرفولوژی خاک از هر افق دو کلوخه تهیه کنید. برای تعیین جهت. در قسمت رو به بالای هر کلوخه یک برچسب قرار دهید. کلوخه‌ها می‌بایست به اندازه مشت بوده اما در هر حال پرداخت نشده باشد. اگر ساختمان خاک ترد (شکننده) باشده می توان کلوخه را در یک توری قرار داد و با روش تشریح شده, در محلول ساران فرو برد». آن را در کیسه پلاستیکی گذاشت و پس از قراردادن در سلول درون جعبه حمل کلوخه آن را حمل کرد. نمونه‌بردار می‌بایست در مورد هر عارضه‌ای که با مقطع نازک مطالعه می‌شود نکات خاص را ثبت کند. سلول مربوطه را برچسب بزند و شماره نقشه. افق و عمق نمونه برداری را اگر نمونه خاک به اندازه ای شنی و یا خشک است که ذرات آن بصورت کلوخه بهم نمی چسبند. می‌توان نمونه‌های دانسیته ظاهری را در قوطی آلومینیومی یا دیگر قوطی‌های کوچک با حجم معین تهیه نمود. اگر در زیر قوطی, برای خروج هوا در هنگام فروبردن قوطی در خاک سوراخی وجود داشته باشدء نمونه‌برداری آسانتر انجام می شود. باید در دیواره نیمرخ خاک سطح صافی ایجاد کنید.ء یا اگر در سطح خاک به طور عمودی نمونه‌برداری می‌کنید.ء باید یک سطح افقی صاف ایجاد نمائید. در هر حالت. بخشی از افق خاک را انتخاب کنید که نماینده افق مربوطه باشد. قوطی را با کف دست در سطح صاف شده تا جائی که ته آن با دیواره همتراز شود یا تا جائی که مقاومت خاک مانع نفوذ آن شود به آرامی فرو ببرید. در حالت اخیر» یک تخته روی ته قوطی قرار داده و با چکش زمین‌شناسی تا جائی که ته آن با دیواره چاله همتراز شود آهسته بکوبید. سپس قوطی نمونه‌برداری را به همراه مقدار اضافی خاک بیرون بیاورید و با کاردک یا تیغه چاقو خاک بیرون زده از انتهای قوطی را به دقت بتراشید. محتویات قوطی را درون یک کیسه پلاستیکی بگذارید. درب کیسه را ببندید و در یک سلول مخصوص جعبه کلوخه قرار دهید. سلول مربوطه را برچسب بزنید و شماره نقشه. افق و عمق نمونه برداری را ثبت کنید. از هر افق دو نمونه بردارید. در دفترچه یاداشت نمونه‌برداری» حجم قوطی را یاداشت کنید. فرض بر این است که درخاکهای شنی حجم نمونه با مقدار رطوبت تغییر نمی‌کند. بنابراین در خاکهای یادشده یک دانسیته -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - مقررات عمومی ۱ هیچ سلولی را در جعبه خالی قرار ندهید و در صورت لزوم سلولهای خالی را با کاغدذ مچاله شده پر کنید. این امر مانع جابجایی کلوخه‌ها در حین انتقال می‌شود. درب جعبه پر از کلوخه را با نوار چسب نایلونی محکم کنید. روی جعبه برچسب بزنید و نوع نمونه (دانسیته ظاهری یا مقطع نازک)» شماره نقشه مربوطه و افق‌های نمونه‌برداری شده را مشخص نمایید. برای حمل و نقل» هر شش نمونه‌برداری با مته دستی " سطح خاک را در صورتی که برای نمونه‌برداری مناسب نیست, بتراشید. نمونه‌های استوانه‌ای برداشت شده را به ترتیب بر روی ورقه پلاستیکی قرار دهید. برای اینکه مشخص نمائید نمونه دچار تراکم شده یا نه» طول نمونه را در مقابل عمق سوراخ اندازه‌گیری کنید. مرز (شکستگی) بین افق‌ها را بر روی پلاستیک نشانه گذاری کنید. نمونه‌های مربوط به هر افق یا لایه را مخلوط کنید. هر نمونه را در یک کیسه پلاستیکی قرار داده و برچسب بزنید. وزن هر نمونه برای انجام تعداد محدودی تجزیه حداقل بایستی ۵۰۰ گرم نمونه‌برداری با مته هیدرولیک ۲ سطح خاک را در صورتی که برای نمونه‌برداری مناسب نیست. بتراشید. نمونه‌ها (مغزه‌ها)ی استوانه‌ای نمونه‌برداری" را به ترتیب بر روی ورقه پلاستیکی قرار دهید. برای حذف مواد خاکی آلوده یا روغنی شده» سطح خارجی نمونه را با یک چاقوی تیز بتراشید. برای تعیین افق‌هاء یک نمونه باز شده را تفکیک و سپس نمونه‌برداری کنید. برای اینکه مشخص نمائید که نمونه دچار تراکم شده با نه» طول نمونه را در مقابل عمق سوراخ اندازه‌گیری کنید. مرز (شکستگی) بین افق‌ها را بر روی پلاستیک نشانه گذاری نمائید. نمونه‌های مربوط به هر افق یا لایه را مخلوط کنید. نمونه را در کیسه پلاستیکی قرار داده و برچسب بزنید. برای هر نمونه مرجع دست کم ۵۰۰ گرم و برای تجزیه کامل ۷/۵ کیلوگرم نمونه بردارید. اگر نمونه فشرده نشده است و قطر نمونه‌بردار ۳ اینچ یا بیشتر است. در نوبت دوم می‌توانید نمونه‌هایی را برای تعیین دانسیته ظاهری تهیه نمائید. یک قطعه به طول ۸ سانتی‌متر از قطعات دست‌نخورده را علامت گذاری کنید و یک قطعه استوانه‌ای از آن برش دهید. برای تعیین حجم و دانسیته نمونه در وضعیت رطوبت مزرعه می‌توان از اندازه‌گیری قطر و طول استوانه استفاده کرد. قطعات آماده شده برای تعیین دانسیته را درون توری نخی نازک قرار دهید. برای اندودن به طور مختصرء یکبار آن را در محلول ساران فروبرده و به منظور خشک کردن با استفاده از گیره لباس آن را بر روی طناب آویزان کنید. بعد از خشک شدن نمونه آن را در کیسه پلاستیکی قرار داده و در سلول درون جعبه حمل کلوخه قرار دهید. نمونه‌برداری با مته چرخان " نمونه‌های استوانه‌ای " (مغزه ها) را به ترتیب بر روی ورقه پلاستیکی قرار دهید. برای تشخیص اینکه نمونه دچار تراکم شده یا نه طول نمونه را در مقابل عمق سوراخ اندازه‌گیری کنید. مرز (شکستگی) بین افق‌ها را بر روی پلاستیک نشانه گذاری نمائید. نمونه‌های مربوط به هر افق یا لایه را مخلوط کنید. نمونه را در کیسه پلاستیکی قرار داده و برچسب بزنید. برای هر نمونه مرجع» حداقل ۵۰۰ گرم و برای تجزیه کامل ۳ کیلوگرم نمونه بردارید. اگر نمونه فشرده نشده است و قطر نمونه‌بردار ۷/۵ سانتی متر یا بیشتر است. در نوبت دوم می‌توانید نمونه‌هایی را برای تعیین دانسیته ظاهری تهیه نمائید. یک قطعه به طول ۸ سانتی‌متر از قطعات دست نخورده را ۵ 11۵00 -" ۵6 ۲1۵۳۵16 - 0 00۲6 (51000 101100) ال بوها۵ ۸ ٩ - 011 00۳6 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک علامت گذاری کنید و یک قطعه استوانه‌ای از آن را برش دهید. قطر و طول استوانه یا نمونه را یادداشت کنید. قطعه مربوطه را درون کیسه پلاستیکی گذاشته و برای حمل و نقل در جعبه حمل کلوخه قرار دهید. برای تعیین حجم و دانسیته نمونه در وضعیت رطوبت مزرعه می‌توان از اندازه‌گیری قطر و طول استوانه (یا نمونه) استفاده کرد. قطعات آماده شده برای تعیین دانسیته را می‌توانید درون توری نخی نازک قرار داد برای اندودن به طور مختصر یکبار آن را در محلول ساران فرو برده و به منظور خشک کردن با استفاده از گیره لباس آن را از روی طناب آویزان کنید. بعد از خشک شدن نمونه آن را در کیسه پلاستیکی قرار داده و در سلول درون جعبه حمل کلوخه قرار دهید. سلول مربوطه را برچسب زده و شماره‌گذاری کنید. یک قطعه از نمونه نیز می‌تواند برای مقطع نازک استفاده شود. یک علامت در قسمت رو به بالای نمونه قرار دهید. نمونه را در کیسه پلاستیکی قرار داده و در سلول درون جعبه حمل کلوخه بگذارید. سلول مربوطه را برچسب زده و شماره‌گذاری کنید. نمونه‌برداری با مته قوسی شکل" سطح خاک را در صورتی که برای نمونه‌برداری مناسب نیست بتراشید. محتویات مته را به ترتیب بر روی ورقه پلاستیکی خالی کنید. زمانیکه مرز بین افق‌ها آشکار می‌شود» عمق حفره (مته) را اندازه‌گیری کرده و بر روی پلاستیک نشانه گذاری کنید. نمونه‌های مربوط به هر افق یا لایه را مخلوط کنید. نمونه را در کیسه پلاستیکی قرار داده و برچسب بزنید. برای هر نمونه مرجع حداقل ۵۰۰ گرم و برای تجزیه کامل ۲ کیلوگرم نمونه تهیه نمائید. در نیمرخ خاک. عمق نمونه‌برداری را می‌توان با استفاده از مته افزایش داد. ۳-۵-۱-۱ روشهای نمونه‌برداری از نیمرخ های خاص خاکهای سنگریزه‌دار قطعات سنگی تا اندازه ۷۵ میلی‌متر» می‌بایست در صحرا توزین شوندء نمونه حفاری شده را در یک سطل با وزن مشخص (توزین شده) بریزید و وزن کنید. نمونه را با الک ۷۵ و ۲۰ میلی‌متر بر روی پارچه‌ای که بتوان از ترازو آویزان کرد الک کنید. درصد حجمی اجزاء درشت با قطر ۷۵ تا ۲۵۰ میلیمتر و بزرگتر را تخمین زده و در فرم تشریح یا یادداشت‌های نمونه‌برداری ثبت کنید. وزن ذرات ۰ تا ۷۵ و کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر را نیز ثبت کنید. در آزمایشگاه وزن‌ها بر مبنای نمونه آون- خشک محاسبه می‌شوند. حداقل ۴ کیلوگرم نمونه را در کیسه پلاستیکی ریخته, درب آن را دوبار تا زده و گیره بزنید. مقدار رطوبت خاک در آزمایشگاه تعیین خواهد شد. اگر قطعات با قطر ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر در صحرا توزین نشده» درصد حجمی آن را تخمین زده و یاداشت کنید. ورتی‌سل‌ها نیروی برشی که سطوح براق رسی را در ورتی سل‌ها تشکیل می‌دهد. می تواند خاک را به اندازه ای بهم بزند که افق‌های رایج نتواند به خوبی مرفولوژی خاک را توصیف کند. توپوگرافی سطحی (گیلگای) در لایه‌های زیرین به صورت پستی و بلندی‌های کاسه مانند منعکس می‌شود. یک روش این است که نیمرخ در خارج از محدوده پستی و بلندی‌ها نمونه‌برداری شود. به منظور بررسی مرفولوژی ودیگر خصوصیات خاک با جزئیات مکانی بیشتر» روش زیر توصیه می‌شود- چاله‌ای با طول کافی که دو یا سه چرخه سیمای مرفولوزی را دربر بگیرد حفر کنید. برای مشخص کردن مرز سلولهای مرفولوژی از میخ و ریسمان استفاده نمائید. به هر سلول یک شماره و افق مشخصه اختصاص دهید. ۸7 اعام8 -ا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۳ یک خط تراز در حدود یک متر پائین‌تر از بلندترین نقطه سطح ایجاد کنید. یک میله در یک انتهای چاله بکوبید. در سر ریسمان یک حلقه درست کنید. حلقه را به سر میله بیاندازید و طناب را به انتهای دورتر چاله بکشید. یک تراز بر روی طناب قرار دهید. حلقه دیگری در طناب ایجاد کنید.ء میله دوم را در حلقه طناب قرار دهید.ء طناب را محکم بکشید. با بالا و پائین بردن میله» طناب را تراز کنید و میله را در حالتی که طناب تراز است به دیواره نیمرخ خاک بکوبید. بر روی طناب هر یک مترء یک علامت بگذارید. مرفولوژی نمایش داده شده توسط طناب را با اندازه‌گیری محور 7 در طول طناب و محور [ در بالا یا پائین طناب (هر دو بر حسب سانتیمتر) به کاغذ گرافیک منتقل کنید. برای اینکه اندازه‌گیریها را به طور عمودی انجام دهید ازیا تراز استفاده کنید. بر مبنای توضیحات فوق هر سلول را برای تجزیه کامل " نمونه‌برداری کنید. شمای نمونه‌برداری می‌تواند توالی سنتی نیمرخ را با نمونه‌برداری توالی‌های عمودی سلولها در موقعیت‌های پائین» بالا و حدفاصل هر چرخه ۶-۵-۱-۱ نمونه‌برداری بیولوژزی خاک برای تجزیه‌های آزمایشگاهی» نمونه‌های بیولوژیک همزمان یا مستقل از نمونه‌های نیمرخ برداشته می‌شوند. در زمان نمونه‌برداری برای بیوماس بالای سطح زمین» برای تعیین اینکه کدام گیاهان با جوامع میکروبی خاک مرتبط هستندء گونه‌های گیاهی می‌بایست با استفاده از کلید شناسایی گیاه در صحرا یا بعداً شناسایی شوند. معمولاً از یک سطح ۵۰۷۵۰ سانتی‌متر نمونه‌برداری می‌شود. تمام گیاهان از سطح خاک قیچی شده و بر حسب جنس یا گونه و تازه یا خشک جدا می‌شوند. برای تعیین بیوماس هوایی هر جزء گیاه توزین» خشک و دوباره توزین می‌شود. همانند نمونه‌برداری از نیمرخ خاک نمونه‌برداری برای تعیین بیوماس ریشه نیز شامل انتخاب محل معرف, نمونه‌برداری افق به افق و در صورت تغییر مرفولوژی و تراکم ریشه و نمونه‌برداری از زیر افق‌ها است. مساحت نمونه‌برداری تقریباً یک متر مربع است. برای تعیین بیوماس ریشه, نمونه‌ها توزین»؛ خشک و دوباره توزین می‌شوند. معمولاً ریشه‌ها با الک دستی و در آزمایشگاه جدا می‌شوند. نمونه‌های جممع‌آوری شده برای تجزیه‌های شیمیایی» فیزیکی و کانی‌شناسی نیز می‌توانند برای برخی تجزیه‌های بیولوژیک نظیر ماده آلی ریز ذره"ء ۴,8 و 5 کل استفاده شوند. روش دیگر این است که نمونه‌های بیولوژیک به صورت جداگانه در مزرعه جمع‌آوری شوند. همانند نمونه‌برداری از نیمرخ خاک افق‌های 0 و لاشبرگ سطحی به طور جداگانه با ایحاد یک برش مربعی به ابعاد ۵۰۷۵۰ سانتی‌مترء تا عمق معین برای تعیین دانسیته ظاهری نمونه‌برداری می‌شود. در برنامه نمونه‌برداری» نمونه‌های تکراری در نظر بگیرید. هدف اولیه از این کار این است که تغییرپذیری در همه یا بخشی از سیستم نمونه‌برداری تعیین و یا کمی شود. برای نشان دادن اطلاعات مهم نظیر نوع خاک. عمق و افق نمونه برداری و غیره نمونه‌ها را بر چسب بزنید. اگر تجزیه بیولوژیک معینی مثل بیوماس میکروبی درخواست شده » لازم است به منظور جلوگیری از تغییر جمعیت میکروبی, نمونه‌ها به سرعت و در بسته‌های یخ یا ژل به آزمایشگاه منتقل شده و بلافاصله در یخچال (-ح)*4) نگهداری شوند. دادبو|۵ 2۳ ۲۳۵۳۵۵1۵۲17۵110۵ - ۱ (۳0۱) 1۵116۲ 0۳2210 ۳۵۳1101۵16 -* -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۵-۵-۱-۱ نمونه‌برداری آب نمونه‌های آب را نیز همزمان با نمونه‌برداری از نیمرخ های خاک یا به طور مستقل می‌توان تهیه نمود. با تغییر محل نمونه‌برداری» مقدار و ترکیب نمونه‌های آب شدیداً تغییر می‌کند. انتخاب محل نمونه‌برداری از آب نه تنها بستگی به هدف تحقیق دارد بلکه به شرایط محلی» عمق و تناوب نمونه‌برداری نیز وابسته است (ولتهرست, ۱۹۹۶). در مورد نمونه‌برداری از آب توصیه خاصی ارائه نمی‌شودء زیرا جزئیات تهیه نمونه می‌تواند با شرایط محلی تغییر کند. با این وجود هدف اولیه نمونه‌برداری از آب» همان هدف نمونه‌برداری از خاک یعنی به دست آوردن نمونه‌ای معرف برای استفاده در تجزیه های آزمایشگاهی است. نمونه‌های آب را تا هنگام تجزیه در آزمایشگاه بدون ایجاد تغییر یا آلودگی» در وضعیت مزرعه‌ای نگهداری کنید. قبل از نمونه‌برداری از آب در صحراء ظروف را چند بار با آب نمونه بشوئید و سپس آن را کاملاً پرکرده و درب آن را محکم ببندید. از تماس با آب نمونه داخل ظرف و درب‌پوش خودداری کنید. ممکن است از دستکش استفاده شود. در برنامه نمونه‌برداری» نمونه‌های شاهد را لحاظ کنید.ء هدف اولیه این است که منابع احتمالی آلودگی نمونه تعیین و با توجه به غلظت نمونه تجزیه شده مقدار آلودگی ارزیابی شود. در برنامه نمونه‌برداری, نمونه‌های تکراری در نظر بگیرید. هدف اولیه از این کار این است که تغییرپذیری در همه یا بخشی از سیستم نمونه‌برداری و تجزیه آزمایشگاهی تعیین و یا کمی شود. انواع رایج نمونه‌های تکراری شامل نمونه‌های متقارن (همزمان" )4 متوالی (پی در پی" ) و خردشده " می‌باشد. برای جزئیات بیشتر در مورد اهداف و شیوه‌های تهیه نمونه‌های شاهد و تکراری رجوع شود به منبع وایلد و همکاران (۱۹۹۹). برای نشان دادن اطلاعات مهم نظیر محل نمونه بردای» عمق, زمان و غیره» ظروف حاوی نمونه را به طور صحیح برچسب بزنید. نمونه‌های آب باید به سرعت و در بسته‌های یخ یا ژل به آزمایشگاه منتقل شده و بلافاصله در یخچال (:4*۳) نگهداری شوند. برخی از تجزیه‌های آب مثل هدایت الکتریکی, کربن کل و غیر آلی می‌بایست در اسرع وقت انجام شود زیرا نگهداری آب در شرایط بهینه امکان پذیر نیست (ولتهرست. ۱۹۹۶). بعد از تکمیل این آزمایشهاء برای جدا کردن مواد محلول از معلق, نمونه با غشاء ۵ میکرومتر فیلتر شده» سپس نمونه به دو زیر نمونه تقسیم می‌شود. یک بخش برای تجزیه کاتیون‌ها (مثل [۸. ۳۵ ۱1۵) تا 011 دو اسیدی می‌شود و بخش دیگر برای تجزیه آنیون‌ها به کار می‌رود. این تجزیه‌ها نیز باید تا حد ممکن بدون فوت وقت انجام شوند. ۹-۱-۱ نکات در مرحله نمونه‌برداری ممکن است در اثر عوامل خارجی مثل, آب و هواء قابلیت دسترسی» زمین‌های پرشیب. اراضی مرطوب, حشرات و سنگریزه زیاد برخی اشکالات بوجود آید. برخی مواقع نیمرخ خاک می‌باید با دست حفر شود. برای تهیه نمونه‌های معرف می‌باید دستوالعمل‌ها و حواس چندگانه را تا حد ممکن به کار بست. نگهداری از نمونه اجتناب از تغییر یا آلودگی در طول نمونه‌برداری و انتقال آن به آزمایشگاه» اهمیت زیادی دارد. نمونه‌برداری برای تجزیه عناصر کمیاب نیازمند استفاده از ابزار تمیز و غیرفلزی است. برای نمونه‌برداری از عناصری که به طور طبیعی غلظت آنها پائین است دقت و مواظبت بسیار زیادی لازم می باشد. اجازه ندهید که نمونه خاک خشک شود.ء زیرا برخی خاکها به طور غیر قابل !- ۲۵۵۳۲۵۳۱ * - 5000011۵1 ٩ - ‏ازام5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۱ برگشت سخت شده و بر روی برخی تجزیه‌های آزمایشگاهی نظیر اندازه ذرات تأثیر می‌گذارد (نانزیو وهمکاران» ۱۹۹۳؛ اسپینوزا و همکاران» ۱۹۷۵ و کوبوتاء ۱۹۷۲). دمای بالا می‌تواند جمعیت و فعالیت میکروبی را تغییر دهد (ولوم» ۱۹۹۴). با اجتناب از تماس با نمونه آب داخل ظرف و درب پوش آن» از آلودگی نمونه‌های آب جلوگیری کنید. نمونه‌های آب تحت تأثیر فعالیت میکروبی قرار می‌گیرند که به تغییر غلظت برخی عناصر (مثل نیترات» فسفر و آمونیم)» احیاء سولفات به سولفید و کلرین به کلراید. و کاهش آهن با ترسیب یا اکسیداسیون منجر می‌شود (ولهرست. ۱۹۹۶). ممکن است افزودن بازدارنده‌های میکروبی لازم به طور کلیء برای اغلب نمونه‌های بیولوژیک کیسه‌های پلاستیکی کفایت می کند. زیرا این کیسه ها معمولاً نسبت به د(۲0 و 02 نفوذپذیرند و از خشک شدن نمونه جلوگیری می‌کنند. یعنی نمونه‌های هوازی در حین انتقال به آزمایشگاه» هوازی باقی می‌مانند (ولوم» ۱۹۹۴). آزمایشگاه شناسایی خاک توصیه می‌کند که برای جلوگیری از کاهش مقدار آب نمونه, از کیسه‌های پلاستیکی دو لایه زیپ‌دار استفاده شود. نوع ظرف نمونه آب (جذبی" یا دفعی " ) و نیز حجم بطری» می‌تواند نتایج تجزیه را تحت تأثیر قرار دهد به عنوان مثال بطری پلی‌اتیلن با گذشت زمان مقدار کلرین را افزایش می‌دهد یا مواد آلی را جذب می‌کند. با افزایش نفودذیذیری دیواره بطری» خطا افزایش می‌یابد. بطری‌های شیشه‌ای با گذشت زمان سدیم و سیلیکن آزاد می‌کنند. نمونه‌های کم حجم در ظروف بزرگتر» در مقایسه با ظروف کوچک با جدار ظرف تماس بیشتری دارند (ول‌هرست. ۶). ظروف نمونه آب می‌باید با اسید شسته شده و قبل از انتقال از مزرعه به آزمایشگاه درب آنها محکم بسته شود. در هنگام خشک کردن این ظروف باید به تمام نکات و امکان بروز آلودگی توجه شود. برای تهیه نمونه آب از نیمرخ خاک ممکن است فنجانهای سرامیکی لازم باشدء این فنجان‌ها قبل از نصب در مزرعه باید با اسید شسته شوند زیرا دارای ظرفیت تبادل کاتیونی کمی هستند. کربن آلی محلول را جذب می‌کنند و آلومینیوم و سیلیکا آزاد می‌نمایند (ولهرست. ۱۹۹۶). بین تهیه نمونه‌های آب و تجزیه برخی انواع نمونه‌های بیولوژیک (مثل بیوماس میکروبی) و نمونه های خاک (مثل مواد سولفیدی) در آزمایشگاه نباید فاصله زیادی بیافتد. برای جلوگیری از تغییرات عمده (مثل, تجزیه» تصاعد. تغییر جمعیت میکروبی)» این نمونه‌ها باید به سرعت و در بسته‌های یخ یا ژل به آزمایشگاه منتقل شده و بلافاصله در یخچال (4۶۴) نگهداری شوند. از یخ زدن نمونه‌های آب اجتناب شود زیرا می‌تواند 11 و تفکیک مواد آلی محلول را تحت تأثیر قرار دهد. ۷-۱-۱ ایمنی در نیمرخ‌های با عمق بیش از ۱۳۵ سانتی‌مترء بایستی حداکثر اقدامات لازم را برای جلوگیری از ریزش احتمالی دیواره نیمرخ به زمان کار با ماشین آلات و نیز هنگام حمل کیسه‌های نمونه اقدامات احتیاطی لازم را به کار ببرید. تب در اد رد رت و -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۸-۱-۱منابع ۱۷ آازم5 فعاداک 11010 ۵ 1۵ دراه 2 0۵10۹ 12 1۵۲ کع 0 نامه عام ۱9965 ظ باساطا .1 ]293-1 27-1 .|۸۵ ۳1۵1 .500 .[[50 3۳۳۵۵۳۵۳۰۵۳۳۵۰ 7.۷/۰ 10 .3-21 .0 ۵111و امه عم متفه نم 0011106 ,1994 ما۳ 18 2300 ,17.۷۷ 100۵۵ .2 ۹۱۹1120 2 1۵۳ ا1آهباو امه 120110106 (حلی) 502 ۸ 2۵00 ۷0701 1.۳ مصقصموام .12 ۰ ,۱۷1۵0150 5۹5۹5۸۰ 6۷1۳۵۳۳۵۰ ۸65 1۵ 1۵۳۳۹ |16۲۵ ۵۲ 0۵01617221100 .1975 بل لش کطا 200 بافتط ]۴۲۱ ,۷۷ ,۳۵۵۱۳۵2۵۰ .3 39-556۰ 3۳۵۵۰ بونش 506 .56 ازمگ بانط ۲۳۵۵ 2-0 002016 2001 ماع ۹0 ۵ 1 200 قاط نادمه دک ایک ,عاط ۵ بل 0 مفعام۲۳ .4 ۰ روط 00۷10001 ۵0۳ مواحعل ورحزام‌ هه 200 معط ۵۵۲ بکف۵ ۱0 [2اط 1۵ 11610۵5 ۳ 11305 ۸۹03161 (کلم) 5102 بش۸ 300 بااا۳۵۱ ۳۰ عمط ال باه ۸ 10 .0.105-113 ۰ ,۳۵10 8۳۵۵۵ ما ۳۳۵۵ 0۹۳ 2۳00۰ از0ه 131010121 .1997 12۳/0۳ ۰سا 200 سا 1۳۵۵۳۵ ۷/۰ .ل ,10۳۵ ۱.۹۰ معا ۷۵۰ با مطل م6۲ .5 7 ب9۵[11۷ |5۵ (.8لع) ماه .3 200 0۲00 ۳ زا .۶1-۱13 بص مباناهاو آنمد ۵۲ کعا 2111 ۰ ,۳190۷16 .۵۵16 نادمه 200 0۳۵۵۵10۵ 0000 ۳ 015005100 1۳6 ۵۵ 01۳۷۱۳۵ ۵۲ ۵ا۵ما۳ -دازمد عمش امم|اه ۵1 ۵۳۳۵۵۵ عامی م۸ 11972 بقا۵م .6 ۱6-79-7۰ 0۳۰ .1120 200 .۹0۵ آ[م5 بدازوه ۰ 1 بکاامد حافه ۷۵1۵016 0۲ کمزادا م0220 م۳۳۷۵ .1993 ما02 ۸ 300 بززماگ .5 3۰ 31۵20 7 بآ 200 0۳۵۹ بذاع ی بذازمه حاکه ۷۵1206 (حلع) ما12 بج 200 1۵۳20 ۵۰ بزر5۳۵ ۱69-۰ رم ۱0101200 1۳۵ بقل ما عمش ا۳۵۵ رمک عماج 21 مه امه جر عاص م1210 امد ۵۲ 1012105 [هم 1010 1997 (علم) قامس ۷۰۷۹5۲ 200 اب10 8.۵ سل 8-3۵۳۹ .8 الآ ,۷۷۵111۳۵10۳ 11۳۵10۳۵ اش .۵ 437 .۵1۳ ۰ ما۷1 .۳ بللع1 لبط بل ,۳ بش بل |۷۵0۵ .11 ب6ا1۵ ۱ بط سا 3۳۵۳۵ .9 ۵5 0۳۵۵۲6۶ ۵102 آزمد 0۲ ۳۷۵1۵10 ,1995 بع 10 9.3 200 بقامی ۷.۷۹5۲ ,ص08 5-0۰ 35-101 عویش بط بل بافباش ۵1 آنمد 0 101۵1۵105 001۵۱ 0 ۱] 4[ .0 ۳10110مفعل عازک -فعام‌ ده آزمه ان 0۳022100 300 دنامن .۱993 ی بدمکااد 10.۳ 4۵ .|۳۵۵۳ 1۳15 برمگ آزمگ عم بش خاک راد ۲و کلمطام 200 عدتامصحه آزمگ (بلی) ماهنت ۸ج ۳ ,1۵10۲ 231۷89 ۵۲ 1۵1005 300 فعام‌صده آنمد |ام ۱۵۳ فعسل۳۳ 1984 منک مناد 0 ارم۱.5| 0۰ ۳۳۱۵۰ 00۷ کل .| 30۰ 00ع1 13۷۹18۵11005 سیگ آزمگ ۸۹5۲۹5 1۹۳] برع امد 1۵۲ ۰ ,۷۷/۵5111۵10 1 00۷ ب75] 18 ۵10 .113000 .1۹0۸ .|۵۵ باه ازمک 1993 هاگ 101۹10۵ بسک ازوگ.12 6۰ ,۷۷۵51۳810 0106 0۸۰ 15] .3.0 ۲0۰ ۷۵۲۹۱۵۵ .۵۵ 1۵۵۹5 1۵00۵0 مه آزمگ 1996 هاگ سیک ازوک.13 ۰( ,۷۷/۵5318100 011106 3۳۵۱ 00۲۰ ب75] .42 ۵۰ ۵۹ 10۹11221100۹5 بجمسیگ ارگ زود [۵ ۲12110 ,629 13۳۵۳۲ 2101۵5 ماع امعم 00د ۱۵۵10۹ ۵۲ وهای .1998 الماک سنیگ ازمک .14 ۰ 110001 ,)6 5۳۷۵۷ امک |[ 1۵110۵ بک ما [۸-0 اکن ۵۵۵0۴ نهد 40 ۵۱۲۵۶ 1۵۳ 11121100 دق 1اه آزمد ام مدرد که ۸ 13۵70۵۶۷-۲ ازمک .1999 هاگ بسک ازمگ.15 1 00۷ بکن] ۳۸-0۹5 75] 436 ۱0۰ 11000 موش بل 200 که امد ۱۳۳۵۵ ۰ ,2100 ۷۷۵۵1 016 ۰ بقع 0 100 ۳۵۵.۰ 5ا ما2 اهنوا ا0 ععممسککه اه .1988 کال ماه 16. 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۱۷ ۳1 200 مععشه]آ ۷۵۵ .8 ,۵ نا ۳۰ 10 :121-242 .0 کاکواه 20 ۷/۵16 1996 .لط ۱7۰۷۵10۲۵۶ ]۳۷۱۰ 8205 بک1ک و202 ۳۵163 200 آزمک ۲۵۲ ۱/20۵۱ (ع0ع) ۰ ] -89ع[0 ۹3 ۷۷۵16۳۲ آ0 10000[ .1999 م1۳۵۹ بط 200 مکطان بل ,۵۵6 .10 .۳۰1 ,۱8۰۷۷/۱06 07 200655601 ,۸4 .2۵0 ,00۵09 ,1۷۹122110085 کعمس ۵100 ۲آ 65و10 ع آهنعمامی 311-۰ 2004 40 بعای ۸ .کل ,۷/۵۵۷۲ 1۷۷۰ 10 کلف واه 20 م۵010 ۵۳ ع مهد انم 1994 .۸ ۱9۰۷/۵۱۵۰ [1061161102 200 ۱100010102102 2 ۳۵۳ مکافرواه 20 آزمد ۵۶۲ ۱۳005 ومحلع) بوعا ۵ ۲۳۹5۰ ۰ ,۱/120190 ,555۸ 200 ۸5۸ ۱-14 .۵ 0۳۵6۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۲-۱- تهیه و آماده‌سازی نمونه ها در آزمایشگاه هدف از تجزیه هر نمونه خاک این است که اطلاعاتی در مورد ویژگی ها و خصوصیات یک خاک معین فراهم آورد. نمونه‌برداری این امکان را فراهم می‌کند که خواص ویژه یک خاک با دقت قابل قبول و حداقل قیمت ممکن برآورد شوند (پیترسون و کالوین, ۶)). در آزمایشگاه نیز یک نمونه خاک به بخش‌های کوچکتری تقسیم می‌شود تا خواص مختلف آن تعیین شودء بدون آنکه نیازی به اندازه‌گیری کل نمونه باشد. کوچک کردن نمونهء هزینه را کاهش می‌دهد اما ممکن است دقت برآورد نیز کاهش یابد. بنابر این باید بین هزینه و دقت تجزیه موازنه‌ای برقرار کرد ( پیترسون و کالوین» ۱۹۸۶). در حقیقت در تهیه و آماده‌کردن نمونه خاک یک تعارض آشکار وجود دارد و آن متغیر بودن خاک و در مقابل محدود بودن اندازه نمونه است. هدف از آماده کردن نمونه در آزمایشگاه آن است که نمونه مورد استفاده در تجزیه‌های شیمیایی,ء فیزیکی و کانی شناسی یکنواخت باشد. در هر مرحله ممکن است خطای نمونه‌برداری افزایش یابد (پیترسون و کالوین, ۱۹/۶). مقدار نمونه بایستی به قدر کافی بوده و به منظور دستیابی به یک نمونه معرف, بطور یکنواخت مخلوط شوند. نمونه‌های خاک عمدتاً دست خورده هستند اما تهیه نمونه‌های دست نخورده برای تجزیه‌های میکرومرفولوژیکی و نیز برخی خواص فیزیکی خاک نظیر جرم مخصوص ظاهری ضروری است. ۱-۳-۱- وسایل مورد نیاز - ترازوی الکترونیکی با دقت 2-۱ گرم و ظرفیت ۱۵ کیلوگرم - پاکت مقوایی برای نگهداری نمونه - الکهای استیل مقاوم در مقابل زنگ زدگی با سوراخ چارگوش, حداقل در اندازه‌های زیر: # این الک از جنس نایلون (0101[1 [112101) است. - بودر ساز یا دستگاه خردکن - وردنه چوبی -‏ وردنه (غلطک) لاستیکی (کائوچویی) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مفررات عمومی ۱۹ - آسیاب (سنگ شکن) آزمایشگاهی 1۳۹1۳۲۵۲۲۵ 7116۵۳ ,382/۸ [۱۷/1000 بطاقاع ۸ عفن 2۳۷[ ماه 0اه ] بآ[ ,۳1۵165 165 ,.ع1 - سینی فلزی با ابعاده ۰/۵۷۷۶۷۶ سانتیمتر - قوطی فلزی توزین» دو جین - ماسک کاغدی - کلاه - روپوش ۲-۲-۱ مواد لازم - آب مقطر - اسید کلریدریک یک نرمال (۸/111 1) - محلول هگزامتافسفات سدیم. ۲۵/۷ گرم هگرزامتافسفات سدیم (م(:۱1۵170)) و ۷/۹۴ گرم کربنات سدیم (:۳1۵: 00) را در ۱-۳-۲-۱ تحویل, کددهی و شماره‌گذاری نمونه‌ها اولین مرحله بعد از ورود نمونه خاک به آزمایشگاه کد دهی, نامگذاری و ثبت مشخصات آن است. اطلاعات موقعیت مکانی نمونه را می‌توان به سه دسته تقسیم‌بندی کرد: ۱- اطلاعات اساسی نمونه‌برداری نظیر نام نمونه‌بردار» مکان, زمان و چگونگی نمونه‌برداری, ۲- اطلاعاتی درباره واحد زمین نما و۳- خلاصه‌ای از خصوصیات افق‌های خاک. شماره‌های شناسایی شامل شماره‌های خاص مشتری و شماره‌های اختصاصی آزمایشگاه هستند. این شماره‌ها حاوی اطلاعات مهمی در مورد نمونه خاک شامل نیمرخ, افق خاک. محل و تاریخ نمونه‌برداری می‌باشند. کدهای مقدماتی آزمایشگاهی بستگی به خواص نمونه و تحزیه مورد درخواست دارند. این کدها اطلاعات عمومی در مورد خصوصیات ویژه بخش تحزیه شده یعنی مقدار رطوبت (هوا خشک یا رطوبت مزرعه) و اندازه اولیه و نهایی ذرات (به عنوان مشال ذرات کوچکتر از ۲ میلیمتر که تا اندازه ۷۵ میکرومتر ساییده شده‌اند) و نوع تحزیه انجام شده به همراه دارند. نمونه‌های وارده به آزمایشگاه را قبل از هر اقدام دیگر با دقت حدود یک گرم توزین کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۲-۳-۲-۱- خشک کردن بسته به ماهیت خاک و تجزیه‌های درخواستی» ممکن است نمونه‌های هوا خشک و یا مرطوب تهیه شود. همچنین نمونه خاک ممکن است از الکهای ریزتر از ۲ میلی‌متر عبور داده شود. مثلاً برای تعیین حدود آتر برگ از الک ۰/۴۲۵ میلی‌متر و برای تجزیه شیمیایی مواد آلی از الک حدود ۱۸۰ میکرومتر (میکرون) استفاده می‌شود. برای اغلب تجزیه‌های شیمیایی» فیزیکی و کانی‌شناسی» نمونه خاک هوا خشک کوبیده شده و از الک ۲ میلی‌متری عبور داده می‌شود. نمونه‌های خاک مرطوب نیز با فشار دست یا وسیله دیگر از الک ۲ میلی‌متری عبور داده شده و برای تجزیه در یخچال نگهداری می‌شوند. هوا خشک نمودن در اغلب موارد و در صورتی که لازم نباشد نمونه در شرایط رطوبت مزرعه نگهداری شود.ء نمونه‌های خاک را پس از انتقال به آزمایشگاه بایستی هوا خشک نمود. این کار مزیت‌هایی دارد. از جمله این که اداره کردن» جابجایی و الک کردن نمونه راحت تر است. همگن کردن آن بهتر صورت می‌گیرد. رطوبت أُن تقریبا ثابت می‌ماند و فعالیت بیولوژیک طی نگهداری نمونه کم می‌شود. نگهداری نمونه‌های خیس یا مرطوب حتی برای چند روز ممکن است باعث کسب نتایج غیر قابل اعتماد شود. بنابراین لازم است نمونه خاک را از کیسه حمل نمونه خارج نموده و بر روی یک کاغد یا مقوای مناسب به صورت یک لایه نازک با ضخامت حدود یک سانتی‌متر پهن نمود. خشک کردن باید در دمای اتاق و در سایه انجام شود. برای خشک کردن خاک از به کاربردن بخاری» آون و وسایل گرم کننده دیگر اجتناب شود. نگهداری در رطوبت مزرعه برای برخی تجزیه ها نبایستی نمونه را خشک کرد. برخی تجزیه‌های بیولوژیکی که نیازمند نمونه های با شرایط رطوبت مزرعه هستند. در اثر خشک کردن جمعیت میکروبی تغییر می‌کند. در برخی شرایط نیز که خصوصیات فیزیکی خاک در اثر خشک کردن بطور غیر قابل برگشت تغییر می کنند بایستی از نمونه خاک با شرایط رطوبت مزرعه استفاده کرد. در خاکهایی که به طور غیر قابل برگشت سخت می‌شوند. اندازه‌گیری توزیع ذرات » منحنی مشخصه آب خاک و شاخص خمیرایی در اندی‌سولها و اسپودوسولهاء در نمونه با رطوبت مزرعه انجام می‌شود. ۳-۳-۲-۱- کوبیدن و الک کردن نمونه تجزیه‌ها معمولا بر روی خاک هوا خشک و بخش نرم آن ذرات کوچکتر از ۲ میلی مترانجام می شوند. لازم است کلوخه‌ها و خاکدانه‌های بزرگ خاک را پس از هوا خشک کردن با یک وردنه پلاستیکی یا چوبی خرد کرده» بقایای گیاهی درشت و نپوسیده و سنگریزه‌های خاک را جدا کرده و نهایتاً خاک را از الک ۲ میلیمتری گذراند. معمولاً ذرات ۲۰ تا ۰۷۵ ۵ تا ۲۰ و ۲ تا ۵ میلیمتر نیز توزین شده و سپس دور ریخته می‌شوند. البته در برخی موارد این اندازه‌گیری‌ها لازم نیست. بعلاوه» همه یا قسمتی از ذرات بزرگتر از ۲ میلیمتر ممکن است به بخش‌های کوچکتری تقسیم شده و برای تجزیه‌های فیزیکی» شیمیایی و کانی‌شناسی نگهداری شوند. در برخی ازتجزیه هاء به عنوان مثال ظرفیت آب قابل استفاده و ضریب انبساط خطی, دانستن مقدار اجزاء سنگی ضروری است. معمولا ذرات بزرگتر از ۲ میلیمتر الک و توزین شده و دور ریخته می‌شوند. اما برخی استثناء‌ها وجود دارد و محدود به اجزاء سنگی با سخت دانه‌های گجی و آهکی یا موادی از افق‌های ۲۲ و ‎٩‏ نمی‌شود. در این موارد» قطعات درشت ممکن است به ذرات کوچکتر از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مقررات عمومی ۳۱ ۲ میلیمتر خرد شده و مورد تجزیه قرار گیرند. یا درات درشت و مواد خاکی نرم (کوچکتر از ۲ میلیمتر) یکنواخت و خرد شده و مورد تجزیه قرار گیرند. بعلاوه بسته به نوع مواد خاکی. ممکن است مقدار و اندازه قطعات سنگی هوا خشک که در مقابل فروبردن سریع در آب مقاومت می‌کنندء در نمونه‌ها تعیین شود. نحوه آماده کردن نمونه‌های مورد استفاده برای تعیین دانسیته ظاهری و مطالعات میکرومرفولوزی در بخش‌های مربوطه تشریح می شود. 2-۳-۲-۱ مقدار نمونه برای همگن کردن خاک, نمونه را از چهار گوشه به سمت وسط جمع کرده و دوباره پخش می کنند. این کار چهار بار تکرار می‌شود. مقدار خاک کافی می‌بایست الک شده و توزین شود تا مقدار اجزاء سنگی" (ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) به دست آید. به منظور اندازه‌گیری دقیق اجزاء سنگی با قطر حداکثر ۲۰ میلیمترء حداقل اندازه نمونه (وزن خشک) که می‌بایست الک و توزین شود یک کیلوگرم است (مجمع آزمون و مواد آمریکاء ۲۰۰۴)". از خاک هوا خشک خیلی آسان تر از خاک مرطوب می‌توان یک نمونه همگن به دست آورد. هر گاه لازم باشد نمونه مرطوب تهیه شود» اندازه نمونه می‌بایست دو تا چهار برابر خاک خشک باشد (مجمع آزمون و مواد آمریکاء ۲۰۰۴). ۵-۳-۲-۱ نگهداری نمونه‌های خاک بعد از خشک کردن» کوبیدن و الک کردن, نمونه‌های خاک در پاکت یا قوطی پلاستیکی تمیز نگهداری می‌شود. مشخصات کامل خاک یا شماره آن بایستی بر روی قوطی یا پاکت و نیز بر روی برچسبی که درون آن انداخته می‌شود نوشته شود. نمونه‌های با رطوبت مزرعه نیز در یخچال نگهداری می‌شوند. 2-۲-۱ محاسبات 100 ‌_ < ۸4 (] -) 100 ۳ ۳ 0 + ۸ < 0 که در آن: ۸ درصد وزنی ذرات ۲ تا ۵ میلیمتر از کل ذرات کوچکتر از ۲۰ میلیمتر 3 وزن هوا خشک ذرات ۲ تا ۵ میلیمتر بعد از فروبردن در آب (گرم) وزن کل نمونه خاک هوا خشک (گرم) ( وزن هوا خشک ذرات بزرگتر از ۲۰ میلیمتر بعد از فروبردن در آب (گرم) 4 (/۸857۱) داه ۷1۵ص دناد 7 6۳ واهن م5 م۸ * -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۳۳ درصد وزنی ذرات ۵ تا ۲۰ میلیمتر از کل ذرات کوچکتر از ۲۰ میلیمتر ۳ وزن هوا خشک ذرات ۵ تا ۲۰ میلیمتر بعد از فروبردن در آب (گرم) درصد وزنی درات ۲ تا ۲۰ میلیمتر از کل درات کوچکتر از ۲۰ میلیمتر وزن نمونه خاک ارسال شده به آزمایشگاه در شرایط رطوبت مزرعه» وزن نمونه هوا-خشک و وزن نمونه آماده شده را ثبت کنید. درصد جرمی ذرات ۲ تا ۵ ۵ تا ۲۰و ۲ تا ۲۰ میلی‌متر را گزارش کنید. همجنین جوشش با [لح1] (بدون جوشش, خیلی کم» کمء» زیاد و جوشش شدید) را گزارش نمائید. ۹-۲-۱ ایمن, گرد و غبار ناشی از خاک در حین کار کردن با آن آزار دهنده است. لذا ضروری است که از یک ماسک استفاده شود. همجنین پوشیدن روپوش و دستکش ازآلودگی و کثیف شدن لباس و دست با مواد خاکی جلوگیری می‌کند. هنگام کار با آسیاب نیز از کلاه و ۷-۲-۱ منابع م20 008010110 1۵۳ 0۳۵01106 ۹100020 .2004 دا۵ ۱/120 200 عصاای 1 ۵۳ امک و۸ -ا۱ 7 00316110 5100120 ۸513 0۲ 000 ۸۵ .2488 10 .(ع 0۳0 ]2۵ -۷1۵1) کازمک 01 ۰ 012 [ع۳110 ,۸۹1۹/۰ .04.08 ۷۵۱۰ کلکع امعم ماک م1 کل ماعم۲ 200 ازم5 4۰ ۰ ]501 0۲ ۱۷1010085 (.0م) ۷۵| بش۸ 0زا .33-51 یم بع زاهک 1986۰ باه اما 200 متکط م۳ -2 ,0 ,555۸ 200 ۸۹۸ .9 ۱/۵۵۵۲ 0و۸ 60 200 کل00 1 ازع ماه ند 0ص آهعزکعط۳ ۱۰ ۲۳۸۳۲ ۳ ۰- 1510۸ .4.0 ۲0۰ ۷۵۲۹۵۵ .|۱20۵ ۱/00۹5 0۵0۹ ها سک انم 2004 الماک بسک آزمگ -3 (] ,۷۷/۵5112100 ,0166 ۳۳۵۲۰ 000 بکل] .42 310۰ 100 10۷۹112211005 سک آزوک -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ تحزیه‌های فیزیکی خاک -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۳۵ ۱-۲- اندازه‌گیری میزان قطعات سنگی (کد روش ۳1۳) قطعات سنگی و شبه‌سنگی" شامل تمامی ذرات با قطر بزرگتر از ۲ میلی‌متر اما با ابعاد افقی کوچکتر از اندازه پدون است (اداره در دستورالعمل حاضر روش تعیین میزان قطعات سنگی ( اجزاء بزرگتر از ۲ میلی‌متر» با تخمین و توزین در صحرا و آزمایشگاه شرح داده می‌شود. اما در صحرا یا آزمایشگاه الک کردن و توزین ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر محدود به اجزاء کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر می‌شود. برای قطعات سنگی ۷۵ تا ۲۵۰ میلی‌متر و اجزاء بزرگتر از ۲۵۰ میلی‌مترء اندازه‌گیری صورت نگرفته و درصد حجمی آن در صحرا تخمین زده می‌شود. جزء ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر معمولا در صحرا الک و توزین شده و دور ریخته می‌شود. این روش بر روش کم در آزمایشگاه نیز معمولاً به دلیل اندازه کم نمونه غیر واقعی است. ۱-۱-۲ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت 7-۱ گرم و ظرفیت ۱۵ کیلوگرم وردنه چوبی - سینی فلزی با ابعاده ۷۶ ۷ ۷۶ ۷ ۰/۵ سانتیمتر - ترازو با ظرفیت 100-10 (۴۵ کیلوگرم)» برای قطعات سنگی - الکهای استیل مقاوم در مقابل زنگ زدگی با سوراخ چارگوش, در اندازه‌های زیر: هس سا - شیکر مکانیکی با الک‌های ‎٩‏ و ۴ مش 1615 00۳۵۳۵0 00 ۸۵0 ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ها دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها ی آب و خاک ۲-۱-۲ مواد - آب مقطر - اسید کلریدریک یک نرمال (1161 ۷ 1) - محلول هگزامتافسفات سدیم. ۲۵/۷ گرم هگزامتافسفات سدیم (م(:۳12170)) و ۷/۹۴ گرم کربنات سدیم (:۸12200) را در یک ۳-۱-۳ روش کار در صحرا نمونه‌ی معرفی از افق مورد نظر با الک ۷۵ میلی‌متر الک نمایید. برای تعیین دقیق درات با قطر حداکثر ۷۵ میلی‌متر» حدود ۶۰ کیلوگرم مواد خاکی را الک کنید. از آنجا که در مواردی به علت کمی وقت یا مواد خاکی, الک کردن مقدار ۶۰ کیلوگرم شاید عملی نباشدء مقدار واقعی ممکن است ۳۰ یا ۴۰ کیلوگرم باشد. مواد (ذرات) بزرگتر از ۷۵ میلی‌متر را دور بریزید. مواد رد شده از الک ۷۵ را توزین کرده و با الک ۲۰ میلی‌متر الک کنید. ذرات با اندازه ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر را دور بریزید و اجزاء کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر را توزین کنید. زیر نمونه‌ای از مواد کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر را در کیسه پلاستیکی بریزید و بعد از برچسب زدن و شماره‌گذاری به آزمایشگاه بفرستید. در آزمایشگاه وزن مرطوب نمونه خاک را تعیین کنید. نمونه را درون یک سینی پلاستیکی پخش کرده و هوا خشک نمایید. سپس وزن هوا نمونه را به سینی فلزی منتقل کرده و کاملا مخلوط نمایید. با وردنه چوبی خاکگ را کوبیده تال کلوخه‌های آن برای رد شدن از الک ۲ میلی‌متر خرد شود. برای قطعات سنگی هوا دیده که ممکن است به آسانی خرد شوندء به جای وردنه چوبی از وردنه لاستیکی استفاده کنید. خاکهای رسی که حاوی مقدار زیادی قطعات سنگی هستند را با شیکر مکانیکی الک کنید. کوبیدن و الک کردن را تا اگر مقدار نمونه فرستاده شده به آزمایشگاه زیاد استء زیر نمونه‌ای از آن را آماده سازی انتخاب کنید. زیر نمونه را توزین و وزن ذرات با قطر ۲ تا ۵ میلی‌متر را توزین کنید و به مدت ۱۲ ساعت در محلول هگرزامتافسفات سدیم تکان دهید. بعد از هوا خشک کردن» جرم ذرات خرد نشده را تعیین کرده و دور بریزید. ذرات با قطر ۵ تا ۲۰ میلی‌متر را نیز توزین کرده و دور بریزید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۳۷ 2-۱-۲ محاسبات ۱-2-۱-۲ محاسبات درصد جرمی - جرم مرطوب زیر نمونه ارسال شده به آزمایشگاه را تعیین کنید. جرم هوا-خشک زیر نمونه را تعیین کنید. جرم هوا خشک. عبارت از جرم ثابت شده نمونه بعد از خشک کردن در دمای ۳۰2-۵ درجه سانتیگراد (بین ۳ تا ۷ روز) است. - نسبت وزنی ذرات ۲ تا ۵ میلی‌متر در حالت هوا-خشک فرونپاشیده به حالت هوا-خشک فروپاشیده (بعد از تکان دادن در - محاسبات قطعات سنگی را بر مبنای جرم آون خشک انجام دهید. از نسبت ۸12/010 (نسبت هوا-خشک به آون-خشک) (روش ۳281 ) برای محاسبه جرم آون-خشک اجزاء کوچکتر از ۲ میلی‌متر استفاده کنید. (۱) برای تعیین درصد ذرات ۲ تا ۷۵ میلی‌متر بر مبنای جرم آون-خشک ذرات کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر از رابطه زیر استفاده کنید: 0 ۸ [۱-۲] 100 ۵ َ ( 757۱۱/055 >):27۱۷< ۸ ؛ جرم اجزاء ۲ تا ۷۵ میلی‌متر (گرم) 8 ؛ جرم مواد کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر (گرم) (۲) برای تعیین درصد ذرات ۲ تا ۵ میلی‌متر از رابطه زیر استفاده کنید: ۳ - 00 ۱۲-۲ 2-5۷۱۷: )> 757۱۱۱00315 ( که در آن: ۶۶5۳۸ 2۵/۹/۴۶ درصد جرمی ذرات ۲ تا ۵ میلی‌متر بر مبنای جرم آون-خشک ذرات کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر ۳ جرم اجزاء ۲ تا ۵ میلی‌متر (گرم) 8 ؛ جرم مواد کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر (گرم) ۲۳۱( برای تعیین درصد درات ۲تا ۲۰ میلی‌متر از رابطه زیر استفاده کنید: [ ۳-۲ 100 9 - د 0 (9اک00 7570 >) 2-2000 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها ی آب و خاک ( جرم اجزاء ۲ تا ۲۰ میلی‌متر (گرم) 8 ؛ جرم مواد کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر (گرم) (۴) برای تعیین درصد درات ۵ تا ۲۰ میلی‌متر از رابطه زیر استفاده کنید: [۴-۲] 00 روم وود ۵۳۹ 5 که در آن: (0/5ظ: 75) :20۶ درصد جرمی ذرات ۵ تا ۲۰ میلی‌متر بر مبنای جرم آون-خشک درات کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر جرم اجزاء ۵ تا ۲۰ میلی‌متر (گرم) 8 جرم مواد کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر (گرم) (۵) برای تعیین درصد ذرات ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر از رابطه زیر استفاده کنید: [۵-۲] ۳00 و زد که در آن: 05۸و ۰۵/۴۵ درصد جرمی ذرات ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر بر مبنای جرم آون-خشک ذرات کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر جرم اجزاء ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر (گرم) 8 ؛ جرم مواد کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر (گرم) - جرم آون-خشک نمونه با توزین زیر نمونه‌ای از آن قبل ((/4) و بعد از خشک شدن در آون در دمای ۱۱۰ درجه سانتی گراد ((0/ 7) به مدت ۲۴ ساعت با استفاده از رابطه زیر محاسبه می‌شود: [۶-۲] مر > را 07 که در آن: ۷0 جرم آون-خشک کل نمونه (گرم) 11! جرم هوا<خشک کل نمونه (گرم) - در محاسبات درصد جرمی آون-خشک اجزاء بزرگتر از ۲ میلی‌متر» اصلاحات لازم برای مقدار رطوبت مزرعه‌ای نمونه کوچکتر از ۷۵ میلی‌متر در زمان نمونه‌برداری و مقدار رطوبت نمونه در شرایط هوا-خشک در آزمایشگاه را انجام دهید. مبنای اصلاح مقدار رطوبت مزرعه‌ای را اختلاف بین جرم مرطوب نمونه و جرم هوا خشک آن قرار دهید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۳۹ ۲-2-۱-۲ محاسبات درصد حجمی - برای تبدیل درصد جرمی و حجمی به یکدیگر از جرم مخصوص ظاهری (0(]) و حقیقی (م0) اندازه‌گیری شده استفاده نمایید. چنان چه مقادیر اندازه‌گیری شده آن در دسترس نیست» برای 100 و وم به ترتیب مقادیر ۱/۴۵ و ۲/۶۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب را فرض کنید. برای تعیین حجم درات کوچکتر از ۲ میلی‌متر در واحد حجم کل خاک (۱71) از رابطه زیر استفاده کنید: [۷-۲] (1-7( ارم ری (3 - 00)[1/ +( -1) وم که در آن: (0؛ جرم مخصوص درات خاک (گرم بر سانتی‌متر مکعب) 40 جرم مخصوص ظاهری خاک (گرم بر سانتی‌متر مکعب) نسبت جرم ذرات با اندازه ۲ تا 7 میلی‌متر به جرم کل مواد کوچکتر از 7 میلی‌متر ۲ نسبت حجمی ذرات با اندازه بزرگتر از 7 میلی‌متر به حجم کل خاک 3 اندازه‌ای (معمولا ۲۰ یا ۷۵ میلی‌متر) که ذرات بزرگتر از آن به صورت حجمی در صحرا تخمین زده می‌شوند و درصد جرمی ذرات کوچکتر از اندازه‌گیری می‌شود (در اینجا برابر ۷۵ میلی‌متر). درصد حجمی درات کوچکتر و بزرگتر از ۲ میلی‌متر در کل خاک به ترتیب برابر است با: [ ۱۸-۲ ۱۷100( ۱۹-۲ 0( -۱) وزن ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر در واحد حجم کل خاک نیز برابر است با: [ ۱۱۰-۲ ۲۱۷ ۵-۱-۲ گزارش نتایج وزن نمونه خاک ارسال شده به آزمایشگاه در شرایط رطوبت مزرعه» وزن نمونه هوا-خشک و وزن نمونه آماده شده را گزارش وزن ذرات ۲ تا ۵ ۵ تا ۲۰ و ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر را گزارش دهید. درصد جرمی ذرات ۲ تا ۵ ۵ تا ۲۰ و ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر را گزارش دهید. درصد ححمی ذرات ۷۵ تا ۲۵۰ و بزرگتر از ۲۵۰ میلی‌متر را گزارش دهید. درصد حجمی ذرات کوچکتر و بزرگتر از ۲ میلی‌متر را گزارش دهید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک 1-۱-۲ نکات (الف) تغییرپذیری خاک و اندازه نمونه از عوامل دخیل در دقت اندازه‌گیری وزن قطعات سنگی هستند. برای دستیابی به مقدار دقیق ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر» می‌بایست به اندازه کافی نمونه جمع‌آوری و الک نمود. به منظور اندازه‌گیری دقیق قطعات سنگی با حداکثر اندازه ۲۰ و یا ۷۵ میلی‌مترء حداقل مقدار خاک که لازم است الک و توزین شود به ترتیب ۱ و ۶۰ کیلوگرم (ب) مقدار نمونه‌های ارسال شده به آزمایشگاه حداکثر ۴ کیلوگرم است. بنابراین الک و توزین ذرات ۲۰ تا ۷۵ میلی‌متر می‌بایست در صحرا انجام شود. ۷-۱-۲ ایمنی خطر اصلی در این روش در هنگام نمونه‌برداری در صحرا است. می‌بایست احتیاط لازم صورت گیرد. در آزمایش نیز گرد و غبار ناشی از خاک در حین کار کردن با آن آزار دهنده استء لذا ضروری است که از ماسک استفاده شود. همجنین پوشیدن روپوش و ۸-۱-۲ منابع 40 00861011010 1۵۳ ۳2006 ۹1300120 2004 بداش۱/0 200 و1 ۵۶ مانمگ معن م۸ ۱۰ ۰ ]۸۹1 0۲ 0۵۵0 اهباو۸ ,2488 1 .(۵ 0۳۵۵۲ ]2۵ -۷1۵1) کازمک ۵1 100111121100 .04.08 |۷۵ بذافع 1 ردمع0ع غاد 016۹100 ۲۵۵6 200 آزمک 4 نامک ما00 ۰ ,۳۳۱1۵0010۳1۵ ل 10 .201-228 .0 .016۹101110 ۱16۵۳ 200 باعل ملظ :2002 ۸۵۱۵۹۵۳۰ 1.60 800 مظظ 60055۵ .2 ۰ .50 امک 1005 [۵ز۳۳۷۹ 4۰ ۳۵۳ کافواه 20 آزمد او ۱1005 (علع) م10۵6 ی مه 1206 ۰ ,۱/1۵0180 ,555۸ 200 ۸5۸ .5 .30 کمک م80 3۳۰ 600۷ بکل] 18 ۲10۰ 11300 1۹0۸ .۱/120۵ سک ازمک .1993 هاگ 101510 سنیگ اآزمگ 3 ۰ ,۷۷/2531۳210 ,01106 10۸-0۰ 5] 4.0۰ 310۰ ۷۵۲۹0۵ .۱/120۵ ۱/1005 1200۵0۹ چمسیکگ ازمک 2004 ماک سک انمک 4 ۰ ,ط210 ۷/251 ,01106 ۳۳۵ 00۲۰ بکن] 42 310۰ ۵0۳۹ 1۹12211008 چگ آزم٩ ۲-۲ -اندازه‌گیری مقدار رطوبت خاک (کد روش ۳2۲) خصوصیات خاک معمولاً بر مبنای خاک خشک بیان می‌شود. به طور سنتی در اغلب اوقات تعریف خاک خشک» خاکی است که جرم آن در دمای بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ درجه سانتیگراد به حالت ثابت رسیده باشد ( انجمن آزمون و مواد آمریکاء ۲۰۰۴). به این خاک اصطلاحاً خاک آون-خشک! می‌گویند. بنابراین اندازه گیری بسیاری از خواص فیزیکی و شیمیایی خاک مستلزم آگاهی از میزان رطوبت خاک است. محاسبه نسبت جرمی هوا-خشک به آون-خشک (۸1/010) یا نسبت جرمی رطوبت مزرعه‌ای به آون-خشک (۳۱//00 ) برای تعدیل نتایج بر مبنای خاک آون-خشک به کار می‌رود. همجنین در برخی از تجزیه ها از این نسبتها در محاسبه جرم معادل خاک آون- خشک از خاک هوا- خشک یا با رطوبت- مزرعه‌ای استفاده می‌شود. 0۷۵۳-9۷ - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۳۱ خاکهای گجی مورد خاصی هستند.ء زیرا گچ (250.:211: 0)) در دمای ۱۰۵ درجه سانتیگراد بخش اعظم دو مولکول آب خود را از دست می‌دهد. خواص خاکهای گچی نیز که بر مبنای وزن آون- خشک خاک گزارش می‌شوند. لازم است برای به حساب آوردن وزن آب کریستالی تصحیح شوند. این تصحیح زمانی انجام می‌شود که مقدار گچ خاک بیش از ۸/۱ باشد. به حساب آوردن مقدار آب کریستالی در خاکهای گچی باعث می‌شود که خواص این خاکها با خاکهای غیر گچی قابل مقایسه باشد (نلسون و همکاران» ۱۹۷۸؛ نلسون» ۱۹۸۲). برای تعیین مقدار رطوبت خاک, کافی است نمونه‌ای از خاک (با هر رطوبتی از جمله رطوبت مزرعه هوا خشک و یا اشباع از آب) قبل و بعد از خشک کردن در آون توزین شود. مقدار رطوبت خاک معمولاً بر حسب نسبت جرم آب موجود در خاک به جرم نمونه خشک شده در ون یا بر حسب حجم آب موجود در واحد حجم نمونه بیان می‌شود. نکته مهم و اساسی بویژه در تعیین مقدار رطوبت نمونه‌های مزرعه‌ای آن است که مقدار رطوبت خاک در حین حمل به آزمایشگاه وتا زمان اندازه‌گیری در اثر تبخیر تغییر نکند. به این منظور ضروری است که نمونه(ها) در ظرف پلاستیکی یا فلزی کاملاً غیر قابل نفود نگهداری شود. ۱-۲-۲ - وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۳۰/۰۱ گرم - آون ۱۱۰ درجه سانتی گراد - قوطی‌های تعیین رطوبت - دسیکاتور ۲-۲-۲ مواد - سولفات کلسیم (بی آب) یا جاذب الرطوبه مشابه برای ریختن در دسیکاتور نمونه خاک (بین حدود ۱ تا ۱۰۰ گرم) را در قوطی بریزید. نمونه‌های مزرعه‌ای می‌بایست در ظروف پلاستیکی یا فلزی غیر قابل نفوذ به آزمایشگاه منتقل شوند. جرم قوطی و نمونه حاوی آن را ثبت کنید (۸1۰: ۰). نمونه را در طول شب (۱۲ تا ۱۶ ساعت) در آون در دمای ۱۱۰ درجه سانتیگراد خشک کنید. نمونه خشک شده را در دسیکاتور حاوی سولفات کلسیم (بی آب) یا جاذب الرطوبه مشابه به دمای محیط برسانید و سپس توزین کنید (. ۸1). نمونه نباید قبل از توزین بیش از ۳۰ دقیقه در دمای محیط باقی بماند. جرم قوطی خالی را ثبت کنید ۸/0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک 2-۳۲-۳۲ محاسبات درصد جرمی رطوبت خاک (,720) از رابطه زیر محاسبه می‌شود: - ی ۸ ( ؟ [۱۱-۲] 00 ؛ جرم ذرات جامد خاک+ قوطی جرم قوطی جرم ذرات جامد خاک یعنی جرم خاک خشک شده در آون در دمای ۱۱۰ درجه سانتی گراد. درصد حجمی رطوبت خاک نیز به راحتی با استفاده از رابطه زیر از درصد جرمی رطوبت خاک به دست می‌آید- [۱۲-۲] ۵۸ ۷ ,۹۵۵ > ,1۵۵ 1 7 که در آن: برای محاسبه میزان خاک هوا-خشک مورد نیاز برای دستیابی به وزن معینی خاک آون-خشک از رابطه زیر استفاده می‌شود: 00 70 100 [ ۱۱۳-۲ - (]۸ (4 جرم خاک هوا-خشک مورد نیاز 0 درصد جرمی رطوبت خاک محاسبات مربوط به اصلاح مقدار آب در خاکهای گچی: (الف) نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک اصلاح شده برای خاکهای گجی ((۸1/010)) از ربطه زیر محاسبه 2 0/0 5 0/0, ۱+ )600 (1 ۷ 0.001 942( می‌شود: ]۱۴-۲[ 4/0 ؛ نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک اصلاح نشده درصد گچ اصلاح نشده (ب) درصد جرمی رطوبت خاک اصلاح شده (ء,,ر8 07 ,(10)77: 0) برای خاکهای گجی نیز از رابطه زیر محاسبه می‌شود- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نج زبه‌های فیزیکی خاک ۳۳ ۱۱۵-۲۱ (942 0.1 ۱۷( 0۹) - ی ((0د77) (۹۸)(1,0 ختت شش له 77 )0 (0.001942 ۷ 6(۶: ۱) +۱ 1 ؛ درصد جرمی رطوبت خاک اصلاح نشده 71 درصد گچ اصلاح نشده ۵-۲-۲ گزارش نتایج 1-۲-۲ نکات (الف)- هرچه مقدار نمونه مورد استفاده بیشتر باشد دقت برآورد نیز بالاتر خواهد رفت. اما بایستی در نظر داشت که در نمونه‌های بزرگ مدت زمان خشک کردن برای رسیدن به یک وزن ثابت بیشتر خواهد بود. مدت زمان لازم برای خشک کردن نمونه. به بافت خاک نیز وابسته است. در خاکهای درشت بافت این زمان کوتاه و برای خاکهای رسی شاید حتی لازم ( ب )- در آون‌های قدیمی بدون فن همیشه لازم است زمان خشک کردن طولانی‌تر در نظر گرفته شود. ( ج )- به نمونه‌های در حال خشک شدن در آون نمونه‌های مرطوب دیگری اضافه نکنید. ( د)- نمونه‌های خاک خشک شده در آون ممکن است بعد از سرد شدن مقدار قابل توجهی رطوبت از اتمسفر جذب کنند. توزین سریع نمونه‌ها در مدت زمان کمتر از ۲۰ دقیقه بعد از سرد شدن این مشکل را برطرف می‌کند. ( ه)- طی مراحل توزین یا خشک کردن» استفاده از ظروف توزین با جرم غیر یکسان» آلودگی نمونه یا از دست‌رفتن آن منجر به نتایج نادرست می‌شود. ( و )- خروج آب ساختمانی بویژه در خاکهای گچی می‌تواند خطای مثبتی ایجاد کند. هنگام گزارش مقدار آب خاکهای گچی. بایستی مقدار آب کریستالی از مقدار کل آب آون خشک کم شود. ۷-۲-۲ ایمن, برای بیرون آوردن قوطی‌ها از آون از دستکش‌های پارچه‌ای عایق یا گیره فلزی استفاده کنید. ۸-۲-۲- منابع 40 00901011010 10۳ ۳۵01106 51000120 2004 ش۱110 200 عدااک ]1 1۵۳ امنمگ م۸ ۱۰ ۰ ]۸۹1 ۵۲ ۵۵ اآهو۸ ,2488 10 .(ع عم ]121-2۵ فازمد و 10011112100 .04.086 |۷۵ ,کاکع 1 دمعع مداد جرمزفم نل0 ملعم 0ص زموگ 4 منک حون 0 ۰ ,012 [ع۳۳۱1۵0 1 ,و۸۵۷ |(50 0 ۱013005 (.0ع) ۵ا| بش۸ -0] 493-544 .م باصعا ۷۷۵0۷ 1986۰ ]۷۷.1 0206 .2 ,1 ,55۸ 300 ۸5۸ .9 ۷0۵۵۲ مش بل 200 ح00 ۱۷ آهعنع |۱۷1۵ 200 آهمزدط۳ ۱۰ ۷1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۰ 200 ,۱/16۳ 8.۲ بعهه۳ با.۸ 10 .159-165 بم 600۹ 200 عاقدو اه ۱982 ملظ ماع .3 20 ۷101005 آه نع 31001010 200 آهن 0 .2 ۳۵۳ دزفواهم۸ آزم5 اه 005ط/۱ (رعلع) ها 1۰ ,۱80150 ,555۸ 200 ۸5۸ 9۰ ۷0۵۵۲۰ م۸ 8 م20 6۵۳16۲ م5 100161108 .1978 ۲116000 .۷۷.10 200 ۴1۵ سا ملظ ,۱1500 .4 9-61۰ 42-65 .ل ۸ 506 .500 ازم5 کازمک کبا۵ دم 01 0۳۵6۹ ۳-۲- اندازه‌گیری مقدار رطوبت اشباع خاک (کد روش 397) محتوی آن کج شود به آرامی جریان می‌یابده و بجز در خاکهای با مقدار رس زیاد به آسانی از روی کاردک می‌لغزد. این نسبت خاک به آب به دو علت مورد استفاده قرار می‌گیرد: ۱ این نسبت حداقل نسبت قابل ایجاد است که با فشار یا مکش به آسانی می‌توان مقدار کافی عصاره برای تجزیه از آن استخراج نمود. ۲ با یک شیوه قابل تخمین اغلب می‌توان بین این نسبت و مقدار آب خاک در شرایط مزررعه رابطه‌ای برقرار کرد ) اداره آزمایشگاه های شوری ایالات متحده» ۱۹۵۴). در حین آماده نمودن گل اشباع» یک عصاره آبی به دست می‌آید که در گل اشباع با افزودن آب به نمونه خاک و مخلوط کردن آن تا زمان دستیابی به معیارهای اشباع آماده می‌شود. مخلوط پوشانده شده و در طول شب به حال خود رها می‌شود. سپس معیارهای اشباع بودن دوباره بررسی می‌شود. اگر مخلوط معیارهای مربوطه را نداشت. آب یا خاک بیشتر به آن اضافه می‌شود تا معیارها حاصل شود. از گل اشباع یک زیرنمونه برای تعیین میزان رطوبت (درصد رطوبت اشباع) برداشته می‌شود. بقیه گل اشباع برای عصاره‌گیری به کار می‌رود. ۱-۳-۲ - وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت 7-۱ میلی گرم آون ۱۱۰ درجه سانتی گراد -‏ قوطی‌های آلومینیومی خشک کن کاردک با جنس استیل زنگ نزن و دسته چوبی ِ ظرف (قوطی) پلاستیکی با ظرفیت ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌لیترء بسته به میزان گل اشباع مورد نیاز 5 دسیکاتور ۲-۳-۲- مواد - آب مقطر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۳۵ ۳-۳-۲- روش کار ۱ حدود ۲۵۰ گرم خاک هوا-خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متر را در قوطی پلاستیکی (حدود ۱۰۰۰ میلی‌لیتر) بریزید. ۲ برای رساندن رطوبت خاک به نزدیک اشباع به اندازه کافی آب مقطر عاری از یون اضافه کنید. به منظور کاهش گلخرابی و برای رسیدن به یک نقطه پایان معین (معیارهای اشباع)» مخلوط کردن را با حداقل تکان دادن انجام دهید. زمانی که در رطوبتی نزدیک ظرفیت مزرعه بر روی خاکها کار می‌شود به آسانی دچار گلخرابی می‌شوند. اگر خاک خیلی مرطوب شد.ء مقداری خاک اضافه کنید. ۳ گاهی ظرف را به آرامی به میز کار بکوبید تا مخلوط آب-خاک تحکیم شود. در حالت اشباع, گل به دلیل انعکاس نور می درخشدء وقتی ظرف محتوی آن را کج کنیم به آرامی جریان می‌یابد. و بجز در خاکهای با مقدار رس زیاد به آسانی از روی کاردک می‌لغزد. ۴ روی ظرف را بپوشانید و در طول شب به حال خود رها کنید. ۶ اگر گل, معیارهای مربوطه را نداشت, دوباره با افزودن آب یا خاک بیشتر آنرا مخلوط کنید. اجازه دهید حداقل برای ۴ ساعت به حال خود بماند و دوباره معیارهای اشباع را کنترل کنید. ۸ حدود ۲۰ تا ۴۰ گرم از گل اشباع را در قوطی بریزید. ٩‏ درب آن را بگذارید و جرم قوطی و نمونه حاوی آن را ثبت کنید (با دقت حدود ۰/۰۱ گرم). ۰ درپوش را بردارید و نمونه را در طول شب (۱۳۲ تا ۱۶ ساعت) در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. مدت زمانهای ۲۴ ساعت یا بیشتر نیز توصیه شده‌اند. به نمونه‌های در حال خشک شدن در آون» نمونه‌های مرطوب دیگری اضافه نکنید. آون ۱ نمونه خشک شده را بردارید 9 بلافاصله درب‌پوش آن را بگذارید. اجازه دضید تا نمونه برای یک ساعت خنک شود. 4-۳-۲ محاسبات درصد جرمی رطوبت اشباع خاک (57م) از رابطه زیر محاسبه می‌شود: -‏ ۸ [۱۶-۲] 00 ( ۸۷ وی ۷) < ۹5/0 ( ۸1 ۸1) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک جرم قوطی +درب‌پوش ۵-۳-۲ گزارش نتایج مقدار رطوبت اشباع خاک ‎)٩17(‏ بر حسب درصد جرمی را با دقت ۰/۱ درصد گزارش کنید. 1-۳-۲ - نکات (الف)- در مورد خاک‌های پیت و ماک و خاکهای با بافت خیلی ریز یا خیلی درشت بایستی توجه خاصی کرد (رودز۱۹۸۲). (ب )- در خاکهای ریز بافت بایستی بلافاصله » مقدار آب کافی با حداقل مخلوط کردن اضافه شود تا نمونه را به رطوبت نزدیک اشباع برساند. در مورد خاکهای درشت بافت باید مراقب بود که نمونه, فوق اشباع نشود. وجود آب در سطح نمونه بعد از ۷-۳-۷۲ ایمن, برای بیرون آوردن قوطی‌ها از آون از دستکش‌های پارچه‌ای عایق یا گیره فلزی استفاده کنید. ۸-۳-۲ منابع (.9ل2) معا .12 200 ,۱۷۱۱|۳0 .]|۸1 بعید۳ با .۸ -0] .167-179 .0 بذاادک عاطاباام5 :۱982 بل ,۳۸۵۵۵65 .1 ۵0 200 ۳۳۵۳۵۰ ۱۷1۵۵۱0 200 اقعصط) 2 ۳۵۳ دافواه ۸ آزمگ ۵۲ ۱۷۳۵۵۹ ۰ ,۱120150 ش555۸ لد ۸5۸ 9۰ ۱۷۵۵۵۵۳۰ 40 5۵116 0۲ 1130۳۵۷۲۵۲ 200 داد0 1۵00 (.0ع) ۸1۳۵۳۵۹ شا ۱9۹54 بانداک جماد ها مادک بک1ا] .2 ۰ ۷۷/۵۵۳۱۱۵10 011106 1۳۱ 000۷ .ک.ل(] ,60 11۵00 150۸] .م 160 کانمه ااهااه اغلب خواص فیزیکی و بسیاری از خواص شیمیایی خاک شدیداً تحت تأثیر کلاسهای توزیع اندازه ذرات خاک قرار می‌گیرند. تعیین نوزیع اندازه ذرات خاک اندازه‌گیری توزیع اندازه ذرات مجزا در نمونه خاک است. بهترین روش برای بیان نتایج اندازه‌گیری توزیع اندازه ذرات خاک» ترسیم منحنی توزیع اندازه ذرات است. در این منحنی درصد تحمعی ذرات کوچکتر از اندازه یک ذره معین در مقابل لگاریتم قطر موّثر ذرات رسم می‌شود. منحنی توزیع آندازه ذرات خاک در بسیاری از تحقیقات و ارزیابی‌ها (نظیر زمین‌شناسی» هیدرولوزی» سطوح ژئومورفیک. مهندسی و علوم خاک) به کار می‌رود. در خاکشناسی, اندازه درات به عنوان وسیله‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نج زبه‌های فیزیکی خاک ۳۷ در سیستم طبقه بندی وزارت کشاورزی آمریکا" (7810۸]) » بافت خاک به مقدار نسبی رس» سیلت و شن در بخش نرم خاک" (13383 ۲>) اتلاق می‌گردد (اداره شناسائی خاک. ۱۹۹۳). در این طبقه‌بندی همچنین نسبتهای پنج زیرکلاس شن مشخص می‌شوند. طبقه‌بندی‌های دیگری مانند طبقه بندی بین المللی 5۹5ن]آ, کانادایی 55 و ‎۸٩1۸/‏ نیز وجود دارد. در گزارش و تفسیر نتایج می‌بایست به نوع سیستم طبقه‌بندی اشاره کرد. در مطالعات خاکشناسی به طور معمول مقدار کل شن (۰/۰۵ تا ۲/۰ میلی‌متر)» سیلت (۰/۰۰۲ تا ۰/۰۵ میلی‌متر) و رس (کوچکتر از ۲ میکرون) به همراه پنج زیرکلاس شن (خیلی درشتء درشت» متوسط ریز و خیلی ریز) و دو زیر کلاس سیلت (درشت و ریز) تعبین می‌شود. سیلت درشت ذرات با قطر ۰/۰۲ تا ۰/۰۵ میلی‌متر است. در سیتم بین المللی مرز بین سیلت و شن ۰/۰۲ میلی‌متر (۲۰ میکرومتر) است. در طبقه‌بندی مهندسی مرز بین شن و سیلت قطر ۰/۰۷۴ میلی‌متر است. روش استاندارد اندازه‌گیری توزیع اندازه ذرات شامل؛ پراکنده کردن خاک با روشهای شیمیایی» مکانیکی یا التراسونیک و تفکیک اندازه‌های مختلف با الک کردن و ترسیب اندازه‌گیری جرم و سپس بیان مقدار نسبی (درصد از کل نمونه خشک شده در آون) هر ۸]] به عنوان روش استاندارد انتخاب شده است» زیرا در دامنه وسیعی از خاکها کاربرد دارد. اما به طور سنتی» روش هیدرومتر نیز برای تعیین توزیع اندازه درات بویژه در نمونه‌هایی که به طور کامل پراکنده نمی‌شوند به کار می‌رود. استفاده از هیدرومتر این امکان را فراهم می‌کند که اندازه‌گیری‌های متعددی در یک نمونه انجام شود و بنابراین توزیع اندازه ذرات می‌تواند با جزئیات بیشتری تعیین شود. رس ریز و رس کربناتی در روش پیپت» علاوه بر اندازه‌گیری‌های رایج شن» سیلت و رس» بسته به درخواست و نوع خاک میزان رس ریز و یا رس کربناتی نیز تعیین می‌شود. جزء رس ریز شامل ذرات معدنی با قطر مور کوچکتر از ۰/۲ میکرومتر است. درصد رس ریز برای خاکهایی که انتظار می رود رس انتقالی داشته باشند تعیین می‌شود. داده‌های رس ریز می‌تواند در تعیین حضور افق آرجلیک یا به آن دو سوم رس غیرکربناتی است. بنابراین رس کربناتی اثر رقیق کنندگی دارد و اغلب به منظور استنتاج در مورد پیدایش خاک و فعالیت رس از مقدار کل رس کم می‌شود. در روش استاندارد .551 برای تعیین توزیع اندازه ذرات, از خاک هوا-خشک استفاده می‌شود. در حالی که به دست آوردن یک نمونه همگن از خاک هوا - خشک راحت‌تر از خاکی با رطوبت مزرعه است.ء برخی از خاکها زمانی که خشک می‌شوند به طور غیر قابل برگشت سخت می‌شوند و بنابراین ممکن است با همان رطوبت برای تعیین بافت استفاده شوند. خشک کردن چنین خاک‌مایی ۵ ۹ ۴ 360۵۳۵۵۱ عاهاگ مادنا - ((1۱ 2> 0۵۳10[65) ۳۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۱-2-۲- تعیین توزیع اندازه ذرات خاک با پییت (کد روش ۳47-۳) روش استاندارد (۳47-۳1)- روش استاندارد آزمایشگاه شناسائی خاک (اداره شناسائی خاک, ۲۰۰۴) برای تعیین توزیع اندازه ذرات خاک (11 4>۲» روش پیپت و استفاده از خاک هوا خشک است. در این روش ۱۰ گرم نمونه برای حذف مواد آلی و نمکهای محلول تیمار می‌شود. سپس برای به دست آوردن جرم اولیه, نمونه در آون خشک شده با محلول هگزامتافسفات سدیم و تکان دادن مکانیکی پراکنده می‌شود. جزء شن با الک تر از سوسپانسیون جدا شده و سپس با الک کردن خشک به اندازه‌های مختلف تفکیک می‌شود. اجزاء رس و سیلت می‌شود و ۲۵ میلی‌لیتر از آن با استفاده از پیپت در فواصل زمانی از پیش تعیین شده بر اساس قانون استوکس برداشت می‌شود. نمونه سوسپانسیون در دمای ۱۱۰ درجه سانتیگراد خشک شده و توزین می‌شود. در دستورالعمل حاضر این روش با کد ۳41-۳1 مشخص پراکنده نمودن و بیش تیمارها در روش استاندارد: پدیده‌های فلکوله‌شدن و پراکنده‌شدن" در تعیین رفتار فیزیکی جزء کلوئیدی خاک بسیار مهم هستند و بنابراین بطور غیر مستقیم تأثیر زیادی بر رفتار فیزیکی خاک دارند (سامنرء ۱۹۹۲). در روشهای استاندارد آزمایشگاه شناسائی خاک. برای حذف مواد آلی و نمکهای محلول, خاک پیش تیمار می‌شود. نمونه‌ها با آب اکسیژنه (:1120) و هگزامتافسفات سدیم تیمار می‌شوند. اهداف اولیه پراکنده نمودن» حذف مواد سیمانی کننده» آبپوشی مجدد ذرات رس» و جدا کردن فیزیکی ذرات مجزای خاک است (اسکوپ. ۱۹۹۲). آب اکسیژنه مواد آلی را اکسیده می‌کند. هگزامتافسفات سدیم هر نوع کلسیم محلول را کمپلکس نموده و آن را در کمپلکس تبادلی با سدیم جایگزین می‌کند. به محض تکمیل تیمارهای شیمیایی» برای تکمیل و تسریع پراکنده و جدانمودن درات. همزدن‌های فیزیکی از طریق شیکر کردن استفاده می‌شود. در حضور کربنات کلسیم» ۳۵ و 51 ممکن است عمل پراکنده‌شدن کامل انجام نشود. در این موارده بر حسب درخواست ممکن است روشهای پراکنده نمودن و تیمارهای خاصی شامل حذف کربنات‌هاء آهن و سیلیس انجام شود. تعیین رس ریز و رس کربناتی: برای تعیین رس ریز و رس کربناتی از سوسپانسیون تهیه شده در روش استاندارد (1]-۳4) استفاده می‌شود و در ادامه این روش بدون لحاظ کردن کد توضیح داده شده است. بطور خلاصه» برای تعیین رس ریزء سوسپانسیون رس و سیلت بهم زده شده در ظروف سانتریفیوژ ریخته شده و با سرعت ۱۵۰۰ دور در دقیقه سانتریفویوژ می‌شود. سپس ۲۵ میلی‌لیتر از آن در آون خشک و توزین می‌شود. برای تعیین رس کربناتی نیز باقیمانده نمونه‌های سوسپانسیون خشک شده در آون در یک سیستم بسته با اسید مجاور شده و فشار گاز «(0ن) متصاعد شده اندازه‌گیری می‌شود. روش حذف کربناتها (۳41-۳2): خاکهایی که حاوی مقدار زیادی کربنات هستند به آسانی پراکنده نمی‌شوند. برای حذف کربناتهاء این خاکها با اسید پیش‌تیمار می‌شوند (گروسمن و میلت. ۱۹۶۱؛ جکسون» ۱۹۶۹؛ گی و باودر» ۱۹۸۶؛ گی و اور» ۲۰۰۲). تعیین توزیع اندازه ذرات خاک بعد از حذف کربناتها بر حسب درخواست متقاضی انجام شده و عمدتاً برای مطالعات پیدایش خاک و مواد مادری به کار می‌رود. برای حذف ۱-0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۳۹ کربناتهاء نمونه خاک با محلول استات سدیم یک نرمال (۳۵0۸0 /۸ ۱) بافرشده در 1-۵آم تیمار می‌شود. محلول ۵0۸0 تا زمانی اضافه می‌شود که دیگر جوششی اتفاق نیافتد. سپس محلول ۲1۵0۸0 از نمونه شسته شده و در ادامه روش ۲31-171 پیروی می‌شود. روش حذف آهن (۳47-۳3): آهن و اکسیدهای دیگرء ذرات رس,» سیلت و شن را پوشانده» آنها را به هم پیوند داده و موجب تشکیل خاکدانه می‌شوند. بنابر این خاکهایی که دارای این نوع اکسیدها می‌باشند ( احتمالاً خاکهای گیلان و مازندران) به آسانی پراکنده نخواهند شد. برای حذف اکسیدهای آهن از محلول سیترات- دیتیونات سدیم که با بیکربنات بافر شده است استفاده می‌شود (مهرا و جکسونء ۱۹۶۰؛ گی و باودر» ۱۹۸۶ گیو اور ۲۰۰۲). در این روش نمونه خاک ابتدا برای حذف مواد آلی با آب اکسیژنه تیمار می‌شود و سپس اکسیدهای آهن با افزودن محلول سیترات- دیتیونات سدیم بافر شده با بیکربنات و حرارت دادن تا ظهور رنگ مایل به خاکستری حذف می‌شوند. بعد از حذف اکسیدهای آهن» سوسپانسیون با محلول اشباع 3/۵۳1 فلوکوله شده و برای حذف املاح محلول فیلتر می‌شود و در ادامه روش 141-11 پیروی می‌شود. روش حذف سیلیس (۳47-۳4): خاکهایی که مواد سیمانی آن سیلیس است با مصرف آب اکسیژنه و هگزامتافسفات سدیم به طور کامل پراکنده نمی‌شوند. پیش - تیمار نمونه خاک با یک باز ضعیف موجب حل‌شدن پوشش و پیوندهای 51 شده و پراکنده‌شدن خاک را افزایش می‌دهد. تعیین توزیع اندازه ذرات خاک بعد از حذف سیلیسیم برای مطالعات پیدایش خاک و مواد مادری به کار می‌رود. نمونه خاک ابتدا برای حذف مواد آلی با آب اکسیژنه تیمار می‌شود و سپس محلول رقیق ۳1۵011 به نمونه اضافه و در طول شب به حال خود رها می‌شود. بعد از حذف مواد سیمانی کننده سیلیسی, در ادامه روش 1741-171 پیروی می‌شود. تعیین توزیع اندازه ذرات در خاک با رطوبت مزرعه (۳471-۳5): پراکنده نمودن خاکهایی که با خشک شدن به طور غیر قابل برگشت سخت می‌شوندء بسیار مشکل است. برای این خاکهاء ممکن است مدیر پروژه درخواست نماید که توزیع اندازه درات در نمونه با رطوبت مزرعه‌ای تعیین شود. به این منظور ۱۰ گرم از نمونه با رطوبت مزرعه از الک ۲ میلی‌متر عبور داده شده» برای حذف مواد آلی و املاح محلول پیش‌تیمار می‌شود و در ادامه روش 147-7۳1 پیروی می‌شود. همزمان ۱۰ گرم از نمونه نیز برای تعیین وزن آون- خشک در آون خشک می‌شود. ۱-۱-2-۲ وسایل - بشر ۳۰۰ میلی‌لیتر توزین شده (با دقت ۱ میلی‌گرم) - فیلتر سرامیکی" - گیره نگهدارنده فیلتر و ظرف نمونه - شیکر مکانیکی افقی با نوسان ۱۳۰ بار در دقیقه - سیلندر ۱ لیتری استاندارد با طول 7۲ ۳۶ سانتیمتر - آون ۱۱۰ درجه سانتیگراد 0 عاناامقطان جر 0.3 محهالسیه ۸1۵0۳ منسوی -ا -------- صفحهٔ بعد -------- یت دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک - هات پلیت» ۳" ۱۰۰ - دماسنج» ۰ تا ۱۵۰ درجه - دسیکاتور - همزن برقی - همزن دستی پییپت قابل تنظیم! 1 شاوء ۹۳۲ با حباب ۳۵ میلی‌لیترء که به طور دقیق در مکان و ارتفاع مناسب نصب شده است. - شیکر الک با حرکت جانبی و عمودی ۱۲/۷ میلی‌متر و نوسان ۵۰۰ بار در دقیقه. - بطریهای توزین ‎٩۰‏ میلی‌لیتری - کرنومتر - ترازوی الکترونیکی با دقت 22۰/۱۰ میلی گرم ۲ - سری الکهای ۷۶ میلی‌متری (۳ اینچی) با اندازه‌های زیر جدول شماره ۱-۲- الک‌های مورد استفاده برای اندازه‌گیری کلاس‌های شن - بطری سانتریفیوژ ۵۰۰ میلی‌لیتری - کپسول ژلاتین» ۵ میلی‌لیتری ۲-۱-2-۳۲- مواد - آب مقطر اعطرزم عاطاماهزل۸ -ا ۵ان5 زاهدی5 0و7 له حعوه بک0ا 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۵ - آب اکسیژنه («۰)۲120 ۳۰ تا ۸۳۵/ - هگرامتافسفات سدیم (م(:۲1۵1۳0) ) - کربنات سدیم (:820) - محلول هگزامتافسفات سدیم. ۳۵/۷ گرم از م(:۲12۳0) و ۷/۹۴ گرم از 312200 را در یک لیتر آب مقطر حل کنید. - اتیل الکل -‏ سولفات کلسیم (بی آب) یا جاذب الرطوبه مشابه - اسید هیدروکلریک (1121) ۰ ۶ نرمال. یک لیتر از 11۳1 غلیظ را با یک لیتر آب مقطر رقیق کنید. - معرف کربنات سدیم (:۲]12200). ۱۰/۶ گرم (:312200 را در آب حل کنید و به حجم یک لیتر برسانید. - محلول استات سدیم یک نرمال (/2۸ 1 ,۲120۸0) ۰ بافر شده تا 1-۵]م. ۶۸۰ گرم 3120۸0 را در ۴ لیتر آب مقطر حل کنید. حدود ۲۵۰ میلی‌لیتر اسید استیک به آن اضافه کنید و با آب مقطر به حجم ۵ لیتر برسانید. - محلول سیترات سدیم ۰/۳ مولار» 0721120 1آم):312 ۸4 0.3 (۸۸/۴ گرم در لیتر) - محلول بافر بیکربنات سدیم ۱ مولار, ۸131۵7100 1 (۸۴ گرم در لیتر) - دیتیونات سدیم (ع]0[11[ 1۷۵۲۵5۱ - ,520 ۱122) - محلول اشباع کلرید سدیم [ل۲۵26 (حلالیت در ۲۰ درجه سانتیگراد ۲۶۰ گرم در لیتر) - محلول هیدروکسید سدیم, ۰/۱ نرمال. ۴ گرم 3۵011 را در ۱ لیتر آب مقطر حل کنید. ۳-۱-2-۲ روش کار روش استانداردء خاک هوا خشک (۳47-۳1): ۱ ۱۰ گرم خاک هوا- خشک عبور داده شده از الک ۲ میلیمتر را در بشر ۳۰۰ میلی لیتری توزین و شماره گذاری شده بریزید. ۲ در دمای محیط به نمونه خاک حدود ۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر و ۵ تا ۷/۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه اضافه کنید. با یک شیشه ساعت روی نمونه خاک را بپوشانید. اجاز دهید تا اکسیداسیون اولیه ماده آلی کامل شود سپس نمونه را در هات پلیت قرار دهید. اگر کف ناشی از واکنش از ظرفیت بشر سریز کرد نمونه را به یک بشر بزرگتر منتقل کنید. ۳ نمونه را در هات پلیت قرار داده و تا دمای ‎٩۰‏ درجه سانتیگراد گرم کنید. چهار بار در فواصل زمانی ۳۰ دقیقه‌ای ۵ تا ۷/۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه اضافه کنید. اگر اکسیداسیون کامل نشده است. مقادیر بیشتری آب اکسیژنه اضافه نمایید تا جایی که مواد آلی به طور کامل اکسید شوند. نمونه را برای ۴۵ دقیقه دیگر حرارت دهید تا مازاد آب اکسیژنه تجزیه شود. اگر واکنش خیلی شدید است یکی یا چند اقدام زیر را انجام دهید- (الف) مقدار کمی اتیل الکل به نمونه اضافه کنیدء (ب) نمونه را از روی هات پلیت بردارید تا واکنش کند شود (ج) نمونه را به بشر یک لیتری منتقل کنید» یا (د) مقدار آب اکسیژنه را کاهش دهید. هر گونه واکنش غیر عادی را ثبت کنید. ۴ ۱۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر به نمونه اضافه کرده و با کمک پمپ خلاء از صافی (فیلتر شمعی) بگذرانید. چهار بار و هر بار با ۱۵۰ میلی‌لیتر آب مقطرء نمونه را بشوئید. اگر نمونه گچ داشته باشد و فلکوله شود ممکن است شستشوهای اضافی انجام شود. اگر نمونه حاوی ۱ تا ۵ گچ باشد.ء نمونه را با همزن مگنت به مدت ۵ دقیقه بهم زده و ۵ بار و هر بار با حدود ۲۵۰ میلی‌لیتر آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک مقطر بشوئید. اگر نمونه بیش از ۸۵ گچ داشته باشد.ء نمونه را در بشر ۱۰۰۰ میلی‌لیتر ریخته با همزن مگنت به مدت ۵ دقیقه بهم زده و ۵ بار و هر بار با حدود ۷۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر بشوئید تا گچ محلول آن حذف شود. ۵. نمونه را در آون قرار داده و در طول شب در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. سپس نمونه را از آون خارج کرده در دسیکاتور قرار داده تا به دمای محیط برسد. ۶ وزن کل نمونه (1۷۷۷) را با دقت میلی‌گرم ثبت کنید. ۷ به هر نمونه» حجم دقیقی از محلول هگرزامتافسفات سدیم (حدود ۱۰ میلی‌لیتر)» که معادل ۰/۴۴۰۸ گرم هگزامتافسفات سدیم نمونه کم خواهد شد. برای تعیین حجم دقیق هگرزامتافسفات سدیم برای اضافه نمودن به نمونه به بند ( ۸) مراجعه شود. بعد از اضافه کردن محلول به نمونه اجازه دهید نمونه بطور کامل با هگرزامتافسفات سدیم مرطوب شود. سپس حدود ۱۷۵ میلی‌لیتر ۸. برای استاندارد کردن محلول هگرزامتافسفات سدیم فقط از ظروف طراحی شده برای توزین استفاده کنید. این ظروف را بعد از هر بار استفاده شسته و توزین نمائید. با دو تکرار مقادیر 4۸/۵ ۹/۰ ۹/۳ ۹/۶ ۵۰/۰ ۵۰/۲ ۱۰/۶و ۱۱/۰ میلی‌لیتر محلول هگرامتافسفات سدیم در بطری‌های مخصوص شماره‌گذاری شده و توزین شده بریزید. نمونه‌ها را در طول شب در آون خشک کرده و وزن باقیمانده را تعیین کنید. با استفاده از داده‌های به دست آمده و روش رگرسیون حجم دقیق هگزامتافسفات ٩‏ نمونه را در شیکر افقی قرار داده و با نوسان ۱۳۰ بار در دقیقه به مدت ۱۵ ساعت (در طول شب) شیکر کنید. به شستشو و عبور از الک. نمونه با انگشت سائیده شود. در زیر الک یک قیف و در زیر قیف یک سیلندر ۱ لیتری قرار دهید. پرش آب شود اجتناب کنید. تمام ذرات درون بشر را بر روی الک بشوئید. شستشو را تا جایی ادامه دهید که حجم سوسپانسیون درون سیلندر به حدود ۸۰۰ میلی‌لیتر برسد. شن و اندکی سیلت درشت بر روی الک باقی می‌ماند. سیلندر را تا و شاهد قرار دهید تا از تغییرات سریع درجه حرارت اجتناب شود. برای اندازه‌گیری نوسانات درجه حرارت» یک نمونه شاهد با آب مقطر تهیه کنید. سیلندر را در طول شب به حال خود رها کنید تا با دمای اتاق به تعادل برسد. شن روی الک را به درون قرار گرفته‌اند منتقل کنید. سپس با شیکر با دامنه نوسان افقی و عمودی ۱/۳ سانتی‌متر و با دور ۵۰۰ بار در دقیقه به مدت سه دقیقه تکان دهید. وزن باقیمانده بر روی هر الک (وزن هر جزء شنء :5۷۷) را با دقت میلی‌گرم ثبت کنید. ۲ درصد سیلت و رس را بر اساس ته نشینی و با نمونه‌گیری (به حجم ۲۵ میلی لیتر) از سوسپانسیون درون سیلندر یک لیتری با استفاده از پیپت تعیین کنید. ابتدا لازم است که پییت به گونه‌ای کالیبره شود که نمونه‌گیری با حجم ۲۵ میلی لیتر در مدت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۳ صورت پذیرد. دمای نمونه شاهد (1۱) را ثبت کنید. پیپت را بر روی نگهدارنده آن سوار کنید. سوسپانسیون سیلت و رس را به مدت حداقل ۵ دقیقه با همزن مکانیکی به هم بزنید. سیلندر را بر روی یک میز بدون لرزش و پایدار قرار دهید و با یک همزن دستی با حرکت رو به بالا و پائین برای ۳۰ ثانیه بهم بزنید. با اتمام بهم زدن» زمان‌گیری شروع می‌شود. برای درات (جزء) کوچکتر از ۲۰ میکرومترء به آرامی پیپت را تا عمق ۱۰ سانتی متری پائین بیاورید» پمپ خلاء (یا دستگاه مکش) را روشن کنید و در زمان محاسبه شده (جدول ۲-۲) نمونه بگیرید. نمونه را در ظرف توزین ۹۰ میلی لیتری شماره گذاری و توزین شده بریزید. پیپت را دو بار با آب مقطر بشوئید و به درون ظرف محتوی نمونه (۲۵ میلی‌لیتری) بریزید. نمونه‌ها را در طول شب در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید و در دسیکانتور حاوی سولفات کلسیم یا جاذب الرطوبه مشابه سرد کنید. وزن باقیمانده (,1۳۷۷2) را با دقت ۰/۱ میلی گرم ثبت کنید. ۳.برای جزء کوچکتر از ۲ میکرومتر (2-17>) در زمان های ۴/۵ ۵ ۵/۵ یا ۶/۵ ساعت نمونه بگیرید. دمای نمونه شاهد (د1) را ثبت کنید. با استفاده از میانگین 1۱ و د] عمق نمونه برداری را بر اساس جدول ۲۳-۲ اصلاح کنید. روش شرح داده شده برای جزء کوچکتر از ۲۰ میکرومتر (20-1>) را تکرار کنید. نمونه‌ها را در طول شب در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید و در دسیکاتور حاوی سولفات کلسیم یا جاذب الرطوبه مشابه سرد کنید. وزن باقیمانده (:1۳۷۷) را با دقت ۰/۱ میلی‌گرم ثبت کنید. تعیین رس ریز (۸۲۲۵ 0.2>)- ۴۳ سوسپانسیون سیلت و رس را به مدت ۵ دقیقه با همزن مکانیکی بهم بزنید. نمونه را بروی میز قرار داده و با همزن» دستی به مدت ۳۰ ثانیه با بالا و پائین بردن همزن بهم بزنید و به مدت ۱۵ دقیقه اجازه دهید تا ته نشین شود. ۵ سوسپانسیون را به درون بطری سانتریفیوژ بریزید و تا محل علامت گذاری شده پر کنید. درب بطری‌ها را بسته و خوب تکان دهید تا سوسپانسیون مخلوط شود. ۶ بارهای مقابل را در سانتریفیوژ متوازن کنید. در صورت لزوم لوله‌هایی را با آب پر کنید تا هم‌وزن نمونه(ها) شود. ۷ مای سوسپانسیون را قرائت کنید. ۸.با سرعت ۱۵۰۰ دور در دقیقه سانتریفیوژ کنید. مدت زمان سانتریفیوژ از معادله زیر محاسبه می‌شود که اصلاح شده فرمول استوکس است (جکسون» ۱۹۶۹). 2 (م۸. 1/2 /۱(۸ ۱۵۵)۳۰۶ ۷(: 10*۷ 63. 0) > را 1 [۱۷-۲] که درآن: 7 ویسکوزیته بر حسب پویز شعاع از مرکز چرخش سانتریفیوژ تا عمق نمونه‌برداری بر حسب سانتیمتر (0111 5+3) ۶ شعاع از مرکز چرخش سانتریفیوژ تا سطح سوسپانسیون بر حسب سانتیمتر قطر ذره بر حسب میکرون (۲1۱ 02 م اختلاف بین گراویته ویژه ذره آب‌پوشیده شده و مایع سوسپانسیون -------- صفحهٔ بعد -------- 6 دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک اگر ۵1۳ 15 * ی جن 18 0۶ ۳ 1500 > ر/۸ ومع 2.5 رم باشد زمان سانتریفیوژ از جدول ۴-۲ تعیین می‌شود. ۹.بعد از سانتریفیوژ پییت را تا عمق ۳ سانتی‌متری پائین آورده و ۲۵ میلی لیتر نمونه در مدت حدود ۱۲ ثانیه برداشت کنید. از ایجاد تلاطم اجتناب نمائید. نمونه را به ظرف توزین منتقل کرده و در طول شب در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. دست آورید. تعیین رس کربناتی: ۱ برای تعیین وجود کربنات در خاک بر روی نمونه‌ای از خاک هوا خشک شده (کوچکتر از ۲ میلی متر) چند قطره اسید کلریدریک یک نرمال (11۳1 ۸7 1) اضافه و جوشش آن بررسی می‌شود. در صورت جوشش بیشتر از حد خفیف» رس کربناتی در دذرات باقیمانده کوچکتر از ۲ میکرون (باقیمانده خشک «2-1>) حاصل از مرحله ۱۳ تعیین می‌شود. ۲ لبه ظروف توزین حاوی نمونه خشک شده ذرات کوچکتر از ۲ میکرون (حاصل از مرحله ۱۳) را با لایه نازکی از گلیسرین چرب کنید. همزمان و در هر تجزیه یک ظرف توزین خالی به عنوان شاهد در نظر بگیرید. ۳ میلی‌لیتر اسید کلریدریک ۶ نرمال (1-)1] ۸۷ 6) در کپسول ژلاتینی ریخته و درپوش کپسول را بگذارید. کپسول را در درون ظرف توزین شیشه‌ای قرار ظرف را با فرو بردن سوزن سرنگ در درپوش چوب‌پنبه‌ای تخلیه کنید. تقریبا حدود ۳ تا پنج ثانیه لازم است تا فشار درون ظرف با فشار بیرون متعادل شود. ۳ بعد از حل شدن کپسول ژلاتینی (حدود چند دقیقه)؛ ظرف را کج کرده و بچرخانید تا رسهای چسبیده به دیواره آن اشباع شود. فقط درپوش ظرف را بگیرید تا از تغییر دمای ظرف در اثر تماس با دست اجتناب شود. اجاز دهید نمونه حداقل به مدت ۰ دقیقه به حال خود باقی بماند. ۴ فشارسنج را روی صفر تنظیم کنید. سوزن سرنگ متصل به فشارسنج را به درون ظرف فروبرید. فشار درون ظرف را (برحسب 8 11) به دقت قرائت کنید (۸114). همجنین فشار درون شاهد را ثبت کنید (71]). ۶ واسنجی فشار سنج ۷ فشار سنج را هر سه ماه یکبار واسنجی کنید. واسنجی با دو تکرار و با استفاده از معرف 8203« انجام می‌شود. مقادیر ۰/۰ تا ۲۰/۰ میلی‌لیتر معرف (۸/۵:00 را در بطری شیشه‌ای توزین و شماره‌گذاری شده بریزید و در طول شب در آون (دمای ۰ درجه) خشک کنید. نمونه‌ها را در دسیکاتور به دمای محیط رسانده و با دقت ۰/۱ میلی‌گرم توزین نمائید. ۹ معادله رگرسیون خطی بین وزن «۲12:)0 به عنوان متغیر وابسته و فشار قرائت شده مربوطه به عنوان متغیر مستقل را به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۰ روش حذف کربناتهاء خاک هوا خشک (۳2-]۳4): ۰.به اندازه کافی خاک (کوچکتر از ۲ میلی متر) توزین کنید تا ۱۰ گرم خاک هوا-خشک فاقد کربنات به دست آورید. به عنوان مثال اگر نمونه خاک ۵۰ کربنات داشته باشد.ء لازم است ۲۰ گرم خاک بردارید. خاک را درون بشر ۳۰۰ میلی‌لیتر توزین و شماره‌گذاری شده بریزید. ۱ حدود ۲۰۰ میلی‌لیتر محلول استات سدیم یک نرمال (ع0۸ه۲1 ۸7 1) به نمونه اضافه کنید و با یک میله همزن مخلوط کنید. درب بشر را با شیشه ساعت بپوشانید و در طول شب به حال خود رها کنید. ۲ نمونه را در هات پلیت قرار داده و تا دمای حدود ۹۰ درجه و تا زمانی که دیگر جوششی (خروج حباب) مشاهده نشود گرم کنید. نمونه را جوش نیاورید. گرما دادن واکنش را سرعت می‌بخشد. محلول را تخلیه و مقدار بیشتری استات سدیم ( ۷/ | اضافه کنید. اگر واکنشی اتفاق افتادء گرما دادن را تکرار کنید. این کار را تا حذف تمام کربناتها ادامه دهید. سرعت انحلال می‌تواند با کاهش ]ام محلول استات سدیم (ع0۸ه1« ۸۷/ 1) سرعت یابد (رابنهورست و وایلدینگ.۱۹۸۴). ۳ زمانی که دیگر جوشش کربنات مشاهده نشد.ء نمونه را با آب مقطر شسته می‌شود تا املاح حل شده از آن خارج گردد. نمونه را با فیلتر شمعی و با کمک پمپ خلاء فیلتر و با ۲۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر بشوئید. برای ادامه کار از روش ۳47-۳1 پیروی روش حذف اکسیدهای آهن. خاک هوا خشک (۳3-]۳41): ۴ حداکثر مقدار ۰/۵ گرم :۳۵:0 می‌تواند در ۴۰ میلی‌لیتر محلول سیترات حل شود. مقدارخاک هوا خشک که در هر بشر (۳۰۰ مورد نیاز که بعد از حذف آهن باید حدود ۱۰ گرم باشد را در صورت نیاز به چند قسمت تقسیم کرده و در بشرهای مختلف ۵ حدود ۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر و ۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه در دمای محیط به نمونه اضافه کنید. روی نمونه را با شیشه ساعت ۰ میلیمتری بپوشانید. اجازه دهید اکسیداسیون اولیه مواد آلی صورت پذیرد و سپس نمونه را روی هات پلیت قرار دهید. اگر کف ناشی از واکنش از ظرفیت ظرف فراتر رفت, نمونه را به یک بشر بزرگتر منتقل کنید. ۶ نمونه را روی هات پلیت قرار داده و تا دمای ۹۰ درجه گرم کنید. در فواصل زمانی ۴۵ دقیقه‌ای و هر بار ۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه اضافه کنید تا زمانی که اکسیداسیون کامل شود یا حجم آب اکسیژنه اضافه شده به ۳۰ میلی‌لیتر برسد. نمونه را برای ۵ دقیقه دیگر حرارت دهید تا مازاد آب اکسیژنه تجزیه شود. اگر واکنش خیلی شدید است مقدار کمی اتیل الکل به نمونه اضافه کنید یا نمونه را از روی هات پلیت بردارید تا واکنش کند شود. ۷ میلی‌لیتر محلول سیترات و ۵ میلی‌لیتر بیکربنات سدیم اضافه کنید. در حمام آب تا دمای ۸۰ درجه حرارت دهید. اما از دمای ۸۰ درجه فراتر نروید. با یک پیمانه کالیبره شده یک گرم پودر دیتیونات سدیم اضافه کنید. با یک میله شیشه‌ای برای مدت یک دقیقه بطور پیوسته و سپس گهگاهی تا ۱۵ دقیقه بهم زنید. ۱۰ میلی‌لیتر محلول اشباع 1-)۸۷1۵ بیافزائید و مخلوط ۸ برای جدا کردن اکسید آهن (:۳۵: 0) حل شده» نمونه را سانتریفیوژ یا تحت خلاء صاف کنید. قسمتهای مختلف نمونه را در تعداد کمتری بشر با هم ترکیب کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها ی آب و خاک ۹ اگر نمونه حاوی کمتر از ۰/۵ گرم :۳۵:0 است» تیمار انحلال را تکرار کنید. برای نمونه‌های با مقدار بیش از ۰/۵ گرم 0 تیمار انحلال را دو بار دیگر تکرار کنید. بعد از تکمیل حذف آهن» مراحل بعدی را بر طبق روش ۳47-۳1 ادامه روش حذف سیلیسیم., خاک هوا خشک (۳4-]۳4): ۰ گرم خاک هوا- خشک عبور داده شده از الک ۲ میلیمتر را توزین و در بشر ۳۰۰ میلی لیتری شماره گذاری شده بریزید. ۱ حدود ۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر و ۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه در دمای محیط به نمونه اضافه کنید. روی نمونه را با شیشه ساعت ۰ میلیمتری بپوشانید. اجازه دهید اکسیداسیون اولیه مواد آلی صورت پذیرد و سپس نمونه را روی هات پلیت قرار دهید. اگر کف ناشی از واکنش از ظرفیت ظرف فراتر رفت., نمونه را به یک بشر بزرگتر منتقل کنید. ۲ نمونه را روی هات پلیت قرار داده و تا دمای ‎٩۰‏ درجه گرم کنید. در فواصل زمانی ۴۵ دقیقه‌ای و هر بار ۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه اضافه کنید تا زمانی که اکسیداسیون کامل شود یا حجم آب اکسیژنه اضافه شده به ۳۰ میلی‌لیتر برسد. نمونه را برای ۵ دقیقه دیگر حرارت دهید تا مازاد آب اکسیژنه تجزیه شود. اگر واکنش خیلی شدید است مقدار کمی اتیل الکل به نمونه اضافه کنید یا نمونه را از روی هات پلیت بردارید تا واکنش کند شود. ۳ نمونه را در طول شب در ۱۰۰ میلی‌لیتر هیدروکسید سدیم ۰/۱ نرمال (31۵011 ۸۷ 0. 1) خیس (غوطه‌ور) کنید. بید از حذف مواد سیمانی سیلیسی, مراحل بعدی را بر طبق روش ۳41-11 ادامه دهید. روش استانداردء خاک مرطوب (۳5-]۳41): ۴ مقدار کافی خاک مرطوب عبور داده شده از الک ۲ میلیمتر که دو نمونه حدوداً ۱۰ گرمی خاک هوا- خشک از آن حاصل شود را توزین و در بشرهای ۳۰۰ میلی لیتری توزین و شماره‌گذاری شده بریزید. ۵ حدود ۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر و ۷/۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه در دمای محیط به هر دو نمونه اضافه کنید. روی نمونه‌ها را با شیشه ساعت ۵۰ میلی‌متری بپوشانید. اجازه دهید اکسیداسیون اولیه مواد آلی صورت پذیرد و سپس نمونه را روی هات پلیت قرار دهید. اگر کف ناشی از واکنش از ظرفیت ظرف فراتر رفت» نمونه‌ها را به بشرهای بزرگتر منتقل کنید. ۶ نمونه را در هات پلیت قرار داده و تا دمای ‎٩۰‏ درجه گرم کنید. چهار بار در فواصل زمانی ۳۰ دقیقه‌ای ۵ تا ۷/۵ میلی‌لیتر آب اکسیژنه اضافه کنید. اگر اکسیداسیون کامل نشده است. مقادیر بیشتری آب اکسیرّنه اضافه نمایید تا جاییکه مواد آلی به طور کامل اکسید شوند. نمونه را برای ۴۵ دقیقه دیگر حرارت دهید تا مازاد آب اکسیژنه تجزیه شود. اگر واکنش خیلی شدید است یک یا چند اقدام زیر را انجام دهید- (الف)- مقدار کمی اتیل الکل به نمونه اضافه کنید. (ب ) - نمونه را از روی هات پلیت بردارید تا واکنش کند شود. ( ج ) - نمونه را به بشر یک لیتری منتقل کنید.ء یا ( د ) - مقدار آب اکسیژنه را کاهش دهید. هر گونه واکنش غیر عادی را ثبت کنید. ۷ ۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر به نمونه اضافه کرده و با کمک پمپ خلاء از صافی (فیلتر شمعی) بگذرانید. نمونه را چهار بار و هر بار با ۱۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر بشوئید. اگر نمونه گچ داشته باشد و فلکوله شود ممکن است شستشوهای اضافی انجام شود . اگر نمونه حاوی ۱ تا ۸۵ گچ باشد.ء نمونه را با همزن مگنت به مدت ۵ دقیقه بهم زده و ۵ بار و هر بار با حدود ۲۵۰ میلی‌لیتر -------- صفحهٔ بعد -------- قصل دو جد( ۷ مدت ۵ ۳/۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ جدول ک ذرات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۹ جدول شماره 2۶-۲- مدت زمان سانتریفیوژ برای تعیین رس ریز ۳) 1: ۹ 3 3 7 ۳ 7 3 7 7 7 3 ۳ 5-۱-4-7 محاسبات )۸(۰- ۴ 100 ]۱۸-۲[ 71 ۹۸۳/۵۷ (1ع ۷ ‌ درصد رس 2 وزن باقیمانده (گرم) ذرات کوچکتر از ۲ میکرون (جزء 2-۳:۳>) ِ 04408 ۷۷ وزن ماده دیسپرس کننده (گرم) و برابر با (/۸11) ۱000 ۳آل) نرایر با شش ۳ 0۷ 1۷ ححجم نمونه برداشت شده با پیپت (۲۵ میلی‌لیتر) ۷ وزن کل (گرم) نمونه تیمار شده با آب اکسیژنه و خشک شده در آون -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۷۲( لا( - ,)۱00۹ [۱۹-۲] ک.-__ مک ]]7ک ۹۵/۲۲۵ که درآن: 1۷/0 وزن باقیمانده (8) ذرات کوچکتر از ۳۰ میکرون (جزء 20-۳۷>) 5 ۲۰-۲ 00| ۶ < ۹۵۸50۸10 [۲۰-۲] ۳ 2 ۵ که در آن: 04 درصد شن توان به طور جداگانه به دست آورد). [۲۱-۲] (م2 5070 + م2 |/57 ۲7۱6 +0 بهل)) - 100 > 1/۱ 20۲00۹ که درآن: 11 ۲ درصد سیلت درشت محاسبه درصد اجزاء سن: 5۲7 [۲۲-۲] 0 - روک )م9 71 که در آن: 0 درصد شن خیلی درشت 5۳ وزن جزء شن (8) بر روی الک ۱/۰ میلی‌متر. 5 [۲۳-۲] 0 < ورر و5 م۹ 71 که در آن: 0 درصد شن درشت 5 [۲۴-۲] 0 ورن ۹۸۵/5 71 که در آن: 604 درصد شن متوسط 5۲ [۲۵-۲] 0 ۹ - زر ۹۵۳ 71 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک [ هم 04 درصد شن ریز الاک [۲۶-۲] 0 رش ۹۵/۳۹۵۱ 7ب 5۱۷/۵ وزن جزء شن )8) بر روی الک ۰/۰۴۷ میلی‌متر. محاسبه درصد رس ریز: [ ۲۷-۲ 100 ۳ ۸۳) > ب(0/ ۹۵/۳/۵۲ /[7 که در آن: ۶14۷/۵ وزن باقیمانده (غ) ذرات کوچکتر از ۰/۲ میکرون (جزء 0.2-0>) محاسبه درصد رس کربناتی: (الف) - عدد قراعت فشار سنج را به صورت زیر تصحیح کنید؛ [۲۸-۲] (81۹ - ۱114) <کهال) ٩آن)‏ قرائت تصحیح شده 1 قرائت فشارسنج برای نمونه قرائت برای شاهد. معمولاً برای هر مجموعه (کمتر از ۲۴ نمونه)» سه شاهد در نظر گرفته می‌شود. (ج ) - با استفاده از مقدار تصحیح شده (1۹-)) ۰ مقدار د0ن)۵:) نمونه را تخمین بزنید. ( د ) - از معادله‌های زیر برای محاسبه درصد رس (۱۲۱| 2>) کربناتی و غیر کربناتی استفاده کنید: ۲۲ ( ۲۲0 ۲ع0) ۹۵۸۳۵۲۵۵۱۸10 ۲10 > 00 ]۲۹-۲[ [ ۳۰-۲ (۹۵) ۲102 ۲۵۲/۵۱۸/۵ - (۹۵) ۲102 70101 > هل ۹۵۸/۵۶۵۵۵۵۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشسگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۵-۱-2-۲ گزارش نتایج مقدار هر یک از اجزاء یا اندازه‌های مختلف درات شامل شن» سیلت و رس؛ شن خیلی درشتء درشت.» متوسطء ریز و خیلی ریز؛ سیلت درشت و ریز؛ و رس ریزء کربناتی و غیر کربناتی را با دقت ۰/۱ درصد گزارش نمائید. از روی درصد رس» سیلت و شن و با استفاده از مثلث بافت خاک می‌توانید کلاس بافت خاک را نیز تعیین و گزارش کنید. 1-۱-2-۲ نکات ( الف) - در هنگام استفاده از الک ۴۷ میکرون (۰/۰۴۷ میلیمتر)» برای خیس کردن منافذ ریز الک می‌توان از یک محلول صابون استفاده کرد (مرحله ۱۰ از بند ۳-۱-۲-۲). (ب ) - در مرحله ۱۰ و ۱۱ از بند ۳-۱-۳-۲ در صورت موجود نبودن الک ۳۰۰ مش (۰/۰۴۷ میلیمتر) می‌توان از الک ۲۷۰ مش ( ج ) - هرچه بافت خاک درشت‌تر باشدء بهتر است مقدار خاک هوا- خشک مورد استفاده برای تعیین بافت (۱۰ گرم در مرحله ۱ بند ۳-۱-۳-۲) بیشتر باشد. زیرا چنانچه به عنوان مثال بافت خاک شنی باشد, سوسپانسیون نهایی برای اندازه‌گیری سیلت و رس بسیار رقیق خواهد بود و خطای اندازه‌گیری بالا خواهد رفت. پیشنهاد می‌شود برای خاکهای رسی (سنگین بافت) ۱۰ گرم برای خاکهای لومی (متوسط بافت) ۲۰ تا ۴۰ گرم و برای خاکهای شنی (درشت بافت) ۶۰ تا ۸۰ گرم خاک استفاده شود (گی و باودرن ۱۹۸۶). ( د ) - همانطور که در مرحله ۴ بند ۳-۱-۳-۲ نیز ذکر شده در خاکهای گجی ممکن است فلکوله شدن رس اتفاق بیافتد. بنابراین در این خاکها می‌بایست از حذف گچ اطمینان حاصل کرد. (ه) - در روش پیپت. خطای عمده مرتبط با نمونه‌گیری و توزین است و چنانچه این دو عمل با دقت انجام شوند خطای اندازه‌گیری پائین خواهد بود. ۷-۱-2-۲ ایمنی نمونه بایستی در زیر هود انجام شود. نمونه داغ شده را با دستکش پارچه‌ای ضخیم جابجا کنید. برای خنثی کردن و رقیق کردن تکنسین می‌بایست با کار کرد سانتریفیوژ آشنا باشد. بطریهای نمونه مقابل هم در سانتریفیوژز می‌بایست هم وزن باشند. درب سانتریفیوژ نباید تا توقف کامل دواره باز شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نج زبه‌های فیزیکی خاک ۳ ۸-۱-2-۲- منابع آ ۷10100 (.00) ۱۲۵ .۸ 10 .383-411 .0 کافواه 20 ۳۵11016-1726 1986۰ 8200 ۷۷۰[ 200 60.۷ بعع0 .| 0 ۸5۸ .9 ۱۷10۵۵۲۰ ۸0۲0۰ 60 200 ۱۷0100 آهزع ۱11۳۵10 200 ۳۳۷۹۱۵ ۱۰ ۳۵۳ کنکواهم۸ ازم5 1۰ ,۱120150 ,555۸ (.009) 1000 بت 200 10206 11[ 10 .255-293 .0 قل5ر[8 20 ۳۵01-1726 2002 0 10 200 60.۷۰ مععی) .2 40 ۸۹۸ .5 .310 کع 50 006 .م۸ 500 انم ۱0005 آهعزد۳۳ 4۰ ۳۵۳۲ کزفواهم۸ انمک اه ۱۳۵۵۹ ۰ ,۱/20150 ,555۸ 6 0۴ ۵۵۲121100 2 ۷ دازمک 1۳۵۵۵ 1۵۵ 6اه 00 1961 ۱:۱6 سابل 200 مظطظا ,60088۵ .3 25-۰ 25-3 ۳3۳۵۵۰ بش۸ 506 .560 اآزمگ .ماع ما0 عا هام20 ۷۷100511۰ 1701۷۰ 60 200 ما60 260 1-20 دراه 20 آهع حول امک 1969 با م1300 .4 ۰ آ[50 .کازم5 0 کعکراه ده آ۵ 20 08اه اه 005 ۱ .1949 معلمعها۸ اما 200 ۷۰ ۴۱۵۳ .5 68-15-44 0 ۳۹1۵68 021-1۳۵6 00 صنقاطا۵ ۵ ماع مق 1984 ۷:۱۵ با 200 .۵ 1۹۵۳۵۲۹۶ .6 6-7 46-21 .ل ۸ 506 .۹600 زک 216125 0610۵06 200 11۹0۵۵ ۰ ,|1060] بق6ا 3100۳۵۹ 01 1701۹ بکم[۹ ۳۳ آزم5 او کام 00 .1992 .ل ,ماگ 7 1 000۷ بکبل] .18 ۲10۰ .113000 .۹۸لا .|۱20۵ سیگ آزمک .1993 الاک 10101510 سیک ازمک .8 ۰ ,۷۷۵۹۳۱۵۲0 ,01106 ۰- 1510۸ .4.0 ۲0۰ ۷۵۳۹۵۵ .120۵ ۱/005 ما0۵ ه] مسب امک 2004 الماک سک ازمک .9 ۰ ,۷۷/25118100 ,0166 ۳۳۵۰ 000 بکل] .42 310۰ 101 1۷۹12211005 سک زموگ ٩۷۳۳۵۳۴ 40‏ ۱/۳۰ 10 .1-32 .0 610 کل هلاه 200 رها عاطاامل اه امعاه 1۳6 1992 ۱۳ ,1۱0.56 4 .16 ۳۳۵۹ ما0 بخمد۳۳۵۵۵ م۳۳ 200 ماهع 00 معصناعس اآزمک وعلع) اک ب۸.ظ ۳ ,1۵10 ۲-2-۲ روش هیدرومتر (کد روش |۳4-۳) روش هیدرومتر بایوکاس (۱۹۶۲) به طور سنتی برای تعیین توزیع اندازه درات خاک (کوچکتر از ۲ میلی متر) بویژه در نمونه‌هایی متفاوت باشد با افزودن محلول هگزامتافسفات سدیم و بهم زدن با همزن برقی یا با شیکر تا حدودی پراکنده می‌شود. این خشک به اندازه‌های مختلف تفکیک می‌شود. بر اساس قانون استوکس, برای هر قرائت (یا به عبارتی غلظت قرائت شده) با توجه به زمان قرائت و دمای آبء قطر معادل ذره محاسبه می‌شود. با ترکیب داده‌های حاصل از قرائت هیدرومتر و الک» منحنی توزیع اندازه ذرات ترسیم می‌شود که از روی آن می‌توان درصد ذرات با اندازه‌های مختلف از جمله شنء سیلت و رس را تعیین کرد. بنابراین استفاده از هیدرومتر این امکان را فراهم می‌کند که اندازه‌گیری‌های متعددی در یک نمونه انجام شود و توزیع اندازه ذرات با جزئیات بیشتری تعیین شود. در عین حال این امکان نیز وجود دارد که تنها با دو تا چهار قرائت. بطور روتین درصد رس, سیلت و شن و در نتیجه بافت خاک را تعیین نمود. در دستورالعمل حاضر تعیین منحنی توزیع اندازه ذرات با کد ۳41-111 و تجزیه معمول بافت با کد ۳4-2 مشخص و تشریح شده است. ۱-۲-2-۲ وسایل -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک - شیکر مکانیکی افقی با نوسان ۱۳۰ بار در دقیقه - سیلندر یک لیتری مدرج با طول ۳۶1۲ سانتی متر - آون ۱۱۰ درجه سانتیگراد - دماسنج, ۰ تا ۱۵۰ درجه - دسیکاتور - همزن برقی » با موتور ۱۰۰۰۰ دور در دقیقه - هیدرومتر استانداردء 11 152 .۸573/0۵ با مقیاس بایوکاس بر حسب گرم بر لیتر (11] ) - شیکر الک با حرکت جانبی و عمودی ۱۲/۷ میلی‌متر و نوسان ۵۰۰ بار در دقیقه - کرنومتر - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰,۱ میلی گرم - سری الکهای ۷۶ میلی‌متری (۳ اینجی) با اندازه‌های ذکر شده در جدول ۱-۲ ۲-۲-2-۳۲- مواد - آب مقطر - محلول هگزامتافسفات سدیم (م(:۳1280) )۰ ۵۰ گرم در لیتر - کربنات سدیم (1-):۳۷۵) - آمیل الکل - سولفات کلسیم (بی آب) پا جاذب الرطوبه مشابه ۳-۲-24-۳-روش کار واسنجی هیدرومتر (نمونه شاهد) ۱( ۱۰۰ میلی‌لیتر محلول هگزامتافسفات سدیم (۵۰ گرم در لیتر) در سیلندر اندازه‌گیری بریزید و حجم آن را به آب مقطر (همدما با محیط اتاق) به یک لیتر برسانید. ۲ با همزن دستی پیستونی بطور کامل بهم زده و دمای آن را ثبت کنید. ۳ هیدرومتر را به آرامی درون محلول قرار داده و بعد از ساکن شدن, غلظت محلول شاهد (,1) را بر حسب گرم بر لیتر قرائت کنید. لبه بالایی هلال آب اطراف ساقه هیدرومتر را به عنوان قرائت بخوانید. ۱۰ ۷1۵1101-1161 0۴ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک رف ۴. درب سیلندر را بپوشانید. محلول را در کنار نمونه‌های سوسپانسیون خاک در دمای محیط نگهدارید و در فواصل زمانی مختلف» همزمان با قرائت سوسپانسیون نمونه‌های خاک, 1۳۱ را بخوانید. تعیین توزیع اندازه ذرات با هیدرومتر (کد ۳47-111) ۵ ۴۰ گرم خاک هوا - خشک عبور داده شده از الک ۲ میلیمتر را توزین (۷1۸0) و در بشر ۶۰۰ میلی لیتری توزین و شماره گذاری شده بریزید. ۶ در دمای محیط به نمونه خاک حدود ۲۵۰ میلی‌لیتر آب مقطر و ۱۰۰ میلی‌لیتر محلول هگزامتافسفات سدیم (۵۰ گرم در لیتر) اضافه کنید. نمونه را در طول شب به حال خود رها کنید. ۷ به منظور تعیین وزن آون-خشک خاک. نمونه دیگری از خاک (حدود ۱۰ گرم) را در آون قرار داده و در طول شب در دمای ۰ درجه خشک کنید. پس از رساندن دمای نمونه به دمای محیط در دسیکاتورء وزن آون-خشک نمونه (01) را به دست آورید. نسبت وزن آون-خشک به هوا-خشک نمونه (01(/۸10) را محاسبه کنید. ۸ نمونه تیمار شده با هگزامتافسفات سدیم را به کاسه همزن برقی منتقل کنید. بشر را با آب مقطر به درون کاسه بشوئید و به مدت ۵ دقیقه با همزن برقی بهم بزنید. روش جایگزین این است که نمونه تیمار شده با هگزامتافسفات سدیم را به بطری شیکر منتقل کرده و با شیکر مکانیکی افقی در طول شب (۱۵ ساعت) بهم بزنید. ٩‏ سوسپانسیون را از کاسه همزن یا بطری شیکر به درون سیلندر منتقل کنید و ظرف را بطور کامل به درون سیلندر بشوئید. سیلندر را تا حجم یک لیتر با آب مقطر پر کنید. هیدرومتر را در نزدیکی سیلندرهای نمونه و شاهد قرار دهید و اجازه دهید تا با دمای محیط به تعادل برسند. ۰ با همزن دستی پیستونی» سوسپانسیون را (به مدت ۰/۵ تا یک دقیقه) بهم بزنید. سیلندر را محکم نگهدارید و درات ترسیب یافته در ته آن را با کشیدن محکم همزن به سمت بالاء در سرتاسر سیلندر معلق کنید. همزدن را با دو یا سه حرکت آرام به پایان برسانید. یک روش جایگزین این است که درپوشی بر روی سیلندر بگذارید و به مدت یک دقیقه سیلندر را با سر و ته کردن» شیکر کنید. با اتمام همزدن» کلید شروع کرنومتر را روشن نمائید. ۱.گر سطح نمونه با کف پوشیده شده است. یک قطره آمیل الکل اضافه کنید و هیدرومتر را به آرامی در درون سیلندر قرار ۳ هیدرومتر را به آرامی خارج کرده» با آب مقطر بشوئید و خشک کنید. ۴ حدود ۱۰ ثانیه قبل از هر قرائت, هیدرومتر را به آرامی درون سیلندر قرار دهید و در زمانهای ۳ ۰۱۰ ۳۰ ۶۰ ۰۹۰ ۱۲۰ و ۰ دقیقه غلظت سوسپانسیون را قرائت کنید. بعد از هر قرائت. هیدرومتر را به آرامی خارج کرده» با آب مقطر بشوئید و خشک کنید. مقدار دقیق خاک مورد استفاده بستگی به بافت خاک دارد. برای خاکهای ریز بافت (سیلتی یا رسی)» ممکن است ۱۰ تا ۲۰ گرم کافی باشد و برای خاکهای با بافت شنی درشت ۶۰ تا ۱۰۰ گرم مورد نیاز خواهد بود. 0 20 120 ,60 ,30 ,10 ,3 لبط 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۵.بعد از هر قرائت سوسپانسیون خاک. دمای نمونه شاهد را با دماسنج و غلظت آن (,1۹) را با هیدرومتر بخوانید. برای زمانهای ۵ او ۲ دقیقه که تغییر دمای محیط و نمونه غیر محتمل است. یک بار قرائت ,[ کافی است. جداکردن و تعیین جزء شن- ۶ عد از آخرین قرائت (زمان ۲۴ ساعت)» تمام محتویات سیلندر را از الک ۴۷ یا ۵۳ میکرون بگذرانید. باقیمانده روی الک را با آبفشان یا جریان آرام آب بشوئید. ۷ رات شن باقیمانده بر روی الک را به یک بشر یا ظرف مناسب دیگر منتقل و در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. بعد از سرد کردن در دسیکاتور توزین کنید (/5۷) ۸شن خشک شده را بر روی سری‌های الک که از بالا به پائین به ترتیب با اندازه‌های ۵۸/۰ ۵/» ۰/۲۵ ۰/۱ و ۰/۰۴۷ (با ۳) میلی‌متر قرار گرفته‌اند منتقل کنید. سپس با شیکر با دامنه نوسان افقی و عمودی ۱/۳ سانتی‌متر و با دور ۵۰۰ بار در دقیقه به مدت سه دقیقه تکان دهید. وزن باقیمانده بر روی هر الک (وزن هر جزء شن» :5۷۷) و باقیمانده سیلت و رس عبور کرده از ریزترین الک را با دقت میلی گرم ثبت کنید. روش ساده تعیین بافت با هیدرومتر (کد ۳471-112)- ۹تمام مراحل ۱ تا ۱۱ روش ۳37-۳11 را انجام دهید. ۰ برای تعیین میزان شن» دو قرائت در زمانهای ۳۰ و ۶۰ ثانیه (1۹:09 و 1605) و برای تعیین جزء رس دو قرائت در زمان‌های ۵ و ۲۴ ساعت (,» ,13 و «ریق) انجام می‌شود. ۱ همزمان با هر قرائت. دمای نمونه شاهد را با دماسنج و غلظت (,1) آن را با هیدرومتر بخوانید. ۲ بعد از آخرین قرائت (زمان ۲۴ ساعت)» تمام محتویات سیلندر را از الک ۴۷ یا ۵۳ میکرون عبور داده» باقیمانده روی الک را با آبفشان یا جریان آرام آب بشوئید. ۳ رات شن باقیمانده بر روی الک را به یک بشر یا ظرف مناسب دیگر منتقل و در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. بعد از سرد کردن در دسیکاتور توزین کنید (/8۷) 4-۲-4-۲ محاسبات محاسبه جرم آون-خشک کل نمونه مورد استفاده: (/0 ۳۱-۲ سور ۸4 < 7۷ [ ۱۳۱-۲ ۵ ده 7[ کل وزن خاک آون-خشک (کوچکتر از ۲ میلی متر) مورد استفاده در آزمایش (8) 14,0 وزن خاک هوا-خشک (کوچکتر از ۲ میلی متر) مورد استفاده در آزمایش (8) م0 رو نسبت وزن آون-خشک به هوا-خشک نمونه (حاصل از مرحله ۷) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۷ (الف)- محاسبات مربوط به روش ۳47-111 به منظور محاسبه و استخراج داده‌های مورد نیاز برای ترسیم منحنی توزیع اندازه درات خاک. جدولی مشابه جدول زیر ترسیم نموده و ستونهای خالی را به ترتیب بر اساس دستورالعمل و فرمولهایی که در جدول ۵-۲ آمده تکمیل کنید: جدول شماره ۵-۲- نتایج حاصل از قرائت هیدرومتر ردیف زمان دما" قرائت شاهد و 6 قرائت نمونه ۱ ,۷" ۹10 ۳1 قرائت (۳) (ا) (0۹۵) | (0۳۹ ع) (: 1۹) (01۳) (۳۲۳۱) (.11111) ]| اب با ابا سل سار نا ی لا شش الا سا مب الا سم ال ششر ال زر ی رل شش ایا ۱ دمای نمونه شاهد در هر زمان بر حسب درجه سانتیگراد. ۲ ویسکوزیته سیال (11) بر حسب سانتی‌پویز (معادل ‎٩:‏ "1 8 *107) که از فرمول زیر برآورد می‌شود- [ ۳۲-۲ 4.25 +1) "77 <(7 که در آن: ویسکوزیته آب که از روی جدول و با توجه به دما (ستون ۳) استخراج می‌شود. 5 غلظت هگزا متافسقات سدیم بر حسب گرم بر میلی‌لیتر (10]1 8 که اگر براساس روش کار عمل شود برایر 1 8 ۰/۰۰۵ خواهد بود. ۳ دانسیته سیال (0۱) بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب (2۱7۱ 8) که از فرمول زیر برآورد می‌شود- [ ۳۳-۲ 0.63 +1) "م > رم که در آن: "م دانسیته آب که از روی جدول و با توجه به دما (ستون ۳) استخراج می‌شود. ۴ عمق موّثر قرائت (: 10) بر حسب سانتی‌متر (0173) در زمان اام که از فرمول زیر برآورد می‌شود- [ ۳۴-۲] 3 + ,/0.164- < بل که در آن: "- جدول خصوصیات آب در منابع مختلف وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها ی آب و خاک قرائت هیدرومتر در زمان 1 ام (ستون ۷) می‌باشد. ۵ درصد مجموع ذرات معلق در زمان [ ام (: 0) یا به عبارت دیگر درصد تجمعی ذرات با قطر کوچکتر از 10 (ستون۱۰) که از فرمول زیر محاسبه می‌شود: [ ۱۳۵-۲ مور ۴۹۵۷ ۹) - ۳ 7 که در آن: :14؛ قرائت هیدرومتر در زمان 1 ام (ستون ۷) می‌باشد. ۶ میانگین قطر بزرگترین ذرات معلق در زمان 1 ام (:(1) یا به عبارت دیگر میانگین قطری که تمام ذرات با قطر بزرگتر از آن در زمان :1 (ستون۲) از عمق :0 (ستون ۸) ته‌نشین شده‌اند. :(] از فرمول زیر محاسبه می‌شود: [۳۶-۲] ۵ ۵ ۱۳۷-۲ )0-107 [۳۸-۲] 0 -و (,م -,م)8 که در آن: 1 زمان برحسب دقیقه (1311) 8 شتاب ثقل بر حسب سانتی‌متر بر مجذور ثانیه (*5 00) ۰ دانسیته ذرات خاک (جرم مخصوص حقیقی) بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب (۵۱ چ) که معمولا برابر ۲/۶۵ درنظر گرفته می‌شود. 0۰ و ۱ را از ردیف مربوطه به زمان اام و به ترتیب از ستون‌های ۵ ۶ و ۸ جدول استفاده کنید. محاسبه درصد کلاس‌های مختلف شن با استفاده از داده‌های الک: بر اساس مراحل ۱۷ تا ‎۱٩‏ روش کارء می‌توان درصد کلاسهای مختلف شن شامل؛ شن خیلی درشت (۱/۰-۲/۰ میلی متر)» شن درشت (۰/۵-۱/۰ میلی متر ‏ شن متوسط (۰/۳۵-۰/۵ میلی متر)» شن ریز (۰/۱-۰/۲۵ میلی متر) و شن خیلی ریز (۰/۰۵۳-۰/۱ میلی متر) را تعیین کرد: [ ۱۳۹-۲ 100 3 ,50061085 ۹۵ 7 [ ۱۴۰-۲ 100 5 500 ۹۵ ]71 که در آن: کل وزن خاک آون-خشک (کوچکتر از ۲ میلی متر) مورد استفاده در آزمایش (ع) وزن جزء شن (8) برای اندازه‌های 0۱/۰ ۰/۵ ۰/۲۵ ۰/۱ و ۰/۰۴۷ میلی‌متر از داده‌های مرحله ۰۱۹ با استفاده از نتایج محاسبات» جدول ۶-۲ را تشکیل دهید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نج زبه‌های فیزیکی خاک ۵۹ جدول شماره 1-۲ نتایج حاصل از اندازه‌گیری شن ((1117) (10) اسراب 0 100 -)۱۷۲۹۹۵0+8۹( 100 -)۱۷۲۹9۵+۲۹9۵+۱/]۹9۵0+۳5۹/( ۵ ترسیم منحنی توزیع اندازه ذرات: داده‌های ستون‌های ‎٩‏ و ۱۰ از جدول ۵-۲ را با جدول ۶-۲ ادغام و در یک دستگاه مختصات نیمه لگاریتمی, :۲ (درصد تحمعی ذرات کوچکتر از قطر 1) را در مقابل لگاریتم :10 (قطر ذرات کلاس 1 ام) رسم کنید. از روی منحنی توزیع اندازه ذرات درص هر ( ب)- محاسبات مربوط به روش ۳471-112: همانند محاسبات مربوط به روش 747-111 جدول ۷-۲ را تکمیل کنید: جدول شماره ۷-۳۲- نتایج حاصل از اندازه‌گیری بافت با هیدرومتر با روش چهار قرانتی محاسبه درصد شن با استفاده از قرائت هیدرومتر در زمانهای ۳۰ و ۶۰ ثانیه (۰/۵ و ۱ دقیقه) انجام می‌شود: 0 - 100 > ۹۵۸۹۵۲ 0۱057 ۱۴۱-۲ [ 7 0.057 2 -< ۶. [1 )-( + 0 ۴۲-۲ ( 2 1 |۴۲-۲[ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک پر ۲۴۳-۲۱ ۷ شلک < زور )۱0 )1 که در آن: درصد محموع ذرات معلق در زمان ۰/۵ دقیقه درصد شن محاسبه شده از داده‌های هیدرومتر (رابطه [۲۲-۲]) با درصد شن به دست آمده از الک کردن (مرحله ۲۴) که به صورت زیر محاسبه می‌شود مقایسه می‌گردد- [۴۴-۲] ۱00 دا > (ع5]0) ۹۵۹۵۲۱۵ 7 که در آن: ۷ کل وزن خاک آون-خشک (کوچکتر از ۲ میلی متر) مورد استفاده در آزمایش (ع) وزن جزء شن (ع) روی الک ۰/۰۴۷ (۰/۰۵۲) میلی‌مترء از داده‌های مرحله ۲۴. محاسبه درصد رس با استفاده از قرائت هیدرومتر در زمانزهای ۱/۵ و ۲۴ ساعت (۹۰ و ۱۴۴۰ دقیقه) انجام می‌شود- 2 [۴۵-۲] با + (ح) 110 > را ۹۲/0 214 «؛ درصد تجمعی درات کوچکتر از ۲ میکرون (۰/۰۰۲ میلیمتر) بد0؛ میانگین قطر ذرات معلق در زمان ۲۴ ساعت (۱۴۴۰ دقیقه) بد۳]؛ درصد محموع ذرات معلق در زمان ۲۴ ساعت (۱۴۴۰ دقیقه) [۴۶-۲] ی ۱11 (7 )۱۳| ر(/ که در آن: 5 درصد محموع ذرات معلق در زمان ۱/۵ ساعت (۹۰ دقیقه) در نزهایت درصد سیلت از رابطه زیر محاسبه می‌شود: [۴۷-۲] م2 هگ + م2 رع))) - 100 < 9057/۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک 1۹۱ ۵-۲-4-۲ گزارش نتایج منحنی توزیع اندازه ذرات خاک و یا مقدار هر یک از اجزاء (رس» سیلت و شن؛ شن خیلی درشت» درشت. متوسطء ریز و خیلی ریز؛ سیلت درشت و ریز) را با دفت ۰/۱ درصد گزارش نمائید. از روی درصد رس» سیلت و شن و با استفاده از مثلث بافت خاک می‌توانید کلاس بافت خاک را نیز تعیین و گزارش کنید. ۹-۲-2-۳ نکات (الف)- مقدار دقیق خاک مورد استفاده در روش هیدرومتر بستگی به بافت خاک دارد. برای خاکهای ریز بافت (سیلتی یا رسی)» ممکن است ۱۰ تا ۲۰ گرم خاک کافی باشد و برای بافت‌های شنی درشت ۶۰ تا ۱۰۰ گرم مورد نیاز خواهد بود. (ب) - از آنجا که در روش هیدرومتر پیش‌تیماری اعمال نمی‌شود. املاح محلول یا گچ می‌تواند در طول ترسیب موجب فلکوله شدن رس شده و خطای قابل توجهی ایجاد کند. کادا (۱۹۷۵) توصیه می‌کند که در این موارد برای حفظ پراکنش, غلظت هگزامتافسفات سدیم افزایش یابد. در این صورت می‌بایست دقت کرد که نمونه شاهد نیز با همان محلول هگزامتافسفات سدیم مورد استفاده در سوسپانسیون خاک تهیه شود. همچنین ویسکوزیته و دانسیته سیال بر این اساس اصلاح شود. چنانچه میزان املاح محلول یا گچ خاک زیاد باشد ممکن است لازم باشد خاک را برای حذف این مواد پیش‌تیمار نمود. (ج )- روشی که بطور گسترده برای برآورد درصد رس» سیلت و شن بکار می‌رود روش دو قرائتی» یعنی قرائت در زمان ۴۰ ثانیه و ۲ ساعت است. هرچند که در برخی موارد این روش ممکن است برای تخمین بافت خاک کافی به نظر برسد. اما نمی‌تواند برای تعیین دقیق اندازه ذرات و در نتیجه درصد رس» سیلت و شن مورد استفاده قرار گیرد. برآورد درصد رس و شن با این روش ممکن است به ترتیب بیش از ۱۰ و ۵./ خطا داشته باشد (گی و باودر»۱۹۷۹). بنابراین توصیه نمی‌شود که از این روش استفاده شود. (د) - قرائت غیر دقیق عدد هیدرومتر ممکن است موجب خطا بویژه در برآورد رس شود. توصیه می‌شود عدد هیدرومتر در جهت افقی و به طور دقیق قرائت شود. (ه ) - در حالی که برای اغلب خاکهای مناطق معتدل, نمونه خاک هوا-خشک مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما برای خاکهای مناطق حاره و خاکهایی که بعد از هو - خشک نمودن به طور غیر قابل برگشت سخت می‌شوند. بایستی از نمونه با رطوبت مزرعه استفاده کرد. (و )- زمانهای قرائت هیدرومتر بر حسب نیاز می‌توانند اصلاح شده و تغییر یابند. (ز ) - در هنگام استفاده از الک ۰/۰۴۷ (۰/۰۵۳) میلیمترء برای خیس کردن منافذ ریز الک می‌توان از یک محلول صابون استفاده ۷-۲-2-۲ ایمنی پوشیدن پوشاک محافظ نظیر روپوش» پیش بند و دستکش ضروری است. نمونه داغ شده را با دستکش پارچه‌ای ضخیم جابجا کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- اه دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۸-۲-2-۲ منابع ۰[ 0۴ 2025 5176 عاع نام 2اه ۵۶ ۱۵۳۵۷۵۵ ۵0۵ ۲1۵0۵۳ 1962 بل م80 1۰ 464-5۰ -54 .[ ۸۵۲0۵۰ ٩101111۵0 11100 7‏ 2 -۳ ۷۵۳0 0۶ افواه مه ع2زد ۳6 .1979 ۵00 7.۷۷۰ 200 00۷/۰ بهع0 .2 ۸ 506 .500 آزم5 0226165 32۹۵۲ آ0 اکعا 560۹1111 2 200 کلذ هه ۳۶۵۱ ۲۵۱۵۵ 1004-0۰ -43 ۲ ۱۷121100 (.0م) ۲۵| بش۸ 10 .383-411 یم کزفواه 20 33110-۹1726 1986 ۵06 ۷۷۰[ 200 00.۷ بعع0 .3 40 ۸5۸ 9۰ ۷10۵۵۲۰ .۸00 .60 200 ۱13005۰ مزع |۱11۵ 200 معط ۳ 1۰ ۳۵۳۳ کزدواهم۸ ازم٩ ۰ ,۱/120180 ,555۸ 6 2116011086 ۳010۳5 .2 ,کاکواه 20 ‎٩176‏ 2106 1۵۲ ۵۳۵۵ ۷۵۵۵۵۳ 1۳۵ ۱975 ۵ م۳۹۵۵ .4 ۰ ]501 .5 510 کبک رمک 6 هد کبامع 012 ۱۵ ۵۲۵ ۱12-001۵۳0۹0 جذدماعی اه ۵۳0۵06 01500۹16 ۰- ۱20-41۱2 ۵-۳- جرم مخصوص (دانسیته) ظاهری (جرم مخصوص توده خاک) دانسیته (جرم مخصوص) عبارت از جرم واحد حجم است. جرم مخصوص ظاهری (توده) خاک عبارت از جرم بخش جامد خاک به حجم کل (حجم توده) خاک است و با علامت" 10 نشان داده می‌شود. حجم کل (توده) خاک شامل حجم بخش جامد و حجم منافدذ خاک است. جرم محصوص ظاهری یکی از خواص بسیار مورد استفاده خاک است. جرم محصوص ظاهری برای تبدیل درصد رطوبت جرمی به رطوبت حجمی, محاسبه تخلخل و نسبت منافذء برآورد هدایت هیدرولیکی اشباع و نیز برآورد جرم احجام بزرگ خاک بویژه در مورد خاک‌برداری و خاک‌ریزیها به کار می‌رود. جرم مخصوص خاهری یک کمیت غیر قابل تغییر برای یک خاک معین نیست.ء بلکه با شرایط ساختمانی خاک بویژه تراکم ظاهری ممکن است شدیداً به شرایط خاک در هنگام نمونه‌برداری وابسته باشد. تغییر حجم خاک به علت تغییر مقدار آب خاک بویژه در خاکهای انبساط پذیر» جرم مخصوص ظاهری را عوض خواهد کرد (بلیک و هارتژه ۱۹۸۶). نمونه خاک در هنگام اندازه‌گیری حجم آن» جرم مخصوص‌های ظاهری مختلفی خواهیم داشت که با افزودن یک زیرنویس مشخص خواهند شد (اداره شناسائی خاک,۲۰۰۴). روش آزمایشگاه شناسائی خاک (اداره شناسائی خاک۲۰۰۴۰)» مشتمل بر اندازه‌گیری جرم مخصوص ظاهری در چهار وضعیت رطوبتی است. این چهار وضعیت عبارتند از- وضعیت رطوبت مزرعه (/00]) » رطوبت تعادلی در ۳ کیلوپاسکال (::0(]) ۰ وضعیت اون-خشک (0,0(]) و واخیسی (:04]). واخیسی (: 14) عبارت از جرم مخصوص ظاهری نمونه خاک و فرونشست خاکهای آلی به کار می‌رود. اند دعل بط |5۵ - "- جرم مخصوص ظاهری خاک با علائم م0 و 170 نیز نشان داده می‌شود. ۵1 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۳ برای تعیین جرم مخصوص ظاهری یک نمونه خاک, لازم است جرم بخش جامد آن و حجم کل آن را اندازه‌گیری کرد. جرم نمونه با خشک کردن آن در آون و توزین بدست می‌آید. اما دو دسته روش کلی برای تعیین حجم کل نمونه خاک وجود دارد که بر اساس آن» روشهای تعیین جرم مخصوص ظاهری دسته‌بندی می‌شوند. (الف)- دسته اول برای خاکهایی است که دارای همچسبی کافی بوده و می‌توان حجمی از آن را بصورت طبیعی به آزمایشگاه منتقل کرد. در این دسته روشهای کلوخه و سیلندر قرار می‌گیرند. در روش کلوخه, حجم نامعینی از خاک اندوده شده و با فرو بردن در آب» حجم آن تعیین می‌شود. اما در روش سیلندرء از ابتدا حجم معینی از خاک برداشت می‌شود. (ب) - دسته دوم برای خاکهای بسیار ترد (شکننده‌ای) است که نمی‌توان حجمی از آن را بصورت طبیعی به آزمایشگاه منتقل کرد. در این شرایط می‌بایست نیمرخ خاک در مزرعه حفر شود.ء نمونه خاک آن برای تعیین جرم آون-خشک به آزمایشگاه منتقل و حجم آن در محل تعیین می‌شود. این دسته روشها جزء مطالعات صحرایی بوده و در اینجا توضیح داده نمی‌شود. برای توضیحات بیشتر به گروسمن و رینچ (۲۰۰۲) مراجعه شود. از آنجا که جرم مخصوص ظاهری معمولاً برای فابریک خاک کوچکتر از ۲ میلی مترا گزارش می‌شود. لذا جرم و حجم اجزاء سنگی (درات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) از جرم و حجم کل نمونه کم می‌شوند (اداره شناسائی خاک,۲۰۰۴). جرم مخصوص ظاهری بر حسب واحدهای آ5 یا واحدهای مشتق شده از آن بیان می‌شود. بنابراین آسان‌ترین واحد کیلوگرم بر متر مکعب (* 1 8) خواهد بود. اما واحدهای مشتق شده نظیر تن بر متر مکعب (* 13 0)) ۰ گرم بر سانتی‌متر مکعب (*۵1 ) » یا مگاگرم بر متر مکعب (1۱ ۵8 که از نظر عددی با هم برابر هستند ممکن است راحت‌تر باشند. در دستورالعمل حاضر روش کلوخه برای تعیین همزمان :0(] و 0.0(آء روش کلوخه برای :1003 و 00.0آ» و روش سیلندر برای تعیین ,10 شرح داده می‌شود. این سه روش به ترتیب با کدهای 15174-001 02-(:ل15124 و ۳5]124-03] مشخص شده‌اند. ۱-۵-۲- روش کلوخه برای تعیین 0۲ و وموط0 (کد روش ۳580-01) جرم مخصوص ظاهری کلوخه یا خاکدانه‌های بزرگ را می‌توان از روی نسبت جرم به حجم آنها محاسبه نمود. حجم نمونه ممکن است با اندودن کلوخه با یک ماده غیر قابل نفوذ نسبت به آب و با توزین آن در هوا و آب با استفاده از قانون ارشمیدس تعیین شود. بعد از تعیین حجم., کلوخه یا نمونه‌ای از آن در آون خشک شده و جرم آون-خشک بدست می‌آید. کلوخه می‌بایست به اندازه کافی مستحکم باشد تا در حین اندوده شدن,» توزین و جابجایی پایدار بماند. در این روش جرم مخصوص نمونه در وضعیت رطوبت مزرعه در زمان نمونه‌برداری (:00]) و نیز در وضعیت آون خشک (:,08) تعیین می‌شود. این روش نسبتاً ساده و ارزان است و برای لایه‌هایی از خاک که در حد ظرفیت مزرعه, مرطوب هستند و یا برای خاکهای با خاصیت انبساط‌پذیری کم و بدون ایجاد درز و ترک در هنگام خشک شدن» قابل کاربرد است. به این منظور کلوخه‌ای از لایه مورد نظر در نیمرخ خاک برداشت شده و در صحرا یک لایه اندوده لاک پلاستیکی " بر آن پوشانده می‌شود. در آزمایشگاه روکش‌های اضافی دیگر بر آن پوشانده شده و در همان وضعیت رطوبتی مزرعه» در هوا و آب توزین می‌شود. بعد از خشک کردن 0 زود ۱-2 ی 0 -------- صفحهٔ بعد -------- 1 دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک کلوخه در آون (دمای ۱۱۰ درجه)» دوباره توزین در هوا و آب انجام می‌شود. در نهایت تصحیح‌های لازم برای جرم و حجم قطعات سنگی و پوشش پلاستیک صورت می‌گیرد (براشر و همکاران» ۱۹۶۶؛ بلیک و هارتژه, ۱۹۸۶؛ گروسمن و رینش» ۲۰۰۲). ۱-۱-۵-۲ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت 7۰/۰۱ گرم و با قابلیت توزین جسم آویزان. این ترازو می‌بایست دارای یک بازو یا حلقه در زیر باشد که بتوان کلوخه غوطه‌ور در آب را با یک سیم نازک یا نخ به آن متصل و توزین کرد. - کیسه‌های پلاستیکی, حدود 1۱1۲۱ ۱۲۷۸۹۷۲۲۳۰ - سیم مسی نازک (26-2۷/8) یا نخ - تور نخی نازک - برچسب کاغذدی - قلاب برای توزین در زیر ترازو - مخزن آب از جنس پلکسی گلس - آون» ۱۱۰ درجه - الک نمره ۱۰ (با قطر سوراخ ۲ میلی‌متر) - ریسمان -‏ گیره لباس - خاک لومی سیلتی ۲-۱-۵-۲ -مواد - متیل‌اتیل کتون - الکل - رزین ساران" - لاک پلاستیکی (محلول ساران). لاک پلاستیکی را با حل کردن رزین ساران در متیل‌اتیل‌کتون با نسبت وزنی ۱ به ۴و ۱ به ۷ (دو محلول با نسبتهای مختلف) در قوطی یک گالنی (۳/۸ لیتری) تهیه کنید. حدود ۲۷۰۰ میلی‌لیتر حلال را درون ظرف ریخته و به ترتیب برای نسبت‌های ۱ به ۴ و ۱ به ۸۷ ۵۴۰ یا ۳۰۵ گرم رزین اضافه کنید. برای اندودن اولیه در صحرا و ,6106 اجطاه ابوط ۱1 َ ۸0 ۳-310 و5 00۳ 2۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک 1۵ آزمایشگاه از محلول ۱ به ۴ و برای لایه‌های اندوده بعدی در آزمایشگاه از محلول ۱ به ۷ استفاده کنید. محلول ۱ به ۷ در واقع برای صرفه جویی در رزین و کاهش هزینه استفاده می‌شود. در صحرا برای حل کردن رزین» محلول را با یک چوب بهم بزنید. در آزمایشگاه همزدن می‌تواند با همزن دور بالا و بدون جرقه (چون این مواد براحتی مشتعل می شوند) انجام شود و در حین همزدن» رزین به آرامی اضافه شود. حل کردن در دمای ۲۵ درجه, حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و بهتر است در زیر هود آنجام شود. محلول تهیه شده را می‌توان مدت طولانی در ظرف استیل یا پلاستیکی دربسته به گونه‌ای که تبخیر از آن صورت نگیرد نگه‌داشت. ممکن است به جای متیل‌اتیل کتون از استون استفاد شود. ۱ از هر لایه خاک سه کلوخه طبیعی با اندازه حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ سانتی‌متر مکعب تهیه کنید. مهم است که این سه کلوخه تا حد ممکن معرف توده خاک باشند. قطعه‌ای از خاک با اندازه بزرگتر از کلوخه از نیمرخ خاک بردارید و با برش یا شکستن تدریجی و آرام برآمدگی‌ها و مواد متراکم» یک کلوخه پرداخت شده تهیه کنید. اگر در نمونه خاک ریشه گیاه وجود دارد آن را با قیجی قطع کنید. البته روش یکسانی برای همه خاکها وجود ندارد و روش نمونه‌برداری را باید بر حسب شرایط تغییر داده و ۲ با بستن طناب به دو پایه یک طناب رخت‌آویز ایجاد کنید. کلوخه را با بستن سیم مسی یا قرار دادن در یک تور نخی, مهار شود. کلوخه را برای مدت ۲۰ دقبقه یا تا زمانی که انتشار بوی حلال قطع شود خشک کنید. اگر هدف تعیین ,10 است. کلوخه‌ها را به محض خشک شدن اندوده در کیسه پلاستیکی عایق نگهداری کنید.ء زیرا اندوده نسبت به بخار آب نفودذیذیر در آزمایشگاه مسی نازک با طول کافی بچسبانید و وزن برچسب و سیم (1۸)7) را ثبت کنید. حلقه‌ای از سیم مسی به دور کلوخه ایجاد ۵. کلوخه را در محلول ساران ۱-۴ فرو برید. به مدت ۷ دقیقه در هوا (در زیر هود) نگهدارید و سپس در محلول ۱-۷ فرو برید. نمونه را به مدت ۱۲ دقیقه در هوا نگهدارید و دوبار در محلول ۱-۷ فرو برده و بیرون آورید. به مدت ۵۵ دقیقه صبر کنید و کلوخه را دوباره توزین کنید. اگر نمونه بیش از ۳ وزنی خود اندوده جذب کرده است و یا بوی شدید حلال از آن منتشر می‌شود. اجازه دهید برای مدت طولانی‌تری خشک شود و سپس وزن آن (۲۲2) را ثبت کنید. ۶ کلوخه می‌باید نسبت به آب غیر قابل نفود شده و برای اندازه‌گیری حجم از طریق جابجایی آب آماده باشد. نمونه را به زیر ترازو آویزان کرده» در آب غوطه‌ور کنید و وزن آن (/۷۷/۸/۲۷۷) را ثبت کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- 13 دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها ی آب و خاک ۷ کلوخه را تا ثابت شدن وزن آن در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. وزن آون-خشک کلوخه را در هوا (۷/0126) و در آب (/۷/01(0۷) ثبت نمائید. ۸ اگر کلوخه حاوی بیش از ۵ وزنی قطعات سنگی (ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) است» قطعات سنگی را از کلوخه جدا کنید. به این منظور کلوخه را درون یک بشر قرار داده و روی هات پلیت بگذارید. برای جلوگیری از خروج بخار» روی آن را با یک محافظ بپوشانید. در زیر هود این کار را انجام دهید. با دمای بیش از ۲۰۰ درجه به مدت ۲ نا ۴ ساعت حرارت دهید. اندوده پلاستیکی در دمای بیش از ۲۰۰ درجه تجزیه می‌شود. بعد از حرارت دادن کلوخه می‌بایست سیاه سوخته به نظر برسد. کلوخه را از روی هات پلیت بردارید» به آرامی روی آن را با مایع ظرفشویی بپوشانید و به آن آب داغ اضافه کنید. .)۲۳( ‏بعد از سرد شدن, نمونه را به صورت تر با الک ۲ میلی‌متری الک کنید. اجزاء سنگی روی الک را خشک و توزین کنید‎ .٩ دانسیته (جرم مخصوص) قطعات سنگی را با توزین آنها در هوا (برای تعیین جرم) و در آب (برای تعیین حجم) به دست آورید. اگر قطعات سنگی متخلخل بوده و دارای دانسیته مشابه نمونه خاک هستنده لازم نیست که اندازه‌گیریهای جرم و حجم نمونه را تصحیح کنید. تصحیحات قطعات سنگی را زمانی انجام دهید که این ذرات با فروبردن ناگهانی خاک خشک در آب می‌توانند در مقابل شکسته شدن پایدار بمانند. ۰ جرم مخصوص ظاهری خاک را برای جرم و حجم اندوده پلاستیکی اصلاح کنید. اندوده به کار رفته دارای دانسیته هواخشکی در حدود ۱/۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. این اندوده زمانی که در دمای ۱۱۰ درجه در آون خشک شود. ۱۰ تا ۰ وزن هوا-خشک خود را از دست می‌دهد. 2-۱-۵-۲ محاسبات (الف)- جرم مخصوص ظاهری در وضعیت رطوبت مزرعه (:170) بر حسب گرم بر سانتیمتر مکعب (217 خ) از رابطه زیر ۱۴۸-۲۱1 0- ۸۲-07۳۳ - ۷۵0/۳ - ,0۳ ۴ ۳ ۲62-۷۸ در ۱۲۵0 ور که در آن: 6 وزن آون-خشک کلوخه اندوده شده (در هوا) ۳ وزن قطعات سنگی 0۳ وزن آون-خشک پوشش پلاستیکی, برابر با /۸/]0۷ ۷ ۰/۸۵ 0 ؛ وزن سیم مسی و برچسب 2 وزن سیم مسی و برچسب و کلوخه اندوده شده (با سه لایه اندوده در آزمایشگاه) ۷۷ وزن کلوخه اندوده شده در آب (قبل از آون خشک کردن) دانسیته آب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نج زبه‌های فیزیکی خاک 1۷ (11؛ دانسیته قطعات سنگی ۳ وزن پوشش پلاستیک قبل از آون خشک شدن که خود از رابطه زیر برآورد می‌شود- [۴۹-۲۱] [/۳۲ + رل -3)] -۳/ [)ن)؛ وزن سیم مسی و برچسب و کلوخه قبل از اندوده شده در آزمایشگاه ؛ وزن تخمینی پوشش ایجاد شده در مزرعه که از رابطه زیر برآورد می‌شود- [۵۰-۲] اک مرو ب)- جرم مخصوص ظاهری در وضعیت آون-خشک (00,0]) بر حسب :21 8 از رابطه زیر محاسبه می‌شود- 6- ۷۵۲۳-۲-0۳ قسه ۰۲00۳-۷007۷ ۹ 1.3 (]/۲ (8 0 که در آن: ج- در صورت نیازء درصد وزنی رطوبت (/17) در کلوخه نمونه‌برداری شده نیز از رابطه زیر بدست می‌آید: 0۲۳۵ -۲62-1/۳۲۲/۵۲۴) از , 00 ]۵۲-۲[ ۱۰ )/۵۲۴- 8۳-00۳۴ -70( جرم مخصوص ظاهری خاک در دو وضعیت رطوبت مزرعه و آون-خشک با دقت ۰/۰۱ گرم بر سانتی‌متر مکعب گزارش می‌شود. 1-۱-۵-۲ نکات (الف)- نمونه‌هایی که معرف واقعی توده خاک نباشدء در برآورد جرم مخصوص توده خاک (جرم مخصوص ظاهری) خطای زیادی ایحاد می‌کند. اما در هر حال جرم مخصوص ظاهری کل خاک ممکن است بیش‌ترآورد شودء زیرا در اغلب اوقات کلوخه نمونه‌برداری شده درز و شکافهای خاک را در خود ندارد (گروسمن و رینش»۲۰۰۲). هرچه کلوخه بزرگتر باشد دقت روش بالاتر است. (ب) - نفوذ لاک پلاستیک به درون منافذ خاکهای شنی و آلی در تعیین جرم و حجم اندوده مشکل ایجاد می‌کند. برای کاهش میزان نفوذ اندوده به درون منافذ کلوخه‌های با منافذ درشت. می‌توان از محلول غلیظتر استفاده کرد و یا درست قبل از فروبردن کلوخه در محلول سطح آن را با اسپری آب کمی مرطوب کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک (ج ) - اگر در هنگام توزین کلوخه در آبء حبابهای هوا از آن خارج شود یا اگر جرم کلوخه در آب با زمان افزایش یابده نشان دهنده آن است که پوشش اندوده سوراخ بوده و آب در حال نفوذ به نمونه است. در این شرایط تعیین حجم با خطا همراه است و جنین نمونه‌ای باید کنار گذاشته شود. ( ۵ ) - تبخیر ناقص حلال از کلوخه بعد از فرو بردن در محلول, موجب بیش‌برآوردی جرم خاک می‌شود. برای تبخیر حلال معمولاً یک ساعت خشک کردن کافی استء اما خاکهای با ماده آلی بالا ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشند. (ه) - علاوه بر محلول ساران چندین ماده دیگر نیز برای اندودن کلوخه مورد استفاده قرار می‌گیرند که از جمله می‌توان به پارافین اشاره کرد. برای اندودن کلوخه با پارافین» پارافین با یک بشر در روی هات پلیت (حمام شن) ذوب می‌شود. لزوجت پارافین شدیداً وابسته به دما است و بنابراین دقت اندازه‌گیری به دمای پارافین نیز وابسته است. لزوجت بالا موجب نفود پارافین به درون منافذ کلوخه می‌شود و در مقابل لزوجت پائین نیز موجب پوشش نامناسب و ضخیم کلوخه می‌شود. (ز ) - چنانچه در بسیاری از آزمایشگاه‌های ایران مرسوم است» برآورد حجم کلوخه از طریق تعیین افزایش حجم آب درون یک سیلندر به جای توزین در آب می‌تواند خطای قابل توجهی در برآورد جرم مخصوص ظاهری به دنبال داشته باشد. ۷-۱-۵-۲ ایمنی متیل‌اتیل‌کتون به شدت قابل اشتعال است. یک کپسول آتش نشانی باید در آزمایشگاه و در دسترس باشد. هنگام استفاده از متیل‌اتیل کتون نبایستی در نزدیکی محل کار» مشعل یا شعله روشنی وجود داشته باشد. بخار متیل‌اتیل‌کتون نیز مضر و خطرناک است. بنابراین استفاده از هود و تهویه مناسب توصیه می‌شود. از تماس فیزیکی با این ماده خودداری شود. درب ظرف محتوی آن بایستی محکم بسته شود. از عینک ایمنی, دستکش مناسب و روپوش استفاده شود. بعد از حمل و جایجایی متیل‌اتیل کتون بلافاصله دست‌ها را با آب شستشو دهید. ۸-۱-۵-۲-منایع آزم5 0۲ ۱۷01۵۵5 (.ل0ع) اما بش۸ 1۵ 3603-382 یم بقل لبط 1986 و۱ با 200 با ,ادا -۱ ۰ له ۸5۸ .9 ۱۷۵۵۵۲۰ ۸00 0 200 ۱۷105۰ آهزم0| ۱۷۱۵ 200 ۳۳۹۷۹۱۵۱ ۱۰ ۳۵۳ دادواه ۸ ۰ ,۱۷۵01800 1 1۵ ۲۵1۵ ۹3۳۵ 0۲ عدل] 1966 و100 5۳ 2۵0 بذزددد|۵ ۷ ۷1۰ ,۳۳۵7۵۱ 10.۳ .8 ماد -2 101-0 .50۱ زموگ .۳۵9۳615 ۳1۲10۵ ۷۵10۲ 200 با احصعل الب 1۵۶ کلمله آزم5 1۵10۳2 بل 10 .202-228 .0 9101111 ع1 0 11۳6۵۲ 200 باعل لا .2002 ۵۱۵۹۳ 160 200 ملظ 0۲05۵1۵ -3 0 و۸ .50 |5۵ .۱۷105 [هع 1۳۹۱ 4۰ ۳۵۳ مکادواهم۸ ازمگ 0۲ 005 ۱ (علع) م10 0 مه 0۵06 ۰ ,۵0150/ 555۸ 200 ۸5۸ .5 .30 دعزی5 1۹1۸-۳۰ 4.0 ۲۵۰ ۷۵۳۹۵۵ ۷/120۵ ۱۳۵۵۹ ادها منک ازمگ 2004 هاگ بسک اآنمک -4 ۰ ,۵10 ۷۷/۵51 ,01116 ۳۵۲۰ 00۷۲ بکل] .42 30 ۸۵۵۲ 13۷۹112۵11005 سک اآزمگ در این روش جرم مخصوص نمونه در وضعیت رطوبت تعادلی در مکش ۳۳ کیلوپاسکال (:: 10) تعیین می‌شود. به این منظور -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک 1۹ آب توزین می‌شود. بعد از خشک کردن کلوخه در آون (دمای ۱۱۰ درجه) دوباره توزین در هوا و آب انجام می‌شود. در زهایت تصحیح‌های لازم برای جرم و حجم قطعات سنگی و پوشش پلاستیک صورت می‌گیرد (براشر و همکاران» ۱۹۶۶؛ بلیک و هارتژه ع۹) ۱۹-۲-۵-۲- وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت 7۳۰/۰۱ گرم و با قابلیت توزین جسم آویزان. این ترازو می‌بایست دارای یک بازو یا حلقه در زیر باشد که بتوان کلوخه غوطه‌ور در آب را با یک سیم نازک یا نخ به آن متصل و توزین کرد. - دستگاه صفحه تحت فشار با صفحه سرامیکی متخلخل و کمپرسور هوا - جعبه حمل نمونه - کیسه‌های پلاستیکی, حدود 1311۱ ۱۲۷۷۸۹۲۲۲۰ - سیم مسی نازک (26-2۷/8) یا نخ - تور نخی نازک - برچسب کاغدی - قلاب برای توزین در زیر ترازو - سوزن نمونه گیر - مخزن آب از جنس پلکسی گلس - آون» ۱۱۰ درجه - الک نمره ۱۰ (با قطر سوراخ ۲ میلی‌متر) - ریسمان -‏ گیره لباس - خاک لومی سیلتی - پمپ خلاء ۸۰ کیلوپاسکال (۰/۸ بار) - میز مکش. میز مکش را می‌توان با قرار دادن آجرهای نسوزی که با دستمال خشک‌کن کاغذی پوشیده شده برروی یک ۲-۲-۵-۳- مواد ,6106 اوطاه اوطا ۱ -ا -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک - آب - الکل - مایع ظرفشویی - رزین ساران" - لاک پلاستیکی (محلول ساران). لاک پلاستیکی را با حل کردن رزین ساران در متیل‌اتیل کتون با نسبت وزنی ۱ به ۴و ۱ به ۷ (دو محلول با نسبتهای مختلف) در قوطی یک گالنی (۳/۸ لیتری) تهیه کنید. حدود ۲۷۰۰ میلی‌لیتر حلال را درون ظرف ریخته و به ترتیب برای نسبت‌های ۱ به ۴ و ۱ به ۷ ۵۴۰ یا ۲۰۵ گرم رزین اضافه کنید. برای اندودن اولیه در صحرا و آزمایشگاه از محلول ۱ به ۴ و برای لایه‌های اندوده بعدی در آزمایشگاه از محلول ۱ به ۷ استفاده کنید. محلول ۱ به ۷ در واقع برای صرفه جویی در رزین و کاهش هزینه استفاده می‌شود. در صحرا برای حل کردن رزین» محلول را با یک چوب بهم بزنید. در آزمایشگاه همزدن می‌تواند با همزن دور بالا و بدون جرقه (چون این مواد براحتی مشتعل می شوند) انجام شود و در حین همزدن» رزین به آرامی اضافه شود. حل کردن در دمای ۲۵ درجه» حدود ۱۵ دقیقه طول می‌کشد و بهتر است در زیر هود انجام شود. محلول تهیه شده را می‌توان مدت طولانی در ظرف استیل یا پلاستیکی دربسته به گونه‌ای که تبخیر از آن صورت نگیرد نگه‌داشت. ممکن است به جای متیل‌اتیل کتون از استون استفاد شود. ۳-۲-۵-۲ روش کار در صحرا ۱ از هر لایه خاک سه کلوخه طبیعی با اندازه حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ سانتی‌متر مکعب تهیه کنید. مهم است که این سه کلوخه تا حد ممکن معرف توده خاک باشند. قطعه‌ای از خاک با اندازه بزرگتر از کلوخه از نیمرخ خاک بردارید و با برش یا شکستن تدریجی و آرام برآأمدگی‌ها و مواد متراکم» یک کلوخه پرداخت شده تهیه کنید. اگر در نمونه خاک ریشه گیاه وجود دارد آن را با قیچی قطع کنید. البته روش یکسانی برای همه خاکها وجود ندارد و روش نمونه‌برداری را باید بر حسب شرایط تغییر داده و اصلاح کرد. ۲ با بستن طناب به دو پایه» یک طناب رخت‌آویز ایجاد کنید. کلوخه را با بستن سیم مسی یا قرار دادن در یک تور نخی» مهار کنید. در اسرع وقت کلوخه را در محلول ساران (لاک پلاستیکی) فرو برید.کلوخه را از طناب رخت‌آویز آویزان کنید تا خشک ۳۲ نمونه‌ها را برای انتقال در جعبه قرار دهید. در آزمایشگاه ۴ یک برچسب با شماره مشخصات نمونه آماده کنید. حلقه و سیم مسی دور کلوخه را قطع کنید. برچسب را به یک تکه سیم مسی نازک با طول کافی بچسبانید و وزن برچسب و سیم (1۸)7) را ثبت کنید. حلقه‌ای از سیم مسی به دور کلوخه ایجاد کنید. بایستی سیم دارای دنباله‌ای باشد که برچسب به آن چسبیده و امکان آویزان کردن کلوخه را فراهم کند. وزن کلوخه (۲6۱) را ثبت کنید. ۳[ ۳-310 جوجع5 00 -ا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۷۹ ۵. کلوخه را در محلول ساران ۱-۴ فرو برید. به مدت ۷ دقیقه در هوا (در زیر هود) نگهدارید و سپس در محلول ۱-۷ فرو برید. نمونه را به مدت ۱۲ دقیقه در هوا نگهدارید و دوباره در محلول ۱-۷ فرو برده و بیرون آورید. به مدت ۵۵ دقیقه صبر کنید و کلوخه را دوباره توزین کنید. اگر نمونه بیش از ۳/ وزنی خود اندوده جذب کرده است و یا بوی شدید حلال از آن منتشر می‌شود. اجازه دهید برای مدت طولانی‌تری خشک شود و سپس وزن آن (۲۲2) را ثبت کنید. ۶ برای ایجاد سطحی هموار» بخشی از کلوخه را با آره کاشی‌بر ببرید. لازم است که کلوخه را تا حدی بالاتر از نقطه اندازه‌گیری مرطوب کنید. به این منظور از میز مکشی با مکش ۵ سانتی‌متر استفاده کنید. گاهی با فروبردن نیشتر» لمس کردن یا با توزین بررسی کنید که آیا کلوخه به حالت تعادل رسیده است یا نه. بعد از تعادل, کلوخه را برداشته و توزین کنید (۷۷/۹52). ۷ اگر کلوخه بریده شده آب جذب نکرد. کلوخه را در دسیکاتور بر روی صفحه پوشیده شده با آب (با مکش صفر) قرار دهید. تنها سطح کلوخه را در آب فروبرید. چند میلی‌لیتر الکل اضافه کنید. با استفاده از پمپ خلاء و ایجاد مکش اجازه دهید تا کلوخه به حالت تعادل اشباع برسد. کلوخه را برداشته و جرم آن ۷۷۹) را ثبت کنید. ۸ صفحه سرامیکی متخلخل را با آب مقطر اشباع کنید. برای اطمینان از اشباع شدن کامل صفحه, اشباع کردن را در طول شب انجام دهید. به اندازه کافی فشار وارد کنید تا غشاء لاستیکی صفحه چند سانتی‌متر متورم شود. باید دقت شود تا تمام هوای آن تخلیه شود. سرامیکی» سطح صفحه سرامیکی را با ۵ میلی‌متر خاک سیلت‌لوم پوشانده و اشباع کنید. لایه‌ای از دستمال خشک‌کن فشرده روی خاک قرار دهید و کلوخه را از سمت بریده شده بر روی دستمال قرار دهید. درب‌پوش محفظه را محکم ببندید. ۰ فشار ۳۳ کیلوپاسکال را اعمال کنید و جریان آب را از خروجی دستگاه» پایش (بازبینی) کنید. گاهی لوله خروجی را در زیر آب فرو برید تا در صورت نقص صفحه با مشاهده حباب هوا به آن پی ببرید. نمونه‌ها زمانی به تعادل می رسند که نشت آب از ۱.بعد از تعادل, کلوخه را برداشته و توزین کنید (-۷۷۸/1). وزن ۷۷/۸/۲ را با ۷۷/۹۳ مقایسه کنید. اگر ۷۷۸/<۱۷۷/۹5 بود. کلوخه را دوباره با استفاده از میز مکشی مرطوب کرده و فرآیند تخلیه آب (مراحل ‎٩‏ و ۱۰) را دوباره تکرار کنید. ۲۳ کلوخه را در محلول ساران ۱-۴ فرو برید. به مدت ۷ دقیقه در هوا (در زیر هود) نگهدارید و سپس در محلول ۱-۷ فرو برید. نمونه را به مدت ۱۲ دقیقه در هوا نگهدارید و دوباره در محلول ۱-۷ فرو برده و بیرون آورید. مدت ۱۲ دقیقه دیگر صبر کنید و کلوخه را دوباره در محلول ۱-۷ فرو برده و بیرون آورید. به مدت ۵۵ دقیقه صبر کنید و کلوخه را دوباره توزین کنید (0۳3)). اگر نمونه بیش از ۳ وزنی خود اندوده جذب کرده است و یا بوی شدید حلال از آن منتشر می‌شود.ء اجازه دهید برای مدت طولانی‌تری خشک شود و سپس وزن آن را ثبت کنید. ۳ کلوخه می‌باید نسبت به آب غیر قابل نفوذذ شده و برای اندازه‌گیری حجم از طریق جابجایی آب آماده باشد. نمونه را به زیر ترازو آویزان کرده» در آب غوطه‌ور کنید و وزن آن (/۷۷۸/2۷۷) را ثبت کنید. ۴ کلوخه را تا ثابت شدن وزن آن در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. وزن آون-خشک کلوخه را در هوا (۷/0۲۴) و در آب (/۷/0100۷) ثبت نمائید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۵.اگر کلوخه حاوی بیش از ۵ وزنی قطعات سنگی (ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) است, قطعات سنگی را از کلوخه جدا کنید. به این منظور کلوخه را درون یک بشر قرار داده و روی هات پلیت بگذارید. برای جلوگیری از خروج بخارء روی آن را با یک محافظ بپوشانید. در زیر هود این کار را انجام دهید. با دمای بیش از ۲۰۰ درجه به مدت ۳ تا ۴ ساعت حرارت دهید. اندوده پلاستیکی در دمای بیش از ۲۰۰ درجه تجزیه می‌شود. بعد از حرارت دادن کلوخه می‌بایست سیاه سوخته به نظر برسد. کلوخه را از روی هات پلیت بردارید» به آرامی روی آن را با مایع ظرفشویی بپوشانید و به آن آب داغ اضافه کنید. ۶ عد از سرد شدن» نمونه را به صورت تر با الک ۲ میلی‌متری الک کنید. اجزاء سنگی روی الک را خشک و توزین کنید (1) ۰ دانسیته (جرم مخصوص) قطعات سنگی را با توزین آنها در هوا (برای تعیین جرم) و در آب (برای تعیین حجم) به دست آورید. اگر قطعات سنگی متخلخل بوده و دارای دانسیته مشابه نمونه خاک هستند. لازم نیست که اندازه‌گیریهای جرم و حجم نمونه را تصحیح کنید. تصحیحات قطعات سنگی را زمانی انجام دهید که این ذرات با فروبردن ناگهانی خاک خشک در آب می‌توانند در مقابل شکسته شدن پایدار بمانند. ۷ جرم مخصوص ظاهری خاک را برای جرم و حجم اندوده پلاستیکی اصلاح کنید. اندوده به کار رفته دارای دانسیته هوا- خشکی در حدود ۱/۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. این اندوده زمانی که در دمای ۱۱۰ درجه در آون خشک شود. ۱۰ تا ۰ وزن هوا-خشک خود را از دست می‌دهد. 2-۳-۵-۲ محاسبات (الف)- جرم مخصوص ظاهری فابریک کوچکتر از ۲ میلی‌متر خاک در رطوبت تعادلی در مکش ۳۳ کیلوپاسکال (::100) بر ۱۷/0/0 - ۸۲-0] 0۳60-67 ۲۲3-7۷۱۲-۸۲-۱ 3 ۲۳ او 2, ۱۵۳-۲ [ که در آن- ۳ وزن قطعات سنگی 046 وزن آون-خشک پوشش پلاستیکی, برابر با ۹/۱ ۷ ۰/۸۵ 4 وزن سیم مسی و برچسب ۷ وزن در آب کلوخه اندوده شده که در مکش ۳۳ کیلوپاسکال به تعادل رسیده است 0 دانسیته آب (11؛ دانسیته قطعات سنگی ۱ وزن پوشش پلاستیک قبل از آون خشک شدن که خود از رابطه زیر برآورد می‌شود- ۳۹-۲۱ ۲3-0 )+۷۲۱ (۳۲۳ + (( - 3 )]/- ۱/۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نج زبه‌های فیزیکی خاک ۷۳ که در آن: 2 وزن سیم مسی و برچسب و کلوخه بعد از سه بار اندوده شدن در آزمایشگاه 1 وزن سیم مسی و برچسب و کلوخه قبل از اندوده شده در آزمایشگاه وزن کلوخه اندوده شده که در مکش ۲۲ کیلوپاسکال به تعادل رسیده است در هوا ۷ درصد تخمینی حجم کلوخه بعد از برش برای ایجاد سطح صاف (حدود ۸۰/) ؛ وزن تخمینی پوشش ایجاد شده در مزرعه که از رابطه زیر برآورد می‌شود- [۵۴-۲] لک مرو ی ( ب)- در این روش نیز جرم مخصوص ظاهری در وضعیت آون-خشک (10,0) قابل محاسبه است. به این منظور از رابطه زیر استفاده کنید: ۵۵-۳ 0 006-00۳۲۲ ۱ ۸۳( ۱۳۵۵۴۷۷ -ع/0/( ۰ ۹۹ 2۲703 7 که در آن: ۷7 وزن در آب کلوخه اندوده شده بعد از آون-خشک نمودن (ج )- در صورت نیاز درصد وزنی رطوبت نگهداری شده در مکش ۳۳ کیلوپاسکال (: 1۶) در کلوخه نیز از رابطه زیر بدست )۲)۲3-۱/۳۱(۷۷۵۵۲۲-0۲0( [۵۶-۲] 00 با (70- 7۳-002۳ - ۲/00۲۴ 3 ۵-۲-۵-۲ گزارش نتایج جرم مخصوص ظاهری خاک در دو وضعیت رطوبت تعادلی در مکش ۳۳ کیلوپاسکال و آون-خشک با دقت ۰/۰۱ گرم بر سانتی‌متر مکعب گزارش می‌شود. 1-۳-۵-۲ - نکات به نکات روش ۳534-21 مراجعه شود. ۷-۲-۵-۲ ایمنی متیل‌اتیل کتون به شدت قابل اشتعال است. یک کپسول آتش نشانی باید در آزمایشگاه و در دسترس باشد. هنگام استفاده از متبل‌اتیل کتون نبایستی در نزدیکی محل کارء مشعل یا شعله روشنی وجود داشته باشد. بخار متیل‌اتیل کتون نیز مضر و خطرناک است. بنابراین استفاده از هود و تهویه مناسب توصیه می‌شود. از تماس فیزیکی با این ماده خودداری شود. درب ظرف محتوی آن -------- صفحهٔ بعد -------- :۷ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک دست ها را با آب شستشو دهید. ۸-۲-۵-۲ منابع |زم5 01۲ ۱101005 (.0ع) عاب|ا۴ ۸ 10 3603-3862 .0 باعل ابا 1986۰ بعع ۲ ۴۲ 200 بکا0 قاط .| 40 ۸۹۸ .9 ۱۵۵۵۳۰ ۸00 60 200 ۱15005 مزع |۱10۵ 200 آهمزد۷ط۳ 1۰ ۳۵۳ ما۸ ۰ ,۱/1۵0180 ,555۸ 41 1۵ ۲۵۱ ۹۵۳۵ 01 عدن] 1966۰ .1001080 5.۳۰ ۵00 مذزدکق[۷۵ ۷1۰ ,۳۳۵26 10.۳ ملظ تعطافه 8 .2 101-۰ .[ع5 زموگ .6296615 ۳110۵ ۷۵16۳ 200 با نحل اب 1۵۳ کلمله آزم5 112102 10 .202-228 .0 .00163101110 11362 200 بل ما8 :2002 ۵۵۹۳۰ 1.6 200 م.ظظا 60۳0552 .3 .50 از50 ۱۷013005 ۳۹۵ 4۰ ۳۵۳ ,ذندواهم۸ ازم5 0۲ ۱10005 (علع) 100۵ کب مه 1206 ۰ ,۱/1۵0190 ,555۸ 200 ۸5۸ .5 ۵0۰ هام80 10۸-0۰ 5] 4.0۰ 310۰ ۷۵۲۹0۵ .۱/120۵ ۱/1005 1200۵0۹ چسیکگ ازمک 2004 ماک بسک ازمک 4 (] ,۷۷2531210 ,0166 ۳۳۵۲۰ 000 بکن] .42 310۰ 100 10۷۹112211008 سک اآزوگ 3 ۰ ۱ م۰ 3 ۳-۵-۲- روش سیلندر" برای تعیین 00۲ (کد روش ۳5۵۵-03) در این روش یک نمونه‌بردار استوانه‌ای فلزی به درون خاک رانده یا کوبیده می‌شود. سیلندر (استوانه) به دقت از درون خاک کنده شده و حجم معینی از خاک در وضعیت طبیعی برداشته می‌شود. وزن نمونه در همان شرایط رطوبتی تعیین می‌شود. سپس نمونه در آون خشک شده و وزن آون-خشک آن نیز تعیین می‌شود. با این روش جرم مخصوص ظاهری خاک در وضعیت رطوبت مزرعه (:00]) به راحتی و نسبتاً ارزان بدست می‌آید. چنانچه میزان سنگریزه خاک بیش از حد معمول باشدء نتایج حاصل از این روش رضایت ۰ , ش‌ در . ۰ وسایل نمونه‌برداری از نظر طرح متفاوت هستند. ساده‌ترین آنها سیلندرهای فلزی نازک-دیواره و نوع مجهزتر آن جعبه (کیت) نمونه‌برداری است که حاوی تعدادی سیلندر نمونه» یک غلاف سیلندری دسته‌دار و لبه تیز که سیلندر نمونه در داخل آن جای گونه‌ای طراحی شده‌اند که علاوه بر برداشت نمونه. از آزها برای انتقال نمونه به آزمایشگاه و اندازه‌گیری‌های دیگر نظیر توزیع اندازه منافذء منحنی مشخصه آب خاک یا هدایت هیدرولیکی نیز استفاده می‌شود. برای اندازه‌ گیری هدایت هیدرولیکی, قطر سیلندر نباید از ۱-۳-۵-۲- وسایل - سیلندرهای (کیت) نمونه‌برداری - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۰۱ گرم - جعبه حمل نمونه 40 ۳۵۳۵ - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۷۵ - الک نمره ۱۰ (با قطر سوراخ ۲ میلی‌متر) ۲-۳-۵-۲ مواد ماده خاصی مورد نیاز نیست. ۳-۳-۵-۲- روش کار ۲ یک سطح هموار (افقی یا عمودی) در عمق مورد نظر نیمرخ خاک آماده کنید. ۳ نمونه‌بردار را به درون خاک رانده یا بکوبید. دقت کنید که خاک متراکم نشود. بعد از بیرون آوردن نمونه‌بردار سیلندر نمونه را از درون آن بردارید. اگر به ناچار از سیلندر نمونه بطور مستقیم استفاده می‌کنید. با یک بیلچه, سیلندر را به همراه مقدار اضافی خاک بردارید. به دقت با کاردک خاک بیرون زده از دو انتهای سیلندر را بتراشید. این کار را به آرامی و با دقت انجام دهید. برای جلوگیری از تبخیر رطوبت نمونه, آن را در ظرفی دربسته و در درون جعبه انتقال قرار دهید. ۴ بعد از انتقال به آزمایشگاه نمونه (با رطوبت مزرعه) را توزین کنید (۳۷۷). سپس نمونه را در آون (دمای ۱۱۰ درجه) خشک و وزن آون-خشک (/010۷) آن را ثبت کنید. ۵ حجم سیلندر (۷)) را اندازه‌گیری و ثبت کنید. ۶ اگر نمونه حاوی سنگریزه است» آن را به صورت مرطوب با الک ۲ میلی‌متری الک کنید. اجزاء سنگی باقیمانده بر روی الک را خشک و توزین کنید (87 دانسیته اجزاء سنگی (10) را تعیین نمائید. 2-۳-۵-۲ محاسبات جرم مخصوص ظاهری خاک از رابطه زیر محاسبه می‌شود: ۳۱ 00-8۷ وم - ۲[7 ۵ که در آن: ۷7 وزن آون خشک نمونه ۳ وزن سنگریزه‌ها ۷۷ وزن سیلندر خالی ۷ حجم سیلندر 10 دانسیته سنگریزه‌ها در صورت نیاز درصد وزنی رطوبت خاک (/]) در هنگام نمونه‌برداری نیز از رابطه زیر محاسبه می‌شود- -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک /[[(]( - ۲ [۵۸-۲] ۱00 ۳ ۷۷ ۳) ,| ( لا - (07) " ۷ وزن نمونه قبل از خشک کردن در آون (با رطوبت مزرعه) ۵-۳-۵-۲ گزارش نتایج جرم مخصوص ظاهری خاک در وضعیت رطوبت مزرعه با دقت ۰/۰۱ گرم بر سانتی‌متر مکعب گزارش می‌شود. 1-۳-۵-۲ نکات (الف)- فشرده شدن خاک در حین نمونه‌برداری یکی از مشکلات عمومی در روش سیلندر است. با مقایسه ارتفاع خاک درون تجزیه معتبر باشد. در خاک خیلی مرطوب این اتفاق بیشتر رخ می‌دهد. (ب)- نمونه‌برداری از خاک‌های خشک یا سخت مشکل است و این خاکها در هنگام کوبیدن سیلندرء خرد با قطعه قطعه می‌شوند. (ج ) - نمونه‌برداری بایستی در خاکهای با رطوبت متوسط انجام شود. ( د )- وجود سنگریزه در خاک, نمونه‌برداری با سیلندر را با مشکل مواجه می‌کند. (ه) - برای تعیین جرم مخصوص ضرورتی ندارد که نمونه خاک حتما بصورت دست‌نخورده حفظ و به آزمایشگاه منتقل شود. بنابراین با یک سیلندر می‌توان تعداد زیادی نمونه گرفت و بعد از نمونه‌برداری با حجم معین, خاک را در ظروف دیگر (مثلاً ۷-۳-۵-۲ ایمنی خطر خاصی وجود ندارد. ۸-۳-۵-۲ منابع ازم5 ان ۷01005 (.0ع) ما۴ .۸ 100 .3603-375 .۵ بقل ابا 1986 ۱1۵6 ۴۱1۱ 00 ات0 لها .1 40 ۸۹۸ .9 ۱۷۵۵۵۴۰ .۸0 بل 200 ۱۷0۵ آهنزه |۱۷:۵۵ 200 آهادط۳ | ۳۵۳ کادواد ۸ ۰ ,۷/120180 ,555۸ بل -10 .202-228 .0 01111 1ف 016 11620 200 با تحصعل ما8 .2002 ب ۵۱۹ نک[ 200 ظ 00۹۹۳۵0۰ .2 ۰ .۹561 امک 1005 ۲۳۹۱۵۵ 4۰ ۳۵۳ بذافااه 20 نزمه ان کل0 ۱ (حل) م1۵ ی مد 1۵06 1۰ ۱۷۵0180 555۸ له خکش۸ .5 30 کمک م80 ۰- 17۹51۸ 4.0 30۰ ۷۵۳۹۵۵ |312۵ 005 1۸00 سک ازمک .2004 اکهاک سک آنمگ .3 ۰( ,1۵10 ۷۷/۵5 011106 3۳۵۲۰ 00۷۲ بکل] 42 30۰ ۵۵۲ 13۷۹2۵11008 سیک اآزم5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۷۷ 1-۲ جرم مخصوص حقیقی (جرم مخصوص ذرات خاک) دانسیته (جرم مخصوص) به عنوان جرم واحد حجم تعریف می‌شود. جرم مخصوص حقیقی خاک عبارت از جرم مخصوص مجموعه ذرات جامد خاک است (بلیک و هورتژه» ۱۹۸۶؛ فلینت و فلینت. ۲۰۰۲) و از نسبت جرم کل ذرات خاک به حجم کل آنهاء صرف نظر از حجم منافذ بین ذرات» بدست می‌آید. جرم مخصوص حقیقی در تجزیه‌های مربوط به رسوبگذاری» محاسبه جرم و حجم خاک محاسبه تخلخل 9 غیره به کار می‌رود. برای تعیین جرم مخصوص حقیقی» دو کمیت جرم و حجم درات جامد یک نمونه خاک را باید تعیین نمود. جرم نمونه با اون‌خشک کردن و توزین به دست می‌آید. حجم نیز با اندازه‌گیری جرم بخشی از یک سیال (با دانسیته مشخص) که با نمونه جایگزین می‌شود.ء بر اساس قانون ارشمیدس محاسبه می‌شود. بر حسب سیال مورد استفاده و شیوه جایگزینی» چند روش برای تعیین حجم ذرات جامد خاک وجود دارد. روش پیکنومتر و روش غوطه‌ور کردن در آب که هر دو بر یک اساس بنا نماده شده‌اند. برای مدت مدیدی است که به کار می‌روند (بلیک و هورتژه» ۱۹۸۶). در آزمایشگاه شناسائی خاک ( اداره شناسائی خاک., ۲۰۰۴) از روش پیکنومتر با جایگزینی گاز (وسایل کوانتاشرومه, ۲۰۰۲۳) استفاده می‌شود. استفاده از گاز به عنوان سیال جایگزین شونده دقت کار را بسیار بالا می‌بردء زیرا گاز می‌تواند به ریزترین حفرات نیز وارد شود. استفاده از گاز هلیم با ابعاد اتمی کوچک, باعث نفود به منافذ با از آنجا که وسایل مورد نیاز برای روش پیکنومتر با جایگزینی گاز در آزمایشگاه‌های کشور موجود نیست و در بین دو روش پیکنومتر و غوطه‌ور کردنء روش پیکنومتر دارای دقت بالاتری است. تنها این روش شرح داده می‌شود. ۱-1-۲۳- روش پیکنومتر (کد روش ۵-۳ ۳۵۳) ۱-۱-1-۳ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت 7۰/۰۱ گرم - آون» ۱۱۰ درجه ۳-چ۲-۱-1- مواد - آب مقطر ۳-۱-۹-۲- روش کار ۱ یک پیکنومتر تمیز و خشک را برداشته» درب‌پوش آن را بگذارید و توزین (۷۷۸) کنید. اگر به طور همزمان از چند پیکنومتر استفاده می‌کنید» علاوه بر خود پیکنومتر» درب‌پوش آن را نیز شماره‌گذاری کنید. ۲ حدود ۱۰ گرم خاک هوا-خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متر را درون پیکنومتر بریزید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۳ سطح بیرونی پیکنومتر را با یک پارچه کاملاً تمیز کنید. درب‌پوش پیکنومتر را گذاشته و آن را دوباره توزین کنید (۷۷: ۶). ۴ همزمان, میزان رطوبت وزنی نمونه خاک مورد استفاده (,,0) را تعیین کنید (روش ۲2۸). ۵. پیکنومتر را تا حدود نصف با آب مقطر پر کنید. در حین پر کردن پیکنومترء ذرات خاک چسبیده به گلوی پیکنومتر را به درون آن بشوئید. پیکنومتر را روی هات پلیت قرار داده و برای خارج کردن هوای محبوس به مدت چند دقیقه بجوشانید. به طور متناوب و به آرامی محتویات پیکنومتر را تکان دهید تا از سر رفتن و هدر رفت خاک جلوگیری شود. پر کنید. درپوش را به دقت بگذارید و با یک پارچه خشک., تمام سطح بیرونی پیکنومتر را خشک کنید. مواظب باشید آب درون سوراخ کاپیلاری درپوش را بیرون نکشید. ۷ وزن پیکنومتر و محتویات آن (:۷۷۸۰۷) و دمای محتویات آن (]) را ثبت کنید. ۸ محتویات درون پیکنومتر را تخلیه و آن را بطور کامل بشوئید. پیکنومتر را با آب مقطر جوشیده و خنک شده تا دمای محیط پر کنید. درپوش را به دقت بگذارید و با یک پارچه خشک» تمام سطح بیرونی پیکنومتر را خشک کنید. مواظب باشید آب درون سوراخ کاپیلاری درپوش را بیرون نکشید. دقت کنید دما در همان حد قبلی ثابت بماند. ٩‏ وزن پیکنومتر و آب درون آن (:۷/۸۸) را ثبت کنید. 5-۱-1-۲ محاسبات جرم مخصوص حقیقی ذرات خاک (,م) بر حسب *0۱ 8 را با فرمول زیر حساب کنید- 1 بر | 9 رو( 01 ۳ ا(] 9 (« | 9 ۱( که در آن: جرم مخصوص آب بر حسب گرم بر سانتیمتر مکعب (۵3 خ) که با توجه به دمای اندازه‌گیری شده از جدول خصوصیات آب استخراج می‌شود. ۶ وزن پیکنومتر بعلاوه خاک بر حسب گرم (قبل از اضافه کردن آب) وزن پیکنومتر خالی بر حسب گرم وزن پیکنومتر پر شده با خاک و آب بر حسب گرم وزن پیکنومتر پر شده با آب بر حسب گرم میزان رطوبت وزنی نمونه خاک بر حسب گرم بر گرم ( ۵ 8) ۵-۱-1-۲ گزارش نتایج جرم مخصوص حقیقی ذرات خاک با دقت ۰/۰۱ گرم بر سانتیمتر مکعب گزارش می‌شود. 1-۱-1-۲ نکات روش پیکنومتر روشی ساده و مستقیم است و اگر درست انجام شود دقت زیادی دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۷۹ ۷-۱-1-۲ ایمنی خطر خاصی در این روش وجود ندارد. تنها هنگام جوشاندن از یک گیره فلزی یا دستکش پارچه‌ای عایق استفاده شود. ۸-۱-۱-۲ منابع آزم5 01 ۱۷1011005 (.60) ۲۵| .۸ 100 377-3862 .0 بقل ۳۵6 1986۰ بعع] .ااگا 200 0 مععلهاظ .| 40 ۸۹5۸ .9 ۱0۵۵۵۲۰ م۸ ب60 200 .۱1۳005 آهنع |۱۷1۵ 200 آهزقبط۳ 1۰ ۳۵۳ مدزفواه ۸ ۰ ,۱120190 ,555۸ (.205) 1000 .60 200 12306 1۲1[ -10 .229-240 .۵ 00۹1 ۳316 2002 ۳1۵ انا 200 سا.۸ ۳۱۵ .2 40 ۸۹۸ .5 .310 فعز 5 8006 بش۸ نع آنزمک ۱0005 آهعزد۳۳ 4۰ ۳۵۳۲ مکنفواهم۸ انم5 ۵۲ ۱/۳۵۵۹ 1۰ ,۱120150 ,555۸ ۵۵6 131۳00 3۳۵13-00016 2003 600۵00 ع0 عها 0۵ 3 ۳۲ ,۳326 801۵۵ ,۲0۵۵۵۲۵10۰ 10۸-0۰ 5] 4.0۰ ۲10۰ ۷۷۵۲۹0۵ .1/12۵1 ۱101005 1200۵0۹ سک اآنمک 2004 ماک سک انمک .4 ۰ ,۷۷/25۳18210 ,0106 ۳۳۵ 00۰ کب ن] .42 ‎٩10۰‏ ما 1۷۵112211005 سیگ آزم5 ۷-۲- ذخیره آب خاک" ذخیره آب خاک عبارت از مقدار آب خاک در یک مکش معین است. با تغییر مکش خاک مقدار آب نگهداری شده در خاک نیز مختلف, با اسامی گوناگونی از جمله؛ تابع نگهداری آب خاک. منحنی مشخصه آب خاک و منحنی رطوبتی خاک نامیده شده است. این رابطه وابسته به توزیع اندازه ذرات خاک» مینرالوژی رس ماده آلی و ساختمان یا ساختار فیزیکی (نحوه آرایش) ذرات خاک است. داده‌ها مربوط بد شرایطی هستند که خاک آب از دست می‌دهد. در منحنی رطوبتی خاک» مقدار آب خاک به صورت وزنی» حجمی و یا درجه اشباع بیان می‌شود. که البته برای تحلیل جریان آب تعیین می‌شود. روش سنتی مورد استفاده آن است که مجموعه‌ای از حالتهای تعادلی بین آب خاک نمونه و توده‌ای از آب با پتانسیل می‌شود. این جفت داده یک نقطه از منحنی رطوبتی خاک است. با برقراری محموعه‌ای از تعادل‌هاء داده‌های مورد نیاز برای ترسیم منحنی به دست می‌آید( کلوته» ۱۹۸۶). ۱-۷۷۵1۵0۳0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک به منظور اندازه‌گیری منحنی رطوبتی خاک در شرایط از دست دادن آب» دستگاه خاصی وجود داردء یکی دستگاه مکشی و دیگری دستگاه فشاری است. درآزمایشگاه شناسائی خاک (اداره شناسائی خاک, ۲۰۰۴) شیوه فشاری با صفحه تحت فشار" یا غشاء تحت فشار " به کار می‌رود. نمونه خاک مورد استفاده برای تعیین منحنی نگهداری آب خاک ممکن است نمونه دست‌خورده متراکم شده" یا نمونه دست‌نخورده دارای ساختمان طبیعی باشد. از آنجا که ساختمان خاک بویژه در دامنه مکش‌های پائین بر روی نگهداری آب تأثیر می‌گذارد معمولاً بهتر است از نمونه با ساختمان طبیعی استفاده شود. برای به دست آوردن نمونه‌های تقریباً دست نخورده می‌توان از نمونه‌بردارهای سیلندری (روش جرم مخصوص ظاهری) استفاده کرد. در این مورد ابعاد نمونه معمولاً در دامنه قطر ۵ تا ۱۵ سانتی‌متر و ارتفاع ۱ تا ۵ سانتی‌متر خواهد بود. زمان رسیدن به تعادل متناسب با توان دوم ارتفاع نمونه است. برای رسیدن به تعادل, نمونه بایستی کم ارتفاع باشد. از طرف دیگر کار کردن با نمونه‌های با ارتفاع کمتر از یک سانتی‌متر مشکل است. بنابراین ارتفاع مناسب ۲ تا ۲ سانتی‌متر می باشد. قطر نمونه نیز بایستی به اندازه کافی بزرگ باشد تا چند برابر واحدهای ساختمانی خاک را در بر بگیرد (کلوت. ۱۹۸۶). استفاده از نمونه دست‌خورده یا دست‌نخورده تا حدودی وابسته به اندازه و میزان تکامل ساختمان خاک است. در خاکهائی که دارای ساختمان مناسب هستند و بویژه در لایه‌های زیرین که میزان تکامل ساختمان خاک بالا است. باید نمونه دست‌نخورده تمیه کرد. استفاده از نمونه دست‌خورده در این موارد منجر به نتایحی خواهد شد که معرف وضعیت خاک در شرایط طبیعی نیست. حتی اگر برای رسیدن به همان دانسیته طبیعی, متراکم شده باشد. زیرا خشک کردن, کوبیدن و الک کردن خاک. واحدهای ساختمانی خاک را تخریب نموده و شدیداً تغییر می‌دهد. استفاده از نمونه دست‌خورده متراکم شده» ممکن است برای خیلی از خاکهای درشت بافت که تکامل ساختمانی چندانی ندارند کافی باشد (کلوتهء ۱۹۸۶). در آزمایشگاه شناسائی خاک (اداره شناسائی خاک, ۲۰۰۴)استفاده از کلوخه‌هایی که برای تعیین جرم مخصوص ظاهری به کار می‌روند نیز به عنوان نمونه دست‌نخورده توصیه شده است. یکی دیگر از عواملی که می‌تواند بر روی نگهداری آب توسط نمونه خاک, بویژه در خاکهای ریز بافت حاوی مقادیر زیاد رسهای انبساط‌پذیر موْثر باشدء ترکیب شیمیایی آبی است که نمونه خاک با آن اشباع می‌شود. در خاکهای درشت بافت لازم نیست توجه زیادی به محلول خیس کننده شود. معمولاً باید محلولی با ترکیب شیمیایی مشابه با آب بومی خاک (آب خاک در شرایط طبیعی) استفاده شود. اما ترکیب آب خاک در شرایط طبیعی معمولاً ناشناخته است. توصیه شده است که محلول هواگیری شده ,۲۸80 ۵ مولار (,250) ۸4 0.005) به عنوان محلول عمومی مورد استفاده قرار گیردء مگر اینکه توجیهی برای استفاده از محلول‌های دیگر وجود داشته باشد (کلوتهء ۱۹۸۶؛ دین و هوپمنزء ۲۰۰۲). معمولاً توصیه نمی‌شود که خیس کردن با آب مقطر یا آب شیر صورت پذیرد» زیرا اولی موجب پراکنده شدن رس می‌شود و دومی تقریباً اشباع از هوای حل شده است که بعد از اشباع کردن نمونه» ممکن است هوا آزاد شده و در مقدار آب خاک موثر باشد (کلوتهء ۱۹۸۶). در دستورالعمل حاضر روشهای زیر برای تعیین ضرایب رطوبتی خاک و ترسیم منحنی مشخصه آب خاک تشریح شده‌اند- ار ۲۵ باددت۳۳ ی 6 ۳۳۵۲۵ -* ۵010 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۸۱ (الف)- تعیین ذخیره آب خاک در مکش‌های ۶ ۱۰ ۳۳ ۱۰۰ یا ۲۰۰ کیلوپاسکال (۰/۰۶» ۰/۱ ۱۰۰/۳۳ یا ۲ بار)» با استفاده از صفحه تحت فشار در نمونه خاک هوا-خشک شده عبور داده شده از الک ۲ میلی‌مترء برای خاکهای انبساط ناپذیر با بافت شنی‌لومی یا درشت‌تر و برخی خاکهای با بافت لومی‌شنی. این روش با کد ۳7۷/18-1 مشخص شده است. (ب)- تعیین ذخیره آب خاک در مکش‌های عم ۱۰ ۳۳ یا ۱۰۰ کیلوپاسکال (۰/۰۶. ۰/۱ ۰/۳۳ یا ۱ بار)» با استفاده از صفحه تحت فشار در کلوخه‌های طبیعی. این روش با کد ۳71۷1-2 مشخص شده است. (ج )- تعیین ذخیره آب خاک در مکش‌های عم ۱۰ ۳۳ یا ۱۰۰ کیلوپاسکال (۰/۰۶. ۰/۱ ۰/۳۳ یا ۱ بار)» با استفاده از صفحه تحت فشار در نمونه دست‌نخورده با سیلندر. این روش با کد 3-]/۳7۷۷] مشخص شده است. (د )- تعیین ذخیره آب خاک در مکش‌های ۵۰۰ ۱۰۰۰ یا ۱۵۰۰ کیلوپاسکال (۵. ۱۰ یا ۱۵ بار)» با استفاده از غشاء تحت فشار در نمونه خاک هوا-خشک شده عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متری. این روش با کد 1771۷۷13-4 مشخص شده است. ۱-۷-۲ تعیین ذخیره آب خاک در مکش‌های کمتر از ۲ بار» با استفاده از نمونه دست خورده (کد روش ۳7۷/۳-1)» (مکش‌های ‎٩‏ ۳۳۰۱۰ ۱۰۰ یا ۲۰۰ کیلوپاسکال) در این روش» نمونه‌های خاک هوا-خشک شده (کوچکتر از ۲ میلی متر) در درون حلقه‌های قرار داده شده بر روی صفحه سرامیکی متخلخل در درون دستگاه صفحه تحت فشار ریخته شده و پس از اشباع شدن » تحت فشار مورد نظر (۰/۰۶ ۰/۱ ۰/۳۳ ۱یا ۲ بار) به حالت تعادل می‌رسند. در نهایت مقدار وزنی رطوبت خاک تعیین می‌شود. داده‌های به دست آمده برای ترسیم منحنی رطوبتی خاک» تعیین ظرفیت نگهداری آب خاک. توزیع اندازه منافذ تخلخل و هدایت هیدرولیکی نمونه خاک مورد استفاده قرار می‌گیرند. این روش برای خاکهای انبساط ناپذیر با بافت شنی‌لومی یا درشت‌تر و برخی خاکهای با بافت لومی‌شنی به کار می‌رود. ۱-۱-۷-۲ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۰۱ گرم - آون» ۱۱۰ درجه - حلقه‌های لاستیکی برای نگهداری نمونه بر روی صفحه. برای خاکهای آلی از حلقه‌های با ارتفاع ۱۰ و قطر ۵۰ میلی‌متر و برای خاکهای دیگر از حلقه‌های با ارتفاع ۱۰ و قطر ۴۰ میلی‌متر استفاده کنید. - قوطی فلزی توزین درپوش‌دار ۲-۱-۷-۲- مواد - آب مقطر - محلول ۱۰ آب اکسیژنه (۲1702). ۳۳۳ میلی‌لیتر آب اکسیژنه ۳۰ (صنعتی) را در یک لیتر آب مقطر رقیق کنید. - اسید هیدروکلریدریک یک نرمال (11۳1 ۸۷ 1). ۸۳/۳ میلی‌لیتر [(1۳] غلیظ را در یک لیتر آب مقطر رقیق کنید. - اتیل الکل 1۹۵ (صنعتی) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک - محلول هواگیری شده ,۲250 ۰/۰۰۵ مولار(,۲250 ۸4 0.005) ۳-۱-۷-۲- روش کار ۱ صفحه سرامیکی متخلخل را با آب مقطر اشباع کنید. برای اطمینان از اشباع شدن کامل صفحه» اشباع کردن را در طول شب انجام دهید. به اندازه کافی فشار وارد کنید تا غشاء لاستیکی صفحه چند سانتی‌متر متورم شود. باید دقت شود تا تمام هوای ۲ صفحه متخلخل اشباع شده را در محفظه فشاری دستگاه نصب کنید. حلقه‌های لاستیکی نگهدارنده نمونه را روی آن قرار ۳ حلقه‌ها را با حدود ۱۰ تا ۱۵ گرم خاک هوا - خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متر پر کنید. ۴ برای اشباع نمودن نمونه‌های خاک از طریق کاپیلاری» (نیروی موئینه) بر روی صفحه آب بریزید. اما نه به حدی که حلقه‌ها از آب پوشیده شوند. اگر نمونه‌ها اشباع نشدندء بر روی سطح نمونه‌ها اتیل الکل اضافه کنید. درب محفظه را ببندید و در طول شب آن را به حال خود رها کنید. ۵. فشار مورد نظر (ع ۰۱۰ ۳۳ ۱۰۰ یا ۲۰۰ کیلوپاسکال) را اعمال کنید و جریان آب را از خروجی دستگاه پایش (بازبینی) کنید. گاهی لوله خروجی را در زیر آب فرو برید تا در صورت نقص صفحه, با مشاهده حباب هوا به آن پی ببرید. نمونه‌ها زمانی به تعادل می‌رسند که نشت آب از لوله خروجی متوقف شود. ۶ بلافاصله بعد از تعادل» نمونه‌ها را به درون قوطی‌های توزین ریخته و بعد از گذاشتن درپوش» توزین کنید (۷۰: ۰). ۷ بعد از برداشتن درپوش نمونه‌ها را در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. بعد از خنک کردن در دسیکاتور توزین نمائید(,/۸) 4-۱-۷-۲ محاسبات میزان ذخیره آب خاک در هر مکش بر حسب درصد جرمی (101120) را با فرمول زیر حساب کنید- [۶۰-۲] ۲۹۹۱00 س ۹۹ - ن ,زرم (م ۸4 -, ۸4) : که در آن: جرم خاک مرطوب+قوطی 4 جرم خاک خشک شده در آون+قوطی جرم قوطی مقدار آب خاک را با دقت ۰/۱)[ گزارش کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۸۳ ۹-۱-۷-۲ نکات (الف)- منفذدار بودن دستگاه مانع از ایجاد تعادل خواهد شد. همانطور که در روش کار گفته شد.ء برای ارزیابی اینکه دستگاه صفحه تحت فشار درست کار می‌کند و منفذدار نیست, نشت هوا از لوله خروجی بررسی می‌شود. (ب)- فشار دستگاه می‌بایست ثابت باقی بماند و حالت تعادل در دما و رطوبت هوای ثابت به دست آید. کشش سطحی آب با افزایش دما کاهش می‌یابد و این باعث خواهد شد که مقدار آب نگهداری شده در خاک در یک بار فشار (مکش) معین (ج) - استفاده ممتد از دستگاه موجب مسدود شدن منافذ صفحه سرامیکی شده و خروج آب محدود خواهد شد. برای تمیز کردن صفحه, ۵۰۰ میلی‌لیتر آب اکسیژنه 2/۱۰ ۱۰۰۰ میلی‌لیتر اسید کلریدریک یک نرمال (1161 ۸۷ 1) ۰ و ۵۰۰ میلی‌لیتر آب مقطرء یکی پس از دیگری با فشار روی صفحه ریخته می‌شود و سپس محلول باقی مانده در منافد صفحه با مکش (خلاء) ( د) - غشاء لاستیکی زیر صفحه برای وجود سوراخ بررسی می‌شود. غشاء باد شده و سپس در آب غوطه‌ور می‌شود. چنانچه حبابهای هوا از آن خارج شود» صفحه کنار گذاشته می‌شود. (ه) - برای خاکهای با رس انبساط پذیر استفاده از نمونه خاک الک شده به جای نمونه خاک طبیعی (دست‌نخورده) بویژه در مکش‌های ع ۱۰ و ۳۳ کیلوپاسکال موجب بیش‌برآوردی ذخیره آب خاک خواهد شد (یونگ و دیکسون, ۱۹۶۶). ( و) - توصیه شده است که برای اشباع کردن نمونه خاک بویژه در خاکهای ریز بافت حاوی رسهای انبساطپذیر به جای آب مقطر از محلول هواگیری شده ,۲280 ۰/۰۰۵ مولار (,۲250 ۸4 0.005) استفاده شود (دین و هوپمنز ۲۰۰۲). ۷-۱-۷-۲ ایمنی کار کردن با دستگاه‌های تحت فشار بویژه در فشارهای بالا نیازمند رعایت دقیق نکات ایمنی است. درب محفظه فشار بایستی همواره محکم و دقیق بسته شود. قبل از باز کردن درب نیز باید مطمئن بود که فشار به صفر رسیده است. مواظب باشید که درپوش ۸-۱-۷-۲- منابع -10 .675-720 .0 007۵10۰ ماد 200 ۳10 ۷۷۵160 .2002 ۷۷۰1100۵0۵ بل 200 با ال 0۵06۰ ۰ ۰ 50 .۷101009 ۳۳۷۵۵ 4 ۳۵۳ داداهم۸ امک 0۲ 0۳005 (حلی) م100۵ کمن 200 0۵06 11۰( ۰ ,3120190 555۸ ده ۸5۸ .5 30 فک 00 م۸ 00 (.00) ۲۵| بش۸ -10 635-662 .0 ۷1100 ما0 هآ -0۵ ۹۵۵ ما۷۷ 1986 بش معا .2 ۱0۵۵۲۰ ۸0۲0 بل 200 ۱۷101005 ۱۷۱۳۵۱۰۵۵ 200 ۳۳۷۵۱۵ .| ۳۵۳ مدادواه۸ ازم5 01 ۰ ۱۷۵0150 555۸ له خک۸ -53۸] .4.0 ۸0۰ ۷۵۳۹۱۵۵ ۱/۵۳۵۵ ۱/۵0۵۹ 0۵0 ه] میک آزمک 2004 هاگ بسک آنوگ .3 6۰ ,۷۷۵۵10100 011106 ۳۳۵۲۰ 00 کلا] .42 0۰ ۵۵۳۲ 13۵1121105 سیگ انمگ ۸۹5۰ 0 0۵02011 11610 2 00۳1۵1 ۷۷۵1۵۳ ۵۲ 00۵11۵110 1966 ب0۳0 10[ 200 لا م۲۷۵۵ 4 ٩10۷0-52016 4212 50([| 50. 1۱01-104-17۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۲-۷-۲- تعیین ذخیره آب خاک با استفاده از کلوخه در مکش‌های کمتر از ۱ بار(کد روش ۳7/۷/۳۹-2) در این روش کلوخه‌های طبیعی بر روی میز مکش قرار داده شده و در مکش ۵ سانتی‌متر که به کف نمونه وارد می‌شود به نظر (۰۶/» ۰/۱ ۰/۳۳ یا ۱ بار) به حالت تعادل می‌رسند. در نهایت مقدار وزنی رطوبت خاک تعیین می‌شود. داده‌های به دست آمده برای ترسیم منحنی رطوبتی خاک. تعیین ظرفیت نگهداری آب خاک توزیع اندازه منافذء تخلخل و هدایت هیدرولیکی نمونه خاک مورد استفاده قرار می‌گیرند (اداره شناسائی خاک۲۰۰۴۰). ۱-۲-۷-۲ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت 7۰/۰۱ گرم - آون» ۱۱۰ درجه - حلقه‌های لاستیکی محافظ با ارتفاع ۱۰ و قطر ۴۰ میلی‌متر - قوطی فلزی توزین درپوش‌دار - گیره لباس - اره کاشی‌بر با تیغه الماس - خاک سیلت لوم - دسیکاتور با صفحه سرامیکی - پمپ خلاء ۸۰ کیلو پاسکال (۰/۸ بار) -‏ سوزن نمونه‌گیر - الک ۱۰ مش (۲ میلی‌متر) س هود - دستمال خشک‌کن (کاغذی) فشرده با فیبر نایلونی - میز مکش. میز مکش را می‌توان با قرار دادن آجرهای نسوزی که با دستمال خشک‌کن کاغذی پوشیده شده برروی یک - برچسب‌های با قطر ۲۵/۴ میلی‌متر و حلقه (قاب) فلزی - سیم مسی ۳۸ ۲-۲-۷-۲- مواد - آب مقطر ادها ۳۵۳۹۵ - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۸۵ - محلول ۸۱۰ آب اکسیژنه (د1170). ۳۳۳ میلی‌لیتر آب اکسیژنه ۳۰/ (صنعتی) را در یک لیتر آب مقطر رقیق کنید. - اسید هیدروکلریدریک یک نرمال (11۳1 ۸7 1) ۰ ۸۲/۳ میلی‌لیتر 1۳1 غلیظ را در یک لیتر آب مقطر رقیق کنید. - اتیل الکل 7۹۵ (صنعتی) - مایع ظرفشویی - رزین ساران - لاک پلاستیکی (محلول ساران). لاک پلاستیکی را با حل کردن رزین ساران در متیل‌اتیل کتون با نسبت وزنی ۱ به ۴ و ۱ به ۷ (دو محلول با نسبتهای مختلف) در قوطی یک گالنی (۳/۸ لیتری) تهیه کنید. حدود ۳۷۰۰ میلی‌لیتر حلال را درون ظرف ریخته و به ترتیب برای نسبت‌های ۱ به ۴ و ۱ به ۷ ۵۴۰ یا ۳۰۵ گرم رزین اضافه کنید. برای اندودن اولیه در صحرا و آزمایشگاه از محلول ۱ به ۴ و برای لایه‌های اندوده بعدی در آزمایشگاه از محلول ۱ به ۷ استفاده کنید. محلول ۱ به ۷ در واقع برای صرفه جویی در رزین و کاهش هزینه استفاده می‌شود. در صحرا برای حل کردن رزین» محلول را با یک چوب بهم بزنید. در آزمایشگاه همزدن می‌تواند با همزن دور بالای بدون جرقه انجام شود و در حین همزدن» رزین به آرامی اضافه شود. حل کردن در دمای ۲۵ درجه حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و بهتر است در زیر هود انجام شود. محلول تهیه شده را می‌توان به مدت طولانی در ظرف استیل یا پلاستیکی دربسته به گونه‌ای که تبخیر از آن صورت نگیرد نگه‌داشت. ممکن است به جای متیل‌اتیل کتون از استون استفاد شود. - میکروب‌کش, برای میز مکش ۳-۲-۷-۲ روش کار ۱ این روش معمولاً با روش کلوخه برای تعیین جرم مخصوص ظاهری (۳4]34-21) ترکیب می‌شود. برای روش تهیه کلوخه به روش مزبور مراجعه شود. ۲ یک برچسب با شماره مشخصات نمونه آماده کنید. حلقه و سیم مسی دور کلوخه را قطع کنید. برچسب را به یک تکه سیم مسی نازک با طول کافی بچسبانید و وزن برچسب و سیم (1۸)7) را ثبت کنید. حلقه‌ای از سیم مسی به دور کلوخه ایجاد کنید. بایستی سیم دارای دنباله‌ای باشد که برچسب به آن چسبیده و امکان آویزان کردن کلوخه را فراهم کند. وزن کلوخه (۲۳1) را ثبت کنید. ۳ کلوخه را در محلول ساران ۱-۴ فرو برید. به مدت ۷ دقیقه در هوا (در زیر هود) نگهدارید و سپس در محلول ۱-۷ فرو برید. نمونه را به مدت ۱۲ دقیقه در هوا نگهدارید و دوبار در محلول ۱-۷ فرو برده و بیرون آورید. به مدت ۵۵ دقیقه صبر کنید و کلوخه را دوباره توزین کنید. اگر نمونه بیش از ۳/ وزنی خود اندوده جذب کرده است و یا بوی شدید حلال از آن منتشر می‌شودء اجازه دهید برای مدت طولانی‌تری خشک شود و سپس وزن آن (۲۲2) را ثبت کنید. ۴ برای ایجاد سطحی هموار» بخشی از کلوخه را با اره کاشی‌بر ببرید. لازم است که کلوخه را تا حدی بالاتر از نقطه اندازه‌گیری مرطوب کنید. به این منظور از میز مکشی با مکش ۵ سانتی‌متر استفاده کنید. گاهی با فروبردن نیشتر» لمس کردن یا با توزین بررسی کنید که آیا کلوخه به حالت تعادل رسیده است یا نه. بعد از تعادل, کلوخه را برداشته و توزین کنید (۷۷/۹52). -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۵. اگر کلوخه بریده شده آب جذب نکرد.ء کلوخه را در دسیکاتور بر روی صفحه پوشیده شده با آب (با مکش صفر) قرار دهید. تنها سطح کلوخه را در آب فروبرید. چند میلی‌لیتر الکل اضافه کنید. با استفاده از پمپ خلاء و ایجاد مکش اجازه دهید تا کلوخه به حالت تعادل اشباع برسد. کلوخه را برداشته و جرم آن (۷/56) را ثبت کنید. ۶ صفحه سرامیکی متخلخل را با آب مقطر اشباع کنید. برای اطمینان از اشباع شدن کامل صفحه, اشباع کردن را در طول شب انجام دهید. به اندازه کافی فشار وارد کنید تا غشاء لاستیکی صفحه چند سانتی‌متر متورم شود. باید دقت شود تا تمام هوای آن تخلیه شود. سرامیکی» سطح صفحه سرامیکی را با ۵ میلی‌متر خاک سیلت‌لوم پوشانده و اشباع کنید. لایه‌ای از دستمال خشک‌کن فشرده روی خاک قرار دهید و کلوخه را از سمت بریده شده بر روی دستمال قرار دهید. درب‌پوش محفظه را محکم ببندید. ۸ فشار مورد نظر (۶ ۱۰ ۳۳ یا ۱۰۰ کیلوپاسکال) را اعمال کنید و جریان آب را از خروجی دستگاه پایش (بازیینی) کنید. اگر برحسب درخواست یا نیاز اندازه‌گیری ذخیره آب در چند نقطه انجام می شود با پائین‌ترین فشار شروع کنید. گاهی لوله خروجی را در زیر آب فرو برید تا در صورت نقص صفحه با مشاهده حباب هوا به آن پی ببرید. نمونه‌ها زمانی به تعادل می‌رسند که نشت آب از لوله خروجی متوقف شود. .٩‏ بعد از تعادل» کلوخه را برداشته و توزین کنید (/1۷8) وزن ۷۷/۱/۲ را با ۷۷/56 مقایسه کنید. اگر ۷۷۸/۲<۷۷56 بود. کلوخه را دوباره با استفاده از میز مکشی مرطوب کرده و فرآیند تخلیه آب (مرحله ۸) را دوباره تکرار کنید. چنانچه می‌خواهید در فشارهای دیگر اندازه‌گیری را انجام دهید. بعد از توزین کلوخه» آن را به دستگاه برگردانید و مرحله ۸ را با فشار بالاتر تکرار ۰ تبصره- چنانچه بخواهید جرم مخصوص نمونه را در مکش ۳۳ کیلوپاسکال (::0(]) تعیین کنید. زمانیکه کلوخه در فشار ۳۳ کیلوپاسکال به حالت تعادل رسید.ء می‌توانید جرم مخصوص آن را با روش ۳2-::۳51341 تعیین کنید. ۱.بعد از آخرین اندازه‌گیری» کلوخه را در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. بعد از خنک کردن در دسیکاتور توزین کنید ۵۹ گر کلوخه حاوی بیش از 1۵ وزنی قطعات سنگی (ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) است» قطعات سنگی را از کلوخه جدا کنید. به این منظور کلوخه را درون یک بشر در زیر آب قرار داده و روی هات پلیت بگذارید. در زیر هود به مدت حدود یک ساعت بجوشانید. اندوده پلاستیکی با حرارت دادن از خاک جدا می‌شود. بعد از خنک کردن, اندوده را جدا کنید. ۳عد از سرد شدن نمونه را به صورت تر با الک ۲ میلی‌متری الک کنید. اجزاء سنگی روی الک را خشک و توزین کنید(1۳) اگر قطعات سنگی مشابه نمونه خاک هستند. لازم نیست که جرم کلوخه را تصحیح کنید. 2-۲-۷-۲ محاسبات میزان ذخیره آب خاک در هر مکش بر حسب درصد جرمی (10]120) را با فرمول زیر محاسبه کنید: ۶۱۱ ور (00۴6 ۳-000 ۳۷۷ دم بر (746- 8۳-01۳0 -۷/0(/(0) ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۸۷ که در آن: ۳ جرم کلوخه اندوده شده و به حالت تعادل رسیده 06۳ جرم آون-خشک کلوخه اندوده شده ۳ جرم قطعات سنگی (درات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) در کلوخه ۳ جرم آون-خشک پوشش پلاستیکی, برابر با 0.858/7۳ 6 جرم برچسب و سیم ۳ جرم پوشش پلاستیکی قبل از آون-خشک کردن که از رابطه زیر به دست می‌آید- [ ۱۶۲-۲ | ۷ [ ۲ +(1 0 -2ع06)) ]| < )۸/۳ که در آن: 2 جرم کلوخه اندوده شده با سه لایه پوشش 1 جرم کلوخه قبل از اندوده شده در آزمایشگاه درصد تخمینی حجم نمونه بعد از برش برای ایجاد سطح هموار (حدود ۸۸۰) 15 وزن تخمینی پوشش ایجاد شده در مزرعه که از رابطه زیر برآورد می‌شود- [ ۱۶۳-۲ کیک مرو ی ۵-۲-۷-۲ گزارش نتایج مقدار آب خاک را با دقت ۰/۱/ گزارش کنید. 1-۲-۷-۲ - نکات به نکات مربوط به روش‌های ۳570-01 و ۳7۷۷/1-1 مراجعه شود. ۷-۲-۷-۲ ایمنی همواره محکم و دقیق بسته شود. قبل از باز کردن درب نیز باید مطمئن بود که فشار به صفر رسیده است. مواظب باشید که درب‌پوش سنگین بر روی زمین یا روی پا نیافتد. ۸-۲-۷-۲ منابع 151۸-0۰ .4.0 مه ۷۵۳۹1۵۵ .۱120۵ ۱/00۹5 ب0ا۵ 0 ه] بسک انم 2004 اکهاک بسک ازمک -۱ ۰ ,۷۷۵51210 ,011106 ۳۳۵۲۰ 000 کن] .42 310۰ 00۲ 13۷6۹2211005 جیگ آزم٩ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۳-۷-۲ تعیین ذخیره آب خاک با استفاده از نمونه سیلندر در مکش‌های کمتر از ۱ بار(کد روش ۳7/۷/۳۹-3) در این روش» یک نمونه‌بردار استوانه‌ای فلزی به درون خاک رانده یا کوبیده می‌شود. سیلندر (استوانه) به دقت از درون خاک کنده شده و حجم معینی از خاک در وضعیت طبیعی برداشته می‌شود. وزن نمونه در همان شرایط رطوبتی تعیین می‌شود. سپس نمونه بر روی میز مکش قرار داده شده و در مکش ۵ سانتی‌متر که به کف نمونه وارد می‌شود به تعادل می‌رسند. سپس نمونه به روی صفحه سرامیکی متخلخل در درون دستگاه صفحه تحت فشار منتقل شده و تحت فشار مورد نظر (۰۶/* ۰/۱ ۰/۳۳ یا ۱ بار) به حالت تعادل می‌رسند. در نهایت مقدار وزنی رطوبت خاک تعیین می‌شود. داده‌های به دست آمده برای ترسیم منحنی رطوبتی خاک» تعیین ظرفیت نگهداری آب خاک, توزیع اندازه منافذ, تخلخل و هدایت هیدرولیکی نمونه خاک مورد استفاده قرار می‌گیرند. ۱-۳-۷-۲- وسایل -‏ ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۰۱ گرم - آون» ۱۱۰ درجه - حلقه‌های لاستیکی محافظ با ارتفاع ۱۰ و قطر ۴۰ میلی‌متر - قوطی فلزی توزین درپوش‌دار - خاک سیلت لوم - پمپ خلاء ۸۰ کیلو پاسکال (۰/۸ بار) -‏ سوزن نمونه‌گیر - الک ۱۰ مش (۲ میلی‌متر) - هود - دستمال خشک‌کن (کاغذی) فشرده با فیبر نایلونی سیلندر (کیت) نمونه‌برداری ۲-۳-۷-۲ مواد - آب مقطر - محلول 1:۱۰ آب اکسیژنه (:11: 0). ۳۳۳ میلی‌لیتر آب اکسیژنه 1۳۰ (صنعتی) را در یک لیتر آب مقطر رقیق کنید. - اسید هیدروکلریدریک یک نرمال (11۳1 ۸7 1). ۸۳/۳ میلی‌لیتر [1۳]] غلیظ را در یک لیتر آب مقطر رقیق کنید. اتیل الکل ۹۵ (صنعتی) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ‎۸٩ - مایع ظرفشویی ۳-۳-۷-۲ روش کار ۱ این روش معمولاً با روش سیلندر برای تعیین جرم مخصوص ظاهری (۳5134-۳3) ترکیب می‌شود. ۲ وزن سیلندر خالی (۷۷-)) را ثبت کنید. ۳ یک سطح هموار (افقی با عمودی) در عمق مورد نظر نیمرخ خاک آماده کنید. نمونه‌بردار را به درون خاک رانده یا بکوبید. دقت کنید که خاک متراکم نشود. بعد از بیرون آوردن نمونه‌بردارن سیلندر نمونه را از درون آن بردارید. اگر به ناچار از سیلندر نمونه بطور مستقیم استفاده می‌کنید. با یک بیلچه., سیلندر را به همراه مقدار اضافی خاک بردارید. با کاردک خاک بیرون زده از دو انتهای سیلندر را به دقت بتراشید. این کار را به آرامی و با دقت انجام دهید. برای انتقال به آزمایشگاه نمونه را درون ۴ لازم است که نمونه را تا حدی بالاتر از نقطه اندازه‌گیری, مرطوب کنید. این کار با قرار دادن سطح صاف سیلندر بر روی میز مکشی با مکش ۵ سانتی‌متر انجام می‌شود. گاهی با فروبردن نیشتر» لمس کردن یا توزین بررسی کنید که آیا نمونه به حالت تعادل رسیده است یا نه. بعد از رسیدن به حالت تعادل, سیلندر را برداشته و توزین کنید ۷۷5). برای جلوگیری از ریزش خاک و به هم خوردن وضعیت طبیعی نمونه» بهتر است ته استوانه را با قرار دادن یک لایه تور سیمی نازک یا پارچه نازک متخلخل (نظیر متقال) ببندید. این صفحه نبایستی به هیچ وجه مانعی در عبور آب ایجاد کند. ۵. اگر نمونه آب جذب نکرد. سیلندر را در دسیکاتور بر روی صفحه پوشیده شده با آب (با مکش صفر) قرار دهید. تنها سطح سیلندر را در آب فروبرید. چند میلی‌لیتر الکل اضافه کنید. با استفاده از پمپ خلاء و ایجاد مکش اجازه دهید تا نمونه به حالت تعادل اشباع برسد. سیلندر را برداشته و جرم آن (۷۷/۹) را ثبت کنید. ۶ صفحه سرامیکی متخلخل را با آب مقطر اشباع کنید. برای اطمینان از اشباع شدن کامل صفحه» اشباع کردن را در طول شب انجام دهید. به اندازه کافی فشار وارد کنید تا غشاء لاستیکی صفحه چند سانتی‌متر متورم شود. باید دقت شود تا تمام هوای سرامیکی» سطح صفحه سرامیکی را با ۵ میلی‌متر خاک سیلت‌لوم پوشانده و اشباع کنید. لایه‌ای از دستمال خشک‌کن فشرده روی خاک قرار داده و سیلندر را بر روی دستمال قرار دهید. درب‌پوش محفظه را محکم ببندید. ۸ فشار مورد نظر (ع ۱۰ ۳۳ یا ۱۰۰ کیلوپاسکال) را اعمال کنید و جریان آب را از خروجی دستگاه» پایش (بازبینی) کنید. اگر برحسب درخواست یا نیاز اندازه‌گیری ذخیره آب در چند نقطه انجام خواهد شد. با پائین‌ترین فشار شروع کنید. گاهی لوله خروجی را در زیر آب فرو برید تا در صورت نقص صفحه» با مشاهده حباب هوا به آن پی ببرید. نمونه‌ها زمانی به تعادل رسیده‌اند که نشت آب از لوله خروجی متوقف شود. ۷۷۸//۲<۷/۹۲ ‏بعد از تعادل, سیلندر را برداشته و توزین کنید (۷۷۱/6) . وزن ۷۷/۸/2 را با وزن ۷/56 مقایسه کنید. اگر‎ ٩ بودء سیلندر را دوباره با استفاده از میز مکشی مرطوب کرده و فرآیند تخلیه آب (مرحله ۸) را تکرار کنید. چنانجه می‌خواهید در -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک فشارهای دیگر اندازه‌گیری را انجام دهید.ء بعد از توزین سیلندر نمونه آن را به دستگاه برگردانید و مرحله ۸ را با فشار بالاتر تکرار کنید. ۰ تبصره- چنانچه بخواهید جرم مخصوص نمونه را در مکش ۳۳ کیلوپاسکال (::0(]) تعیین کنید. زمانیکه سیلندر در فشار ۳۳ کیلوپاسکال به حالت تعادل رسید. می‌توانید جرم مخصوص آن را با روش ۳5134-0۳2 تعیین کنید. ۱بعد از آخرین اندازه‌گیری» سیلندر را در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. بعد از خنک کردن در دسیکاتور توزین (۷000) کنید. ۲ گر نمونه حاوی بیش از ۸۵ وزنی قطعات سنگی (ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) است, قطعات سنگی را با الک تر (۲ میلی‌متر) جدا کنید. اجزاء سنگی روی الک را خشک و توزین کنید (۳)!). اگر قطعات سنگی مشابه نمونه خاک هستند. لازم نیست که جرم کلوخه را تصحیح کنید. 4-۳-۷-۲ محاسبات (۲/۲۲/۵0 [۶۴-۲ 00 کل (/ - 1(- 7/0۵۴( ۹۵/7,0 - که در آن: ۳ جرم سیلندر + خاک + آب بعد از تعادل در هر مکش اعمال شده 0 جرم آون-خشک خاک + سیلندر ۳ جرم قطعات سنگی (ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر) در نمونه ۵-۳-۷-۲ -گزارش نتایج مقدار آب خاک را با دقت ۰/۱ گزارش کنید. 1-۳-۷-۲ نکات ۷-۳-۷-۲ ایمنی همواره محکم و دقیق بسته شود. قبل از باز کردن درب نیز باید مطمئن بود که فشار به صفر رسیده است. مواظب باشید که درب‌پوش سنگین بر روی زمین با روی پا نیافتد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۹۱ ۸-۳-۷-۲ منابع -10 .675-720 .0 .00310ه] هد ماد 200 ۳۵۵۵0۵ ۷۷/۵67 2002 1100۵۹ ۷۷۰ بل 200 با ال 10606 ۱۰ ۰ 501 .۷01005 |۲۳۹۵ 4 ۳۵۳ دافواه ۸ انمگ ا۵ ۱0۳۵۹5 (علی) 100 ع 200 ۵۳۵ 1۱[ ۰ ,۷1201505 بشکک5 لته ۸5۸ ۲۵۰5۰ دعز یمک ماممظ و۸ ۳ ۷/0105 (.0ع) ۵۵ بش۸ 100 635-662 بم ۱/0105 اد 0 ها - 1100 ۷۷/۵00 1986 بش ماما .2 0 ۸۹۸ 9۰ ۷1۵۵۵۲۰ ۸0۲0 .60 200 .۷0005 آهزه۱ ۱۷۱۳۵ 200 ۳۳۷۹۱۵ ۱۰ ۳۵۳ ذاعواهم۸ اآزم5 1۰ ,۸1۵0190 555۸ 1۹10۸-05۰ .4.0 31۵۰ ۷۵۲۹۱۵۵ |۷1۵۵ ۱11005 ماد ها سک اآنمک 2004 ناک بسک ازمگ .3 ۰ ,۵10 ۷۷/۵۹1 ,01110 1۳۱۵۲۰ 00۲ بکل] .42 30 ۸۵۵۲ 13۷۹۵12۵11005 سک اآزمگ 2-۷-۲ تعیین ذخیره آب خاک با استفاده از نمونه دست‌خورده در مکش‌های بالا (کد روش ۳7/۷/۳۹-4) (در مکش‌های ۵۰۰ ۱۰۰۰ با ۱۵۰۰ کیلو پاسکال) کیلوپاسکال (۱۵ بار) به حالت تعادل می‌رسد. در نهایت مقدار وزنی رطوبت خاک تعیین می‌شود. داده‌های به دست آمده برای ترسیم منحنی رطوبتی خاک» تعیین ظرفیت نگهداری آب خاک توزیع اندازه منافذء تخلخل و هدایت هیدرولیکی نمونه خاک مورد استفاده قرار می‌گیرند. ۱-2-۷-۲ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۰۱ گرم - حلقه‌های لاستیکی برای نگهداری نمونه بر روی صفحه. برای خاکهای آلی از حلقه‌های با ارتفاع ۱۰ و قطر ۵۰ میلی‌متر و برای خاکهای دیگر از حلقه‌های با ارتفاع ۱۰ و قطر ۴۰ میلی‌متر استفاده کنید. - قوطی فلزی توزین درپوش‌دار ۲-2-۷-۳- مواد - آب مقطر (حدود ۱۲ ساعت) انجام دهید. -------- صفحهٔ بعد -------- ند دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۲ غشاء سلولزی اشباع شده را در محفظه فشاری دستگاه نصب کنید. حلقه‌های لاستیکی نگهدارنده نمونه را روی آن قرار دهید. به اندازه کافی آب اضافه کنید تا غشاء مرطوب بماند. سطح آب باید کمتر از ارتفاع حلقه‌ها باشد. ۳ حلقه‌ها را با حدود ۱۰ تا ۱۵ گرم خاک هوا - خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متر پر کنید. برای اشباع نمودن نمونه‌های خاک از طریق کاپیلاری» بر روی صفحه آب بریزید. اما نه به حدی که حلقه‌ها از آب پوشیده شوند. اگر نمونه‌ها اشباع نشدند. بر روی سطح نمونه‌ها اتیل الکل اضافه کنید. اجازه دهید تا الکل تبخیر شود. برای کاهش تبخیر آب» نمونه‌ها را با یک لایه پلاستیک بپوشانید. درب محفظه را ببندید و در طول شب آن را به حال خود رها کنید. ۴ آب اضافه روی غشاء را با یک لوله سیفون مانند و ایجاد مکش تخلیه کنید. کیلوپاسکال (051 ۲۰۰) و بقیه پیچ‌ها را تا حد نیروی گشتاور ۱۰۳/۵ کیلوپاسکال (051 ۱۵۰) محکم کنید. ۶ فشار درون دستگاه را در فواصل ۱۵ دقیقه‌ای تا رسیدن به فشار ۵۰۰ ۱۰۰۰ یا ۱۵۰۰ کیلوپاسکال, هر بار ۱۵۰ کیلوپاسکال افزایش دهید. نمونه‌ها زمانی به تعادل می‌رسند که نشت آب از لوله خروجی متوقف شود. ۷ بلافاصله بعد از تعادل, نمونه‌ها را به درون قوطی‌های توزین ریخته و بعد از گذاشتن درپوش توزین کنید (:۸1۰۰). ۸ بعد از برداشتن درپوش نمونه‌ها را در آون در دمای ۱۱۰ درجه خشک کنید. بعد از خنک کردن در دسیکاتور و گذاشتن .٩‏ وزن قوطی خالی (ع۸1) را ثبت کنید. 24-24-۷۲ محاسبات میزان ذخیره آب خاک در هر مکش بر حسب درصد جرمی (101120) را با فرمول زیر حساب کنید: [۶۵-۲] ( 4 سد ۹۹ - و ,رو ( ۸4 - , ۸4) : که در آن: جرم خاک مرطوب+قوطی بعد از تعادل در فشار ۱۵۰۰ کیلوپاسکال 5 جرم خاک خشک شده در آون+قوطی جرم قوطی 0-5-۷-۲- گزارش نتایج مقدار آب خاک را با دقت ۰/۱ گزارش کنید. ۹-4-۷-۲ نکات (الف) - منفذدار بودن دستگاه مانع از ایحاد تعادل خواهد شد. برای ارزیابی اینکه دستگاه صفحه تحت فشار درست کار می‌کند و منفذدار نیست نشت هوا از لوله خروجی بررسی می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۹1۳ ( ب)- فشار دستگاه می‌باید ثابت باقی بماند و حالت تعادل در دما و رطوبت هوای ثابت به دست آید. کشش سطحی آب با افزایش دما کاهش می‌یابد و این باعث خواهد شد که مقدار آب نگهداری شده در خاک در یک بار فشار (مکش) معین ( ج )- توصیه شده است که برای اشباع کردن نمونه خاک بویژه در خاکهای ریز بافت حاوی رسهای انبساط‌پذیر به جای آب مقطر از محلول هواگیری شده ,250-) ۰/۰۰۵ مولار (,250-) ۸4 0.005) استفاده شود (دین و هوپمنزء ۲۰۰۲). ( د )- در خاکهای گجی با مقدار گچ خاک بیش از ۸۱ مقدار آب در ۱۵۰۰ کیلوپاسکال که بر مبنای وزن آون-خشک خاک گزارش می‌شود برای به حساب آوردن وزن آب کریستالی تصحیح شود. ۷-2-۷-۲ ایمنی همواره محکم و دقیق بسته شود. قبل از باز کردن درب نیز باید مطمئن بود که فشار به صفر رسیده است. مواظب باشید که درب‌پوش سنگین بر روی زمین یا روی پا نیافتد. ۸-2-۷-۲ منابع -10 .675-720 .0 ./007۵10ه] -عهه ماد 200 ۳10۵ ۷۷/۵6۳ 2002 ۲100۵۵۹۰ ۷۷۰ بل 200 ماا بل 10206 ۱۰ ۰ 501 .۱01005 آهز۹ط۲ 4۰ ۳۵۳ کندواهم۸ انزمک ۵۲ ۱/۳005 (حل0ع) 100۵ کب وه 10206 1.11۰ ۰ ,۱/2010 ,555۸ 200 ۸5۸ .5 30۰ کمک ما00 .۸ ۲ ۱۷1013005 (.0ع) ماما .۸ -10 635-662 .0 ۱005 ما0 ه] -110۵ 1 ۷۷/۵67 1986 بش۸ ناگ .2 40 ۸5۸ .9 ۷10۵۵۳۰ .۸00 .60 200 ۱1005۰ آهزع ۱/1۵0 200 هط ۳ 1۰ ۳۵۳۲ کلرواه ۸ آزم5 ۰ ,۱/20150 ,555۸ 151۸-0۰ .4.0 310۰ ۷۵۲۹۵۵ .۱/1۵0۵ ۱13005 جماه 1۵00 سک انمک 2004 ناک سک ازمگ .35 ۰ ,]۷/2518 ,016 ۳۳۵ 00۲۰ کب ن] .42 ‎٩10۰‏ ما 1۷۹112211005 مگ آزم5 - 5160۷6 1۳۵3 0202001 11۵10 2 01۵1 ۷۷۵16۲ 01 0۳۹11۵1100 1966۰ 1010۵ 10[ 200 مکلکا ق۲۷۵۵ .4 04-۰ 101-1 .50 ا[م5 بقاهل عام 52 ظرفیت آب قابل استفاده (۸۱۷/۳) بخشی از ذخیره شده در خاک است که هیچ محدودیتی برای ریشه‌ها از نظر لایه‌های خاک یا فشار اسمزی ایجاد نمی‌کند. معمولاً حجم قطعات سنگی به عنوان یک عامل کاهنده ظرفیت آب قابل استفاده است که در محدوده مکش تعریفی برای ۸۱/۲ محتوی هیچ آبی نیستند. -/۸۱۸ یک مقدار محاسبه شده است که جزئی از ححم کل آب خاک ر (مکش پائین‌تر) به گونه‌ای انتخاب می‌شود که ححم آب ذخیره شده» تقریبی از ححم آب نگ‌هداری شده در ظرفیت مزرعه باشد. نامیده می‌شود. مقدار رطوبت در مکش ۳۳ کیلوپاسکال نیز حد ظرفیت مزرعه‌ای " (۳۲) نامیده می‌شود. 01 ۷11118 30۳۵۵1 -ا ا(از20 02۳ ۳۵1۵ 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک مقدار جرمی آب خاک در مکش ۱۰ ۳۳ و ۱۵۰۰ کیلوپاسکال با ضرب کردن در جرم مخصوص ظاهری (::100) به مقدار حجمی (نسبتی از حجم کل) خاک تبدیل می‌شود و برای اجزاء حجمی قطعات سنگی» در صورت وجود در خاک تعدیل می‌شود. مکش‌های مقدار آب قابل استفاده خاک بر حسب جزء حجمی (* 2177 *0111) با فرمول زیر محاسبه می‌شود: [ ۶۶-۲ اه ۸ :2/۳ ۸ ) موی | 9 و۹ ۷ 0 ۳ 0 برم که در آن: ۶ جزء حجمی (*0۱۳ *01) آب قابل استفاده در کل خاک در حد فاصل بین مکش‌های ۳۳و ۱۵۰۰ کیلوپاسکال که بر حسب "617 0 گزارش می‌شود. 13-2[ ]؛ درصد جرمی آب نگهداری شده در مکش ۳۳ کیلوپاسکال بر مبنای ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر ۱50052 1۳[؛ درصد جرمی آب نگهداری شده در مکش ۱۵۰۰ کیلوپاسکال بر مبنای درات کوچکتر از ۲ میلی‌متر و120 جرم مخصوص ظاهری (207 ع) در (مقدار آب) مکش ۳۳ کیلو پاسکال بر مبنای ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر دانسیته آب (2۳7 8) 1 ضریب تعدیل قطعات سنگی. در صورت عدم وجود درات درشت [11۳-) اما در صورت وجود سنگریزه در خاک» 1۱ با رابطه زیر محاسبه می‌شود: در ]0/] [ ۷-۲عالف | سعاگ ری 01 ۱۳/0 ۶۷/۵/۵ حجم مرطوب ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر (0(01) ی ححجم مرطوب کل خاک (*0۲) 0 را با رابطه زیر نیز می‌توان محاسبه کرد: [۶۷-۲ب | سیگ 9 100 01 100 که در آن: ۵0/2 /؛ درصد حجمی ذرات بزرگتر از ۲ میلی‌متر در خاکهای درشت بافت به جای بریرد-دد 7[ از «وورد-م 7[ (درصد جرمی آب نگهداری شده در مکش ۱۰ کیلوپاسکال بر مبنای ۸-۲- هدایت هیدرولیکی اشباع (آبگذری) خاک (کد روش ۳8۲۴) سرعت حرکت آب در خاک در بسیاری از جنبه‌های کشاورزی و زندگی شهری اهمیت زیادی دارد. ورود آب به داخل خاک. حرکت آب به سمت ریشه‌های گیا» جریان آب به طرف زهکش‌ها و تبخیر آب از سطح خاک منالهای ملموسی هستند که در آن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نجزیه‌های فیزیکی خاک ۹۵ سرعت حرکت آب نقش مهمی بازی می‌کند. ویژگیهایی از خاک که رفتار سیستم جریان آب در خاک را تعیین می‌کنند. هدایت هیدرولیکی و ظرفیت نگهداری آب خاک هستند. هدایت هیدرولیکی یک خاک معیاری از توانایی آن برای انتقال آب است. آب در واکنش به نیروهای مختلف موّثْر بر آن در خاک جریان می‌یاید. هدایت هیدرولیک با قانون دارسی تعریف می‌شود. که برای حرکت یک بعدی عمودی در حالت اشباع ممکن است به صورت زیر 07 «۸ 02 0 > - 5 ]۶۸-۲[ شدت جریان ححم آب, یا اصطلاحاً سرعت دارسی یا سرعت ظاهری (یعنی, حجمی از آب که در واحد زمان از واحد سطح 077 -- ؛ گرادیان بار هیدرولیکی ۲1 02 نمونه خاک مورد استفاده برای هدایت هیدرولیک خاک ممکن است نمونه دست‌خورده متراکم شده یا نمونه دست‌نخورده دارای ساختمان طبیعی باشد. در برخی از مطالعات از جمله برای بررسی مفاهیم جریان در محیط‌های متخلخل» نمونه‌های متراکم شده ممکن است مفید باشند. دو روش بار ثابت و بار افتان برای تعیین هدایت هیدرولیکی اشباع خاک در هر دو نوع نمونه شرح داده می‌شود. برای ایجاد جریان یک بعدی معمولاً از سیلندرهای فلزی یا پلاستیکی استفاده می‌شود. برای تهیه نمونه‌های با ساختمان تقریبا دست‌نخورده می‌توان از نمونه‌بردارهای سیلندری (همانند روش جرم مخصوص ظاهری) استفاده کرد. در این مورد ابعاد نمونه ممکن است متفاوت باشد. حالت ایده آل آن است که اندازه نمونه در مقایسه با بزرگترین واحد ساختمان خاک» نسبتاً بزرگ باشد. اما تهیه کردن و کار با چنان نمونه‌ای ممکن است غیر عملی باشد. سیلندرهای با قطر ۲ تا ۱۰ سانتی‌متر و ارتفاع ۵ تا ۲۵ سانتی‌متر به طور رضایت بخشی برای اندازه‌گیری در آزمایشگاه قابل کاربرد هستند (کلوت و دایرکسن» ۱۹۸۶). روش تهیه نمونه‌های دست‌خورده و دوباره متراکم شده برای رسیدن به یک جرم مخصوص ظاهری معین نیز تشریح خواهد شد. یکی دیگر از عواملی که می‌تواند بر روی هدایت هیدرولیکی خاک مثر باشد ترکیب شیمیایی آبی است که اندازه‌گیری با آن انجام می‌شود. زمانی که سیال در خاک جریان می‌یابده فرآیندهای فیزیکی» شیمیایی و بیولوژیک مختلفی ممکن است در سیستم خاک رخ دهد که باعث تغییر هدایت هیدرولیکی می‌شود. اگر محلول ورودی دارای غلظت بالای گازهای حل شده باشد. مثل آب شیرء گازها از محلول آزاد شده» در منافذ تجمع می‌یابند و هدایت هیدرولیکی را کاهش می‌دهند. به این دلیل توصیه می‌شود از آب شیر تازه استفاده نشود (کلوته و دایرکسن, ۱۹۸۶). در خاکهای ریز بافت حاوی مقادیر زیاد رسهای انبساطپذیرء هر تغییری در ترکیب شیمیایی محلول خاک. ممکن است اثر شدیدی بر هدایت هیدرولیکی داشته باشد (دین و کلوته» ۱۹۷۷؛ رولف و آیلموره» ۱۹۷۷ ). اگر محلول ورودی موجب پراکنده شدن رس شودء ذرات ریز ممکن است جابجا شده و به گونه‌ای در منافذ قرار بگیرند که قابلیت هدایت را کاهش دهند. فعالیت میکروبی نیز ممکن است قابلیت هدایت را تحت تأثیر قرار دهد بویژه وقتی که آب برای مدت طولانی از نمونه بگذرد یا وقتی که نمونه برای مدت طولانی غوطه ور شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک معمولاً آب مقطر یا آب یون زدایی شده نباید برای تعیین هدایت هیدرولیکی مورد استفاده قرار گیرد زیرا زمانی که محلول خاک با آب مقطر جایگزین شود ساختمان خاک ممکن است تغییر کند. در خاکهای درشت بافت لازم نیست توجه زیادی به محلول مورد استفاده شود. توصیه شده است که محلولی با تر کیب شیمیایی مشابه با آب بومی خاک (آب خاک در شرایط طبیعی) استفاده شود. اما ترکیب آب خاک در شرایط طبیعی معمولاً ناشناخته است. با وجود این مشکلات, در انتخاب و استفاده از محلول معیار باید ملاحظاتی در نظر داشت تا این محلول خیلی متفاوت از محلول خاک در شرایط طبیعی نباشد. توصیه شده است که محلول هواگیری شده ,250-) ۰/۰۰۵ مولار (,250) ۸4 0.005) و اشباع شده با تیمول به عنوان محلول عمومی مورد استفاده قرار گیرد.ء مگر اینکه دلایل کافی برای استفاده از محلول‌های دیگر وجود داشته باشد (کلوت و دایرکسن, ۶ دین و هویمنزء ۲۰۰۲). یون کلسیم پراکنده شدن ذرات رس را کاهش می‌دهد و تیمول مانع فعالیت میکروبی می‌شود. مواد دیگر مثل فنول (۰/۱ درصد) یا کلراید مرکوریک (۲۰ تا ۵۰۰ میلی‌گرم در لیتر) نیز ممکن است به عنوان بازدارنده فعالیت بیولوژیک استفاده شوند. ۱-۸-۲ روش تعیین هدایت هیدرولیکی اشباع با بار ثابت (کد روش ۳7۳|0-1) در آزمایشگاه» اندازه‌گیری هدایت هیدرولیکی اشباع بر اساس کاربرد مستقیم فرمول دارسی برای یک ستون یکنواخت خاک اشباع انجام می‌شود. یک اختلاف بار هیدرولیکی به ستون خاک اعمال شده و شدت جریان آب اندازه‌گیری می‌شود. هدایت هیدرولیکی (قابلیت هدایت) اشباع خاک با استفاده از فرمول دارسی محاسبه می‌شود. ۱-۱-۸-۳ وسایل - دستگاه دارسی - ترازوی الکترونیکی با دقت 7۰/۰۱ گرم - آون» ۱۱۰ درجه - کاغذ خشک کن, کاغذ صافی یا اسکاج به عنوان لایه متخلخل - تور سیمی یا متقال برای بستن زیر نمونه - قوطی خشک کن ۳-۱-۸-۲ مواد - آب مقطر - ۲0۳۹۵۲ ۳۵۵0 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۹۷ - محلول هواگیری شده ,280 ۰/۰۰۵ مولار (,250 ۸4 0.005) و اشباع شده با تیمول. ۲-۱-۸-۲ روش کار ۱ برای جلوگیری از ریزش خاک و به هم خوردن وضعیت طبیعی نمونه» ته استوانه را با قرار دادن یک لایه تور سیمی نازک یا پارچه نازرک متخلخل (نظیر متقال) ببندید. اگر نمونه ریز بافت است» ممکن است لازم باشد از تور یا پارچه ریز بافت استفاده شود. این صفحه نبایستی به هیچ وجه مانعی در عبور آب ایجاد کند. به دیگر سخن قابلیت هدایت این لایه باید در حد ممکن بالا باشدء به گونه‌ای که کاهش بار هیدرولیکی در عرض آن در مقایسه با کاهش بار در طول نمونه خاک قابل چشم پوشی ۲ نمونه را درون یک سینی که تا عمقی درست پائین‌تر از سر سیلندر با آب (محلول آزمایش) پر شده قرار دهید. اجازه دهید تا نمونه حداقل به مدت ۱۲ ساعت خیس شود. ۳ با استفاده از یک تسمه لاستیکی پهن یا چسب ضد آب (عایق)» یک سیلندر خالی به بالای سیلندر نمونه متصل کنید. این کار را در حالی انجام دهید که ته نمونه در آب قرار دارد. یک تکه کاغذ خشک کن یا کاغذ صافی بر روی نمونه قرار دهید. ۴ به آرامی سیلندر بالایی را حدود دو-سوم تا سه-چهارم با آب پر کنید. یک قاشق سر پهن یا کاردک تیغه پهن به زیر نمونه بلغزانید و سریع اما با احتیاط نمونه را به گیره نگهدارنده یا بر روی پایه مربوطه در دستگاه دارسی منتقل کنید و یکی از سیفون‌ها را برای ایجاد بار ثابت راه بیاندازید. انجام این مرحله نباید آنقدر طولانی یا کند باشد که آب از بالای نمونه زهکش شود. یعنی روی نمونه نباید از آب خالی شود. ۵ بعد از این که سطح آب در بالای نمونه ثابت شد. آب رد شده از نمونه را در یک بشر یا فلاکس جمع‌آوری کنید. اختلاف بار هیدرولیکی (112-11۱) » و حجم آب رد شده از نمونه (۷) را در زمان ] اندازه‌گیری کنید. اختلاف بار هیدرولیکی با اندازه‌گیری فاصله بین سطح آب در سیلندر بالایی و نقطه خروجی آب است. حجم آب نیز ممکن است به طور معمول با جمع‌آوری آب در یک بشر و توزین آن و با توجه به دانسیته آب تعیین شود. مقدار آب جممع‌آوری شده می‌باید به اندازه کافی باشد تا ۶ نمونه را از محل اندازه‌گیری بردارید. سیلندر بالایی را جدا کنید و آب اضافی روی نمونه را تخلیه کنید. خاک را برای تعین مقدار رطوبت از درون سیلندر به درون یک قوطی خشک کن منتقل و قبل و بعد از خشک کردن در آون (دمای ۱۱۰ درجه) توزین کنید (روش تعیین رطوبت خاک). ۷ برای محاسبه سطح مقطع (۸) و حجم خاک (۷۰) ۰ قطر و ارتفاع سیلندر را با کولیس اندازه‌گیری کنید. 5-۱-۸-۲ محاسبات هدایت هیدرولیکی اشباع خاک (6/) را با فرمول زیر محاسبه کنید: 1 2 که د رآن: -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک طول نمونه 4 سطح مقطع نمونه (سیلندر) ,772-77؛ اختلاف بار هیدرولیکی درصد حجمی رطوبت خاک (0۷) و جرم مخصوص ظاهری ((م) آن نیز با فرمول‌های زیر محاسبه می‌شوند- [۷۰-۲] ۹۷0 - س ۹۷ - رومو گم (۱۱-۲ , که در آن: ؛ جرم جامد خاک مرطوب+قوطی 5 ؛ جرم خاک آون-خشک + قوطی ؛ دانسیته آب ۶ ؛ حجم نمونه (سیلندر) جرم قوطی ۵-۱-۸-۲ گزارش نتایج هدایت هیدرولیکی اشباع می‌تواند بر حسب ۲ ۱ 1۱1۱ 7 یا دیگر واحدها محاسبه و گزارش شود. 1-۱-۸-۳ نکات (الف)- خیس شدن هوا در منافذ خاک موجب ایجاد خطا در اندازه‌گیری هدایت هیدرولیکی اشباع می‌شود. این عمل ممکن است به علت اشباع نشدن کامل نمونه باشدء و یا در حین راه اندازی سیستم اتفاق بیافتد. برای اطمینان از اشباع کامل نمونه (ب)- برای تعیین هدایت هیدرولیکی نباید از آب مقطر یا آب عاری از یون" استفاده کردء زیرا زمانی که محلول خاک با آب مقطر (ج )- معادله دارسی برای تمام جریان‌ها در محیط متخلخل معتبر نیست. تجزیه و تحلیل نیروهای موّثر بر حرکت آب در ویسکوز سیال قابل اغماض باشند (هوبرت» ۱۹۵۷). این شرط در خاکهای با بافت سیلتی و ریزتر در شرایط شیب 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۹۹ هیدرولیکی" که در طبیعت رخ می‌دهد وجود دارد. اما در خاکهای شنی» بویژه شن‌های درشت. برای کاربرد معادله دارسی لازم است که شیب هیدرولیکی اعمال شده کمتر از ۰/۵-۱ باشد. (د ) - در روش بار ثابت.» خطای اندازه‌گیری شدت جریان حجمی آب در شدتهای مساوی یا کمتر از ۵ میلی‌لیتر در ساعت (۳ آ۳) » قابل توجه خواهد بود. این نشان می‌دهد که در نمونه‌های با قابلیت هدایت کم روش اندازه‌گیری حجم باید حساسیت بالایی داشته باشد یا می‌باید از روشهای دیگر مثل روش بار افتان (بخش ۲-۷-۲ روش 1۳-2 ]۳7) استفاده کرد. (ه) - در خاک‌های با قابلیت هدایت بسیار زیاده روش فوق ممکن است مناسب نباشد. زیرا لوله سیفون نمی‌تواند آب را به شدتی که بتواند بار ثابتی بر روی نمونه ایجاد کند فراهم نماید. در چنین شرایطی» آرایش سیستم باید به گونه‌ای باشد که شیب هیدرولیکی کمتر از واحد ایحاد کند. (و ) - در نمونه‌های با هدایت هیدرولیکی پائین؛ برای جمع‌آوری مقدار قابل اندازه‌گیری ممکن است زمان زیادی لازم باشد. تبخیر آب از بشر بویژه در محیط‌های گرم و خشک می‌تواند خطای قابل توجهی ایجاد کند. در چنین شرایطی بهتر است روی بشر جمع آوری نمونه پوشانده شود. ۷-۱-۸-۲- ایمنی خطر خاصی در این روش وجود ندارد. ۸-۱-۸-۲- منابع ۰ ا[5۵ .ازم0د ۳۵۱۱1۵06 ان دعنامممم عز م۷۵۳۵ ع ا 00 کاعان اادک ۱977 ما۳ بش۸ 2۵00 11[ 1606 ۱۰ 1043-0۰ - 4۱[ .و۸ 5۵۵ -10 .675-720 .0 .00۵109 ه] غود ماد 200 ۳۱۳۱0۵ ۷۷۵10۲ 2002 1100۵0۵ ۷/۰ بل 200 با ال 10806 .2 ۰ 501 .۷۵105 | ۲۳۷۹۱۵ 4 ۳۵۳ دافواه ۸ انمگ ا۵ ۱۷0۳۵۹5 (علی) 100 ع 200 0۵۳۵ 1۱[ 1۰ ,۱120150 شک ده ۸5۸ .5 30 دمزسیک اممظ ۸ ۰ ۷1109 1۵00۵10 -11 1110۵1 200 600011 11۷۵۵16 ب1986 بعا 0 ب 200 م۸ ابا .3 ۱1۱۲۵1001۵ 200 ۳۷۹۵ 1 ۲۳۵۳ دادواهم۸ اآنزمگ ۵۲ 1005 (ل) عاما بش -1۵ 687-734 ۰ ,100150 ش555۸ ند ۸5۸ 9۰ ۷۵۵۵۳ بعش .60 200 ۱/۵۵۵۰ .۰ س-وروداه 0۵۵060 1۳۳۵۵۱ ۵۷۵۳۵۳۲ ااهد 200 67ات۷۷ 1977 بم ما۸ ناش۸ ۵0۵ ۲۳۳ بعلا۵ها 4 469-5۰ -[4 .ل[ بش 506 .5۵۱ زموگ 01011016 200 از معام دمم ان هام۲۵ ۲-۸-۲- روش تعیین هدایت هیدرولیکی اشباع با بار افتان " (کد روش 88۲10-2) دیاگرام سیستم مورد استفاده برای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیکی با روش بار افتان در شکل ۱-۲ نشان داده شده است. در صورت وجود اختلاف بار هیدرولیکی 77 در دو طرف نمونه» حجم آبی (41) که در زمان //» از نمونه عبور می‌کند با معادله زیر بیان می‌شود: 11 مر 11(/1-د11) 221601 110۵0110 - 0 3600 ۲۱۳۵ - -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰۰ دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌های آب و خاک که در آن: 5 هدایت هیدرولیکی اشباع خاک طول نمونه در فرمول فوق, حجم دیفرانسیلی آب (477) را می‌توان با حاصلضرب سطح مقطع لوله عمودی روی نمونه (6) در دیفرانسیل 7 یعنی ۷4/7 » جایگزین کرد. با این جایگزینی و انتگرال‌گیری معادله بین دو حد ,114 و داد و حل آن فرمولی برای محاسبه هدایت هیدرولیکی اشباع به دست می‌آید که در قسمت محاسبات (بند ۴-۲-۷-۲) ارائه می‌شود. را ۳ ۰ ۱ سس سا 0۲ ۲ ۱ 6 5۱2۵۱ 1 سل ِ یا ِ ْ و ِ ۰ 0 شکل ۱-۲- سیستم بار افتان برای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیکی اشباع, ۱-۲-۸-۲ وسایل - دستگاه مورد استفاده در عمل ممکن است متفاوت باشد. یک آرایش احتمالی در شکل ۱-۲ نشان داده شده است. لایه‌های متخلخلی که در دو طرف (بالا و پائین) نمونه قرار داده می‌شود می‌بایست در مقایسه با خاک ضریب هدایت بالایی داشته باشد. قطر لوله عمودی باید به گونه‌ای انتخاب شود که در یک زمان معقول (بین ۱ تا ۱۰۰ دقیقه)» تغییر بار آبی در آن اتفاق بیافتد که به آسانی قابل اندازه‌گیری است. بنابراین به قابلیت هدایت نمونه نیز بستگی دارد. در عمل دامنه قطری لوله بین ۲ تا ۲ سانتی‌متر است. - سیلندر نمونه - ارلن - ترازوی الکترونیکی با دقت 7۰/۰۱ گرم - آون» ۱۱۰ درجه - کاغذ خشک کن, کاغذ صافی یا اسکاج به عنوان لایه متخلخل - تور سیمی یا متقال برای بستن زیر نمونه قوطی خشک کن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۱۱ - کولیس - سرنگه» ۵۰ میلی‌لیتر ۲-۲-۸-۲ مواد - آب مقطر - محلول هواگیری شده ,۲380 ۰/۰۰۵ مولار (,۲280 ۸4 0.005) و اشباع شده با تیمول. ۳-۲-۸-۲ روش کار روش کار ممکن است بسته به آرایش سیستم کمی متفاوت باشد. روش زیر برای آرایش ارائه شده در شکل ۱-۲ است. اگر آرایش دیگری استفاده می‌شود.ء باید به تناسب تغبیراتی در روش کار داده شود. ۱ برای جلوگیری از ریزش خاک و به هم خوردن وضعیت طبیعی نمونه» دوطرف استوانه را با قرار دادن یک لایه متخلخل ببندید. این لایه‌ها نبایستی به هیچ وجه مانعی در عبور آب ایجاد کند. به دیگر سخن قابلیت هدایت این لایه باید در حد ممکن بالا باشدء به گونه‌ای که کاهش بار هیدرولیکی در عرض آن در مقایسه با کاهش بار در طول نمونه خاک قابل ۲ نمونه را درون سیستم مستقر کنید. با استفاده از شیر سه راهی, نمونه را (حداقل برای مدت ۱۲ ساعت) با آب مخزن از زیر ۳ فضای بالای نمونه را تا خروجی با آب پر کنید. این کار ممکن است با جریان یافتن آب به سمت بالا از درون نمونه (که از مخزن تأمین می‌شود)» یا با وارد کردن آب با استفاده از یک پیپت یا سرنگ از لوله خروجی انجام شود. راهی و با آب مخزن صورت گیرد. ممکن است برای نگهداری آب در لوله عمودی, شیر سه راه تا زمان آماده شدن همه ۵. لوله عمودی را با باز کردن شیر به نمونه متصل کنید و زمان کاهش سطح آب از ر[[ تاد[ ] را اندازه‌گیری کنید. ۶ اندازه‌گیری‌های اضافی ممکن است با تکرار مراحل ۴ و ۵ انجام شود. ۷ زمانی که اندازه‌گیری پایان یافت, آب اضافی روی نمونه را تخلیه کنید و سطح آب درون لوله عمودی را با سطح بالایی نمونه همتراز نمائید. ۸. سرپوش (کلاهک) بالای نمونه را بردارید و نمونه را از محل اندازه‌گیری برداشته و درون یک قوطی خشک کن منتقل کنید. برای تعیین میزان رطوبت خاک» آن را قبل و بعد از خشک کردن در آون (دمای ۱۱۰ درجه) توزین کنید (روش تعیین رطوبت .٩‏ قطر و ارتفاع سیلندر نمونه و قطر لوله عمودی را با کولیس اندازه‌گیری کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک 2-۲-۸-۲ محاسبات هدایت هیدرولیکی اشباع خاک (,6/) را با فرمول زیر محاسبه کنید: ۱۷۳-۲ ۳ 1 5 م۲ که در آن: سطح مقطع لوله عمودی طول نمونه ۸ سطح مقطع نمونه (سیلندر) بار هیدرولیکی در زمان صفر (فاصله عمودی بین سطح آب در لوله عمودی و نقطه خروجی آب در زمان صفر) بار هیدرولیکی در زمان ] (فاصله عمودی بین سطح آب در لوله عمودی و نقطه خروجی آب در زمان ]) درصد حجمی رطوبت خاک (0۷) و جرم مخصوص ظاهری (: م) آن نیز با فرمول‌های زیر محاسبه می‌شوند- [۷۴-۲) 0و۹ س و الا - ۹0۵ گ 0 [۷۵-۲] ال - 8 ز که در آن: جرم جامد خاک مرطوب+قوطی جرم خاک آون-خشک+ قوطی ؛ دانسیته آب ۶ ؛ حجم نمونه (سیلندر) جرم قوطی ۵-۲-۸-۲ گزارش نتایج هدایت هیدرولیکی اشباع می‌تواند بر حسب ۲[ 471 1310 01 یا دیگر واحدها محاسبه و گزارش شود. ۹-۲-۸-۲ نکات (الف) - به نکات روش بار ثابت (بند ۶-۱-۷-۲) مراجعه شود. اغلب نکات ذکر شده در مورد بار افتان نیز صادق هستند. (ب ) - آرایش ارائه شده در شکل برای روش بار افتان می‌تواند برای روش بار ثابت نیز به کار رود. (ج ) - در روش بار افتان» ,11 و د[] می‌توانند و بهتر است از پیش تعیین شده» بر روی لوله عمودی علامت گذاری شده و در طی آزمایش همان طور که در روش کار گفته شدء تنها زمان افت آب از ,11 به «1] تعیین شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تجزیه‌های فیزیکی خاک ۱۰۳ ۷-۲-۸ ایمنی خطر خاصی در این روش وجود ندارد. ۸-۲-۸-۲- منابع ۰ ۷10109 1۵00۵10 - 1210911 200 600111 11۷0۵16 1986۰ بعا 0 ب 00 بیش ماما .| [2ع1ع0| ۱/1۲۵ 200 3۳۳۷۵۵ .1 3۳۵۳۲ دادواهم۸ آزمگ5 ۵۶۲ 005 (لع) عاماا بش -10 687-734 ۰ ۱۵01150 ب۸کک5 وه ۸5۸ 9۰ ۷۵۵۵۲۰ دمعش۸ 60 200 ۱۷۳۵۵۹۰ ۹-۲ ضریب انبساط خطی (کد روش ۴900۱۴) ضریب انبساط خطی" (۲0-۳) کمیتی است که تغییر نسبی ابعاد کلوخه از حالت مرطوب به خشک را بیان می‌کند (فرانزمایر و روز ۰۱۹۶۸ گروسمن و همکاران, ۰۱۹۶۸ هولمگرین, ۱۹۶۸). ضریب انبساط خطی ممکن است برای استناط درباره ظرفیت انبساط - انقباض خاک و مینرالوژی رس به کار رود. مفهوم ضریب انبساط خطی دربرگیرنده انقیاض برگشت‌ناپذیر خاکهای آلی و برخی خاکهی اندیک نیست. برخی از خاکهای با مقدار نسبی بالای رس اسمکتایتی مستعد انبساط قابل توجه در هنگام خیس شدن و انقباض در هنگام خشک شدن هستند. این توان انبساط -انقباض برای برخی از کمیت‌های فیزیک خاک (شکافهای عمیق بزرگ در فصل خشک) و نیز برای فرآیندهای ژنز و طبقه‌بندی خاک مهم است (بیول و همکاران» ۱۹۸۰). ضریب انبساط خطی می‌تواند برحسب درصد بیان شودء که در این صورت به آن درصد انبساط خطی " (]۳آ) گفته می‌شود. درصد انبساط خطی برابر با حاصل‌ضرب ضریب انبساط خطی در ۱۰۰ است (1].۳۳-01. 1:*100). اما درصد انبساط خطی (1. ۲۳) نیز با انبساط خطی (1. ۳) متفاوت است. در طبقه‌بندی خاک (اداره شناسائی خاک,۱۹۹۹) انبساط خطی (۳.]) هر لایه از خاک برابر با حاصل‌ضرب ضخامت آن لایه بر حسب سانتی‌متر در ضریب انبساط خطی (-۲01) آن لایه است. انبساط خطی (1-2) هر خاک نیز برابر مجموع این حاصل‌ضربها برای تمام افقهای خاک است (اداره شناسائی خاک۱۹۹۹۰). ۱-۹-۲ محاسبات (الف)- خاکهای سنگریزه‌دار ضریب انبساط خطی در حضور قطعات سنگی از رابطه زیر محاسبه می‌شود: [۷۶-۲] ۱ اد ۲0/5 زر رما هه »۱ 01 1 > 1 ۳0۳ ضریب انبساط خطی بر مبنای کل خاک (ذرات کوچکتر و بزرگتر از ۲ میلی‌متر) بر حسب (2۱:۱ ۱ع) از فتاه 1۵۵۳ 01 اصهاناااممن -ا وه وه ۰ 9 1 02105101111۷ 6۵7 1۳] -" -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک و0 جرم مخصوص ظاهری خاک در مقدار رطوبت مکش ۲۳ کیلوپاسکال بر مبنای ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر (۳۳ 6) ,2۳ جرم مخصوص ظاهری خاک در حالت هوا-خشک یا آون-خشک بر مبنای ذزات کوچکتر از ۲ میلی‌متر (*0:7 8) 7 ضریب تبدیل قطعات سنگی که به یکی از دو روش زیر محاسبه می‌شود- 0 [۷۷-۲الف | شک > نس 1 0 یا 100-۹۵۵۰ [۷۷-۲ب] و0 ۳۳ 1ب ررریم 100 ۰/۵1 حجم مرطوب فابریک کوچگتر از ۲ میلی‌متر (*0۳) ۰/۵۵ خجم مرطوب کل خاک (0۳) 1۵/۵ درصد ححمی اجزاء بزرگتر از ۲ میلی‌متر ( ب)- خاکهای بدون سنگریزه در7(8 [۷۸-۲] ابا یه 32 که در آن: ۰۲0/۹ ضریب انبساط خطی بر مبنای کل خاک بر حسب (2۲۱ 01۱) وود 10 جرم مخصوص ظاهری خاک در مقدار رطویست مکش ۲۳ کیلوپاسکال بر مبنای دزات کوچکتر از ۲ میلی‌متر 0۳۳ 8) ۶ 10۶؛ جرم مخصوص ظاهری خاک در حالت هوا-خشک یا آون-خشک بر مبنای ذزات کوچکتر از ۲ میلی‌متر (01۳7 8) (ج )- محاسبه 1.85۳ و 5.] ۷۹-۲۱ 0 0۳ - 1.۳ [۸۰-۲] ۳-0 او که در آن: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نج زبه‌های فیزیکی خاک ۱۰۵ ۲0 ضریب انبساط خطی افق 7 بر حسب (21۳۱ ,2 ضخامت افق 7 بر حسب (013) 1 تعداد افقهای خاک ۲-۹-۲ منابع 4 .60 200 .01238511102100 200 دزفعمعع امک .1980 ۷0 .لا هه معام]] .]۳۰ ,5.۷۷ بامتاظ .۱ ۰ ۸۳۶ ,۳۳۹۹ .171۷ ۹1۵16 ۵ ۲612110 20 1336250۳661 00210 ه] -و |۳۵ آزمک .1968 بل بففما بلیگ 200 ,10.۳ ,۳۳۵۵7۵166 .2 73-۰ 32-5 ۳3۳06 ۸6 506 .۹00 ازمک مکعلا موم آزمد +عطا0 5 6165101111 116۵ 1968 الق ۷۷ سابل 200 ,۳۳۵760 10.۳ ,معحافق۳ظ بکل.ظ پبظا ,60088۵ .3 70-۰ 32-5 ۳۳۵۵۰ و۸ عم .50 ازمگ کا 2۹ با کل لبم #ملع-اه اه 1۳۵۵ معادانه‌ای 8 ه6ا 50۵ 1 00165101111 1162۳ ۵۲ دم قابااه 11002216 :1968 یکی مومع ما۲ 4 32-566۰ ۳۳۵۵۰ و۸ 506 .0 آزمگ کاص ۳2 عکهم 40 1۳۵۱۳۵ ۲۵۳ 0121۲1۵100 امک ۲م کرک مزقه0 ۸ -1)20۵۷ امک 1999 هاگ هنک آنمگ .5 6۰ ۳۳۵ 00 1150۸-0۹5 0 200 436 0۰ 113000 معزووش۸ دنه آزمد 1۳۵۵ ۰( ,]۱۷۷/۵51۵2 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۹ ۱-۳- واکنش (11م) خاک (کد روش ۲1011) واکنش (011) خاک یکی از معمول‌ترین و از جمله شاخص‌ترین اندازه‌گیریهای خصوصیات شیمیائی خاک است (مکلین» ۱۹۸۲). ام خاک نه تنها وضعیت اسیدی یا قلیائی بودن خاک را مشخص می‌نمایدء بلکه قابلیت استفاده عناصر غذائی ضروری و سمیت عناصر دیگر نیز از روی روابط مشخص آنها با 17 قابل تخمین است (توماس, ۱۹۹۶). 017 خاک تحت تأثیر عوامل متعددی مانند نوع و طبیعت مواد آلی و معدنی» نوع و مقدار کاتیونها و آنیونهای قابل تبادل, نسبت خاک به محلول, محتوای نمکی یا یونی محلول و غلظت ۲02 قرار می‌گیرد (مکلین» ۱۹۸۲). اسیدی» خننی و یا قلیائی بودن خاک بر حلالیت ترکیبات مختلف» نسبت یونهائی که به شکل تبادلی نگه داشته می‌شوند و نیز فعالیتهای میکربی خاک تاثیر گذار است. بسته به نوع رس غالب خاک» ]0۳ می‌تواند به عنوان یک شاخص نسبی از اشباع بازی خاک مورد استفاده قرار گیرد (مهلیچ» ۱۹۶۳). ام خاک همچنین در قابلیت استفاده اکثر عناصر غذائی ضروری برای گیاهان نقش اساسی را ایفا می‌نماید. افزایش نسبت خاک به آب پا حضور نمکهاء عموماً منجر به کاهش 1 خاک می‌شود. با استفاده از محلولهای نمکی رقیق مانند 2 یا 6۴۱ به جای آب می‌توان محتوای نمک محیط را به بیش از محتوای نمک محلول خاک افزایش داد. استفاده از محلولهای نمکی رقیق, روشی معمول برای پوشش تغییرات فصلی 1[ خاک است. ۲1 اندازه‌گیری شده با محلولهای نمکی رقیق معمولاً از آنجه با آب مقطر اندازه‌گیری می‌شود. کمتر است. اما در شرایط خاکهای حاره‌ای خیلی هوادیده مانند خاکهای با ظرفیت تبلدل آنیونی بالاء این دو می‌توانند برابر باشند و یا حتی 11 در محلولهای نمکی» بیشتر از 011 اندازه‌گیری شده در آب مقطر باشد. هنگامی که مقادیر 011 خاکهای مختلف با یکدیگر مقایسه می‌شوند» یکسان بودن روش اندازه‌گیری حائز اهمیت می شود (فوت و الیس, ۱۹۸۸). اندازه‌گیری 11م در گل اشباع در مناطقی دارای خاکهای متأثر از املاح محلول متداول است. درصد رطوبت (اشباع) خاک با خصوصیات نگهداری آب خاک تغییر می‌کند. [1آم گل اشباع بیش از آن که معرف اندازه‌گیری ]01 در نسبت معینی از خاک به آب باشد. می‌تواند نشان دهنده 17 خاک تحت آبیاری در حالت اشباع باشد. 7آم گل اشباع همچنین ام در شرایطی است که عصاره اشباع خاک برای اندازه‌گیری غلظت نمکها استخراج می‌شود و بنابراین 011 در رقتی است که در آن نسبت جذبی سدیم (5۸13) محاسبه شده است (روش چ25۸)) در طبقه‌بندی خاک» 011 در محلول 12ن)2-) به منظور تشخیص دو کلاس مختلف واکنش خاک (اسیدی و غیر اسیدی) در دو فامیلی از هیستوسل‌ها استفاده می‌شوند (اداره شناسائی خاک. ۱۹۹۹). کلاس اسیدی در واقع 1>5آم در محلول ۲-2612 یا 0115.5 در نسبت ۱:۱ آب است. کلاس غیر اسیدی ۲1<5.0آم در محلول ۲2212 است. ۱-۱-۳- ام گل اشباع (کد روش 115م۲1) هنگام ارائه تفسیر از خصوصیات خاک معمولاً 17 گل اشباع با ام در نسبت ۱:۱ خاک به آب و 011 در نسبت ۱:۲ خاک به 2 مقایسه می‌شود. معمولاً مقایسه مقادیر 7آم به ترتیب زیر می باشد: 7 گل اشباع < 0۲1 در نسبت ۱:۲ خاک به 2612 < ]۲ درنسبت ۱:۱ خاک به آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک اگر 1آم گل اشباع بزرگتر از 7آم در نسبت ۱:۲ خاک به ۲2212 باشد نشان دهنده آن است که خاک شور نیست. اگر 7ام گل اشباع بزرگتر از 17م درنسبت ۱:۱ خاک به آب باشد» ممکن است خاک از یون 31۵ اشباع شده و بنابرین فاقد کربناتهای آزاد باشد. از آنجا که بین اندازه‌گیریهای شیمیایی مختلف در خاک روابط متقابلی وجود داردء 11 گل اشباع می‌تواند به عنوان داده‌ای برای کنترل اطلاعات شوری به منظور هماهنگی و کنترل داده‌ها استفاده شود (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده» ۱۹۵۴). بعضی از نکات تجربی که در رابطه با 011 گل اشباع بکار می‌روند به شرح زیر می‌باشند: کربناتهای محلول فقط وقتی ظاهر می‌شوند که 011 خاک بیش از ‎٩‏ باشد. در صورتی که 1[ کمتر از ۷ باشد.ء به ندرت غلظت بی‌کربنات محلول از ۳ یا ۴ میلی‌|کی‌والان در لیتر فراتر می‌رود. درصورتی که 11 بیشتر از ‎٩‏ باشد. غلظت یونهای "2-۵ و ۸/۵ در محلول به ندرت از ۲ میلی|کی‌والان در لیتر فراتر می‌رود. خاکهای گجی به ندرت 01 بیش از ۸/۲ دارند. ۱-۱-۱-۳ وسایل - دستگاه []0 متر - الکترود 017 ۳-۱-۱-۳ مواد - آب مقطر عاری از یون - محلول‌های بافر با 0۲1-4 1-7]م و 1-9.18آم برای واسنجی الکترود ۳-۱-۱-۳ روش کار ۱ ابتدا گل اشباع را به روش استاندارد (روش ۳250) تهیه نمائید. ۲ دستگاه ]0 متر را با محلول‌های بافر با 01 ۴/۰۰ ۷/۰۰ و ۹/۱۸ واسنحی کن‌ید. ۳ پس از واسنجی دستگاه» به آرامی الکترود را با آب مقطر بشوئید. الکترود را خشک کنید. از خشک کردن الکترود با ۴ الکترود را به آرامی در گل اشباع فرو برید تا جائی که محل اتصال 1۳21 الکترود زیر سطح گل اشباع قرار گیرد. ۵ قبل از ثبت ]0۲1 اجازه دهید ]0 متر به ثبات برسد. سپس ]0 را تاحد ۰/۰۱ ثبت نمائید. ۶ الکترود ]01 را به آرامی از درون گل اشباع بالا آورده وتمام ذرات چسبیده به آن را با آب مقطر بشوئید. 2-۱-۱-۳ محاسبات در این روش نیاز به محاسبه خاصی نمی‌باشد. ۵-۱-۱-۳ گزارش نتایج 7 گل اشباع را با دقت ۰/۱ واحد ]0۲ گزارش نمائید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۱۱ 1-۱-۱-۳ نکات (الف): اختلاف ]0۲ در رسوبات و مواد شناور اثر سوسپانسیون نامیده می شود (مکلین,» ۱۹۸۲). ( ب) : به منظور حفظ یکنواختی در تعیین ]0 مقدار ]0 را بلافاصله در زیر سطح گل اشباع اندازه‌گیری نمائید. (ج ): ممکن است اتصال أل)؟ا بوسیله رسها مسدود شده و به همین دلیل پاسخ الکترود کند گردد. الکترود را با شستشو با آب مقطر تمیز نموده و به آهستگی با دستمال خشک نمائید. خشک کردن الکترود با پارچه» دستمال آزمایشگاه یا مواد مشابه ممکن است باعث قطبی شدن (پلاریزاسیون) الکترود گردد. ۷-۱-۱-۳ ایمنی ۸-۱-۱-۳- منابع ۷۰ ,۷۵۲ ۲10۷ .505 200 ۷۷:16 100 1۳۱۱۱۷۰ آزم5 .1988 بوزا۱ط .تک.ظ 200 .۲1.0 ۳۵۳۰ ۱۰ 40 ,۱1116۲ .۲.۲1 و۳ با.۸ :10 199-224 ۵ 1۵۱۳۵۵ 11۵ 0صه لام امک 1982 ۳.0 ۵۰عا۱ .2 ۰ 10001010812 200 آه 00 .2 ۳۵۳ مدافرواه ۸ انزم5 01۲ ۱1005 (حلع) معط 0.۸ ۰ ,۱201500 ش555۸ 200 ۸5۸ 9۰ ۷0۵۵۲۰ م۸ .6 200 |50 1۵ ۲۵121100 1۵ ام 200 520۳۵110 ۵۹6 ۵۲ عیام اه عم معا نصعاد ۳۵ 1943 مخ مطعناط/۱ .3 ۰ -7:167 ۳۳۵۵۰ .۸ 506 .۹0 زموگ بکع0 01 40 1۵۵۵ 1۵۳ 01211121100 آزم5 ام کید عافد ۸ :2700۵۷ آزمک 1999 الماک بسک اآزمک 4 06۰ ۳۳1۵۲۰ 000۷ بکن] .60 200 .436 ۲13000 عویش 11۹1۸-005 که آنزمد 11۳۵۵ ۰( ,۷۷/۵511810۰ |50 0۲ ۱01005 (.0ع) فماحهم5 با :10 .475-490 بم .0010 ازمد 0صه ام ازمک .1996 0.۷۷۰ ,1۳۵۳۵۵۶ .5 ۰ ,۱180180 ,555۸ 0نه ۸5۸ .5 10۰ ۱۷0100 عمط .3 ۳۵۳ کزدواهم۸ 40 5۵1116 0 10۳۵۷۵۱۵۲ 200 112200515 (.0ع) ۸۵۲5 ها ۱954 الها5 ماه ها مادک کن] 6۰ (] ,۷۷۵5182100 ,0166 ۳۳1۵۲۰ 000 .کن] .60 .113000 خاکن] دازمد زاها 21 ۲-۱-۳ ام خاک در نسبت ۱:۱ با آب (کد روش ۲111۷۷) و نسبت ۱:۲ با ۲۸۳۱2 ۷1 0.01 (کد روش دی 1011 ‌( خاک هستند. 017 دو روش معمول و اجرائی اندازه‌گیری :۲2۳ 0.013 در نسبت ۱:۱ در آب و نسبت ۱:۲ در محلول 1آ0تعیین در نسبت ۱:۱ آب است. ترکیب تبادل و هیدرولیز در محلولهای نمکی (غلظت های ۰/۱ تا آم عموماً کمتر از «ا2۳) خاک در 011 در آب مقطر کمتر کند (فورت و الیس, 0۳1.)۱۹۸۸ اندازه گیری شده را از ۰/۵ تا ۱/۵ واحد نسبت به ]۱۳1 مولار) می‌تواند ۱-۲-۱-۳- وسایل - پیمانه دست ساز با گنجایش تقریبی ۲۰ گرم بهمزن چوبی - بشرهای تیتراسیون پلی‌اتیلنی ۲۵۰ میلی‌لیتری - تیتراتور اتوماتیک -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱۳ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک - دستگاه 01 متر - الکترود 017 ۳-۲-۱-۳ مواد - آب مقطر - محلول‌های استاندارد بافر 01-4 ۲1-7 0۳1-9. 18 - محلول کلسیم کلراید ۰/۰۲ مولار(/0.020 ,دا ۲)2۳) . مقدار ۲۳/۵۲ گرم از نمک 22۳012.21120 را در مقداری آب مقطر حل نموده و حجم نهائی را به ۸ لیتر برسانید. ۳-۲-۱-۳- روش کار ۲ ۲۰ میلی‌لیتر آب مقطر به آن اضافه نمائید. ۳ اجازه دهید مخلوط یک ساعت بماند. گاهگاهی مخلوط را بهم بزنید. ۴ ام متر را با محلولهای بافر ۴/۰۰ ۷/۰۰ و ۹/۱۸ واسنجی نمائید. ۶ نمونه را به مدت ۳۰ ثانیه بهم زنید. ۸ ۲۰میلی لیتر «ال)۵-) ۸4 0.02 به نمونه اضافه کنید. ۳۰ ثانیه بهم بزنید. ٩‏ بعد از یک دقیقه ]ام ۲:۱ در دالج)۵-) را با تقریب ۰/۰۱ واحد قرائت نمائید. ۰ الکترود را از نمونه خارج نموده و با آب مقطر بشوئید. 4-۲-۱-۳ محاسبات در این روش نیازی به انجام محاسبه نمی‌باشد. ۵-۲-۱-۳-گزارش نتایج با استفاده از این روش 1:1 11م آب و «ا۲2۳ 1:2 ]ام را با تقریب ۰/۱ واحد 011 گزارش نمائید. 1-۲-۱-۳ نکات رسوب ذرات خاک اندازه گیری کنید. ( ب): ممکن است ذرات رس اتصال 21 را مسدود نموده و پاسخ الکترود را کند نمایند. بنابراین الکترود را تمیز نمائید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۱۳ ( د) : گاز ۲0 موجود در اتمسفر ]01 مخلوط خاک وآب را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ظروف در بسته و مواد نا متخلخل از به تعادل رسیدن با (- اتمسفر جلوگیری می نمایند. درصورتی که کار حساسی انجام می‌پذیرد. هنگام تعیین ۰011 فشار جزئی 20 و نقطه تعادل آن باید مورد توجه قرار گیرد. ۷-۲-۱-۳- ایمنی خطرات ویژه‌ای در رابطه با این روش وجود ندارد. ضوابط استاندارد ایمنی در آزمایشگاه را رعایت نمائید. ۸-۲-۱-۳ منابع ۷۰ ,۷۵۲ ۲10۷۷ .508 200 ۷۷:16 000 1۳۵1۱۷۰ ازم5 .1988 ۲۱۵ .تک.ظ 200 .۲1.0 ۳۵۶۰۶ ۱۰ 40 ,۱1116۲ .1.11 بععه۳ با.۸ :10 199-224 .۵ ۳۵۵۳۵۵ 1۳۹۵ مه ام امک 1982 ۳.0 مصقع۱۸ .2 ۰ 1000101021621 200 معط .2 ۳۵۳ دادرواهم۸ امک اه 005ط0 وعلی) عمط 1.۴۸ ۰ ,۱120150 555۸ 20 ۸5۸ 9۰ ۷۵۵۵۳۰ ۸0 ب0 200 40 1۵6۳۵ 1۵۳ 8511121100 2اه آزمک ام معاکرد عزققم ۸ :۵00 اآزمک 1999 هاگ بسک اآنزمک .3 0۰ ۳۲۱۵۱۰ 00۷ بکل] .60 200 .436 .۲1000 عزووش۸ 1150۸-105 مضه ازمد ۱1۳۲۵۵ ۰( ,۷۷/۵511810۰ ۲-۳-املاح محلول و هدایت الکتریکی هرچند که تنها به این مناطق محدود نمی‌باشند. این خاکها معمولاً بر حسب غلظت نمکهای محلول (برای مثال نمکهای غیرآلی حل خاکهای شور موّثر می باشند. در گذشته» طبقه‌بندی خاکهایی که تحت تاثیر نمک بودند بر اساس غلظت نمکهای محلول در عصاره خاک و درصد سدیم تبادلی (۳۹۳) انجام می‌گرفت (بوهن و همکاران» ۱۹۷۹). به طور کلیء خاکهای حاوی بیش از ۰/۱ درصد نمک یا با" 1 45 ۳<4] به عنوان خاک شورء خاکهای با ۳:50<1596 به عنوان خاک قلیاییء و خاکهای دارای خصوصیات توأْم خاکهای شور و خاکهای جذب سدیم (5۸]4) به عنوان نمایه‌ای برای شناسایی افق ناتریک استفاده شده است ( اداره شناسائی خاک,۱۹۹۹). روش محاسبه ۳ و 5۸6 به ترتیب در کد روشهای ]06۳۹5 و +25۸ ارائه شده است. نسبت آب به خاکی که عصاره محلول خاک از آن گرفته شده مقادیر مطلق و نسبی قابل اندازه‌گیری املاح محلول مختلف را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بنابراین» برای اینکه نتایج بدست آمده بتواند به صورت گسترده به کار رفته و تفسیر شود.ء حالت اشباع به -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک عنوان نسبت استاندارد تعیین شده است. بنابراین شوری خاک به طور رایج در عصاره آبی گل اشباع خاک تعریف و اندازه گیری شده است (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده» ۱۹۵۴). این نسبت خاک به آب به دو علت مورد استفاده قرار می‌گیرد: این نسبتء» حداقل نسبت قابل ایجاد است که می‌توان با فشار یا مکش به آسانی مقدار کافی عصاره برای تجزیه استخراج نمود. اغلب با یک شیوه قابل تخمین می‌توان بین این نسبت و مقدار آب خاک در شرایط مزرعه رابطه‌ای برقرار کرد (رودزء ۱۹۸۲). به دست آوردن محلولهای خاک در رطوبت پائین‌تر خاک مشکل بوده و نیاز به وسائل خاص دارد. در دستورالعمل آزمایشگاه شناسائی خاک. شوری در عصاره آبی گل اشباع خاک اندازه‌گیری می‌شود. طرز تهیه گل اشباع و تعیین درصد رطوبت اشباع (5۳) خاک در روش ]25 شرح داده شده است. عصاره اشباع بوسیله عصاره‌گیر اتوماتیک و یا پمپ خلاء (روش «25۳) به دست می‌آید. 0۲7 گل اشباع به روش و0111 اندازه گیری می‌شود. کاتیون‌های محلول در آب ۵ 4/81 و 312 بوسیله دستگاه جذب اتمی اندازه‌گیری می‌شوند. که در روشهای 250-1 1-ع/۳250 ۲25-1 و 250-1 بیان شده است. آنیون‌های محلول درآب 137 1[ +۸70 و310 00,7 50,7 بوسیله یون کروماتوگرافی (روشهای 25137-1 250-1 257703-1) 25302-1) 25004-1) 25504-1)) اندازه‌گیری می‌شوند. غلظت کربنات و بی کربنات به روش تیتراسیون با اسید (روشهای 2-256003-1 و [2511003-1) تعیین می‌گردند. علاوه بر همه موارد مذکور» یک آزمون پیش بینی نمک (روش --)-21:)) وجود دارد که نه تنها برای پیش‌بینی خاکهایی که مقدار قابل توجهی نمک محلول دارند.ء به کار می‌رود. بلکه برای پیش بینی مقدار و رقت‌های مناسب برای اندازه‌گیری املاح این گونه خاکها نیز مفید است. اگر هدایت الکتریکی در روش پیش‌بینی نمک کمتر از ۰/۲۵ دسی‌زیمنس بر متر (1۳:۱ 45)! باشد. خاک غیرشور محسوب می‌شود و معمولاً دیگر اندازه‌گیری املاح محلول در آن انجام نمی‌گیرد (اداره شناسائی خاک. ۲۰۰۴). ۱-۲-۳- پیش بینی نمک (کد روش ۲21۲-۳) پیش‌بینی نمک نه تنها در تشخیص خاکهایی که مقدار قابل توجهی نمکهای محلول دارند, بلکه برای پیش‌بینی مقدار و رقت مناسب برای تجزیه‌های نمک این خاکها نیز به کار می رود. اگر پیش بینی نمک یا هدایت الکتریکی (۳6) کمتر از ۰/۲۵ دسی- زیمنس بر متر (1:۱ 45) باشد خاک غیرشور محسوب می‌شود و معمولاً دیگر تجزیه‌های نمک در این نمونه ها انجام نمی گیرد(اداره شناسائی خاک,۲۰۰۴). در این روش نمونه خاک با آب مخلوط شده و یک شب به حال خود رها می‌شود. هدایت الکتریکی این مخلوط بوسیله یک تا-متر اندازه‌گیری می‌شود. از -جت] اندازه گیری شده به این روش برای تشخیص حضور نمکهای محلول استفاده می‌شود (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده», ۱۹۵۴). ۱-۱-۲-۳ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۱/۰ میلی گرم - ن6نا-متر با تصحیح کننده حرارتی اتوماتیک. ۲۵-۰/۱"۲ - ظرف پلاستیکی» ۳۰ میلی‌لیتری با درپوش ا- معادل با واحد میلی‌موس بر سانتی‌متر (*:0173 708 [13171) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۱۵ ۲-۱-۲-۳ مواد - آب مقطر - کلرید پتاسیم ۰/۰۱ نرمال (/0.017 ,1 16۳). مقدار کافی کلرید پتاسیم را به مدت یک شب درآون (۱۱۰5۳) خشک کنید. بعد از خشک شدن, ۰/۷۴۵۶ گرم از آن را در آب مقطر عاری از یون حل کرده و به حجم یک لیتر برسانید. هدایت الکتریکی این محلول در دمای ۲۵۲۲ برابر با 1 5٩ل‏ ۱/۴۱۲ می‌باشد. ۱ ۵/۰ گرم خاک هوا-خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متر را در قوطی پلاستیکی ۳۰ میلی‌لیتری بریزید. ۲ ۱۰ میلی‌لیتر آب مقطر را با استفاده از دیسپنسر به نمونه اضافه کنید. ۳ _ظرف را بچرخانید تا مخلوط شود.ء اجازه دهید تا یک شب به حال خود بماند. ۴ با استفاده از آب مقطر(به عنوان شاهد) و محلول کلرید پتاسیم ۰/۰۱ نرمال ( 1۲ ۱/۴۱۵۹ < ۳۴ ) دستگاه 1]: 2-متر را ۵ هدایت الکتریکی محلول روئی مخلوط خاک و آب را مستقیماً با ۳۲-متر قرائت نمائید. 2-۱-۲-۳ محاسبات این روش نیاز به محاسبه خاصی ندارد. اما از هدایت الکتریکی اندازه‌گیری شده می‌توان برای تخمین غلظت کل کاتیونها یا آنیونهای محلول خاک بر حسب میلی‌اکی‌والان در لیتر (*آ 136۹) یا میلی‌اکی‌والان در گرم خاک آون-خشک (-0۷۵ 8 136۹ [[50 ا۲) استفاده کرد. روابط مورد استفاده به صورت زیر است: [۱-۳] (۱]آ ۳۵۹) غلظت کاتیونها یا آنیونها < 10 +( 45) ۳۴ [50(1(]۳-۳ 1-ع ۵۵) غلظت کاتیونها یا آنیونها * 10 « ( ۳ کل) ۳۴ ۵-۱-۲-۳ -گزارش نتایج هدایت الکتریکی (۳۴) را با دقت ۰/۰۱ دسی‌زیمنس بر متر(1 05) گزارش کنید. 1-۱-۲-۳ نکات (الف): برای تنظیم صفر دستگاه -متر آب مقطر عاری از بون استفاده می‌شود. فرض بر این است که دمای محلول ۳۵ درجه سانتیگراد است. چنانچه دما به طور معنی‌داری متفاوت باشد تصحبح اثر دما ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱۹ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ( ب) : به منظور جلوگیری از آزاد شدن کاتیونهای قلیایی خاکی, محلول کلرید کلسیم و نمونه‌ها را در ظروف سر بسته غیر قابل نفوذ نسبت به هوا نگهداری کنید. تماس با هوا ممکن است با گرفتن یا از دست دادن آب و گازهای محلول, قرائت ۲۲ را به صورت معنی‌داری تحت تاثیر قرار دهد. ۷-۱-۲-۳ ایمنی خطر ممهمی در رابطه با این روش وجود ندارد. از استاندارد ایمنی آزمایشگاه پیروی کنید. ۸-۱-۲-۳- منابع 10۸-۰ 5] .4.0 ۱10۰ ۷۵۳۹۵۵ .|۱20۵ ۱/1005 ۲۵00۳۵10 میگ ازمک 2004 لها بسک آزوگ ۱ ۰ ,ط210 ۷/251 ,01106 ۳۳۵ 00۲۰ بکن] 42 310۰ ۵0۳۹ 1۹12211008 چگ آزم٩ 40 5۵116 0۲ 10۳۵۷۵۵۲ 200 112200515 (.0ع) ۳۵۳۵۹ ها .۱954 ما5 جماه ها مادک کن] .2 ۰ ۷۷/2۵5۳1210 ,011166 ۳۳۵۲ 000۷ .کل] ,60 11300 0۸ 15] .م 160 مکازمه زاها اه ۲-۲-۳ عصاره‌گیری گل اشباع (کد روش +۲251) گل اشباع به گونه‌ای تعریف شده است که بطور عملی توسط یک کارشناس تعلیم دیده با استفاده از وسایل محدودی قابل تکرار باشد. عصاره اشباع به دست آمده از گل اشباع یک محلول آبی مهم می‌باشد. زیرا بسیاری از خصوصیات خاک با ترکیب عصاره اشباع مرتبط است (به عنوان مثال ترکیب نمک محلول و هدایت الکتریکی). این خصوصیات یا مشخصات خاک با پاسخ گیاه به شوری مرتبط هستند(اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده, ۱۹۵۴). در این روش گل اشباع تهیه شده (در روش ۳287) به یک قیف صافی پلاستیکی که با کاغذ صافی پوشانده شده منتقل می‌شود. قیف روی یک عصاره گیر مکانیکی خلاء قرار داده شده و از گل اشباع, عصاره‌گیری می شود. عصاره برای تجزیه های شیمیایی بمدی مانند کاتیونهای محلول در آب (روشهای ۳25202 ۳250/8 ۲251 و 25712) و آنیونهای محلول در آب (روشهای 25۲ |25 250103ن) 251102 25۳04 25504) 25003 و 2511003)) مورد استفاده قرار می گیرد. ۱-۲-۲-۳ وسایل - ظرفهای جمع‌آوری عصاره - قیف بوخنر - کاغذ صافی با قدرت نگهداری بالا در اندازه مناسب (با توجه به اندازه قیف بوخنر) - پایه عصاره‌گیری ۲-۲-۲-۳- مواد - آب مقطر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۱۷ ۳-۲-۲-۳ روش کار ۱ قیف بوخنز را روی پایه عصاره‌گیری قرار دهید. ۲ کاغذ صافی با قدرت نگهداری بالا را به نحوی درون قیف بوخنر قرار دهید که کلیه سوراخهای قیف را بپوشاند. ۳ _ظرف جمع‌آوری عصاره را به خروجی پایه عصاره‌گیر متصل کنید. ۴ گل اشباع را با دقت و به آرامی درون قیف بوخنر بریزید. ۵. گل اشباع را در تمام سطح قیف یکنواخت کنید. ۶ پمپ خلاء را روشن کرده و عصاره‌گیری را شروع نمائید. ۷ بعد از آنکه عصاره به مقدار کافی جمع‌آوری گردید عصاره‌گیری را متوقف کنید. ۸. ظرف عصاره را خارج کرده درب آنرا محکم ببندید. .٩‏ اگر عصاره بلافاصله مورد اندازه گیری قرار نمی‌گیرد آن را در یخجال در دمای ۴ درجه سانتیگراد نگهداری کنید. 2-۲-۲-۳ محاسبات این روش نیاز به محاسبه ای ندارد. ۵-۲-۲-۳ گزارش نتایج ندارد. ۹-۲-۲-۳ نکات (الف): عصاره گیری در بعضی از خاکها (برای مثال گل اشباع خاکهای دیسپرس شده و گل خراب) مشکل می‌باشد. برای تأمین حجم کافی عصاره» ممکن است تکرار عصاره‌گیری ضروری باشد. همجنین ممکن است سانتریفیوژ با سرعت بالا یا صاف کردن عصاره مورد نیاز باشد. ۷-۲-۲-۳ ایمنی هیچ خطری در ارتباط با این روش وجود ندارد. استانداردهای آزمایشگاهی رعایت شود. ۸-۲-۲-۳- منابع 001۳۵۵0 بروا ق0021 ۸ 1977 606006 اطا 200 بل ملظ مکت0 مومع ۲۳۵۳۵۰ ۱۰ ۰ --41:۱207 .ل ۸ .50 ازمگ5 00۷16 1218[ ۵۱۵ ۷۵۳1۵016 40 5۵116 01 110۳۵۷۵۱۳۵۲ 200 11220515 (.0ع) ۱۳۵۳۵۹ شا 1954 باکها؟ ماه ها مادک بکنا .2 ] ,۷۷۵51810 ,0166 ۳۳1۵۱۰ 000 کن] .60 11000 ۸ اکن .م 160 ,کازم5 [|۵ا 21 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱۸ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۳-۲-۳ هدایت الکتریکی عصاره اشباع (کد روش ۶ع۲2) هدایت الکتریکی عصاره اشباع ‎)۳-٩(‏ به عنوان معیاری برای طبقه‌بندی خاک از نظر شوری مورد استفاده قرار می‌گیرد. دیگر کاربردهای این اندازه گیری شامل, تخمین غلظت کل کاتیون در عصاره» درصد نمک در محلول (/191)» درصد نمک در خاک (195) ۰ و فشار اسمزی (0۳) می‌باشد. واحد هدایت الکتریکی» *2710:, میلی‌موس بر سانتی‌متر (۱ ۵۱۳۲ ۱:109)" نامیده می شود. در این روش 5ل)ت] در عصاره اشباعی که به روش (25۳-) تهیه گردیده با استفاده از قرائت مستقیم -6ن] متر اندازه‌گیری می‌شود. ثابت سلول تحت متر با استفاده از محلول استاندارد تنظیم می‌گردد. ۱-۳-۲-۳ - وسایل - دستگاه ن)تا-متر ۲-۳-۲-۳- مواد - آب مقطر عاری از یون - محلول کلرید پتاسیم ۰/۰۱ نرمال (/۸ 0.01 ,1 6۴ا). مقداری 21 را به مدت یک شب درآون (دمای ۱۱۰ درجه ساتیگراد) هدایت الکتریکی این محلول در دمای ۲ ۲۵ برابر با (1۱ 5ل) ۵۳۲ 1۳0۵ ۱/۴۱۲ می‌باشد. ۳-۲-۲-۳ روش کار ۱ با استفاده از محلول کلرید پتاسیم ۰/۰۱ نرمال (۵۳:۱ ۳۱۳۵۶8 ۳۳۱/۴۱ » دستگاه 1۳2- متر و ضریب سلول " را واسنجی ۲ سلول ۳2]- متر را در آب مقطر عاری از یون قرار داده و صفر دستگاه را تنظیم نمائید. ۳ با قرار دادن سلول دستگاه در درون عصاره اشباع, ۳-5 نمونه را قرائت کنید. ۴ عمل قرائت 5عت] در عصاره اشباع را دوبار تکرار کنید. ۶ سلول را با آب مقطر عاری از یون بشوئید» تا جائی که هدایت الکتریکی به صفر برسد. 2-۳-۲-۳ محاسبات این روش نیاز به محاسبه ندارد. ۵-۳-۲-۳ گزارش نتایج مقدار ۳۳5 را با دقت (۱ 1 ۱)05 0۱۳ 11۳۳۵۹ ۰/۰۱گزارش کنید. - معادل با دسی‌زیمنس بر متر (*13 15) ۵1 - * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۱۹ 1-۳-۲-۳ - نکات (الف): برای تنظیم صفر دستگاه 1: 2- متر آب مقطر عاری از یون استفاده می‌شود. فرض بر این است که دمای محلول ۲۵ درجه سانتیگراد است. چنانجه دما به طور معنی‌داری متفاوت باشد تصحیح اثر دما ضروری است. (ب) : به منظور جلوگیری از آزاد شدن کاتیونهای قلیایی خاکی, محلول کلرید کلسیم و نمونه‌ها را در ظروف بسته غیر قابل نفوذ نسبت به هوا نگهداری کنید. تماس با هوا ممکن است با گرفتن یا از دست دادن آب و گازهای محلول به طور معنی‌داری ۷-۳-۲-۳ ایمنی ۸-۳-۲-۳- منابع 40 5۵116 01 10۳۵۷۵۱۵۵۲ 200 112200515 (.0ع) ۸۳۵۳۹5 ها ۱954 انها؟ جماه ها مادک کنا] .۱ ] ,۷۷251810 ,0166 ۳۳1۵۱۰ 000 کن] .60 11000 ۸ اکن .م 160 ,کازم5 [|۵ا 21 2-۳-۳ اندازه‌گیری کاتیونهای کلسیم. منیزیم» پتاسیم و سدیم محلول بوسیله جذب اتمی (کد روش به ترتیب ۳25)8 25018 ۲2516 و 25(۸) کاتیون‌هایی که معمولاً در محلول خاک اندازه‌گیری می‌شوند شامل, کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم ( ۳۸*۱ ۸/8۲ 1۳ و 01۵) می‌باشند. علاوه بر این» در خاکهای با 11 اسیدی» ممکن است مقداری آهن و آلومینیم (۳۵ و ۸) نیز وجود داشته باشد. تعیین کاتیون‌های محلول برای بدست آوردن روابط بین غلظت کاتیون کل و دیگر خصوصیات محلول‌های نمکی از قبیل هدایت الکتریکی و فشار اسمزی ضروری است (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده, ۱۹۵۴). غلظت‌های نسبی کاتیون‌های مختلف در عصاره آب- خاک همچنین اطلاعاتی در مورد ترکیب کاتیون‌های تبادلی در خاک در اختیار می‌گذارد. اندازه‌گیری کامل یونهای محلول امکان تخمین مقدار نمک کل خاک و مقدار نمک درشرایط رطوبتی مزرعه را فراهم می آورد. در این روش نمونه عصاره اشباع (تهیه شده به روش 251: 8) با یک بازدارنده یونیزاسیون (:220]) رقیق می‌شود. سپس کاتیونها با استفاده از دستگاه جذب اتمی اندازه‌گیری می‌شوند. داده‌ها به طور اتوماتیک توسط یک کامپیوتر و چایگر ثبت و چاپ می‌گردد. در مواقعی که جابجا کننده اتوماتیک. کامپیوتر و چایگر به دستگاه متصل نباشند تعویض نمونه‌ها و ثبت داده‌ها بصورت دستی انجام می‌گیرد. کاتیون‌های عصاره اشباع ( "۲۵ 08 کل و ۲1۵) بر حسب (1 1 (,|۳۵) 1] ۹ گزارش می‌شوند. ۱-2-۲-۳ وسایل -‏ ترازوی الکترونیکی با دقت ۱/۰ - میلی گرم - دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5) - جایجا کننده اتوماتیک نمونه ها" ۱ ۸۱۵۵۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک - کامپیوتر همراه با نرم افزار ۱۷۷/1].۵ ۸۸ و چایگر - رگولاتور ساده (511810-۹1286 ) » استلین ۲-2-۲-۳ مواد آب مقطر عاری از یون اسید هیدروکلریک غلیظء ۱۲ نرمال (۷/ 12 ,)1 ]) محلول ۰۱:۱ اسید هیدرو کلریدریک (1)1]) به آب مقطر عاری از ون ۶ نرمال. یک قسمت اسید غلیظ [1۳] را با یک قسمت آب مقطر عاری از یون به دقت مخلوط کنید. سیلندر هوای فشرده یا کمپرسور برای تأمین هوای فشرده همراه با رگولاتور و فیلتر تصفیه هوا از رطوبت و گرد و غبار گاز استیلنء با خلوص ۹۹/۶/ محلول مادری لانتانیوم بازدارنده یونیزاسیون" (51155) » با غلظت ۶۵۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر (11آ 18). مقدار ۱۵۲/۴ گرم اکسید لانتانیوم (:220]) را توزین کرده و ۱۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون به آن اضافه نمائید. ۵۰۰ میلی لیتر اسید کلریدریک ۶ نرمال را برای حل کردن اکسید لانتانیوم بطور آرام و پیوسته اضافه کنید. با آب مقطر عاری از یون محلولرا به حجم دو لیتر برسانید. سپس آن را صاف نموده و در یک ظرف پلی اتیلنی نگهداری کنید. محلول لانتانیوم مانع یونیزاسیون کاربردی " (۷۷1-185) » با غلظت ۲۰۰۰ میلی گرم در لیتر (11] 08). مقدار ۶۱/۵ میلی‌لیتر 5 را درون بالن ژوژه ۲ لیتری ریخته و با آب مقطر عاری از یون به حجم نهایی دو لیتر برسانید. محلول را کاملاً مخلوط کرده و در ظرف پلی اتیلنی نگهداری کنید. محلولهای استاندارد مادری اولیه " (۳555) برای ۳-2 ۸/8 ۳ و12« با خلوص بالاء با غلظت های ۱۰۰۰ میلی‌گرم در محلول مخلوط استاندارد مادری کاربردی" (۷/51/55) » برای کاتیون‌های ۳-8 ۷18 و )ا. برای تهیه این محلول مخلوطء مقادیر ۲۵۰ میلی لیتر از محلول ۰۲2-۳555 ۲۵ میلی لیتر از محلول 18-۳555 و ۱۰۰ میلی‌لیتر از محلول 1۳-7555 را در یک بالن ژوژه ۵۰۰ میلی‌لیتری بریزید و با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. این محلول از نظر ۳۵ ۷/8 و ۴[ به ترتیب دارای غلظت ۵۰۰ ۵۰ و ۲۰۰ میلی‌گرم در لیتر (*.] ۳8) خواهد بود. برای مخلوط شدن کامل آنرا وارونه کنید و در یک ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلولها می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شوند. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. محلولهای مخلوط استاندارد برای واسنجی * (۸1۳55) ۰ با غلظت زیاد, متوسطء کم» خیلی کم و شاهد را به صورت زیر تهیه ۰ ۳ ۰ ۰ 1 3 ]500۳6۹5۵ 10317211010 121112033 5104 - ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ 2 0 ]0۳65520 ناگ 1017۵11010 1313۵03 ۷/۵۳۵۵ 5 کل012 512 5100 ۳۳۵۹ - 7 کل 12۳ 510 ما ماد عدا۵ ‎٩-۷ 5 510012۳ 0۲۵100 از هه ۱/۵۵0 - * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۳۱ ۱( استاندارد ۷10-55 با غلظت بالا (نسبت ۱:۱۰۰): محلول ۷۷۹۸/55 را به نسبت ۱:۱۰۰ با محلول ۷۷/1155 رقیق کرده» به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تهیه شده غلظت نهمایی کلسیم منیزیم و پتاسیم به ترتیب برابر با ۵ ۰/۵ و ۲ میلی‌گرم در لیتر (*آ 8) خواهد بود. ۲ استاندارد ۷155 با غلظت متوسط (نسبت ۱:۲۰۰): مقدار ۵۰ میلی‌لیتر از محلول ۷۷۹۸/55 را در یک بالن ژوژه ۱۰۰ میلی‌لیتری ریخته و با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. محلول ایجاد شده را به نسبت ۰ با محلول 5 رقیق کرده, به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می- بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تهیه شده ۳ استاندارد ۷1-55 با غلظت کم (نسبت ۱:۴۰۰): مقدار ۲۵ میلی‌لیتر از محلول ۷۷۹۸/55 را در یک بالن ژوزه ۱۰۰ 5 رقیق کرده, به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می- بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تهیه شده ۴ استاندارد ۷10-55 با غلظت خیلی کم (نسبت ۱:۶۰۰): مقدار ۱۶/۶۵ میلی‌لیتر از محلول ۷۷5۸/55 را در یک بالن زوزه ۱۰ میلی‌لیتری ریخته و با آب مقطر عاری از بون به ححجم برسانید. محلول ایجاد شده را به نسبت ۱:۱۰۰ با محلول 5 رقیق کرده به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخجال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تیه بود. ۵ شاهد با غلظت صفر میلی‌گرم در لیتر کلسیم» منیزیم و پتاسیم. آب مقطرعاری از ون را به نسبت ۱:۱۰۰ با ۱۷۷1155 - محلول استاندارد سدیم برای واسنجی (۲۵055) ۰ با غلظت زیادء متوسط کم» خیلی کم و شاهد را به صورت زیر تهیه کنید: ۱( استاندارد ۲2055 با غلظت بالا (نسبت ۱:۱۰۰): محلول ۲۵-1555 را به نسبت ۱:۱۰۰ با محلول ۷/15۹5 رقیتقی کرده» به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تهیه شده غلظت سدیم ۰ میلی‌گرم در لیتر (11آ 18) خواهد بود. ۲ استاندارد ۲26055 با غلظت متوسط (نسبت ۱:۲۰۰): مقدار ۲۵ میلی‌لیتر از محلول 12-1755۹5 را در یک بالن ژوزه ۵۰ 5 رقیق کرده» به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تهیه شده غلظت سدیم ۵ میلی‌گرم در لیتر("-آ 6غ1۳) خواهد بود. ۳ استاندارد ۲12655 با غلظت کم (نسبت ۱:۴۰۰): مقدار ۱۲/۵ میلی‌لیتر از محلول ۳12-555 را در یک بالن ژوژه ۵۰ ۷5 رقیق کرده به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می- بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تهیه شده غلظت سدیم ۲/۵ میلی‌گرم در لیتر (۱آ ۲8) خواهد بود. ۴ استاندارد 11۵0-55 با غلظت خیلی کم (نسبت ۱:۶۰۰): مقدار ۸/۳۵ میلی‌لیتر از محلول 11۵-17555 را در یک بالن زوزه 5 رقیق کرده, به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تیه شده غلظت سدیم ۱/۶۷ میلی گرم در لیتر (۱آ ۲8) خواهد بود. ۵ شاهد با غلظت صفر میلی‌گرم در لیتر سدیم. آب مقطرعاری از ون را به نسبت ۱:۱۰۰ با ۷۷/1155 رقیق کنید. رقیق کردن استانداردهای واسنجی و عصاره نمونه‌ها: ۱ نمونه عصاره اشباع را با نسبت ۱:۱۰۰ با محلول ۷۷/1155 رقیق کنید. ۲ محلول‌های رقیق شده نمونه را در داخل لوله‌های آزمایش که در نگهدارنده نمونه قرار دارند توزیع کنید. تنظیم و کار با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5): ۳ برای کار کردن با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب آتمی به دستورالعمل کارخانه سازنده مراجعه کنید. مطالبی که در جدول ۱-۲ ارائه شده تنها یک راهنمای خیلی کلی برای شرایط دستگاه برای اندازه گیری کاتیونهای مختلف در محلول می‌باشد. جدول شماره ۱-۳- برخی از شرایط کلی کار با دستگاه اسیکتروفتومتر جذب اتمی (۸/۸5) کاتیون غلظت برنر و زاویه طول موج اسلیت اکسیدانت |اسوخت ( 1 8ه) (۳) (12/۸1۲آد)) )0 ۱0 ۱300 0 ۱0۳ 300 ۴ دستگاه را با استفاده از محلول‌های مخلوط استاندارد (۸]55) و محلول استاندارد سدیم (۳12655)» واسنجی کنید. در این صورت سیستم داده‌هاء غلظت را با پاسخ‌های دستگاه برای هر ۱۷10-55 مرتبط خواهد کرد. حد غیر قابل قبول برای محلولهای استاندارده ضریب تشخیص کمتر از 7۹۹ (0.99>-*1) می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۳۳ ۵. اگر غلظت نمونه بیشتر از استاندارد واسنحی شود. نمونه ابتدا با آب مقطر عاری از بون به نسبت‌های لازم ۱:۵ با ۱:۲۰ یا ۰ و یا غیره» رقیق شده و سپس با 155-]۷۷1 به نسبت ۱:۱۰۰ رقیق می‌شود. ۶ به ازاء هر ۱۲ نمونه یک نمونه کنترل کیفی (ح(0)) (استاندارد با غلظت کم ۷1255) انجام دهید. اگر اختلاف قرائتها کمتر از ۱۰./ نبود, دستگاه دوباره واسنجی و کنترل کیفیت شود. ۷ قرائت کاتیون در محلول را با دقت ۰/۰۱ میلی‌گرم در لیتر (۱آ ۵) ثبت کنید. 2-2-۳-۳ محاسبات قرائت دستگاه برای غلظت آنالیت بر حسب میلی‌گرم در لیتر ("آ 1۳8) است. برای محاسبه غلظت هر کاتیون در محلول بر حسب !] از رابطه زیر استفاده می‌شوند: [۳-۳] 3(/0 ۷ ۱(*)۸] ۵۹) غلظت کاتیون در محلول خاک که در آن: ۸ غلظت کاتیون (۵-) ۸/18 کاء ۱۵) در عصاره 1.1۱ 118 3 رقت. اگر انجام شده باشد وزن اکی والانی عنصر (۱ ۵۹ )۰ که برای کلسیم (*۲8) » منیزیم (*۸/8) » سدیم (۷1۵) و پتاسیم (1۳) به ترتیب برابر با ۰۲۰/۰۴ ۱۲/۱۵ ۲۲/۹۹ و ۳۹/۱۰ میلی‌گرم بر میلی‌اکی والان (۲ ۱۴۹ ۱۳۵) می‌باشد. ۹-2-۲-۳ - گزارش نتایج مقادیر غلظت ‏ "۵ "۸/8 ۸1۵ و ۴ اندازه‌گیری شده را با دقت ۰/۱ (۱آ(,|۲۱۳۵) 1۱ 1۳۵۹ گزارش کنید. ۹-4-۲-۳ نکات (آلف) : چهار نوع خطا (ماتریکس» طیفی» شیمیایی و یونیزاسیون) در اندازه‌گیری این کاتیونها وجود دارد. اهمیت این خطاها بسته به هر کاتیون خاص انتخاب شده» فرق می‌کند. (ب ): از لوله‌های بروسیلیکات استفاده نکنید. زیرا پتانسیل خارج کردن کاتیونها از محلول را دارد. ۷-4-۲-۳ ایمنی لباس محافظ پوشیده و محافظ چشم بزنید. هنگام تهیه محلولهاء مراقبتهای ویژه را اعمال کنید. اسید کلریدریک غلیظ را منحصراً در زیر هود استفاده کنید. بسیاری از نمکهای فلزات بی نهایت سمی هستند و ممکن است کشنده باشند. بعد از استفاده از این نمکهای فلزی(تماس دست با آنها) دستها را بطور کامل بشوئید. هنگام استفاده از گازهای فشرده روشهای استاندارد آزمایشگاهی را رعایت کنید. استیلن به شدت آتش زا است. از شعله و جرقه اکیداً خودداری کنید. وسایل اطفاء حریق استاندارد آزمایشگاهی شامل پتوها و دستگاه آتش نشان برای مواقع ضروری در دسترس باشد. در هنگام استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۰)۸۸5 احتیاطهای ایمنی کارخانه سازنده را رعایت کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳2 دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۸-2-۲-۳ منابع .0 200 ,۱/116۲ ۸.۲ بعهه۳ با.۸ :10 .159-165 یم ق60۵0 عامام م۳۳۳۵ 1982 60.۷۷۰ ,ق10۵۵ 1۰ 40 ۳۳۵۵۵۲69۰ [10۵ع ۱1000010 200 اهعنمحطا) .2 ۳۵۳۲ مدنفواهس۸ انزم5 اه 005ط۱0 (علع) جععطا ۰ ,۱80150 ,555۸ 200 ۸۹5۸ .9 ۷0۵۵۵۳۰ م۸ ۵ ٩5۵116 40‏ 0۲ 10۳۵۷۵۵۲ 200 112200515 (.0ع) 1۳۵۳۵۹5 شا .۱954 بالها؟ جماه ها مادک ها .2 ۰ ,۷۷۵51210 ,011166 ۳۳۵ 00 بکن] .60 113000 150۸] .۵ 160 مکازمک زاها اه ۵-۳-۳ اندازه‌گیری آنیونهای سولفات. کلراید؛ نیترات. نیتریت. فسفات, و بروماید محلول بوسیله یون کروماتوگرافی (کد روش به ترتیب 225504 ۳256 ۳25703 ۳25۳102 ۲25۳04 و ۲258۲) آنیونهای محلول که بطور معمول در خاکهای شور و قلیایی تعیین می‌شوند شامل, کربنات» بی‌کربنات, سولفات, کلراید.ء نیترات, نیتریت» فلوراید» سولفات» فسفات, برومایدء و بورات می‌باشند (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده» ۱۹۵۴؛ خوم. ۱۹۷۴). کربنات و بی کربنات با روش تیتراسیون تعیین می‌شوند که در این دستورالعمل به طور جداگانه شرح داده شده است. فسفات. برومایدء بورات. و آلومینات تنها بعضی از اوقات به میزان قابل اندازه‌گیری در خاک یافت می‌شوند. کلراید. سولفات» نیترات» فلورایده و نیتریت با روش کروماتوگرافی در محلول اندازه‌گیری می‌شوند. در خاکهای قلیایی و شورء کربنات» بی کربنات» سولفات و کلراید آنیون‌هایی هستند که با فراوانی بیشتری یافت می‌شوند. در روش کروماتوگرافی, عصاره اشباع خاک در صورت نیاز بر اساس هدایت الکتریکی (5-ت]) رقیق می‌شود. نمونه رقیق شده به داخل یون کروماتوگراف تزریق شده و آنیونها جدا می‌شوند. یک آشکارساز هدایتی برای اندازه‌گیری گونه‌های یون و مقدار آن به کار می‌گردد. یک برنامه کامپیوتری این عملیات را به طور اتوماتیک انجام می‌دهد. آنیونزهای عصاره اشباع شامل 3۳ ا۴ ۸10 4102 0,7 و 807 بر حسب (1۱](م|۳۳۵) 1۱ 1۵۹ گزارش می‌شوند. ۱-۵-۲-۳ وسایل - یون کروماتوگراف دوستونهء آشکارساز هدایتی - استون محافظ - متوقف کننده خودکار - نمونه‌گیر اتوماتیک -‏ کامپیوتر با نرم افزار و چایگر - ظروف پلی‌اتیلنی با در پوش -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۳۵ ۳-۵-۲-۳ مواد - آب مقطر عاری از یون - گاز هلیم - محلول شوینده. محلول ۸: مقدار ۵/۳ گرم ۲۵:00 را در یک بالن ژوژه ۵۰۰ میلی لیتری با مقداری آب مقطر عاری از بون حل کرده و به حجم برسانید. محلول 3ا: مقدار ۴/۲۰ گرم ۲۵11۳0 را با مقداری آب مقطر عاری از یون در یک بالن زوژه ۵۰۰ میلی لیتری حل کرده و به حجم برسانید. سپس ۳۵ میلی‌لیتر از محلول ۸ و ۱۰ میلی‌لیتر از محلول 3 را در بالن ژوژه یک لیتری اضافه کنید و با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. غلظت نهایی این محلول از نظر :۷7۵,20 ۰/۰۲۴ مولار و از نظر د۳/۵]100 ۰/۰۲۵ مولار خواهد بود. اگر کروماتوگراف بیش از یک شب روشن است دو لیتر شوینده درست کنید. شوینده را در منبع شوینده دستگاه بریزید و آن را به مدت ۱۵ دقیقه به ازاء هر لیتر با هلیم (محموعا ۳۰ دقیقه) گازگیری کنید. این محلول را هر روز بصورت تازه تهیه کنید. - محلولهای استاندارد مادری اولیه" (۳555-1000) » برای 13۳ | +۸10 و۸10 ۳0,7 و 50,2 با خلوص بالاء با غلظت ۰ میلی‌گرم در لیتر (1نآ ۳8). - محلولهای استاندارد مادری اولیه " (۳555-100) » برای :710 و۸70 ۳0,7 و 13۳ با غلظت ۱۰۰ میلی‌گرم در لیتر ( ۱۳8 انآ). برای تهیه هر یک از این محلولها مقدار ۲۵ میلی‌لیتر از محلولهای ۳۹551000-:۸10, 05551000- :۸10 -80,7 0 و 13۳-۳8551000 را به طور جداگانه در بالن ژوژه ۲۵۰ میلی‌لیتری ریخته و با آب مقطر عاری از یون رقیق کنید تا به حجم برسد. محلول را کاملاً مخلوط کرده و در یخچال نگهداری کنید. این محلولها باید هر هفته بصورت تازه - محلولهای مخلوط استاندارد برای واسنجی (۸/285)» با غلظت ۸» 13ء ۲ (1ء :۲ و شاهد را به صورت زیر تهیه کنید: ۱( استاندارد ۱/10-55-۸: در یک بالن ژوژه ۲۵۰ میلی لیتری » مقادیر زیر را از محلولهای استاندارد مادری اولیه بریزید و با آب مقطر عاری از یون رقیق کنید تا به حجم برسد. ۳5۹۹50 آ) ما ۱2.5 50-0 ماه 25 ۳۹5۹۹0- و۲10 م0 20 ۳۹5۹۹0- ۲0 م0 20 ۳8۳-۹۹00 م0 22 ۳0-0 ماه 22 محلول را به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. در محلول تهیه شده غلظت نمایی ‏ ال 10۰ ۸10 3۳ و و30 به ترتیب برابر با ۵۰ ۱۰۰ ۸ ۸ ۸/۸ ۸/۸ میلی گرم در لیتر (1۱آ 1۳۵) خواهد بود. 5 کل042۳ 512 51006 8۳۳۵۳۷۸ - ۱ 5 51010۳6 5106 /وب ۳ - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۹ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۱ استاندارد ۸12055-13: در یک بالن ژوژه ۱۰۰ میلی‌لیتری » ۴۰ میلی لیتر ۸۷12585-۸ اضافه و با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. غلظت نهایی ‏ ۳1 60,7 د۸10 و۸10 13۳۲ و ۳0,7 به ترتیب برابر با ۲۰ ۴۰ ۳/۲ ۲/۲ ۳/۵۲ و 7۲ میلی گرم در لیتر خواهد بود. محلول را به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. ۲ ۷1689-2 در یک بالن ژوژه ۱۰۰ میلی‌لیتری» ۲۰ میلی لیتر ۸/288-۸ اضافه و با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. غلظت نهایی ‏ ۴1 ,50 :۸10 ۸102 3۳۲ و ۳0,1 به ترتیب برابر با ۵۰ ۲۰ ۵0/۱۶/۶ ۱/۷۶ و ۱/۷۶ میلی- گرم در لیتر خواهد بود. محلول را به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. ۳ 1055-0: در یک بالن ژوژه ۲۵۰ میلی‌لیتری» ۲۵ میلی لیتر ۸۷120585-۸ اضافه و با آب مقطر عاری از یون به ححم برسانید. غلظت نهایی ۴1 ,50 د۸10 د۸10 13۳ و ۳0,7 به ترتیب برابر با ۰۵ ۸۰ ۰/۸ ۰۰/۸ ۰/۸۸ و ۰/۸۸ میلی - گرم در لیتر خواهد بود. محلول را به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. ۴ ۱1055-۳۳: در یک بالن ژوژه ۲۵۰ میلی‌لیتری» ۵ میلی‌لیتر ۷1]055-۸ اضافه و با آب مقطر عاری از یون به حجم میلی‌گرم در لیتر خواهد بود. محلول را به طور کامل مخلوط نمائید و در ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلول می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شود. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. ۵. استاندارد ۱۷1255 شاهد: صفر میلی‌لیتر از 50,761 :۸10 ۸102 13۳ و ,۳0 را با آب مقطر عاری از یون به حجم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های نسیمیایی خاک ۹۱۳۷ جدول شماره ۲-۳- ضریب رقت برای عصاره خاک بر اساس هدایت الکتریکی عصاره اشباع ی سس کح که سس سح ,3 سک که هه هه سس سس سک اک 0 ۲ محلولهای (1(,۳,۳۱۵,-),۳)-۱1055 و محلولهای عصاره رقیق شده را در لوله های پلی‌اتیلنی ریخته و با درپوش فیلتری تنظیم دستگاه یون کروماتوگراف (1۳): ۳ برای کار با دستگاه نآ به دستورالعمل شرکت سازنده مراجعه نمائید. به دلیل اینکه فاکتورهای زیادی می‌تواند شرایط کار با دستگاه را تحت تاثیر قرار دهد در اینجا تنها به عنوان نمونه تنظیم های کلی دستگاه بون کروماتوگراف -1] 11010۲ 0 ارائه می‌گردد (جدول ۲-۳). جدول شماره ۳-۳۲- تنظیم‌های کلی دستگاه یون کروماتوگراف 10۸-120 1101۷ (5۵111۳8 [2ع1۷01) 2300/07 ۵۵۵ ۳0 (۸۲۵۵) 0۲ ۲۵۱2101 ا3 ۲ 0 (1-1 ]۲۳ 1.63) 1۳-1 با 4.5 ۱۵ 0.5 8 ۳]0۷ (51م 2400 ۱۵ 2200) ادم 4000 01۱۵ ۳۳ ٩۵۳۶۹2 1‏ 0( کر 999.9 ۱۵ 0 1۱ ۲آها0] [۱60110 6 10 ۲ ([(0) کر 999.9 ۵) 999.9- 1 مابا۸ ۴ نگهدارنده نمونه‌ها را که حاوی نمونه‌هاء استانداردها و نمونه‌های کنترل می‌باشند درون دستگاه قرار دهید. ۵ با استفاده از کامپیوتر و چاپگرء پارامترهای دستگاه را تنظیم کرده و نتایج قرائت را جمع آوری و ثبت نمائید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک واسنجی و تجزیه توسط -)]: ۶ با استفاده از محلولهای مخلوط استاندارد برای واسنجی (۱1055)12,2,,۳:,81۵ دستگاه را واسنجی نمائید. در این صورت سیستم داده‌هاء غلظت را با پاسخهای دستگاه برای هر ۸۸1-55 مرتبط خواهد کرد. حد غیر قابل قبول برای محلولهای استاندارده ضریب تشخیص کمتر از 7:۹۹ (1*>0. 99) می‌باشد. ۷ اگر غلظت نمونه بیشتر از استاندارد واسنجی شودء نمونه را با آب مقطر عاری از یون رقیق کرده و مجدداً اندازه‌گیری کنید. ۸ به آزاء هر ۱۲ نمونه یک نمونه کنترل کیفی (-)(0)) (استاندارد با غلظت کم 55-ع ]۸ استاندارد ن)) انجام دهید. ٩‏ اگر اختلاف قرائتها کمتر از ۱۵-۱۰ نبود (بسته به آنیون مورد آزمون)» دستگاه دوباره واسنجی و کنترل کیفیت شود. ۰ قرائت غلظت آنیون را با دقت ۰/۰۱ "آ 1۳8 ثبت کنید. 2-۵-۲-۳ محاسبات قرائت دستگاه برای غلظت آنیون در محلول بر حسب میلی‌گرم در لیتر (*آ 18) است. برای محاسبه غلظت هر آنیون بر حسب 1۵۹ از رابطه زیر استفاده می‌شوند: ]۴-۳[‏ 3(/60 ۷ ۸) 7( ۵۹) غلظت آنیون در محلول خاک که در آن: ۸ غلظت آنیون (۳1 50,7 +۸70 د۸10 3۳۲ و ,۳0) در عصاره (11آ ۳۵) 3 ضریب رقتء اگر انجام شده باشد ۴ وزن اکی والانی عنصر (۱ ۱۵۹ 18 که برای ‏ ۳۴1 50,7 :۸10 ۸102 13۳ و ۳0,1 به ترتیب برابر با ۳۵/۴۵ ۴۸/۰۳ ۰ ۴۶/۰۰ ۷۹/۹۰ ۳۱/۶۶ میلی‌ گرم بر میلی‌اکی‌والان (۱ 1۱۵۹ 8) می‌باشد. غلظت کل آنیون‌های محلول (۱آ 116۹) را با استفاده از هدایت الکتریکی عصاره اشباع (۳5) می‌توان تخمین زد. به این منظور 5۹ (روش 265)) در عدد ۱۰ ضرب می‌شود. چنانچه غلظت یونهای ۲0:7 و ۲100 (بترتیب روشهای 25003 3) را از مجموع غلظت آنیونها کم کنیدء آنچه باقی می‌ماند غلظت آنیون‌هایی است که بوسیله یون کروماتوگرافی تفکیک شده‌اند. بنابراین: [۵-۳] :۴0 + +۲1۳0) - 10 + ۳۵ <(۱] ۵۹) غلظت آنیونها ۵-۵-۲-۳ گزارش ننتایج غلظت آنیون‌های عصاره اشباع (61 ,50 :۸10 0۸103 87 و ,۳0) را با دقت۰/۱ انا ۵۹ (انآ نم ۳۵۱) گزارش 1-۵-۳-۳ نکات (الف) : برخی از عصاره‌های اشباع خاک حاوی ذرات جامد معلق می‌باشند. قبل از رقیق کردن برای حذف این ذرات» عصاره را ( ب) : عصاره اشباع خاکهای اسیدی که حاوی ۳۵ و یا ۸ می‌باشند ممکن است رسوب کرده و ستون جداکننده را مسدود کند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۳۹ آنیونهای آلی با وزن مولکولی پائین بوسیله آنیونهای غیر آلی از ستون شسته خواهند شد. ۷-۵-۲-۳ ایمنی فلزی بی‌نهایت سمی هستند و ممکن است در صورت ورود به بدن کشنده باشند. دستهای خود را بعد از کار کردن با نمکهای فلزی کاملا بشوئید. هنگام استفاده از دستگاه کروماتوگراف دستورالعمل ایمنی شرکت سازنده را رعایت کنید. ۸-۵-۲-۳ منابع ۰ :0108۷ ۵00 با نله 10 کع۳0م 1۵-006 هام۸ ۱974 هل مگ با ۰ ,]11۲ ۳۵10۷۵0۵ معا ,3۳۳11-112 0106۵ ما عم 60 40 5۵116 01 ]1۳۳۵۷۵۱ 200 11220055 (.لع) دل م۴ شا ,1954 الها5 ماد مها مادک کنا .2 ۰ بدا داح ۷/۵5 01116 ۳۳۵۲ 00 کل 60 ۱13000۰ موش ۸ 15] دازمد ااههاا3 1-۲-۳ اندازه‌گیری آنیونهای کربنات و بی کربنات بوسیله تیتراتور اتوماتیک (کد روش به ترتیب ۲-2503 103) آنیونهای محلول که بطور معمول در خاکهای شور و قلیایی تعیین می‌شوند شامل» کربنات. بی‌کربنات. سولفات, کلراید. نیترات, نیتریت. فلوراید» سولفات. فسفات, بروماید. و بورات می‌باشند. کربنات و بی‌کربنات با روش تیتراسیون تعیین می‌شوند. در عصاره اشباعء کربنات در صورتی قابل اندازه گیری است که آآم بیش از ‎٩‏ باشد (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده» ۱۹۵۴). در غیاب آنیون‌های کربنات» غلظت بی کربنات به ندرت از "نآ 1۳۵۵۹ ۱۰ فراتر می‌رود. در 011 کمتر از ۷ غلظت بیکربنات به ندرت از ۳ یا ۴ میلی‌اکی‌والان در لیتر فراتر می رود (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده» ۱۹۵۴). مقادیر کل یونهای حل شده عموماً با افزایش رطوبت خاک افزایش می یابند. اما در حالی که غلظت اغلب یونها افزایش می‌یاید.؛ غلظت برخی دیگر ممکن است کاهش یابد. آنیون‌های کربنات و بی‌کربنات از جمله یونهائی هستند که به میزان زیادی به رطوبت خاک وابسته‌اند. بنابراین هنگام ارائه تفسیر در رابطه با کربنات و بی‌کربنات در محلول خاک توجه دقیق به شیمی خاک و محلول خاک ضروری است. در روش تیتراسیون» زیر نمونه‌ای" از عصاره اشباع (تهیه شده به روش*251۳-) به کمک یک تیتراتور اتوماتیک تا نقاط پایان 5 ام و 4. 6-]آآم تیتر می‌شود. غلظت کربنات و بی‌ کربنات با استفاده از حجم مصرفی تیترکننده» ححم زیر نمونه, ححم مص‌رفی تیتر کننده در نمونه شاهد و نرمالیته اسید محاسبه می‌شوند. غلظت کربنات و بی کربنات بر حسب الا 116۹ (1] رم [1313۵) گزارش می‌شوند. مرانک ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۱-1-۲-۳ وسایل - تیتراتور اتوماتیک - الکترود 011 - پیپت‌های دیجیتالی ۲۵۰۰ میکرو لیتر و ۱۰ میلی لیتری ۲-1-۲-۳- مواد - آب مقطر عاری از یون - اسید سولفوریک غلیظ ۳۶ ترمال (۷/ 36 ,,11: 80) - اسید سولفوریک ۰/۰۲۴ نرمال استاندارد شده. مقدار ۲/۶۷ میلی‌لیتر اسید سولفوریک غلیظ را به آرامی در ۴ لیتر آب مقطر عاری از یون حل کنید. اسید حاصل را به روشهای معمول مجدداً استاندارد نمائید. - محلولهای بافر ]]م: با 01 بافرشده ۴/۰ ۷/۰ و ۹/۱۸ برای کالیبره کردن تیتراتور ۳-1-۲-۳- روش کار ۱ ۳ میلی‌لیتر از عصاره اشباع تازه خاک را به درون بشر تیتراسیون ۲۵۰ میلی‌لیتری پیپت کنید. ۲ ۷۳ میلی‌لیتر آب مقطر به درون بشر تیتراسیون اضافه نمائید. حجم نهائی محلول در نمونه مجهول و شاهد ۷۵ میلی لیتر باشد. در طول تیتراسیون ۸ تا ۱۲ نمونه شاهد آب مقطر را در بین نمونه‌ها انجام دهید. ۳ برای کار با دستگاه تیتراتور اتوماتیک بر اساس دستورالعمل دستگاه عمل نمائید. ۴ تیتراتور اتوماتیک را با محلولهای بافر 011 ۴/۰ ۷/۰ و ۹/۱۸ کالیبره نمائید. ۵ تیتراتور اتوماتیک را برای تشخیص نقطه پایان تیتراسیون تنظیم نمائید. تنظیم (51: 1) مشخصات ]0 به شرح جدول زیر جدول شماره 2-۳- تنظیم مشخصات 011 ۶ بشر ۲۵۰ میلی‌لیتری حاوی نمونه را درسینی نمونه‌ها قرار دهید. ۷ دکمه ]51۵۳ را فشار دهید.در صورتی که تیتراتور بدرستی تنظیم شده باشد ضرورتی به مداخله آزمایش کننده نمی‌باشد. ۳اه عا مه -ا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۳۱ ۸ حجم مصرفی تیترکننده و سایر پارامترهای تیتراسیون توسط دستگاه روی چاپ گر ثبت می‌شوند. 2-1-۲-۳ محاسبات برای محاسبه غلظت هر کربنات و بی‌کربنات بر حسب "نآ 136۹ از روابط زیر استفاده می‌شوند: 27000 2 [۶-۳]| را <(6۹/۱) 0 0 0[ (27)- 5 -( 7+7 [۷-۳) اس >( ۱۱6۹) 71۳0 که در آن: ۷ نرمالیته اسید میانگین حجم تیترکننده مصرفی در نمونه‌های شاهد (-[۱) أ؛ ححم عصاره اشباع تیتر شده 0 ضریب تبدیل غلظت کربنات و بی‌کرب‌ن‌ات در عصاره اشباع خاک را با دقت ( نآ رم |۲۳۵1) "آ ۳۵۹ ۰/۱گزارش کنید. 1-۳-۳ -1: نکات (الف): الکترود را از طریق شستشو با آب مقطر و خشک کردن آرام با دستمال کاغذی تمیز نمائید. خشک کردن شدید با مالیدن دستمال پارچه ایء دستمال آزمایشگاهی یا مواد مشابه می‌تواند باعث قطبی شدن الکترود شود. (ب) : کند شدن زمان پاسخ الکترود ممکن است باعث بیش برآورد نقطه پایان شود. ترکیبی از کاهش سرعت بورت و افزایش تأخیر زمانی می‌تواند در این رابطه کمک نماید. پاک کردن الکترود با محلول شوینده می‌تواند مدت پاسخ را کاهش دهد. اگر همه این موارد نتواند مشکل را حل کند تعویض الکترود معمولاً مشکل را حل می‌کند. (ج ) : شاهدها ممکن است به خوبی تیتر نشوند زیرا بعضی از منابع آب مقطر ام پائینی دارند. ۷-1-۲-۳ ایمنی لباسهای محافظ بپوشید و از محافظ چشم استفاده کنید. هنگام آماده‌سازی محلولها مراقبتهای لازم را بعمل آورید. بعد از کار با محلولها دستهای خود را با دقت بشوئید. از اسید سولفوریک غلیظ فقط در هودهای مکنده استفاده کنید. از ایستگاه‌های دوش اضطراری و چشم شوی برای رقیق کردن اسیدهای پاشیده شده استفاده کنید. برای خنثی کردن اسیدهای پاشیده شده از بی کربنات سدیم و آب استفاده نمائید. هنگام استفاده از تیتراتور اتوماتیک اخطارهای ایمنی ذکر شده توسط شرکت سازنده را رعایت نمائید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۸-۱-۲-۳ منابع 40 0152116 10۳۵۷۵۲۳۵ 200 1120200515 (.0ع) ۳۵۳۵۹ شا ۱954 بالها؟ ماد ها ناه کهن] .۱ ۰( ,1210 ۷۷/25 ,011106 ۳۳۵۱۰ 00 کن] .60 1۲13000 ۸ اکن کازمد ۵1اه ۷-۲-۳- برخی نسبتها و تخمینها در ارتباط با املاح محلول هدایت الکتریکی عصاره اشباع ‎)۳٩(‏ گاهی به صورت مقاومت گل اشباع (1)۹) نیز گزارش می‌شود. اندازه‌گیری 5ن6ن] به علت آماده کردن گل اشباع, نسبت به اندازه‌گیری 15 زمان بیشتری نیاز دارد. اما 1:2۶ از بین داده‌هایی که برای تفسیر استفاده می‌شوند اندازه گیری آسانتری است» به عنوان مثال ‎1:۳٩‏ ارتباط خیلی نزدیکتری با پاسخ گیاه دارد (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده» ۳۴ ). بعلاوه همبستگی محدودی بین 5ل)ت و 6۶ وجود دارد زیرا این ارتباط به شدت تحت تاثیر تغییرات در درصد رطوبت اشباع, شوری و هدایت بخش معدنی خاک قرار می‌گیرد. 5-)۳۳ با رابطه زیر به 1۹8[ مرتبط می‌شود: [ ۱۸-۳ نی ارزد ما مت 0 ۱ که در آن: 5 ضریب ثابت معادله است. به روال مرسوم, 5ع:] قبل از استفاده برای تفسیری بر مبنای دمای ۶۰۲۳ (" ۱۵/۵) تصحیح می‌شود. ۳۲۶ و68 به ازاء هر ارتباطی که بین اندازه‌گیریهای شیم‌ی‌ایی مختلف خاک وجود دارد. این امکان را فراهم می‌کند تا ما ب‌توانیم صحت و واقعی بودن تجزیه‌های شیمیایی را کنترل کنیم (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحدهء ۱۹۵۴). 7آم گل اشباع, 017 ظاهری مخلوط آب و خاک می‌باشد و یک شاخص کلیدی در بسیاری از این روابط است. 1آم گل اشباع به غلظت ,(0-) حل شده مقدار رطوبت مخلوط ترکیب کاتیون تبادلی, ترکیب و غلظت نمک محلول, و حضور و مقدار گچ و کربناتهای قلیایی خاکی بستگی دارد. بعضی از روابطی (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده, ۱۹۵۴) که برای گل اشباع به کار برده می‌شود در زیر شرح داده می‌شود. ۱-۷-۲-۳ تخمین غلظت کل یونهاء درصد نمک عصاره و خاک و فشار اسمزی با استفاده از ۳.5 در خاکهای با املاح محلول کم که در آن 13۳۶ پائین است. می‌توان با استفاده از هدایت الکتریکی عصاره اشباع» میزان غلظت کل کاتیون یا آنیون در عصاره» درصد نمک در محلول (۳۶9۷۷)» درصد نمک در خاک (55آ)» و فشار اسمزی (01) را تخمین زد (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده, ۱۹۵۴). روابط مورد استفاده به شرح زیر است: ]۹-۳[‏ 10 + ( 00 5) ۳5 < غلظت کاتیونها (۱] ۹ ۱) [ ۱۱۰-۳ 0 د ( 0۳ ۵۶) ۳05 < غلظت آنیونها (] ۵۹ ) [ ۱۱۱-۳ 4 ( 0 دما ککتاد 09۳ ۱۱۲-۳ 51(/100 ۷ ۳۹۷) چخ 5و۳ [ ۱۱۳-۳ 6 ( 0 5 ) کت 2 )00 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۳۳ که در آزها: 5 هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک در دمای ۲۵*۲ ۷7 درصد نمک در محلول 5 درصد نمک در خاک ۳ درصد رطوبت اشباع خاک 0 فشار اسمزی بر حسب اتمسفر است. لازم به یادآوری است که غلظت کل کاتیونها و آنیونها بر حسب اکی‌والان با هم برابر است. ۲-۷-۲-۳ تخمین حضور برخی کاتیونها و آنیونها با استفاده از 011 - در شرایطی که ۲1 بیش از ‎٩‏ باشد. غلظت کاتیونهای :*۲۵ و :۷/8 به ندرت از ۲ میلی‌اکی‌والان در لیتر (11آ ۵۹) فراتر می‌رود. - غلظت کربنات وقتی به حد قابل اندازه‌گیری می‌رسد که 01 بیش از ‎٩‏ باشد. - در غیاب کربناتها غلظت بی کربنات به ندرت از ۱۰ میلی‌اکی‌والان در لیتر("آ 1136۹ ) فراتر می رود. - در صورتی که آآم کمتر از ۷ باشد» غلظت بی کربنات به ندرت از ۳ یا ۴ میلی‌اکی‌والان در لیتر (۱آ 1136۹ ) فراتر می‌رود. - در ]0 بالاتر از ۸/۲ بندرت گچ حضور می‌یاید. - گچ در محلول‌های شور (۲۰ تا ۵۰ میلی‌اکی‌والان در لیتر)» حلالیت متغیری دارد. - در صورتی که غلظت کلسیم بیش از ۲۰ *-] 13۵۹ بوده و 011 کمتر از ۸/۲ باشد. لازم است حضور گچ کنترل شود. ۳-۷-۲-۳-رابطه بین 011 ]۳:5 و کربناتهای قلیائی خاکی - کربناتهای قلیائی خاکی و 15< ۳:57 زمانی نمایان می‌شوند که 8.5< 1 باشد. - چنانجه 8.5> 1آم باشدء 15> 1:90 ممکن است اتفاق بیافتد یا نیافتد. - در صورتی که 7.5> 011 باشد کربناتهای قلیائی نمایان نمی‌شوند. ۶-۷-۲-۳- نسبت جذب سدیم (5۸14)» (کد روش چ۲25۸1) نسبت جذب سدیم(5۸]2) با تقفسیم غلظت مولار کاتیون یک ظرفیتی ۷۵ به ریشه دوم مجموع غلظت مولار کاتیونهای دو ظرفیتی ۵*۲ و ۸/۵ بدست می آید(اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده» ۱۹۵۴). ۹۸ بعنوان شاخصی از کیفیت آب آبیاری(بویژه در مواردی که آب برای آبیاری خاکهای متأثر از املاح محلول یا سدیم استفاده شود) شناخته شده است (اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده, ۱۹۵۴). در رده بندی خاک, 13< ]5۸ بعنوان شاخصی از افق ناتریک می باشد(اداره شناسائی خاک,۱۹۹۹). مقدار 4[ 5۸ به روش زیر محاسبه می گردد: [۱۴-۳] هل -رورو [*۸18]+[ ]۱ 2 -------- صفحهٔ بعد -------- :۱۳ دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک که در آن: نسبت جذب سدیم بر حسب 7( آ (:13۵1) غلظت 818 در محلول بر حسب (۱ 1 (:3: ۵1) :0 غلظت *8) در محلول بر حسب (۱.آ (.)1/۵1) 4 غلظت 3/6 در محلول بر حسب (1آ ,.1/۵1) ۵-۷-۲-۳ منابع 40 1۵۳۵۶ 1۵۳ ۲1۵110 1ککداه آزمد ام عافد ماک ۸۵ :1۵00۳۷ آزمگ 1999 هاگ بسک اآزمگ ۱ 1 600۷1 بکل] بل0ع 200 436 11۵000 عویش 15۳۸5 که امد 1۳۵۵ ,11100۷۷۵۵111810۳( 40 5۵116 ۵1 10۳۵۷۲۳۵۵۲ 200 11200۵5 (. ل) دلجماط شا ۱954 ادا ادها جانسنادک کنا .2 ۰( ,۷۷۵5131010 +0116 ۳۳۵ 00 یکلا .60 11000 0۸ 15] من 160 حازمه ااهااه ۳-۳- کربن آلی خاک با کمک تیتراتور اتوماتیک (کد روش ۲306) روش واکلی- بلک یک تکنیک سوزاندن تر برای تخمین کربن آلی می‌باشد. در این روش یک فاکتور تصحیح برای تبدیل مقدار واکلی- بلک به مقدار ماده آلی استفاده می‌شود. مقدار این فاکتور با این فرض که ۵۸ درصد ماده آلی خاک کربن آلی باشد. معمولاً ۴۳ در نظر گرفته می‌شود. مرور منابع نشان می‌دهد که این فاکتور نه تنها در میان خاکها بلکه بین افقهای خاکهای مشابه بسیار متغیر می‌باشد (برودینت. ۱۹۵۳). بعلاوه» بدلیل اینکه روش واکلی-بلک به طور کامل نمی‌تواند همه کرین آلی را اکسید کند.ء از یک فاکتور بازیافت (کارائی) نیز استفاده می‌شود. در آزمایشگاه شناسائی خاک از روش اصلاح شده واکلی- بلک استفاده می‌شود. در این روش نمونه با دی کرومات‌پتاسیم و اسید سولفوریک غلیظ (نسبت حجمی ۱: ۲) اکسید می‌شود. بعد از ۳۰ دقیقه. واکنش از طریق رقیق کردن با آب متوقف می‌شود. دی کرومات اضافی با سولفات‌فرو تیتر می‌شود. یک شاهد در طول آزمایش برای استاندارد کردن سولفات‌فرو استفاده می‌گردد. درصد کرین آلی بر اساس وزن آون خشک خاک گزارش می‌شود. ۱-۳-۳- وسایل - ترازوی الکترونیکی با حساسیت ۰/۰۰۱ گرم - بشرهای تیتراسیون» شیشه بروسیلیکات, ۲۵۰ میلی لیتری پذیری ۰/۵ - دیسپنسر(ویژه اسید» ۳۰ میلی لیتری, برای اسید سولفوریک (11]2504) غلیظ شیکر» سرعت رفت وبرگشت ۰ نا ۰ دور در دقیقه» - تیترآتور اتوماتیک -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۳۵ - الکترود پلاتین ۳-۳-۳ مواد - آب مقطر - دی کرومات پتاسیم» 1.000۷ ۲(07 را استاندارد اولیه. ۴۹/۰۳۵ گرم ۲:07ر1 که در ۱۰۵ درجه سانتیگراد خشک شده را در یک بالن ژوژه یک لیتری با آب مقطر حل کنید. - اسید سولفوریک(,1250]) » غلیظ - سولفات فرو 177 ۳080,.71170 اسیدی» یک کیلوگرم ۳080,.711:0 را در ۶ لیتر آب مقطر حل کنید. به دقت و با بهم زدن مداوم ۶۴۰ میلی‌لیتر اسید سولفوریک غلیظ را به آن اضافه کنید. خنک کرده و با آب مقطر تا ۸ لیتر رقیق کنید. هضم کربن آلی: ۱ مقدار ۱/۰۰۰ گرم خاک هوا-خشک را وزن کرده و در بشر تیتراسیون قرار دهید. اگر خاک حاوی بیش از ۳ کرین آلی می‌باشد. مقدار کمتری نمونه استفاده کنید. برای راهنمای وزن نمونه به جدول ۵-۳ مراجعه کنید. در صورتی که اندازه نمونه کمتر از نیم گرم بودء از خاک ریزتر از ۸۰ مش استفاده کنید. اگر اندازه نمونه بیشتر از نیم گرم بود از خاک کوچکتر از ۲ ۲ بوسیله دیسپنسر اتوماتیک ۱۰ میلی‌لیتر محلول 1207-)2گ] به بشر تیتراسیون اضافه کنید. نمونه را بجرخانید تا مخلوط شود. ۳ با استفاده از دیسپنسر به دقت ۲۰ میلی‌لیتر ,11250 غلیظ به بشر اضافه کنید. با چرخاندن محلول آنرا مخلوط کنید. دقت و تنظیمی که در اضافه کردن ۲207-)2گا به نمونه مورد استفاده قرار گرفتهء بایستی برای اضافه کردن ,۲1750 نیز رعایت گردد تا نسبت حجمی ۱:۲ ابقاء شود. ۴ بشر تیتراسیون را روی شیکر رفت و برگشتی قرار دهید و یک دقیقه شیکر کنید. اگر مخلوط اسید دی کرومات به رنگ سبز- آبی برگشت. تمام دی کرومات تبدیل (احیاء) شده است. مقدار بیشتری دی کرومات و اسید اضافه کنیدء به طوریکه نسبت ححمی در ۱:۲ باقی بماند. برای حجمهای دی کرومات و اسید به جدول ۵-۲ مراجعه کنید ۵. بشر را به مدت ۲۰ دقیقه روی یک سطح پایدار حرارت قرار دهید ۶ تقریبا ۱۸۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون برای متوقف کردن واکنش به بشر اضافه کنید. تیتراسیون دی کرومات اضافی: ۷ برای تعیین نرمالیته سولفات‌فری هشت محلول شاهد را در شروع هر دسته نمونه, تیتر کنید. هر محلول شاهد شامل ۱۰/۰۰ میلی‌لیتر 1:۳7:07 به اضافه ,11280 بدون خاک می‌باشد. میانگین حجم تیتر کننده این هشت محلول شاهد به عنوان ۸. شاهدها و نمونه‌های مناسب را در نگهدارنده نمونه‌ها قرار داده و روی تعویض کننده نمونه قرار دهید. .٩‏ برای کار کردن با تیتراتور اتوماتیک به دستورالعمل کارخانه سازنده مراجعه کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۹ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۰ نقطه پایانی را روی 700171۷ قرار دهید. ۱قبل از شروع تیتراسیون» بورت را با ۵۰ میلی‌لیتر محلول سولفات‌فرو آماده کنید. ۲۳ هنگامی که تعداد زیادی نمونه را تیتر می‌کنیدء شاهدها را در لابه‌لای نمونه‌ها پراکنده کنید. حجم تیتر کننده شاهد با زمان تغییر می‌کند. دلیل عمده آن تغییر دمای محلول می‌باشد. هر نمونه‌ای با حجم تیتر کننده کمتر از یک میلی‌لیتر و یا نقطه پایانی کمتر از ۶۲۰ میلی ولت بایستی دوباره تجزیه شود. ۳ دحممه استارت را فشار دهید. جدول شماره ۵-۳- راهنمای وزن نمونه » حجمهای دی کرومات و اسید برای هضم کربن آلی کربن آلی | میزان نمونه | 20۲207 ۱ 112904 00 (ع) (. 1) (.1) ۲۰ ۱ ۱۳.۰ ۰.۳ ۶۰ ۳۰ ۰ ۲۳-۵۰ 2-۳-۳ محاسبات میزان کربن آلی با رابطه زیر محاسبه می‌شود: ۸ م(00[ 3( (107) -(/ ۶ اض (10(47) -(8۷)] [۱۵-۲] حالس سس دروم0 [ ۷0۰/71000 1۷| ۷ 5 ] که در آن: (16) 0۳ کربن آلی 3ا؛ میانگین حجم تیتر کننده محلول‌های شاهد ([1) ۷ حجم دی کرومات پتاسیم یک نرمال (-۲۸1) ححم تیتر کننده سولفات فرو(-111) 3 تعداد اکی‌والان‌های هر کربن (فرض شده) 0 ضریب تبدیل به پایه ۱۰۰ گرم ۸/ 017 ۷ وزن نمونه خاک (ع) ؛ نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک (روش ۳1۱) 7 ضریب اکسیداسیون فرضی برای کربن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۳۷ ۵-۳-۳ گزارش 1-۳-۳ نکات (الف)- روشهای دی کروماتی که از حرارت اضافی استفاده نمی کنند, منجر به اکسیداسیون کامل مواد آلی نمی شوند. ختی با حرارت دادن بازیافت ممکن است کامل نباشد. واکلی و بلک(۱۹۳۴) فاکتور بازیافت را بطور متوسط ۷۶/ بدست آوردند. مطالعات دیگرء فاکتور بازیافت را در محدوده ۶۰/ تا ۸۶/ گزارش کرده‌اند. بدین ترتیب» در نظر گرفتن یک فاکتور تصحیح متوسط در بسیاری از خاکها باعث می‌گردد که نتایج نادرستی حاصل گردد. روش واکلی- بلک فقط یک تقریب یا تخمین نیمه کمی از کرین آلی می‌باشد. (ب)- نسبت محلول دی کرومات به اسید سولفوریک غلیظ را در ۱:۳ حفظ کنید تا حرارت یکنواخت مخلوط حفظ شود. ( ج)- حضور معنی دار کلراید در خاک باعث خطای مثبت (بیش برآورد) می‌شود. اگر حضور کلراید در خاک معلوم شده باشد. برای بدست آوردن کربن آلی از ضریب تصحیح زیر (واکلی؛۱۹۳۴) استفاده کنید: (۱۲/کلراید خاک(0))- (کرین آلی ظاهری خاک )< کرین آلی) ( د) -حضور مقادیر معنی‌دار یونهای فرو باعث خطای مثبت (بیش برآورد) می‌شود (واکلی» ۱۹۴۷). دراین روش دی کرومات. آهن فرو را به آهن فریک اکسید می‌کند. 0 + م۳ 6 + ای 2 - ]1[ 14 + م۲ 6 + رو (ه) -حضور دی اکسید منگنز باعث خطای منفی (کم برآورد) می‌شود (واکلی, ۱۹۴۷). هنگامی که دی‌اکسید منگنز در محیط اسیدی حرارت داده می‌شود. اکسیدهای بالای منگنزء برای مثال:(۸/111)0 برای اکسید کردن مواد قابل اکسیداسیون با دی 0 2 + 2۱/8 +00 11-۶ 0+4 + 21/00 ( و ) - تمام روشهای دی‌کرومات, بر این فرض استوار هستند که کرین آلی در خاک, هنگام واکنش با دی‌کرومات به طور متوسط در حالت (عدد) اکسیداسیون صفر و وزن آکی‌والانی ۲ گرم بر اکی والان قرار دارد. هنگامی که خاک دارای مواد کربنی شده (زغالی) مانند زغال چوبء گرافیتء زغال سنگ و دوده, می‌باشد» روش واکلی-- بلک بازیافت پائینی از این مواد می‌دهد به عنوان نمونهء دامنه بازیافت بین ۲ تا ۸۳۶ می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۷-۳-۳ ایمنی هنگام تهیه معرفها بخصوص اسیدها و دی کرومات پوشش محافظ( روپوش» پیش بنده محافظ آستین» و دستکش) و محافظ از نمونه آزاد شود. در این موارد از هود بخار استفاده کنید تا گازهای آزاد شده به این روش را در برگرفته و رقیق کند. از دوش و چشم بی کربنات سدیم و آب استفاده کنید. هنگام استفاده از تیتراتور اتوماتیک از دستوالعمل ایمنی کارخانه پیروی کنید. ۸-۳-۳ منابع 153-۰ :5 .۸0۲00 ۸0۰ 1۳301100۰ 0۳22۵06 امد 1۳6 .1953 ۳.۳ ۳0۵0000 ۱۰ 627000 ۵۳۵2016 001611۵۵ 1۵۳ 1300 ۳۵10 ۵ اه 1100 000 اهزاین ۸ 1946 بش اند ۷۷ .2 ۰ ][[1۹.50۵ 00۳۹۲6 آزمک 1۵۳22016 ۵۶ 00 کدنا نوم زنل رز ۷۵۳1۵005 ۵۲ ۳۵ تدازمد 1-۰ 63:25 |50 001611118 1۵۳ 100 مهدزای ۵ط) اه 0 هه جمش۸ 1۱934 ها قاط 200 م۸ ۷۷/۵۱6 .3 ٩60. 37: 29-‏ |50 .6100 11۳۵110 2010 03۳۵۵ 6 ۵ ۵۵11۵110 ۳0۵0۹۵۵ 2 200 ۵6 6 20ع 0 .3 2-۳ اندازه‌گیری کربناتهای کلسیم در ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر( کد روس «۳م۲46۴۴5۳) و ذرات می‌باشد. کرینات کلسیم یک سطح واکنش دهنده برای جذب و رسوب فسفرء عناصر کمیاب» و اسیدهای آلی را مهیا می‌کند (لوپز و سوارز» ۱۹۹۶؛ آمر وهمکاران» ۱۹۸۵؛ تالیبودن و آرمباری» ۱۹۶۴؛ بویزچت.» ۱۹۵۰). تعیین کربنات کلسیم (:2600)) معادل, یکی از شاخص‌های مورد استفاده در رده‌بندی خاک می‌باشد. مقدار کربنات یک خاک برای مشخص کردن کربناته بودن, اندازه ذرات. و کلاس‌های خاک آهکی و برای تعیین افقهای پتروکلسیک و کلسیک مورد استفاده قرار می‌گیرد (اداره شناسائی خاک. ۱۹۹۹). تشکیل افقهای کلسیک و پتروکلسیک به فرآیندهای مختلفی بستگی دارد که بعضی از آزها عبارتند از جابجایی و تجمع خالص کربناتهای پدوژنیک حاصل از منابع مختلف و نیز تغییر لیتوژنیک (موروثی) کربنات به کربنات پدوژنیک. یعنی کربناتی که از طریق کربنات کلسیم معادل معمولاً بر مبنای ذرات خاک کوچکتر از ۲ میلی‌متر گزارش می‌شود. اما در بعضی از خاکها دارای سخت‌دانه‌های " کربناتی, کربناتهاء هم بر اساس ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر و هم بر اساس درات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر تعیین می‌گردند. قبل از اندازه‌گیری از معیارهای دیگری برای وجود و میزان نسبی کربناتها بهره برده می‌شود. از جمله» 0۳1۳095 در دِال۳ه) تسد یت ره -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۳۹ جوشش با آأل)1] کنترل می شود. در روش حاضر مقدار کربنات خاک با تیتر کردن نمونه با اسید کلریدریک (1۳1آ) به دست می‌آید. دی‌اکسیدکربن (: 0) خارج شده با اندازه‌گیری فشار تعیین می‌گردد. پس از آن مقدار کربنات بر حسب درصد +۲2۳0 محاسبه می‌شود. ۱-2-۳-وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۱* میلی گرم - ترازوی الکترونیکی با دقت ۱* میلی گرم - بطریهای توزین دهانه پهن, با شیشه تمیزء استاندارد. ۱۲۰ میلی‌لیتری» بااندازه گردن ۴۸ میلی‌متر. برای کسب بهترین نتایج, - درپوش پی‌وی‌سی واشر دار طراحی شده برای بطریهای ۱۳۰ میلی‌لیتری» با قطر ۵۴ میلی‌متر که سوراخی به قطر۱۲/۷ - واشرهای ۳/۲۵۰/۸۵۷/۲ میلی‌متری - در پوش لبه‌دار -‏ سوزن هایپودرمیک. ۲۵/۴ میلی متری» سوزن را به لوله فشار روی دستگاه متصل کنید. - شیکر مکانیکی, ۱۴۰ دور در دقیقه ۲-2-۳ مواد - آب مقطر عاری از یون - اسید هیدروکلریک (11۳1) غلیظ, ۱۳ نرمال - اسید هیدرو کلریک ۳ نرمال. مقدار ۵۰۰ میلی‌لیتر [1۳1] غلیظ را با ۱۵۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از بون رقیق کنید. مقداری لیدبت درز گنر هب در لیتم رگاسانش ددرگ فرصم هنومن هلیسوب 1۳11 هچنانچ .دینک هفاضا در لیتم رگاسانش لاتسیرک - گلیسرین. گلیسرین را در یک بطری کوچک ریخته و بعنوان روان کننده برای اورینگ استفاده کنید. - کربنات کلسیم (26003)) خالص. عیار بر اساس وزن خشک ۸۱۰۰/۰۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۱ فشار سنج را هر سه ماه یک بار یا هر زمانی که وسایل تعویض می شوند (برای مثال جایگزین کردن درپوش غشائی کهنه) واسنحی کنید. برای واسنجی از مقادیر استاندارد ۰/۰۲۵ ۰۵/» ۰/۱ ۲/». ۰/۳ ۰/۴ ۰/۵ ۰/۷۵ گرم (2)0) با سه تکرار ۲ توزین را با دقت ۰/۱ میلی‌گرم انجام دهید. نمونه‌های استاندارد را برای خشک‌شدن به مدت ۲ ساعت در دمای ۱۱۰ درجه سانتیگراد در آون قرار دهید. نمونه‌ها را از آون خارج کرده» در دسیکاتور قرار دهید و تا دمای محیط خنک کنید. برای هر نمونه استانداردء مراحل ۴ تا ‎٩‏ (که در ادامه شرح داده می شود) را انجام دهید. بر اساس ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر: ۳ نیم تا دو گرم نمونه خاک هوا - خشک پودر شده را با دقت میلی‌گرم وزن کرده و در یک بطری دهانه پهن ۱۳۰ میلی‌لیتری بریزید. به ازاء هر ۲۴ نمونه خاک, سه نمونه شاهد (بطری خالی) را آماده کرده و یک نمونه کنترل کیفی انجام دهید. نمونه کنترل کیفی به صورت یک کنترل تک نقطه‌ای انجام می‌گیرد. وزن نمونه را براساس محتوای نسبی :۵60-) با توجه به جوشش نمونه به شرح زیر تغییر دهید: - اگر نمونه جوشش خیلی‌کم و کم داشت و یا جوشش نداشت» ۲ گرم از نمونه استفاده کنید. - برای جوشش قوی از یک گرم نمونه استفاده کنید. - برای جوشش شدید ۰/۵ گرم از نمونه استفاده کنید. ۴ اورینگ سر بطری را با گلسیرین چرب کنید. ۵ ۱۰ میلی لیتر اسید کلریدریک ۳ نرمال (۲161) را داخل یک کپسول ژلاتین ریخته و به دقت درب کپسول را بگذارید. ممکن ۶ کپسول را در داخل بطری گذاشته و درپوش بطری را بلافاصله ببندید. ۷ هر گونه فشار درون بطری را بوسیله سوراخ کردن درپوش با یک سوزن کوچک آزاد کنید و سوزن را بعد از تقریبا ۵ تا ۱۰ ۸ بعد از ۵ تا ۱۰ دقیقه, [ل)[] کپسول را حل می‌کند. بطری را به مدت ۱۰ دقیقه با سرعت ۱۴۰ دور در دقیقه روی شیکر قرار داده و بعد از آن به مدت ۴۰ دقیقه در دمای اطاق (۴" ۲۰2-۲) رها کنید. سپس محدداً به مدت ۱۰ دقیقه شیکر نمائید. فشار درون بطری را بوسیله سوراخ کردن درپوش با یک سوزن کوچک که به فشار سنج متصل است اندازه بگیرید. .)11130118( ‏قبل از انجام قرائت. فشارسنج را روی صفر تنظیم کنید. فشار قرائت شده را ثبت کنید‎ ٩ بر اساس ذرات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر: ۳ تا ‎)٩‏ اندازه بگیرید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۱ ۱ میزان کربنات موجود در ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر و در درات کوچکتر از ۲ میلی‌متر با هم ترکیب شده و به عنوان کربنات کل 2-2-۳ محاسبات قرائتهای فشار سنج را با استفاده از رابطه زیر تصحیح کنید: [ ۱۱۶-۲۳ (4] - ۱/1) < کال که در آن: قرائت اصلاح شده +[ قرائت فشار سنج [؛ قرائت شاهد. برای هر دسته ۲۴ تایی نمونهء سه شاهد اندازه گیری می شود. متوسط سه شاهد بعنوان 716 استفاده می شود. منحنی واسنجی: برای قرائت‌های تصحبح شده نمونه‌های استاندارد یک معادله رگرسیونی محاسبه کنید. وزن :26-00 را به عنوان متغیر وابسته و قرائتهای متناظر را بعنوان متغیر مستقل در نظر بگیرید. شیب و عرض از مبداء خط رگرسیون برای محاسبه کربنات کلسیم معادل در نمونه خاک مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای تخمین درصد «0-)2-) در نمونه خاک از رابطه زیر استفاده کنید: [۱۷-۳] 0و ی 07 51 که در آن: کربنات کلسیم معادل (۸) در ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر یا ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر قرائت تصحیح شده فشارسنج برای نمونه خاک (ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر یا ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر) ۳ نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک (روش ]/۳13) 07 5 شیب خط رگرسیون واسنجی (منحنی کالیبره) عرض از مبداء خط رگرسیون واسنجی (منحنی کالیبره) 71 وزن نمونه برای محاسبه میزان کربنات در ذرات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر از رابطه زیر استفاده کنید: ۲۵۳۰/۵ )۸ ۴ (+ ])0 *)1-([ ۱۱۸-۳ [ که در آن: 16 میزان کربنات بصورت «260) در ذرات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر ۸ میزان د2۳0) در ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر (/) ۴ میزان 86003 در ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر (/) 3 ؛ نسبت جرمی که با رابطه زیر محاسبه می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ۱:۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک [۱۹-۳] و۳ موه ۷ < را رن که که در آن: ۷۷20۳ وزن درات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر ۹۷۷۳2-20۳ وزن ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر ۵-2-۳ گزارش نتایج کربنات کلسیم معادل خاک را بر حسب درصد خاک آون-خشک با تقریب همه اعداد گزارش کنید. 1-4-۳ نکات (الف): مزاحمت (تداخل)های شیمیایی, واکنش اسید با کربناتهای کاتیونهای دیگر مانند ع۸4, 318 و 16 ۰ موجود در نمونه خاک ( ب) : محاسبه «2)0-) یک اندازه‌گیری نیمه کمی است (نلسون؛ ۱۹۸۲). (ج ): تداخل‌های تجزیه‌ای ممکن است در اثر تغییرات دما در داخل ظرف اتفاق بیافتد. ( د): هنگام آب‌بندی ظرفء کارشناس نبایستی بیشتر از زمان لازم برای سفت کردن فنجان ظرف را در دست نگهدارد. (ه): فشار داخلی بایستی با اتمسفر مساوی باشد. بعد از اینکه درپوش غشائی بوسیله سوزن سوراخ شد.ء تقریبا ۵ تا ۱۰ ثانیه زمان لازم است تا فشار داخلی بطری یکسان شود. ( و ) : استفاده خیلی زیاد» باعث می‌گردد در زمان تحت فشار بودن» گاز از جدار درپوش غشائی نشت کند. جدار بایستی بطور منظم جایگزین شود. ۷-2-۳-ایمنی هنگام کار با اسید» پوشش محافظ (روپوش» پیش بند. محافظ آستین» و دستکش) و محافظ چشم (محافظ صورت» عینک» یا در نمونه وجود داشته باشد. فشار بالاا ممکن است باعث انبساط داخل بطری گردد. هیچ نمونه‌ای را بیش از دو گرم در داخل بطری استفاده نکنید. اگر فشار بالا در بطری گسترش یافت» مقداری از فشار را بوسیله ایجاد یک منفذ با سوزن سرنگ, آزاد کنید. بعضی از بطریها ممکن است بدون خرد شدن بشکنند. هر بطری را که دارای ترکهای مویی یا عیوب آشکار می‌باشد کنار بگذارید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱:۳ ۸-2-۳ منابع 06 [ه6 آ0 2762 06اه 200 00101۵ 7012 .1985 .۹206 ۷۰ وه م۱1 .۸ ۳۸۵ ,۸6۳ ۱۰ ۰ ]7-1 49:113 .ل ۸ 506 .500 آزمگ 50110 6اه ام دعمطام ۵ معاهان که (.00) 502065 با.1 :10 437-474 یم برع 200 ۵6 ۵۳00 1996۰ هگ با 0 200 ,۲ ها ,اما .2 40 ۸5۸ .5 .30 کمک 00 بش نع ازمک ۱/1005 اهنا .3 ۳۵۳ مکندواهم۸ آزم5 اه ۱۳۵۵۹ ۰ ,۱1۵0190 ,555۸ ۰ 200 ,۱/116۲ .ها بعوه۳ باب۸ 10 181-197 ب همع له عاه م0 اه 1982 کلطظا ماع .3 40 ۳۳۵۵۵۲169۰ 110010101۵ 200 آه 0 .2 ۳۵۳ مندواهم۸ انزمک اه ۱/5005 (علع) معا ۰ ,۱۷120150 ,555۸ 0#نه ۸5۸ 9۰ ۱0۵۵۳۰ ۸0 60 110۳170085 0610621016 200 علعاهه اه دزفع 00 1991۰ .۷۷:11 ۳سا 200 ما۷۵ ۰سا ۷.6 ۹۵00۲۵۶ .4 40 ,6۳3۵۳261615115 ,000۳6 (0ع) ۱116000 ۷۷.10 با 61-74 یم فاعم 6اه 0 اجه 0۷6۳ کازود ۳۵0۰ بعع رک و۸ 506 500 امک بکازمک 10 ک0 امه معزانک 200 مصهمرع باه 00ج 0۲ کلاکع عم ۰ ,۱/]20180 ,555۸ وه ۸۹۸ .26 ۱0۵۰ 40 ۵۵۵ 1۵۳ 911121100 ققاه0 آزمک ام کرد عزقه ۸ :1۵00۷ امک .1999 الماک بسک آنمگ .5 06۰ ۳۳1۵۲۰ 000۷ بکن] .60 200 .436 ۲13000 عویش 11۹1۸-005 که آنزمد 11۳۵۵ ۰( ,]۱۷۷/۵51۵2 0 0۴ 0۳۵210 1۳6 200 20 1۳۵ آ۵ 111006 16 1964 ۸۵۵ ۳۰ 200 .0 131100060 .6 -62:93 .501 ۸۵0۳16 .ل بکازمک کامع نع امه 1۵ 6اه امکمحام عام هه 2 ۷اه م1010 عطا ۵۵ کعاهصمطانی 097 چنانچه هدایت الکتریکی خاک (با روش 217085)) بیش از ۰/۵ دسی‌زیمنس بر متر(۱ 1 045) باشد. مقدار گچ اندازه‌گیری می‌شود. مقدار گچ (,۲۸50) یک خاک به عنوان معیاری برای تشخیص افقهای جیپسیک و پتروجیپیسیک و تعیین کلاس‌های مینرالوژیکی در سطح فامیل استفاده می‌شود (اداره شناسائی خاک. ۱۹۹۹). فرونشست خاک به علت حل‌شدن و خروج گچ از نیمرخ خاک می‌تواند باعث ایجاد شکاف در پی ساختمانء شکستن کانالهای آبیاری و ناهموار ساختن جاده‌ها شود. گچ موجود در خاک میزان گچ خاک هم بر مبنای ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر و هم بر مبنای ذرات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر گزارش می‌شود. در روش حاضر نمونه خاک با آب مخلوط شده تا گچ حل گردد. برای رسوب گچ حل‌شده» است‌ن به قسمتی از عصاره صاف اضافه می‌گردد. بعد از سانتریفیوز کردن» گچ دوباره در آب حل می‌شود. هدایت الکتریکی (1: ۳) محلول قرائت شده و برای تخمین مقدار گچ بر حسب ۱008 ۹ مورد استفاده قرار می‌گیرد. در نهایت میزان گچ خاک بر حسب درصد تصحیح شده محاسبه و گزارش می‌شود. درصد ۱-۵-۳- وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۱ میلی گرم - بطری» ۲۵۰ میلی‌لیتری» با درپوش -------- صفحهٔ بعد -------- ۱2 دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک - لوله‌های سانتریفیوز ۱۵ میلی‌لیتر. صاف. مخروطی - دماسنج صفر تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد - دستگاه ن۳6- متر - کاغذ صافی چند لا (تا شده)» ۱۸۵ میلی‌متر قطرء واتمن شماره 21 - قیف ‎٩۰‏ سانتی‌متری - ارلن مایر ۲۵۰ میلی‌لیتر - ورتکسرر ۳-۵-۳ مواد - آب مقطر - محلول پتاسیم کلراید (۳۳۴1)» ۰/۰۱ نرمال. مقداری ۳۳1 را به مدت یک شب یا حداقل ۴ ساعت در آون (دمای ۱۰۵ درجه سانتیگراد) خشک کنید. مقدار ۰/۷۴۵۹ گرم [۳ خالص خشک را در آب مقطر حل کرده و به حجم یک لیتر برسانید. هدایت الکتریکی این محلول در ۲۵ درجه سانتیگراد ۱/۴۱ دسی زیمنس بر متر می‌باشد. - استن» با خلوص ۹۹/ ۳-۵-۳- روش کار گچ ناچیز است, ۲۰ گرم نمونه می‌تواند استفاده شود. اگر 12 قرائت شده 45۱ 0.85< باشد تجزیه را با نمونه کوچکتر (۰۲/۵ ۸ ۰۰/۵ ۰۰/۲۵ یا ۰/۱ گرم) تکرار کنید. ۲ با استفاده از دیسپنسر ۱۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر به نمونه خاک و شاهد اضافه کنید. ۳ در بطری را بسته و با سرعت ۲۰۰ دور در دقیقه به مدت ۳۰ دقیقه در دمای اطاق (" ۲۰2-۲) شیکر کنید. ۴ سوسپانسیون را صاف کنید. چند میلی‌لیتر صاف‌شده اولیه معمولا تیره بوده و بایستی دور ریخته شود. محلول صاف شده را ۵ ۵ میلی‌لیتر محلول صاف شده را در لوله سانتریفیوژ مخروطی شکل ۱۵ میلی‌لیتری بریزید. ۶ بوسیله دیسپنسر ۵ میلی‌لیتر استن به آن اضافه کنید. ۷ در لوله را با یک درپوش پلی‌اتیلنی بسته و مخلوط کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک :۱ ۸. به دقت فشار داخل لوله را با شل کردن درپوش رها سازید. .٩‏ حداقل به مدت ۱۰ دقیقه صبر کنید تا رسوب فلاک‌ولوله شود. ۰ برای جلوگیری از هدر رفتن گچ. درپوش و داخل دیواره لوله را بوسیله استن (۱ یا ۲ میلی‌لیتر) بشوئید. ۱ درپوش را برداشته و با سرعت ۲۲۰۰ دور در دقیقه به مدت ۵ دقیقه سانتریفیوژ کنید. ۲ محلول روئی را دور بریزید. لوله را بمدت ۵ دقیقه روی کاغذ صافی یا دستمال کاغذی وارونه کرده تا آب اضافی خارج شود. ۳ میلی‌لیتر استن به لوله اضافه کنید. درپوش را گذاشته و از ورتکسر برای شیکر کردن نمونه استفاده کنید. ۴ درپوش را به دقت برداشته و با استن درپوش و داخل دیواره تیوب را (۱ یا ۲ میلی لیتر) بشوئید. ۵ نمونه را با سرعت ۲۲۰۰ دور در دقیق به مدت ۵ دقیق سانتریفیوژ کنید. ۶ محلول روئی را دور بریزید. لوله را ۵ دقیقه وارونه کنید تا استون اضافی خارج شود. ۷ میلی‌لیتر آب مقطر با استفاده از دیسپنسر به لوله اضافه کنید. ۸ درپوش را گذاشته و با ورتکسر تکان دهید تا رسوب حل گردد. ۹-)امتر را با محلول کلرید پتاسیم ۰/۰۱ نرمال (/۸ 0.01 ,|1۳) کالیبره کنید. ۱ لت رسوب حل شده را قرائت کنید. ۲ چنانچه ۳۲ قرائت شده 45177۱ 0.85< باشد»ء آزمایش را با استفاده از نمونه‌های با وزن کمتر تکرار کنید. 2-۵-۳- محاسبات برای محاسبه میزان گچ نمونه خاک مورد آزمایش, ابتدا مقدار تصحیح‌نشده گچ را با استفاده از جدول ۶-۳ با تبدیل قرائت ۳:۴ (0151۳) به مقدار گچ (ع 1۳۵۹/100) به دست آورید. سپس با استفاده از رابطه زیر میزان گچ را محاسبه کنید: 609 0 ۸۳ 0/7 14 1 [۱۲۰-۳ زور 1) 7 4 ۹ 5 درصد گچ تصحیح‌نشده در ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر یا ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر ممیزان تصحیح‌نشده گچ بر حسب میلی‌اکی‌والان در لیتر(عدد جدول) حجم آب مقطر مورد استفاده برای حل کردن گچ (در اینجا ۱۰۰ میلی‌لیتر) 9 مفضریب تبدیل میلی‌اکی‌والان در ۱۰۰ گرم به درصد گچ (0.08609 * ی 100 ۵۵ ۶ ۵ 0(0۹) ]۸ (6078 ۹ جرم هوا-<خشک نمونه خاک مورد استفاده (گرم) 5 ححم نمونه صاف (فیلتر شده) مورد استفاده (مرحله ۵( بر حسب میلی‌لیتر -------- صفحهٔ بعد -------- ۱:۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک برای تبدیل مقادیر (۳۲)045:۳۱ قرأئت شده ید مقدار تصحیح‌نشده کچ بر حسب میلی‌آکی‌والان در لیتر به جای جدول ۶-۳ می‌توان از فرمول زیر نیز استفاده نمود: [۲۱-۲۳] ۵00 3 1 ۱۰15797 + 400384 امه ۱ (/ 0 ی نی 005 5 د ۳5 )1 5 - که در آن: میزان تصحیح‌نشده گچ بر حسب میلی‌اکی‌والان در لیتر م4۳ هدایت الکتریکی نمونه (151۳:۱) 4۳۳ هدایت الکتریکی شاهد (451۳: ۱) حجم آب مقطر مورد استفاده برای حل کردن گچ (در اینجا ۱۰۰ میلی‌لیتر) ۸70 07 5 جرم هوا-خشک نمونه خاک مورد استفاده (گرم) 5 حجم نمونه صاف (فیلتر شده) مورد استفاده (مرحله ۵) بر حسب میلی‌لیتر برای محاسبه درصد تصحیح‌شده گچ (702/05) از رابطه زیر استفاده می‌شود: ۹۵05 : 111۳ ۱۲۲-۲۳ [ 1+ 0.001942 ۷۹۵6۵ 1111۳ ؛ نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک (روش /۳1۱) 1 5 _ تئوریک مقدار آب ۲۰/۲۱ است. درصد گچ تصحیح‌نشده برای محاسبه مجدد ۸12/010 (روش ]/۲18) مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای محاسبه درصد گچ در ذرات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر از رابطه زیر استفاده کنید: [۳۳-۳] [(1-13) ۴ ع] + (3ا ۴ ۸) < درم که در آن: 65 درصد گچ در ذرات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر ۸ میزان گچ در ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر (0) ۳ میزان گچ در ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر (/) 3 ؛ نسبت جرمی که با رابطه زیر محاسبه می‌شود: ۹ ]۲۴-۳([ > 2 ری 7 > 2) ۳ وزن ذرات کوچکتر از ۲۰ میلی‌متر زیر ره ماه وزن ذرات ۲ تا ۲۰ میلی‌متر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های سیمیایی خاک ۱:۷ جدول شماره ۹-۳- تبدیل قرائت (12)051701] نمونه به مقدار گچ بر حسب میلی‌اکی‌والان در لیتر الا کل اک هل لا به منظور تعیین محتوای گچ بر حسب میلی‌اکی‌والان در لیتر از روی جدول فوق از هر دو محور ۸۲ و ۷ استفاده می‌شود. 1-۵-۳ نکات (الف): از دست دادن گچ رسوب کرده یک خطای بالقوه مهم می‌باشد. دقت در کار با گچ رسوب داده شده مورد نیاز است. همچنین امکان حل کردن ناقص گچ وجود دارد. (ب) : در خاکهای با کریستالهای بزرگ گچ, از نمونه‌های خاک آسیاب شده برای کاهش خطای نمونه برداری استفاده کنید. ( ج) : هنگامی که غلظتهای بالا وجود داشته باشد.ء سولفات سدیم و پتاسیم نیز با استن رسوب می‌دهند. محدوده غلظت برای سولفات سدیم و پتاسیم به ترتیب ۵۰ و ۱۰ میلی‌اکی‌والان در لیتر می‌باشد. ۷-۵-۳ ایمن استن به شدت آتش زا است. از جرقه و آتش حفاظت نشده اجتناب کنید. از سانتریفیوز ضد جرقه استفاده کنید. وسایل آزمایشگاهی استاندارد شامل پتوهای مقابله باتش و کیسول آتش‌نشانی برای مواقع صضروری مورد نیاز است. استفاده مناسب 9 بالانس مناسب سانتریفیوژ ضروری است. از دستور العمل ایمنی آزمایشگاهی استاندارد پیروی کنید.. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱:۸ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۸-۵-۳ منایع .1 200 ,۱/1116 .۸۲ معهه۳ باب۸ :10 181-197 بم همع 0ص غامد 1982 کطظا ,ط۹0اع۲ 1 40 ۳۵۳۵۵۲1169۰ مزع ۱10001010 0ص ما0 .2 ۳۵۳ مدنفواهم۸ آزم5 اه ۱/0۳05 (حلع) جعحعطا ۰ ,۱80150 ,555۸ 200 ۸۹5۸ .9 ۷0۵۵۵۳۰ م۸ ۵ 40 601۳۲ 2۷05 امک 10011108 1978 ۱10110000 ۷۷.10 200 ,۳۴۱۵۳۵ کسا اظا ,۹0اع۱ .2 9-61۰ 42:65 .ل[ ۸ 506 .۹500 ازم5 دازمک کبامع قرع اه عنام عدنحح 0 40 1۵61۳۵2 ۲۵۲ 012111621100 امک ۵۲ کرد عزکه0 ۸ :1۵700۷ اآزمک .1999 الماک بسک اآزمگ .3 0۰ ۳۳۱۵۲۰ 00۷ بکن] .60 200 .436 ۲13000 عویش 115۳۸-۲۹5 عیعسه آنمک ۱۳۳۵۵ ۰( ,۷۷۵5131810 1-۳- تبادل یون و کاتیونهای تبادلی تبادل یون یک فرآیند برگشت پذیر است که طی آن یک کاتیون یا آنیون نگه داشته شده بر روی فاز جامد با کاتیون یا آنیون فاز محلول تبادل می شود. چنانچه دو فاز جامد با یکدیگر در تماس باشند ممکن است تبادل یون بین دو سطح اتفاق بیافتد. در اغلب خاکهای کشاورزی» ظرفیت تبادل کاتیونی (۲13۴) اهمیت بیشتری نسبت به تبادل آنیونی (۸1۴) دارد. ظرفیت نگهداری آنیونها در این خاکها معمولاً بسیار کمتر از ظرفیت نگهداری کاتیون است (تیسدل و همکاران, ۱۹۸۵). در بعضی از خاکها که مقدار گوتایت و گیبسایت زیاد استء همانند آنجه در افق اکسیک یا خاکهای زیرین اکسی‌سل‌ها اتفاق می افتد (اداره شناسائی خاک, ۱۹۹۹ ممکن است مقدار ۲13۳ و ۸10 برابر باشد (یعنی بار خالص صفر) یا 013۳ اندکی بیش از ۸:۲ باشد (فوت و الیس, ۱۹۸۸). ذرات کلوئیدی معدنی و آلی خاک دارای بار خالص منفی بوده کاتیونها را بصورت تبادلی نگه می‌دارند و بنابراین «الکترولیتهای کلوئیدی» هستند (جکسون, ۱۹۵۸). ظرفیت تبادل کاتیونی (۲13) یک مقیاس برای مقدار کاتیونهایی است که بارهای منفی ذرات خاک را خنثی می‌کنند و به آسانی قابل تبادل هستند (رودزء ۱۹۸۲). ظرفیت تبادل کاتیونی یک واکنش برگشت پذیر در محلول خاک بوده و وابسته به بارهای منفی ترکیبات خاک است. این بارها از مکازهای بار دائمی یا وابسته به [آم روی سطح مواد آلی با کلوئیدهای معدنی ناشی می‌شود. مکانیسم بوجود آمدن این بارهاء جانشینی همشکل در درون کانیهای سیلیکاته لایه‌ایء شکسته شدن پیوندها در لبه‌های شکسته و سطوح خارجی» تفکیک گروه‌های عاملی اسیدی در ترکیبات آلیء و جذب ترجیهی یونهای خاص روی سطح ذرات می‌باشد (رودز» ۱۹۸۲).جانشینی همشکل موجب تشکیل بارهای دائمی می‌شود. دیگر مکانیسم‌هاء بارهای متغیر ایجاد می‌کنند که وابسته به فاز محلول خاک است و بوسیله 011 خاک, سطح الکترولیت. ظرفیت یونهای مقابل, ثابت دی الکتریک و طبیعت آنیونها تحت تاثیر قرار می‌گیرد (رودز» ۱۹۸۲). به دلیل بار متغیر در خاکهاء 1:2 یک خصوصیت وابسته به روش و شرایط اندازه گیری آن می‌باشد. به طور معمول هنگام ارائه داده‌های ۲1:۴ روش اندازه‌گیری آن نیز گزارش می‌شود. ظرفیت تبادل کاتیونی یک شاخص برای مقدار کل بارهای منفی در واحد وزن کانی می‌باشد و معمولاً با واحد میلی اکی والان در ۰ گرم خاک (1008 1۳۵۹) یا سانتی‌مول بار بر کیلوگرم خاک ( 18 «م0۱۳۵1) بیان می‌شود. آزمایشگاه شناسائی خاک. ظرفیت تبادل کاتیونی را بر حسب "8 (:013301 و بر مبنای ذرات کوچکتر از ۲ میلی‌متر خاک گزارش می‌نماید. ظرفیت تبادل کاتیونی می‌تواند دامنه‌ای بین کمتر از ۱/۰ تا بیشتر از "8 (.م00۳۵۱ 100 داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های سیمیایی خاک ۱:۹ جدول شماره ۳ -۷- مقدار معمول ظرفیت تبادل کاتیونی برای برخی از ترکیبات خاک سس سس ی روشهای زیادی برای تعیین لعتآل) وجود دارد. این روشها بر حسب نوع کاتیون مورد استفاده» غلظت نمک, و ]0 تعادلی متفاوت می‌باشند. نباید تصور شود که اندازه‌گیری ۳۳ خیلی دقیق است. اما اغلب به عنوان یک اندازه‌گیری تعادلی تحت شرایط انتخابی شناخته می‌شود (جکسون, ۱۹۵۸) دانستن اطلاعاتی از قبیل روش, 011 کاتیون و غلظت تعادلی اندازه‌گیری قبل از ارزیابی مقدار ۲تال) ضروری است (سام‌ن‌ر و میلر» ۱۹۹۶). روشهایی که به طور گسترده برای تعیین ل)]-) مورد پدیرش قرار گرفته‌اند را می‌توان به صورت زیر دسته‌بندی نمود: ۱ مجموع کاتیون‌ها ۴ ردیاب رادیواکتیو آزمایشگاه شناسائی خاک تعدادی از روشهای تعیین 01۳3۴ با استفاده از محلول‌های مختلف و سطوح مختلف ]0۳ را مورد استفاده قرار می‌دهد. در این مورد ۲1:۴هایی که گزارش آنها بسیار معمول است عبارت از ۲16-7 (ظرفیت تبادل کاتیونی در 011۷) ۲۳6-8.2 (ظرفیت تبادل کاتیونی در 011-۸/۲)» و ۳216 (ظرفیت تبادل کاتیونی موّثر) می‌باشد. به عنوان یک قانون کلی همواره 0607<۳)۳۴) <60-8.2تآن) است. در دستورالعمل حاضر روشهای؛ تعیین ظرفیت تبادل کاتیونی با استات آمونیم در 11<۷م (کد روش 6212-7)» تعیین ظرفیت تبادل کاتیونی موْثْر با کلرید آمونیم (کد روش 661:2-5)) تعیین کاتیونهای تبادلی قابل استخراج با استات آمونیم (کد روشهای 6۳۸۱ 6۳۹۱1 06۳/61 و ۲6۳۵1 تعیین کاتیونهای تبادلی قابل استخراج با کلرید آمونیم (کد روشهای 6۳۲۵2 62 و ۲61۳۳22 و تعیین اسیدیته قابل عصاره‌گیری با محلول کلرید باریم-تری اتانل آمین (کد روش -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ]۳-11 )6-)) شرح داده می‌شود. در آنتها نیز محاسبات و تخمین‌هایی در ارتباط با تبادل یونی و کاتیونهای قابل تبادل ارائه شده منابع ۰ .16 ,509 یک ۷۷:10 جطا0ل ۳1۱1۰ ارم 1988 ۳۸۵ 9.60۰ 200 .11.1 ,۰ط۳۵۳ .1 [۲۵1100۵ .(.۲ با( ۳۵1۷۵۵۵ 10 با ۳۳۵11-11۵ ما2۵ اهعنصوهقا آزمگ 1958 ا.۵ 13000 .2 -1۵۳8 ۵0۳ 0011166 201001106۰ 1۵۳ ده م۸ باه ۷۵۵۳ تمه ازمک .1993 انمض دهد ۰ ,2100 ۷۷۵۹31 ,۳۳۵۵ .۸020 ۲1۵11 00۵0/۵110 ۷۵162 200 امد ۲۵86 ۹5۹51 ۲۵۲۵۰ 5۳۷ آا5۵ 1۵۲ کعا۵ا ۲۳۳۵۵۵۵۹۵۵ .1975 الاک ماه مها یگ نوک |۲۵0۵ .3 ۳ ,110010 ,۲1۹۹۸-۹05 ۰ 20 ,|1۱ ]۹۰۱ بعیه۳ با۸ 10 149-157 .0 1982 با نمقصفه همم اه 00 بل ۳۹۳۵۵۵۹ .4 40 آ 2 1ع ]۷11000 200 اهاط 2 ۳۵۳ مکافواهم۸ زموگ اه 1005 (علع) جعصعا ۰ ب۵0180/ بشککک مه ۸۹۸ .9 ۷0۵۵۵۳۰ م۸ بل ۰ 0011101608 206 اجه 300 ادف عم اه ماه 1996 ما ۷۷.۵۰ ۵00 ۳ سنیگ 5 ۰ ۲10۰ ۱۷01005 0۵ 0 .3 ۳۵۳ مدافواهم۸ ازمگ اه ۱005 (.لع) فملرهمگ با.0 :10 .1201-1229 ۰ ۷1۵010 555۸ ده خک۸ 0 بل 410 .10111170۵ 200 ۳۵۱1۱۷ ازمک .1985 83۵100 .1.10 ۵00 ۹00۰اع۲ .۷۷ ایک ,11۵0486 .6 ۰ 60 .|۲۳۷0 ۱-1-۳- ظرفیت تبادل کاتیونی:7.0 11م ,»31140۸ (۲۳۴-7) (کد روش ۲6۴۳۴-7) ظرفیت تبادل کاتیونی در 011-۷ (۲130-7) روشی است که عموماً مورد استفاده قرار می گیرد و به عنوان یک روش استاندارد برای مقایسه دیگر روشها در آمده است (پیچ و همکاران» ۱۹۴۷). اساس این روش جایگزینی بعد از شستشوی نمونه خاک می‌باشد. این ۲1۳2 بوسیله اشباع کردن مکانهای تبادلی با یک کاتیون شاخص (۷11.1) ۰ شستن نمک اشباع اضافی از خاک و سپس جایگزینی» استخراج و اندازه‌گیری کاتیون شاخص (:,0111) جذب شده توسط خاک تعیین می‌گردد. مزیت استفاده از این روش این است که عصاره‌گیر به شدت بافر شده» بنابراین عصاره‌گیری در ]ام ثابت و مشخص (011-7) انجام می‌گیرد. بعلاوه» ",۸/11 کمپلکس تبادلی به راحتی قابل اندازه‌گیری است. ۱-۱-1-۳ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۰۰۱ گرم -‏ لوله‌های سانتریفیوژز ۵۰ میلی‌لیتری با دریوش - همزن ورتکسر - لوله‌های هضم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۹۱ ۲-۱-1-۳- مواد - آب مقطر عاری از یون - محلول استات آمونیم یک نرمال با 11-۷/۰م (7.0 011 ,/1۸ ,#111: 0۸). برای تهیه ۱۸ لیتر محلول نهائیء مقدار ۱۰۲۶ میلی‌لیتر اسید استیک گلاشیال (۹۹/۵) را به ۱۵ لیتر آب مقطر عاری از یون اضافه کنید. مقدار ۱۲۲۴ میلی‌لیتر هیدرواکسید آمونیم غلیظ (۳1۳1,011) به آن اضافه کنید. محلول را خنک کرده و اجازه دهید یک شب بماند تا با دمای اطاق به تعادل برسد. محلول را بهم زده و با مقدار تقریبی ۴۰ میلی‌لیتر اسید استیک (۲11:۳0017) یا هیدروکسید آمونیم (2111,017) 011 آن را روی ۷ تنظیم نمائید. سپس با آب مقطر عاری از یون تا حجم ۱۸ لیتر رقیق کنید. - اتانل 1۹۵ (۲)71+۳11:017) - معرف نسلر. مقدار ۴/۵۶ گرم یدید پتاسیم (۲1ا) به ۳۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون اضافه کنید. ۵/۶۸ گرم یدید جیوه (1]812) به آن اضافه کرده» بهم بزنید تا حل شود. سپس ۱۰ گرم هیدروکسید سدیم (۳12011) در ۲۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون حل کنید. محلول ۲7۵011 را به یک بالن ژوژه ۲۵۰ میلی‌لیتری منتقل کرده و به آرامی محلول 18-1 ۳-1 را به آن اضافه کنید. با آب مقطر عاری از یون به حجم رسانده خوب مخلوط کنید. محلول نبایستی حاوی ذرات حل نشده باشد. محلول می‌تواند بلافاصله مورد استفاده قرار گیرد. اما برای محافظت از نور آن را در بطری قهوه‌ای نگهداری کنید. - محلول کلرید پتاسیم ۲ مولار. مقدار ۱۳۴۱/۹ گرم کلرید پتاسیم را به ۸ لیترآب مقطر عاری از یون اضافه کنید. اجازه دهید محلول با دمای اطاق به تعادل برسد. سپس با آب مقطر عاری از یون به حجم ‎٩‏ لیتر برسانید. )"در لیتم ۵۰/۰ و " نیرگ لوزرک ومورب ۵۷۰/۰.1( "در لیتم -نیرگ لوزرک مورب فرعم اب )۷/۷/( ۴1 کیروب دیسا - - اسید هیدروکلریدریک (1۳1]) ۰/۱ نرمالء استاندارد شده. مقدار ۱۶۷ میلی‌لیتر 11۳1 غلیظ در ۲۰ لیتر آب مقطر عاری از یون رقیق کنید. به روش استاندارد کردن اسیدها مراجعه کنید. - هیدروکسید سدیم یک مولار (114 ,۳120171 مقدار ۵۰۰ میلی‌لیتر محلول 31۵017 ۵۰ را به ۸ لیتر آب مقطر عاری از یون اضافه کنید. با آب مقطر عاری از یون به حجم ‎٩‏ لیتر برسانید. ۳-۱-1-۳ -روش کار استخراج کاتیونهای بازی: ۱ مقدار ۲/۵ گرم خاک هوا-خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متری وزن کنید. ۲ نمونه خاک را به یک لوله سانتریفیوژ ۵۰ میلی‌لیتری انتقال دهید. ۳ ۳۳ میلی‌لیتر استات آمونیم یک نرمال به آن اضافه کنید و درب آن را محکم ببندید. ۴ محتویات لوله را به مدت پنج دقیقه در شیکر رفت و برگشتی قرار دهید. ۵. پس از شیکر کردن, نمونه را به مدت پنج دقیقه در سانتریفیوژ با سرعت ۲۵۰۰ دور در دقیقه قرار دهید تا تمام ذرات خاک در آنتهای لوله جمع گردد. ۲۵ اوطاع -مم آمعی‌8 ۱ ۰ * - 3۲۵۵۲6۹0] 0 "- ۱/۵ ۷[| ۲7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹:۲ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۶ مایع روئی را به منظور تعیین کاتیونهای تبادلی (روشهای 6۳/۵1 |2-6۳۳۹. 1ع/0)6۳۸ و [6۳0۵)) در یک بالن زوژه ۰ میلی‌لیتری صاف نموده و نگهداری نمائید. ۷ این عمل (مراحل ۳ تا ع) را دو بار دیگر تکرار کنید. بعد از هر بار اضافه کردن محلول استات آمونیم؛ خاک را بوسیله همزن ورتکس بصورت سوسپانسیون در آورید. خارج کردن استات آمونیم اضافی: ۸ به نمونه خاک داخل لوله مقدار ۲۳ میلی‌لیتر اتانل اضافه نمائید. ٩‏ ذرات خاک را به کمک همزن ورتکس از ته لوله جدا نموده و خاک را به حالت سوسپانسیون در آورید. ۰ محتویات لوله را به مدت پنج دقیقه در شیکر رفت و برگشتی قرار دهید. ۱ پس از شیکر کردن, نمونه را به مدت پنج دقیقه در سانتریفیوژ با سرعت ۲۵۰۰ دور در دقیقه قرار دهید تا تمام درات درته لوله جمع شود. ۲.مایع صاف روئی را بیرون بریزید. ۳ عمل شستشو با الکل (مراحل ۸ تا ۱۲) را سه بار تکرار کنید. ۴در انتهای دور سوم چند قطره از عصاره اتانل (مایع صاف روئی) را برداشته و با استفاده از معرف نسلر وجود ",3111 را در آن تست کنید. ایجاد رسوب زرد قرمز تا قرمز قهوه‌ای (تست مثبت) به معنی وجود ",3111 می‌باشد. در این صورت, شستشو با اتانل را تکرار کنید و دوباره با معرف نسلر تست کنید. شستشو با اتانل را تا زمانی که تست منفی شود تکرار کنید. شستشو با محلول دو مولار کلرید پتاسیم (214 ,(162): ۵ مقدار ۳۳ میلی‌لیتر کلرور پتاسیم به نمونه اضافه نمائید. ۶ درات خاک را به کمک همزن ورتکس از ته تیوپ جدا نمائید. ۷ محتویات لوله را به مدت پنج دقیقه در شیکر رفت و برگشتی قرار دهید. ۸. پس از شیکر کردن, نمونه را به مدت پنج دقیقه در سانتریفیوژ با سرعت ۲۵۰۰ دور در دقیقه قرار دهید تا تمام ذرات در ته لوله جمع شود. ۹.مایع صاف روئی را به یک لوله هضم ۲۵۰ میلی‌لیتری منتقل کنید. ۰ عمل شستشو با محلول [-)1۳ (مراحل ۱۵ تا ۱۹) را سه بار تکرار کنید. ۱ چنانچه عصاره‌ها (مایع صاف روئی مرحله ‎)۱۹٩‏ بلافاصله بعد از جمع آوری مورد اندازه‌گیری قرار نمی‌گیرند آنها را تا زمان اندازه گیری در دمای ۴ درجه سانتیگراد نگهداری کنید. تقطیر بخار "۲: تنظیم, استفاده و اندازه گیری: ۲ برای کار کردن با دستگاه تقطیر به دستورالعمل کارخانه سازنده مراجعه کنید. مطالبی که در زیر می‌آید تنها یک راهنمایی 50 -ا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۹۳ [ [ا2لاعرگا :۳۳۵۵۲۵۳ 30 :(10ع2 0۵۲1۵ ) 501110 16001۷1۵ ۷۷/۵16۲: 0 1 ۲ 20 :(۳120171) [|۵ا|۸ ۱1۵۵۵: 10| 1116: | 5 121511113110: 6 11006 17۵0: ۶۵ ۳ نرمالیته اسید استاندارد شده را اندازه‌گیری کنید. ۴۳۴ لوله را به واحد تقطیر متصل کنید. درب ایمنی دستگاه را ببندید. تقطیر و تیتراسیون بطور خودکار انجام می‌شود. مقدار تیتر 2-۱-1-۳ محاسبات ظرفیت تبادل کاتیونی خاک در 0۲1-۷ با استفاده از رابطه زیر محاسبه می‌شود: [۱۷۵-۳ ۷0 ۸/۷ ۷ ]7 - 0ج 511 که در آن: ۳ ظرفیت تبادل کاتیونی بر حسب (۱:ع۵ 100 1۱۹) 7 حجم محلول تیتر کننده نمونه (-[1) ۷ نرمالیته [-)[] تیتر کننده نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک یا نسبت جرمی خاک با رطوبت مزرعه به خاک آون‌خشک (روش ۳1۱) 0 فاکتور تبدیل کننده بر پایه ۱۰۰ گرم [5[1؛ جرم نمونه خاک به کار رفته (8) ۵-۱-1-۳- گزارش نتایج مقدار ظرفیت تبادل کاتیونی خاک در 1<۷]م (17۴-7ح) با دقت (8۱ا(.1008)201 1۵۹ 0.1 گزارش می‌شود. 1-۱-۹-۳ نکات (الف): اشباع نشدن کامل خاک با ",3111 و خارج نشدن ناقص ",۸711 بزرگترین خطاهای این روش می‌باشند. (ب ): اقانل ممکن است مقداری از ",7111 جذب شده در مکانهای تبادلی را خارج کند. در خاکهایی که اتانل ",7111 جذب شده را خارج می‌کند از شستشو دهنده‌های ایزوپروپانول استفاده کنید. (ج ) : خاکهای دارای مقادیر زیاد ورمی کولایت می‌توانند ",۸11 را به صورت غیر قابل برگشت تثبیت کنند. (د): خاکهایی که دارای مقادیر زیاد کربناتهای محلول هستند می‌توانند ]0 عصاره‌گیر را تغییر دهند و یا ناخواسته مقادیر -------- صفحهٔ بعد -------- 3 دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۷-۱-1-۳ ایمنی هنگام تهیه معرفها به خصوص اسیدها و بازهای غلیظ پوشش محافظ (روپوش» پیش بندء محافظ آستین» و دستکش) و محافظ محلولها دستهای خود را کاملا بشوئید. از دوش و چشم‌شوی اضطراری برای رقیق کردن اسید و باز پاشیده شده استفاده کنید. برای آنش بدون محافظ اجتناب کنید. وسایل استاندارد اطفاء حریق آزمایشگاهی از قبیل پتوهای مقابله باآتش و کپسول آتش‌نشانی برای مواقع ضروری در دسترس داشته باشید. هنگامی که از دستگاه کجلتک اتو آنالیز استفاده می‌کنید از دستورالعمل ایمنی کارخانه سازنده ۸-۱-1-۳ منابع زود 10۳ داکرا22 |ام 0۲ ۱/1005 .1947 ۸۵0 .بل 200 0:0 شا لد |۸۵ اما ۷ بطع۳ با ۰ 25 ,757 00۳ 11۹1۸ .1۷۹۵۵1100۵ ۲۳11111۷ ۰ 00۲۲1۵1015 ع6 ۵0 00 200 مدمه عم ان 00اه ۱996 |۱۷ ۷۷.1 ۵00 .۷ میگ 2 ۰ ۲1۵۰ .301009 00۵ .3 ۳۵۳۲ مدافواه۸ ازم5 ۵ ۱/105 (.لع) فملمهمگ با.0 :10 .1201-1229 ۰ ,۷1۵0160 ب۸ 555 له خک۸ ۲-1-۳ ظرفیت تبادل کاتیونی موْنر: ۳1146۱ (۲1۳۴) (کد روش ۲661-۳) در این روش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک (1۴-) با استفاده از یک نمک غیر بافر طبیعی (۸11. 21) در آزمایشگاه تعیین می‌گردد. اندازه‌گیری ظرفیت تبادل کاتیونی با 8111,61, تخمینی از ظرفیت تبادل کاتیونی مور (1:۳136) خاک را فراهم می‌کند (پیچ و همکاران, ۱۹۴۷). برای یک خاک با 0117.0 مقدار ۳۳۳۴ بایستی کمتر از ۲1۳۴ اندازه‌گیری شده با محلول بافر در 1آم ۷ باشد. ظرفیت تبادل کاتیونی اندازه‌گیری شده با [حرآ 311 تقریباً برابر با بازهای قابل استخراج با استات آمونیم (ع۳11,0۸) به اضافه آلومینیوم قابل استخراج با 1۳ برای خاکهای غیر آهکی می‌باشد. در آزمایشگاه شناسائی خاک روش تعیین ۳2۳۲ کمتر استفاده می‌شود. جایگزینی بعد از شستشو اساس این روش می باشد. در این روش, ۲1:2 با اشباع کردن مکانهای تبادلی با یک کاتیون شاخص (:۸11) ۰ شستن نمک اشباع اضافی از خاک و سپس جایگزینی, استخراج و اندازه‌گیری کانیون شاخص (3111. 1) جذب شده توسطا خاک تعیین می‌گردد. نمونه خاک با استفاده از کلرید آمونیم یک نرمال اشباع می‌شود. سپس نمونه خاک برای خارج کردن ‏ ,2/11 که میزان "دآ 1[ در عصاره به دست آمده از شستشوی خاک با کلرید پتاسیم بوسیله تقطیر و تیتراسیون اندازه‌گیری می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۹۵ ۱-۲-1-۳-وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۳۰/۰۰۱ گرم - لوله‌های سانتریفیوژ ۵۰ میلی‌لیتری با درپوش - -همزن ورتکسر - لوله‌های هضم ۲-۲-1-۳ مواد - آب مقطر عاری از ون - محلول کلرید آمونیم یک نرمال (/1۸ ,1,۳1 ۸1). مقدار ۵۳۵ گرم ۱11,61 را در آب مقطر عاری از یون حل کرده و تا حجم - اتانل 1۹۵ (71:611:0171)) - معرف نسلر. مقدار ۴/۵۶ گرم یدید پتاسیم (۲1!) به ۳۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون اضافه کنید. ۵/۶۸ گرم یدید جیوه (1]812) به آن اضافه کرده, بهم بزنید تا حل شود. سپس ۱۰ گرم هیدروکسید سدیم (812011) در ۲۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون حل کنید. محلول ۲۵011 را به یک بالن ژوژه ۲۵۰ میلی‌لیتری منتقل کرده و به آرامی محلول آ-18 ۳-1 را به آن اضافه کنید. با آب مقطر عاری از یون به حجم رسانده خوب مخلوط کنید. محلول نبایستی حاوی ذرات حل نشده باشد. محلول می‌تواند بلافاصله مورد استفاده قرار گیرد. اما برای محافظت از نور آن را در بطری قهوه‌ای نگهداری کنید. - محلول کلرید پتاسیم ۲ مولار. مقدار ۱۳۴۱/۹ گرم کلرید پتاسیم را در ۸ لیترآب مقطر عاری از یون حل کنید. اجازه دهید محلول با دمای اطاق به تعادل برسد. سپس با آب مقطر عاری از یون به حجم ‎٩‏ لیتر برسانید. )"در لیتم ۵۰/۰ و " نیرگ لوزرک مورب .۵۷۰/۰( "در لیتم -نیرگ لوزرک مورب فرعم اب )۷/۷/( ۴:1 کیروب دیسا - - اسید هیدروکلریدریک (11۳1)» ۰/۱ نرمالء استاندارد شده. مقدار ۱۶۷ میلی‌لیتر [11۳ غلیظ در ۲۰ لیتر آب مقطر عاری از یون - هیدروکسید سدیم یک مولار (1141 ,۳12011). مقدار ۵۰۰ میلی‌لیتر محلول ۲12011 ۵۰ را به ۸ لیتر آب مقطر عاری از بون اضافه کنید. با آب مقطر عاری از یون به حجم ‎٩‏ لیتر برسانید. ۳-۲-1-۳ روش کار استخراج کاتیونهای بازی: ۳ ۲۵ اا ۵۲۵-۵ مدع 80 - ۱ 0 ]13۳0۵۲۵۵0 ۲ 7 ۲ ارات ۱-۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱:۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۱( مقدار ۵ گرم خاک هوا-خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متری وزن کنید. ۲ نمونه خاک را به یک لوله سانتریفیوژ ۵۰ میلی‌لیتری انتقال دهید. ۳ ۳۳ میلی‌لیتر کلرید آمونیم یک نرمال به آن اضافه کنید و درب آن را محکم ببندید. ۴ محتویات لوله را به مدت پنج دقیقه در شیکر رفت و برگشتی قرار دهید. ۵. پس از شیکر کردن, نمونه را به مدت پنج دقیقه در سانتریفیوژ با سرعت ۲۵۰۰ دور در دقیقه قرار دهید تا تمام ذرات خاک در انتهای لوله جمع گردد. ۶ مایع روئی را به منظور تعیین کاتیونهای تبادلی (روشهای 26137102 2613162 ۲613/82 و ۲615042) در یک بالن ژوژه ۰ میلی‌لیتری صاف نموده و نگهداری نمائید. ۷ این عمل (مراحل ۳ تا ع) را دو بار دیگر تکرار کنید. بعد از هر بار اضافه کردن محلول استات آمونیم؛ خاک را بوسیله همزن ورتکس بصورت سوسپانسیون در آورید. خارج کردن کلرید آمونیم اضافی: ۸ به نمونه خاک داخل لوله مقدار ۲۳ میلی‌لیتر اتانل اضافه نمائید. ٩‏ ذرات خاک را به کمک همزن ورتکس از ته لوله جدا نموده و خاک را به حالت سوسپانسیون در آورید. ۰ محتویات لوله را به مدت پنج دقیقه در شیکر رفت و برگشتی قرار دهید. ۱ پس از شیکر کردن, نمونه را به مدت پنج دقیقه در سانتریفیوژ با سرعت ۲۵۰۰ دور در دقیقه قرار دهید تا تمام درات درته ۲۳ مایع صاف روئی را به بیرون بریزید. ۳ عمل شستشو با الکل (مراحل ۸ تا ۱۳) را سه بار تکرار کنید. ۴ در انتهای دور سوم چند قطره از عصاره اتانل (مایع صاف روئی) را برداشته و با استفاده از معرف نسلر وجود ‏ ,آآ7« را در آن تست کنید. ایجاد رسوب زردء قرمز تا قرمز قهوه‌ای (تست مثبت) به معنی وجود ,3111 می‌باشد. در این صورت» شستشو با شستشو با محلول دو مولار کلرید پتاسیم (/2 ,1)21): ۵ مقدار ۳۲ میلی‌لیتر کلرور پتاسیم به نمونه اضافه نمائید. ۶ رات خاک را به کمک همزن ورتکس از ته تیوپ جدا نمائید. ۷ محتویات لوله را به مدت پنج دقیقه در شیکر رفت و برگشتی قرار دهید. ۸. پس از شیکر کردن, نمونه را به مدت پنج دقیقه در سانتریفیوژ با سرعت ۲۵۰۰ دور در دقیقه قرار دهید تا تمام ذرات در ته لوله جمع شود. ۹.مایع صاف روئی را به یک لوله هضم ۲۵۰ میلی‌لیتری منتقل کنید. ۰ عمل شستشو با محلول ۳۴1 (مراحل ۱۵ تا ‎)۱٩۹‏ را سه بار تکرار کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۹۷ ۱ چنانچه عصاره‌ها (مایع صاف روئی مرحله ۱۹) بلافاصله بعد از جمع آوری مورد اندازه‌گیری قرار نمی‌گیرند. آنها را تا زمان اندازه‌گیری در دمای ۴ درجه سانتیگراد نگهداری کنید. تقطیر بخار : تنظیم, استفاده و اندازه‌گیری: ۲ برای کار کردن با دستگاه تقطیر به دستورالعمل کارخانه سازنده مراجعه کنید. مطالبی که در زیر می‌آید تنها یک راهنمایی عمومی برای شرایط دستگاه می‌باشد. [ ااهلاعرگا :۳۳۵۵۲۵۳ 16001۷1۵ 50111010 )۵۲۵ 26010(: 30 1] ۱۷۷/۵10۲: 0 1] ۸۱۵۱ )۱1201۳1(: 20 ۲ ۱1۵۵۵: 10| 11116: [ 121511113110: 6 5۵ :17۵10 06اب ]1 ۳ نرمالیته اسید استاندارد شده را اندازه‌گیری کنید. ۴۳۴ لوله را به واحد تقطیر متصل کنید. درب ایمنی دستگاه را ببندید. تقطیر و تیتراسیون بطور خودکار انجام می‌شود. مقدار تیتر کننده در واحد تیتر شونده را ثبت کنید. 2-۳-1-۳ محاسبات 0۷0 - 7167 ۷ ۸/۷ 0 ]۷۶-۳[ 511 که در آن: ظرفیت تبادل کاتیونی بر حسب (:ع 100 ۱۵۹) 7 حجم محلول تیتر کننده نمونه (-[1) ۷ نرمالیته [0)[] تیتر کننده نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک یا نسبت جرمی خاک با رطوبت مزرعه به خاک آون-خشک (روش /۳1۸) 0 فاکتور تبدیل کننده بر پایه ۱۰۰ گرم [أک؛ جرم نمونه خاک به کار رفته (ع) ۰-۲-1-۳ -گزارش ظرفیت تبادل کاتیونی موْثر خاک (۲01:۴ نمکهای خننی) را با دقت (0۱۳۵1.(68۱) "1008 ۵۹ 0.1 گزارش کنید. 1-۲-1-۳ نکات (الف) : اشباع نشدن کامل خاک با ",۸/11 و خارج نشدن ناقص ",۱/11 بزرگترین خطاهای این روش می‌باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ( ب) : اتانل ممکن است مقداری از ,711 جذب شده در مکانهای تبادلی را خارج کند. در خاکهایی که اتانل ,7717 جذب شده را خارج می‌کند از شستشو دهنده‌های ایزوپروپانول استفاده کنید. ( ج ) :خاکهای دارای مقادیر زیاد ورمی کولایت می‌توانند ",۷۳1 را به صورت غیر قابل برگشت تثبیت کنند. ۷-۲-1-۳ ایمنی هنگام تهیه معرفها به خصوص اسیدها و بازهای غلیظ پوشش محافظ (روپوش,» پیش بند. محافظ آستین» و دستکش) و محافظ چشم (محافظ صورت» عینک» یا شیشه محافظ) بپوشید. توزین اسیدها و بازهای غلیظ را در زیر هود انجام دهید. بعد از کار کردن با محلولها دستهای خود را کاملا بشوئید. از دوش و چشم‌شوی اضطراری برای رقیق کردن اسید و باز پاشیده شده استفاده کنید. برای مناسب معرف نسلر و تمیز کردن وسایلی که با معرف نسلر در تماس بوده‌اند ضروری است. اتانل قابل اشتعال می‌باشد. از جرقه‌ها و آتش بدون محافظ اجتناب کنید. وسایل استاندارد اطفاء حریق آزمایشگاهی از قبیل پتوهای مقابله باتش و کپسول آتش‌نشانی برای مواقع ضروری در دسترس داشته باشید. هنگامی که از دستگاه کجلتک اتو آنالیز استفاده می‌کنید از دستورالعمل ایمنی کارخانه پیروی ۸-۲-1-۳ منابع ازم5 10۳ کزکروا2 2۳ ازم5 0۲ ۱013005 .1947 ۵۵0 .۳.ل 200 ,10620 بشما ,۸1001 اما ۵ م۳۵ .| ۰ 25 ,757 0۳۵۰ 1510۸] .1۷۹112211005 1011111 ۳-۹-۳ کاتیونهای تبادلی قابل استخراج با استات آمونیم» ۷71140۸ (کد روش ۳65021 61161 1 ۲۵1 ۲)6۳)) معمولاً فرض می‌شوند که کاتیونهای بازی (*812, ۰1 ۰۸/82 ۲07) قابل استخراج با عصاره گیر 71100۸۵ (روش 6)5-7) کاتیونهایی هستند که روی مکانهای تبادل کاتیونی خاک می‌باشند. استفاده از واژه کاتیونهای بازی قابل استخراج نسبت به واژه کاتیونهای تبادلی ترجیح داده می‌شود زیرا ممکن است کاتیونهای بازی محلول منبع دیگری نیز داشته باشند. فراوانی کاتیون‌های بازی معمولاً از این توالی 02*<۸/8*<1<«7۵1 بیروی می‌کند. انحراف از این ترتیب نشانه این است که برخی عوامل مانند کربنات کلسیم آزاد یا گچ» سرپانتیت (با ۷87 بالا)» یا مواد ناتریک (با ‎٩78‏ بالا) شیمی خاک را تغییر داده‌اند. عصاره‌هایی که با این روش برای تعیین :۲۵ درحضور کربنات کلسیم آزاد یا گچ و یا برای تعیین 161 در خاکهایی که در آنها میکا و ورمی کولا یت غالب می‌باشد تهیه می‌شود بسیار مشکوک می‌باشند (توماس» ۱۹۸۲). عصاره‌ای که در روش 26601:6-7 با استات آمونیم به دست می‌آید با یک بازدارنده یونیزاسیون (:2:0]) رقیق می‌شود. کاتیونهای درون عصاره با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی " (۸۸5) اندازه‌گیری می‌شود. اندازه‌گیری کاتیونهای درون عصاره با جذب نور حاصل از یک لامپ هالوکاند انجام می‌گیرد. یک جابجا کننده اتوماتیک نمونه, برای جدا کردن نمونه‌های مختلف استفاده ۹000 3 عزها۸ -ا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۹۹ میکروکامپیوتر و چاپگر ثبت و چاپ می‌شوند. در مواقعی که جابجا کننده اتوماتیک. کامپیوتر و چایگر به دستگاه متصل نباشد تعویض نمونه‌ها و ثبت داده‌ها به صورت دستی انجام می‌گیرد. کاتیون‌های عصاره‌گیری شده با استات آمونیم (۸181 ۰۳6 ۰۱/۶ *۵)) بر حسب ‎٩۵۱۱|‏ ع 100 ۵۹ یا (عادم|0۳۵) گزارش می‌شود. ۱-۳-۹-۳ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۰۰۱ گرم - دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5) - جابجا کننده خودکار نمونه‌ها (1۵۲م۸۱۵۹۵1) - کامپیوتر همراه با نرم افزار .]۱۷۷111 ۸۸ و جایگر - رگولاتور ساده (عع10-5128ع518 )» استیلن ۲-۲-1-۳ -مواد - آب مقطر عاری از ون - اسید هیدروکلریک غلیظء ۱۳ نرمال (12/0 ,11۳1) - محلول ۱:۱ اسید هیدروکلریدریک (۲1۳1) به آب مقطر عاری از یون ۶ نرمال. یک قسمت اسید غلیظ 71۳01 با یک قسمت - هیدروکسید آمونیم (0111:011) با وزن مخصوص " ۰/۹۰ - اسید استیک گلاشیال ۹۹/۵ (۲11:00177) - سیلندر هوای فشرده یا کمپرسور برای تأمین هوای فشرده همراه با رگولاتور و فیلتر تصفیه هوا از رطوبت و گرد و غبار - گاز استیلنء با خلوص ۹۹/۶/ - محلول استات آمونیم یک نرمال با ۳17۷/۰ (7.0 ۳۳1 ,/17 ,۲71140۸). مقدار ۱۰۲۶ میلی‌لیتر اسید استیک گلاشیال (۹۹/۵/) را به ۱۵ لیتر آب مقطر عاری از یون اضافه نمائید. مقدار ۱۲۲۴ میلی‌لیتر هیدرواکسید آمونیم غلیظ (۲77140177) به آن اضافه کنید. محلول را خنک کرده و اجازه دهید یک شب بماند تا با دمای اطاق به تعادل برسد. محلول را بهم زده و در صورت نیاز با اسید استیک (71320017)) یا هیدروکسید آمونیم (4)«7714017 11ط آن را روی ۷ تنظیم نمائید. سپس با آب مقطر عاری از یون تا حجم ۱۸ لیتر رقیق کنید. محلول استات آمونیم (1140۸0ا) برای استخراج کاتیون‌ها (روش ۳-7 )06)) نیز استفاده می شود. - محلول استات آمونیم دو نرمال با 1-۷/۰آم (7.0 011 ,/27 ,۸11140۸۵). مقدار ۲۲۸ میلی‌لیتر اسید استیک گلاشیال (۹۹/۵/) را با ۱۲۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون مخلوط کنید. در هنگام بهم زدن به دقت ۲۷۲ میلی‌لیتر هیدرواکسید آمونیم غلیظ (۲7۳14017) به آن اضافه کنید. محلول را خنک کرده و اجازه دهید یک شب بماند تا با دمای اطاق به تعادل 2۳2 ۹0110 -ا -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک برسد. محلول را بهم زده و با اسید استیک (۲۳1]3۳0011) یا هیدروکسید آمونیم (0۳14011)» ]01 آن را روی ۷ تنظیم نمائید. سپس با آب مقطر عاری از یون تا حجم دو لیتر رقیق کنید. - محلول مادری لانتانیوم بازدارنده یونیزاسیون" ‎»)٩1155(‏ با غلظت ۶۵۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر (1۱آ 8). مقدار ۱۵۲/۴ گرم اکسید لانتانیوم (:220]) را توزین کرده و ۱۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون به آن اضافه نمائید. ۵۰۰ میلی لیتر اسید کلریدریک ۶ نرمال را برای حل کردن اکسید لانتانیوم بطور آرام و پیوسته اضافه کنید. با آب مقطر عاری از یون محلولرا به حجم دو لیتر برسانید. سپس آن را صاف نموده و در یک ظرف پلی اتیلنی نگهداری کنید. - محلول لانتانیوم مانع یونیزاسیون کاربردی " (۷/1185) با غلظت ۲۰۰۰ میلی گرم در لیتر (1۱آ 1۳8). مقدار ۶۱/۵ میلی‌لیتر 5 را با ۱۸۰۰ میلی لیتر آب مقطر عاری از یون رقیق کنید . حجم نهایی را با آب مقطر عاری از یون به دو لیتر برسانید. سپس محلول را کاملاً مخلوط نموده و در ظرف پلی اتیلنی نگهداری کنید. - محلولهای استاندارد مادری اولیه " (۳555)» برای 2۵ ۸/8 16 وق37 با خلوص بالای ۱۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر (انآ ۳۵). - محلول مخلوط استاندارد مادری کاربردی " (۷/5۸/155)» با غلظت زیادء متوسطء کم» خیلی کم و شاهد. برای تهیه هر یک از این محلولهای مخلوط مقدار ۲۵۰ میلی‌لیتر اسید استیک دو نرمال را در یک بالن ژوژه ۵۰۰ میلی‌لیتری ریخته و مقادیر تعیین شده زیر را از محلولهای استاندارد مادری اولیه (۳555) » به آن اضافه کنید. سپس با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. برای مخلوط شدن کامل آنرا وارونه کنید و در یک ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلولها می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شوند. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. برای تیه 5 با غلظت‌های مختلف به شرح زیر عمل کنید: ۱ محلول استاندارد ۷۷5۸/55 با غلظت زیاد: ۹۰ میلی‌لیتر ۳-2-0555 ۷/۵ میلی‌لیتر ۸/18-0555 ۲۰ میس لی‌لیتر -۴۳ 5 و ۱۰۰ میلی‌لیتر ۱۵-۳555 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم, منیزیم پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۱۸۰ ۵۱۵ ۴۰ و ۲۰۰ میلی‌گرم در لیتر (1۱آ 1۵) خواهد بود. ۲ محلول استاندارد ۷۷5۸/55 با غلظت متوسط: ۶۰ میلی‌لیتر ۳2-۳555 ۵ میلی‌لیتر ۸/8-0555 ۱۰ میلی‌لیتر -۳ا 5 و ۵۰ میلی‌لیتر ۲1۵-1555 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۱۲۰ ۱۰ ۲۰ و ۱۰۰ میلی‌گرم در لیتر (1۱آ 8) خواهد بود. ۳ محلول استاندارد ۷۷5۸/55 با غلظت کم: ۳۰ میلی‌لیتر ۳2-0555 ۲/۵ میلی‌لیتر ۸/18-0555 ۵ میلی‌لیتر -۴۳ 5 و ۱۰ میلی‌لیتر ۲1۵-1555 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۶۰ 4۵ ۱۰ و ۲۰ میلی‌گرم در لیتر (1۱آ 18) خواهد بود. ۴ محلول استاندارد ۷۷/51/55 با غلظت خیلی کم: ۱۲/۵ میلی‌لیتر 22-0555 ۰/۲۵ میلی‌لیتر ۸/8-۳555 ۰/۱۲۵ میلی - لیتر 6-۳555اء و ۵ میلی‌لیتر ۱۵-1555 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۲۵ ۰۰/۵ ۰/۲۵ و ۱۰ میلی گرم در لیتر (11آ 1۳8) خواهد بود. 0 0۳۵8521 راک 10317221100 10313203 کامواگ - ۱ 0 ]0۳65۹2 ناک 1017۵1100 (3 1313۵ ۹/۵۵۵ * 5 51012۳16 کمماه ۳ - ‎٩ 7 کل 51012۳ ما ماد ۷/۵۵2 - ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - تجزیه‌های نسیمیایی خاک ۹۱۹۱ ۵. محلول شاهد ۷۷۹۸/۹۹: مقدار صفر میلی‌لیتر 2-17555). ۸0-1555 1۴-1555 و ۳12-1۱555 این محلولهاء یک قسمت از هر یک از ۷۷۹۸/۹5 را با ‎۱۹٩‏ قسمت ۷۷/].155 (نسبت ۱: ۲۰) رقیق کنید. به طوریکه غلظت نهایی برای ۷1255 بصورت زیر گردد: ۱ استاندارد ۷155 با غلظت بالا: از نظر کلسیم.» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت 4 ۰۰/۷۵ ۲و ۱۰ میلی‌گرم در لیتر (1 0) است. میلی‌گرم در لیتر (1.:۱ 8) است. میلی گرم در لیتر (*-آ 8) است. ۵ و ۰/۵ میلی گرم در لیتر (11آ ۵) است. ۵ شاهد با غلظت صفر میلی گرم در لیتر کلسیم منیزیم» پتاسیم و سدیم. ۳-۳-۹1-۳- روش کار یک قسمت از عصاره هر نمونه که توسط استات آمونیم(ع1140۸[) عصاره گیری شده است را با ۱۹ قسمت از ۷۷/1155 محلول‌های رقیق شده نمونه را در داخل لوله‌های آزمایش که در نگهدارنده نمونه قرار دارند توزیع کنید. تنظیم و کار با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5): برای کار کردن با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب آتمی به دستورالعمل کارخانه سازنده مراجعه کنید. مطالبی که در جدول ۸-۲ جدول ول شماره ۳ -۸- برخی از شرایط کلی کار با دستگاه اسپکتروشتومتر جذب اتمی (۸۸۹) (1-,1 ۳ (00) سس (2(72/۸0)) 1 15/100 ۱ 0 ۴۲۲۸۷ 10 0 ۱۵0 0 50101105 12۳0 10د ۲۵0۵ از اه ۱۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۳ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک دستگاه را با استفاده محلولهای مخلوط استاندارد (۸10-55)» با غلظت زیادء متوسطء کم خیلی کم و شاهد واسنحی کنید. در این صورت سیستم داده‌هاء غلظت را با پاسخ‌های دستگاه برای هر ۱۷/155 مرتبط خواهد کرد. حد غیر قابل قبول برای محلولهای استاندارده ضریب تشخیص کمتر از 7:۹۹ (1*>0. 99) می‌باشد. اگر غلظت نمونه بیشتر از استاندارد واسنجی شود. نمونه ابتدا با استات آمونیم یک نرمال به نسبت‌های لازم مانند ۱:۵ ۰۱:۲۰ ۰ و غیره رقیق شده و سپس با ۷۷1.85 به نسبت ۱:۲۰ رقیق می‌شود. به ازاء هر ۱۲ نمونه یک نمونه کنترل کیفی (0۲) (استاندارد با غلظت کم ۱1055) انجام دهید. اگر اختلاف قرانتها کمتر از ۸۱۰/ نبودء دستگاه دوباره واسنجی و کنترل کیفیت شود. قرائت غلظت کاتیون در عصاره را با دقت ۰/۰۱ میلی‌ گرم در لیتر ( نآ 18) ثبت کنید. 2-۳-1-۳ محاسبات قرائت دستگاه برای غلظت آنالیت بر حسب میلی‌گرم در لیتر ("1آ 1۳8) است. برای محاسبه غلظت هر کاتیون در عصاره بر حسب "8 100 16۹ از رابطه زیر استفاده می‌شود: [۲۷-۳] [۷۳ 8 ۷ 100[/]10 ۷ 13 0۷ * ۸] <(ع 100 ۵۹ )غلظت کاتیون در خاک که در آن: ۸ غلظت کاتیون (۳2» ۸/8 کاء ۳12) در عصاره (11آ ۲۵) ۳ رقت» اگر انجام شده باشد نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک یا نسبت جرمی خاک با رطوبت مزرعه به خاک آون-خشک (روش ۳1۸) ۰ فاکتور تبدیل (بر اساس 100-8) ۰ نسبت تبدیل میلی گرم در لیتر به میلی گرم در ۱۰۰ میلی لیتر (حجم عصاره اولیه) وزن نمونه خاک (ع) ۳ وزن اکی والانت عنصر (۲ 1۳۵۹ 1۳8)» که برای کلسیم (* 2 منیزیم (*۸/18)» سدیم (۲7۵) و پتاسیم (۳) به ترتیب برایر با ۲۰/۰۴ ۱۲/۱۵ ۲۲/۹۹ و ۳۹/۱۰ میلی‌گرم بر میلی‌اکی والان (۱ 13۵۹ 1۳8) می‌باشد. مقادیر غلظت *۵) ۸/8 ۸1۵ و۴ قابل استخراج با استات آمونیم را با دقت ۰/۱ میلی‌اکی‌والان در ۱۰۰ گرم خاک با ( هار۵ 0) گزارش کنید. 1-۳-1-۳ نکات (الف): چهار نوع خطا (ماتریکس, طیفی» شیمیایی و یونیزاسیون) در اندازه‌گیری این کاتیونها وجود دارد. اهمیت این خطاها بسته به کاتیون انتخاب شده» فرق می‌کند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱1۳ ( ب): از لوله‌های بروسیلیکات استفاده نکنیدء زیرا پتانسیل خارج کردن کاتیونها از محلول را دارد. (ج): هنگام عصاره گیری کاتیون‌های تبادلی» حضور کاتیونهای محلول باعث افزایش غلظت کاتیون در محلول عصاره گیری (بطور مثال استات آمونیم در ۲177.0 (روش ۲621:۴-7) می‌گردد. حل شدن نمکها بوسیله عصاره گیر ایجاب می‌کند که کاتیونهای محلول بصورت مستقل تعیین شده و یک تصحیح در کاتیونهای تبادلی صورت گیرد. بنابراین» در خاکهای با نمکهای محلول یا کربناتهاء برای تعیین کاتیونهای تبادلی, مقدار کاتیونهای محلول (*]1۵۹ محلول) بایستی بصورت جداگانه اندازه‌گیری شده و پس از تبدیل به میلی‌اکی والان در ۱۰۰ گرم خاک یا (68(.م0۵1) از مقدار قابل استخراج بصورت زیر کم گردد: عاماباام5 - ۳۳۳۵۵12016 > ع6ام ۳۳۵۵۵ (د ) :حضور کربناتهای قلیایی خاکی از تع‌ی‌ین دقیق کلسیم و منیزیم تبادلی ممانعت می‌کند. ۷-۳-۹-۳- ایمنی استفاده از این نمکهای فلزی(تماس دست با آنها) دستها را بطور کامل بشوئید. هنگام استفاده از گازهای فشرده روشهای استاندارد آزمایشگاهی را رعایت کنید. استیلن به شدت آتش زا است. از شعله و جرقه اکیداً خوداری کنید. وسایل اطفاء حریق آزمایشگاهی ۸-۳-۹-۳- منابع 200 ,۳ع[[:/۱ با بعیه۳ باب۸ :10 .159-165 بم ماه عام ۳۳۳۵ 1982 60.۷۷ ,1۳0۵۵ ۱۰ 40 .1۳۳۵6۲169 آهعزع ۱۷10001010 هه ما0 .2 ۳۵۳ مدزفرواهم۸ انزم5 اه ۱0۳00۹5 (علع) جعصعا ۰ ,۱۷1201500 ,555۸ 20 ۸5۸ 9۰ ۱0۵۵۳۰ ب ۸00 60 2-1-۳ کاتیونهای تبادلی, قابل استخراج با ,۲11 (کد روش ۳68۳۳۸2 ۳6۳162 ۲6۳۱182 ۲6۳۲: 2) معمولاً فرض می‌شود که کاتیونهای بازی (۸78, "۰1 1/87 و *۵) قابل استخراج با عصاره‌گیر 71,21« (روش -:۲667) کاتیونهایی هستند که روی مکانهای تبادل کاتیونی خاک می‌باشند. فراوانی کاتیون‌های بازی معمولاً از این توالی << *ع/۱< ۲25 پیروی می‌کند. انحراف از این ترتیب نشانه این است که برخی عوامل مانند کربنات کلسیم آزاد یا گچ. سرپانتیت (با "*۷]8 بالا) یا مواد ناتریک (با ۲1۵ بالا) شیمی خاک را تغییر داده‌اند. عصاره‌هایی که با این روش برای تعیین "*ه) درحضور کربنات کلسیم آزاد یا گچ و یا برای تعیین "12 در خاکهایی که در آنها میکا و ورمی کولایت غالب می‌باشد تهیه می‌شود بسیار مشکوک می‌باشند (توماس,» ۱۹۸۲). عصاره‌ای که در روش 621-۳ با کلرید آمونیم به دست می‌آید با یک بازدارنده یونیزاسیون (:2:0]) رقیق می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک جذب نور حاصل از یک لامپ هالوکاتود انجام می‌گیرد. یک جابجا کننده اتوماتیک نمونه, برای جدا کردن نمونه‌های مختلف استفاده می‌شود. دستگاه اسپکتروفتومتر جذب آتمی» میزان جذب نور را به غلظت کاتیون درون عصاره تبدیل می‌کند. داده‌ها بوسیله یک میکروکامپیوتر و چاپگر ثبت و چاپ می‌شوند. در مواقعی که جابجا کننده اتوماتیک. کامپیوتر و چایگر به دستگاه متصل نباشد تعویض نمونه‌ها و ثبت داده‌ها به صورت دستی انجام می‌گیرد. کاتیون‌های عصاره‌گیری شده با کلرید آمونیم (۸121 16 *ع/۲۵*۰۱) بر حسب ‎٩۵[[|‏ 8 100 ۹ یا (8)ارم0۳۵1) گزارش می‌شود. ۱-2-1-۳ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۳۰/۰۰۱ گرم - دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5) - جابجا کننده خودکار نمونه‌ها (۸۱۲0۹۵101۵۲) - کامپیوتر همراه با نرم افزار ۱71۳1۵ ۸۸ و چایگر - رگولاتور ساده (51810-81286 )» استیلن ۲-2-1-۳ مواد - آب مقطر عاری از یون - اسید هیدروکلریک غلیظ ۱۳ نرمال (12/۷ ,[-ع۲1) - محلول ۱:۱ اسید هیدرو کلریدریک (1۳1]) به آب مقطر عاری از یون ۶ نرمال. یک قسمت اسید غلیظ 1۳1[] را به دقت با یک قسمت آب مقطر عاری از یون مخلوط کنید. - سیلندر هوای فشرده یا کمپرسور برای تأمین هوای فشرده همراه با رگولاتور و فیلتر تصفیه هوا از رطوبت و گرد و غبار - گاز استیلنء با خلوص ۹۹/۶/ - محلول آمونیوم کلراید یک نرمال (/17 ,1[ح,۲711). مقدار ۵۳/۵ گرم [ح,1 ۸11 را در آب مقطر عاری از یون حل کرده و به - محول مادری لانتانیوم بازدارنده یونیزاسیون" (51155)» با غلظت ۶۵۰۰۰ میلی‌ گرم در لیتر (1۱آ ۳۵). مقدار ۴ گرم اکسید لانتانیوم (:220]) را توزین کرده و ۱۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر عاری از یون به آن اضافه نمائید. ۵۰۰ میلی لیتر اسید کلریدریک ۶ نرمال را برای حل کردن اکسید لانتانیوم بطور آرام و پیوسته اضافه کنید. با آب مقطر عاری از یون محلولرا به حجم دو لیتر برسانید. سپس آن را صاف نموده و در یک ظرف پلی اتیلنی نگهداری کنید. - محلول لانتانیوم مانع یونیزاسیون کاربردی (۷/1.155) » با غلظت ۲۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر (1:1 9۵). مقدار ۶۱/۵ میلی‌لیتر 5 را با ۱۸۰۰ میلی لیتر آب مقطر عاری از ون رقیق کنید . حجم نهایی محلول را با آب مقطر عاری از یون به دو لیتر برسانید. محلول را کاملاً مخلوط نموده و در ظرف پلی اتیلنی نگهداری نمائید. 0۵55200 منک 00 نز مها امک ۰ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های شسیمیایی خاک ۱۹۵ - محلولهای استاندارد مادری اولیه" (۳555)» برای ۳۵ ۸/8 ۳ و1۵٩‏ با خلوص بالای ۱۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر (11آ ۱۳8). - محلول مخلوط استاندارد مادری کاربردی " (۷۷/5۸/55) » با غلظت زیاد متوسطء کم» خیلی کم و شاهد. برای تهیه هر یک از این محلولهای مخلوط مقدار ۲۵۰ میلی‌لیتر اسید استیک دو نرمال را در یک بالن حجم سنجی ۵۰۰ میلی‌لیتری ریخته و مقادیر تعیین شده زیر را از محلولهای استاندارد مادری اولیه (885) ۰ به آن اضافه کنید. سپس با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. برای مخلوط شدن کامل آنرا وارونه کنید و در یک ظرف پلی اتیلنی و در یخچال نگهداری کنید. این محلولها می‌بایست هر هفته بصورت تازه تهیه شوند. قبل از استفاده اجازه دهید تا با دمای اطاق به تعادل برسد. برای تهیه 5 با غلظت‌های مختلف به شرح زیر عمل کنید: ۱ محلول استاندارد ۱۷5۸/55 با غلظت زیاد: ۹۰ میلی‌لیتر ۳-2-7555 ۷/۵ میلی‌لیتر ۸/18-7555 ۲۰ میلی‌لیتر ۴6-5 و ۱۰۰ میلی‌لیتر ۱1۵-1555 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۰۱۸۰ ۱۵ ۴۰ و ۲۰۰ میلی گرم در لیتر ("1آ 1۳۵) خواهد بود. ۲ محلول استاندارد ۷/5۸/55 با غلظت متوسط: ۶۰ میلی‌لیتر ۳2-7555 ۵ میلی‌لیتر ۸/18-7555 ۱۰ میلی‌لیتر 5 و ۵۰ میلی‌لیتر ۸1۵-۳988 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۱۲۰ ۱۰ ۲۰ و ۱۰۰ میلی گرم در لیتر (11آ 18) خواهد بود. ۳ محلول استاندارد ۷۷/5۸/55 با غلظت کم: ۳۰ میلی‌لیتر 22-0555 ۲/۵ میلی‌لیتر ۸48-۳555 ۵ میلی‌لیتر 1۳-۳555 و ۱۰ میلی‌لیتر ۱1۵-1555 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت «ع ۵ ۱۰ و ۲۰ میلی گرم در لیتر (1۱آ 1۳8) خواهد بود. ۴ محلول استاندارد ۷/5۸/55 با غلظت خیلی کم: ۱۲/۵ میلی‌لیتر 22-0555 ۰/۲۵ میلی‌لیتر ۸/8-۳555 ۰/۱۲۵ میلی‌لیتر ۳-۳555 و ۵ میلی‌لیتر ۱1۵-۳555 با هم مخلوط کنید. محلول نهایی از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۲۵ ۰۰/۵ ۰/۲۵ و ۱۰ میلی گرم در لیتر ("آ 1۳8) خواهد بود. ۵ محلول شاهد ۷۷50/55: مقدار صفر میلی‌لیتر 22-7555 ۸/8-0595, 6-۳95955, و 312-0555 - محلولهای مخلوط استاندارد برای واسنجی " (۸۸255) ۰ با غلظت زیا متوسطء کم. خیلی کم و شاهد. برای تهیه هر یک از این محلولهاء یک قسمت از هر یک از ۷۷۹۸/55 را با ۱۹ قسمت ۷/1155 (نسبت ۱: ۲۰) رقیق کنید.ء به طوریکه غلظت نهایی برای ۱12-55 بصورت زیر گردد: ۱ استاندارد ۷1255 با غلظت بالا: از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت 4 ۰/۷۵ ۲و ۱۰ میلی گرم در لیتر (۱- 8) است. ۲ استاندارد ۷1055 با غلظت متوسط: از نظر کلسیم. منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۶ ۰۰/۵ ۱و ۵ میلی گرم در لیتر (11] 0۳8) است. 5 ک6ل012۳ ‎٩10‏ 5006 ۳۳۵۳۹ - ۱ 7 510010۳6 16 کلواد ۱/۵ - 2 015 5100010۳ 0۵110۳۵100 ۱۵۵ - ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۹ دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها ی آب و خاک ۳ استاندارد ۷1055 با غلظت کم: از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۳۲ ۰/۲۵ ۰/۵ و ۱ میلی گرم در لیتر (-آ ۳8) است. ۴ استاندارد ۷1055 با غلظت خیلی کم: از نظر کلسیم» منیزیم» پتاسیم و سدیم به ترتیب دارای غلظت ۵/۲۵ ۰۰/۰۲۵ ۵ و ۰/۵ میلی گرم در لیتر (11آ 1۳8) است. ۳-2-1-۳ روش کار رقیق کردن استانداردهای واسنجی و عصاره نمونه‌ها: ۱ یک قسمت از عصاره هر نمونه که بوسیله محلول1ح,11« استخراج شده اند را با ۱۹ قسمت از ۷/1155 رقیق کنید (رقت ۳۰ ۲ محلول‌های رقیق شده نمونه را در داخل لوله‌های آزمایش که در نگهدارنده نمونه قرار دارند توزیع کنید. تنظیم و کار با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5): ۳ برای کار کردن با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی به دستورالعمل کارخانه سازنده مراجعه کنید. تنظیم‌های‌ی به عنوان یک راهنمای خیلی کلی در جدول ۸-۳ ارائه شده است. ۴ دستگاه را با استفاده محلولهای مخلوط استاندارد (۸]0-55)» با غلظت زیاد» متوسطء کم» خیلی کم و شاهد واسنحی کنید. در این صورت سیستم داده‌هاء غلظت را با پاسخ‌های دستگاه برای هر ۱۷10-55 مرتبط خواهد کرد. حد غیر قابل قبول برای محلولهای استاندارد» ضریب تشخیص کمتر از 7/۹۹ (1">0. 99) می‌باشد. ۵ اگر غلظت نمونه بیشتر از استاندارد واسنجی شود. نمونه ابتدا با استات آمونیم یک نرمال به نسبت‌های لازم مانند ۰۱:۵ ۰۱:۲۰ ۰ و غیره رقیق شده و سپس با ۷۷1.85 به نسبت ۱:۲۰ رقیق می‌شود. ۶ به ازاء هر ۱۲ نمونه یک نمونه کنترل کیفی (02) (استاندارد با غلظت کم ۷1255) انجام دهید. اگر اختلاف قرائنها کمتر از ۱۰./ نبود» دستگاه دوباره واسنجی و کنترل کیفیت شود. ۷ قرائت غلظت کاتیون در عصاره را با دقت ۰/۰۱ میلی‌ گرم در لیتر (1آ 1۳8) ثبت کنید. 24-24-۵۳ محاسبات قرائت دستگاه برای غلظت آنالیت بر حسب میلی‌گرم در لیتر (*آ 18) است. برای محاسبه غلظت هر کاتیون بر حسب 1۵۹ 100 از رابطه زیر استفاده می‌شوند: [۲۸-۳] [۳* ۳* 100[/]10 ۷ 8 ۲ ۷ ۸] < (ع ۱00 ۳۸۵۹) غلظت کاتیون درخاک که در آن: ۸ غلظت کاتیون (۳2» ۸/8 کاء ۳72) در عصاره (1آ 1۳) ۳ رقت» اگر انجام شده باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۹۷ نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک یا نسبت جرمی خاک با رطوبت مزرعه به خاک آون-خشک (روش /۳1۸) ۰ فاکتور تبدیل (بر اساس 100-8) ۰ نسبت تبدیل میلی گرم در لیتر به میلی گرم در ۱۰۰ میلی لیتر (حجم عصاره اولیه) 2 وزن نمونه خاک (8) وزن اکی والانت عنصر ( 1۵۹ 8)» که برای کلسیم (*۳۵) منیزیم (* 018 سدیم (0۳۵) و پتاسیم (۳1) به ترتیب برابر با ۲۰/۰۴ ۵۱۲/۱۵ ۲۲/۹۹ و ۳۹/۱۰ میلی گرم بر میلی‌اکی‌والان (۱ ۵۹ 1۳8) می‌باشد. ۵-2-1-۳ گزارش نتایج مقادیر غلظت *28 ۸/8 ۸1۵ وا قابل استخراج با کلرید آمونیم با دقت ۰/۱ میلی‌اکی‌والان در ۱۰۰ گرم خاک با ( 8ارم|0۵) گزارش کنید. 1-4-1-۳ نکات (الف) : چهار نوع خطا (ماتریکس, طیفیء شیمیایی و یونیزاسیون) در اندازه‌گیری این کاتیونها وجود دارد. اهمیت این خطاها بسته به هر کاتیون خاص انتخاب شده» فرق می‌کند. (ب) : از لوله‌های بروسیلیکات استفاده نکنیدء زیرا پتانسیل خارج کردن کاتیونها از محلول را دارد. (ج ) : هنگام عصاره گیری کاتیون‌های تبادلی حضور کاتیونهای محلول باعث افزایش غلظت کاتیون در محلول عصاره گیری می‌گردد. حل شدن نمکها بوسیله عصاره گیر ایجاب می کند که کاتیونهای محلول بصورت مستقل تعیین شده و یک تصحیح در کاتیونهای تبادلی صورت گیرد. بنابراین» در خاکهای با نمکهای محلول یا کربنات‌ماء برای تعیین کاتیونهای تبادلی » مقدار کاتیونهای محلول(" .]1۱۵۹ محلول) بایستی بصورت جداگانه اندازه گیری شده و پس از تبدیل به میلی‌اکی‌والان در ۱۰۰ گرم خاک یا (۱ 8ار.م00۳۵1)از مقدار قابل استخراج بصورت زیر کم گردد: عاطاباا0م5 - ۳۳۳۵01۵016 > ۳۹۳۵۵۵6 ( د): حضور کربناتهای قلیایی خاکی از تع‌ی‌ین دقیق کلسیم و منیزیم تبادلی ممانعت می‌کند. ۷-2-1-۳ ایمنی لباس محافظ پوشیده و محافظ چشم بزنید. هنگامی که محلولها را تهیه می‌کنید» مراقبتهای ویژه را اعمال کنید. اسید کلریدریک غلیظ را منحصراً در زیر هود استفاده کنید. بسیاری از نمکهای فلزات بی نهایت سمی هستند و ممکن است کشنده باشند. بعد از استفاده از این نمکهای فلزی(تماس دست با آنها) دستها را بطور کامل بشوئید. هنگام استفاده از گازهای فشرده روشهای استاندارد آزمایشگاهی را رعایت کنید. استیلن به شدت آتش زا است. از شعله و جرقه اکیداً خوداری کنید. وسایل اطفاء حریق آزمایشگاهی استاندارد شامل پتوها و کپسول آتش نشان برای مواقع ضروری در دسترس باشد. احتیاطهای ایمنی کارخانه را در هنگام استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5) رعایت کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۸ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۸-2-1-۳ منابع .1 200 ,۱/16۳ .8.۲ بعوه۳ ابش :0ا1 .159-165 .۳ 0۵0 عا م۳۳۳۵ 1982 60.۷۷ ,1۳۵0۳۵۵ 1۰ 40 ۳۳۵۵۵۲69۰ [10۵ع ۱1000010 200 اهعنمحطا) .2 ۳۵۳۲ مدنفواهس۸ انزم5 اه 005ط۱0 (علع) جععطا ۰ ,۱80150 ,555۸ 200 ۸۹5۸ .9 ۷0۵۵۵۳۰ م۸ ۵ ۵-1-۳ اسیدیته قابل عصاره گیری با 1326212-73۳۸ 011-8.2 (کدروش آ۲66۳۴-1) اسیدیته (:11 و **۸1) قابل استخراج اسیدیته آزاد شده از خاک توسط محلول باریم کلرید تری اتانل آمین (138612-715۸) بافر شده در []م ۸/۲ می‌باشد. این اسیدیته شامل همه اسیدیته تولید شده توسط جایگزینی 1[ و |۸ از مکان‌های تبادلی دائمی و وابسته به ]0 می‌باشد. اسیدیته قابل استخراج ممکن است در هر ]آ اندازه‌گیری شود. روشهای مختلفی برای اندازه‌گیری آن استفاده شده است. دایره حفاظت خاک ایالات متحده ]0 برابر ۸/۲ را به عنوان مرجع پذیرفته است. زیرا این 011 به ]0 محاسبه شده برای یک خاک حاوی کربنات کلسیم آزاد که در تعادل با مقدار طبیعی ۲02 (۰/۰۳/) هوا است نزدیک می‌باشد. در این ]0۲ ۸/۲ ترکیبات هیدرواکسید [۸ تقریباً به طور کامل خنثی شده‌اند. اگر چه برای بعضی از خاکهاء سایر مقادیر 017 معتبرتر است و روش -38212] ۸ ۲1-8.2م (روش 11-)66۳)) ممکن است همیشه به درستی منعکس کننده طبیعت خاکها به صورتیکه در محیط اتفاق می‌افتد نباشد. این روش بعنوان یک مرجع استاندارد برای مقایسه دیگر روشها در آمده است. در این روش نمونه خاک بوسیله یک محلول 12-1۳۸-)3۵] بافر شده در ]ام ۸/۲ شسته می‌شود. سپس اجازه داده می‌شود نمونه‌ها به مدت یک شب بمانند. نمونه پس از تکان دادن به وسیله سانتریفوژ عصاره‌گیری می‌شود. در نهایت عصاره با اسید اه 100 ۵۵۹ خاک یا "ما « [21۵ بیان می‌شود. ۱-۵-1-۳ وسایل - ترازوی الکترونیکی با دقت ۰/۰۰۱ گرم - لوله‌های پلی اتیلن سانتریفیوژ ۵۰ میلی‌لیتری با درپوش -‏ همزن ورتکسر - بشرهای تیتراسیون پلاستیکی» ۲۵۰ میلی‌لیتری - دستگاه تیتراتور خودکار یا بورت تیتراسیون - الکترود ]01 ۳-۵-1-۳ مواد - آب مقطر عاری از یون - اسید کلریک غلیظ ۱۲ نرمال (/۸ 12 ,[]۲]) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های سیمیایی خاک ۱۹۹ - اسید کلریک ۰/۱۳ نرمال (/۸ 0.13 ,[۲1۳) استاندارد شده. مقدار ۱۹۳ میلی‌لیتر از 11۳1 غلیظ را با آب مقطر عاری از یون به - محلول کلرید باریم تری‌اتانل‌آمین بافر شده در 17 ۸/۲ (1-8.2آم , ‎٩ 832012, 0.2 ٩7‏ 0. 5). مقدار ۹۷۷ گرم 0 را در ۸ لیتر آب مقطر عاری از بون حل کنید. به طور جداگانه مقدار ۴۷۷ گرم تری‌اتانول آمین را نیز در ۴ لیتر آب مقطر عاری از ون حل کنید. دو محلول را با هم مخلوط کرده و بوسیله آب مقطر عاری از یون به حجم تقریبی ۱۶ لیتر برسانید. با مقدار تقریبی ۳۳ میلی‌لیتر اسید کلریدریک (11۳1) غلیظ یا هیدروکسید باریم (:(80)011)» 11 محلول را روی ۸/۲ تنظیم نمائید. سپس حجم محلول را با آب مقطر عاری از یون به ۱۶ لیتر برسانید. - محلول جایگزین شونده. مقدار ۹۷۷ گرم 138212.21120 را در ۸ لیتر آب مقطر عاری از یون حل کنید. ۸۰ میلی لیتر محلول بافر به آن اضافه کرده و با آب مقطر عاری از یون تا حجم ۱۶ لیتر رقیق کنید. ۳-۵-1-۳ روش کار استخراج اسیدیته: ۱ ۵ گرم خاک هوا - خشک عبور داده شده از الک ۲ میلی‌متر یا پودر شده را با دقت میلی‌گرم توزین و در لوله سانتریفوژ بریزید. اگر نمونه مرطوب بودء خاک را به میزانی بردارید که تقریباً معادل ۵ گرم خاک هوا - خشک باشد. حداقل دو نمونه شاهد (بدون افزودن خاک) آماده کنید. به ازاء هر ۲۱ نمونه یک نمونه کنترل کیفی قرار دهید. ۲ ۴۰/۰۰ میلی لیتر محلول 1۳۸-:[ل)132 به نمونه اضافه کنید. درپوش نمونه را بسته و لوله را تکان دهید تا مطمئن شوید همه نمونه خیس شده است. ۳ لوله را به پهلو قرار دهید و به آرامی شیکر کنید تا به طور کامل مخلوط شود. اجازه دهید مخلوط یک شب بماند. ۴ نمونه‌ها را به مدت ۵ دقیقه با سرعت ۲۰۰۰ دور در دقیقه سانتریفیوژ کنید. ۵. عصاره روئی را در داخل بشر تیتراسیون شماره گذاری شده خالی کنید. ۶ ۴۰ میلی لیتر محلول جایگزین شونده به نمونه اضافه کنید. ۷ درب لوله را بسته و ذرات خاک را به کمک همزن ورتکس از ته تیوپ جدا نمائید. با دست تکان دهید. ۸ مراحل ۴ تا ۷ را تکرار کنید. ٩‏ مراحل ۴تا ۵ را تکرار کنید. مجموع حجم در بشر تیتراسیون بایستی تقریبا ۱۳۰ میلی لیتر گردد. تیتراسیون عصاره 13212-71۸: ۰ برای تنظیم تیتراتور اتوماتیک به دستورالعمل دستگاه مراجعه نمائید. ۱ تیتراتور را با بافرهای ]01 ۹/۱۸ ۷/۰۰ و ۴/۰۰ واسنجی کنید. نقطه پایان تیتراس‌ی‌ون را روی تیتراتور تنظیم نمائید. تنظیمهای بخش ((5۵1)) به شرح جدول زیر می باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک جدول شماره ۹-۳- تنظیم دستگاه 0]7-متر 0 01 1 0۵۳8 02 ۲ گر ]0 قبل از تیتراسیون ۰/۳ واحد کمتر از متوسط ]0 نمونه‌های شاهد باشد.ء اندازه گیری را با ۰/۵ گرم خاک تکرار کنید. ۳ ححم مصرفی محلول تیتر کننده را با تقریب ۰/۱ میلی‌لیتر ثبت کنید. نرمالیته محلول الع)]] را یادداشت نمائید. میانگین ححم مصرفی برای نمونه‌های شاهد ر محاسبه کرده و ثبت کنید. 2-۵-1-۳- محاسبات اسیدیته قابل استخراج بر حسب میلی‌اکی‌والان بر ۱۰۰ گرم خاک با رابطه زیر محاسبه می‌شود: [100]۲۹-۳ * (3[/0 ۸/۷ * (1 - 83)]) < (ع 100 ۳۵۹) اسیدیته قابل استخراج ]+ حجم اسید مصرفی برای تیتراسیون نمونه(-[1۳) نرمالیته اسید کلریدریک ۰ فاکتور تبدیل (بر اساس 1008) نسبت جرمی خاک هوا-خشک به آون-خشک یا نسبت جرمی خاک با رطوبت مزرعه به خاک آون-خشک (روش /۳1۸) ۳ وزن نمونه خاک (ع) 0-0-1-۳ -گزارش اسیدیته قابل استخراج را با دقت (۱ 68 .م[001) 1008 ۵۹ ۰/۱ گزارش کنید. 1-۰-۹-۳ نکات هیج تداخل مهمی در این روش شناخته نشده است. با این وجودء برای بعضی از خاکهای خیلی اسیدی, ظرفیت بافری محلول 1386۳12-۸ ممکن است افزایش یابد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۷۱ ۷-۵-1-۳ ایمنی هنگام آماده کردن محلولهاء بخصوص اسیدها و بازهای غلیظ لباس محافظ (روپوش» پیش بنده محافظ روپوش, و دستکش) و محافظ چشم (محافظ صورت. عینک. یا عینکهای ایمنی) بپوشید. کار با اسیدهای غلیظ را در زیر هود انجام دهید. بعد از استفاده از معرفهاء دستهای خود را کاملا بشوئید. از دوش و چشم شوی اضطراری برای رقیق کردن اسیدها و بازهای پاشیده شده استفاده کنید. ۸-۵-1-۳ منابع 151۸-35۰ .4.0 30۰ ۷۳۹1۵۵ با 1۵۵ ۵۸۵۵۹ ۱۵۵۵۵۹ جعصه امک 2004 انهاک یک اآنوگ با ۰ ,]۷/2318 ,0116 1۳۵ 00 یک ن] .42 ۱1۵۰ 600 1۵112211005 میگ آزوگ 1-1-۳ برخی نسبتها و تخمینها در ار تباط با تبادل یونی و کاتیونهای تبادلی ۱-1-1-۳ مجموع کاتیونهای بازی قابل استخراج توسط 7.00 01۲7 ,»17140۸ (کد روش 6۳:2۹۵1) برای محاسبه مجموع کاتیون‌های بازی, مقادیر کاتیون‌های بازی (: 31۵ ,1۴ ,۸/8۱ ,*0۵) قابل استخراج با استات آمونیم با + آم (7.00 اام ۸1110۸۵ را که به روش ۲605-7 استخراج گردیده و به ترتیب با روشهای ۲6۳71۸1 ۳61۳1۰ 6۳/81 06۳۵1 اندازه‌گیری شده» جمع کنید. این مقادیر را بر حسب ( یا (.[0۳۵) 1008۱ 1۳۹ گزارش کنید. ۲-1-1-۳ مجموع کاتیونهای بازی قابل قابل استخراج بوسیله 114۳:1 (کد روش 6۳12902-)) برای محاسبه مجموع کاتیون‌های بازی» مقادیر کاتیون‌های بازی (۳۵1 ,۴ ,"۷/۵ ,*۵)) قابل استخراج باا۴رآ] ]2/1 ۰ که به روش ۲60۳۳-۳ استخراج گردیده و به ترتیب با روشهای ۲6۳۲/۵2 ۳6۳۳۳2۰ ۲6۳۸/02 ۲6۳۸2۰ اندازه گیری شده را جمع کنید. این مقادیر را بر حسب (۱ ۵ (0۵۱۰)* 1006 4۹ گزارش کنید. ۳-1-1-۳ محاسبه ظرفیت تبادل کاتیونی در 01۲1-۸/۲ (8.2 -0۳۴)) (کد روش ۲660۳۴-8. 2) مقدار ظرفیت تبادل کاتیونی در 11-۸/۲م (6.2 -۳6ا0)) را با افزودن محموع کانیونهای بازی قابل استخراج با 41110۸0 (روش 6۳۵۹۵1-)) به اسیدیته قابل استخراج با 1۳۸-دالج۳3۵, (روش 6-11 66-))» محاسبه کنید. این مقدار را بر حسب 11160 ( 8 (م[0۵) 1008 گزارش کنید. مبنای این روش مجموع کاتیون‌ها است. اختلاف ۲۳۲-8.2 و ۲1:0-7 بیانگر بارهای وابسته به ]ام از 1-۷/۰آ0 تا 17۸/۲ ام می‌باشد. در صورت حضور مقادیر قابل توجه از املاح محلول و کربناتها در خاک ۳-86. 2) محاسبه نمی‌شود. فرمول محاسبه 6. 2--)۳) به صورت زیر می‌باشد: [۳۰-۳] 1۳۸ -را ۳۵0 + دم۵د3 21110۸6 ۲۳۲-82۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک 4-1-1-۳ محاسبه درصد اشباع بازی با استفاده از 2-۳-7 (کد روش ۲-6135-7) درصد اشباع بازی" خاک را می‌توان از تقسیم مجموع کاتیونهای بازی قابل استخراج با ۸771.0۸ (روش ۲61:13۵901) به ۳6-7 (روش 6603۳۴-7)) و ضرب آن در ۱۰۰ محاسبه نمود. در خاکهایی که مقادیر قابل توجه نمکهای محلول یا کربناتها داشته باشندء این مقدار معادل ۱۰۰ در نظر گرفته می شود. در رده‌بندی خاک اشباع بازی تعیین شده از طریق 7 -۳۳۴-) به عنوان معیاری در تعیین افق‌های مشخصه مالیک. امبریک و اصطلاحات ‎0۱:1۳۵0-02/٩1۳10‏ استفاده می‌شود (اداره شناسائی خاک. ۱۹۹۹). در این روش درصد اشباع بازی (135) را با فرمول زیر محاسبه نمائید: [ ۱۳۱-۳ 0۳۲-0 / که ۱110۸0 ) < (0۵) هط ۵-1-1-۳ محاسبه اشباع بازی با استفاده از 2-۳۲-۳]۲146۱» (کد روش ۲-613۹5-۳) مقدار درصد اشباع بازی را می‌توانید از تقسیم محموع بازهای قابل استخراج با ألکو1],(روش 6۳]2902) به ۲1401-0۳6( (روش 66215-15) و ضرب کردن آن در ۱۰۰ محاسبه نمائید. در خاکهایی که مقادیر قابل توجهی نمکهای محلول یا کربناتها داشته باشندء مقدار اشباع بازی ۱۰۰ در نظر گرفته می‌شود. در این روش درصد اشباع بازی را با فرمول زیر محاسبه نمائید: [ ۱۳۲-۳ ۲۲160 ۶ 0۳۴ / کعکهظ آعر۸(]1) < (م0) کط 1-1-1-۳ محاسبه درصد اشباع بازی با استفاده از ۳6-8. 2). (کد روش ۲-6135-8. 2) مقدار درصد اشباع بازی را می‌توانید از تقسیم محجموع بازهای قابل استخراج با ۲140۸ (روش |0-6۳۳۵۹0)) به ۳۲-8. 2-) (روش ۳6601:0-8. 2 ) و ضرب کردن آن در ۱۰۰ محاسبه نمائید. در رده‌بندی خاک درصد اشباع بازی تعیین شده از طریق مجموع کاتیون‌ها (8. 2-: 1)) به عنوان معیاری در تعیین مشخصه آلفیکاولتیک استفاده می‌شود (اداره شتاسائی خاک. ۱۹۹۹). در خاکهایی که مقادیر قابل توجهی نمکهای محلول یا کربناتها داشته باشند. این مقدار محاسبه نمی‌شود. درصد اشباع بازی با استفاده از 6. 2--)تآن) (محموع کاتیونها) به صورت زیر محاسبه می‌شود: [۳۳-۳| 100 *[(۸0۱۵10 1۳۸ |32۳0 + دعحه3 ۸ 01110) / دع32۵ 1110۸6 ] < (0۵ 5 ۷-1-1-۳ محاسبه درصد سدیم قابل تبادل (۲:۹5۳)» 7.0 0۲7 ,۲1140۸ (کد روش ۲-6۳: ۹۳) درصد سدیم قابل تبادل (]۳: ۹5) را از تقسیم مقدار سدیم تبادلی ‎)۳:٩(‏ به تن اندازه گیری شده به کمک 1۲1,0۸0« در 7.0 ]۰.0۲ (3۳۳-7)) و ضرب کردن حاصل در ۱۰۰ بدست آورید ( روش 61۳: 57)). مقدار سدیم تبادلی (۲: 5) از کم کردن مقدار سدیم موجود در محلول (عصاره اشباع) از مقدار سدیم قابل عصاره گیری با آمونیم استات ( که به روش 61:8/۵1حتعیین می شود)» بدست می آید ( اداره آزمایشگاه شوری ایالات متحده۱۹۵۴). برای محاسبه مقدار سدیم موجود در محلول خاک باید غلظت سدیم در محلول خاک را در درصد آب اشباع ضرب نموده و حاصل را به ۱۰۰۰ تقسیم نمائید. در صورتیکه مقدار پتاسیم تبادلی (61) نسبت به مقادیر 80 ۹۵۳۵۵ 8۵6 -ا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۷۳ کلسیم (۲۵) و منیزیم (:۷/8) تبادلی ناچیز باشدء مجموع کلسیم و منیزیم تبادلی برابر خواهد بود با 0۲1 ,071,0۸ ۲۳:۴ (7.0 منهای سدیم تبادلی. این تخمین برای مقایسه خاکها و طبقه بندی آنها مفید است. در حضور کربناتها یا مقادیر زیاد گچ» نتایج کلسیم (۲۵) تبادلی رضایت بخش نخواهد بود. 0۳6-7 به روش 6603۳6-7) تعیین می شود. در رده بندی خاک. 590 5۳<1:] بعنوان مشخصه ای از افق ناتریک شناخته می شود( اداره شناسائی خاک,۱۹۹۹). درصد سدیم قابل تبادل در خاکها از فرمول زیر محاسبه می گردد: )( هه )- ۲۸/۵۰ ۲۳۴-۳۱ 0و 1000 روج 0-17 که در آن: 1۳ درصد سدیم قابل تبادل 8 مقدار سدیم(1۵«) قابل عصاره گیری با 71:0۸« بر حسب"ع)ا( .م01۵1 ۰ سدیم محلول در آب بر حسب "آر.م[11۵1 درصد آب اشباع 3-7 مقدار 2۳:۴ اندازه گیری شده با 7.0 0۳7 ,317120۸ بر حسب "یا .م0۳۵۱ 0 ضریب تبدیل به "8 ری 0۳۵۱ 0 ؛ ضریب تبدیل به درصد ۸-1-۹-۳ منابع 40 1۵1۳۵ ۲۵۲ 012111021100 آزمد ام عاروی عزکهم ۸ :۵۳0۵۷ زموگ .1999 لماک بسک اآزمگ ۱۰ ۳ 6000۷ مکن] 00 200 436 11000 یش 1150۸-605 که آزمک 1۵۵ ۰ ,011106۷۷25111210 40 5۵116 01 10۳۵۷۵۵۵۲ 200 112200515 (.0ع) ۵۲5 ۸ ها ,۱954 الها5 ماه ها مادک کن] .2 ۰ ,ط210 ۷۷/251 ,01106 ۳۳۵ 00 بکن] .60 11300۰ م۸ خاکنا] دازمد زاها 21 ۷-۳ فسفر قابل جذب (عصاره‌گیر سدیم بی کربنات.اولسن) (کد روش ۲8۸۷۵۸. ۳) عصاره‌گیر اولسن محلول بی کربنات سدیم ۰/۵ مولار در 8.5 <0]1 می باشد. این عصاره‌گیر برای خاکهای آهکی و خننی کاربرد بسیار دارد (برمن و همکاران» ۱۹۹۶). در این روش حلالیت فسفات کلسیم در خاکهای آهکی, قلیائی» یا خننی بدلیل رسوب 7 بصورت 22203 افزایش می‌یابد (شورای تجزیه خاک و گیاه» ۱۹۹۹). در این روش ۱۰ گرم نمونه خاک با ۲۰ میلی لیتر محلول عصاره‌گیر بی‌کربنات سدیم اولسن برای ۳۰ دقیقه شیکر می‌شود. سپس نمونه بمنظور جدا سازی فاز محلول از ذرات معدنی سانتریفیوژ شده و برای بدست آوردن عصاره شفاف فیلتر می‌شود. ۵ میلی لیتر عصاره نمونه با ۵ میلی لیتر معرف رنگی رقیق می‌شود. جذب محلول با استفاده از یک اسپکتروفتومتر در ۸۸۲ نانومتر قرائت می‌شود. داده‌ها بصورت میلی گرم فسفر در کیلوگرم خاک گزارش می‌شود (روش 5۸۷۵۰۲)) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷ دستورالعمل تجزیه‌ها ی آزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک ۱-۷-۳ وسایل - ترازوی الکترونیکی» باحساسیت۱/۰* میلی گرم - وله سانتریفیوژه ۵۰ میلی لیتری» پلی اتیلنی - قیفء بازاویه"۰ع گردن دراز» قطر ۵۰ میلی متر - کاغذ صافی, واتمن ۰۴۲ ۱۵۰ میلی متر - پیپت. دیجیتال الکترونیک» ۱۰۰۰ میکرولیتر و ۱۰ میلی لیتری, با نوکهای ۱۰۰۰ میکرولیتر و ۱۰ میلی لیتری -‏ کوت(سل)پلاستیکی, ۴/۵ میلی لیتری» طول مسیر عبور نور یک سانتی متر - اسپکتروفتومتر -‏ کامپیوتر با نرم افزار ۷7[] ۷۷18 و چایگر ۲-۷-۳ مواد - آب مقطر عاری از ون - اسید سولفوریک(,۲1:50آ) غلیظ ۰۳۶/۷ درجه 0۳۵ 1۳206 - اسید سولفوریک(,۲1250) /۴۸. در یک بالن ژوژه ۲۵۰ میلی لیتری ۵۶ میلی‌لیتر ,11790 غلیظ را به دقت به ۱۵۰ میلی لیتر آب مقطر عاری از یون اضافه کنید. اجازه دهید تا خنک شود. با آب مقطر عاری از یون به حجم نهایی برسانید. وارونه کنید تا کاملا مخلوط شود. - ۸12017 /۴۰۱۸ گرم 312017 را در ۱۰۰ میلی لیتر آب مقطر عاری از یون حل کنید. - محلول عصاره‌گیر بی‌کربنات سدیم اولسن (:71۵11۳0 ۸4 0. 5). در یک ظرف ۶ لیتری» ۲۵۲ گرم «31۵۳1۳0 را در آب مقطر عاری از یون حل کنید. 017 را بوسیله ۲18017 /1۸ روی ۸/۵ تنظیم کرده و به حجم نهایی برسانید. بخوبی مخلوط کنید. 1 آنرا هر روز کنترل کنید. - آمونیم مولیبدات ۴/. ۴ گرم آمونیم هپتا مولیبدات [0771,(60/0702,.471: 0)] را در یک بالن ژوژه ۱۰۰ میلی لیتری با آب مقطر عاری از یون حل کنید. با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید. در تاریکی و در یخچال نگهداری کنید. - پتاسیم آنتیموان -(111) اکسید تارتارات» ۰/۲۷ ۰/۲۷۵ گرم پناسیم آنتیموان تارتارات [11:00.1/211:0بح(۳)500] را در ۰ میلی لیتر آب مقطر عاری از یون حل کنید. - اسید اسکوربیک » ۱/۷۵/. مقدار ۱/۷۵ گرم اسید اسکوربیک را در ۱۰۰ میلی لیتر آب مقطر عاری از ون حل کنید. این محلول را روزانه تهیه کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۷۵ - محلول ایجاد کنف ده رنگ. در یک بطری ۵۰۰ میلی لیتری» ۵۰ میلی لیتر اسید سولفوریک (,11:50) ۸4 4 ۱۵ میلی لیتر آمونیم مولیبدات ۴ ۰ ۳۰ میلی لیتر اسید اسکوربیک ۰/۱/۷۵ ۵ میلی لیتر پتاسیم آنتیموان-(111) اکسید تارتارات ۵ و ۲۰۰ میلی لیتر آب مقطر عاری از یون بریزید. بعد از اضافه کردن هر محلول, بخوبی مخلوط کنید. این محلول را روزانه تهیه نمائید. - محلول استاندارد مادری فسفر (4595۳5 "نآ ۳ ۳۵ 100.0. در یک بالن ژوژه یک لیتری» ۰/۴۳۹۴ گرم پتاسیم دی هیدروژن فسفات (,۳]17170) که بمدت دو ساعت در دمای ۱۱۰ درجه سانتیگراد خشک شده را در ۸۰۰ میلی لیتر محلول عصاره گیر حل کنید. تا حجم یک لیتر با محلول عصاره گیر رقیق کنید و وارونه کنید تا کاملا مخلوط گردد. در ظرف پلی اتیلنی نگهداری نمائید. محلول را بصورت هفتگی تهیه و در یخچال نگهداری کنید. - محلول استاندارد مادری کاری فسفر(1:1)۷/555 ۳ 1۳۵ 4.0 ۱۰ میلی لیتر از 55۳5 "نآ ۳ 1۳6 100 را دریک بالن ژوژه ۰ میلی لیتری پیپت کنید. بوسیله محلول عصاره گیر به حجم ۲۵۰ میلی لیتر برسانید و وارونه کنید تا کاملا مخلوط گردد. محلول را بصورت هفتگی تهیه و در یخچال نگهداری نمائید. - محلول های استاندارد واسنجی فسفر(525) یا استانداردهای کاری» ۲/۰ ۵/۶ ۵/۲ ۰/۸ ۰/۴ و ۰/۰ میلی گرم فسفر در لیتر. محلول ها را هفتگی تهیه و در یخجال نگهداری نمائید. قبل از استفاده اجازه دهید با دمای اطاق به تعادل برسد. در بالن وه های ۵۰ میلی لیتری مقادیر را بصورت زیر اضافه کنید: 5 او 25 خا عم .۱ 5 با 20 ]عم .2 5 ام 15 < ان 7یج .3 5 ام 10 + یس08۵ 4 5 ام 5 < 4۵۵727 5 (شاهد) ۷۷55805 بآ 0 < انا ۳ و . 6 - هر 51۳-5 را با محلول عصاره گیر به حجم رسانده و وارونه کنید تا کاملا مخلوط گردد. - نمونه‌های کنترل کیفیت: محلول ۰/۱ میلی‌گرم فسفر در لیتر از 55]5؛ شاهد؛ و 51۳5 انتخابی ساخته می‌شود. ۳-۷-۳- روش کار ۰ گرم خاک هوا-خشک کوچکتر از ۲ میلی متر یا پودری را با تقریب میلی گرم در داخل یک لوله سانتریفیوژ ۵۰ میلی لیتری وزن کنید. ۰ میلی لیتر محلول عصاره گیر را به داخل لوله منتقل کنید. نمونه ها را روی شیکر انتقال دهید. به مدت ۳۰ دقیقه با دور ۲۰۰ دور در دقیقه در دمای اطاق(:)*۲۰-۲) شیکر کنید. نمونه ها را از شبکر خارج کنید. با سرعت ۲۰۰۰ دور در دقیقه به مدت ۱۰ دقیقه سانتریفیوژ کنیدء محلول صاف روئی را فیلتر کنیدء و عصاره را در ظرف جمع کنید.ء اگر عصاره ها بلافاصله بعد از جمع آوری قرائت نمی شوند» آنها را در دمای ۴ درجه سانتیگراد نگهداری کنید. نمونه ها را در طول ۷۲ ساعت قرائت کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷۹ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک برای انتقال ۵ میلی لیتر عصاره نمونه به یک ظرف پلاستیکی از پیپت استفاده کنید. همچنین ۵ میلی لیتر محلول از هر کدام از 5 ها را به یک ظرف پلاستیکی انتقال دهید. برای برداشتن هر نمونه و 51-5 از نوک پیپت مجزا و تمیز استفاده کنید. ۵ میلی لیتر محلول ایجاد کننده رنگ به محلول نمونه و هر کدام از 51۳25 ها اضافه کنید. بجرخانید تا مخلوط شود. ظرف‌مهای نمونه را در نزدیک یکدیگر قرار ندهید زیرا دی اکسید کربن آزاد شده و محلول پاشیده می شود. واکنش ایجاد رنگ قبل از قرائت حداقل به ۲۰ دقیقه زمان نیاز دارد. چنانجه برای ایجاد رنگ یک ساعت صبر کنید نتایج بهتری بدست می آید. رنگ به مدت ۲۴ ساعت پایدار خواهد بود. عصاره نمونه و 5۳-5 را به کوت انتقال دهید. اسپکتروفتومتر را روی ۸۸۲ نانومتر تنظیم کنید. با شاهد صفرکنید. دستگاه را با استفاده از 5۳-5 کالیبره کنید. سپس سیستم داده . غلظت را با پاسخ دستگاه برای هر 5۳-5 مرتبط می کند. حد غیر قابل قبول برای 5725 13*>۰/۹۹ می باشد. نمونه ها را با استفاده از منحنی واسنجی قرائت کنید. غلظت نمونه از معادله رگرسیون محاسبه می شود. حد غیرقابل قبول برای یک دسته نمونه وقتی است که: اگر شاهدها بصورت نمونه به دستگاه داده شوند قرائت بیشتر از ۰/۰۱ داشته باشند؛ اگر هر کدام از 5 که بصورت نمونه به دستگاه معرفی می شوندء بیش از 2-1۲۰ اختلاف قرائت داشته باشند. نتایج را با تقریب ۰/۰۱ واحد برای عصاره نمونه و هر 51۳-5 یاداشت کنید. اگر نمونه ها خارج از محدوده واسنجی بودنده عصاره نمونه ها را با محلول عصاره گیر رقیق کرده و دوباره تجزیه کنید. 2-۷-۳ محاسبات تبدیل فسفر عصاره ("آ 1۳8) به فسفر خاک (۱ ۴8 1۳8) بصورت زیر انجام می‌گیرد: [۳۵-۳] [1000(/5 * 3 ۲۷ * 8 ۷ ۸)] <(۱ع)ا ۳۵) فسفر خاک که در آن: ۸ قرائت عصاره نمونه (11آ ۲۵) 3ا؛ ححم عصاره(]) نسبت آون-خشک /هوا-خشک(روش ۳1۸) پا نسبت آون-خشک/رطوبت مزرعه(روش ۳1۱1) ۰ فاکتور تبدیل به پایه ۵)! وزن نمونه(8) ۵-۷-۳- گزارش داده‌ها را با دقت ۰/۱ میلی‌گرم فسفر در هر کیلوگرم خاک گزارش کنید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه‌های تُسیمیایی خاک ۱۷۷ 1-۷-۳ نکات (الف) : روشهای آبی مولیبدن"» که برای فسفر بسیار حساس هستند. بر این اصل استوارند که مولیبدات در یک محلول اسیدی حاوی یونهای ارتوفسفات, یک کمپلکس فسفو مولیبدات تشکیل می دهد که می تواند بوسیله اسید اسکوربیک. کلرور قلع (511212)» و دیگر مواد احیاء کننده به یک رنگ مولیبدنی " احیاء شود. (ب) : شدت رنگ آبی با غلظت فسفر تغییر می کند اما این رنگ همچنین بوسیله دیگر فاکتورها از قبیل اسیدیته, آرسناتهاء سیلیکاتهاء و مواد موثر در شرایط اکسید- احیائی سیستم تحت تاثیر قرار می گیرد(السن و سامرزء ۱۹۸۲). ۷-۷-۳ اد بمنی هنگام تهیه محلولهاء مراقبتهای ویژه را بعمل آورید. بسیاری از نمکهای فلزات بی نهایت سمی هستند و چنانچه داخل بدن شوند ممکن است کشنده باشند. بعد از استفاده از این نمکهای فلزری دستها را بطور کامل بشوئید. ۲12504 و [0ح[1] غلیظ را تنها در زیر و رقیق کردن اسید پاشیده شده از ی کربنات سدیم و آب استفاده کنید. ۸-۷-۳ منایع 5 ۷۷۵10۴ 200 50۵ 1۵۳ [ ۱/120۵ .1996 ۷۵10۲۹ .۳ 200 مصععها ۷20 .ظ ,۳ 8۳۵۰ ۱۰ ۰ 1۳6 ,060م] ,۳۵۰ 40 0۳۵۳۵61617211010 ۳۳۵۹۵0۵ :2002 ۷۷11۵0۵ ۸۵ 200 ,80۵۰ سا ,۷5و۱۵ 10 ۱۰ بط ما8 .2 ۰ آا[50 00۵۰ بخعاهاک انا عط) اه دازمک 0۵۴ ماع اه دعنا موم ۷1۵ ممنخقاع وم .7-۰ 33:11 .|۸۵ ۲۳1۵1 40 ,۱1116۳ .1.11 بعهه۳ با.۸ :10 .403-430 یم ۳۳۵۹۵۳۵۳۵ 1982 بو مگ با 200 ماک ما0 .3 ۰ ۱1100010102121 200 آهعن و0 .2 ۳۵۳ مدزفواهم۸ آزم5 اه ۱/0005 (وعلی) بط 12.۴۸ ۰ ,۱120150 555۸ 20 ۸5۸ 9۰ ۷۵۵۵۲۰ ۸0 0 200 [(۵ م0 .221515 امک 1۵۳ ۸005 ۲۵۲۳۵۵۵۵ 0۵0 ۲13000006 .1999 اتمصم) دزعواهم۸ ۳1۵۵1 0ص آنمک .4 ۳ ,12100 83002 ,۳۳۵۹۹ 0۳ ,وزدر|۵ ۸ ۳1۵01 200 1651108 آزمگ 0 ۸-۳- اندازه‌گیری م».دیر آهن . منگنز و آلومینیوم قابل عصاره‌گیری با سیترات - دیتیونات(کد روش بتر تیب |[ 0 ۳۵۴8001۰ زا۳800 ۷10 00 800) سیترات- دیتیونات بعنوان یک عصاره گیر حلال انتخابی برای استخراج اشکال کمپلکس آلی آهن و آلومینیوم » اکسیدهای آبی غیرکریستالی این یونها و آلومینوسیلیکاتهای بی شکل استفاده می گردد(واداء ۱۹۸۹) ۱-1۵ 16 2-۷10 7۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷۸ دستورالعمل نجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک می‌باشد (اداره نقشه برداری خاک ایالات متحده» ۱۹۹۹) ۱-۸-۳- وسایل - ترازو با دقت یک میلی گرم - دستگاه جذب آتمی با متعلقات - بالن ژوژه کلاس ۸ درحجمهای ۱۰۰,۲۵۰و ۱۰۰۰ میلی لیتری - لوله های سانتریفوژ ۵۰ میلی لیتری ۲-۸-۳- مواد - آب مقطر عاری از یون - سدیم دیتیونات (,۷۳4۰۵20),پودرخالص (0 2/12 ۲/10( 0), بلوری؛ ۳۳۶ گرم سیترات سدیم را در تقریباً یک لیتر آب مقطر عاری از بون حل کرده و حجم نهائی را با آب مقطر به ۲ لیتر برسانید. غلظت نهائی ۰/۵۷ مولار سیترات سدیم می باشد. - اسید سولفوریک غلیظ (1:36/0/) ری (:11: ۳0) ره - اسیدفسفر (۸۵) . برای اندازه گیری آهن نمونه ها قبل از اندازه گیری به نسبت ۵۰: ۱ رقیق میلی‌لیتر از اسید فسفریک غلیظ به ۵۰۰ میلی متر آب مقطر و رقیق کردن آن تا حجم یک لیتر و مخلوط کردن آن به آرامی تهیه می شود. (توجه شود برای آلومینیوم و منگنز ضریب رقت ۱:۵ و درب است) - محلول استاندارد اولیه (۳555) , خلوص بالاء ۱۰۰۰ میلی گرم در لیتر ۸۱,۸/۳,۵. - محلولهای کالیبراسیون برای آهن؛ به هر حجم۱۰۰ میلی لیتری از شاهداستانداردهای کالیبراسیون و کنترل کیفیت ۲۵ میلی‌لیتر از مخلوط زیر را اضافه نمائید. این مخلوط با ترکیب ۲۰ میلی لیتر محلول عصاره گیری سیترات سدیم» ۰/۲۱ میلی‌لیتر اسیدسولفوریک و ۶ میلی لیتر اسیدفسفریک و سپس رقیق کردن آن با آب مقطر عاری از یون تا حجم ۲۵۰ میلی‌لیتر بدست می آید. برای مخلوط شدن کامل آن را برگردانید( توجه شود محلول زمینه استانداردها برای رقت ۱:۵۰ نمونه‌ها تنظیم شده است. همچنین اسیدسولفوریک جایگزین دیتیونایت شده است). -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - تجزیه‌های نسیمیایی خاک ۱۷۹ - محلولهای استاندارد کالیبراسیون آهن (5۳065) یا استانداردهای کاری؛ (۲۰/۲۵۰۰/۰ ۵۱۰/۱۵۰/۰ ۵/۰ ۱/۰ و۰/۰ میلی گرم آهن در لیتر) و محلول کنترل کیفی ۱۲/۵ میلی گرم آهن در لیتر. این محلولها را به شرح زیر بصورت هفتگی درهفت ۱ "راع ۲۵۱۱0۲ ۲/۵ میلی لیتر از .۳555 ۲ "ا۵ ۲۰۱۱0۲ ۲/۰ میلی لیتر از .۳555 ۳ "با ۱۵۱۵/۲ ۱/۵ میلی لیتر از .۳555 ۴ "رات 0/۲ ۱۰۱۱۱- ۱/۰ میلی لیتر از .۳555 ۵ "را 8/۲ ۵/۰۱ ۰/۵ میلی لیتر از ..۳555/ ۶ "را ۰/۱۱/۰۱8۲ میلی لیتر از ..۳555/ ۷ "ات ۰/۰۱8۲ ۰/۰ میلی لیتر از ..۳555 ( شاهد) ۸ "را ۱۲/۵۸۵۲ ۱/۲۵ میلی لیتر از .۳555 (کنترل کیفی) بالنهای ۱۰۰ میلی لیتری را با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید و به آرامی برگردانید تا کاملاً مخلوط شوند. پس از مخلوط شدن کامل, محلول را به ظروف پلاستیکی منتقل نمائید. - محلولهای استاندارد کالیبراسیون برای منگنز؛ به هر حجم ۱۰۰ میلی لیتری از شاهد. محلولهای استاندارد کالیبراسیون و محلول کنترل کیفی, ۲۵ میلی لیتر از مخلوط زیر را اضافه نمائید. این مخلوط با ترکیب ۲۰۰ میلی لیتر محلول عصاره گیری سیترات سدیم و۲/۱ میلی لیتر اسیدسولفوریک که با آب مقطر عاری از یون تا حجم ۲۵۰ میلی لیتر رقیق شده است تهیه می‌گردد. برای اختلاط کامل, مخلوط به آرامی برگردانده می شود. (توجه شود:مخلوط استانداردها برای تطابق با نسبت رقت ۵ نمونه ها تهیه شده, همجنین اسید سولفوریک جایگزین دیتیونات شده است.) - محلولهای کالیبراسیون استاندارد منگنز (5۸/11۳5) یا محلولهای کاری؛ (۰۱۵/۰ ۱۰/۰ 4۵/۰ ۲/۵ ۱/۵ و۰/۰ میلی گرم منگنز در لیتر) و محلول کنترل کیفی ۶/۵ میلی گرم در لیتر. این محلولها را در ۶ بالن ژوژه ۱۰۰ میلی لیتری به شرح زیر و ۱۵/۰۱۲۱۵۸۲۱ - ۱/۵ میلی لیتر از محلول ,7/555 ۲ ۱۰/۰۱۱۵8۸۶۱ - ۱/۰ میلی لیتر از محلول ,7/555 ۳ ۵۱۰۱۱۵۸/۸۱ - ۰/۵ میلی لیتر از محلول ,ی 555/ ۴ ۱ ///۲/۵۸۱۵ - ۰/۲۵ میلی لیتر از محلول ,7555 ۵ ۱/۵۱۱/۲۱۲ - ۰/۱۵ میلی لیتر از محلول ,7/555 ۶ ۰/۰۱8/71۱ -< ۰/۰ میلی لیتر از محلول ,,۳555/ (شاهد) ۷ ۱ ۶/۵۱۱۵//۸ - ۰/۶۵ میلی لیتر از محلول ,ی ۱/555 کنترل کیفی) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸۹۰ دستورالعمل تجزیه‌ها یآزمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک بالنهای ۱۰۰ میلی لیتری را با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید و به آرامی برگردانید. پس از یکنواختی کامل محلولها را به ظروف پلاستیکی منتقل نمائید. - محلولهای استاندارد کالیبراسیون آلومینیوم؛ به هر حجم ۱۰۰ میلی لیتری از محلولهای شاهد.استانداردهای کالیبراسیون و کنترل کیفی, ۲۵ میلی لیتر از مخلوط زیر اضافه نمائید. این مخلوط با مخلوط کردن ۲۰۰ میلی لیتر محلول عصاره گیری سیترات سدیم» ۲/۱ میلی لیتر اسید سولفوریک و سپس رقیق کردن تا حجم ۲۵۰ میلی لیتر با آب مقطر عاری از یون تهیه می گردد. مخلوط را برای یکنواختی کامل به آرامی برگردانید. (توجه: مخلوط زمینه استانداردها بنحوی تهیه شده است که با نسبت رقت ۱:۵ نمونه ها (همانند ۱11) تطابق نماید. همچنین اسیدسولفوریک جایگزین دیتیونات شده است). - محلولهای استاندارد کالیبراسیون آلومینیوم (05ع5۸1) یا محلولهای کاری (۵0۰۰/۰ ۸۰/۰ ۶۰/۰ ۴۰/۰ ۲۰/۰ ۱۰/۰ و ۰/۰ میلی گرم آلومینیوم در لیتر) و محلول کنترل کیفی ۵۰ میلی گرم درلیتر. این محلولها را به شرح زیر در بالن ژوژه های ۱۰۰ 0۱ ۱۰۰۱۱۶- ۱۰/۰ میلی لیتر از محلول ,7555 ۲ "۸1 ۸۰۸8 - ۸/۰ میلی لیتر از محلول ,, 7555 ۳ ]۸ ۶۱۰-۶۰8۶ میلی لیتر از محلول ,, 55:5 ۴ "۸11 ۶ ۴۰- ۴/۰ میلی لیتر از محلول ,, 7555 ۵ "۸/11 ۲۰۸۲۶ ۲/۰ میلی لیتر از محلول ,, 7555 ۶ "۸11 ۱۰۸۲۶- ۱/۰ میلی لیتر از محلول ,, 7:55:55 ۷ ]۸ ۰/۰۱۱8- ۰/۰ میلی لیتر از محلول ,, ۳555 (شاهد) ۸ ]۸1 ۵۱۰-۵۰۲۱8 میلی لیتر از محلول ,, ۳555 (کنترل کیفی) بالنها را با آب مقطر عاری از یون به حجم برسانید و به آرامی برگردانیده تا کاملاً مخلوط شوند و پس از یکنواختی به ظروف پلاستیکی منتقل نمائید. عصاره گیری آلومینیومآهن و منگنز ۵ گرم از خاک زیر۲ میلی متری یا پودر شده هوا خشک را با دقت یک میلی گرم توزین و در لوله سانتریفوژ ۵۰ میلی لیتری بریزید. اگر نمونه مرطوب است بقدری از آن توزین نمائید که حدود۰/۷۵ گرم خاک خشک را شامل شود. ۴ گرم پودر سدیم دیتیونات به آن اضافه نموده و ۲۵ میلی لیتر محلول سیترات سدیم به آن اضافه نمائید. درب لوله را ببندید و کمی با دست تکان د هید تا خاک از ته ظرف جدا شود. لوله را در محل مخصوص روی شیکر رفت و برگشتی قرار داده و بمدت یک شب (۱۲ تا ۱۶ ساعت) » با سرعت ۲۰۰ دور در دقیقه در دمای اطاق ۲۰-۲ درجه سانتی گراد تکان دهید. لوله ها را از شیکر جابجا کرده و با دست تکان دهید تا خاک از لوله ها جدا شود . اجازه دهید لوله‌ها یک شب بماند. -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - تجزیه‌های نسیمیایی خاک ۱۸۱ روز بعد با سرعت ۴۰۰۰ دور در دقیقه و به مدت ۱۵ دقیقه سانتریفوز کنید. مقادیر ۸40 ۳۵ و ا۸ در محلول زلال روشی و به رقیق کردن عصاره های نمونه هنگامی که سدیم به مقدار کافی در محلول عصاره گیر وجود دارد نیازی به محلول بازدارنده یونیزاسیون دیگری نیست. برای رقت ۱:۵۰ نمونه ها برای اندازه گیری آهن از محلول رقیق کننده اسید فسفریک استفاده کنید. رقیق کردن آهن نهایتاً منجر به برای اندازه گیری آلومینیوم ومنگنز از رقت ۱:۵ در آب مقطر عاری از یون استفاده می شود. بدین منظور یک قسمت از عصاره نمونه سیترات-دیتیونات را با ۴ قسمت آب مقطر رقیق کنید. تنظیم و استفاده از دستگاه جذب اتمی برای تنظیم دستگاه جذب اتمی به دستورالعمل کارخانه سازنده مراجعه نمائید. جدول شماره (۱۰-۳) تنها راهنمای خیلی کلی جدول شماره ۱۰-۳- برخی از شرایط کلی کار با دستگاه اسپکتروفتومتر جذب اتمی (۸۸5) کاتیون غلظت برنر و زاویه طول موج اسلیت اکسیدانت/سوخت (۷آ ۱۳8 ((1117) (۲1۳۱) تاخیر قرائت بطور معمول ۲ ثانیه و مدت 111110 111108721101 نیز ۲ ثانیه است اما برای خاکهای مختلف می تواند متفاوت باشد. برای هر نمونه میانگین ۳ قرائت بیان می شود. هر عنصر دردستگاه جذب اتمی »جداگانه اندازه گیری می شود. برای کالیبراسیون دستگاه از نمونه‌های شاهد و استانداردهای کالیبراسیون استفاده نمائید. کالیبراسیونها به صورت خطی و با عرض از مبدا محاسبه شده خواهند بود. بعد از هر ۱۲ نمونه نمونه کنترل کیفی را قرائت کنید. برای ادامه کار این نمونه باید کمتر از ۸۱۵/ خطا داشته باشد. اگر چنین نبودء دستگاه را دوباره کالیبره کنید و نمونه کنترل کیفی را دوباره قرائت نمائید. در پایان هر سری نمونه نیز نمونه کنترل کیفی را اگر نمونه ها خارج از محدوده کالیبراسیون بودند یک رقت پی درپی انجام می شود. یک رقت ۱:۵ نمونه با استفاه از شاهد با محلول رقیق کننده اسید فسفریک برای 1۵ است)با انجام این رقت مضاعف بوسیله محلول شاهد کالیبراسیون » محلول زمینه را بین نمونه های رقیق شده و استانداردها یکسان نگهدارید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸۲ دستورالعمل تجزیه‌ها یآ زمایشگاهی نمونه‌ها یآب و خاک 4-۸-۳ محاسبات غلظت عنصر را برحسب میلی گرم در لیتر با کمک فرمول زیر به درصد درخاک تبدیل کنید: [۳۶-۳] (۳۷1000)/ (100 ۷ ۸1۷8۷۲۷ ) - ۳۵ ما۸ ۸10۰ درخاک که درآن : 1 ۸ قرائت عصاره نمونه ( باع 3[ حجم عصاره (1) )> رقت مورد نیاز 4[ نسبت خاک آون خشک/ خاک هواخشک(روش 311)یا آون خشک/ رطوبت مزرعه (روش 3102) ۲ا< وزن نمونه (8) ۰ ضریب تبدیل به پایه ۱۰۰گرم ۳۵ بت [-ج 118 ۵-۸-۳ گزارش نتایج 1-۸-۳ نکات در تجزیه به کمک جذب آتمی چهار نوع مزاحمت ( زمینه» طیفی» شیمیایی و یونیزاسیون ) وجود دارند. با توجه به نوع عناصر مورد تجزیه اهمیت هر کدام از این نوع مزاحمتها متفاوت خواهد بود. پتانسیل کاهشی عصاره گیر به 11] محلول عصاره‌گیر و سیستم خاک وابسته است. سیترات سدیم آهن کاهش داده شده (1۵ ۲24004) را کمپلکس می‌کند و معمولاً سیستم را تا 011 ۶/۵ تا ۷/۳ بافر می‌کند. برخی از خاکها ممکن است ]1 را کاهش دهند که این منجر به رسوب سولفیدهای آهن می‌گردد. عصاره‌های صاف شده ممکن است نسبت به عصاره‌های صاف نشده بازیابی ۸11,۳۵ و |۸ متفاوتی را نتیجه دهند. ۷-۸-۳ ایمنی