معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور دستورالعمل تعیین حریم کیفی آب‌های زایرزمینی فشریه شماره ۶۲۱ معاونت نظارت راهبردی وزارت نیرو امور نظام فنی دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا ییی3[(02 هام۱ ۱۳۹۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ([) سر بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران شماره: ۹ ۱ ۸۹ ۹۲۳/۱ 5 ۱۳۹۲/۹۳/۹۵ موضوع : دستورالعمل تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آیین‌نامه استانداردهای اجرایسی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲و در چارچوب نظام فنی و اجرایسی کشور (موضوع تصوبب‌نامه شماره ۴۲۳۳۹ /ت ۳۴۹۷ اه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم وزبران)» به پیبوست نشریه شماره ۶۲۱ امور نظام فنی, با عنوان «دستورالدمل تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود تا از تاریخ ۱۳۹۲/۷/۰۱ به اجرا در آید. رعایت مفاد این نشربه برای دستگاه‌های اجرابی. مهندسان مشاور, پیمانکاران و عوامل دبگر الزامی است. ز مراد ش ش: ۲۶۲۸۷ -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی خواننده گرامی: امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی» فنی» ابهام؛ ایهام و اشکالات موضوعی نیست. از این‌رو از ُسما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشسکال فنی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: ۱ - تسماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان مت ن اصلاح نسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۳- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکاتیه : تهران, میدان بهارستان» خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء امور نظام فنی ۲۷۷610 ی -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی ایرانیان از آغاز بهره‌برداری از منابع آب اعم از چاه» چشمه به فکر رعایت حریم کمی منابع آب بوده‌اند چراکه همواره نوعی نگرانی برای صاحبان یک منبع آب وجود داشته که ایجاد منبع آبی جدید اثرات سوء و نامطلوب بر منبع قدیمی بگذارد. بنابراین تعیین حریم یک منبع آبی نوعی اطمینان خاطر برای صاحبان آن و از سوی دیگر هشداری بود به افرادی که می‌خواستند منبع جدیدی در حوالی یک منبع قدیمی آب ایجاد نمایند که در نتیجه آن‌ها را ملزم به رعایت حریم می‌نمود. امروزه با رشد جمعیت و افزایش تعداد چاه‌ها و استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی جهت مصارف شرب» صنعت و کشاورزی از یک طرف و نفوذ زه‌آب‌های کشاورزی» نفوذ فاضلاب‌های صنعتی و شهری به داخل آبخوان‌ها از طرف دیگرء تغییرات قابل ملاحظه‌ای در کیفیت آب‌های زیرزمینی به وجود آمده است. بنابراین براساس قانون توزیع عادلانه آب علاوه بر تعیین حریم کمی» لزوم تعیین حریم کیفی براساس معیارهای علمی و کاربردی جهت اعمال مدیریت صحیح براستقرار بهینه کاربری‌ها و به‌منظور حفاظت و بهره‌برداری بهینه از منابع آب زیرزمینی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. باتوجه به اهمیت مبحث فوق, امور آآب وزارت نیرو درقالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه نشریه «دستورالعمل تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی» را با هماهنگی امورنظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور در دستورکار قرارداد و پس از تهیه, آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذی‌نفع نظام فنی اجرایی کشور به این معاونت ارسال نمود که پس از بررسی» براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی اجرایی کشور (مصوب ۴۲۲۳۹/ت ۳۳۴۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. نشریه حاضر به‌منظور ارائه یک چارچوب جامع برای تعیین و چگونگی اعمال حریم کیفی آب‌های زیرزمینی تهیه شده است. بدین‌وسیله معاونت نظارت راهبردی از تلاش و جدیت رییس امور نظام فنی جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم امورنظام فنی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیروء جناب آقای مهندس محمد ابراهیم‌نیا و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه تشکر و قدردانی می‌نماید و از ایزدمنان توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران را آرزومند می‌باشد. امیداست متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این نشریه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. معاون نظارت راهبردی بهار ۱۳۹۲ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل نشریه دستورالعمل تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی [نشریه شماره ۶۲۱] مجری: موسسه تحقیقات آب مولف اصلی:عالیه ثابت رفتار ‏ کارشناس آزاد دکترای علوم محیط زیست اعضای گروه ترمیه کننده: عالیه ثابت رفتار کارشناس آزاد دکترای علوم محیط زیست سعید پورشهیدی شرکت مهندسین مشاور کریت کارا فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های آبی ببهروز پیروز موسسه تحقیقات آب فوق‌لیسانس مهندسی عمران آب همای رسولی شرکت راهبرد دانش پویا لیسانس مهندسی آب کورش محمدی دانشگاه تربیت مدرس دکترای منابع آب ندا کاوه کار شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی منابع آب محمد حاتمی ورزنه شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس عمران- مهندسی محیط زیست مهین کاظم‌زاده آزاد طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی لیسانس مهندسی راه و ساختمان اعضای گروه تایید کننده: (کمیته تخصصی محیط زیست طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور) محمدعلی حامدی شرکت مهندسین مشاور رویان دکترای برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای بهروز دهزاد دانشگاه شهید بهشتی دکترای اکولوژی آب‌های داخلی نادیا روستایی سازمان حفاظت محیط زیست فوق‌لیسانس مهندسی شیمی الهام رسولپور شبستری طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی فوق‌لیسانس برنامه‌ریزی» مدیریت و آموزش محیط صنعت آب کشور- وزارت نیرو زیست محمد محمدی دانشگاه جامع علمی کاربردی دکترای ارزیابی و آمایش محیط زیست سیدرضا یعقوبی شرکت اندیشه زلال فوق‌لیسانس مهندسی محیط زیست اعضای گروه هدایت و راهبردی پروژه: خشایار اسفندیاری رییس گروه آمور نظام فنی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی ساناز سرافراز کارشناس منابع آب آمور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - کلیات و بررسی تجربیات داخلی و خارجی تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی ۱-۱- کلیات ۲-۱- تعاریف و اصطلاحات ۳-۱- محدوده مطالعات ۴-۱- ضرورت تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی ۵-۱- مرور مراجع ۱-۵-۱- سوابق خارجی ۲-۵-۱ سوابق داخلی ۶-۱- جمع بندی فصل دوم- تعیین حریم کیفی نقطه‌ای ۱- ۲- مفهوم حریم کیفی نقطه‌ای ۳-۲ بررسی انواع معیارها در تعیین حریم کیفی نقطه‌ای ۱-۲-۲- فاصله ۲-۲-۲- افت ۳-۲-۲ زمان گذر ۴-۲-۲ مرزهای جریان ۵-۲-۲- ظرفیت لایه آبدار برای جذب و کاهش آلودگی ۳-۲ بررسی انواع روش‌ها در تعیین حریم کیفی نقطه‌ای ۱-۳-۲- روش شعاع ثابت دلخواه (0۳14) ۲-۳-۲- روش شعاع ثابت محاسبه شده (۲۳) ۳-۳-۲- روش اشکال مختلف ساده شده (5۷5) ۴-۲۳-۲- مدل‌های تحلیلی ۵-۳-۲- برداشت‌های هیدروزئولوزیک ۶-۳-۲- مدل‌سازی عددی ۴-۲- بررسی مزایا و معایب روش‌های مختلف تعیین حریم کیفی نقطه‌ای (چاه) ۵-۲- معرفی و پیشنهاد روش مناسب جهت تعیین حریم کیفی نقطه‌ای (چاه) فصل سوم- تعیین حریم کیفی ناحیه‌ای آب‌های زیرزمینی ۱۲ ۱۳ ۱۵ ۱۷ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳۰ ۲۳۲ ۲۴ ۳۵ ۲۶ ۳۸ ۳۹ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- ۳- مفهوم حریم کیفی ناحیه‌ای ۳ ۲-۳- ضرورت و جایگاه حریم کیفی ناحیه‌ای در استقرار کاربری‌ها ۳۳ ۳-۳- آسیب‌پذیری آبخوان ۳ ۱-۳-۳- تعاریف أسیب‌پذیری ۳ ۲-۳-۳ انواع آسیب‌پذیری ۳۵ ۳-۳-۳- عوامل موثر در آسیب‌پذیری ۳۵ ۴-۳-۳- محدودیت‌های موجود در ارزیابی آسیب‌پذیری ۳ ۵-۳-۳- روش‌های تعیین آأسیب‌پذیری ۳۷ ۶-۳-۳- آسیب‌پذیری روش رتبه‌دهی توصیفی با مدل ۸571 1] ۳۰ ۴-۳- تفاوت مفهوم حریم کیفی و أسیب‌پذیری ۳ ۵-۳- بررسی و نحوه انتخاب آلاینده‌های موجود در آبخوان ۳۶ ۶-۳- ارائه روش تعیین حریم کیفی ناحیه‌ای آب‌های زیرزمینی با در نظر گرفتن کاربری ۳۷ ۱-۶-۳- تعیین حریم کیفی آبخوان با کاربری صنعتی و استفاده از فلزات سنگین (مطالعه موردی آبخوان کرج) ۳۹ ۲-۶-۳ تعیین حریم کیفی آبخوان با کاربری کشاورزی و استفاده از آلاینده نیترات (مطالعه موردی آبخوان أستانه- کوچصفهان) 7۸ فصل چهارم-جمع‌بندی و پیشنهادها ۷۹ ۱-۳۴- کلیات ۸ پیوست ۱- مروری بر اقدامات حفاظتی آب‌های زیرزمینی در کشورهای مختلف دنیا ۸۳ پیوست ۲ - بررسی قوانین, مقررات و آیین‌نامه‌های مصوب در ایران ۱۰۹ پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌های آب زیرزمینی ۱۳۳ منابع و مراجع ۱۶۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل عنوان شکل ۱-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از یک شعاع ثابت دلخواه شکل ۲-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از یک شعاع ثابت محاسبه شده شکل ۳-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از شکل‌های مختلف ساده شکل ۴-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از برداشت‌های هیدروژئولوژیکی شکل ۵-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از مدل‌های ریاضی شکل ۶-۲- چارچوب منطقه‌بندی حریم کیفی و ارزیابی خطر آلودگی برای یک چاه شکل ۱-۳- محدوده تغییرات عمق آب زیرزمینی در آبخوان کرج شکل ۲-۳- مقدار شیب برحسب درصد در آبخوان کرج شکل ۳-۳- محدوده تغییرات هدایت هیدرولیکی خاک در آبخوان کرج شکل ۴-۳- رتبه‌بندی منطقه اشباع در آبخوان کرج شکل ۵-۳- رتبه‌بندی منطقه غیراشباع در آبخوان کرج شکل ۶-۳- رتبه‌بندی محیط خاک در آبخوان کرج شکل ۷-۳- شاخص آسیب‌پذیری کمی در آبخوان کرج شکل ۸-۳- کلاس‌بندی کیفی آسیب‌پذیری در آبخوان کرج شکل ۹-۳- موقعیت چاه‌های نمونه برداری شده واقع در آبخوان کرج شکل ۱۰-۳- پهنه‌بندی آلودگی سرب آبخوان کرج شکل ۱۱-۳- کلاس‌بندی کیفی آلودگی سرب آبخوان کرج شکل ۱۳-۳- کلاس‌بندی حریم کیفی آبخوان کرج شکل ۱۳-۲- نقشه کمی اسیب‌پذیری دشت استانه محاسبه شده به روش ۸۹11 21] شکل ۱۳-۲- نقشه توصیفی آسیب‌پذیری دشت آستانه با استفاده از شاخص ۲۳۸۹11 شکل ۱۵-۳- پراکندگی نقاط نمونه برداری برای تعیین غلظت نیترات در محدوده آبخوان شکل ۱۶-۲- نقشه اسیب‌پذیری به همراه غلظت نیترات پخش شده در منطقه مورد مطالعه قبل از اصلاح :« شکل ۱۷-۳- نقشه اسیب‌پذیری به همراه میزان کمی مدل در منطقه مورد مطالعه پس از اصلاح مدل شکل ۱۸-۳- کلاس‌بندی حریم کیفی آبخوان آستانه- کوچصفهان شکل پ.۱-۳-صفحه معرفی نرم افزار ۳۸/2000 ۷/۳۸ شکل پ.۲-۳- خلاصه توضیحات مدل شکل پ.۳-۳- منوی انتخاب و ساخت پروژه شکل پ.۴-۳- ایجاد یک پروژه جدید شکل پ.۵-۲۳- تعریف واحدها برای پروژه جدید شکل پ.۶-۳- انتخاب نقشه از محل ذخیره فایل شکل پ.۷-۳- نقشه ایالت ۷/111561156 شکل پ.۸-۳- نمادهای مربوط به بزرگ‌نمایی و جابه‌جایی تصاویر شکل پ.۹-۳- منطقه قرارگیری چاه‌ها و خط تراز ۴۰۰ متر پس از بزرگ‌نمایی ۳۰ ۲۳۲ ۲۳۳ ۲۶ ۳۷ ۳۸ 1۳ 1۴ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۹ ۶۰ ۸9 ۶۴ ۸۶۵ اره ۶۹ ۷۰ ۷۲ ۷۳۴ ۷۷ ۷۸ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل عنوان شکل پ.۱۱-۲۳- وارد نمودن حریم ثابت چاه شکل پ.۱۲-۳- رسم حریم ثابت ۶۱ متر برای چند نمونه چاه شکل پ.۱۳-۳- نمای شماتیک پارامترهای مورد استفاده شکل پ.۱۴-۳- نقاط با تراز مشخص سطح آب برای تعیین جهت جریان شکل پ.۱۵-۳- پنجره نمایش داده شده پس از انتخاب ۳10۷۷ 1111101111 شکل پ.۱۶-۳- وارد کردن داده‌های مربوط به دریاچه شکل پ.۱۷-۳- پارامترها و مشخصات مورد نیاز آبخوان شکل پ.۱۸-۲- پارامترها و مشخصات مورد نیاز خطوط تراز شکل پ.۱۹-۳- ورود داده زمان مورد نظر در قسمت 1۳۵0118 شکل پ.۲۰-۳- دکمه 11۷1۱ برای اجرای برنامه شکل پ.۲۱-۳- تراز سطح آب منطقه مورد مطالعه شکل پ.۲۳-۳- وارد کردن پارامترهای مربوط به چاه مورد نظر برای تعیین حریم شکل پ.۲۳-۳- وارد کردن پارامترهای مربوط به چاه مورد نظر برای تعیین حریم شکل پ.۲۴-۳- حریم کیفی چاه مورد نظر با روش جریان یکنواخت پس از ۵ سال شکل پ.۲۵-۲- میزان بده تعدادی از رودخانه‌های اطراف چاه مورد نظر شکل پ.۲۶-۲۳ نماد ‎٩11‏ 11110 در نوار ابزار شکل پ.۲۷-۲- پنجره ورودی داده‌های زهکش شکل پ.۲۸-۳- نمایش رودخانه‌ها و زهکش‌ها که در منطقه مورد مطالعه علامت‌گذاری شده است شکل پ.۲۹-۲۳- وارد نمودن میزان تغذیه آب زیرزمینی شکل پ.۳۰-۳- تعیین حریم چاه در شرایط وجود زهکش و رودخانه (مرز جریان) برای مدت ۵ سال شکل پ.۳۱-۳- تعریف مرزهای غیر قابل عبور آب شکل پ.۳۲-۳- تعیین حریم با تعریف مرزهای غیر قابل عبور آب برای مدت زمان ۵ سال شکل پ.۳۳-۳ نحوه کشیدن عوارض در شرایط ناهمگن شکل پ.۳۴-۳- وارد کردن پارامترهای مربوط به شرایط ناهمگن شکل پ.۳۵-۲- نمایش منطقه ناهمگن ترسیم شده» حدود تغذیه و زهکش شکل پ.۳۶-۳- تعیین حریم با شرایط ناهمگن ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۷ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۵۰ ۱۵۰ ۱۹۱ ۱۹۱ ۱۹۲ ۱۹۲ ۱۹۳ ۱۹۳ ۱۹۳ ۱۹۵ ۱۹۵ ۱۵۹۶ ۱۹۷ ۱۹۷ ۱۹۸ ۱۵۹ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول عنوان جدول ۱-۲- مزایا و معایب روش‌های تعیین حریم چاه» چشمه و قنات جدول ۱-۳- وزن‌های نسبت داده شده به پارامترهای هفت‌گانه 21۸۹11[۲] جدول ۲-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های عمق آب زیرزمینی جدول ۳-۳- محدوده‌ها و رتبه‌های تغذیه خالص جدول ۴-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی توپوگرافی جدول ۵-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های هدایت هیدرولیکی آبخوان جدول ۶-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های محیط اشباع آبخوان جدول ۹-۳- مثالی از محاسبه شاخص آسیب‌پذیری جدول ۱۰-۳- انواع آلوده کننده‌های معمول منابع آب زیرزمینی و منابع آلوده کننده‌ها جدول ۱۱-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های غلظت سرب (میلی‌گرم بر لیتر) جدول ۱۲-۳- تقسیم‌بندی کلاس‌های مختلف أسیب‌پذیری جدول پ.۱-۳- رتبه‌دهی و وزن‌دهی پارامترهای 101۳۸5112 ۳۹ ۴۳ ۴۳۳ ۳۴ ۳۴ ۳۴ ۴۳۴ ۴۵ ۴۵ ۴۵ ۴۷ ۶۳ ۶۸ ۷۶ ۱۲۳۷ ۱۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱ مقدمه در سال‌های اخیرء افزایش مصرف آب و محدودیت‌های فزاینده و پرهزینه بودن توسعه منابع آب سطحی,» منجر به فشارهای مضاعف به منابع آب زیرزمینی کشور شده است. در شرایط کنونیء بخش قابل ملاحظه‌ای از مصارف آب کشور به‌خصوص در بخش شرب توسط منابع آب زیرزمینی تامین می‌گردد که عمدتا از آبخوان‌های آزاد می‌باشد. این در حالی است که این آبخوان‌ها از اسیب‌پذیری و حساسیت بیش‌تری در مقابل آلاینده‌های ناشی از فعالیت‌های کشاورزی» صنعتی و شهرنشینی برخوردار هستند. در بسیاری از مواردء آلودگی آب زیرزمینی بعد از آلوده شدن چاه چشمه و قنات مشخص می‌شود. در صورت آلوده شدن آب زیرزمینی, رفع آلودگی بسیار پرهزینه و فرایندی طولانی است و اغلب زمانی آلودگی تشخیص داده می‌شود که رفع آلودگی آبخوان غیرممکن است. به علاوه تاثیر آلودگی آب زیرزمینی تنها مختص چاه‌های تامین آب و خود آبخوان نبوده و تخلیه آب زیرزمینی به دریاچه‌هاء رودخانه‌ها و تالاب‌ها باعث آلودگی منابع آب سطحی نیز می‌شود که عواقب زیست‌محیطی خطرناکی را به دنبال دارد. پیش گیری از راه‌یابی آلاینده‌ها به آبخوان‌های زیرزمینی تنها با محاسبه و تعیین حریم آنها و رعایت ضابطه‌های تخلیه آلاینده‌ها به منابع پذیرنده ممکن است. علاوه بر عوامل هیدرولیکی هم‌چون سطح ایستابی و دینامیکی آب. شیب و ضریب نفوذپذیری خاک. عوامل زمان و غلظت اولیه آلاینده در منبع آب و مقدار آن در نزدیک‌ترین منبع آلودگی» افزون بر جنبه‌های حقوقی» در تعیین شعاع اثرپذیری یا حریم بهداشتی چاه» چشمه و قنات‌های آب موثر هستند. برای محاسبه شعاع اثرپذیری» علاوه بر ارقام ثابت گوناگون با دامنه ۲/۵ تا ۵۰۰ متر که بر حسب نوع خاک, توسط محققان مختلف پیشنهاد شده است. روابط ریاضی, نمودارها و نرم‌افزارهای محاسباتی ویژه‌ای ارائه شده است. حفاظت بهداشتی از منابع آب زیرزمینی شهرها که برای تامین آب شرب استحصالی از چاه» چشمه و قنات‌ها نقش دارند» امروزه از مسوولیت‌ها و دغدغه‌های فکری متولیان تامین و توزیع آب شرب یعنی وزارت نیروء شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران, شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور و شرکت‌های آب منطقه‌ای استانی و شرکت‌های آب و فاضلاب استانی محسوب می‌شود. در این راستاء محاسبه بهینه و دقیق حریم با استفاده از مبانی علمی از اهمیت بالایی برخوردار است. زیرا محاسبه و اعمال حریم کوچک‌ترء خطر آلودگی آب چاه چشمه و قنات‌ها را بالا برده و حریم بزرگ‌ترء اتلاف سرمایه را به دنبال خواهد داشت. این دستورالعمل در برگیرنده ۴ فصل به شرح زیر می‌باشد. در فصل اول با مروری بر نتایج و دستاوردهای مهم داخلی و خارجی در تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی سعی گردید ضرورت تعیین حریم کیفی» بیان گردد. هم‌چنین در فصل دوم به بررسی روش‌ها و معیارهای موجود در تعیین حریم کیفی نقطه‌ای پرداخته می‌شود و در انتهای این فصل انواع روش‌های تعیین حریم نقطه‌ای» معایب و مزایای آنها و هم‌چنین روش مناسبی برای تعیین آن پیشنهاد و معرفی می‌گردد. در فصل سوم نیز بحث‌های أسیب‌پذیری» آلودگی و تعیین حریم کیفی ناحیه‌ای به همراه دو مطالعه موردی جهت بررسی بیش‌تر آرائه می‌گردد. فصل چهارم نیز شامل جمع‌بندی و پیشنهادها می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی - هدف هدف از تهیه این دستورالعمل ایجاد هماهنگی و ضابطه مند نمودن تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی جهت حفاظت هرچه بیش‌تر از این منابع با ارزش می‌باشد. به طور کلی این دستورالعمل جهت ایجاد برخی ممنوعیت‌هاء محدودیت‌ها و تغییرات خاص فعالیت‌های انسانی با تعیین محدوده‌ها یا حریم‌های حفاظتی در چندین سطح برای منابع آب زیرزمینی در مقابل آلاینده‌های ناشی از کاربری‌های مختلف جهت حفاظت از کیفیت آب‌های زیرزمینی ارائه می‌گردد. - دامنه کاربرد منطقه‌ای استانی؛ سازمان و شر کت‌های ذی‌مدخلی در اجرا و نحوه تعیین حریم کیفی نقعش ایفا خواهند نمودء که می‌توان به شرکت مشاور و پیمانکار و هم‌چنین وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی و غیره اشاره نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات و بررسی تحربیات داخلی و خارجی تعیین حریم کیفی آب‌های زفرزمیغی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات و بررسی تجربیات داخلی و خارجی تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی 0 ۱-۱- کلیات ایرانیان از آغاز بهره‌برداری از منابع آب اعم از جاه» قنات. چشمه و یا رودخانه به فکر رعایت حریم کمی منابع آب بوده‌اند» چراکه بگذارد. بنابراین تعیین حریم یک منبع آبی نوعی اطمینان خاطر برای صاحبان آن و از سوی دیگر هشداری بود به افرادی که کمی» لزوم تعیین حریم کیفی براساس معیارهای علمی و کاربردی جهت اعمال مدیریت صحیح بر حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب تعیین حریم کیفی منابع آب نگرشی ساختاری و راهبردی محسوب می‌گردد که در سطوح کلان مدیریت منابع آب کشور برای حفاظت و بهره‌برداری پایدار از این منابع حیاتی مطرح گردیده است. در واقع حریم کیفی یک ابزارفنی و مدیریتی جهت پیش‌گیری و حفاظت از منابع آب در مقابل انواع آلاینده‌های ریست محیطی می‌باشد. بکه بیان دیگر حریم کیفی منابع آب» محدوده ای در اطراف منبع آبی بوده که مستقیما یا غیرمستقیم تحت تاثیر فعالیت‌های انسانی و انسان ساخت قرار می‌گیرد و مفهوم آن ممنوعیت مطلق استقرار کاربری‌ها نیست. بلکه وضع محدودیت‌های لازم جهت استقرار مناسب این کاربری‌ها برای حفاظت از کیفیت آب در مقابل آلاینده‌های احتمالی با توجه به پتانسیل آلودگی واحدها جهت کاهش ریسک آلودگی در منابع آب می‌باشد. ۲-۱- تعاریف و اصطلاحات ا ۰ . ۱ - ابخوان به لایه متخلخلی اطلاق می‌گردد که در زیر سطح زمین قرار دارد و می‌توان از آن آب استخراج نمود. [ ۲ < آب ربررمبی آب موجود در سوراخ‌ها و شکاف‌های پوسته سنگی زمین» که در نتیجه ریزش باران و جریان سطحی» درون خلل و فرج مزبور زیرزمینی» را به آب‌های زیر سطح زمین که قابل برداشت به وسیله چاه» چشمه و قنات است. به کار می‌برند. این گونه آب‌ها بیش‌تر 7۲ -| 7 ۲۵۵6 ۷۹۵۳ اک ۷۷۵167 0۲۵۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی آزها دیده نمی‌شود. در برخی نواحی که دارای لایه‌های آبرفتی ضخیم باشد تا عمق ۰ متر نیز یافت می‌گردد. آب‌های مزبور غالبا املاح و مواد معدنی سنگ‌ها را در خود حل کرده و اغلب به صورت آب‌های معدنی تبدیل می گردند. [۱] عبارت است از تغییر مواد محلول یا معلق یا تغییر درجه حرارت و یا دیگر خواص فیزیکی و شیمیایی و زیستی آب در حدی که - ارزش ذاتی آب" عبارت است از ارزش آب در جایگاه طبیعی آنء بخشی از این ارزش مربوط به نحوه استفاده در شرایط موجود و بخش دیگر آن مربوط بد امکان بالقوه استفاده از آب در آینده و9 پاسداری از میراث آیندگان می‌باشد. ید علاوه برای صرف جنبه‌های طبیعی و زیست محیطی آب نیز ارزش قائْل می‌شوند (ارزش‌های وجودی محض).|۳| 1۵ ۳ - حریم کیفی آب‌های زیرزمینی ریرزمینی در مقابل آلاینده‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی که برای هر کدام از سطوح حریم کیفی, محدودیت‌ها و تغییرات خاص فعالیت‌های انسانی وضع می‌گردد.|۳| وه ۴ - حریم کیفی نقطه‌ای حریم کیفی نقطه‌ای عموما مربوط به منابع آب نقطه‌ای چاه» چشمه و قنات می‌شود و حریم به دست آمده تنها شرایط همان نقطه را در نظر گرفته است. به طوری که برای هر نقطه منابع آبی حریم منحصر به فردی با توجه به شرایط فیزیکی و محیطی آبخوان وجود خواهد داشت.|۵| و ۵ - حریم کیفی ناحیه‌ای اگر منبع آب زیرزمینی یک آبخوان باشد و هدف از تعیین حریم کیفی, حفاظت کل آبخوان» ارائه طرح‌هاء سیاست‌ها و خط مشی‌های منطقه‌ای و ملی باشد در این صورت حریم کیفی ناحیه‌ای مطرح می‌گردد. |۴۱] - اسیب‌پذیری ابخوان سهولت امکان نفوذ و پخش آلودگی از سطح زمین به سفره آب زیرزمینی در شرایط طبیعی. [۴] |- ۷۷/۵10۳ 0 2- 101۳1۹۵ ۷۵۱۵ 0 7۳ 3- 0۳۲0۵۱۵۲ 00۵111۷ ۳۳۵1۵0110 6 4- ۷۷/۱۵۵0 ۳۳۵1۵0110 4 ۵ ۳۳۵۱۵110۲۱ (ا0۵) ۷/۵۱۵۶ -5 ۷۵۱۲۵ ۲۵۲ابان۸ - 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات و بررسی تحربیات داخلی و خارجی نعیین حری م کیف یآب‌های زیرزمینی ۲ - حریم کمی آب! به محدوده‌ای گفته می‌شود که برداشت آب در آن موجب کاهش میزان آب‌های ربرزمینی می‌گردد. ۱۳۴ - حقابه ۲ حقابه عبارت است از حق مصرف آبی در دفاتر جزء قدیم یا اسناد مالکیت یا حکم دادگاه یا مدارک قانونی دیگر که قبل از تصویب این قانون» برای ملک یا مالک تعیین شده باشد. [۶| - دشت حفاظت سده به دشتی اطلاق می‌شود که در آن بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در مرز پتانسیل تجدیدپذیر بوده و بیلان آن در آستانه منفی - داست مموعه دشتی که در آن بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی بیش از پتانسیل تجدیدپذیر بوده و این امر موجب افت سطح آب زیرزمینی در دشت ممنوعه‌ای است که در آن علاوه بر افت سطح آب سفره زیرزمینی» کیفیت آب آبخوان نیز تنزل یافته و یا در نقاط مختلف آن پدیده‌های نشست عمومی زمین, فرونشست منطقه‌ای زمین و یا شکاف زمین مشاهده می‌شود. ۷۱| . ۶ - سند یا مجوز بهره‌برداری آب سندی است دال بر حق مصرف (اجازه استحصال و9 بهره‌برداری) معین آب برای شحص حقیقی ی حقوقی از منبع آبی مشخص که به صورت مدت‌دار صادر شده و مشتمل بر مشخصات دارنده و یا دارندگان, موقعیت منبع آبی. محل و نحوه تحویل و یا برداشست ۱- ۷۷/۵۲۵۲ 0011۷ ۳۳۵۱۵۵10 4۵ 2- ۷۷/۵16۴ 1 3- ۳۳۵1۵0160 4- ۳۲۵/۳۱۱۵ 0 5- )۵[ ۳۳۵۱] 0 6- ۷۷/۵12۳ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- - مدیریت به هم پیوسته منابع آب" مدیریت به‌هم پیوسته منابع آب یک رویکرد مدیریتی است که بیان می‌کند مقوله آب باید در یک چشم‌انداز همه‌جانبه شامل وضعیت طبیعی و متعادل نمودن نیازهای مختلف کشاورزی» صنعتی» شرب و زیست‌محیطی را مدنظر قرار دهد. مدیریت منابع و خدمات آب باید منعکس کننده روابط و تاثیرات متقابل بین مصارف مختلف آب بوده و بنابراین باید با همکاری بخش‌های مختلف همراه باشد. اگر به‌هم‌پیوستگی مناسبی در چارچوب مدیریت منابع و خدمات آب وجود داشته باشدء وضعیت عادلانه, کارآمد و پایداری - نظام بهره‌برداری از منابع آب" مجموعه‌ی قواعد. مقررات» مستندات و رویه‌های حقوقی و عرفی و ترتیبات نهادی که در جهت اعمال وظایف حاکمیتی مدیریت منابع آب به کار بسته می‌شود. که به‌ویژه درخصوص پایداری و حفاظت از منابع آب و تامین نیازهای پایه و ایجاد توازن منطقی در تخصیص آب به بخش‌های مختلف مصرف با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور و تحولات آن. ایحاد نظام ملی حسابداری منابع و مصارف آب و تعیین مبانی فنی و اقتصادی و حقوقی ناظر به امتیازات و حقوق تعیین شده (هم‌چون پروانه‌های بهره‌برداری و فعالیت‌ها و ساز و کار مشارکت ذینفعان می‌باشد. ‎|٩[ ۳-۱- محدوده مطالعات به طور کلی دو قسمت عمده نحوه تعیین حریم کیفی به شرح زیر می‌باشد: - حریم کیفی نقطه‌ای یا حریم کیفی در سطح حوضه چاه - حریم کیفی ناحیه‌ای یا حریم کیفی در سطح آبخوان ۴-۱- ضرورت تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی حد از آبخوان‌هاء ضروری است. اما در این بین محدودیت‌هایی نیز وجود داردء چرا که از دیدگاه اقتصادی- اجتماعی قابل قبول نیست و معقول خواهد بود که به جای اعمال کنترل بر کاربری اراضی و میزان برداشت. در هنگام تعریف و تعیین سطح کنترل لازم در حفاظت از کیفیت آب زیرزمینی از ظرفیت میرایی طبیعی آلاینده " (خود پالایی آلاینده) در منطقه غیراشباع استفاده شود و در نتیجه به 1 0 ۷۷67 1۵۵۵۵0 -۱ ۳۵[(۷ 0067۵1100 خع 10 ۷۷/67 -2 ۷( ۸116۵110 [31000۳۵ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات و بررسی تجربیات داخلی و خارجی تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی 1 بنابراین باید حریم‌هایی بر پایه آسیب‌پذیری آبخوان و شعاع حفاظتی منابع تامین آب و هم‌چنین میزان آلاینده‌هاء برای آبخوان‌ها تعیین گردد. در واقع این امر نشان می‌دهد چه فعالیت‌هایی و در کجا با خطر قابل قبول آلودگی آب زیرزمینی می‌تواند صورت بگیرد و به عقیده برخی از کارشناسان» شرایط هیدروژئولوژیکی به قدری پیچیده است که هیچ‌گونه پهنه‌بندی نمی‌تواند کلیه شرایط هیدروژئولوژیکی منطقه مورد نظر را پوشش دهد با این وجود به دلایل زیر پهنه‌بندی یا تعیین حریم کیفی براساس آسیب‌پذیری آبخوان به عنوان یک چارچوب کلی برای توسعه و اجرای خطی مشی حفاظت از منابع آب زیرزمینی لازم و ضروری است: تصمیماتی که در رابطه با کاربری اراضی اتخاذ می‌گردد. به هر حال آب زیرزمینی را تحت تاثیر قرار خواهد داد و اگر هیچ‌گونه حریم‌بندی کیفی وجود نداشته باشدء بدین معنی است که نگرانی در مورد منبع آب زیرزمینی وجود ندارد. هم‌چنین انتظار حفاظت انحصاری از تمام منابع آب زیرزمینی (یا به عبارتی اعمال محدودیت کاربری اراضی در کل محدوده تامین آب زیرزمینی)» غیرمنطقی است. بنابراین یک استراتژی پهنه‌بندی و حریم‌بندی کیفی برای اطمینان از تعامل منطقی بین توسعه اقتصادی و حفاظت از آبخوان بسیار مهم و ضروری است. ۵-۱- مرور مراجع ۱-۵-۱- سوابق خارجی در زمینه چگونگی تعیین حریم‌های کیفی منابع آب زیرزمینی در سطح بین‌المللی تجارب این نوع مطالعات محدود می‌باشد. اطلاعات مربوط به تجربیات کشورهای مختلف دنیا از طریق جستجو در مجلات علمی - پژوهشی» کتاب‌ها و سایت‌های اینترنتی جمع‌آوری گردیده است. در منابع جمع‌آوری شده» حریم کیفی منابع آب زیرزمینی عمدتا عناوین « 9۵111 60۳0۳۵۷۷۵1۵۲ 4 0۳016611010» و 7011089 0۳016011010 ۷۷۵1۵۲ 010۱۸۵)» بیان شده و تعیین حریم کیفی با حریم‌های حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی در راستای طرح‌های حفاظت از منابع آب زیرزمینی صورت گرفته است. عمده‌ترین طرح‌های حفاظت منابع آب زیرزمینی در ایالات متحده آمریکاء کشورهای اروپایی, کانادا و استرالیا انجام شده است که تعیین حریم کیفی در سطح آبخوان یا در سطح یک چاه یا گروهی از چاه‌ها از اساسی‌ترین بخش‌های طرح‌های حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی بوده است. سازمان محیطزیست کانادا در گزارشی تحت عنوان«تجربیات حفاظت کیفی آب‌های زیرزمینی» حفاظت از منابع آب زیرزمینی را در اکثر کشورها از دیدگاه قانونی به سه بخش عملکردهای حفاظتی قانون‌گذاری شدهء قانون‌گذاری نشده و تلفیق این دو تقسیم‌بندی می‌کند. در عملکردهای قانون‌گذاری شده یکسری قوانین برای حفاظت از چاه‌های بهره‌برداری وضع شده است و برخی از کاربری‌ها در حریم اطراف چاه‌ها محدود گردیده است. تمامی بهره‌برداران موظف هستند که طبق قانون این محدودیت‌ها را رعایت کنند. از مهمترین عملکردهای حفاظتی قانون‌گذاری نشده» می‌توان پهنه‌بندی آسیب‌پذیری آبخوان» تعیین حریم کیفی چاه‌هاء طبقه‌بندی آبخوان‌ها از نظر تمرکز مصارف و نوع مصارف و افزایش آگاهی‌های عمومی را نام برد. | - 20 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی اکثر کشورهای دنیاء به‌ویژه کشورهای اروپایی و آمریکاء از سال‌ها پیش قوانینی در مورد محدودیت‌های کاریری اراضی در حریم‌های حفاظتی چاه‌ها وضع کرده‌اند. آب زیرزمینی در اروپا بسیار ارزشمند است زیرا بیش از نصف جمعیت اروپا از آن به عنوان منبع آب شرب استفاده می‌کنند. درحالی که در ایاللات متحده آمریکا تلاش‌های زیادی به منظور پاکسازی آلودگی‌های منابع تامین آب زیرزمینی صورت گرفته است. در اروپا این تلاش‌ها در جهت جلوگیری از آلودگی‌های آتی معطوف شده است. اروپایی‌ها در اغلب طرح‌های حفاظتی آب زیرزمینی» مناطق حفاظتی حریم چاه‌های بهره‌برداری را براساس فاصله و زمان گذر تعیین کرده‌اند [۲۱]. یکی از انتقادات به روش آروپایی‌ها در حفاظت حریم چاه‌های بهره‌برداری این است که در اغلب موارد بین سیستم‌های مختلف آبخوان با خصوصیات هدایتی و جریان‌های آب زیرزمینی با بده‌های مختلف, تمایز چندانی قائل نمی‌شود. به‌علاوه طرح حفاظت از حریم چاه‌های بهره‌برداری برای مناطق حساسی که خارج از منطقه حریم چاه‌های بهره‌برداری قرار دارندء به کار نمی‌رود. هم‌چنین تحقیقاتی نیز در این زمینه توسط پژوهشگران صورت پذیرفته, به طور نمونه در تحقیقی با استفاده از یک مدل, عدم قطعیت در تعیین تغییرات زمانی حریم کیفی چاه در تشکیلات زمین‌شناسی غیرهمگن بررسی شد و نتایج حاصله از آن را با روش کلاسیک مقایسه گردید. هم‌چنین در تحقیق دیگری حرکت باکتری‌های بیماری‌زا و مواد شیمیایی سمی در اطراف چاه مورد بررسی در این راستا به بررسی وضعیت و اقدامات حفاظت از آب‌های زیرزمینی در برخی از کشورهای صنعتی (شایان ذکر است که کشورهای صنعتی برگزیده در این زمینه هم‌چون آمریکاء کاناداء استرالیا و غیره اغلب دارای استانداردها و سیستم‌های مدیریتی در این زمینه بوده و الگویی برای دیگر کشورها به شمار می‌روند) پرداخته و سپس چالش‌ها و مسایل و تدابیر حفاظتی آب‌های زیرزمینی در برخی از کشورهای در حال توسعه بررسی می‌گردد. ۱-۱-۵-۱- ایالات متحده آمریکا آب‌های زیرزمینی به عنوان یکی از منابع آبی مهم در آمریکا به‌شمار می‌رود که بیش از نیمی از جمعیت این کشور جهت مصارف خانگی از آن استفاده می‌کنند. به‌ویژه از سال ۱۹۹۰ ایالات متحده تلاش‌های زیادی در جهت حفاظت از آب‌های زیرزمینی انجام داده و قوانینی در این زمینه وضع کرده است. قوانین مصوب در زمینه حفاظت آب‌های زیرزمینی توسط سازمان حفاظت محیطزیست آمریکا (1: ۳۸)! تهیه و اجرا گردیده است |[۲۲]. به‌طور کلی استراتژی حفاظت آب‌های زیرزمینی» برنامه‌های حفاظت حریم کیفی چاه‌ها و طرح جامع حفاظت آب‌های زیرزمینی ایالتی در سطح ایالت‌ها توسط ۳۳۸ توسعه یافته است » اما اجرای طرح‌های حفاظت از آبخوان‌ها و حریم کیفی چاه‌ها در اغلب آیین‌نامه‌ها و مصوبه‌های ایالتیء قوانین اصلی و پایه‌ای نیز توسط دولت فدرال در سال‌های مختلف به تصویب رسیده است. از میان قوانین» دو قانون مهم آن در رابطه با حفاظت کیفی آب می‌باشد که تحت عناوین قانون آب سالم و قانون آب آشامیدنی است که در کل ایالات متحده اجرا می‌شود. [ ۱۲۳ |- ۳۷1۳۵ ۵۵[ ۳۳۵1۵0110 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات و بررسی تجربیات داخلی و خارجی تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی ۱ ۳-۱-۵-۱- کانادا استفاده از آب‌های زیرزمینی به منظور مصارف خانگی و صنعتی در کانادا در ۲۰ سال گذشته به‌صورت چشمگیر افزایش یافته و انتظار می‌رود این روند به‌ویژه خارج از محدوده کلان شهرها هم‌چنان ادامه یابد. چرا که آب زیرزمینی از نظر در دسترس بودن و هزینه به صرفه‌تر است. در ۲۹ مارس ۲۰۰۶ آیین‌نامه حفاظت آب کانادا به تصویب رسید که در این آیین‌نامه تدابیر و راه‌حل‌هایی در زمینه حفاظت آب مطرح گردیده است که برخی از آنها به شرح زیر می‌باشد: - توسعه روش‌های جدید در زمینه اقدامات حفاظت از منابع آب با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست - تهیه مصوبه‌های لازم در زمینه اقدامات بازدارنده در زمینه آلوده کردن آب و تهیه اخطاریه‌های لازم در این زمینه - مقرر کردن مجازات‌ها در صورت نقض مصوبات حفاظت آب و افزایش مقدار جریمه‌ها نسبت به سالیان قبل - ممنوعیت موقتی مصرف آب در مناطق حساس در صورت لزوم - بررسی پتانسیل و یافتن منابع تامین آب قابل اطمینان, پربازده و پایدار و اقدامات حفاظتی برای جلوگیری از آلودگی این منابع - دادن اختیارات به ارگان‌ها و سازمان‌های مرتبط با امور آب در زمینه اجرای طرح‌های حفاظتی و ممنوعیت‌های موقت که این امر باید با مشورت و زیرنظر سازمان حفاظت محیط زیست صورت گیرد. بنابر این مصوبهء نماینده ارگان می‌تواند در صورت رعایت نکردن مصوبات اقدامات حفاظتی آب و یا ممنوعیت‌های موقت توسط مالک یک زمین اخطاریه‌هایی لازم در این زمینه به مالک زمین بدهد و در صورت عدم موفقیت. اخطاریه کتبی را به مالک تسلیم نماید و در نهایت درصورتی که تشخیص داده شود مالک مرتکب قانون‌شکنی گشته, مجازات‌های مربوط اجرا گردد. [۲۳| ۳-۱-۵-۱-آلمان به طور خلاصه روش فواصل زمانی و مکانی (فاصله و زمان گذر) حفاظت از آب‌های زیرزمینی در آلمان به سال ۱۹۳۰ برمی گرددء به همین دلیل تدابیر آلمان به عنوان مدل و الگویی برای برنامه‌های دیگر کشورهای اروپایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بیش‌تر از ۷۰ درصد از منابع آب آشامیدنی عمومی و تقریبا همه منابع آب‌های غیرعمومی در آلمان را آب‌های زیرزمینی تشکیل می‌دهد. مصوبات فدرال مستلزم حفاظت آب‌های زیرزمینی از طریق حفاظت حریم کیفی چاها در تمام استان‌ها است. یکی از تهدیدات عمده منابع زیرزمینی در آلمان آلودگی آنها از طریق فعالیت‌های کشاورزی است. در سال ۱۹۸۹ تقریبا ۵۰ درصد از آب آشامیدنی در آلمان تحت تاثیر آفت‌کش‌ها بوده و برآورد شده است که مقدار نیترات بین صفر تا ۸ درصد سیستم‌های عمومی منابع آب و ۵۰ درصد سیستم‌های غیرعمومی, بالاتر از حد مجاز ۵۰ میلی گرم بر لیتر براساس آیین‌نامه آب آشامیدنی آلمان است. علاوه بر این» آیین‌نامه راهبردی در جهت کاهش آلودگی آب‌های زیرزمینی ناشی از آلاینده‌های مرتبط با کشاورزی بسط یافته‌اند. این آیین‌نامه‌های مصوب در زمینه محدودیت استفاده از رسوبات حاصلخیز که محتوی فلزات سنگین هستندء می‌باشد. هم‌چنین دستورالعمل در زمینه زمان ذخیره کود بر روی زمین» تناوب کشتء پوشش گیاهی زمین‌هاء محافظت از چراگاه‌هاء کنترل و مدیریت استفاده از کود و آبیاری و امور مرتبط با کشاورزی نیز در رابطه با حفاظت آب زیرزمینی ارائه شده است. [۲۳] -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی ۴-۱-۵-۱ سوند تقریبا ۱۵ درصد جمعیت سوئد از چاه‌های خانگی و ۵۰ درصد از جمعیت شهری از آب‌های زیرزمینی استفاده می‌کنند. از سال ۷ قانون آب فدرال در سوئد اجرا گشته است. این قانون که به‌وسیله شهرداری‌ها اجرا می‌گردد کاربری زمین‌هایی که فاصله مشخصی از چاه دارند را محدود می‌نماید. از سال ۱۹۹۱ تقریبا ۴۰ درصد منابع آب زیرزمینی به‌وسیله ممنوعیت و محدودیت در یکی از چالش‌ها در زمینه کیفیت آب زیرزمینی سوئد مربوط به نفوذ آب‌های شور به آبخوان‌ها می‌باشد. توسعه سریع مناطق ساحلی منجحر به نفود آب‌های شور به بسیاری از چاه‌های کم عمق موجود گشته است. در این راستا آیین‌نامه‌هایی در زمینه محدودیت و سهمیه‌بندی استفاده از منابع آب زیرزمینی در این مناطق وضع شده است. |۱۳۲۳ ۵-۱-۵-۱- انگلیس آب زیرزمینی منبع تامین آب ۳۵ درصد از کل جمعیت انگلیس محسوب می‌گردد. در حال حاضر حفاظت از آب زیرزمینی در انگلستان و ولز از لحاظ اجرا به‌طور منحصر به‌فرد تحت اختیارات سازمان ملی رودخانه‌ها (۸11۸)" انجام می‌شود. اختیارات قانونی ۸۸ شامل همه آب‌های مهار شده از قبیل آب‌های زیرزمینیء آب‌های سطحی, آب‌های ساحلی و غیره می‌گردد. 71۹۸« در سال ۲ سند حفاظت از آب‌های زیرزمینی را تحت عنوان «سیاست‌ها و شیوه‌های حفاظت آب زیرزمینی» منتشر کرد. سیاست‌های کلی حفاظت آب زیرزمینی شامل موارد زیر می‌باشد: - کنترل در برداشت‌های غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی - جلوگیری از تعرض به آبخوان‌ها و جریان آب زیرزمینی - بالا بردن راندمان و جلوگیری از تلفات آب - استفاده از آبخوان‌های سطحی توسط چاه‌های فاضلاب ۸ نقشه‌های آسیب‌پذیری آب زیرزمینی را براساس روش طبقه‌بندی آسیب‌پذیری هشت لایه"تهیه نموده است. هم‌چنین این جهت اطلاع بیش‌تر از فعالیت‌های حفاظتی در کشورهای مختلف. در پیوست ۱ بررسی جزیی‌تری از سوابق خارجی قرار داده شده است. |۲۳ ] ۳-۵-۱ سوابق داخلی در ایران تا سال‌های اخیر قوانین و برنامه‌های حفاظتی ویژه‌ای برای حفاظت از کیفیت سفره‌های آب زیرزمینی که ضمانت قانونی نیز داشته باشدء مورد بررسی قرار نگرفته است و تنها قوانینی به صورت کلی که بیش‌تر جنبه کمی آن حایز اهمیت می‌باشد وضع شده که مهم‌ترین آزها در پیوست ۲ ارایه شده است. اما در سال‌های اخیر با تنزل کیفیت آب آبخوان‌ها و اهمیت موضوع, مطالعات و پروژه‌های تحقیقاتی بسیاری در دانشگاه‌هاء وزارت نیروء شرکت مدیریت منابع آب ایران و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور 1 1۱۷6۲ [1101100۵ -۱ 112۳1-4] -2 -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - کلیات و بررسی تجربیات داخلی و خارجی تعیین حری مکیفی آب‌های زیرزمینی ۳ انجام شده است. دستورالعمل حاضر نیز منتج از یکی از این پروژه‌ها تحت عنوان «چگونگی تعیین حریم‌های کیفی منابع آب زیرزمینی و برنامه‌ریزی جهت عملیانی شدن آن» که توسط شرکت مهندسین مشاور لار به کارفرمایی شرکت مدیریت منابع آب ایران انجام شده استء» می‌باشد. ۶-۱- جمع بندی در سال‌های اخیر به دلیل افزایش بی‌رویه و گاها بی‌برنامه در مصرف آب» کاهش نزولات جوی و پرهزینه بودن توسعه منابع آب سطحی, بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. در شرایط کنونیء بخش قابل ملاحظه‌ای از مصارف آب کشور در تمام بخش‌های مصرف توسط منابع آب زیرزمینی تامین می‌گردد که از آبخوان‌های آزاد و ممنوعه می‌باشد. بعضا از سازندهای سخت نیز که صرفا برای مصارف شرب می‌باشد. استفاده می‌گردد و این در حالی است که این آبخوان‌ها از آسیب‌پذیری و حساسیت بیش‌تری در مقابل آلاینده‌های ناشی از فعالیت‌های کشاورزی» صنعتی و شهرنشینی برخوردار هستند. در بسیاری از موارد آلودگی آب زیرزمینی» بعد از آلوده شدن چاه‌های آب شرب شناسایی می‌شوند. در صورت آلوده شدن آب زیرزمینی» رفع آلودگی آب زیرزمینی بسیار پرهزینه و فرایندی طولانی است و اغلب زمانی آلودگی تشخیص داده می‌شود که رفع آلودگی آبخوان غیرممکن می‌گردد. به‌علاوه تاثیر آلودگی آب زیرزمینی تنها مختص چاه‌های تامین آب و خود آبخوان نبوده و تخلیه آب زیرزمینی به دریاچه‌هاء رودخانه‌ها و تالاب‌ها باعث آلودگی منابع آب سطحی نیز می‌شود که عواقب زیست‌محیطی خطرناکی را به دنبال دارد. با توجه به این که در بخش وسیعی از کشورء منابع آب زیرزمینی جزو منابع مهم تامین آب به‌خصوص در بخش شرب و کشاورزی به شمار می‌رود و هم‌چنین استفاده از این منابع مستلزم اعمال مدیریتی صحیح می‌باشد و نباید به طور مداوم تحت استفاده بیش از حد و اثرات نامطلوب ناشی از آلودگی قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- نعیین حری مکیفی نقطه‌ای ۱۷ ۱-۲- مفهوم حریم کیفی نقطه‌ای تعیین حریم کیفی نقطه‌ای (۷۷]1۳۸) در سطح ناحیه یک چاه می‌باشد. حفاظت آب زیرزمینی را در محدوده مجاور یک چاه یا حوضه آن شامل می‌شود. هم‌چنین نوع منبع آب زیرزمینی» تعیین کننده اهداف, مقیاس مطالعات و هم‌چنین انواع حریم‌های کیفی خواهد بود. اگر منبع آب زیرزمینی یک آبخوان باشد و هدف از تعیین حریم کیفی, حفاظت کل آبخوان» ارائه طرح‌هاء سیاست‌ها و خط نفوذ یک یا چند چاه آب شرب) مدنظر باشد و هدف از مطالعه تعیین حریم کیفی و ارائه راه‌کاری برای حفاظت از منابع برداشت باشد؛ باید مقیاس‌های بزرگ‌تر انتخاب گردد. در واقع مقیاس مطالعات تابعی از نوع منبع آب زیرزمینی می‌باشد. به طور کلی در مطالعات تعیین حریم کیفی دو نوع منبع آب زیرزمینی و به تبع آن دو نوع مقیاس مطالعه می‌توان تعریف کرد که به قرار زیر می‌باشد: - ذخایر و منابع کلی آب زیرزمینی یا به عبارتی آبخوان‌ها - منابع یا تاسیسات برداشت آب زیرزمینی مانند چاه چشمه و قنات‌های بهره‌برداری بنابراین برای تعیین حریم کیفی آبخوان‌ها از مقیاس‌های کوچک‌تر ( !1 و برای منابع نقطه‌ای نظیر چاه» چشمه و ۵ ۵۵ ۵ ۵ هی ۱ ۱۹۰۹۹۰ ۲۵۰۰ قنات‌های مشاهده‌ای از استفاده می‌شود. براساس توضیحات ارائه شده, به طور کلی دو نوع حریم کیفی براساس مقیاس و نوع منبع و هدف از تعیین حریم کیفی منابع آب زیرزمینی وجود دارد: الف- حریم کیفی محلی یا حریم کیفی نقطه‌ای ب- حریم کیفی ناحیه‌ای یا حریم کیفی در سطح آبخوان از مهم‌ترین موضوعاتی که در حفاظت از منابع آب زیرزمینی و تعیین حریم کیفی چاه به شمار می‌روند. می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - تعیین میزان نفوذ آلاینده‌ها - سرعت حرکت آنها در خاک و آب‌های زیرزمینی - تعیین مدت زمانی که غلظت یک آلودگی تحت تاثیر منبع آلاینده به مقدار مشخصی افزایش یابد - تعیین فاصله مناسب منبع آلاینده نسبت به لایه آبدارء به گونه‌ای که طی مدت زمان مشخصی غلظت آلاینده در آن از حد معینی فراتر نرود. بنابراین بر خلاف حریم هیدرولیکی و یا شعاع اثرپذیری لایه آبدار از چاه که تنها به سطح ایستابی و دینامیکی آب» شیب زمین» ضریب نفوذپذیری خاک و میزان برداشت آب از چاه بستگی دارد» حریم بهداشتی علاوه بر عامل‌های یاد شده» به متغیرهای دیگری هم‌چون نوع آلاینده و غلظت اولیه آن در لایه آبدار و منبع آلودگی و زمان نیز وابسته است. افزون بر آن سرعت حرکت آلاینده‌ها در خاک به دلایل متعدد الزاما از سرعت حرکت آب در لایه آبدار تبعیت نمی‌کند و به همین دلیل روابط تجربی و یا ریاضی نظیر رابطه‌های دوپوییء زی‌شارد و ژاکوپ که برای تعیین میزان آبدهی و حریم هیدرولیکی چاه تدوین شده‌انده از صحت و دقت کافی در تعیین حریم کیفی چاه برخوردار نخواهند بود. -------- صفحهٔ بعد -------- عوامل تاثیرگذار و مهمی که به عنوان چارچوب برای تعیین روش‌ها به کار می‌رود» معیار" نامیده می‌شود. سازمان حفاظت محیط - معیار فاصله ۲ - معیار افت " . ۴ - معیار زمان گدر ۵ - معیار مرزهای جریان - ظرفیت لایه آبدار برای جذب و کاهش آلودگی " شرح هر یک از معیارهای فوق به قرار زیر می‌باشد: ۱-۲-۲ فاصله معیار فاصله برای تعیین حریم حفاظتی چاه جهت محاسبه یک شعاع ثابت از چاه بهره‌برداری تا مرز حریم چاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روش ساده‌ترین و آرزان‌ترین روش برای تعیین حریم کیفی محلی می‌باشد. زیرا در این روش جریان آب زیرزمینی و فرایندهای انتقال لحاظ نمی‌شود.ء فقط به عنوان یک مرحله مقدماتی توصیه می‌گردد. ۲-۲-۲- افت افت عبارت است از کاهش ارتفاع سطح آب چاه در اثر پمپاز که معمولا بیش‌ترین افت در خود چاه اتفاق می‌افتد و با دور شدن از چاه میزان افت کاهش پیدا می‌کند تاحدی که سطح آب زیرزمینی تحت تاثیر پمپاز قرار نمی‌گیرد. این مرزء محدوده تاثیر یا گستره سطحی مخروط افت چاه نامیده می‌شود که در سطح به شکل دایره بوده و شعاع آن را شعاع تاثیر می گویند. سرعت جریان آب زیرزمینی از مرز شعاع تاثیر به سمت چاه پمپاز به‌دلیل افزایش گرادیان هیدرولیکی, افزایش پیدا می‌کندء بنابراین افت سطح آب می‌تواند جریان آلاینده‌ها را به سمت چاه پمپاز افزایش دهد. معیار افت برای تعیین مرزهای محدوده تاثیر" مورد استفاده قرار می‌گیرد و محدوده تاثیر نیز می‌تواند به عنوان حریم حفاظتی چاه در نظر گرفته شود. |4۵ 2- 11۵1006 4۵ 3- 17۵/0۷ 4 4- 1۵۷۵| 11۳ )) 4۵ 5-110۳ 802۳166 4 5ا 6-01۵1131۵ ۵6|( زد۸ ۵ 6و۸ ندمت -6 06 0 7-706 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- نعیین حری مکیفی نقطه‌ای اج ۳-۲-۲ زمان گذر معیار زمان گذر برای نشان دادن مدت زمان حرکت آب زیرزمینی یا آلاینده از یک نقطه در حریم چاه تا خود چاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از این معیار نقشه خطوط «هم ارزش زمان گذر»! آلاینده در یک محدوده زمانی تهیه می‌گردد. محدوده‌های واقع بین خطوط هم زمان گذرء به‌عنوان حریم‌های کیفی در نظر گرفته می‌شوند. ۳-۲-۲۳ مرزهای جریان معیار مرزهای جریان برای تعیین محل خطوط تقسیم آب زیرزمینی یا عوارض فیزیکی- هیدرولوژیکی دیگر که جریان آب زیرزمینی را کنترل می‌کنند؛ به کار می‌رود. این عوارض فیزیکی- هیدرولوزیکی محدوده جغرافیایی که در تامین آب چاه شرکت دارد. ر تعیین می‌کنند. محدوده جغرافیایی تعیین شده به‌عنوان حریم کیفی چاه انتخاب می‌گردد. این روش فرض می‌کند آلاینده‌هایی که در این محدوده واقع می‌شوند. سرانجام به چاه خواهند رسید. مرزهای جریان می‌توانند طبیعی (مانند یک مرز نفودناپذیر) یا مصنوعی ۵-۲-۲- ظرفیت لایه آبدار برای جذب و کاهش آلودگی معیار ظرفیت جذبء این واقعیت را در نظر می‌گیرد که بخش اشباع و غیراشباع یک آبخوان می‌توانند اثرات آلاینده‌ها را قبل از این که به چاه برسند از طریق فرایندهای رقیق‌سازی» پخشیدگی» جذب و واکنش‌های شیمیایی یا زوال زیستی کاهش دهند. این روش به دانش کافی در مورد مدل‌سازی انتقال آلاینده‌ها و اطلاعات وسیع در مورد هیدرولوژی» زمین‌شناسی و ژئوشیمی منطقه مورد مطالعه نیاز دارد. ۳-۲- بررسی انواع روش‌ها در تعیین حریم کیفی نقطه‌ای چندین روش برای تعیین حریم چاه وجود دارد که از نظر روش کار و هزینه‌های اجرایی با هم متفاوت بوده و انتخاب هر یک از آنها با توجه به منابع موجودء شرایط هیدروژئولوژیکی و اهداف ویژه‌ای صورت می‌گیرد. پیشرفته‌ترین و بهترین روش‌هاء روش‌هایی است که از مباحث تحلیلی و یا از مدل‌سازی کامپیوتری و یا ترکیبی از آن دو استفاده کند. که دراین‌صورت اگر برداشت‌های دقیق و کاملی از پارامترهای آبخوان مورد نیاز باشد. ممکن است حتی از همکاری مشاورین ۱-۳-۲- روش سسعاع ثابت دلخواه (۲)۵۳ در این روش در اطراف هر چاه موجود در محدوده مورد مطالعه یک دایره با شعاع مشخص رسم می‌شود که تعیین کننده حریم است (شکل ۱-۲). به‌عنوان مثال در ایالت جورجیا این شعاع حدودا ۴۳۰ متر برای هر چاه در نظر گرفته شده ولی در ایالت لوئیزیانا ]- 5 2- 0010۵[ ۳۱۳ 1۵0121 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی برای آبخوان‌های آزاد شعاع ۳۲۰۰ متر و برای آبخوان‌های محبوس شعاع ۱۶۰۰ متر به‌عنوان حریم هر چاه تعریف شده است. در ایران نیز بسته به نوع حریم مورد نظر می‌توان یک شعاع در نظر گرفت. ولی به‌طور کلی اندازه شعاع انتخابی بازتابی از خصوصیات هیدروزولوزیکی منطقه است. این روش ساده و ارزان بوده و انجام آن به مهارت فنی چندانی نیاز ندارد. انتخاب شعاع ثابت بزرگ در این روش می‌تواند اثرات حفاظتی آن‌را بر روی آبخوان افزایش داده و نقطه ضعف‌های تکنیکی این روش را جبران کند. هم‌چنین استفاده از این روش به‌عنوان یک روش سریع ولی موقتی (تا زمانی که روش دقیق‌تری استفاده شود) معمول است. البته این روش به ویژه زمانی مفید است که خطر آلودگی قریب‌الوقوعی منطقه را تهدید کند و اقدامات فوری ضروری باشد. از معایب این روش این است که اساس این روش برپایه اصول هیدروژئولوژیکی استوار نیست و دیگر این که ممکن است اطلاعات کافی برای تعیین شعاع آستانه موجود نباشد. بنابراین» این روش به تنهایی ممکن است برای حفاظت منطقه تغذیه ناکافی باشد. هم‌چنین کاربرد این روش ممکن است هزینه‌های اضافی را بر مدیریت اراضی تحمیل کند (درصورتی که حریم پیشنهادی وسیع‌تر از مقدار کافی باشد)؛ به‌ویژه در مناطقی با زمین‌شناسی پیچیده که دارای مرزهای هیدرولوژیکی واقعی هستند. مضاف بر این‌ها پایه‌های علمی محدود این روش در مقایسه با سایر روش‌ها آن را از قابلیت دفاع کم‌تری برخوردار می‌سازد. در استفاده از این روش توجه به منابع آلودگی بالقوه در نزدیکی و در داخل حریم تعیین شده می‌تواند در تعیین این که آیا استفاده از روش‌های بیجیده‌تر ضروری است یا نهء کمک کند. شکل ۱-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از یک شعاع ثابت دلخواه [۵] ۲-۳-۲- روش شعاع ثابت محاسبه شده (چ۱)0۳ در این روش برای هر زمان گذر ویژه یک مرز دایره‌ای شکل حول هر حلقه چاه رسم می‌شود که برای محاسبه شعاع دایره از معادله زیر استفاده می‌گردد. |- ۲۵101۵160 ۳1۲ 301۵1 2- 111۵ 01۲ 1۳۵۷| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- نعیین حری مکیفی نقطه‌ای )۳ 8 - | )۱-۲( 71 که در این معادله: چا: شعاع دایره نرخ پمپاز چاه (مترمکعب بر سال) تخلخل آبخوان (درصد) 1[ طول اسکرین چاه (متر) زمان گذر تا چاه پمپاژ (سال) که براساس هیدروژئولوزی و موقعیت منبع آلاینده انتخاب می‌شود ۲/۱۴ شکل (۲-۲) استفاده از روش شعاع ثابت محاسبه شده را نشان می‌دهد. معادله فوق با توجه به حجم آبی که در یک دوره زمانی معین از یک چاه می‌توان پمپاژ کرد تهیه شده است. این دوره زمانی براساس تخمین زمان لازم برای تصفیه آلودگی آب زیرزمینی قبل از این که به چاه برسد یا زمان لازم برای رقیق‌شدن و پخش آلودگی (برای مثال حدود ۵ سال) تعیین می‌شود. همان‌طور که از پارامترهای معادله مشخص است.ء معادله فوق شامل پارامترهای هیدرولوژیک پایه می‌باشد. حسن استفاده از این روش در سادگی کاربرد. هزینه کم و تا حدودی عدم نیاز آن به تکنسین‌های ماهر است. مشابه با روش شعاع ثابت دلخواه به‌وسیله این روش می‌توان محدوده حریم را برای تعداد زیادی از چاه در مدت زمان نسبتا کوتاهی تعیین کرد. البته این روش نسبت به روش قبل به لحاظ استفاده از فرمولی مشخص علمی‌تر بوده و از دقت بیش‌تری برخوردار است. در زیر مثالی برای تعیین حریم چاه با استفاده از روش شعاع ثابت محاسبه شده ارائه شده است: مثال: یک منطقه روستایی روی یک سفره محبوس واقع شده است. چاه موجود در این روستا با نرخ ثابت 1۹/۷۵۵۲ ۳۷۰۱۱۰ آب را پمپاژ می‌کند و طول اسکرین چاه نیز ۳۰/۵ متر است. براساس اطلاعات موجودء تخلخل آبخوان ۲۵ درصد است. با انتخاب ۵ سال به‌عنوان زمان گذر (1)(1) حریم چاه ۴۵۷ متر تعیین می‌گردد. بنابراین شعاع ۴۵۷ متر به عنوان حریم کیفی (حفاظتی) نقطه‌ای برای گاهی برخی نتایج ممکن است اشتباه باشند و این به‌دلیل آن است که این تکنیک همه فاکتورهای موثر بر انتقال آلودگی را لحاظ نمی‌کند. به‌علاوه استفاده از آن در مناطقی که از نظر زمین‌شناسی پیجیده‌اند و مرزهای هیدرولوژیک وجود دارند محدودیت دارد. از معایب دیگر این روش این است که حریم چندان مطمئنی برای چاه تعیین نمی‌کند و این به علت کلی‌نگری است که در محاسبه خصوصیات آبخوان انجام می‌دهد. به‌خصوص این خطا زمانی بارز می‌شود که سازندهای زیر سطحی ناهمگون باشند. در یک ابخوان آبرفتی رسوبات مجموعه‌ای از قلوه‌سنگ‌هاء سیلت و رس هستند که اغلب. شکل‌گیری آنها طوری است که مسیرهای ترجیحی را برای حرکت آب ایجاد می‌کنند و یا موانعی را برای آن به وجود می‌آورند (بافت جهت یافته) . اگرچه این روش نسبتا ارزان است ولی ممکن است نسبت به روش قبلی هزینه‌های بیش‌تری داشته باشد و این به‌دلیل صرف زمان برای تعیین پارامترهای هیدروژئولوژیکی مورد نیاز در معادله (۱-۲) است. بنابراین کاربرد تکنیک روش ثابت برای چاه‌هایی که کاملا در رسوبات آبرفتی حفر 1- 1۳1۵110 -------- صفحهٔ بعد -------- ص#صاااااااااا دستورالعمل تعمی هر مکیف ی آب‌های زیرزمینی شده‌اندء ممکن است محدوده کاملا امنی را به منظور جلوگیری از ورودی آلودگی سطحی به چاه ایجاد نکند. به‌همین دلیل عامل ضریب امنیت! برای این مدل در نظر گرفته می‌شود. که مقدار آن برای زمانی که همه پارامترها شناخته شده باشند معادل ۱/۳ و برای مواقعی که یکی یا بیش‌تر آنها مجهول باشند. ۱/۵ فرض می‌شود. شکل ۲-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از یک شعاع ثابت محاسبه شده [۵] ۳-۳-۲- روش اشکال مختلف ساده شده (۲)5۷5 این روش از مدل‌های تحلیلی * برای ایجاد شکل‌های استاندارد حریم کیفی چاه با توجه به معیارهای هیدروژئولوژیکی نمایانگر ء زمان گذر (1017) و مرزهای جریان (موقعیت عوارض هیدرولوژیک و فیزیکی کنترل کننده جریان آب زیرزمینی) استفاده می‌کند. شکل این حریم‌ها متنوع بوده و برای مجموعه‌های مختلفی از شرایط گوناگون هیدروزئولوژیکی محاسبه شده‌اند که برای هر مجموعه از این شرایط شکل‌های زیادی ممکن است به‌کار رود. با این حال این روش تعداد کمی از انواع عمومی آنها را پیشنهاد می‌کند. بهترین شکل برای حریم چاه شکلی است که با پارامترهای هیدروژئولوژیکی و شرایط زمین‌شناسی منطقه دقیقا هماهنگ باشد. یک شکل استاندارد شده زمانی قابل قبول است که به‌طور طبیعی در اطراف چاه و براساس جریان آب‌های زیرزمینی تعریف گردد. (شکل ۳-۲) گستردگی محدوده حریم در بالادست جریان با استفاده از معادله زمان‌گذر و وسعت منطقه تغذیه کننده (706)* به‌دست می‌آید و مرزهای پایین‌دست حریم نیز به‌وسیله حل معادله جریان یکنواخت محاسبه می‌شوند. مزایای استفاده از این روش به شرح زیر است: - احتیاج به داده‌های صحرایی کمی دارد و پس از این که یک‌بار شکل استاندارد (برای یک چاه) محاسبه شد.ء برای سایر موارد محاسبه آن ساده است. 1-1۳0010۳۲ 01 5۵161۷ )11.5( 2- 51۵60 ۷۵۳0۶ 65 3- ۸۵|۷۲[۵۵[ ۷10065 4۵ [۲1۷۵۲0[0۵210۵ 116۲۵۹۵1۵۱۱۷۵ -4 (ع(7)0) ۵0۳۳۱۷۱۵) 01 5-706 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- تعیین حری مکیفی نقطه‌ای ۳۳ - از نظر قیمت تمام شده, تنها با مختصر افزایشی در هزینه‌ها در مقایسه با روش شعاع ثابت می‌توان نتایج بسیار جامع‌تر و تکنیکی‌تری را به‌دست آورد. زیر به منظور ترسیم شکل استاندارد شده داشتن اطلاعاتی نظیر نرخ پمپاژز چاه» جنس مواد سفره و جهت جریان آب زیرزمینی ضروری است. معایب این روش نیز عبارتند از: - در شرایطی که تغییرات زمین‌شناسی زیاد و مرزهای هیدرولوژیکی متعدد وجود داشته باشد میزان خطا در تعیین حریم بالا می‌رود. به علاوه برای توسعه دقیق فرم‌های استاندارد و تعیین الگوی مناسب جریان آب زیرزمینی در حریم چاه به حجم وسیعی از داده‌ها نیاز است. ۲ ۳-۲ تعیین حریم حفاظت کیفی جاه با استفاده از شکل‌های مختلف ساده [۵] بعیین خریم 7 ر ی این روش به‌طور کلی اشکالی را به‌عنوان حریم چاه تعریف می‌کند که نشان‌دهنده شرایط پمپاژ و شرایط هیدروژئولوژیکی منطقه حل معادلات تحلیلی نظیر معادله جریان یکنواخت به‌دست می‌آیند. شکل پیشنهادی توسط مدل با شرایط هیدروژئولوزیکی و پمباز منطقه هماهنگ است و یا این که با اطلاعاتی که در بازدید صحرایی از محیط پیرامون چاه به‌دست می‌آید قابل ترسیم است. به‌طور کلی شکل مزبور منطبق با الگوی حرکت آب زیرزمینی در اطراف چاه می‌باشد. جایی که مقادیر نسبتا دقیقی از هدایت هیدرولیکی و شیب هیدرولیکی اندازه‌گیری شده باشد (مثلا مقادیر متوسط آن موجود باشد با مقاد که در گذشته اندازه‌گیری شده‌اند در دس بوده و به منطقه تعمیم داده شده باشند)» از این روش به< ۱ و بری ر ره بیری ر دسترس بوده و تعمیم ر آین روس به‌حصوص برای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی مناطق روستایی و مناطقی که داده‌های صحرایی محدودند ولی اطلاعات تعمیم یافته یا ناحیه‌ای" در دسترس است.ء بسیار مفید می‌باشد. در این روش یک ضریب ایمنی" یا زون بافر" در اطراف چاه تعریف می‌شود که چنان‌چه اطلاعات از دقت, اعتبار و جزییات بیش‌تری برخوردار باشند. می‌تواند به‌عنوان حریم مطمئنی برای هر چاه در نظر گرفته شود. به‌عنوان مثال در تعیین ۷۷11۳۸ با استفاده از معادلات جریان یکنواخت. منطقه آبگیری (702) ممکن است به صورت نوار باریک و طویلی در بالادست چاه تعریف شود. با این حال اگر گرادیان هیدرولیک استفاده شده در این تعریف بیش‌تر از مقدار واقصی تخمین‌زده شده باشد. منطقه آبگیری به شکل دایره نزدیک‌تر شده و محدوده بیش‌تری از پایین‌دست و جوانب چاه را در بر می‌گیرد. در واقع تنها زمانی که گرادیان هیدرولیکی به صفر میل می‌کند (آب راکد) روش ]۲ (شعاع ثابت محاسبه شده) بهترین مقدار را برای منطقه آبگیری (20) ارائه می‌کند. بنابراین» این روش برای شرایطی که گرادیان هیدرولیکی کم‌تر از مقدار واقصی باشد زون بافر را در بالادست و برای شرایطی که بیش‌تر از مقدار واقعی باشد آنرا در پایین‌دست جریان گسترش می‌دهد. هم‌چنین برای زمانی که خطوط جریان به‌طور نه چندان دقیقی برآورد شده باشند نیز به ازای هر ۳۰۴/۸ متر در بالادست جریان (محاسبه شده با ۲۳۳) ۲۳ متر در پایین‌دست را به‌عنوان حریم تعریف می‌کنند. این زون‌های بافر به‌عنوان فاکتور اطمینانی که ضریب عدم قطعیت مقدار هدایت هیدرولیکی را تعیین می‌کند. نیز به‌کار می‌روند. کارکردن با این روش در مورد آبخوان‌های ناهمگون و آنهایی که شامل مرزهای هیدروژئولوزیک هستند (مانند کانال‌های آبیاری, دریاچه‌ها و رودخانه‌ها) نتایج قابل قبولی را ارائه نمی‌دهد. ۳-۳-۲ مدل‌های تحلیلی این مدل‌ها از یکسری معادلات به منظور ترسیم حریم چاه استفاده می‌کنند و برای درک سیستم‌های شبکه جریان آب زیرزمینی و انتقال آلودگی بسیار مفید هستند. در این مدل برای تعریف منطقه تغذیه در سفره‌های با سطح ایستابی شیب‌دار از معادلات جریان هنگام استفاده از این روش» داده‌های هیدروژئولوژیکی ویژه‌ای برای هر چاه به‌عنوان ورودی به منظور حل معادلات مزبور لازم است. این داده‌ها شامل هدایت هیدرولیکی» ضریب آبگذری» گرادیان هیدرولیکی» نرخ پمپاز و ضخامت منطقه اشباع می‌باشند. با داشتن این اطلاعات و با استفاده از معادلات نامبرده می‌توان شکل کلی ۷۷۱1۳۸ را رسم نمود. مرزهای بالادست در این روش بر پایه مرزهای جریان یا مقادیر آستانه 1017 به‌دست می‌آیند. این روش حتی با وجود آنکه ممکن است مستلزم استفاده از مشاورین فنی باشد. نسبتا ارزان تمام می‌شود و از جمله روش‌هایی است که در تعیین ۷۷۲1۳۸ کاربرد وسیعی دارد. البته در صورتی که داده‌های هیدرولوژیکی صحرایی موجود نباشند. به‌دلیل لزوم جمع‌آوری اطلاعات مربوط به آزمایش پمپاژ چاه‌ها و حفاری گمانه‌هاء هزینه‌ها افزایش می‌یابد. اگرچه این تکنیک می‌تواند منطقه تغذیه چاه را برای آبخوان‌هایی که سطح ایستابی شیب‌دار دارند تعریف کند. ولی در اصل نمی‌تواند افت (پایین افتادن آب در چاه) در اثر پمپاژ که تعیین کننده شعاع تاثیر (مخروط افت) است را اندازه بگیرد. |۲۵101۵ -| 10۷ 10010۲ -2 6 16۲ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- نعیین حری مکیفی نقطه‌ای ۳۵ به‌علاوه روش‌های تحلیلی به‌طور کلی معمولا ناهمگون بودن محیط و وجود مرزهای هیدروژئولوژیکی را در مدل‌سازی در نظر نمی‌گیرند. ولی با این وجود مدل‌های کامپیوتری تحلیلی سیستم جریان و مدل‌های انتقال آلودگی بسیار بین کاربران توسعه داده شده است. مدل‌های ۲1۳۸2.۱/, .۷۷۲۱۳۸2 و ۷۷۳۸۸ چند مدل تحلیل شبیه‌ساز جریان آب زیرزمینی بوده که برای تعیین حریم چاه به طور گسترده استفاده می‌شود. در پیوست (۳) این دستورالعمل تحت عنوان «چگونگی تهیه نقشه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌های آب زیرزمینی» نحوه اجرای مدل ۷/۳۸۸۸ با ذکر چند مثال مختلف ارائه شده است. ۵-۳-۲ برداشت‌های هیدروزئولوزیک در این روش از مطالعات زمین‌شناسی,» ژئوفیزیکی و ردیابی رنگی برای تهیه نقشه مرزهای جریان و تعیین زمان‌گذر استفاده می‌شود. به منظور یافتن مرزهای بهینه جریان» براساس مطالعات زمین‌شناسی محدوده آبخوان» نوع سازندها از نظر نفوذْپذیری تعیین می‌شوند و از طریق کاوش‌های ژئوفیزیکی» وسعت و ضخامت سفره غیر محبوس را تخمین می‌زنند. هم‌چنین می‌توان خط تقسیم آب زیرزمینی را نیز به‌عنوان یکی از نقشه‌های هیدروژئولوزیکی در این مدل به‌کار گرفت. شکل (۴-۲) نحوه استفاده از مرزهای زمین‌شناسی و خط تقسیم آب را در تعیین حریم چاه نشان می‌دهد. این روش هم‌چنین می‌تواند برای تعیین مرزهای حریم چاه در آبخوان‌های کارستی پیشرفته" نیز استفاده شود که در آنها جریان آب سرعت‌های بالا داشته و تغذیه به سرعت از خلال ساختارهای کانالی صورت می‌گیرد. (کارست منطقه‌ای متشکل از سنگ‌هایی است که دچار انحلال شده‌اند). حریم چاه در این روش ابتدا به‌وسیله تعیین خط تقسیم آب و تهیه نقشه هم پتانسیل و سپس توسط آزمون‌های ردیابی رنگی به منظور تعیین دقیق‌تر الگوهای تغذیه منابع کارستی تعیین می‌گردد. استفاده از ردیابی رنگی برای آبخوان‌های کارستی ضروری است زیرا الگوی حرکت آب زیرزمینی در این زمین‌ها معمولا بر توپوگرافی منطقه منطبق نیست و با پایین و بالارفتن سطح ایستابی تغییر می‌کند. این شیوه تعیین حریم» در مواردی که مرزهای جریان نسبتا نزدیک زمین هستند. مانند آنچه در آبخوان‌های آبرفتی یا یخچالی مشاهده می‌شود و هم‌چنین برای آبخوان‌هایی که خصوصیات فیزیکی متفاوتی در جهات مختلف دارندء مانند کارست‌ها و زون‌های خرد شده نتایج بسیار قابل قبولی آرائه می‌دهد. اجرای این روش احتیاج به مهارت زمین‌شناسی بالا" و کارشناسان حرفه‌ای برای تشخیص مرزهای جریان دارد. درصورتی که داده‌های هیدروژئولوزیک کم بوده و انجام عملیات صحرایی ضروری باشد. هزینه تهیه آنها نیز به مجموعه هزینه‌ها اضافه می‌گردد. لذا به‌طور کلی این روش پرهزینه است. نکته قابل توجه این است که استفاده از داده‌های برون‌یابی شده در این روش باید با احتیاط زیادی صورت گیرد. 4 0۳0۵۷۷۵1۵۲ -۱ 1 00۵۱۲ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۶-۳ در این ۱ استفاده میز استفاده انت< سپس روی مفیدی برای شکل ۴-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از برداشت‌های هیدروژئولوزیکی [۵] مدل‌سازی عددی وش از تکنیک‌های مدل‌سازی کامپیوتری برای شبیه‌سازی سه بعدی مرزهای آبخوان با استفاده از حل معادلا مود. بیش‌ترین تاکید در این روش براساس تهیه مدل ریاضی جریان و مدل انتقال آلودگی است. مدل‌های جر رات در توزیع بار هیدرولیکی» افت‌هاء. سرعت و جهت جریان» زمان‌گذر و موقعیت سطح تماس بین سیالات مخل موند, درحالی که مدل‌های انتقال آلایندهه حرکت, غلظت و توازن جرمی " یون‌های محلول در آب را پیش‌بینی می؟ روع به کار با این مدل‌ها ابتدا باید شبکه‌ای که آبخوان مورد نظر را شبیه‌سازی می‌کند ایجاد شود. سپس نوع ه اب می‌گردد که به عنوان نمونه می‌توان به مدل‌های مفهومیء تفاضل محدود و المان محدود اشاره نمود (ش هر گره در این شبکه مقادیر عمق سطح ایستابی» هدایت هیدرولیکی و ضخامت آبخوان به‌عنوان داده | ن‌ها اساس معادلات ماتریسی که آبخوان را از لحاظ کمی شبیه‌سازی می‌کنند. می‌باشند. این مدل می‌تواند هر پدرولوژیک آبخوان از جمله وجود رودخانه» زهکش, نفوذ از سطح آبخوان و ... را شبیه‌سازی کند. لذا استفاده بررسی آثار این تغییرات روی خصوصیات آبخوان می‌باشد. ۱22] ۱۱۱۹ ی زیرزمیسی ۱ ت عددی یان برای دل مورد کل ۵-۲). ورودی وارد از آن روش - ]1[ ددت]/۱ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- نعیین . این امر نیازمند در داده‌های تحلیلی . که واکنش سیست از آن‌جا که بر پرهزینه و گران نت این روش‌ها ب قرار می‌گیرند. اید نیاز است. خاطر ز می‌شود.ء در صورد نظر گرفت. شکل مریم کیفی نفطه‌ای رده سم ار ج-شبکه اجزای محدود شکل ۵-۲- تعیین حریم حفاظت کیفی چاه با استفاده از مدل‌های ریاضی [۵] ت این مدل‌های کامپیوتری» توانایی آنها برای مدل‌سازی آبخوان‌های با شرایط هیدروژئولوژیکی پ اختیار داشتن اطلاعات صحرایی زیادی است. زیرا داده‌های ورودی اغلب گستره وسرهء | شامل می‌شوند. مزیت مهم دیگر آنها سرعت بالایی است که کامپیوترها در آزمایش (ترکیب) دارند. مزیت دیگر این مدل‌هاء فراهم کردن قابلیت‌های پیش‌بینی است؛ این مدل‌ها به کاربر این اه م را در قبال گزینه‌های مختلف مدیریتی بررسی کند. علاوه بر قابلیت‌های پیش‌بینی نتایج» این : رخوردار هستند. ای کار با این مدل به مهارت‌های زمین‌شناسی و کاربری کامپیوتر در سطح وسیعی نیاز است. مام می‌شود. رای آبخوان‌های آبرفتی و تقریبا یکنواخت که فقط توسط تعداد محدودی چاه بهره‌برداری با بده با أل است و برای مناطق بزرگ با رشد سریع تعداد چاه‌های بهره‌برداری غیرعملی بوده و یک روثر ۱ ا نان می‌سازد در این روش‌ها تعیین حریم کیفی که معمولا در مقیاس‌های و استفاده از مدل‌های عددی و تحلیلی, علاوه بر لمیب‌پذیری ون می‌توان جریان زیرسطحی أ ۳۷ ی از پارامترهای حجم وسیعی از کان را می‌دهند سدل‌ها از دقت ۱ ۱۰۹۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزم حساسیت خاگ به 4 ۱ فتوسط ۱ 2 ۱ ۱ کم زباد 7 سنگ شناسی و عمق رسوبات 1 8 ۳ 3 با 1 ی کی ۱ و | عدم وجود آ 2 ۱ [ جریان افقی ۱ جریان عمودی ۱ ۷ اجزاء فراهم کنیده حفاطت شکل ۶-۲- چارچوب منطقه‌بندی حریم کیفی و ارزیابی خطر آلودگی برای یک چاه [۵] ۴-۲- بررسی مزایا و معایب روش‌های مختلف تعیین حریم کیفی نقطه‌ای (چاه) همان‌طور که پیش‌تر بدان اشاره گردید. منابع آب زیرزمینی که به صورت نقطه‌ای از آن برداشت می‌گردد یکی از مهم‌ترین من جهت استحصال و رفع نیاز شهرها و روستاها می‌باشد. از این حیث پیش گیری از راه‌یابی آلاینده‌ها به آبخوان‌های زیرزمینی تنها در این دستورالعمل نیز معیارها و روش‌هایی به عنوان دستورالعمل تعیین حریم کیفی نقطه‌ای» توسط محققین و سازمان‌ه مرتبط ارائه شده است. نکته قابل توجه این است که در سطح دنیا ارائه این گونه دستورالعمل‌ها بیش‌تر در قالب طرح‌های پژوهش صورت گرفته و به کاربرد آن به طور عملی و پروژه‌ای کم‌تر پرداخته می‌شود. ی ابع با ای ی ات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- نعیین حری مکیفی نقطه‌ای ۳۹ پیشرفته‌ترین و بهترین روش‌هاء روش‌هایی است که از مباحث تحلیلی و یا از مدل‌سازی کامپیوتری و یا ترکیبی از آن دو استفاده کند. که در این‌صورت اگر برداشت‌های دقیق و کاملی از پارامترهای آبخوان موجود باشد. می‌توان با زمان و هزینه کم‌تری حریم انواع روش‌های مورد استفاده در این زمینه به همراه مزایا و معایب آنها به‌طور خلاصه در جدول (۱-۲) ارائه شده است. با توجه به مزایا و معایب ارائه شده در جدول (۱-۲)» می‌توان نتیجه گرفت که انتخاب روش مورد استفاده در تعیین حریم تا حد بسیار زیادی وابسته به داده‌های منطقه مورد مطالعه و وجود افراد متخصص می‌باشد. به طوری که هرچه میزان پارامترها بیش‌تر باشد. می‌توان از روش‌های دقیق‌تری استفاده کرد و هم‌چنین در میزان وقت و زمان نیز صرفه‌جویی می‌شود. هم‌چنین اگر در پروژه مورد نظر افراد خبره و با تجربه نسبت به مسایل آب‌های زیرزمینی وجود داشته باشدء می‌توان از روش‌های پیچیده‌تری نیز استفاده نمود. جدول ۱-۲- مزایا و معایب روش‌های تعیین حریم چاه چشمه و قنات [۵] - عدم در نظر گرفتن هیدروژئولوژی محل - احتمال خطا در تعیین حریم - پارامترهای ورودی کم‌تر - عدم تاییدیه علمی روش - در نظر گرفتن داده‌های هیدروژئولوژیکی - کاربرد ساده - عدم در نظر گرفتن تمام عوامل هیدروژئولوژی - هزینه کم‌تر - احتمال وجود خطا در صورت شیب زیاد سطح آب - نیاز به مهارت تکنیکی کم‌تر - استفاده از داده‌های هیدروژئولوژیکی برای ایجاد - امکان تهیه در محل هه دما - ساده و با استفاده آسان پرفزید و زمن بر - عدم دقت کافی در شرایط پیجیده - نیازمند داده‌های زیاد - سریع و ارزان (در صورت موجود بودن داده‌های مورد نیاز) - نیازمند داده‌های با جزییات بیش‌تر - کاربرد ویژه برای شرایط خاص - نیازمند مهارت بالا - ابزاری قوی و دقیق - پرهزینه و زمان بر داشت هیدروژئولوژیکی - در نظر گرفتن جزییات بیش‌تر - پرهزینه و زمان بر را و29 - مفید در شرایط پیچیده - نیازمند تجربه زیاد کردر. شرابط مدل کردن شراب پیجنیده - بسیار پرهزینه - قابل استفاده برای پیش‌بی: ی و - نیازمند مهارت بالا و داده‌های زیاد - استفاده از پارامترهای زیاد در مدل یازمند کنترل صحرایی مدل‌های عددی ۵-۲- معرفی و پیشنهاد روش مناسب جهت تعیین حریم کیفی نقطه‌ای (چاه) روش‌های تعیین حریم کیفی نقطه‌ای همگی براین نکته تاکید دارند که بتوان چاه مورد نظر را از نوع خاصی آلودگی حفاظت نمود. بدیهی است روشی که به‌طور قطعی این کار را انجام دهد وجود نداشته و بستگی به کاربری و نوع مصرف آبء اطلاعات و داده‌های موجود و درجه اهمیت حفاظت از منبع آبیء روش مورد استفاده تغییر خواهد کرد. روش‌های معرفی شده در جدول (۱-۲) به ترتیب پیچیده‌تر شده و در صورت وجود اطلاعات کافیء از دقت بیش‌تری برخوردار هستند. لذا درخصوص منابع آبی مهم همانند منابع آب شربء بهتر است که اطلاعات لازم تهیه شده و از روش‌های مدل‌های تحلیلی یا عددی استفاده نمود. در تعیین حریم کیفی نقطه‌ای ساده‌ترین و پیچیده‌ترین روش‌ها وجود دارد و انتخاب روش بسته به ضرورت کار انتخاب می‌گردد. بدین معنی که اگر از -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی روش‌های ساده‌تر استفاده شود دقت کار پایین می‌آید و هر چه روش‌های پیچیده‌تر به کار گرفته شود زمان و هزینه بیش‌تری صرف می‌گردد. بنابراین بسته به نیاز و ضرورت کار و هم‌چنین اهمیت تعیین حریم» روش آن انتخاب می‌شود. هم‌چنین می‌توان روش‌های ساده‌تر و رایج‌تر را که قابلیت انجام بیش‌تری با داده‌های موجود درکشور دارد را به عهده سازمان‌های دولتی قرار داد و روش‌های پیچیده‌تر هم‌چون مدل‌های عددی و تحلیلی که به داده‌ها و تحقیقات بیش‌تری نیاز دارد را در سطوح دانشگاهی و پژوهشی و یا شرکت‌های مشاور انجام داد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ تعیین حریم کیفی ناحیه‌ای آب‌های زفرزمیغخی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۳ ۱-۳- مفهوم حریم کیفی ناحیه‌ای یکی از مهم‌ترین منابع آبی که در چند قرن اخیر مورد استفاده بیش از حد بشر بوده, منابع آب زیرزمینی است. آب‌های زیرزمینی مهم‌ترین قسمت منابع آب دنیا را شامل می‌شوند که حاصل از نفوذ ریزش‌های جوی در شکاف و درزهای سنگ‌های نواحی کوهستانی و خلل و فرج زمین در دشت‌های آبرفتی می‌باشد. از طرف دیگرء آلودگی منابع آب یکی از مهم‌ترین مواردی است که به علت توسعه بی‌رویه به ویژه در بخش کشاورزی» بشر امروز با آن دست به گریبان می‌باشد. امروزه به علت آلودگی‌های بیش از حد این منابع» برخی از آنها دیگر قابل تجدید نبوده و از دسترس انسان خارج شده است و در این بین» انسان موثرترین و مهم‌ترین عامل تغییرات زیست محیطی در این منابع باارزش می‌باشد. در این راستاء تعیین حریم کیفی این منابع یکی از مهم‌ترین ابزارها در جهت حفظ و حراست از آنها می‌باشد. مفهوم تعیین حریم کیفی آب زیرزمینی نگرشی ساختاری» راهبردی و بدیع است که در سطح کلان مدیریت منابع آب کشور برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی مطرح گردیده است. براساس بررسی‌های به عمل آمده, حریم کیفی آبخوان در منابع و مراجع داخلی و در دسترس به صورت صریح و روشن تعریف نشده است. با توجه به مطالعات و تحقیقات انجام شده در نقاط مختلف جهان و مدارک, مقالات و گزارش‌های موجود, تعیین حریم براساس این منابع, حریم کیفی را به شرح زیر می‌توان تعریف نمود: حریم کیفی منابع آب زیرزمینی عبارتست از تعیین محدوده‌ها یا حریم‌های حفاظت کیفی در چندین سطح برای منابع آب زیرزمینی در مقابل آلاینده‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی که برای هر کدام از سطوح حریم کیفی, محدودیت‌ها و تغییرات خاص فعالیت‌های انسانی وضع می‌گردد. حریم‌های کیفی می توانند در سطح یک حوضه. یک آبخوان یا گروهی از آبخوان‌ها مطرح باشد. علاوه بر تعیین حریم کیفی چاه حریم کیفی آبخوان نیز مطرح بوده و در اکثر مناطق دنیا از آسیب‌پذیری آبخوان برای این منظور استفاده می‌گردد. سهولت رسیدن منابع آلاینده به وجود آمده در سطح زمین و پخش آن در سفره آب‌های زیرزمینی را آسیب‌پذیری یک آبخوان می نامند. به عبارت دیگر آسیب‌پذیری آبخوان» استعداد آن را در برابر آلوده شدن نشان می دهد. اما حریم کیفی در نظر گرفتن توامان آسیب‌پذیری و نقش آلودگی می‌باشد. در بسیاری از کشورهاء تعیین حریم کیفی و نواحی حفاظتی در دو یا سه سطح در اطراف سیستم‌های تامین آب شرب (چاه‌های آب شرب) الزامی است. برای مناطقی که دارای نواحی حفاظتی هستند. تغییرات» محدودیت‌ها و یا حتی ممنوعیت برخی از فعالیت‌های انسانی اجرا شده است که در واقع بخش عملیاتی پروژه می‌باشد. ۳۲-۳- ضرورت و جایگاه حریم کیفی ناحیه‌ای در استقرار کاربری‌ها همان‌طوری که در بالا نیز عنوان گردیدء در تعیین حریم کیفی باید شرایط طبیعی و غیرطبیعی را هم‌زمان در نظر گرفت. از لحاظ طبیعی» مفهوم أسیب‌پذیری می‌تواند شرایط انتقال آلودگی را منظور نماید. بدین معنی که با محاسبه آسیب‌پذیری سهولت رسیدن آلودگی به سفره آب زیرزمینی مشخص می‌گردد. اما برای تعیین حریم کیفی در نظر گرفتن شرایط طبیعی لازم است اما کافی ۱- 126116016 60۳۵/۵۱6۲ ۳۲۵۱۵10۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- نمی‌باشد. بنابراین باید پارامتر آلودگی را نیز در تعیین آن دخیل نمود. با توجه به فعالیت‌های گسترده انسانی بدون در نظر گرفتن شرایط توسعه پایدارء آلودگی‌های مختلفی وارد چرخه محیط زیست می‌گردد. نوع آلاینده وارد شده به صورت مستقیم با فعالیت‌های انسانی و در نتیجه نوع کاربری در ارتباط می‌باشد. بنابراین جهت تعیین حریم کیفی آب زیرزمینی پس از تعیین آسیب‌پذیری باید کاربری موجود بر روی آبخوان نیز مشخص شود تا با استفاده از نوع کاربری» آلاینده یا آلاینده‌هایی که موجب آلودگی آبخوان می‌شود را شناسایی نمود و در تعیین حریم آنها را به کار برد. پس از تعیین حریم کیفی براساس نوع کاربری» می‌توان از توسعه بی‌رویه آن در مناطق بحرانی و پر خطر از لحاظ کیفی جلوگیری نمود و یا میزان فعالیت آن کاربری را در واحد سطح آبخوان کاهش داد. هم‌چنین در مناطقی از آبخوان که توسعه فعالیت‌های انسانی و یا کاربری جدیدی مدنظر است می‌توان با نقشه‌های حریم کیفی» این فعالیت‌ها را به مناطق کم خطر یا بی خطر سوق داد. لازم به ذکر است موارد فوق‌الذ کر نیازمند ضمانت اجرایی می‌باشد که باید توسط دستگاه‌های ذیربط پیگیری گردد. ۳-۳- آسیب‌پذیری آبخوان همان‌طور که در تعریف حریم کیفی بیان شدء برای تعیین حریم‌های کیفی در سطح یک آبخوان یا گروهی از آبخوان‌ها یکی از :۰.۱2 7 ۰ : ۰ ۰ ۱ عوامل اصلیء شاخص اسیب‌پذیری می‌باشد. از این رو بسط مفهوم آسیب‌پذیری اهمیت زیادی پیدا می‌کند. بر این اساس ابتدا تعاریف ارائه شده برای آسیب‌پذیری ذکر خواهد شد سپس انواع آسیب‌پذیری و در نزهایت محدودیت‌های موجود در ارزیابی عبارت آسیب‌پذیری در هیدروژئولوژی برای اولین بار توسط ۸12۳821 در سال ۱۹۶۸ مورد استفاده قرار گرفت. وی آسیب‌پذیری آبخوان را سهولت امکان نفوذ و پخش آلودگی از سطح زمین به سفره آب زیرزمینی در شرایط طبیعی تعریف می‌کند. هم‌چنین در تحقیقی (ع11۵7۵ 20۵ 197440116۲ آسیب‌پذیری به عنوان میزان خطرپذیری که توسط شرایط طبیعی تعیین شده و مستقل از وجود منابع آلاینده است. تعریف می‌شود. در مقاله‌ای نیز (.۵1 ۵1 19831110118610)» بیان گردید که آسیب‌پذیری عبارتست از خطر مواد شیمیایی مورد استفاده یا دفن شده در سطح یا نزدیک سطح زمین که در کیفیت آب زیرزمینی موثر می‌باشند. هم‌چنین می‌توان آسیب‌پذیری یک سیستم هیدروژئولوژیکی را توانایی این سیستم برای مقابله با عوامل بیرونی» طبیعی و انسانی که وضعیت و خصوصیت آن را در زمان و مکان تحت تاثیر قرار می‌دهند.ء تعریف نمود (987 5010۲110۷۵1 20 ۷۲0۵). در تحقیقی دیگر نیز(1991 ۳121۵0191) آسیب‌پذیری آب زیرزمینی» عبارتست از میزان خطر فعالیت‌های انسانی و وجود آلاینده‌ها در آب زیرزمینی. در واقع بدون وجود آلاینده» علیرغم حساسیت فوق‌العاده آب زیرزمینی» خطری وجود ندارد و بنابراین آسیب‌پذیری وجود نخواهد نداشت. اما کمیته ملی تحقیق آمریکا" (۱۹۹۳) آسیب‌پذیری آب زیرزمینی را بدین صورت تعریف می‌کند: «آسیب‌پذیری عبارتست از احتمال رسیدن آلاینده‌ها به قسمتی از سیستم آب زیرزمینی بعد از به وجود آمدن آلودگی در قسمتی از سطح زمین؟». | - (۷ 2- ]715. ۳1۵1100 ۵[ ۲۹۵۲۵۱ )۵۱۳۵| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۵ ۲-۲-۳ انواع آسیب‌پذیری به طور کلی آسیب‌پذیری از نظر مفهوم به دو دسته ذاتی و ویژه تقسیم می‌گردد: الف- آسیب‌پذیری ذاتی : این نوع آسیب‌پذیری به خصوصیات آبخوان (هدایت هیدرولیکی» گرادیان هیدرولیکی و خلل و فرج) و تنش‌های وارده به سیستم (تغذیه, واکنش با آب سطحی, زمان حرکت از میان منطقه اشباع و بده پمپاز) بستگی دارد و به عبارت دیگر آسیب‌پذیری ذاتی به خصوصیات زمین‌شناسی, هیدرولوژی و هیدروژئولوژیکی یک منطقه بستگی دارد و به منابع آلودگی ناشی از فعالیت‌های انسانی یا طبیعی توجه‌ای ندارد. ب- آسیب‌پذیری ویژه: این نوع آسیب‌پذیری نشان دهنده آسیب‌پذیری آب‌های زیرزمینی به آلاینده‌ای خاص یا گروهی از ذاتی» به‌وجود می‌آیند. به عنوان مثال, اگر آبخوان از نوع کربناتی باشد. با توجه به نوع فعالیت‌های انسانی و نوع مواد شیمیایی خاصی که استفاده می‌گردد. از واکنش بین آنها یک نوع آلودگی خاص برای سفره ایجاد می‌گردد. در حقیقت آسیب‌پذیری آب زیرزمینی به آلودگی» حساسیت ذاتی» موقعیت و نوع منابع آلودگی بستگی دارد. در این دستورالعمل ۳-۳-۳- عوامل موثر در آسیب‌پذیری ضخامت و خصوصیات هیدرولیکی تشکیلات زمین‌شناسی منطقه غیراشباع از عوامل کلیدی تعیین آسیب‌پذیری آبخوان بوده و کنترل کننده‌های اصلی و طبیعی نرخ تغذیه و مدت زمان تغذیه به آبخوان می‌باشند. منطقه غیراشباع با نگهداشت» جذب و حذف ویروس‌های بیماری‌زا و باکتری‌هاء جذب و کاهش بسیاری از مواد شیمیایی آلی مصنوعی» رقیق کردن غلظت فلزات سنگین و مواد شیمیایی غیرآلی دیگر از طریق جذب و واکنش با سطح کانی‌ها در منطقه غیراشباع و از طریق گیاهان و محصولات کشاورزی نقش کلیدی در حفاظت از آب زیرزمینی ایفا می‌کند. بیش‌ترین کاهش و زوال مواد شیمیایی مصنوعی (مانند سموم و حلال‌ها) در لایه خاک (بالاترین بخش منطقه غیراشباع) صورت می‌گیرد. لایه خاک معمولا با ضخامتی حدود ۰/۵ تا ۲ متر از سطح زمین به لحاظ میکروبیولوژی منطقه بسیار فعالی به شمار می‌رود. فعالیت نسبتا بالای میکروبیء وجود مواد آلی بالا و وجود ریشه گیاهان, ظرفیت حذف و کاهش بالایی را در خاک نسبت به بخش‌های زیرین منطقه اشباع فراهم می‌کند. پتانسیل خاک و منطقه غیراشباع برای جذب» کاهش و یا حذف موادء بستگی به نوع آلاینده دارد بنابراین در مطالعه‌های آسیب‌پذیری که ویژه یک نوع کاربری با آلاینده خاص می‌باشد. مورد بحث قرار می‌گیرد. فرایندهای جریان و حمل مواد در منطقه غیراشباع به‌طور کلی پیچیده بوده و اندازه‌گیری آن مشکل است. زیرا که تعداد زیادی متغیرطبیعی در خاک» رسوبات و سنگ‌ها وجود دارند. با این وجود خصوصیات قابل برداشت خاک (مانند ظرفیت نفودء نفودپدذیری و نوع خاک) برای تحلیل‌گر امکان تخمین فرایندهای طبیعی حمل را فراهم می‌کند. میزان تغذیه که در سطح زمین رخ می‌دهد. یکی دیگر از عوامل مهمی است که بر آسیب‌پذیری آبخوان تاثیر می‌گذارد. به طور کلی آسیب‌پذیری با میزان تغذیه رابطه مستقیم دارد. هر چقدر میزان تغذیه بیش‌تر باشد أسیب‌پذیری نیز بیش‌تر خواهد بود. اگر بازازط ۷۵۱00۳۵ 10016 - ۱ زا۱۷۵۱ 50ازم م5 - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- غیراشباع» بدون توجه به خصوصیات هیدرولیکی منطقه غیراشباع» بسیار پایین خواهد بود. در زمین‌های کشاورزی که نفوذ قابل توجهی اتفاق می‌افتد. میزان تغذیه به آب زیرزمینی به چند عامل بستگی داشته که خود این عوامل نیز وابسته به هم هستند. این عوامل عبارتند از: خصوصیات هیدرولیکی منطقه غیراشباع» شیب سطح زمین و میزان جذب آب توسط گیاهان و محصولات کشاورزی. شیب زیاد منجر به افزایش رواناب به زهکش‌ها و رودخانه‌ها می‌شود. به‌ویژه اگر نفودیپذیری پارامتر زمان نیز بخش مهمی از تعریف ارزیابی آسیب‌پذیری است که بستگی به عوامل مختلف دارد. معمولا اگر یک آلاینده زمان زیادی برای رسیدن به آب زیرزمینی صرف کند (به دلیل عمق زیاد آب زیرزمینی) یا اگر آلاینده در داخل آبخوان به کندی بالعکس.مکانیزم تغذیه آب زیرزمینی و ظرفیت میرایی آلاینده‌ها در پروفیل‌های خاک زیرسطحی شدیدا با شرایط زمین‌شناسی نزدیک به سطح زمین متغیر می‌باشد. از این‌رو جهت حفاظت بیش‌تر آبخوان‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی می‌توان میزان ظرفیت میرایی سفره را که در آسیب‌پذیری نهفته است. تعیین نمود. نظر به پیجچیدگی عوامل حاکم بر انتقال آلاینده‌ها به آبخوان در موقعیت‌های مختلف باید توجه داشت که: - برای در نظر گرفتن تمامی پارامترهای دخیل در آسیب‌پذیری» باید داده‌های مورد نیاز آن نیز فراهم باشد. - هرگونه فعالیت آلوده کننده به نوعی منحصر به فرد, منابع آب زیرزمینی را تهدید می‌کند و ارزیابی مستقل در رابطه با خطر آلودگی را می‌طلید. از نظر علمی بهتر است که أسیب‌پذیری برای هر کاربری (فعالیت‌های کشاورزی» فاضلاب‌های شهری و صنعتی و پروژه‌های نفتی) و برای هر نوع آلوده کننده مربوط به آن کاربری (مثل آلودگی‌های شیمیایی» فیزیکی» عناصر سنگین و آلودگی‌های نفتی) به‌طور جداگانه ارزیابی شوند. ۴-۳-۳ محدودیت‌های موجود در ارزیابی آسیب‌پذیری الف- ارزیابی آسیب‌پذیری» ابزار عمومی برای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌ها می‌باشد و نباید آن را با ابزاری برای یک پیش‌بینی ب- أسیب‌پذیری یک ارزیابی عمومی از پتانسیل آلودگی است که ممکن است آلودگی برای آب زیرزمینی اتفاق بیفتد یا نیفتد. ج- به دلیل ماهیت کم دقت ارزیابی‌های آسیب‌پذیری و سلیقه‌ای بودن طرح‌های تفسیری, سه قانون آسیب‌پذیری آب زیرزمینی ارائه شده است. این قوانین یا محدودیت‌ها باید به‌طور صریح در ارزیابی‌های آسیب‌پذیری بیان شوند که عبارتند از: - همه آب‌های زیرزمینی تا اندازه‌ای آسیب‌پذیر هستند. - عدم قطعیت در کلیه ارزیابی‌های آسیب‌پذیری» ذاتی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۷ ارزیابی‌های آسیب‌پذیری با وجود واضح بودن شاخص نهایی آسیب‌پذیری امکان آن که اطلاعات مورد استفاده در ارزیابی آسیب‌پذیری ناکارآمد باشندء وجود دارد. د- ‏ نقشه‌های پهنه‌بندی آسیب‌پذیری آبخوان, آلودگی‌های موجود در آب زیرزمینی را شناسایی نمی‌کنند و نمی‌توانند به‌طور مطلق مناطقی را که در آینده آلوده می‌شوند. پیش‌بینی کنند. احتمال آلودگی در یک منطقه به عوامل زیادی نظیر پتانسیل رهاسازی آلوده کننده‌هاء نوع آلوده کننده‌های آزاد شده و میزان آلاینده‌ها بستگی دارد. ه- وجود رودخانه‌های تغذیه کننده آبخوان (دایمی یا غیردایمی)» در این حالت به‌دلیل عدم امکان تعیین کیفیت آب سطحی و ارزیابی ظرفیت میرایی لایه کف رودخانه» قطعیتی در ارزیابی شرایط هیدروژئولوزژیکی منطقه وجود ندارد. و در صورت بهره‌برداری بیش از حد از آبخوان» فاصله بین سطح زمین تا سطح آب زیرزمینی و حتی میزان و درجه وضعیت ابخوان از لحاظ محبوس یا آزاد بودن تغییر می‌یاید. ز- نقشه‌های آسیب‌پذیری آبخوان تنها برای ارزیابی پتانسیل آلودگی منابع آب زیرزمینی در مواقعی که آلاینده‌ها در سطح ح- آلوده کننده‌هایی که در قسمت‌های عمیق آب زیرزمینی تخلیه می‌شوند (نشت از تانک‌های بزرگ در زیرزمین» آبشویی از مواد زائد جامد دفن شده» حفرات معادن. نشت از اجساد و لاشه‌ها و با در این موارد روش‌های سیب پذیری از دفقت لازم برخوردار نیستند. ۵-۳-۳- روش‌های تعیین آسیب‌پذیری همان‌طور که ذکر شدء پایه و اساس تعیین حریم کیفی منابع آب زیرزمینی» پهنه‌بندی و ارزیابی آسیب‌پذیری منابع آب زیرزمینی در مقابل آلودگی است. در مرحله بعدی,» منابع بالقوه و منابع موجود آلودگی جهت تعیین حریم کیفی منابع آب زیرزمینی نسبت به یک نوع آلاینده خاص می‌توانند دخالت داده شوند. عمده تفاوت روش‌های تعیین حریم کیفی در روش‌های ارزیابی و پهنه‌بندی بر همین اساس در این دستورالعمل چهار روش کلی ارزیابی آسیب‌پذیری تشریح شده و در نهایت با توجه به کارایی» محدودیت‌هاء مزیت‌ها و اهداف طرح تعیین حریم کیفی» یکی از روش‌ها انتخاب می‌گردد. سپس مدل‌هایی که در این روش وجود دارد بررسی شده و از بین آنها نیز براساس دقت بالاء رایج بودن مدل و داده‌های قابل دسترس یک مدل برای تعیین آسیب‌پذیری انتخاب می‌گردد. به طور کلی روش‌های موجود در ارزیابی آسیب‌پذیری آبخوان به چهار دسته کلی تقسیم می‌شود که عبارتند از: - روش‌های رتبه‌دهی توصیفی " - روش‌های تحلیل آماری " - روش‌های شبیه‌سازی کامپیوتری 05 1۵۵۵۶ ع011۷ع[۳ 5 -۱ 105 دزدرا۵ ۸ آهناد0ه )5 -2 ۱16105 0عد۵ ۳۲۵۵۵۵۵ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی - روش‌های ترکیبی" شرح هر یک از روش‌های فوق به قرار زیر می‌باشد: ۱-۵-۳-۳ روش‌های رتبه دهی توصیفی در روش رتبه‌دهی توصیفی, آسیب‌پذیری یا حساسیت ذاتی سفره را براساس درجه‌بندی بالاء متوسط و پایین طبقه‌بندی می‌کند و نتایج در جهت تصمیمات مدیریتی استفاده می‌شود. از نمونه مدل‌های رتبه‌دهی می‌توان به ع[1۸۹51الا 51۳1۸05 و ... اشاره کرد که بر پایه‌ی پارامترهای هیدروژئولوژی می‌باشند. در این روش‌ها اطلاعات حاصل از عوامل موثر بر آسیب‌پذیری آبخوان (نوع خاک نوع سازند زمین‌شناسی,» تغذیه و غیره) جمع‌آوری و پس از دسته‌بندی» تلفیق و رتبه‌بندی اطلاعات مورد تفسیر قرار می‌گیرند. نظرات کارشناسی در روش‌های دسته‌بندی» تلفیق و رتبه‌بندی از اهمیت زیادی برخوردار است و تا اندازه‌ای سلبقه‌ای می‌باشند. از مزایای این روش‌ها این است که الگوریتم‌های نسبتا ساده‌ای را فراهم می‌کنند تا بتوان حجم زیادی از اطلاعات مکانی را تلفیق کرده و به صورت نقشه‌های شاخص و رده‌بندی آسیب‌پذیری ارائه نمود. رایج‌ترین مدل این روش که به طور وسیع در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش 1016۸511 است که در این دستورالعمل أسیب‌پذیری آبخوان توسط این مدل صورت می‌گیرد. ۳-۵-۳-۳ روش‌های تحلیل آماری مدل‌های آماری به منظور کمی کردن آلودگی آب زیرزمینی با تعیین همبستگی و وابستگی‌های آماری بین آلودگی مشاهده‌ای, شرایط محیطی مشاهده‌ای و کاربری اراضی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این روش کاربری اراضی» منابع بالقوه آلودگی می‌باشند (مثل به کاربردن کودهای شیمیایی و وجود مخازن حاوی مواد عفونی). هرگاه مدل از این وابستگی و همبستگی با تجزیه و تحلیل آمار موجود تهیه گردد. می‌توان از آن برای پیشگویی میزان شاخص یا پتانسیل آلودگی استفاده کرد. پتانسیل آلودگی در روش‌های معمولا روش‌های آماری تفاوت چندانی با روش‌های شاخص - همپوشانی ندارند. در هر دو روش روابطی بین شرایط طبیعی و أسیب‌پذیری آب زیرزمینی برقرار می‌گردد (که متخصصین آمار از آن به‌عنوان پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی یاد می‌کنند). در روش‌های همپوشانی این روابط توسط یک گروه کارشناس بررسی می‌گردد. از مزایای روش آماری این است که پارامترهای مهم آماری جهت صحت‌سنجی مدل محاسبه می‌شود که معیاری برای قطعیت مدل می‌باشد. از معایب روش آماری می‌توان به مشکل بودن تهیه مدل اشاره کرد. هم‌چنین پس از تهیه مدل تنها می‌توان از آن برای مناطق دارای شرایط محیطی مشابه با آنچه که مدل آماری برای آن تهیه شده است استفاده کرد. چندین روش آماری موجود می‌باشند و همگی برای مناطق خاصی به کار رفته است. ۷100۵ ۲1۷۳۳۵ دامعز ناگ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۹ ۳-۵-۳-۳ روش‌های شبیه‌سازی رایانه‌ای روش‌های شبیه‌سازی کامپیوتری» پیچیدگی‌ها و جزییات بیش‌تری را برای انجام ارزیابی آسیب‌پذیری در نظر می‌گیرد. در واقع روش‌های کامپیوتری فرایندهای پیچیده فیزیکی و شیمیایی را با جزییات بیش‌تر مورد بررسی قرار می‌دهند. یکی از مزیت‌های روش کامپیوتری این است که می‌توان موضوع را به صورت سه بعدی مورد بررسی قرار دادء درحالی که در روش‌های دیگر نقشه‌ها و لایه‌های نقشه‌ای به صورت دو بعدی می‌باشند. مدل‌های کامپیوتری بیش‌تر بر الگوهای جریان و انتقال آلاینده‌ها در منطقه غیراشباع یا آبخوان (منطقه اشباع) تاکید دارند و می‌توان از آنها برای محاسبه زمان گذر یا میزان غلظت یک آلاینده در منطقه غیراشباع با آبخوان استفاده کرد. به عبارت دیگر مدل‌های کامپیوتری آسیب‌پذیری را به‌طور مستقیم محاسبه نمی‌کنندء بلکه وسیله‌ای است که می‌توان أسیب‌پذیری را براساس عواملی که شبیه‌سازی می‌کنند تعیین نمود. به عنوان مثال منطقه‌ای از آبخوان که زمان حرکت الاینده در آن منطقه کم‌تر از ۵ سال باشد را می‌توان به عنوان منطقه‌ای با آسیب‌پذیری بالا در نظر گرفت. از انواع مدل‌ها می‌توان به د 11 دعوم ۱۳7/1 اشاره نمود. مدل‌های کامپیوتری معمولا برای ارزیابی آسیب‌پذیری به کار نمی‌روند و به ندرت به‌عنوان یک گزینه اقتصادی برای پهنه‌بندی آسیب‌پذیری مورد استفاده قرار می‌گیرند چرا که به داده‌های زیادی نیاز دارند و به طور مستقیم قادر به تعیین آسیب‌پذیری نمی‌باشند. مدل‌های کامپیوتری در صورتی می‌توانند به عنوان ابزاری مناسب و اقتصادی در پهنه‌بندی آسیب‌پذیری مورد استفاده قرار گیرند که تجزیه و تحلیل محلی یک آسیب‌پذیری ویژه به کاربری‌های خاص (آلاینده‌های به‌خصوص) لازم باشد و هم‌چنین اطلاعات کافی در دسترس بوده و یا بتوان این اطلاعات را برای تهیه مدل ریاضی فراهم نمود. در صورتی که تعدادی سناریو «چه می‌شد - اگر»" شامل فرایندهای پیچیده لازم می‌باشد تا بتوان بر این اساس تصمیم‌گیری‌های مهم کاربری اراضی را اتخاد نمود. ۳-۵-۳-۳ روش‌های ترکیبی روش‌های ترکیبی به روش‌هایی گفته می‌شود که اجزای روش‌های آماری» شبیه‌سازی کامپیوتری و یا روش‌های شاخص - همپوشانی را با هم ترکیب می‌کند. این روش‌ها به روش‌های ترکیب دهنی نیز معروف می‌باشند و معمولاا به سیستم‌های امتیازبندی از قبل تعیین شده مثل روش 11۳۸511 یا دیگر روش‌های شاخص همپوشانی تکیه نمی‌کند و در عوض گروه‌بندی‌هایی که براساس نوع پروژه به‌خصوص می‌باشد. توسط این روش صورت می‌گیرد. در تحقیقی در ایالت نیوجرسی آمریکا از فاکتورهایی نظیر میزان شدت آفت‌کش‌های مورد استفاده در نزدیکی چاه‌های مصارف عمومی, فاصله چاه‌ها از مناطق رخنمون آبخوان (منطقه تغذیه)» مواد آلی خاک, داده‌های ساخت و توسعه چاه و کاربری اراضی استفاده گردید و نقشه چاه‌ها با آسیب‌پذیری کم متوسط و زیاد نسبت به آفت‌کش‌ها از آن استخراج گردید. در مطالعه‌ای دیگر نیز نقشه‌ای برای تعیین میزان خطر آلودگی آب زیرزمینی به نیترات را براساس عوامل میزان بارگذاری نیتروژن» تراکم جمعیت. خصوصیات هیدرولوژیکی خاک و نسبت زمین‌های جنگلی به زراعی تهیه شد. از مثال‌های دیگر روش‌های ترکیبی می‌توان ترکیب روش‌های شاخص - همپوشانی را با مدل‌های کامپیوتری مثل مدل آبشویی آلوده‌کننده نام برد مانند روش ترکیبی ۷10۳82 و ۳۸1101 [ع۱10 706 10۵0۵1 ۳۵۵0106 -[ 2-1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ دستورالعمل تعیین حری م کیف یآب‌های زیرزمینی ۶-۳-۳- آسیب‌پذیری روش رتبه‌دهی توصیفی با مدل 11۸8710 از آن‌جایی که رایج‌ترین روش تعیین آسیب‌پذیری که به طور وسیع در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد. مدل 121۸5712 می‌باشد بنابراین در این دستورالعمل نیز از این روش جهت تعیین حریم کیفی ناحیه‌ای آبخوان استفاده می‌شود که جزییات آن به شرح زیر می‌باشد. آسیب‌پذیری آبخوان توسط این مدل صورت می‌گیرد. عبارت 11۸5712 مخفف پارامترهایی است که در سیستم هیدروژئولوژیکی کنترل‌کننده آلودگی آب زیرزمینی می‌باشند و عبارتند از: - عمق آب زیرزمینی" (0) - تغذیه خالص " - مواد تشکیل دهنده آبخوان " (۸) - نوع خاک" (5) - توپوگرافی * (۲) - اثر منطقه غیراشباع " (1) - هدایت هیدرولیکی آبخوان" (2) ۱-۶-۳-۳ تعریف پارامترهای ۱11۸۹172 - عمق آب زیرزمینی (0) این پارامتر تعیین کننده عمقی است که آلوده کننده باید طی کند تا به سطح ایستابی برسد و اهمیت قابل توجهی دارد. معمولا ظرفیت میرایی با افزایش عمق تا سطح ایستابی افزایش می‌یابد چرا که هر چقدر سطح آب عمیق‌تر باشد موجب می‌گردد تا زمان حرکت و ماندگاری آلوده کننده افزایش یابد. حضور لایه‌های با تراوایی کم که آبخوان را محصور می‌سازند نیز موجب ایجاد محدودیت در حرکت آلوده‌کننده به یک آبخوان می‌شوند. عمق تا سطح ایستابی در آبخوان‌های محصور به صورت عمق تا بالای آبخوان در نظر گرفته می‌شود. در آبخوان‌های نیمه تحت فشار با توجه به شرایط آبخوان و ویژگی‌های آن به صورت تحت فشار و یا به صورت آزاد در نظر گرفته می‌شود. - تغذیه خالص (1) صورت عمودی انتقال یافته و به سطح ایستابی برسد و به صورت افقی در آبخوان حرکت کند. هم‌چنین این پارامتر حجم آبی را که ۱- 1601 0۴ 7 6 ع ۱ -2 4 ۴ع۲ابا۸0 -3 4- 4 5- 100082720 4 706 ۷۵00۵6 6 آ0 1020 -6 اب۸0 ۵0۲ ۲1۷۵۲۵۵۱۱۵ 00۵۷ - 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی )۳ موجب پراکنش و رقیق‌سازی آلوده‌کننده در مناطق اشباع و غیراشباع می‌گردد. در کنترل دارد. معمولا هر چقدر تغذیه بیش‌تر باشد - محیط اشباع آیخوان ( ۸) محیط آبخوان و مواد تشکیل دهنده آنء طول و چگونگی روند مسیر سیستم جریان آب زیرزمینی در آبخوان را مشخص می‌کند. چگونگی روند مسیر که شدیدا متاثر از میزان درز و شکاف و تخلخل می‌باشد.ء مسیرهای مناسبی را برای آب زیرزمینی فراهم می‌سازند. طول مسیرء زمان لازم برای انجام فرایندهای میرایی (نظیرجذب. واکنش‌های شیمیایی و پراکنش) را تعیین می‌کند. محیط آبخوان هم‌جچنین بر مقدار سطح موثر موادی که با آلوده کننده در تماس هستند. موثر می‌باشد. - نوع خاک (5) محیط خاک تاثیر بسیار مهمی در تغذیه‌ای دارد که به سطح ایستابی نفوذ می‌کند و بر چگونگی حرکت آلوده‌کننده موثر است. وجود مواد با بافت ریزدانه نظیر سیلت و رس تراوایی نسبی خاک را کاهش می‌دهند و مهاجرت و حرکت آلوده کننده‌ها را محدود می‌سازند. فعالیت نسبتا بالای میکروبی» وجود مواد آلی و ریشه گیاهان باعث افزایش ظرفیت میرایی لایه خاک نسبت به بخش‌های زیرین منطقه غیراشباع می‌شود. علاوه بر این جایی که افق خاک ضخیم باشد فرایندهای میرایی نفودء جذب و فرار گازها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. محیط خاک برحسب رده‌بندی بافتی آن مشخص می‌گردد و براساس پتانسیل آلودگی امتیازبندی می‌شود. - توپوگرافی (1) توپوگرافی به صورت شیب و تغییرات شیب سطح زمین مورد توجه قرار می‌گیرد. توپوگرافی حرکت آلوده کننده و نگهداری آن را بیش‌تری برای آلودگی آب زیرزمینی خواهند بود. هم‌چنین توپوگرافی بر گسترش خاک و در نتیجه بر میرایی آلوده کننده موثر است. شیب‌های کم به ویژه در زمین‌های کشاورزی باعث کاهش رواناب و افزایش نفوذ به آبخوان و در نتیجه انتقال بیش‌تر آلودگی به آب زیرزمینی می‌شود. درصد شیب با استفاده از مدل‌های رقومی ارتفاع " محاسبه می‌شود. - اثر منطقه غیراشباع (1) منطقه غیراشباع منطقه بالایی سطح ایستابی است که از آب غیراشباع باشد و یا به صورت غیرپیوسته از آب اشباع شده باشد. ضخامت و خصوصیات هیدرولیکی تشکیلات زمین‌شناسی منطقه غیراشباع از عوامل کلیدی تعیین أسیب‌پذیری آبخوان بوده و کنترل کننده‌های اصلی و طبیعی نرخ تغدیه و مدت زمان تغذیه به آبخوان می‌باشند. منطقه غیراشباع با نگهداشت» جذب و حذف ویروس‌های بیماری‌زا و باکتری‌هاء جذب و کاهش بسیاری از مواد شیمیایی و آلی و مصنوعی,» رقیق کردن غلظت فلزات سنگین و مواد شیمیایی غیرآلی دیگر از طریق جذب و واکنش با سطح کانی‌هاء در جلوگیری از آلودگی آب زیرزمینی نقش مهمی ایفا می‌کند. عواملی که در تعیین اثر منطقه غیراشباع در حوضه مورد توجه قرار می‌گیرند عبارتند از تراوایی خاک و عمق آب زیرزمینی. (1ع۱100 ۳۷۵۱۵۵۵ [ازع(1) 12۳۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- - هدایت هیدرولیکی (۲) هدایت هیدرولیکی عبارت است از قابلیت مواد تشکیل‌دهنده آبخوان برای انتقال آب» که به نوبه خود بر شدت جریان آب بین آنها در آبخوان کنترل می‌شود و حاصل تخلخل بین دانه‌ای, ایجاد درز و شکاف و صفحات لایه‌بندی شده می‌باشند. روش 11۹۸571۳ توسط آژانس حفاظت محیطزیست آمریکا به عنوان سیستمی استاندارد برای ارزیابی آسیب‌پذیری منابع آب زیرزمینی نسبت به آلودگی ارائه شده است. اولین هدف روش 113۸5712 اعمال فوریت‌های اجرایی فعالیت‌هایی است که در رابطه با آب زیرزمینی صورت می‌گیرند. هم‌چنین تهیه ابزاری کاربردی برای ارزیابی آسیب‌پذیری منابع آب زیرزمینی نسبت به آلودگی از اهداف دیگر این روش می‌باشد. از روش 11۸571۴ می‌توان برای تنظیم چگونگی انجام فعالیت‌ها در پایش آب زیرزمینی نیز استفاده کرد. برای مثال در مناطقی که آسیب‌پذیری آبخوان بالاتر است و کاربری اراضی به‌گونه‌ای است که پتانسیل بالایی در آلودگی منابع آبی دارند باید سیستم پایشی متراکم‌تر و دقیق‌تری ایجاد شود. چهار فرضیه‌ای که در مدل 11۸۹5112 در نظر گرفته می‌شوند عبارتند از: * آلودگی در سطح زمین تولید می‌گردد؛ * آلودگی از طریق نفوذ به آب زیرزمینی منتقل می‌گردد؛ * عامل حرکت آلوده کننده آب است؛ منطقه مورد مطالعه در روش 1۸5712 باید بزرگ‌تر از ۴/۵ کیلومترمربع باشد. فرضیات فوق موجب می‌گردد تا در ارزیابی آسیب‌پذیری آبخوان نسبت به آلودگی محدودیت‌هایی وارد گردد. در این روش برای ارزیابی پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی از شاخص آسیب‌پذیری استفاده می‌گردد که برای به‌دست آوردن آن به سه عامل وزن‌دهی, درجه‌بندی و تعیین محدوده پارامترهای هفت‌گانه 11۸571۳ نیاز دارد. ۲-۶-۳-۳ وزن‌دهی‌ها به هر پارامتر هفت‌گانه 11۸571۳ و نسبت به اهمیت هر یک از آزها در آسیب‌پذیری» وزنی برابر با ۱ تا ۵ داده می‌شود. به مهم‌ترین آنها وزن پنج و به کم اهمیت‌ترین آنها وزن ۱ داده شده است. ارزیابی سیب پذیری هر منطقه باید براساس اهمیت هر یک از پارامترها در آن منطقه صورت بگیرد. به طور مثال توپوگرافی در یک منطقه کوهستانی نسبت به یک دشت مسطح از اهمیت بیش‌تری برخوردار است. هم‌چنین باید توجه داشت که بعضی از پارامترها در ایجاد دیگر پارامترهای هفت‌گانه 1711۸8712 موثر می‌باشند. به عنوان مثال توپوگرافی (1) بر پارامتر عمق آب زیرزمینی (10) در یک منطقه موثر است و از طرفی اثر توپوگرافی نیز قبلا به طور مجزا اعمال شده است. بنابراین وزن دهی‌ها در هر منطقه یکسان نیست و با توجه به شرایط حاکم در آن منطقه و خصوصیات هیدروژئولوژیکی آبخوان تغییر می‌یابد. جدول (۱-۳) وزن‌های اختصاص داده شده به پارامترهای هفتگانه 11۸571۳ که توسط ۸116۲ و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۳ جدول ۱-۳- وزن‌های نسبت داده شده به پارامترهای هفت‌گانه 113۸5712 [۴] سس ارطف‌غرشع 0 | ۵ ۳-۶-۲-۳ محدوده پارامترها برای هر پارامتر 01۳۸5112] بالاترین و پایین‌ترین محدوده‌های عددی و انواع محیط‌های مهم و موثر در حوضه مورد نظر براساس اثر آنها بر پتانسیل آلودگی تعیین می‌شوند. درجه‌بندی هر یک از این پارامترها براساس موقعیت پارامتر مذکور در این محدوده‌ها می‌باشد. ۳-۶-۳-۳ درجه‌بندی به هریک از پارامترهای 11۸571۴ با توجه به موقعیت آنها در محدوده‌های ذکر شده ارزشی بین ۱ تا ۱۰ نسبت داده می‌شود. جدول‌های (۲-۳) الی (۸-۳). با تعیین عوامل فوق شاخص 11۸571۳ و یا به عبارت دیگر پتانسیل آلودگی (أسیب‌پذیری) در هر سلول یا چند ضلعی موجود در نقشه به صورت ذیل تعیین می‌گردد: ۷ + 1۲1۷ + 1۳1۷ + 5۳5 + ۸۳۸۷ + 1۲ + 12110۳ < شاخص آسیب‌پذیری که در آن ۲ درجه‌بندی و ۷۷7 وزن هر یک از پارامترهاست. در جدول (۹-۳) مثالی از تعیین شاخص آسیب‌پذیری آورده شده است. تقسیم‌بندی اعداد استاندارد خاصی نداشته,ء بلکه بسته به نوع منطقه از لحاظ آلودگی و محدوده‌ی اعدادء کل دامنه اعداد به فواصل یکسان تقسیم می‌شود. به عنوان مثال اگر محدوده‌ی اعداد کم باشد. تعداد کلاس‌ها کم‌تر و اگر زیادتر باشد می‌توان آن محدوده اعداد را به طور مساوی با تعداد کلاس‌های بیش‌تری تقسیم نمود. جدول ۲-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های عمق آب زیرزمینی [۴] عمق آب زیرزمینی (متر) (10) 3333333333333333 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ دستورالعمل تعیین حریم جدول ۳-۳- محدوده‌ها و رتبه‌های تغذیه خالص [۴] تغذیه خالص (میلی‌متر) )14) ی ۱۷۷/۷۶ ۲۳-۸ وزن‌دهی: ۴ جدول ۴-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی تویوگرافی [۳] توپوگرافی (درصد شیب) )1( ها وزن‌دهی: ۱ جدول ۵-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های هدایت هیدرولیکی آبخوان [۴] 9 وزن‌دهی: ۴ جدول ۶-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های محیط اشباع آبخوان ۱۳۱ (۸) محیط آبخوان بر را یل توداقی | و آذرین / دگرگونی هوازده ۵ بخرفت‌ها ماسه‌سنگ لایه لایه. سنگ‌آهک و توالی شیل‌ها ماسه‌سنگ توده‌ای سب سنگ آهک توده‌ای فنوضطسه ا سک هک کارستی رزمیمی چچخچچجج -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم- تعیین حری مک یی ناحیه‌ا ی آب‌های زیو سس جدول ۳- جدول ۲ اه جدول عدد ۳۵ ۴ ۲۴ ۱ ۹ ۴۰ ۶ ۱۳۸ ۹۹۹و ۷- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های محیط غیراشباع [۴] (1) اثر منطقه غیراشباع شن و ماسه با مقدار زیادی رس وسیلت آذرین / دگرگونی سنگ آهک کارستی وزن دهی: ۵ -۸- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های محیط خاک [۳] نوع خاک (5) نازک یا نبود لایه خاک لوم رس‌دار کود(11101) وزن دهی: ۵ ۹-۳ مثالی از محاسبه شاخص آسیب‌پذیری وزن درجه پارامتر ۵ »2 ۷ (۱8 س ۴ »2 ۱ 4 ۳ »2 ۸ ۸ ۲ »2 ۵ 5 ۱ »2 ۹ 1 ۵ »2 ۸ ۱ س ۳ »> ۲ ۵ [ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۳- تفاوت مفهوم حریم کیفی و آسیب‌پذیری در بعضی از موارد ممکن است مفهوم حریم کیفی و أسیب‌پذیری یکسان در نظر گرفته شود که براساس تعاریف در نظر گرفته شده نمی‌توان آنها را یکی دانست. أسیب‌پذیری تنها به شرایط طبیعی آبخوان بر می‌گردد و اگر آلودگی وجود نداشته باشدء آسیب‌پذیری می‌تواند به صورت زیاد و یا خیلی زیاد نیز تقسیم‌بندی گردد و دارای مفهوم می‌باشد. اما در حریم کیفی چنان‌چه آلودگی برای پخش بر روی آبخوان وجود نداشته باشدء به طور کلی حریم کیفی معنی پیدا نخواهد کرد و به عبارت دیگر محاسبه آن بی‌استفاده می‌باشد. ولی أسیب‌پذیری با توجه به این که تنها به شرایط طبیعی بر می‌گردد همواره قابل محاسبه بوده و می‌توان آن را تعیین نمود. هم‌چنین لازمه تعیین حریم کیفی, محاسبه آسیب‌پذیری می‌باشد. به عبارت دیگر در ابتدا باید أسیب‌پذیری یک آبخوان تهیه ۵-۳- بررسی و نحوه انتخاب آلاینده‌های موجود در آبخوان آلودگی آب در تعریف, افزودن هر جسم خارجی به آن است. به طوری‌که کیفیت فیزیکی» شیمیایی و یا زیستی آن طوری تغییر نماید امروزه منابع آبی بشر به علت آلوده شدن بیش از حد رو به کاهش است. در این بین منابع آب زیرزمینی که مهم‌ترین منبع آبی بشر در به طور کلی آلودگی آب زیرزمینی» نتیجه تعامل دو عامل اساسی زیر است: - افزودن آلاینده‌ها به محیط که حاصل فعالیت‌های انسانی است. با قبول چنین دیدگاهی» علیرغم آسیب‌پذیر بودن آبخوان» به دلیل عدم حضور آلاینده‌هاء هیچ‌گونه خطر آلودگی وجود نخواهد داشت. علاوه بر این افزودن آلاینده‌ها بد محبط قابل کنترل 9 تغییر می‌باشد. ولی آسیب‌پذیری آبخوان لزوما توسط شرایط هیدروژئولوژیکی طبیعی بوده و بالطبع ثابت می‌باشد. بنابراین در طرح‌های حفاظت از منابع آب زیرزمینی» ابتدا باید حریم‌های کیفی براساس أسیب‌پذیری آبخوان تعیین گردد و در مراحل بعدی با توجه به نوع کاربری و مواد آلاینده وارد شده در خصوص کنترل» تغییر جهت تکمیل و اجرای یک طرح حفاظتی بسیار مفید می‌باشد. هدف از فهرست‌برداری آلاینده‌هاء تعیین منابع نقطه‌ای و غیرنقطه‌ای آلودگی آب زیرزمینی زمانی صورت می‌گیرد که بر میزان آلوده کننده‌ها (که توسط فعالیت‌های کشاورزی» صنعتیء خانگی و معدنی تولید می‌شوند) کنترل مناسبی صورت نگیرد به طوری که از حد ظرفیت میرایی طبیعی منطقه غیراشباع تجاوز کند. خاک‌های زیرسطحی اکثر آلاینده‌ها ر کاهش می‌دهند و برای دفع فضولات حیوانی؛ انسانی و خانگی بسیار موترند. خودپالایی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۷ خاک‌ها و لایه‌های زیرسطحی در میرایی آلاینده‌ها به طور یکسانی موثر نیستند. به طور مثال آبخوان‌های تشکیل شده از سنگ‌های سخت درز و شکاف‌دار نسبت به آلاینده‌ها آسیب‌پذیرتر هستند. گر چه میرایی به طور گسترده‌ای بسته به نوع آلاینده دارد و فرایند واکنش‌های شیمیایی در هر محیط متفاوت است. نگرانی در مورد آلودگی آب‌های زیرزمینی عموما به آبخوان‌های آزاد مربوط می‌شود؛ به‌خصوص در جاهایی که منطقه غیراشباع کم ضخامت و سطح ایستابی کم عمق باشد. معهذا پتانسیل آلودگی در آبخوان‌های نیمه محبوس نیز وجود دارد به خصوص اگر لایه محبوس کننده کم ضخامت و نسبتا نفودپذیر باشد. در جدول (۱۰-۳) انواع فعالیت‌هایی که قادر به آلودگی آب زیرزمینی هستند و فراوان‌ترین ترکیبات آلوده‌کننده در رابطه با آنها ارائه شده است. جدول ۱۰-۳- انواع آلوده کننده‌های معمول منابع آب زیرزمینی و منابع آلوده کننده‌ها [۴] 0 8010 باکتری‌های کلیفرم نیتروژن کل, دترجنت‌ها فعالیت‌های نقاشی و لعاب کاری الکیل‌بنزن» هیدرو کربن‌های هالوژنه, فلزات سنگین» هیدرو کربن اروماتیک تتراکلرواتیلن پنتاکلروفنل» هیدرو کرین آروماتیک. هیدرو کرین‌های هالوژنه کار خانحات تولید آفت‌کش‌ها هیدرو کرین‌های هالوژنه. فنل‌هاء آرسنیک پساب لجن‌زارها نیترات‌هاء هیدرو کربن‌های هالوژنه. سرب» روی صنایع دباغی کرومیم, هیدروکرین‌های هالوژنه, فنل‌ها استخراج, اکتشاف و پالایش گاز و نفت شوری (کلرید سدیم)» هیدرو کربن آروماتیک. سولفات معدن‌کاری زغال‌سنگ و مواد فلزی اسیدیته, فلزات سنگین. آهن. سولفات‌ها ۶-۳- ارائه روش تعیین حریم کیفی ناحیه‌ای آب‌های زیرزمینی با در نظر گرفتن کاربری همان گونه که ذکر گردید. آسیب‌پذیری یکی از عوامل اصلی در تعیین حریم کیفی آبخوان می‌باشد. زیرا آسیب‌پذیری» حساسیت منبع آب زیرزمینی را نسبت به آلودگی از طریق تعدادی از متغیرهای هیدروژئولوزیکی نشان می‌دهد. استفاده از حریم کیفی ناحیه‌ای وسیله مناسب‌تری برای تعیین محدوده‌های حفاظت آب زیرزمینی (حریم کیفی) در مقیاس ناحیه‌ای نسبت به روش کلاسیک حریم کیفی چاه می‌باشد. نتایج حاصل از تعیین آسیب‌پذیری پس از اجرا در نهایت می‌تواند با بررسی منابع آلاینده در سطح زمین برای ارزیابی خطر آلودگی منابع آب زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد. بدین ترتیب که هر کدام از نواحی یا حریم‌های کیفی» با توجه به وجود یا عدم وجود منابع آلاینده میزان خطرپذیری منابع آب زیرزمینی را نشان می‌دهد. سیاست‌ها و خطی‌مشی‌های حفاظت از منابع آب زیرزمینی نیز براساس میزان خطرپذیری یا پتانسیل آلودگی طراحی و اجرا می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- انتخاب نوع حریم کیفی به داده‌های قابل دسترس» مقیاس پروژه» هدف مطالعه و منابع مالی و انسانی بستگی دارد. هم‌چنین با توجه به مقیاس مطالعات. سازمان‌ها و مراکز مسوول نیز می‌توانندء متفاوت باشد. در این دستورالعمل تعیین حریم کیفی با مقیاس کار ۱:۳۵۰۰۰۰ و داده‌های مورد نیاز و موجود.ء انجام می‌گیرد. اما در صورت نیاز و وجود اطلاعات دقیق‌ترمی‌توان با مقیاس‌های بزرگ‌تری نیز آن را تعیین نمود. همان‌طوری که در بخش قبل نیز بدان اشاره گردید. اولین گام در تعیین حریم کیفی یک آبخوان» تهیه نقشه آسیب‌پذیری آن آبخوان می‌باشد و براساس انواع روش‌های آسیب‌پذیری» روش‌های مختلفی نیز برای تعیین حریم می‌توان تعریف نمود. هم‌چنین براساس معایب و مزایای روش‌های تعیین أسیب‌پذیری, روش 11۸5712 به عنوان روش مناسبی برای تهیه نقشه آأسیب‌پذیری آبخوان پیشنهاد گردید. در گام بعدی باید با استفاده از یک پارامتر کیفی نقشه آسیب‌پذیری را اصلاح نموده و به عبارت دیگر حریم را در منطقه مورد مطالعه تعیین نمود. به طور معمول پارامتر آلودگی در منطقه با فعالیت‌های انسان پخش می‌گردد. اما نوع آلاینده به نوع کاربری منطقه مورد مطالعه بستگی دارد. بدین ترتیب که با توجه به نوع کاربری» مهم‌ترین آلاینده‌ای که می‌تواند در منطقه پخش گردد. انتخاب کرده و براساس آن آلودگی» نقشه آسیب‌پذیری را اصلاح نموده و حریم کیفی منطقه را تعیین کرد. در این دستورالعمل چهار نوع کاربری عمده مورد توجه می‌باشد که به قرار زیر است: - کشاورزی - خانگی - فعالیت‌های نفتی کاربری‌های مذکور به این دلیل انتخاب گردیدند که تقریبا تمام آلودگی‌های به وجود آمده در آبخوان‌ها به علت وجود همین فعالیت‌ها می‌باشد. به عنوان مثال اگر آبخوانی دارای کاربری کشاورزی باشد آنگاه سموم و کودهای مورد استفاده بیش از اندازه ظرفیت میرایی» باعث انتقال آلودگی به آبخوان شده و ممکن است در ادامه آن را از حیز انتفاع خارج سازد. حال پس از تعیین کاربری‌ها در این مرحله باید. آلودگی مربوط به هر یک از فعالیت‌ها را تعیین نمود. درخصوص کاربری کشاورزی» از بین سه ماده مغدی موجود در کودها (نیتروژن» فسفات و پتاسیم) نیتروژن دارای پتانسیل بیش‌تری برای تخریب کیفیت آب‌های زیرزمینی است. انتخاب کود شیمیایی نیتراته در این گزارش از چند جنبه صورت گرفته است: - واکنش رشد سریع اغلب گیاهان به این نوع کودها موجب شده است تا صرف‌نظر از عوامل کیفی» کمی و زیست‌محیطی» به صورت بی‌رویه‌ای از کودهای ازته استفاده شود. - این کودها به دلیل حلالیت بسیار بالاء به راحتی همراه آب به لایه‌های زیرین خاک و منابع آب زیرزمینی انتقال می‌یابند. - ورود این مواد به آب‌های زیرزمینی باعث آلودگی شدید زیست‌محیطی شده و جبران آن به راحتی امکان‌پذیر نخواهد بود. چرا که این ماده باعث بروز امراضی ازقبیل سرطان معده و بیماری خونی متموگلوبینا" می‌شود. - بررسی وضعیت نیترات» استفاده بهینه از این نوع کودها را بهتر نمایان می‌سازد. و ارو وت ات و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۹ هم‌چنین لازم است برای مابقی کاربری‌ها که در مراجع به طور مشخص به آنها اشاره‌ای نشده, یک آلاینده موثر و مرتبط با آن کاربری انتخاب نمود. از آن‌جا که فاضلاب‌های صنعتی بیش‌ترین میزان فلزات سنگین را در محیط اطراف و بالطبع در آبخوان‌ها پخش می‌کنندء این سری آلاینده‌ها برای کاربری صنعتی انتخاب می‌گردد. اگر منطقه مورد مطالعه نفتی باشد. آنگاه می‌توان از آلاینده‌های آلی یا هیدروکربن‌ها برای تعیین حریم استفاده نمود. به همین صورت برای مناطق شهری وروستایی نیز می‌توان پارامترهایی نظیر اکسیژن مورد نیاز بیولوژیکی ((4)13)0(1 اکسیژن مورد نیاز شیمیایی ((1-)) و یا حتی نیترات و دترجنت‌ها را نیز بر حسب وجود آمار و اطلاعات انتخاب نمود. ذکر این نکته ضروری است که انتخاب پارامتر کیفی تنها به شرایط کیفی آبخوان بستگی داشته و در این روش نمی‌توان برایند. تاثیر و ترکیب چند پارامتر را توامان دید. در این مرحله که برای هر کاربری یک پارامتر آلودگی انتخاب شده است» می‌توان تاثیر آلاینده مورد نظر را بر نقشه آسیب‌پذیری آبخوان بررسی کرده و حریم کیفی آبخوان را تعیین نمود. مراحل کار به شرح زیر می‌باشد. در این دستورالعمل حریم کیفی دو آبخوان با دو نوع کاربری کشاورزی و صنعتی که پخش آلودگی آنها به صورت غیرنقطه‌ای و ۱-۶-۳- تعیین حریم کیفی آبخوان با کاربری صنعتی و استفاده از فلزات سنگین (مطالعه موردی آبخوان کرج) امروزه توسعه روزافزون شهرنشینی به خاطر افزایش جمعیت و هم‌چنین مهاجرت‌های بیش از اندازه روستاییان و عشایر به سمت شهرهاء به‌دلیل امکانات شهری» مشکلاتی را ایجاد نموده» چراکه برای این رشد ناگهانی جمعیت و ایجاد شغلء سرمایه‌گذاری در صنایع امری اجتناب‌ناپذیر است. از طرفی در جوامع شهری نمی‌توان تولید اشتغال را در کشاورزی ایجاد نمود. بنابراین آنچه که امروزه در حاشیه شهرها به چشم می‌خورد.ء شهرک‌های صنعتی بزرگ و کوچک می‌باشد. در هر توسعه و پیشرفتی» اگر تمامی جوانب در نظر گرفته نشودء می‌تواند در آینده مشکلات عدیده‌ای را ایحاد نماید. یکی از مشکلاتی که امروزه جوامع و کشورهای پیشرفته صنعتی را در قبال توسعه صنایع درگیر نموده» پساب ناشی از کارخانجات و کارگاه‌های بزرگ و کوچک می‌باشد. که در بعضی موارد زیان‌های جبران‌ناپذیری را به محیط زیست آنها وارد نموده است (حادئه چرنوبیل). بنابراین در بیش‌تر این جوامع توسعه صنایع به هر قیمتی انجام نمی‌گیرد و بعضی از آن‌ما نیز کارخانجات خود را در کشورهای دیگر ایجاد می‌کنند (مانند ژاپن)» چراکه توسعه پایدار تنها در صورتی تحقق خواهد یافت که به شیوه‌هایی در تولید فرآورده‌های صنعتی روی آورده شود که میزان پسماندها و آلاینده‌های ناشی از آنهاء کم‌تر از فرایندهای صنعتی متعارف باشد. این تغییرات مستلزم ایجاد تکنولوژی‌های جدید و پاکیزه‌تری می‌باشد. امروزه یکی از مشکلات به وجود آمده از پساب‌های صنعتی» ورود آنها به آب‌های سطحی و زیرزمینی می‌باشد. که خطرات این معضل در مورد منابع آب زیرزمینی خود را بیش‌تر نشان می‌دهد. به طور کلی تخلیه آب‌های صنعتی در آب‌ها می‌تواند آلودگی‌های زیر را تولید کند: - موجب بالا رفتن اسیدیته آب می‌شود. - غلظت مواد محلول در آب زیاد می‌شود. - چربی و روغن داخل آب می‌رود. -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی - گازهای سمی و بدبو داخل آب می‌شود. - مواد معلق و رنگی آب افزایش می‌یاید. - در بعضی موارد مواد رادیواکتیویته وارد آب می‌گردد. - البته آب و خاک تا حدی قابلیت تصفیه‌کنندگی داشته ولی اگر میزان آلاینده‌ها از حدی افزایش یابد موجب آلودگی آب می‌گردد. از بین آلاینده‌های فوق‌الذ کرء فلزات سنگین برای آبزیان و انسان بسیار مضر و حتی سرطان‌زا می‌باشد و مقدار آن در آبخوان‌ها قابل توجه بوده و در اکثر مناطق صنعتی تولید می‌شود. یکی از خاصیت‌های مضر فلزات سنگین این است که در بدن انسان و جانوران هضم نمی‌شود بلکه در بدن انسان تجمع می‌یابد و ورود آنها از طریق مصرف حیوانات و حتی مصرف مستقیم آب موجب مسمومیت شدید انسان خواهد شد. به طوری که مرگ و میرهای ناشی از این مسمویت‌ها در دنیا به کرات اتفاق افتاده است. بنابراین در این قسمت از دستورالعمل» حریم کیفی آبخوان کرج تهیه خواهد شد. که عمدتا دارای کاربری صنعتی است و سرب پارامتر آلودگی در تعیین حریم فلزات سنگین خواهد بود. مقادیر فلزات سنگین جمع‌آوری شده از چاه‌های تحت پوشش آب و فاضلاب استان تهران بوده و به قسمت‌هایی از کرج و حومه آن مربوط می‌شود. - آلودگی سرب سرب به عنوان گسترده‌ترین عنصر سنگین و سمی در محیط زیست. به صورت طبیعی به میزان ۱۰-۱ میکروگرم در لیتر در آب رودخانه‌ها وجود دارد. ترکیبات سرب در نتیجه بهره‌برداری از معادن» صنایع باطری‌سازی» سوخت‌های فسیلیء رنگ‌سازی و صنایع شیشه و لعاب به منابع آبی وارد می‌گردند. سرب در گیاهان آبزی تجمع یافته و بدین ترتیب وارد زنجیره غذایی گردیده و به بدن آبزیان و انسان راه می‌یاید. نیمه عمر بیولوژیک سرب در بافت نرم ۲۱ روزء در عضلات ۵ سال و در استخوان ۲۰ سال می‌باشد که با توجه به خاصیت تجمعی این عنصر در صورت جذب بیش از حد در دراز مدت باعث بروز اثرات منفی می‌شود [۱۰]. این عنصر شیمیایی که در جدول تناوبی با نشان 00 و عدد آتمی ۸۲ وجود دارد. سنگین‌ترین عنصر پایدار می‌باشد و در باطری خودرو - سرامیک‌ها - آب میوه‌های داخل قوطی - خاکستر سیگار- دود اگزوز خودروها - بنزین سرب‌دار - رنگ موها - حشره‌کش‌ها - ریمل مژه - برف - آلیاز لحیم‌کاری - بتونه‌ها - رنگ‌ها - آب شهری و یا چاه - لوله‌ها وجود دارد. در بدن انسان تقریبا ۱۲۰ میلی‌گرم سرب دیده می‌شود که ۹۶ درصد آن در استخوان‌هاست. غلظت سرب موجود در بدن انسان بسته به سن و سال ممکن است تا ۴۰۰ میلی‌گرم نیز برسد. تحت شرایط خاصی سرب در بدن باعث سرعت سنتز پروتئین» تجمع در استخوان و بعضی از ماهیچه‌هاء کبد وکلیه شده و به مرور ایجاد مسمومیت خواهد کرد. هم‌چنین این فلز موجب بروز مشکلاتی در سیستم عصبی مرکزی» أسیب کلیه‌هاء کم خونی شده و در نهایت به صورت استفراغ, از دست رفتن اشتهاء تشنج, عدم تعادل بدن, اغما و بالاخره مرگ ظاهر می‌شود [۱۰]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی )۵ ۱-۱-۶-۳ تهیه نقشه آسیب‌پذیری آبخوان کرج با مدل 111۸5112 از آن‌جا که تنها اطلاعات مربوط به غلظت سرب شهرستان کرج و حومه آن در دسترس بودء مطالعات آسیب‌پذیری روی قسمتی از آبخوان محدوده مطالعاتی تهران- کرجء که آمار آن موجود بود صورت گرفت. آبخوان انتخابی قسمتی از آبخوان تهران- کرج می‌باشد و در محدوده مطالعاتی تهران- کرج از حوضه آبریز دریاچه نمک واقع شده است. لازم به ذکر است که برای تهیه نقشه آسیب‌پذیری و حریم کیفی در روش 101۸5712 ابتدا باید نقشه هر کدام از هفت پارامتر روش 11۸۹5116 تهیه گردد که در زیر به اختصار شرح داده شده است: با استفاده از آمار و اطلاعات چاه‌های مشاهده‌ای موجود در دشتء نقشه هم عمق آب زیرزمینی تهیه گردید و سپس با کمک جدول (۲-۳) رتبه‌بندی عمق برای محاسبه شاخص 111۸571۳ محاسبه گردید. نقشه به دست آمده به صورت شکل (۱-۳) طبقه‌بندی شد. - تغذیه خالص به‌دست آمده بودء با هم جمع گردید. سپس با توجه به نقشه هدایت هیدرولیکی دشت و مقدار نفوذیذیری آن» میزان تغذیه خالص تقسیم‌بندی شد. نقشه تغدیه خالص به صورت رستری و اندازه سلول ۱۰۰ متری تهیه شد و با توجه به رتبه‌ای که در محاسبه شاخص آسیب‌پذیری برای این پارامتر در نظر گرفته شده جدول (۳-۳) نقشه رتبه‌بندی تغذیه به‌دست آمد. نقشه به دست آمده تنزما دارای و۵" شب چاه‌های مشاهده‌ای استفاده گردید. نقشه توپوگرافی به‌دست آمده به رستری تبدیل شده و سپس به کمک آن مقدار شیب به صورت درصد برای هر سلول محاسبه گردید پس از به‌دست آمدن نقشه شیب به کمک جدول (۴-۳) مقدار رتبه مربوط به شیب به‌دست آمد (شکل ۲-۲). - هدایت هیدرولیکی با توجه به آنکه در آزمایش‌های پمپاژ مقدار پارامتر ضریب قابلیت انتقال آب اندازه‌گیری می‌شود.ء با استفاده از ضخامت اشباع جغرافیایی مربوط به ضریب قابلیت انتقال و هم‌ضخامت آبرفت دشت از نقشه‌های موجود تهیه گردیده و کلیه مراحل تهیه نقشه مطابق پارامترهای قبلی در محیط ۸۲۵۸/1۵۳0 انجام گرفت. سپس به کمک قابلیت نرم‌افزار ۸۲2۸/1۵ از تفریق نقشه هم‌ضخامت آبخوان» نقشه هدایت هیدرولیکی دشت به‌دست آمد. این نقشه با توجه به تقسیم‌بندی پارامتر هدایت هیدرولیکی در محاسبه شاخص (جدول ۵-۳)» به صورت شکل (۳-۲) تقسیم‌بندی گردید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دستورالعمل تعیین حری م کیف یآب‌های زیرزمینی - محیط اشباع آبخوان از آن‌جا که نقشه‌های پروفیل اعماق خاک به صورت نقشه در ایران تهیه نشده استء در این گزارش از لوگ‌های حفاری اکتشافی چاه‌ها به صورت نقطه‌ای برای تهیه نقشه خاک» منطقه غیراشباع و اشباع استفاده شده است. بنابراین با استفاده از لوگ‌های حفاری موجود در محدوده مطالعاتی و نقشه‌های مقاطع ژئوالکتریک. نوع و جنس محیط آبخوان مشخص شد. برای تهیه نقشه محیط اشباع ابخوان از موقعیت چاه‌های حفاری» نوع و جنس محیط آبخوان و ارزش مربوط به هر کدام با توجه به جدول ارزش‌دهی (۶-۳) در محیط ۸۲۵۸/12۵0 استفاده شد. (شکل ۴-۳) با استفاده از لوگ‌های حفاری چاه‌ها و نقشه‌های مقاطع ژئوالکتریک نوع و جنس منطقه غیراشباع مشخص شد. برای تهیه نقشه منطقه غیراشباع از موقعیت چاه‌های حفاری» نوع و جنس منطقه غیراشباع و ارزش مربوط به هر کدام با توجه به جدول ارزش‌دهی (۷-۲) استفاده شد. نقشه رتبه‌بندی مربوط به منطقه غیراشباع به صورت رستری و اندازه سلول ۱۰۰ متری تهیه گردید (شکل ۵-۳). - محیط خاک با استفاده از لوگ‌های حفاری نوع و جنس خاک تا عمق ۲ متری مشخص گردید. برای تهیه نقشه محیط خاک از موقعیت چاه‌های حفاری» نوع و جنس خاک و ارزش مربوط به هر کدام با توجه به جدول ارزش‌دهی (۸-۳) در محیط ۸۲۵۱/۵0 استفاده شد. نقشه محیط خاک به صورت رستری و اندازه سلول ۱۰۰ متری تهیه گردید و سپس محیط خاک دسته‌بندی گردید. (شکل ۶-۳) - شاخص آسیب پذیری سفره آب زیرزمینی با استفاده از نقشه‌های تهیه شده و به کمک وزن‌های در نظر گرفته شده در جدول (۱-۳) برای هر پارامتر در روش 1۳ نقشه آسیب‌پذیری سفره آب زیرزمینی کرج به‌دست آمد (شکل ۷-۳). عدد محاسبه شده نشان دهنده میزان حساسیت سفره به آلوده شدن بوده به این ترتیب که اعداد بزرگ‌تر تعیین کننده استعداد بیش‌تر سفره آب زیرزمینی برای آلوده شدن می‌باشد. تقسیم‌بندی اعداد استاندارد خاصی نداشته, بلکه بسته به نوع منطقه از لحاظ آلودگی و محدوده اعداد» کل دامنه اعداد به فواصل یکسان تقسیم می‌شود. به عنوان مثال اگر محدوده اعداد کم باشد. تعداد کلاس‌ها کم‌تر و اگر زیادتر باشد می‌توان آن محدوده را به‌طور مساوی با تعداد کلاس‌های بیش‌تری تقسیم نمود. به منظور درک بهتر نتایج به‌دست آمده» شاخص مورد نظر به صورت توصیفی به ۵ کلاس مختلف تقسیم‌بندی گردید که در شکل (۸-۲) مشاهده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- و 5 م- نعیین حری مکیفی ناحیه‌ا یآب‌های زیرزمینی 00000 145000 4140000 زازارا مر 0000 9ص را و 1 یم ۹ ۴ ۹ ات سییر ل رش 1 1 کگ- ۴ ۱ ۱ مه ر سر ۱ ۳ 8 ۱ هه ۱ ۹ ی ً ۱ ۹ ۱ پچ ۹ ۱ ۰ ۱ ۱ ۱ ۱ ۳ ۰ ۱ | ای بت ( مک لمه سر ْ: [ 17۰ 1 ح ۱ 8۱ او با ی عمقق برخورد بسه آب (26ر) ۹ ۳ ۷۱( ۹ ۴/۶2۱ ۰ ۳ 1 1 ۹/۱۲ ۱ ۱۵/۲۸ ۸ ۳ ۱ ۲۲۸۳/۴ ۹ ۳ ی 1 هر هر ۱ 00000 41405000 4400000 414000 0000 شکل ۱-۳- محدوده تغییرات عمق آب زیرزمینی در آبخوان کرج ۵۳ 34 2 72 و 8 2 جِ 2 5 ی ی 2 5 5 ۳ 2 ی 2 5 5 ص 2 5 5 چ 52 4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ء 3 اس 2 8 ه 5 سا زا ء ات ح 8 5 اس ه ت ی اس ء 8 دستورالعمل تعیین حریم کیف یآب‌های | 33333333333 00000 105000 10000 15000 0000 ۱ 3 #سب ۵ یا ۹ اک م ۳ 3 ی ‌ ۱ ۹ ۳ تیه 9 سیر ۳" : ی 5 ۰ .سس ار با 9 0 رنه وا اس تاکن .. . ۹ << سصٍ بط سس ی َ 0 ‌ ی حها: دانگه ۹ 5 ۹ ۱ به‌ و ان و 2 0 تس جر ها رس ه 1 ۱ ۹ ۱ 1 - ۲ رل 5 ؛: ۰ سا یمد هر ۰ ۵ ۹ ۹ ۳ نالا ۶۰ 00000 4105000 10000 15000 0000 شکل ۲-۳۲- مقدار شیب برحسب درصد در آبخوان کرج - -------- صفحهٔ بعد -------- ای 5 م- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی 0000 100 1۱0000 10000 0000 8 ک- سک حما: دانگ. لت 08 [ 07 [ن ۹ + ۸۱ 1 ا ۹ را آبکدذری (مفر دسر روز) ۹ ۳ ر ۳/۱ 9 ۴۱/۳ 71 ۳ و ۱۲/۳-۲۸/۷ 1 1 1 1 1 0000 زازا ان 10000 100 0000 شکل ۳-۳- محدوده تغییرات هدایت هیدرولیکی خاک در آبخوان کرج 2۵2 1 هَ 3 ات َ 3 28 عَ 5 رس 52 هَ 2 ی نع َ ی 8 ت ص 52 هَ 5 5 34 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۶ 58 8 0 2 8 2 8 اس 2 ه 2 رس 8 ء 2 8 0 ضا ۶ ه 8 9 او ی 6 ۱ ۰ ۱ 3 زا ۰ و از ۱ ۶ ا / ۱ ۱ ل ۰ ۱ ۱ ۱ ۱ ۳ ا , 1 / ا 0 1 ,1 ۱ زگ ۸ و ا نی ی ۹ ۳ رز 00000 700000 دستورالعمل تعیین حری م کیف یآب‌های 0000 41000 410000 449000 کمسال‌شهر جهاردانگه 1 رات ید ,8 , 0 آ , ۱ » ۱ ۷ محعمل سیم ۲ ۳ , ب ۳ ۹ ۳ 1 ۵ ۱ ۹ ما ای ۳6 سک 0000 100 4140000 49000 شکل ۴-۳- رتبه‌بندی منطقه اشباع در آبخوان کرج ک - -------- صفحهٔ بعد -------- و 5 م- تعیین حریم کیفی ناحیه‌ا یآب‌های زیرزمینی زا رانا را ادزم 10000 000 0000 جار شش مه پا ج ۱ بان سر , ۱ 6 ل ۵ و و هر ۳ تب ۰ : ان جر ۳ ۰ ۵۱ ۶ هر ۱ - 1 َ, ۳ ام و 7 ۹ ۰ ,۶ ,۰ ۰ ی ار 4 ۰ ۰ ۰ ۳ ,۶ ۰ ۳ و ۰ ۳ 4 ۰ ۳ سا ی سا ۳ 0000 15000 100000 زازا ار 0000 شکل ۵-۳- رتبه‌بندی منطقه غیراشباع در آبخوان کرج ۵ 4 ات ۳ 2 ه 2 ۳ شا 5 رس 3 3 ت ات زس - 2 صِ ات 2 5 ص ات 2 5 ات 4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ه 3 اض اض ه 5 سا زض ات اس اض ام ات ض اض ۹ اض دستورالعمل تعیین حری م کیف یآب‌های 0000 رازا ان 4190000 100 0000 ۸۷ 0 ای ی خ ٍٍِ رحال شی ا ۳ 1( ۳ دما ب‌ سیر 00000 / مسر شسهر ۴ ا ۶ ات / ا ۹ ز مامت سیر ۹ رز را را زر 4145000 440000 414500 0000 شکل ۶-۳- رتبه‌بندی محیط خاک در آبخوان کرج ک - -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ژ م- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی 0000 1500 410000 4145000 00000 ۶ یک 2 رحخاد تشطهر و دی 8 ۰ . کما ی سیر ٍ ۹ ۹ سر ‌ حجهاز دانگ 4 ۱ اس 7 ۳ ل 9 ۱ ۹ محنمد شب 8 لرِ ۸ ۳ بالا ۱۳۰ ۱[ این ‎٩۳ 0000 1445000 ۹۱۱1۱۱۱ 14500 0000 شکل ۷-۳- شاخص آسیب‌پذیری کمی در آبخوان کرج 2۹ 4 ع 5 8 ج 8 پا چَ (ست 2 0 ه چ 2 5 5 8 0 یا 8 ع 0 8 434 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ زس زس 5 ۳ 5 28 ۳ شا 2 5 رس 28 زس زس 5 تِ 2 28 ت 28 ص ام زس زس 2 دستورالعمل تعیین حری م کیف یآب‌های | 0000 14500 4190000 4195000 0000 6 ۱ ۱ میا ات یی ۱ ی ۱ ۳ س حجهازردانحخه می ظ 5 و هر سا ۰ ۱ نس ,۰ ۰ ام ۹ , ۰ ۴ ۲ - ۱ ۹ ب ۹۷ 1 ک ی 7 چم - ۱ ۳ ۱ * ۳ ۱ ۰ ۱ ۹ ۱ ۸ ی ره ۹ ل . ۱ 1 ۱ یت ۱ ۷ و یی ] ی شمه سیم هه ۳۹۸ ۱ ۹ ک‌ ار ۱ , ی ۱ : بو ۱ و4 ۱ ۱ نت ۱ / ۳ 7 ۱ , مه رم ۱ 3 ۴ 4 ی ۱ س 8 سو ای و 0 9 ۳ ۹ ۰ ۹ ۱ ی ۳ َ ۸ را , را لا ص کسلاس دنسدی 0000 14500 4190000 4195000 0000 شکل ۸-۳- کلاس‌بندی کیفی آسیب‌پذیری در آبخوان کرج - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی 2 ۲-۱-۶-۳ نقشه گسترش آلاینده سرب در آبخوان کرج همان‌طوری که در بخش‌های قبلی بدان اشاره شد جهت تعیین حریم کیفی آبخوان» به یک پارامتر آلودگی متناسب با کاربری منطقهء مورد نیاز می‌باشد. لازم به ذکر است که در تعیین حریم نمی‌توان چند آلاینده را در نظر گرفت و اگر چند کاربری مد نظر باشدء آنگاه باید به طور مجزا برای هر پارامتر یک حریم تعیین گردد. از آن‌جا که کاربری منطقه کرج صنعتی می‌باشد و مقادیر مربوط به فلزات سنگین این قسمت از آبخوان» دارای دامنه بالایی است. بنابراین از فلزات سنگین به عنوان آلاینده‌های کیفی جهت تعیین حریم کیفی استفاده می‌شود. هم‌چنین از بین مجموعه فلزات سنگین نیز پارامتر سرب به علت بحرانی بودن میزان آن در منطقه در نظر گرفته شد. تعداد ۷۰ نمونه فلزات سنگین از چاه‌های منطقه جمع‌آوری شده بود که در این مطالعات مورد استفاده قرار گرفت و در شکل (4-۳) -------- صفحهٔ بعد -------- 2 ه 2 8 ء 2 8 هَ 1 8 ه چ ی 8 زس 5 8 چِ 8 ه 5 8 دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های : 0000 000 10000 15000 00 .۱ 1 اه ۱ ۹ ۳۳ نس سور اس رای شور بت و 8 نس ان تسه :8 ده .۰ ی - نی - ص ی حباردانکگه ۹ 2 ای که 2 ت اش نت راهنسای شتشه مود آنجوان 0000 زرا زکرم 100000 1000 0000 شکل ۹-۳- موقعیت چاه‌های نمونه برداری شده واقع در آبخوان کرج - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۶۳ از آن‌جا که داده‌های نقطه‌ای باید به داده‌هایی با فرمت ]1۸۹1 تبدیل شود و در واقع یک نقشه پهنه‌بندی از آلودگی مورد نیاز می‌باشد. بنابراین با استفاده از نوار ابزار [2ع02051011511 یا زمین آمار در 015 و با مدل ۱۲۱۵۱۳۵8 داده‌های نقطه‌ای را درون‌یابی نموده و در نهایت نقشه پهنه‌بندی آلودگی سرب از آن استخراج گردید که در شکل (۱۰-۲) مشاهده می‌کنید. با توجه به این که مقادیر آلودگی به صورت میلی‌گرم بر لیتر قابل استفاده نبوده و هم‌چنین نقشه نهایی به صورت طبقه‌بندی ارائه می‌شود. بنابراین در مرحله بعدی کار مقادیر سرب بر روی نقشه با استفاده از نوار ابزار 5۳۵1۵1 ۸۵1۷۹۲ و 1122125117 و با استفاده از جدول (۱۱-۳) به پنج کلاس طبقه‌بندی شد که در شکل (۱۱-۳) مشاهده می‌شود.* جدول ۱۱-۳- محدوده‌ها و رتبه‌بندی‌های غلظت سرب (میلی گرم بر لیتر) فلظت سرب (میلی گرم بر لیتر) 1 * لازم به ذکر است جهت جلوگیری از حجیم شدن اطلاعات. توضیح تفصیلی تهیه نقشه آسیب‌پذیری و حریم کیفی به صورت گزارش کامل در اختیار -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ه 2 8 هَ 3 8 ه 5 ص 8 ء 2 سا 8 ه س ه 5 ۳ اس ه 9 س دسنورالعمل تعیین حری م کیف ی آب‌های : 333333333333 00000 410500 4140000 414500 0000 ۱ : ری ۷ ۳ 1 ار 3 80 کسال شهر / 29 ۳ 1 ۳ 7 : ن سر ی ۱ ماه د۱ 5 3 ۱ 8 ۳ ۸ یا ز یفام 1[ ۱ ب ار : ۱ ۱ ۹ ۱ ۱ ۹ ی [] ۱ ۱ ۹ ۴ (مبلسی گسرم سر لیستر) 7 ۳۴ نالا ۰/۷۹ ۱ این ۱/۲۲ 000 105000 4140000 414500 0000 شکل ۱۰-۳- پهنه‌بندی آلودگی سرب آبخوان کرج - -------- صفحهٔ بعد -------- فد ی ,- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی 0000 414500 4140000 414000 0000 ۸ ۳ 9 امه ۸ ۳ 0 8 پا ۱ پیت ور ی 7 ز زاحانی ‏ شهم ] 5 : َ اس ۳ | 1 ار ا + زسو پچ اه ۲ اس هم 1 ۳ 8 اف ژ ای ۰ 5 ریا ای ۰ یو و اپ کر کر کش ۹ و , ۳ ۰ ای َ__- ۶ , ۹ ۰ : ۰ میم سیم ها ۳ ۳ ُ ه ده س ند ۱ ار سا ط و , ۱ [۰:: ۳۰ زو که ما ب 1 ۲ ار ل ۰ ۳ دهم ۱ د یر ۹ اه" ۹ ۹ ۹ 7 ۱ / ۰ 1 را را یاری ۰ و ۹ ۴ ۱ ۱ 2 ۰ -- با موی ِ ۳ و 1 و ۹ ۱ 1 1 ۰ ۰ ۰ ۱ ۵ مود ی از ۹ 9 ای ی ۳ ۹ را سا 9 ۰ ا هی سا اه رک را ۰ 4 ۳ ای ۸ ۳ 8 14۳ یی 8 ۰ / ۱ ۰ * ۹ ا ۳ 1 ۱ 1 ک َد ۲ ۰ مسب د۵ ج ز ۹ ۰ و را سم .ور , زا هس ۳۳ را ۰ ۶ 7 1 ۰ 9 ۹ فص ُ ۷ ی ً نس 4 1 ی ۱ ء ۹ ] ها 3 ی ۰ ری ه * 9 ‌ سس 0000 41500 4190000 415000 000 شکل ۱۱-۳- کلاس‌بندی کیفی آلودگی سرب آبخوان کرج ۸ جووحتتتتت5 4 ه زا 3 ات هَ 0 ۳ اش هَ 5 ص 1 ۳0 2 ک 24 0 5 ضِ ۱ ه 0 ۱ ه زا 5 ارس اف 1 -------- صفحهٔ بعد -------- عع دستورالعمل تعیین حریم کیف ی آب‌های زیرزمینی ۳-۱-۶-۳ تهیه حریم کیفی آبخوان کرج با استفاده از دو نقشه آسیب‌پذیری و آلودگی در نزهایت با استفاده از دو نقشه آسیب‌پذیری و آلودگی در منطقه برای کاربری صئعتی. حریم کیفی آبخوان کرج استخراج می‌شود. جهت این کار دو نقشه کلاس‌بندی شده با استفاده از نوار آبزار ]۸۶۱۵|۷۵ [ه50211۵ و 021001210۳ 12510۲ در هم ضرب می‌شود و در نهایت حریم کیفی آبخوان به صورت شکل (۱۲-۳) به‌دست می‌آید. نکته مهمی که باید بدان توجه شود این است که در مناطقی که میزان آسیب‌پذیری بالا می‌باشد (بسیار زیاد در شکل ۸-۳) این مناطق باید در نقشه نهایی حریم کیفی آبخوان نیز در منطقه بحرانی یا پرخطر قرار بگیرند. نقشه حریم کیفی با توجه به شکل (۱۳-۳) به ۴ کلاس بی‌خطرء کم خطرء خطرناک و بحرانی طبقه‌بندی می‌شود. لازم به دکر اهمیت این است که کلاس‌بندی در این نقشه‌ها نسبی بوده» به این معنی که کلاس تنها نوع حریم یک منطقه از آبخوان را نسبت به صنعتی بودهء دارای خطرپذیری بالاتری می‌باشد. به عبارت دیگر با استفاده از این نقشه حریم کیفی منطقه از لحاظ آسیب‌پذیری و آلودگی مشخحص شده است. شایان ذکر است جهت نحوه تهیه نقشه‌ها با جزییات بیش‌ترء می‌توان به پیوست (۳) این دستورالعمل تحت عنوان «چگونگی تهیه نقشه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌های آب زیرزمینی» مراجعه نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- و م- نعیین حری م کیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی یی 000 از دیاز زازا ازازهزه زا امه 0000 ۹ ۰ 8 ها مسر ۰ ِ - حما رد 1 نک.-.ه 5 ( لب ‌- ْ, 2 و از اد : ۱ مر سسهر ه ل ات ۱ هه 5 ار ۳ ۱ ۱ هی ۹ ار ۰ ۱ تا ۹ منک سس ال ص ی , 2 9 هه ۲۳ هم 1 سسهر مه ۰ بو ۱ و ایک ۱ 2 ,۱ ری .۹ ی 4 عم ۳ ۹ ۱ ری ۰ 1 ۳ سه ۲ ۳ ۹ ۸ را ی اس 5 سر ور را | ی خطر 1 ۲۳ ۹ ل ۱ کم خطر ۹ ۳ ر ۹ حطرد اف ۹ ۳ ۱ ها رای 500000 145000 400000 15000 0000 شکل ۱۳-۳- کلاس‌بندی حریم کیفی آبخوان کرج ۶۷ 3 5 ان او اس ت را 2 5 اس ط 5 2 ت اف 2 2 زو 2 2 5 و ات عَ 5 چ ای 41 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۶-۳ تعیین حریم کیفی آبیخوان با کاربری کشاورزی و استفاده از آلاینده نیترات (مطالعه موردی آبیخوان آستانه- کوچصفهان) در این مطالعه با توجه به این که توزیع آلودگی به صورت غیرنقطه‌ای می‌باشد (به لحاظ کاربری کشاورزی)» با استفاده از یک حریم کیفی آبخوان آستانه-کوچصفهان را با دقت بالاتری تعیین شود. در این روش با استفاده از روش‌های آماری و زمین آماری» وزن‌ها و رتبه‌بندی‌های شاخص 101۸5710 در محیط 015 اصلاح گردید. هم‌چنین معیار این اصلاحات, همبستگی هر پارامتر با با توجه به توضیحات فوق الذ کر ابتدا نقشه آسیب‌پذیری آبخوان را با استفاده از هفت پارامتر موجود استخراج کرده و در مرحله بعد با توجه به کاربری کشاورزی و نمونه‌های نیترات جمع‌آوری شده در منطقه» حریم کیفی آبخوان تعیین خواهد شد. ۱-۲-۶-۳ تهیه نقشه آسیب‌پذیری آبخوان آستانه-کوچصفهان با استفاده از نقشه‌های تهیه شده و به کمک وزن‌های در نظر گرفته شده برای هر پارامتر در روش 11۸۹11 نقشه أآسیب‌پذیری سفره آب زیرزمینی محدوده آستانه به‌دست آمد (شکل شماره ۱۳-۳). عدد محاسبه شده نشان دهنده میزان حساسیت سفره به آلوده شدن بوده» به این ترتیب که اعداد بزرگ‌تر تعیین کننده استعداد بیش‌تر سفره آب زیرزمینی برای آلوده شدن می‌باشد. تقسیم‌بندی اعداد استاندارد خاصی نداشته, بلکه بسته به نوع منطقه از لحاظ آلودگی و محدوده‌ی اعدادء کل دامنه اعداد به فواصل یکسان تقسیم می‌شود. به عنوان مثال اگر محدوده اعداد کم باشد.ء تعداد کلاس‌ها کم‌تر و اگر زیادتر باشد می‌توان آن محدوده را به طور مساوی با تعداد کلاس‌های بیش‌تری تقسیم نمود. به منظور درک بهتر نتایج به‌دست آمده» شاخص مورد نظر به صورت توصیفی به ۵ کلاس مختلف به صورت جدول (۱۲-۲۳) و نیز شکل (۱۴-۲) تقسیم‌بندی گردید. جدول ۱۲-۳- تقسیم‌بندی کلاس‌های مختلف آسیب‌پذیری ۱۰۳-۸ ۱۱۹-۴ ۱۳۵-۰ متوسط ۱۶۷-۳ خیلی بالا -------- صفحهٔ بعد -------- و 5 م- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا یآب‌های زیرزمینی 33333333333333 130000 120000 4140000 1400000 70000 0000 ۸ لیالد 2 5 شار کلاششچهر ات با سا یه ۱ ۱ 3 0 یه حمامه ۳ ۱ ۲ ۱ ۹ ۹ ۳ ۱ سا وس نس سیر ] ی ۰ ۱ ۰ ۱ زج م ۶ کت [ سیر تا آسسیب بسذ‌بری کمسی 7 بل ۱۸۳ آزارا اه 4120000 10000 1400000 790000 70000 شکل ۱۳-۳- نقشه کمی آسیب‌پذیری دشست آستانه محاسبه شده به روش 111۸۹711 ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۰ لس ا زس سس ۳ ی ج زس سا ات وس ٍِ رس سا َ زج ی ج سس زس ک ی نی ار سا زس ات زست سس ی سا زس 5 زست ی پر زس ِ اس 5 ا 33333333333 413000 ۸17000 10000 از انا 70000 3000 ۱ رک 4 رس س 1 سس سس مار خلاب ۹ ار را ی ما سا 1 اس ۱ ی ۱ سا ۳ حص ۶ ۹ ۱ لت نا اک : : 1 ٍ ۱ در خصتهان / "ر ۱ ۹ ٌ ۹ ۳ و تاجین 3 ۳ ل کم سس 3 ۳ ۲ زبد ۹ ۳ ۱ ر ی سیر ریاد 430000 420000 410000 زازا ازاا۱ه 70000 70000 - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳ - اندازه‌گیری نیترات در منطقه تا قبل از دهه ۴۰ میلادی محققین بر این تصور بودند که پس از توزیع کودهای کشاورزی» این ترکیبات در سطح خاک باقی‌مانده و آسیبی به منابع آب سطحی و زیرزمینی نمی‌رسانند. اما تقریبا از بیش از نیم قرن پیش» با کشف بقایای بعضی کودها در آب‌های سطحی و زیرزمینی» نادرستی این طرز تفکر به اثبات رسید. مثلا در دهه ۴۰ میلادی کشف غیرمنتظره بقایای نیترات در چند نمونه آب ایالت آیوای آمریکا که منجر به بروز دو مورد نارسایی حاد خونی در کودکان و کاهش قابلیت انتقال اکسیژن توسط رگ‌ها شده بودء توجه محققین را به خود جلب کرد. نتایج تحقیقات بعدی بروز این ناراحتی را به وجود غلظت زیاد نیترات در آب چاه‌های مصرفی مرتبط ساخت. این قبیل مشاهدات. فرضیه متحرک بودن بقایای ترکیبات شیمیایی در طبیعت را به اثبات رساند و راه را برای شروع تحقیقات وسیع در زمینه آلودگی‌های ناشی از مصرف مواد شیمیایی که تحت عنوان آلودگی‌های غیرمتمرکز یا بدون کانون شناخته می‌شوند هموار نمود. درخصوص کاربری کشاورزی, از بین سه ماده مغذی موجود در کودها (نیتروژن» فسفات و پتاسیم) نیتروژن دارای پتانسیل بیش‌تری برای تخریب کیفیت آب‌های زیرزمینی است. لذا در این گزارش از این پارامتر جهت تعیین حریم کیفی استفاده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۲۳ را 3 5 ۴ + 3 2 رم ایس 5 2 و َ 8 یه دسا رس 8 ات دسا 2 5 ت ی 2 2 ره 5 ازا ناگی 41420000 40000 4100000 30000 330000 سوه 1 ۱ ۳ ۰ ۲ موه ۱ سس 2 ۱ ۳ 8 ۱ 7 ۱ + + راهنمصای نق [ ] محدوده آبحوال ۱زا ا زان 420000 410000 41400000 370000 از ناه شکل ۱۵-۳- پراکندگی نقاط نمونه برداری برای تعیین غلظت نیترات در محدوده آبخوان - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۳ - ایجاد رابطه همبستگی بین دو پارامتر آسیب‌پذیری و نیترات در این قسمت از مطالعه به اصلاح و واسنجی مدل پرداخته تا در ادامه بتوان پتانسیل آلوده شدن آبخوان آستانه-کوچصفهان و حریم کیفی آن را با دقت بیش‌تری تخمین زد. محققین بسیاری با استفاده از رابطه همبستگی بین نتایج مدل آسیب‌پذیری 11۸5712 و آلودگی نیترات موجود در منطقه و با آلودگی‌های دیگر نظیر مواد شیمیایی فرار به اصلاح مدل موجود پرداختند. اما برای به کارگیری غلظت یک آلودگی همانند نیترات شرایط زیر باید فراهم گردد [۲۰]: * نیترات وارد شده به آب‌های زیرزمینی باید از فعالیت‌های کشاورزی موجود در منطقه در طی فعالیت حداقل ۲۰ سال باشد * دارای حرکت به سمت آب‌های زیرزمینی باشد * با بارش باران» نیترات شسته شده به آب‌های زیرزمینی وارد گردد * نسبتا به‌طور یکنواخت در منطقه پخش شده باشد (آلاینده به صورت نقطه‌ای پخش نشده باشد) خوشبختانه می‌توان عنوان نمود که اندازه‌گیری‌های نیترات در منطقه شامل موارد بالاا بوده است و شرایط استفاده را برای تعیین در ادامه برای ایجاد رابطه همبستگی از اطلاعات ۱۳ چاه نمونه‌گیری, استفاده شده است و سپس نقاط بر روی نقشه آسیب‌پذیری پخش می‌گردد (شکل ۱۵-۳). میزان همبستگی بین آلودگی نقاط و نتایج مدل ۲۳ درصد می‌باشد به عبارت دیگر میزان رابطه حریم کیفی باید یک پارامتر آلاینده نیز وارد شود و تاثیر این پارامتر به همراه أسیب‌پذیری ذاتی آبخوان می‌تواند تشکیل یک حریم کیفی نزدیک به واقعیت را بدهد. لازم به ذکر است که با در نظر گرفتن تمامی پارامترهای موجود و شناخته شده و هم‌چنین در نظر گرفتن آلاینده‌های مختلف در تعیین حریم» باز هم به طور یقین نمی‌توان ادعا نمود که حریم کیفی آبخوان مطلق می‌باشد. زیرا همان‌طور که می‌دانید در روابط بین آب و مواد آلاینده با خاک همواره پیجیدگی‌های خاصی وجود داشته که یا شناخته شده نمی‌باشند یا با فرض‌هایی از آن عبور شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۴ 8 یت ه ات 0 یس ه 5 ات ح ه ات اس َ ات اس 5 دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های : 700 30000 100000 10000 120000 10000 0 هه مها سا تسار 7( چر ع دس ۱ سس ! ۱ 1 اس ی اب و ن ۹ دنشک ۱ خشکل بیجس رز ۱ ۱ سک وه ز ۱ ٍ ن 9 ۱ ی ۹ ۹ ۹ سس ۰ وس 5 ا 0 0 ۳۷ سس ۱۱۳-۱۱۹ 4 ۹ ۱۱۹۱۳۵۲1 ل ۹ ۱ ۱۳۵-1۱ و۱۵۱ ل ۹ ۹ ۴ ۰ ۱۶۹-۱۸۳ 1 ۰ 130000 4120000 110000 100000 700000 700 شکل ۱۶-۳- نقشه آسیب‌پذیری به همراه غلظت نیترات پخش شده در منطقه مورد مطالعه قبل از اصلاح مدل - -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم- تعیین حری مکیفی ناحیه‌ا ی آب‌های زیرزمینی ۳۵ - تهیه نقشه حریم کیفی آبخوان آستانه-کوچصفهان پس از آنکه مشخص گردید میزان همبستگی بین آسیب‌پذیری و آلاینده نیترات کم می‌باشد. باید راهکاری ارائه شود تا این میزان افزایش یابد. در این مطالعه در راستای نیل به این هدف براساس آزمون رتبه‌ای ویلکاکسون" عمل شده است. براساس این آزمون اعداد با توجه به بالاترین مقدار مرتب شده" و به بیش‌ترین مقدار بالاترین رتبه تعلق می‌گیرد و مابقی رتبه‌ها با توجه به بالاترین رتبه به دست می‌آید. بدین صورت که (طبق جدول ۱۳-۳) ابتدا پارامترهایی که دارای دامنه‌های متفاوت می‌باشد. انتخاب می‌شوند. در این آبخوان به علت این که نقشه خاک و محیط آبخوان دارای یک رتبه می‌باشندء در اصلاح پارامترها به کار نمی‌رود. در مرحله بعدی دامنه اصلی و ابتدایی هر پارامتر مقابل آن نوشته می‌شود (ستون سوم جدول). سپس از مقادیر نیترات بر روی نقشه آسیب‌پذیری در هر دامنه. میانگین‌گیری می‌شود. به طور نمونه در مورد عمق سطح آبء در دامنه بین * تا ۱/۵ متر از داده‌های نیترات موجود در نقشه میانگین‌گیری شده است (مقدار ۴/۶۱ میلی گرم بر لیتر). در گام بعدی براساس آزمون ویلکاکسون به پارامتری که دارای بیش‌ترین میزان غلطت نیترات استء بالاترین رتبه داده می‌شود و مابقی رتبه‌ها براساس رتبه این پارامتر به صورت نسبت حسابی اصلاح می‌گردد. به طور نمونه پارامتر تغذیه را در نظر گرفته, دامنه سوم آن (۱۰۱/۶ تا ۱۷۷/۸ میلی‌متر) با رتبه ۶ دارای بیش‌ترین میانگین غلظت نیترات می‌باشد. بنابراین در اصلاح رتبه بالاترین مقدار رتبه یعنی عدد ۱۰ را به خود می‌گیرد و مابقی دامنه‌ها با توجه به این مقدار اصلاح خواهند شد. در این قسمت ذکر دو نکته ضروری است: * دراین روش تغییر رتبه, به دامنه بالاترین میزان غلظت نیترات» بالاترین رتبه یعنی عدد ۱۰ تعلق می‌گیرد. حتی اگر تا قبل از تغییر رتبه ۱۰ در پارامتر مورد نظر وجود نداشت (هم‌چون پارامتر تغدیه, نوع خاک و یا هدایت هیدرولیکی) * برای مکان‌هایی که اطلاعات غلظت نیترات وجود ندارد همان رتبه اصلی در نظر گرفته می‌شود. به طور نمونه پارامتر نوع خاک در نظر گرفته شود. در دو رتبه ۲و ۶ هیچ‌گونه غلظت نیتراتی برداشت نشده است. لذا رتبه اصلاح شده آنها نیز همان رتبه اصلی یعنی ۳ و ۶ می‌باشد. رتبه اصلی ۸ این پارامتر دارای بیش‌ترین غلظت نیترات بوده بنابراین به بالاترین رتبه یعنی ۱۰ تغییر می‌کند و رتبه مابقی پارامترها به صورت تناسبی با این پارامتر اصلاح می‌گردد. پس از اصلاح دامنه هر پارامترء این بار نقشه حریم کیفی آبخوان در نرم افزار ۸۲۵015 با نوار ابزار۲21012107 11۵۹10۲ استخراج می‌گردد و مقادیر نیترات نیز روی آن پخش می‌گردد (شکل ۱۷-۳). حال دوباره بین این دو مقدار با استفاده از رابطه 0 همبستگی گرفته و مشاهده می‌شود که رابطه همبستگی با حدود اطمینان ۹۵ درصد معنی دار بوده به طوری که میزان همبستگی در این مرحله به ۶۴ درصد رسیده است. به عبارت دیگر قسمت‌هایی که میزان غلظت نیترات در آن افزایش یافته» شاخص آسیب‌پذیری نیز مقادیر بیش‌تری را نشان می‌دهد. بنابراین براساس یک پارامتر آلودگی و آأسیب‌پذیری ذاتی» نقشه حریم کیفی یک آبخوان استخراج گردید. در نهایت با استفاده از دو نقشه آسیب‌پذیری و آلودگی در منطقه برای کاربری کشاورزی» حریم کیفی آبخوان آستانه- کوچصفهان استخراج می‌شود. 1 51۵11511021 3100۵۳۵11۵ یاگ ۵۵ ۷۷۱۱0۵۵ -1 1 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ نقشه حریم که در شکل من بالاتری می‌باشد هدایت (مثر بر روز) کیفی با توجه به شکل (۱۸-۳) ب اهده می‌شود مناطقی که دارای آ . به عبارت دیگر با استفاده از این جدول ۱۳-۳- مقاد ۰ کلاس بی‌خطرء کر سیب‌پذیری بیش‌تر بو نقشه حریم کیفی منط بر اصلاح شده هر پارامت هه هه خطرء خطرناک و بحرانی طبقه‌بندی مین ۰ و یا کاربری منطقه کشاورزی بوده. قه از لحاظ آسیب‌پذیری و آلودگی مشخصر میانگین غلظت نیترات (میلی گرم بر لیتر) عدم وجود داده نیترات در آن ناحیه عدم وجود داده نیترات در آن ناحیه عدم وجود داده نیترات در آن ناحیه عدم وجود داده نیترات در آن ناحیه ی آب‌های زیرزمینی اک اک بود. همان‌طوری دارای خطرپدذیری شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- و 5 م- تعیین حری م کیفی ناحیه‌ای اب‌های زیرزمینی تک 1300 120000 10000 1400000 10000 0000 ۸ 5 ۱۱۳ 2 ۳ ی .دا لسسا-ز < ره اس با ی ی سس ون ۱ ٩‏ 9 ۱ ! اه سس ۱ -- : ۱ ۱ : (گ اس آشت نشلا خش کین سحسار 69 ۱ 2 ۰ ٍ ۰ ل ْ ۱ ن ۰ 8 ۹ ا ی ۹ ۹ موز ِ ۹ که راهنسای نقشه 2 / ی : ل) ۴ ب ۹ ۳ 3 ال 7-۵ کرو : ۹ ۱ ان رکه رس 0 3 و۱۲ ۱۲۹-۱۵۱ ۹ 5 ۱۵۱-۳ ۷۳1۹۵ ۳ ۹ ۹ * ۱۹۵-۲۱۹ و ارارارا ها 4120000 110000 100000 790000 10000 شکل ۱۷-۳- نقشه آسیب پذیری به همراه میزان کمی مدل در منطقه مورد مطالعه پس از اصلاح مدل ۷۷ ات - ت رس 28 ی ی چ 2 +۳ ی سا - 5 ری ی رما رت - 2 بخ ی رس رس زت نس پی رس رس - 2 پت ی سا رت 2 یت 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ 150000 10000 10000 از انار 30000 زرا ازا ده کلاس‌نشدی حسریم کشی | ]| بی‌خطر کم حطر خلرند ۴ ۱ ش انح رای 130000 120000 10000 4100000 0000 زارا ارانن ها شکل ۱۸-۳- کلاس‌بندی حریم کیفی آبخوان آستانه- کوچصفهان - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم-جمع‌بندی و پیشنهادها ۸۱ ۱-۳- کلیات مباحث ارائه شده در این دستورالعمل به دو بخش کلی تقسیم شد. در بخش اول خلاصه‌ای از تجارب سایر کشورها در تهیه روش‌های تعیین حریم کیفی چه به صورت نقطه‌ای و چه به صورت ناحیه‌ای ارائه شد تا خواننده با آخرین دستاوردها در این زمینه آشنا گردد. در بخش دوم روش‌های منتخب برای حالت‌ها و شرایط مختلف ارائه شده‌اند. همان‌گونه که در متن گزارش آمده» روش 16 با توجه به موفقیت‌ها و کاربرد فراوان أَنْ در نقاط مختلف دنیاء برای آبخوان‌های آبرفتی ایران به عنوان یک روش مناسب برای محاسبه آسیب‌پذیری توصیه گردید. این روش» شرایط هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی آبخوان را در نظر گرفته و از طرف دیگرء روشی ساده و قابل کاربرد است. گرچه تحقیقات انجام شده نشان داده که در هر منطقه, این روش نیاز به اصلاحاتی داردء ولی به صورت کلی و عمومی» روشی موفق بوده است. لذا در مراحل اولیه مطالعات» روش 171۸5712 برای ارزیابی ناحیه‌ای توصیه شده و در مراحل بعدی» با توجه به اطلاعات تکمیلی و نوع کاربری‌هاء می‌توان حریم کیفی را محاسبه نمود. روش محاسبه حریم کیفی برای سه کاربری اصلی یعنی کشاورزی» صنعتی و شرب ارائه شد و مثال‌هایی نیز آورده شد. حریم کیفی نقطه‌ای بستگی به نوع اطلاعات موجود و دقت مورد نظر داشته و یکی از روش‌های ارائه شده را می‌توان استفاده کرد. نرم‌افزار پیشنهاد شده (/(۱۷۳13۸) در پیوست (۳) این دستورالعمل تحت عنوان «چگونگی تهیه نقشه آسیب‌پذیری و حریم کیفی نقطه‌ای سفره‌های آب زیرزمینی»» قادر است که کلیه روش‌ها را محاسبه کند و استفاده کننده می‌تواند با توجه به اهمیت منبع آبی» حریم کیفی مناسب را انتخاب نماید. هم‌چنین پیشنهاداتی جهت اجرای بهتر تعیین حریم کیفی در زیر ارائه می‌گردد که می‌تواند در آینده مورد بررسی و پژوهش قرار بگیرد. - تطبیق هر چه بیش‌تر روش‌ها با شرایط کشور همان گونه که اشاره شدء گرچه سعی شده که این روش‌ها را با شرایط ایران تطبیق داده و تا حد امکان آنها را بومی نمود ولی هنوز نیاز به مطالعات بیش‌تر بوده و باید در آبخوان‌های مختلف با شرایط مختلف به کار برده شود تا بنوان اشکال‌ها و کمبودهای روش‌های پیشنهاد شده را برطرف نمود و در نسخه‌های بعدی این دستورالعمل از این نتایج استفاده نمود. - ارائه روش‌هایی جهت تعیین حریم کیفی برای سفره‌های تحت فشار سفره‌های تحت فشار را با توجه به پوشش نفوذپذیر یا نیمه نفوذپذیر آن خطر کم‌تری تهدید می‌کند ولی این آبخوان‌ها هم در مناطق تغدیه خود نیاز به حفاظت و تعیین حریم کیفی دارند. در این خصوص تحقیقات کمی حتی در سطح جهانی وجود دارد. در آینده توصیه می‌گردد که با توجه به تحقیقات بیش‌ترء روشی برای حفاظت این آبخوان‌ها ارائه نمود. - ارائه روش‌هایی جهت تعیین حریم کیفی برای آبخوان‌های کارستی و یا سازند سخت ابخوان‌های کارستی و یا سازند سخت در ایران دارای اهمیت بالایی بوده و علت آن کیفیت بسیار خوب آن و اختصاص آنها برای مصارف شرب می‌باشد. حریم کیفی این آبخوان‌ها از شرایط ویژه‌ای برخوردار بوده و گرچه روش 1016۸5712 برای محاسبه آسیب‌پذیری آنها قابل کاربرد است ولی تحقیقات کمی در ایران در این زمینه انجام شده است. اتحادیه اروپا در آبخوان‌های کارستی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی فعالیت‌های بیش تری داشته و دستورالعمل‌هایی نیز در این رمینه ارائه کرده است ولی با توجه بده تفاوت‌هایی که در نوع ساختار این سازندها در اروپا و ایران وجود داردء نیاز است که روی بومی کردن این روش‌ها کار بیش‌تری انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- مروری بر اقدامات حفاظتی آب‌های زیرزمینی در کشورهای مختلف دنیا -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- مروری ب راقدامات حفاظنی آب‌های زیرزمینی د رکشورهای مختلف دنیا ۸۵ پ.۱-۱- کلیات آب اگر بیش از کمبود خاک ایجاد محدودیت نکند. لااقل برابر با آن مشکل اساسی محسوب می‌شود. آب آبیاری بیش از ۹۰ درصد برداشت آب را در حال حاضر شامل می‌شود (بیش از ۷۰ درصد از همه مصارف آب). بنابراین نیاز به آب اضافی در حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد برای ۲۵ سال آینده می‌باشد که این به معنی تعارض جدی بین بخش کشاورزی و سایر مصارف زیست‌محیطی می‌باشد. [۱۸] مساله کمبود آب و کاهش کیفیت آب. بسیاری از کشورهای جهان را وادار ساخته تا دیدگاه‌های خود در زمینه مدیریت منابع آب را مورد بازبینی و تجدید نظر قرار دهند. در نتیجه» سیستم مدیریت منابع آب در معرض یک تغییر اساسی در سطح جهانی قرار گرفته است و رویکرد «مدیریت بهم پیوسته منابع آب»! ارائه شده است. مدیریت به هم پیوسته منابع آب دورنمای کارآیی بهتر» حفاظت از منابع آب و مدیریت مصرف را در کنار توزیع عادلانه آب بین بخش‌های مختلف مصرف ارائه می‌نماید. اگرچه اغلب کشورها اولویت اول خود را به تامین آب برای نیازهای اولیه مردم استوار کرده‌اندء اما یک پنجم جمعیت دنیا به آب شرب مطمئن دسترسی ندارند و نیمی از جمعیت جهان فاقد بهداشت مناسب هستند. این کمبودها در مرحله اول بر روی فقیرترین اقشار مردم در جوامع در حال توسعه تاثیر می‌گذارد. در این کشورها تامین آب شرب و بهداشت مورد نیاز در مناطق شهری و روستایی یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در چند سال آتی می‌باشد. هم‌چنین ایجاد شرایط بهتر برای جمعیتی که دچار کمبود آب و سرویس‌های بهداشتی تا سال ۲۰۱۵ خواهد شد.ء یکی از اهداف توسعه هزاره می‌باشد. علاوه بر این‌ها آگاه نمودن عموم و اطلاع‌رسانی به منظور جلب حمایت‌های کارآمد و موثر در مدیریت پایدار منابع آب و ایجاد تغییر در مور می‌تواند اراده سیاسی را در اجرای برنامه‌های مدیریتی برانگیزد زیرا در دنیای منابع محدود (چه مالی و چه طبیعی) توجه و سیاستگذاری برای تضمین تصمیم‌گیری درست و سرمایه‌گذاری‌های لازم در توسعه و مدیریت منابع آبء حیاتی به نظر می‌رسد. بررسی‌ها حاکی از آن است که حفاظت آب زیرزمینی به ندرت به صورت اقدامات قانونی محض استعمال می‌گردد و تقریبا همیشه همراه با وضع قوانین از روش‌های اجتماعی و فرهنگی نیز استفاده می‌شود. در زیر به جمع‌آوری و بررسی مقررات سازمان‌های بین‌المللیء قوانین مالکیت آب و وضعیت حفاظت از آب‌های زیرزمینی در غالب دستورالعمل‌هاء سیاست‌گذاری‌هاء مصوبات. آیین‌نامه‌ها پ. ۲-۱- مقررات سازمان‌های بین‌المللی شورای اروپا نخستین سازمان بین‌المللی بود که در مورد جلوگیری از آلودگی آب‌ها مقرراتی تحت عنوان «منشور اروپایی آب» در ۶می ۱۹۶۸ وضع کرد. پس از آن در ۱۵ سپتامبر ۱۹۶۸ کنوانسیون آفریقایی در مورد حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی تصویب شد و سازمان ملل نیز سومین سازمانی بود که در ۳ دسامبر ۱۹۶۸ به طور مقدماتی و در ژوئن ۱۹۷۲ به طور اساسی در این راستا گام برداشت و در حال حاضر در صدر سازمان‌های فعال در زمینه مبارزه با آلودگی‌های زیست محیطی قرار دارد. برخی از اقدامات این سازمان در این زمینه برپایی کنفرانس‌های زیر می‌باشد: ۱- 112۵160 ۷۷۵۵۲ 16۵0۳۵۵۵ ۱1۵282616: 1 )1۷۷/1۹۸/( -------- صفحهٔ بعد -------- - کنفرانس استکهلم» ۳ دسامبر ۱۹۶۸ - منشور جهانی طبیعت" ۲۸ اکتبر ۱۹۸۲ پ.۳-۱- قوانین مالکیت آب پ.۱-۳-۱- قوانین مالکیت آب در برخی از کشورهای اسلامی در برخی از کشورهای اسلامی هم‌چون کویت. آب‌ها صراحتا در مالکیت دولت قرار گرفته‌اند و براساس قانون اساسی این کشور جاری بر اراضی دولتی و یا اراضی ثبت نشده در مالکیت دولت می‌باشد. در عراق آب‌های داخلی مانند: آب رودخانه‌هاء دریاچه‌هاء ازهار پ.۲-۳-۱- قوانین مالکیت آب در کشورهای عضو اکافه آ ب‌های عمومی به شمار می‌روند. در خصوص مالکیت آب‌های عمومی دو نظریه در میان کشورهای عضو سازمان وجود دارد: فقط می‌توانند مورد بهره‌برداری قرار گیرند. در نظریه دوم آب‌های عمومی اموال عمومی می‌باشند و بنابراین مالکیت آنها به دولت نسبت داده می‌شوند. بنابراین در هر دو نظریه نظارت نهایی بر آب‌های عمومی باید به دولت واگذار شود. پ.۴-۱- وضعیت حفاظت از آب‌های زیرزمینی در برخی از کشورها نظر به کمبود قوانین در زمینه حریم کیفی آب‌های زیرزمینی در ایران و تعاریف و مباحث جدید در زمینه حریم کیفی در جهان بررسی و شناسایی تجربیات دیگر کشورها در زمینه اقدامات حفاظت از آب‌های زیرزمینی امری ضروریست. علاوه بر این بررسی تجربیات و دستاوردهای دیگر قانونگذاران در این زمینه نارسایی‌های موجود در قوانین کشور را مشخص نموده و با نگرش تطبیقی آن 6 10۳ ۱۵۲۵۲ ۷/۵۲۱۵ -| ۲- (116-۸1*[4]) این نهاد یکی از ۵ کمیسیون منطقه ای شورای اقتصادی و اجتماعی محمع عمومی سازمان ملل متحد (:)(1:6-0(56) است که درسال ۷ با عنوان اکافه در شانگهای چین تاسیس و سپس در سال ۱۹۷۴به 1192۸۳ تغییر نام یافته و مقر آن در بانکوک استقرار یافت. -------- صفحهٔ بعد -------- دارای استانداردها و سیستم‌های مدیریتی در این رمینه بوده و الگویی برای دیگر کشورها به شمار می‌روند) پرداخته و سپس به بررسی چالش‌ها و مسایل و تدابیر حفاظتی آب‌های زیرزمینی در برخی از کشورهای در حال توسعه پرداخته می‌شود. پ.۱-۴-۱- کشور ایالات متحده آمریکا أآب‌های زیرزمینی به عنوان یکی از منابع آبی مهم در آمریکا به‌شمار می‌رود که بیش از نیمی از جمعیت این کشور جهت مصارف خانگی از آن استفاده می‌کنند. در دو دهه اخیر ایالات متحده تلاش‌های زیادی در جهت حفاظت از آب‌های زیرزمینی انجام داده و حفاظتی را به صورت مجزا اجرا می‌کند. هم‌چنین آرقام زیر درصد جمعیتی که از منابع آب زیرزمینی جهت شرب استفاده می‌نمایند را در ایالت‌های مختلف آمریکا نشان می‌دهد. همان‌طور که مشاهده می‌شود. ۹۶ درصد از جمعیت ایالت آیداهو از آب زیرزمینی جهت شرب استفاده می‌کنند. که این آمار ۶ آریزونا ۵ کالیفرنیا ۲ کلرادو ۹۶ آیداهو ۵۲ مونتانا ۳۱ نوادا ۹ نیومکزیکو ۴۰ اورگن ۵۶ یوتا ۵۷ ویومینگ |- 1۷1۳۵۳۳۵ ۳۳۵10110 ۵ 0(/ -------- صفحهٔ بعد -------- استفاده از آب زیرزمینی دارای مزایایی استء از جمله این که این منابع دارای کیفیت مطلوبی بوده و مانند برخی از آب‌های سطحی, به علت ورود پساب ناشی از مزارع با شوری بالاء آب آن احتیاج به تصفیه نخواهد داشت. هم‌چنین بهره‌برداری از آب زیرزمینی با کیفیت علاوه بر مصارف شهری,» صنعتی و کشاورزی» به صورت بسته‌بندی نیز در حال گسترش می‌باشد. از فواید دیگر آب زیرزمینی» قابلیت بهره‌برداری از آن در تمام فصول است که این مزیت در رودخانه‌ها و چشمه‌های مناطق خشک وجود ندارد زیرا در این مناطق جریان آب سطحی متغیر بوده و در تابستان نیز ممکن است در برخی از مناطق جریانی وجود نداشته باشد. ذخیره آب‌های سطحی در پشت سدها و انتقال آن توسط کانال‌ها و نهرها مستلزم هزینه‌های بالایی است و البته لازم به ذکر است که نفوذ و تبخیر نیز در این آب‌ها بیش‌تر استء درحالی که برای بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی به پمپاژ نیاز است که در مقایسه با ذخیره آب‌های سطحی کم هزینه‌تر است. با این حال پمپاژ بیش از حد نیز از لحاظ زیست محیطی دارای اشکالاتی است. کاهش سطح آب‌های زیرزمینی موجب نشست خاک می‌شود که این موضوع مشکلاتی را در آریزوناء کالیفرنیاء آیداهوء نواداء تگزاس و واشنگتن به‌وجود آورده است. از طرف دیگر با پایین رفتن سطح آب زیرزمینی هزینه حفاری افزایش یافته و اغلب کیفیت آب کاهش می‌یاید. در کالیفرنیا و مناطق ساحلی مصرف آب زیرزمینی باعث ورود آب شور به آبخوان گشته است. به طور کلی مسایل و مشکلات آب‌های زیرزمینی مختص ایالات متحده نبوده و بیش از یک میلیارد نفر در جهان به آب شرب سالم دسترسی نداشته و ۲/۵ میلیارد نفر فاقد سرویس‌های مدرن بهداشتی می‌باشند و مرگ و میرکودکان هر ساله بین ۱۰۰۰۰ الی ۰ می‌باشد. [(۲۲| پ.۱-۱-۴-۱- مروری بر تاریخچه وضع قوانین حفاظت آب‌های زیرزمینی در ایالت متحده ایالت‌ها به طور مجزا براساس عوامل مختلف و یا معیارهای آن ایالت به وضع قوانین پرداخته‌اند. این قوانین اکشرا شامل اتخاذ سیستم طبقه‌بندی آبخوان» دستورالعمل‌های حفاظت از حریم چاه‌ها و سیاست‌های جلوگیری از آلودگی آب هستند. تا سال ۱۸۵۰ در ایالات متحده در زمینه حفاظت آبخوان‌ها به علت فقدان درک مناسب از شکل یافتن آب‌های زیرزمینی و تجدید شدن آن و ارتباط آب‌های زیرزمینی با آب‌های سطحی, قوانین مدونی وجود نداشت. پس از سال ۱۸۵۰ تعاریف جامعی در این زمینه مطرح گردید و ایالت‌ها روش‌های مرتبط با اندرکنش آب‌های سطحی و زیرزمینی را بهبود بخشیدند. بدین منظور برخی از ایالت‌ها قوانین جامعی در زمینه آب‌های زیرزمینی وضع کرده‌اند و برخی دیگر تنها بر تطبیق و تفسیر قوانین بسنده کرده‌اند.|۱ ۲۲| تلاش‌های اولیه در جهت حفاظت آب‌های زیرزمینی توسط ۳۸ث] منجر به انتشار اولین استراتژی حفاظت آب‌های زیرزمینی در بخش ۱۰۶ آیین‌نامه آب سالم در سال ۱۹۸۴ گردید. بر این اساس همه ایالت‌های امریکا تحت مدیریت آب‌های زیرزمینی ایالتی قرار گرفتند. ایالت‌ها به طور مجزا براساس عوامل مختلف و یا معیارهای آن ایالت به وضع قوانین پرداختند. این قوانین اکثرا شامل اتخاذ سیستم طبقه‌بندی آبخوان» دستورالعمل‌های حفاظت از حریم چاه‌ها و سیاست‌های جلوگیری از آلودگی آب هستند. توسعه استراتژی حفاظت آب زیرزمینی به‌وسیله هر ایالت با تاکید بر لزوم حفاظت از آب‌های زیرزمینی» موجب تصویب اصلاحیه قانون آب سالم آشامیدنی در سال ۱۹۸۶ گردید. در این قانون هر ایالت طرح‌های حفاظتی در زمینه حریم کیفی آب‌های زیرزمینی را -------- صفحهٔ بعد -------- طرح‌هایی را ارائه و چندین ایالت آیین‌نامه‌هایی را تصویب کردند. 13۳۸ نیز چندین دستورالعمل دیگر و تکمیلی به منظور توسعه اقدامات حفاظتی ارائه نمود. تلاش‌های ۳۳۸ در این زمینه منجر به انتشار اقدامات حفاظت آب زیرزمینی در سال ۱۹۹۰ گردید و در زهایت دستورالعمل طرح‌های ملی به منظور اقدامات جامع حفاظت آب‌های زیرزمینی ایالتی (۲50۱۷/۳۳) در ژانویه ۱۹۹۳ منتشر گردید. با انتشار این دستورالعمل در زمستان ۱۹۹۴ حداقل یک ایالت در هر یک از مناطق دهگانه طبقه‌بندی شده ۳۳۸ افدامات جامع حفاظت آب‌های زیرزمینی ایالتی (50۷۷۳۳-) را اجرا کردند. پارامترهای اصلی این طرح شامل طبقه‌بندی آمارهای موجود و اجرای سیستم طبقه‌بندی آب‌های زیرزمینی بود که پایه و اساس طرح‌های آب‌های زیرزمینی به‌شمار می‌رفت. علاوه بر این‌ها در این طرح مدیریت و پیش‌گیری از آلودگی آب نیز اهمیت بیش‌تری یافته بود. در مرحله بعد. 13۳۸ پارامترهای لازم در طرح‌های حریم کیفی چاه‌ها و ضوابط و معیارها و اهداف طرح جامع حفاظت آب‌های زیرزمینی ایالتی (50۱۷۳۳) را به منظور تدوین برنامه حفاظت منابع آب (5۱۷۳)" تدوین نمود. به طور کلی استراتژی حفاظت آب‌های زیرزمینی» برنامه‌های حفاظت حریم کیفی چاه‌ها و طرح جامع حفاظت آب‌های زیرزمینی ایالتی در سطح ایالت‌ها توسط 17۳۸ توسعه یافتء اما اجرای طرح‌های حفاظت از آبخوان‌ها و حریم کیفی چاه‌ها در اغلب ایالت‌ها توسط شهرداری‌ها انجام می‌گیرد و در این راستا تاکنون طرح‌های حفاظتی آبخوان با موفقیت انجام شده است.|۲۴] علاوه بر آیین‌نامه‌ها و مصوبه‌های ایالتیء قوانین اصلی و پایه‌ای نیز توسط دولت فدرال در سال‌های مختلف به تصویب رسید. از میان قوانین» دو قانون مهم آن در رابطه با حفاظت کیفی آب می‌باشد که تحت عناوین قانون آب سالم و قانون آب آشامیدنی است که در کل ایالت متحده اجرا می‌شود. در زیر به بررسی این دو قانون پرداخته شده است. الف- قانون آب سالم (۱۹۷۲ و ۱۹۸۷) قانون کنترل آلودگی آب فدرال در سال ۱۹۷۲ با اصلاحیه‌ای به قانون آب سالم تغییر یافت و در سال ۱۹۸۷ مجددا تحت تغییر و اصلاح قرار گرفت. این ماده قانونی در برگیرنده قوانین اصلی فدرال در زمینه حفاظت کیفی آب می‌باشد. بخش ۳۰۳ از قانون آب سالم: ایالت‌ها باید لیستی از مواد آسیب‌رسان و آلاینده‌ها که وارد آب می‌شوند و هم‌چنین مقدار این مواد در آب را تهیه نمایند. بخش ‎۳۱۹٩‏ از قانون آب سالم: ایالت‌ها موظف هستند مسایل مربوط به منابع آلاینده‌ای غیرنقطه‌ای را ارزیابی کنند و طرح‌هایی در این زمینه تهیه و اعتبارات لازم را تامین نمایند. علاوه بر آن شورای کنترل منابع آب ایالتی» طرحی را در زمینه منابع غیرنقطه‌ای در سال ۱۹۹۵ تهیه نمود که این طرح در سال ۲۰۰۰ به وسیله اصلاحیه‌هایی در زمینه قوانین مدیریت نواحی ساحلی و کنترل منابع طرح‌های مربوط به منابع آلاینده غیرنقطه‌ای به طور مشترک توسط شورای ایالتی و شورای منطقه‌ای هر ایالت اجرا و نظارت می‌شود. بر این اساس آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا (1: ۳۸) هر ساله اعتبار قابل ملاحظه‌ای در زمینه منابع آلاینده غیرنقطه‌ای, شامل پساب‌های شهری» کشاورزی وحتی آلودگی‌های ناشی از جنگل‌های انبوه تخصیص می‌دهد. ۳۳۵۱۵۵110۱ 00/۵1۵۲ عاهاگ 00۵۳۵۵۹۱۷۵ -۱ 0 ۷۷/1۳۲ 500۳۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی بخش ۴۰۱ از قانون آب سالم: طبق این بخش از قانون آب سالمء فعالیت‌های صورت گرفته توسط مهندسی ارتش آمریکا ۸۲۲۱۱ .15]) در زمینه آلودگی آب» باید توسط بخش مربوط در هر ایالت تایید گردد. |۱۲۵۱ ب- قانون آب آشامیدنی سالم (۱)1974510۷۷۸ براساس قانون آب آشامیدنی سالم» 1:۳۸ آلاینده‌های دارای اثرات نامطلوب بر سلامت عمومی را تعیین و استانداردهای آب شرب ملی را تنظیم نمود. هم‌چنین این قانون (510۷۷/۸) در سال ۱۹۹۶ اصلاح گردید و براساس آن هر ایالت موظف گردید تا به طور مداوم آب رودخانه‌هاء دریاچه‌هاء چشمه‌ها و چاه‌ها را ارزیابی کند. تمام فعالیت‌های آلاینده احتمالی در آن مناطق شناسایی شودء که فعالیت‌های کشاورزی به خصوص استفاده از کودها و آفت‌کش‌ها و مخازن فاضلاب از جمله این آلاینده‌ها می‌باشند. هم‌چنین هر ساله خلاصه وضعیتی از برنامه طرح 10۷۷5۸۳ نیز به سازمان‌های توزیع آب شرب ارسال می‌گردد. در اصلاحیه حفاظت از منابع آب سال ۰۱۹۹۶ بودجه اقدامات حفاظتی و اقدامات عمومی بهبود یافته. در راستای این افزایش بودجه مقرر گشت ۳۳۸ استانداردهایی را در زمینه آب آشامیدنی تنظیم نماید. اصلی‌ترین ارگان به منظور حفاظت از آب آشامیدنی که به وسیله این قانون معین گردید. سازمان بهداشست می‌باشد و مسوولیت‌های آن به شرح زیر می‌باشد: - آزمایش و بازرسی شبکه‌های توزیع آب عمومی - وضع استانداردهای ایالتی برای منابع آب شرب - ارزیابی تاثیر آلاینده‌ها بر سلامت - تهیه دستورالعمل به منظور تصفیه - آزمایش بطری آب در این راستا اساسنامه طرح حفاظت حریم کیفی چاه که شامل دو بخش زیر است تعیین گردید. - مشخص کردن مناطق حفاظتی حریم کیفی و مناطق منابع آب شرب و تهیه نقشه آسیب‌پذیری چاه یا چاه‌ها در برابر آلاینده‌ها - تهیه طرح‌های منطقه‌ای حفاظت از حریم کیفیء اهداف طرح‌هاء منطقه‌ای که طرح باید در آن اجرا گردد. برنامه‌های ارزشیابی و طرح‌های احتمالی که لازم است در آینده اجرا گردد. مناطق حفاظت حریم کیفی چاه به وسیله مطالعات زمین‌شناسی و هیدرولوژیکی از قبیل آبخوان و تاثیر پمپاز و غیره مش‌خص می‌گردد. |۱۲۵۱ در حدود یک میلیون نفر در مینسوتا از چاه‌های خانگی برای مصارف آب و در حدود ۳ میلیون نفر از شبکه توزیع آب که از چاه‌ها فراهم می‌گردد.ء استفاده می‌نمایند. همه چاه‌ها در این ایالت باید با مجوز سازمان بهداشت حفر گردند. چاه‌های موجود و چاه‌هایی که برای مصارف آبیاری حفر گردیده‌اند نیز به منظور مصرف کود و آفت‌کش‌ها مجوزهای لازم را از سازمان بهداشت دریافت می‌کنند. در این ارتباط سازمان بهداشت آزمایش‌هایی را به منظور آلودگی چاه با آفت‌کش‌ها و کودها انجام می‌دهد. 1 ۷/۵16۲ 171۳۵۵ عان5 -| -------- صفحهٔ بعد -------- سازمان کنترل آلودگی ۳۲۸" نیز طرح‌هایی را به منظور اجرای پروژه‌های ارزیابی آسیب‌پذیری هم‌چون پایش"ء بررسی محل دفن زباله‌های شهری و توسعه طرح‌های مدیریتی را انجام می‌دهد. دولت محلی نیز لازم است از برنامه‌های ۳۲-۸ حمایت نماید و در صورت نیاز می‌تواند محدودیت‌های جدیدی را در زمینه حفر چاه در مرزهای تعیین شده توسط ۳۸ مانند مناطق اطراف محل‌های دفن زباله, را اعمال نماید. علاوه بر قوانین فدرالء ایالت‌ها و شوراهای محلیء سازمان‌های بی‌شماری در آمریکا وجود دارد که در زمینه حفاظت از آب‌های زیرزمینی فعالیت می‌نمایند. به‌عنوان مثال برخی از انجمن‌ها در این زمینه به انتشار کتاب‌هایی پرداخته‌اند و همایش‌ها و گردهمایی در سال برگذار می‌کنند. سازمان ملی آب‌های زیرزمینی نیز از طرح‌ها و برنامه‌ها و کنفرانس‌های مرتبط با اقدامات حفاظتی آب‌های پ.۲-۴-۱- کانادا آب زیرزمینی منبع تامین آب بیش از ۲۶ درصد مردم کانادا می‌باشد. استفاده از آب‌های زیرزمینی به منظور مصارف خانگی و صنعتی در کانادا در ۲۰ سال گذشته به صورت چشمگیر افزایش یافته و انتظار می‌رود این روند به‌ویژه خارج از محدوده کلان شهرهاء که آب زیرزمینی از نظر در دسترس بودن و هزینه به صرفه‌تر است. هم‌چنان ادامه یابد. |۲۳۱] پِ. ۱-۲-۳۴- ۹- آیین‌نامه حفاظت آب کانادا مصوب ۳۹ مارس ۳۲۰۶ در این آیین‌نامه تدابیر و راه‌حل‌هایی در زمینه حفاظت آب مطرح گردیده است که برخی از آنها به شرح زیر می‌باشد: - توسعه روش‌های جدید در زمینه اقدامات حفاظت از منابع آب با همکاری سازمان محیط زیست. - تهیه مصوبه‌های لازم در زمینه اقدامات بازدارنده در زمینه آلوده کردن آب و تهیه اخطاریه‌های لازم در این زمینه. - مقرر کردن مجازات‌ها در صورت نقض مصوبات حفاظت آب و افزایش مقدار جریمه‌ها نسبت به سالیان قبل. - ممنوعیت موقتی آب در مناطق حساس در صورت لزوم. - بررسی پتانسیل و یافتن منابع تامین آب قابل اطمینان» پربازده و پایدار و اقدامات حفاظتی برای جلوگیری از آلودگی این منابع. - دادن اختیارات به ارگان‌ها و سازمان‌های مرتبط با امور آب در زمینه اجرای طرح‌های حفاظتی و ممنوعیت‌های موقت که این امر باید با مشورت و زیرنظر سازمان حفاظت از محیط زیست صورت گیرد. بنابراین مصوبه نماینده ارگان می‌تواند در صورت رعایت نکردن مصوبات اقدامات حفاظتی آب و یا ممنوعیت‌های موقت توسط مالک یک زمین اخطاریه‌هایی لازم در این زمینه به مالک زمین بدهد و در صورت عدم موفقیت. اخطاریه کتبی را به مالک تسلیم نماید و در نهایت در صورتی که تشخیص داده شود مالک مرتکب قانون شکنی گشته و محازات‌ها اجرا گردد. ۱-۳۵۱۱۱۱۵۵ 0۵۱ (7 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ دستورالعمل تعیین حری م کیف ی آب‌های زیرزمینی در گزارش اخیر سازمان زمین‌شناسی کانادا به اقدامات اساسی در محدوده آبخوان‌ها و اقدامات تحقیقاتی و حفاظتی به منظور مدیریت موثر و پایدار این منبع مهم اشاره شده است. در حال حاضر حفاظت از آب‌های زیرزمینی از لحاظ قضایی در حوضه کاری استانداری‌ها بوده و هر کدام از آزها سیاست‌ها و برنامه‌های خود را در این زمینه اجرا می‌کنند. در زیر برخی از سیاست‌ها در برخی از استان‌ها ارائه می‌شود: پ.۲-۲-۴-۱- بریتیش کلمییا! در حال حاضر آب‌های زیرزمینی یکی از منابع آسیب‌پذیر ایالت بریتیش کلمبیا به‌شمار می‌رود. آب زیرزمینی تنها منبع آب درصد کل آب مصرفی در این استان را تشکیل می‌دهد که این میزان حجم آب برابر ۲ درصد از کل آب مصرفی در کانادا می‌باشد. در بسیاری از مناطق این استان آب زیرزمینی تنها منبع موجود و اقتصادی به‌شمار می‌رود و در نتیجه استفاده از آن در طی سالیان اخیر به‌ویژه خارج از کلان شهرها افزایش یافته است. بیش‌ترین میزان آب زیرزمینی در بریتیش کلمبیا توسط صنعت (۵۵ درصد) مصرف می‌شود و مابقی آن در کشاورزی (۲۰ درصد)» شهری (۱۸ درصد) و روستایی (۷ درصد) مورد استفاده قرار می‌گیرد. میزان قابل توجهی از آب نیز توسط روستاهایی در این استان هم‌چون فریزر و اوکانگان از آبخوان‌های آزاد که در مقابل آلودگی ناشی از فعالیت صنعتی و کشاورزی آسیب پذیر هستند, استخراج می‌گردد. وجود آفت‌کش‌ها و بالا بودن نیترات در آبخوان آبوتزفورد و مناطق اطراف روستای فریزر موجب نگرانی‌های بسیار در زمینه سلامت عمومی افراد مقیم در این منطقه شده و چنین مسایلی منجر به تشکیل کمیته‌های محلی گشته است. در حال حاضر استان بریتیش کلمبیا قوانین و آیین‌نامه‌هایی در زمینه کنترل حفاظت از آب‌های زیرزمینی دارد که تا حدی به‌طور مستقیم قانون در زمینه حفاظت آب نداشته و قانون آب آن نیز شامل منابع آب زیرزمینی نمی‌گردید. در این راستا سازمان محیط زیست کتایچه جامعی تحت عنوان «نظارت بر آب"» منتشر نمود که با هدف به روز نمودن قانون حفاظت آب صورت گرفت. حفاظت از آب‌های زیرزمینی در این کتابچه شامل موارد زیر است: تخصیص آمور به مدیریت آب زیرزمینی مناطق به منظور نظارت بر حفر چاه و استفاده از آب زیرزمینی به‌وسیله صدور پروانه بهره‌برداری چاه‌های جدید و آزمایش‌های مربوط بررسی حریم چاه‌های مجاور» طبقه‌بندی و بررسی نحوه حفر چاه و نصب پمپ و منصوبات لازم به منظور تحقیقات در زمینه آب‌های زیرزمینی ارجاع الزامی داده‌های ثبت چاه - جمع‌آوری داده‌های جدید. حدود و طبقه‌بندی آبخوان - ارائه استاندارد برای ساختمان چاه تعمیر و تخریب چاه 4 ۵۲۹ -| 6 ۳) آ0 510۷/۵۳50 ۷1010۳1۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- - ارائه استاندارد برای عملکرد فعالیت‌های مشخص در زمین به منظور پیش‌گیری از آلودگی آب زیرزمینی - تعیین مناطق حساس و ایجاد مناطق حفاظتی در اطراف چاه‌های اصلی - توسعه طرح‌های مدیریت آبخوان - تنظیم آیین‌نامه فعالیت‌های با ریسک بالا در اطراف چاه‌ها راهکارهای دیگری نیز در بریتیش کلمبیا به منظور حفاظت از آب‌های زیرزمینی صورت گرفته است» هم‌چون انتشار یک سری «دستورالعمل حداقل استاندارد در ساختمان چاه‌های آب!» در سال ۱۹۸۲ به‌وسیله سازمان محیط زیست که بعدها تحت بازبینی در گزارش تهیه شده توسط سازمان محیط زیست کانادا و در محدوده رودخانه فریزر توصیه‌هایی مبنی بر توسعه روش‌های نوین استخراج منابع آب زیرزمینی و افزایش آگاهی عمومی در زمینه آب زیرزمینی گردیده است. سازمان محیط زیست پس از بررسی این گزارش سیستم طبقه‌بندی آبخوان را در حوضه رودخانه فریزر به‌کار برد. بر این اساس بیش از ۲۰۰ آبخوان» مشخص و در مقیاس مقیاس ۱:۲۰۰۰۰ کرد. علاوه بر آن سازمان زمین‌شناسی کانادا برنامه سه ساله تهیه نقشه‌های جامع با هدف مشخص کردن و طبقه‌بندی آبخوان و جریان آب زیرزمینی را اجرا نمود. |۲۳] پ.۳-۲-۴-۱- آلبر تا" پوشش زمین‌ها در بیش‌تر قسمت‌های آلبرتا از جنس رسوبات رسی با نفوذ پذیری پایین بوده که نوعی عایق حفاظتی طبیصی در برابر انتقال آلودگی به آب‌های زیرزمینی ایحاد کرده است. در نتیحه حفاظت از آب‌های زیرزمینی در آلبرتا اهمیت زیادی نداشته است. از طرف دیگر هیچ آیین‌نامه‌ای به منظور حفاظت از آب‌های زیرزمینی غیر از آیین‌نامه مربوط به تانک‌های ذخیره موجود نمی‌باشد و آیین‌نامه‌های صادر شده بیش‌تر در زمینه‌هایی هم‌چون مجوز حفاری» ساختمان چاه و واگذاری» پروانه بهره برداری و میزان آبدهی چاه می‌باشد. هم‌چنین استانداری متعهد به انجام یک سری مطالعات مشخص در زمینه آب زیرزمینی گردید. اما اهمیت این طرح تهیه کرده است. راهنمای مقادیر و لیست آلاینده‌های آب زیرزمینی نیز توسط استانداری منتشر شده است. گام‌های دیگری نیز در زمینه حفاظت از آب‌های زیرزمینی به‌وسیله افزایش محدودیت حفاری چاه در شهرها و خارج از محدوده کالگاری صورت گرفته است. ولی در مجموع کارهای صورت گرفته در زمینه حفاظت از آب‌های زیرزمینی در این استان قابل توجه نبوده است. [۱۲۳ 3 [۱ع۷۷ ۵۲ان ۷۷ 1 د 1000 ۱11۵۱ 1۵۳ کعوزاعلس | 7 ۳۳۵10110 ۷۷۵1۱۵0 2 م3 ۷) -4 -------- صفحهٔ بعد -------- پ. ۴-۲-۴-۱ کبک (060ع: 0)) آب زیرزمینی تامین کننده آب شرب تقریبا ۱۷درصد از جمعیت استان کبک و ۳۱ درصد از کلان شهر کبک می‌باشد. مدیریت آب‌های زیرزمینی توسط سازمان حفاظت از محیطزیست و براساس آیین‌نامه کیفیت محیطزیست و یک سری آیین‌نامه‌های ۲۰ ساله صورت می‌گیرد. تلاش‌های بارزی به منظور حفاظت از آب زیرزمینی در کبک صورت گرفته است و هم‌چنین دولت یک برنامه چهار ساله به منظور حفاظت از آب‌های زیرزمینی آن منطقه اجرا نموده است. در بخش دیگری از برنامه آیین‌نامه‌های جدیدی در سال ۱۹۹۵ تحت عنوان «ساختاری برای نظارت بر آب‌های زیرزمینی!»» جایگزین آیین‌نامه‌های ۲۰ سال گذشته گردید. طبق آیین‌نامه جدید لازم است کلان شهرها که در گذشته طرح‌های منطقه‌بندی را هر پنج سال ارائه می‌کردند. طرح‌های مدیریت آب زیرزمینی را نیز تهیه و ارائه دهند. در مناطق با جمعیت کم‌تر از ۲۵۰۰ نفرء بیش از ۷۵ درصد هزینه کل اجرای طرح‌ها از اعتبارات استانداری تامین می‌گردد. به منظور حمایت از شهرها در آماده‌سازی طرح‌های مدیریت آب زیرزمینی» دولت آیین‌نامه حفاظت از آب زیرزمینی را که در برگیرنده اطلاعات تخصصی جهت مشخص کردن منطقه‌بندی و نواحی حفاظت از آب زیرزمینی بود را منتشر نموده است. در حال حاضر نیز طرح‌های حفاظت از آب زیرزمینی در برخی از شهرهای کبک در حال اجرا می‌باشد. به طور نمونه انجمن معادن شهر آموس" در شمال غرب کبک, از وزارتخانه محیط زیست" درخواست اعطاء اجازه به منظور ممنوعیت عملیات حفاری در نزدیکی محدوده چاه‌های واقع در این شهر را نموده است. در کپ دولا مدلین " که آب زیرزمینی از آبخوان‌های سطحی ماسه‌ای ناشی می‌گردد مقررات داخلی (قوانین فرعی) به منظور حفاظت کیفی آب زیرزمینی به اجرا گذاشته است. در جزیره مدلین که به منظور تامین منابع آب کاملا متکی بر منابع آب زیرزمینی است. مشکلات ورود آب شور وجود دارد. استانداری این منطقه به منظور حفاظت آب زیرزمینی یک سری قوانینی را مقرر کرده است. تلاش‌های دیگر توسط استانداری کبک» تهیه نقشه‌های آب‌های زیرزمینی تمام حوضه‌های شهری است. این نقشه‌ها شامل طبقه‌بندی آبخوان» نقشه‌های أسیب‌پذیری و موجودی منابع آب زیرزمینی می‌باشد و در مقیاس ۱:۵۰:۰۰ و ۱:۱۲۵۰۰۰۰ و ۰ ۰ ۱:۲۵ تیه شده است. ۱۲۳۱ پ.۵-۲-۳-۱- جزیره پرنس ادوار ‎٩۵ حفاظت از آب‌های زیرزمینی در این جزیره تحت مدیریت سازمان محیط زیست صورت می‌گیرد. حفاظت از آب‌های زیرزمینی براساس 1- 5۳۳6۵ 1۵۲ ۲۵0۱۳۶ 2- 0۵5 3- ۱/1۵۹ 0۲ ۳۱۷1۳۵۱۱۱۱6۱۱۲ ۵ 4 4- ۵0-06-1030 5- ۳۲۱۵۸۵۵ ۳۵۷/۵۲۵ 40 -------- صفحهٔ بعد -------- اگرچه به‌طور مستقیم قوانینی در زمینه مدیریت آب‌های زیرزمینی وجود دارد اما حفاظت از آب‌های زیرزمینی در این جزیره بیش‌تر توسط راهکارهایی در دیگر زمینه‌ها و براساس توجه موردی به‌وسیله سازمان محیط زیست صورت می‌گیرد. به منظور توسعه انجمن‌ها و تشکل‌ها در زمینه آب‌های زیرزمینی استانداری توصیه‌ها و دستورالعمل‌هایی در ارتباط با مکان چاه‌ها و کاربری اراضی در نردیکی چاه‌ها تهیه نموده است. انجمن‌ها اغلب زمین‌های اطراف چاه‌ها را خریداری نموده و به مالک قبلی اجاره می‌دهند. بنابراین می‌باشد. از آن‌جا که در قبال همکاری ارگان‌ها و انجمن‌ها در جهت توسعه اقدامات حفاظتی امتیازاتی به آنزما تعلق می‌گیرد. تنها ابخوان‌های بزرگ جزیره در شهرهای چارلوت و سامرساید وجود دارد. ابخوان چارلوت شامل دو محدوده حفاظتی در داخل شهر و یک محدوده در خارج از شهر می‌شود. شهرداری, محدوده جنگلی اطراف چاه را خریداری کرده و اقدامات لازم را در زمینه حفاظت از آن انجام می‌دهد. سامرساید نیز اقدامات حفاظتی اطراف چاه‌ها را توسعه بخشیده و از مشاوران به منظور توسعه طرح‌های حفاظت آب زیرزمینی استفاده نموده است. [۲۳] پ. ۶-۲-۴-۱ انتار یو تقریبا ۲۶ درصد جمعیت انتاریو به منظور مصارف خانگی از آب زیرزمینی استفاده می‌کنند و استفاده از آب زیرزمینی در این تخصیص داده است. اما پیشرفت نسبتا کمی در زمینه حفاظت از آب‌های زیرزمینی رخ داده است و با این که آیین‌نامه‌های مختلف شهرداری‌های مناطق گشته و برخی از آزها اقدامات حفاظتی را در این زمینه اجرا کرده‌اند. این زمینه صورت پذیرفت. شهرداری پیل واقع در غرب تورنتو مطالعاتی را در زمینه حریم کیفی چاه‌ها در اواخر سال ۱۹۹۲ شروع نمود و طرح‌هایی را به منظور حفاظت از آب‌های زیرزمینی در سال ۱۹۹۵ اجرا نمود. برنامه‌هایی نیز به‌وسیله دولت و با هدف حفاظت از منابع آب‌های سطحی طی «برنامه راهبردی برای مناطق شهری و صنعتی *» (۱/115۸) در منطقه آباتمنت" اجرا گردید. -| 6 -2 3-00 0 4 |۳۵۸۵ -5 10۳1 51۳۵162۷ 100۵11۵ - 3/۵10۵ -6 ۳ 7 -------- صفحهٔ بعد -------- هدف از این برنامه کاهش بده آلاینده‌های سمی هم‌چون کارخانه‌ها و مناطق شهری عنوان شده است. تلاش‌های دولت به منظور آموزش همگانی در انتاریو شامل انتشار کتابچه‌هایی در زمینه مخازن آب زیرزمینی و چاه‌ها بوده و گزارش‌هایی نیز در زمینه نحوه جلوگیری از آلودگی چاه‌ها و چشمه‌ها انتشار یافته است. نگرانی در زمینه کیفیت آب زیرزمینی منجر به اقدامات جدید بخش آموزشی سازمان آب‌های زیرزمینی گردید و گروهی به منظور آموزش و ترویج آگاهی‌های لازم در زمینه آب‌های زیرزمینی در نظر گرفته شدند. تلاش‌های دیگری هم‌چون جشنواره آب‌های زیرزمینی کودکان که در موزه کشاورزی انتاریو واقع در میلئون! در سال ۴ صورت گرفت که حدود ۶۵۰۰ کودک و ۱۰۰۰ نفر از والدین در آن حضور داشتند و به منظور آموزش در زمینه حفاظت از آب‌های زیرزمینی آموزش‌های لازم را فرا گرفتند. یکی از مواردی که در آن جشنواره بدان تاکید شده این است که. رفع آلودگی پس از آلوده شدن منابع آب زیرزمینی پروسه‌ای بسیار پرهزینه و طولانی است و اغلب زمانیکه آلودگی وارد می‌گردد آبخوان آسیب دیده و آب زیرزمینی در اروپا از ارزش بالایی برخوردار است چرا که منبع آب آشامیدنی تقریبا نیمی از مردم اروپا را تشکیل می‌دهد. از گذشته حفاظت از منابع آب زیرزمینی در اروپا به‌علت فشار ناشی از کاربری زیاد زمین» مراکز جمعیتی بالا و تقاضای وسیع آب متداول بوده است. بیش‌تر تدابیر حفاظتی آب‌های زیرزمینی در اروپا از سیستم آلمانی الگوبرداری شده است و عبارت است از ایجاد (استقرار) حریم چاه‌ها براساس فواصل زمانی و مکانی (فاصله و زمان گذر). هم‌چنین خلاصه‌ای از حوضه‌های حفاظتی در اروپا به صورت زیر تعریف حوضه (ه ممنوعیت کاربری اراضی تدها به تجهیزات منابع آب هم‌چون ایستگاه‌های پمیاز و9 خطوط انتقال آب محدود شده و توسعه دیگر مجاز نمی‌باشد. حوضه ۳ ممنوعیت محدوده‌ها در موارد خاص صنعتّی» و در ذخایر نفتی و استفاده از انواع بهخصوصی از مواد نفتشی و ترکیبات در این تعریف حوضه ۱ نسبت به حوضه ۲ فاصله کم‌تری به چاه داشته و با افزایش درجه پتانسیل آلوده‌سازی استقرار کاربری‌هاء یکی از انتقادات به خط مشی کلاسیک آروپایی در زمینه حفاظت حریم چاه‌ها این است که در بسیاری از موارد» تفاوت اندکی میان مناطق براساس بررسی ویژگی‌های آب‌های زیرزمینی و قابلیت آلودگی آنها می‌باشد. در اروپا اهمیت بسیاری یافته است. |۲۳| - | از[ ۷۵۲1۵1101 ۸۹002160 -2 ۸۲۱۵۳۵1۱۵۵ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- مروری ب راقدامات حفاظت ی آب‌های زیرزمینی د رکشورهای مختلف دنیا 1۷ پ. ۱-۳-۳-۱ اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۰ اتحادیه اروپا قوانین مدیریت آب را به وسیله یک دستورالعمل کلی به طور کامل تغییر داد. این امر یک حفاظت جامع را در زمینه اکوسیستم مطرح کرد که نیازمند درک کاملا جدیدی از آب زیرزمینی» به عنوان بخش مهمی در اکوسیستم وابسته به آب بود که به طور مجزا نمی‌توان به مدیریت موفقی در آن دست یافت. مهم‌ترین بخش قانون جدید آب‌های زیرزمینی تدوین پشتوانه قانونی و لازم الاجرا در زمینه ممانعت از ورود مواد شیمیایی مضر به آب‌های زیرزمینی می‌باشد. یعنی اتحادیه اروپا از هرگونه ورود چنین موادی به آب‌های زیرزمینی جلوگیری کرده و نباید مقدار این مواد بیش از مقادیر ذاتی در آب‌های غیرآلوده باشد. که این امر بر اهمیت اقدامات پیشگیرانه در زمینه منابع آب تاکید می‌نماید. این قانون هم‌چنین در زمینه آب زیرزمینی که خود می‌تواند اکوسیستمی آسیب‌پذیر باشدء ابلاغیه‌های لازم را به منظور اطمینان از سالم بودن آب از لحاظ آشامیدن و حفاظت از تنوع گوناگون زیست‌محیطی تصویب نموده است. به طور کلی اهداف و موارد قانونی در زمینه حریم کیفی آب در اتحادیه اروپا شامل موارد زیر است: - اهداف ۹ دست یافتن به هدف دکر شده در بالا و هم‌زمان رسیدن به مقاصد اقتصادی آیین‌نامه‌ها در زمینه‌های دست‌یابی به اهداف فوق به شرح زیر می‌باشد: * ابلاغیه اتحادیه اروپا * قانون آب و آیین‌نامه‌های مکمل آن * طرح‌ها و قوانین منطقه‌ای برای کشورها * برنامه‌های حفاظت از آب زیرزمینی * _طرح‌ها و روش‌های مختلف بازسازی و بهسازی براساس بررسی‌های صورت گرفته قوانین حفاظت آب باید دارای قابلیت‌های زیر باشد: ۹ شرایط استفاده موثر و مفید از منابع آب را فراهم نماید. * دارای حفاظت و حریم منطقی آب‌های زیرزمینی باشد. ۹ دارای قابلیت انعطاف پذیری لازم در زمینه تخصیص آب براساس شرایط اقتصادی» محلی, جغرافیایی و... باشد. بنابراین قوانین حریم کیفی با توجه به موارد ذکر گردیده تابع یک سری شرایط است که لازم است با توجه به موقعیت مکانی و زمانی تعریف گردد. [۲۱| پ.۲-۳-۴-۱- قوانین اتحادیه اروپا برخی از قوانین اتحادیه آروپا در زیر بیان شده است: - دستورالعمل چارچوب آب (ایجاد انجمن‌های فعال در زمینه حقوق آب) ۱۳/00 -------- صفحهٔ بعد -------- - اجتناب و کاهش آلودگی محیط زیست ۳6/6 - تصفیه فاضلاب شهری ۳۳1/1 - تغییر محدودیت مقادیر و اهداف کیفی مواد خطرناک ۳۳۳5 - محدودیت مقادیر و اهداف کیفی عناصر خطرناک ۳۳۳/6 - حفاظت از محیط زیست در زمان استفاده از لجن‌ها و فاضلاب‌ها در کشاورزی ۳۳6 - کیفیت آب برای مصارف انسانی ۳۳/0 - حفاظت از آب‌های زیرزمینی در برابر آلاینده‌ها و مواد خطرناک ۳۳/۹0 - روش اندازه‌گیری متناوب برای آب سطحی که به منظور آشامیدن مورد استفاده قرار می‌گیرند ۳0/50 - ممنوعیت برخی از اقدامات سازمان‌های منابع طبیعی و جنگلداری که در تضاد با اقدامات - جلوگیری از آلودگی آب می‌باشند ۳۳/۹0 - کیفیت آب شیرین به منظور حفاظت از آبزیان ۳۳/0 - بررسی آلاینده‌ها به منظور استخراج مواد واقعا خطرناک ۳۳/0 - کیفیت آب استخرها ۳۳/۹0 - کیفیت مورد نیاز برای آب‌های سطحی مورد نیاز برای آشامیدن ۳۳/۹0 ۳۴ همان اتحادیه اروپا یعنی لت می‌باشد کمیته اقتصادی اروپا می‌باشد پ. ۳-۳-۴-۱ دستورالعمل جدید آب‌های زیرزمینی الف- مقدمه و تاریخجه حفاظت از آب‌های زیرزمینی در اتحادیه اروپا با دستورالعمل آب‌های زیرزمینی مصوب در سال ۱۹۸۰ آغاز گردیده است که به موجب آن از تمامی کشورها خواسته شده است که به منظور جلوگیری از آلودگی آب‌ها از ورود مواد سمی به طور کامل و هم‌چنین از ورود دیگر مواد به آب‌ها تا حد مجاز جلوگیری نمایند. دستورالعمل جدید آب‌های زیرزمینی تعاریف و موارد جدیدی در زمینه آب‌های زیرزمینی بیان نمود و به موجب آن قوانین کلی که بسیار سختگیرانه‌تر از قوانین موجود بود وضع نمود. دستورالعمل جدید آب‌های زیرزمینی پتانسیل‌های جدیدی برای حفاظت ارائه نمود و مهم‌تر از آن تصویب دستورالعمل‌های لازم‌الاجرا و واضح در زمینه جلوگیری از ورود مواد شیمیایی به آب‌های زیرزمینی می‌باشد که این امر تاکیدی بر این واقعیت است که وجود این مواد شیمیایی در آب‌های زیرزمینی مورد تایید اتحادیه اروپا نمی‌باشد. بنابراین ارزش حقیقی منابع آب زیرزمینی غیر آلوده و اهمیت اقدامات پیشگیرانه در هنگام مواجه با منابع در معرض آسیب در این دستورالعمل جدید آب‌های زیرزمینی بیان شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ب- نقاط قوت و نیازها - حفاظت از آب‌های زیرزمینی باید به‌وسیله قوانین مربوط به خود انجام پذیرد و نیازهای اکوسیستم آب‌های زیرزمینی - موارد قانونی الزام آور باید تهیه شده و تحقیقات در زمینه آب‌های سطحی و زیرزمینی صورت پذیرد. زیرا پتانسیل‌های زیادی برای بهبود مدیریت آب‌های زیرزمینی وجود دارد. - از ورود هر گونه مواد خطرناک به آب‌های زیرزمینی جلوگیری شود که لازمه این کار اجرای قوانین و دستورالعمل‌های با شدت عمل بیش‌تری نسبت به ۲۵ سال گذشته می‌باشد. از آن‌جا که با توجه به شرایط هر یک از کشورهای اتحادیه اروپاء اقدامات حفاظتی را مطابق با منشورهای اتحادیه اروپا و نیازهای خود انجام داده‌اند در ادامه ید بررسی وضعیت حفاظت از آب‌های زیررمینئی در برخی از کشورهای کلیدی اروپا می‌پردازیم. پ. ۴-۳-۴-۱ آلمان به طور خلاصه روش فواصل زمانی و مکانی (فاصله و زمان گذر) حفاظت از آب‌های زیرزمینی در آلمان به سال ۱۹۳۰ برمی گردد. به همین دلیل تدابیر آلمان به عنوان مدل و الگویی برای برنامه‌های دیگر کشورهای اروپایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بیش‌تر از ۷۰ درصد از منابع آب آشامیدنی عمومی و تقریبا همه منابع آب‌های غیر عمومی در آلمان را آب‌های زیرزمینی تشکیل می‌دهد. مصوبات فدرال مستلزم حفاظت آب‌های زیرزمینی از طریق حفاظت حریم کیفی چاه‌ها در تمام استان‌ها است. طرح و اجرای حوضه‌های حفاظتی سرچشمه‌ها به عهده هر استان است. تاثیرگذارترین برنامه‌های حفاظتی سرچشمه‌ها توسط ایالت‌های لاورساکسونی" در شمال آلمان, که اساسا آبخوان‌های بی‌شماری در آن وجود دارد, و بلان-ویتمبرگ" در جنوب آلمان» که بیش‌تر آب‌های زیرزمینی آن از بستری سنگی مشتق می‌شوند. به اجرا درأمده است. یکی از تهدیدات عمده منابع آب زیرزمینی در آلمان آلودگی آنها از طریق فعالیت‌های کشاورزی است. در سال ۱۹۸۹ تقریبا ۵۰ درصد از آب آشامیدنی در آلمان تحت تاثیر آفت‌کش‌ها بوده است و برآورد شده است که مقدار نیترات بین * تا ۸ درصد سیستم‌های عمومی منابع آب و ۵۰ درصد سیستم‌های غیر عمومی, بالاتر از حد مجاز ۵۰ میلی گرم بر لیتر براساس آیین‌نامه آب آشامیدنی آلمان است. علاوه بر این آیین‌نامه راهبردی در جهت کاهش آلودگی آب‌های زیرزمینی ناشی از آلاینده‌های مرتبط با کشاورزی بسط یافته‌اند. این آیین‌نامه‌های مصوب در زمینه محدودیت استفاده از رسوبات حاصلخیز که محتوی فلزات سنگین هستند. می‌باشد. هم‌چنین دستورالعملی در زمینه زمان ذخیره کود بر روی زمین» تناوب کشت» پوشش گیاهی زمین‌هاء محافظت از چراگاه‌هاء کنترل و مدیریت استفاده از کود و آبیاری و امور مرتبط با کشاورزی نیز در رابطه با حفاظت آب زیرزمینی ارائه شده است. |[۲۳| |- 10۷/۵۳۲ ۹ ۱ 2- 7006-68 -------- صفحهٔ بعد -------- ی دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی پ. ۵-۳-۳-۱ سوئد تقریبا ۱۵ درصد جمعیت سوئد از چاه‌های خانگی و ۵۰ درصد از جمعیت شهری از آب‌های زیرزمینی استفاده می‌کنند. از سال ۷ قانون آب فدرال در سوئد اجرا گشته است. این قانون که به‌وسیله شهرداری‌ها اجرا می‌گرددء کاربری زمین‌هایی که فاصله مشخصی از چاه دارند را محدود می‌نماید. از سال ۱۹۹۱ تقریبا ۴۰ درصد منابع آب زیرزمینی به‌وسیله ممنوعیت و محدودیت در مناطق حساس محافظت گشته است. یکی از چالش‌ها در زمینه کیفیت آب زیرزمینی سوئد مربوط به نفوذ آب‌های شور به آبخوان‌ها می‌باشد. توسعه سریع مناطق ساحلی منجر به نفوذ آب‌های شور به بسیاری از چاه‌های کم عمق موجود گشته است. در این راستا آیین‌نامه‌هایی در زمینه محدودیت و سهمیه‌بندی استفاده از منابع آب زیرزمینی در این مناطق وضع شده است. علاوه بر اقدامات قانونی و مصوبات, تلاش‌هایی در زمینه بالا بردن آموزش همگانی به منظور جلوگیری از آلودگی آب‌های زیرزمینی بر اثر فعالیت‌های کشاورزی صورت گرفته است. به‌عنوان مثال بیش‌تر کشاورزان قبل از سیلاب‌ها و باران‌های شدید در فصل بهار از کود شیمیایی استفاده می‌کنند. اقدامات دیگری هم‌چون آموزش کشاورزان به منظور ترتیب استفاده از کودهای شیمیایی و مشاوره رایگان به منظور تهیه دستورالعمل‌های لازم صورت گرفته است. |۲۳] پ. ۶-۳-۴-۱ انگلیس آب زیرزمینی منبع تامین آب ۳۵ درصد از کل جمعیت انگلیس محسوب می‌گردد. در حال حاضر حفاظت از آب زیرزمینی در انگلستان و ولز از لحاظ اجرا به‌طور منحصر به‌فرد تحت اختیارات سازمان ملی رودخانه‌ها (11۸) انجام می‌شود. این سازمان در سال ۹ و به واسطه قانون آب به‌وجود آمده است. قبل از این زمان حفاظت از آب‌های زیرزمینی تحت نظارت ۱۰ سازمان آب منطقه‌ای که هر کدام سیاست‌های خودشان را داشتند صورت می‌گرفت. اختیارات قانونی ۸713۸ شامل همه آب‌های مهار شده از قبیل آب‌های زیرزمینی» آب‌های سطحی, آب‌های ساحلی و غیره می‌گردد. ۸/11۸ در سال ۱۹۹۲ سند حفاظت از آب‌های زیرزمینی را تحت عنوان «سیاست‌ها و شیوه‌های حفاظت آب زیرزمینی» منتشر کرد. این سند توسط کارخانجات و صنایع نسبتا خوب رعایت گردیده است. استثناء در این موردء خرده فروشان و عمده فروشان بنزین هستند که نگران محدودیت‌های وابسته به مخازن زیرزمینی هستند. سیاست‌های حفاظت آب زیرزمینی شامل بندهایی برای کنترل استفاده غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی» تعرض فیزیکی به آبخوان‌ها و جریان آب زیرزمینی» جلوگیری از تلفات مصرف در زمین» کنترل آلودگی زمین» کنترل مصرف لجن و گل در زمین, کنترل نشت از سپتیک تانک‌های فاضلاب به آب زیرزمینی و موارد دیگر در زمینه تامین آب زیرزمینی می‌باشد. مساله کلیدی در اجرائیات و دستورالعمل براساس لایه‌های ساختمانی منبع و سرچشمه پایه‌گذاری شده است. ۱۸" نقشه‌های آسیب‌پذیری آب زیرزمینی را براساس روش طبقه‌بندی آسیب‌پذیری هشت لایه " تهیه نموده است. هم‌چنین این سازمان در برنامه گسترده ملی تهیه آه ۳۳۵۱۵0۵ 1۳6 1۵۲ ۳۳۵06 200 1-۳۵۱۵ ۷( 11۷6۲۵ [۵ 1۵1100 -2 ۳۵-]]۳۱۵ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- پ. ۷-۲-۴-۱ اصول حفاظت منابع آب در ایرلند شمالی توسط ارگان‌های مختلفی وضع شده است و هر یک مسوولیت قسمتی از آن را برعهده دارند. در این کشور بحث حفاظت آب‌های زیرزمینی برای تخلیه زباله و مواد زاید بر روی زمین در نظر گرفته شود تا منابع آب زیرزمینی آن مناطق تحت تاثیر قرار نگیردء ارائه داده است. پ. ۳-۳-۱- استر الیا آب زیرزمینی منبع تامین آب تقریبا ۱۸ درصد جمعیت استرالیا می‌باشد. اولین قانون مرتبط با محیط زیست در قرن ‎۱٩‏ وضع گردیده است. در آن زمان کشور بیش‌تر در حال تسهیل و توسعه در زمینه اکتشاف منابع طبیعی بود و کم‌تر به حفاظت از محیط زیست توجه می‌نمود. پس از آن قوانینی در زمینه انتقال آلودگی و بیماریهای ناشی از مصرف آب‌های آلوده توسط سازمان بهداشت از آلودگی وجود نداشت. به‌عنوان مثال در شهر سیدنی عدم رعایت مسایل زیست محیطی توسط صنایع و تخلیه فاضلاب کارخانجات در مسیر جریان آب منجر به اعتراض عمومی مردم در دهه ۱۹۶۰ گردید که در نهایت منجر به تصویب قانون آب سالم در سال ۰ گردید. سپس راهکارهایی هم‌چون دادن اختیارات و مسوولیت به اداراتی چون اداره بهداشت و اداره‌های عمومی و تمیه و تدوین قوانین مد نظر قرار گرفت. [۲۳] از سال ۱۹۹۵ تجدید نظر و بازبینی قوانین در زمینه آلودگی محیط زیست در همه ارگان‌های قانونگذار استرالیا صورت پذیرفت. در جولای ۱۹۹۵ بندی در زمینه آلودگی (1995 ۲15۷/۲) و در ژانویه ۱۹۹۱ بند اطلاع رسانی (1991 ۳15۷۷) به وسیله سازمان حفاظت از محیط زیست منتشر گردید. در مرحله دوم با هدف تنظیم پروپوزال‌هایی برای استدلال‌ها و سودمندتر کردن قوانین اصلاحاتی و بازبینی‌هایی صورت گرفت. پیش‌نویس لوایح برای مصارف عمومی در سال ۱۹۹۴ تهیه گردید. (۲۷] [۲۸] در جنوب استرالیاء یک گزارش توجیهی مبنی بر ضرورت تاسیس سازمان حفاظت از محیط زیست جنوب استرالیا در سال ۱۹۹۱ منتشر گردید و به دنبال آن در سال ۱۹۹۲ پیش‌نویس لوایح در زمینه تاسیس آن و ابزارهای مورد نیاز آن منتشر گردید. در سال ۳ در جنوب استرالیا قانون حفاظت از محیط زیست مصوب گردید و جرم‌ها و جریمه‌ها در این زمینه مشخص گردید. طرح مدیریت محیط زیست و لایحه کنترل آلودگی برای عموم در اکتبر ۱۹۹۳ صادر گردید. در کوئینزلند ". در سال ۱۹۹۱ برگ‌هایی» مبنی بر نظرخواهی در مورد قانون آلوده شدن زمین و همین‌طور برگه رایزنی عمومی در زمینه پیشنهاد قانون حفاظت از محیط زیست منتشر شد. در سال ۱۹۹۲ خلاصه نظریه عموم به چاپ رسید و در سال ۱۹۹۳ پیش‌نویس لایحه‌ای بر پایه نظریه عمومی صادر گشت. هم‌چنین در پایتخت استرالیا یک بازنگری بر قانون حفاظت از محیط زیست در سال ۱۹۹۴ انجام گرفت. 5ع[۷۷۵ حاابا5 310۳ -1 40 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی بنابراین ارتباط بین بازنگری‌ها در تمامی ایالات و روند رایزنی عمومی نشانگر هزاران موضوع مرتبط با قوانین حفاظت از محیط زیست بود.ء که شامل: رسیدگی به محیط زیست. سیاست‌های حفاظتی محیط زیست. اصطلاحات شهری,» پیشنهادات متناوب در زمینه اختلاف‌نظرها و شرح گزارش‌های محیط زیست بود. تمامی این‌ها نشانگر تعرضات و جریمه‌هایی نیز بودند که با وجود این که این تعرضات و جریمه‌ها در قانون حفاظت از محیط زیست بسیار ضروری نبودند اما مورد توافق سیاست‌گذاران قرار گرفتند که با محیط زیست به منظور کنترل تعرضات و جریمه‌ها تهیه گردید. پرت! در غرب استرالیا تنها شهر اصلی متکی به آب زیرزمینی برای شرب است و آب شرب مصرفی بیش از دو سوم جمعیت این منطقه از آب زیرزمینی تهیه می‌گردد. بیش‌تر آب زیرزمینی در منطقه پرت در عمق کم و در دشت ماسه‌ای ساحلی وجود دارد. در مناطق دیگر استرالیا آب زیرزمینی در درجه اول توسط روستاها مصرف می‌گردد. در استرالیا حفاظت از آب زیرزمینی تحت اختیارات ایالت‌ها و دولت‌های محلی است. در سال ۱۹۹۲ انجمن منابع آب استرالیا (۸۷۷1۴۲) به‌عنوان بخشی از راهبرد مدیریت کیفی آب» یک سری دستورالعمل برای حفاظت آب زیرزمینی منتشر نمود. این دستورالعمل‌ها به علت سیاست استانداری‌ها و ایالت‌ها در زمینه حفاظت از آب‌های زیرزمینی به‌درستی اجرا نشد و آنها خود براساس سیاست‌ها و راهبردهای محلی دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های لازم را وضع نمودند. طی سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۱ نیز تغییرات اساسی در میزان جریمه‌ها در زمینه تخلفات زیست محیطی اجرا گشت. به طور مثال, ماکزیمم جریمه در قانون آب سالم از ۱۰۰۰۰ دلار به میزان ۴۰۰۰۰ دلار افزایش یافت و در واقع چهار برابر گشت. در سال ۱۹۹۰ نیز قانون حفاظت از محیط زیست میزان جرایم مصوب در سال ۱۹۷۰ را به میزان دو برابر افزایش داد. [۲۹| بیش‌تر تلاش‌ها در زمینه حفاظت از منابع آب زیرزمینی در غرب استرالیا صورت گرفته است. زیرا در این مناطق استفاده از آب زیرزمینی بیش‌تر بوده و تمام مصارف از منابع آزاد برداشت می‌شود که بیش‌تر در معرض أسیب‌پذیری هستند و پتانسیل آلودگی نیز در آنها بالاست. در این راستا نقشه زمین‌شناسی غرب استرالیا و نقشه‌های آسیب‌پذیری حوضه پرت با استفاده از روش ۷ لایه " و براساس مدل 11۸۹11 تهیه گردید. هم‌چنین اداره آب غرب استرالیا چندین «منطقه کنترل آلودگی آب زیرزمینی» در منطقه کلان شهر پرت تهیه کرد و سه سطح (رده) به منظور حفاظت از این مناطق براساس مالکیت موجود و منطقه بندی و نزدیکی به چاه‌ها و مسیر آب‌های زیرزمینی و کیفیت آب منطقه تعیین کرد. بروشورهایی نیز در این زمینه توزیع گردید و اندازه‌گیری‌هایی به منظور حفاظت از آب‌های زیرزمینی صورت پذیرفت. طرح مدیریت آب‌های زیرزمینی نیز در منطقه کوک برن " در نزدیکی شهر برن تهیه گردید. طرح‌ها وآًیین‌نامه‌هایی نیز توسط سازمان حفاظت محیط زیست ایالت ویکتوریا" که در جنوب استرالیا واقع شده استء به تصویب رسیده و در ایالت‌های دیگر نیز تهیه شده است.[۳۰] | - 1 |۲0۳۵ 1۵۵۳۵۵۵ ۷۷/۵6۲ ۸۹۳۵|1۵ -2 ۵ -ع56۷ -3 ماع 00 -4 5- 5۱۵16 ۴ 4۵ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- مروری ب راقدامات حفاظت ی آب‌های زیرزمینی د رکشورهای مختلف دنیا ۱.۳ علاوه بر طرح‌ها و دستورالعمل‌های موجود در هر ایالت. دولت نیز اهداف و اصولی کلی را در جهت حفاظت از کیفیت آب‌های زیرزمینی ارائه کرده است که در زیر بدان پرداخته شده است. پ. ۱-۴-۴-۱ اهداف سیاست حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی جهت حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی دولت ایالتی اهداف زیر را مد نظر قرار داده است: - کند کردن» مهار کردن و یا عکس کردن روند نزول کیفیت منابع آب - هدایت فعالیت‌های آلوده کننده به مناسب‌ترین منطقه (از لحاظ زمین‌شناسی) که ریسک آلودگی آب‌های زیرزمینی به حداقل برسد. - تهیه روشی برای بازدید و بررسی ساخت و سازهای جدید (صنعتی» معدنی» شهری و روستایی) جمت مشاهده اثرات احتمالی آنها روی منابع آب - توصیه در جهت استفاده از روش‌های پیشرفته حفاظت کیفی آب مانند تهیه نقشه‌های آسیب‌پذیری آب زیرزمینی با پ. ۲-۴-۴-۱- اصول سیاست حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی اصل اول: تمام سیستم‌های آب زیرزمینی باید به گونه‌ای مدیریت شوندکه حساس‌ترین و مفیدترین نوع کاربری اجرا شود. هنگامی که نوع کاربری آب زیرزمینی مشخص شد همه افراد موظف به حفاظت آن بر مبنای دستورالعمل‌های مربوط هستند. این موضوع باید توسط همگان درک شود که هیچ‌کس حق آلوده کردن آب‌های زیرزمینی را نداشته و به طور کلی کاهش کیفیت آب به منظور تنزل نوع کاربری آن نیز غیر قانونی است. زمانی که یک آبخوان از قبل آلوده شده است. این طبقه‌بندی باید به منظور پاکسازی یا احیای آن به کار رود. اصل دوم: منابع آب شهری باید در برابر آلودگی به طور ویژه‌ای حفاظت شوند. حفاظت انواع چاه‌های آب مورد استفاده در شهرها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این چاه‌ها به روش‌های گوناگونی می‌توانند آلوده شوند: - فعالیت‌های زمینی که با نواحی تخلیه چاه ناساز گار است - نشت آلودگی به داخل چاه یا اطراف آن - آلودگی بین سفره‌ای در نتیجه پمپاژ زیاد و جابه‌جایی آب از سفره با کیفیت کم به سفره با کیفیت آب بهتر یکی از روش‌های توصیه شده جهت جلوگیری از آلودگی چاه‌هاء استفاده از روش‌های جدید حفاظت از درب چاه می‌باشد. اصل سوم: باید از آلودگی آب‌های زیرزمینی پیش گیری شود تا در آینده نیازی به تصفیه نباشد. این اصل خاطر نشان می‌سازد که پس از آلوده شدن آبخوان راه حل ارزان و سریعی برای رفع آلودگی این منابع وجود ندارد. در واقع در بسیاری از موارد حالت برگشت به حالت اولیه امکان‌پذیر نمی‌باشد. گاهی اوقات حرکت آب از نقطه آلودگی تا محل تخلیه ممکن است تا صدها سال به طول انجامد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی اصل چهارم: برای ساخت و سازهای جدید.ء حجم و اندازه کار لازم برای حفاظت منابع آب زیرزمینی باید با خطراتی که این فعالیت‌ها برای منابع ایجاد خواهند کرد متناسب باشد. به عبارت دیگر نوع کاربری ایحاد شده و بزرگی آن باید در نظر گرفته شود.ء و متناسب با آن راهکارهای حفاظتی ارائه شود. تعیین حدود میزان خطر ساز بودن کاربری‌های جدید به سه عامل بستگی دارد: - عامل تهدید - نوع کاربری و میزان ارزش آبخوان در منطقه مورد مطالعه عامل تهدید باید ماهیت خطر را برای آبخوان مشخص کند. مثلا سمی بودن» میزان حجم عامل تهدید و یا اثرات موقتی یا دایمی آن و هم‌چنین پهنه جغرافیایی که در آن پخش می‌شود. باید معلوم گردد. میزان أسیب‌پذیری نشان می‌دهد تا چه حد آبخوان از لحاظ طبیعی أسیب‌پذیر می‌باشد که در مواقعی با آسیب‌پذیری بالای آبخوان, شرایط بحرانی‌تر می‌باشد. اصل پنجم: بهره‌بردار آب زیرزمینی مسوول مشکلات محیطی بالای سطح زمین هم‌چون نامتناسب بودن کیفیت آب زیرزمینی با نوع نباتات و خاک منطقه خواهد بود. بسیاری از سفره‌های زیرزمینی دارای مواد معدنیء نمک, آلکالین و یا اسید زیادی هستند که ممکن است برای گیاهان و خاک سطحی زراعی مضر باشد. استفاده کننده از این آب مسوول تمام خطرات ناشی از تداخل این عوامل خواهد بود. اصل ششسم: سیستم‌های زیست‌محیطی وابسته به آب‌های زیرزمینی نیاز به حفاظت دارند. حفاظت سیستم‌های زیست‌محیطی از - بعضی از گونه‌های نادر گیاهی یا حیوانی منطقه ممکن است آسیب‌پذیر باشند. - بعضی از نواحی ممکن است طبق قوانین سازمان‌های دیگری مانند محیط زیست یا حیات وحش, منطقه ممنوعه به اصل هفتم: حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی باید با مدیریت کمی منابع در نظر گرفته شود. به عبارت دیگر اقدامات حفاظت کیفی نباید جدا از قوانین کمی آب اجرا شود. تجربه نشان داده است که پمپاژ بیش از حد به‌خصوص در نواحی ساحلی باعث افت باشد و اگر میزان کمّی آن کاهش یابد. آلودگی بیش‌تر نمایان می‌گردد. اصل هشتم: بر روی آبخوان‌های یک منطقه علاوه بر تاثیرات تک تک کاربری‌ها باید مجموع اثرات نیز توسط کسانی که کشاورزی و شهری صورت گیرد که هر کدام از این کاربری‌ها به طور جداگانه اثر خود را بر منابع آب زیرزمینی خواهد گذاشت. تاثیر هر کاربری بر آبخوان ممکن است در نظر گرفته شود. اما تاثیر کلی و مجموع کاربری‌ها ممکن است بسیار خطرناک و غیر قابل جبران باشد. اصل نمهم: مناطقی که از لحاظ کیفیت آب در شرایط خوبی قرار ندارند. باید با راهکارهایی کارساز احیا شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- در مناطقی که آب زیرزمینی آن آلوده می‌باشد. باید منبع آلوده کننده یافت شده و نهایت تلاش جهت رفع آلودگی صورت گیرد. هزینه‌های پاکسازی خواهند بود. هم‌چنین در هر منطقه‌ای که آب زیرزمینی منبع تغذیه کننده‌ای برای اکوسیستم دریاچه» رودخانه» چشمه و غیره باشدء علاوه بر شناخت منبع آلودگی و رفع آن» باید برای احیای سیستم‌های زیست‌محیطی وابسته ذکر شده نیز اقدامات لازم لحاظ گردد. [۳۱]| پ. ۳-۴-۴-۱- خلاصه‌ای از قانون و مقررات حفاظت محیط زیست در استرالیا در زیر به خلاصه‌ای از قوانین و مقررات سازمان حفاظت محیط زیست استرالیا پرداخته می‌شود که در رابطه با آلودگی آب - اخطارها این قانون دارای ۳ نوع اخطار می‌باشد و شامل تمیز کردن» پیش‌گیری و ممنوعیت می‌شود. تمیز کردن: این اخطار هنگامی داده می‌شود که آلودگی حادث شده باشد. پیش گیری: این اخطار زمانی داده می‌شود که فعالیتی در حال انجام است و به لحاظ محیطی دارای اشکال و ایراد باشد. ممنوعیت: این نوع اخطار نیز زمانی داده می‌شود که یک فعالیت باید متوقف گردد. این نوع اخطار تنها توسط وزیر صادر خواهد شد. - قانون خاص جرایم و مجازات‌ها مصوب ۱۹۸۹ این قانون دامنه جرایم و مجازات‌های آلودگی آب‌ها را افزایش داده است. در این قانون آلودگی عبارتست از هر نوع تغییر دادن شرایط فیزیکی» شیمیایی یا زیستی آب‌ها و لازم نیست که ماده آلاینده به طور مستقیم در آب قرار داده شود. قرار دادن ماده آلاینده در وضعی که احتمال دارد به آب‌ها سرایت نماید برای تحقق آلودگی کافی است. - انواع جرایم جرم نوع اول: این نوع جرم مربوط به فعالیت‌های بسیار خطرناک نظیر تخلیه مواد سمی» نشت. تولید گازهای سمی, و تولید گازهای مضر برای محیط زیست به خصوص لایه آذن می‌شود. حداکثر مجازات برای افراد حقوقی تا ۵ میلیون دلار و برای افراد حقیقی تا ۱ میلیون دلار یا ۷ سال زندان می‌باشد. جرم نوع دوم: این نوع جرایم شامل آلودگی آب» خاک» زمین و آلودگی صوتی می‌شود. جرایم نوع دوم برای افراد حقوقی تا یک میلیون دلار و برای افراد حقیقی تا ۲۵۰۰۰۰ دلار جریمه دارد و در صورت تکرار و ادامه آن به ترتیب ۱۳۰۰۰۰و ۶۰۰۰۰ دلار جریمه در بر خواهد داشت. جرم نوع سوم: این نوع جرم همانند جرم نوع دوم می‌باشدء با این تفاوت که طبق قانون باید به آنها اخطار داده شود ولی رسیدگی به جرم آزها در دادگاه مشخص و تعیین می‌گردد.[ ۳۲| -------- صفحهٔ بعد -------- ره( دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی پ.۵-۳-۱- چین آلودگی را به عنوان امری ضروری به منظور حفاظت از محیط زیست تعیین نمود که در زیر به مهم‌ترین آنها اشاره می گردد: پس از تصویب قانون جلوگیری از آلودگی آب به‌وسیله مجلس ملی چین» این کشور ۱۷ قانون تنظیم و در برخی از قوانین موجود تجدید نظر و آیین‌نامه‌ها و مصوبات جدیدی وضع نمود. - افزایش طرح‌های جلوگیری از آلودگی آب و اولویت‌بندی طرح‌ها - گذری بر سیاست‌ها و مقررات جلوگیری از آلودگی آب پ. ۶-۳-۱ -اردن در قوانین آردن آب‌های عمومی مانند دریاچه‌ها و آب‌های جاری در رودخانه‌ها و آنهار متعلق به جامعه هستند. آب‌های زیرزمینی در آردن براساس تحدیدپذیر یا تحدیدناپذیر بودن سفره‌ها به ۱۲ منطقه مجزا تقسیم‌بندی گردیده است. پ.۱-۶-۴-۱- سیاست‌گذاری‌ها الف - اهداف هدف از این سیاست‌گذاری طرح جزییات بیش‌تر ابلاغیه «استراتژی آب‌های اردن"» است. این ابلاغیه تعیین کننده سیاست‌گذاری دولت و هدف مدیریت آب‌های زیرزمینی در زمینه توسعه منابع» حفاظت از آنهاء مدیریت و اندازه‌ گیری برداشت سالانه مورد نیاز از آبخوان‌های مختلف تجدیدپذیر متناسب با حد مجاز برداشت از هر آبخوان است. ب- منابع حفاظت شده» پایداری, کنترل کیفیت - تغذیه محدوده آبخوان‌هایی که باید با حداکثر مقدار ممکن حفاظت شوند. - تغذیه مناطقی که باید در برابر آلودگی حفاظت شوند - مناطقی که شامل پساب‌های جامد و مایع, معادنء محل‌های دفن زباله شورآب‌ها و مواد مربوط به فاضلاب کشاورزی و - آزمایشگاه‌های مرتبط با أب برای تعیین کیفیت آب باید به آخرین تکنولوژی و تجهیزات مجهز باشند. و سیستم پایش کیفیت آب‌های زیرزمینی برای تشخیص مواد سمی و کاهش مقدار آزها و انجام اقداماتی در این زمینه باید اجرا گردد. - استفاده از آبخوان‌های قدیمی و تجدیدناپذیر باید با دقت و براساس مطالعات دقیق و گسترده‌ای صورت گیرد. که در یک دوره‌ای از زمان و با توجه به مقادیر مجاز برداشت این امر تحقق می‌یاید. - توسعه و افزایش عمق چاه‌ها با دقت بسیاری صورت گیرد تا از نظر کمی و کیفی مشکلی در بر نداشته باشد. |- [0۳0005 ۷۷/۵۱۵۲ 1 2(۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ج- پایش - برای بررسی چاه‌ها باید در هر مخزن آب زیرزمینی و مناطق وابسته به آن شبکه‌ای نصب گردد که نشان‌دهنده پایش وضعیت و عملکرد ذخایر در هنگام توسعه و یا در هنگام برداشت از ذخایر باشد. - مخازن آب زیرزمینی به چند بخش برای اهداف پایش و کنترل بر برداشت تقسیم گردد. - تکنولوژی پیشرفته باید در خدمت روند پایش که شامل نصب ابزار برای مشخص کردن تراز آب. ابزار کنترل از راه دورء تله‌متری» کنترل و هدایت خودکار دستگاه‌های مرکزی است قرار گیرد. - مجموعه اطلاعات پایش برای ذخیره و بازیایی از فایل‌های کامپیوتری باید طبقه‌بندی (قالب‌بندی) شده باشد. - آنالیز و تفسیر داده‌ها توسط گروهی متشکل از افراد متخصص صورت گیرد. - شبکه خاص پایش ویژه مناطق صنعتی و بخش‌هایی که دارای پتانسیل آلوده کننده هستند طراحی و نصب گردد. د- تنظیم آیین‌نامه‌ها و کنترل بر اجرای آنها - متوقف کردن حفر چاه‌های غیرمجاز و برخورد قانونی با متخلفین - طرح مدیریت اساسی و جامع آب‌های زیرزمینی در هر آبخوان که باید به عنوان بخشی از طرح مدیریت ملی آب توسعه یابد. - دستگاه‌های اندازه‌گیری میزان سطح آب که در چاه‌ها نصب شده است باید هر سه ماه خوانده شود و بررسی گردد که - مقررات رسمی باید مرتبا مورد بررسی قرار گیرد و دستورالعمل‌ها باید به روز و در صورت لزوم تجدید نظر شوند. قوانین نیز مرتبا مورد بازبینی قرار گیرند چراکه به‌علت تغییرات زمانی قوانین نیز برای قابل اجرا بودن و کارآمدی بیش‌تر باید همراه با شرایط زمانه به روز و مورد بازبینی قرار گیرند. - سازمان‌های مرتبط با امور آب باید با یکدیگر همکاری نزدیک داشته و به تبادل اطلاعات با یکدیگر بپردازند. ه- تحقیقات. توسعه و تبادل تکنولوژی - مراکز آموزشی در این زمینه گسترش و ارتقا یابند. - فعالیت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه‌های تحقیقاتی و توسعه و انتقال تکنولوژی‌های نوین در زمینه مدیریت» کنترل کیفیت و مسایل اقتصادی در زمینه آب انجام گیرد. در مجامع و کنفرانس‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز تبادل اطلاعات و- افزایش آگاهی عمومی - برگزاری کارگاه‌ها و سمینارها در زمینه چاه‌هاء اقدامات حفاظتی و افزایش راندمان در آب‌های زیرزمینی - برگزاری دوره‌های آموزشی برای کار کنان وزارتخانه‌ها مرتبط با امور آب به منظور ایجاد ظرفیت‌های مناسب در برگزاری دوره‌های آموزشی در زمینه آب‌های زیرزمینی و اقدامات حفاظتی - همکاری با آژانس‌های مرتبط با مسایل آب به منظور ارتقا آگاهی‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بررسی قوانین» مقررات و آیس‌نامه‌های مصوب در ابران -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ - بررسی قوانین» مگررات وآیین‌نامه‌های مصوب در ایران زظ ۱ پ.۱-۲- کلیات لازمه پرداختن به جنبه‌های حقوقی مساله حریم کیفی آب‌های زیرزمینی بررسی قوانین» مقررات و آیین‌نامه‌هایی که در ادوار پ. ۲-۲- قانون مدنی ایران مصوب ۱۳۰۷/۲/۱۸ [۱۷] برخی از موارد تدوین شده در زمینه مسایل مرتبط با آب به شرح زیر می‌باشد: پ.۱-۲-۲- مسایل مربوط به تفکیک آب‌ها و تقسیم‌بندی آنها الارضی همانند جاه» قنات. تقسیم شده است. که برای هر کدام قوانین خاصی ارائه شده است. پ. ۲-۲-۲- مسایل مربوط به مالکیت منابع آبی در قانون مدنی مالکیت به‌طور مطلق به سه بخش تقسیم می‌شود: اول: مالکیت خصوصی دوم: مالکیت عمومی یا مشترکات سوم: مالکیت ملی یا بیت المال در این قانون علیرغم آن‌که تعریفی از مال ارائه نشده ولی به منابع آبی به دیده یک مال نگریسته شده و مالکیت بر منابع آبی به ساحت آن که چه کسی مالک آن است بر مبنای سه بخش فوق تقسیم‌بندی گشته است. اگر این منابع متعلق به افراد خصوصی باشد و یا اشخاص حقوقی برابر مقررات حق تملک آن را حائز شده‌اند. آنرا خصوصی تلقی نموده لیکن اگر مال یا منبع متعلق به دولت یا عموم افراد باشدء همانند اموال شهرداری آن را جزو اموال عمومی یا مشترکات محسوب کرده است. چنان‌چه دولت مالی را ملی اعلام دارد شرایط ملی شدن بر آن مترتب می‌گردد. لکن به اشخاص خصوصی و یا پ. ۳-۲-۲- مسایل مربوط به بهره‌برداری از منابع آبی نظام قانون مدنی بهره‌برداری از منابع آبی زیرزمینی یا سایر منابع به سه بخش قابل تقسیم است: اول: بهره‌برداری فردی دوم: بهره‌برداری شراکتی سوم: قاعده عدم تضرر در بهره‌برداری -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی پ.۴-۲-۲- مسایل مربوط به حریم منابع آبی اولین ماده در این قانون که در آن به حریم پرداخته شده ماده ۱۳۶ است که مطابق آن گفته شده است: ماده ۱۳۶- حریم مقداری از اراضی اطراف ملک و قنات و نهر و امثال آن است که برای کمال انتفاع از آن ضرورت دارد. و متعاقب آن موارد دیگری به شرح زیر تصویب شده که در آن گفته شده است: ماده ۱۳۷- حریم چاه, برای آب خوردن (۲۰) گز و برای زراعت (۳۰) گز است. ماده۱۳۸- نیز اشعار می‌دارد: «حریم چشمه و قنات از هر طرف در زمین رخوه ۵۰۰ گز و در زمین سخت ۲۵۰ گز می‌باشد» و نیز اجازه داده در مواردی که مقادیر مذکوره در مواد ۱۳۷و ۱۳۸ قانون مدنی برای دفع ضرر کافی نباشد. برای دفع ضرر به اندازه‌ای که کافی باشد به مقادیر مذکوره افزایش و دعاوی مردم بنحو عادلانه حل و فصل گردد. اختیاراتی که قانونگذار» در مبحث حریم املاک داده است تا آن‌جاست که حریم را در حکم ملک صاحب حریم قلمداد نموده و تملک و تصرف در آن» که منافی باآنچه منظور از حریم باشد بدون اذن از طرف مالک صحیح ندانسته و بنابراین کسی نمی‌تواند در حریم چشمه یا قنات دیگری چاه یا قنات بکند» اما تصرفاتی که موجب تضرر اشخاص صاحب حریم نشود را جایز دانسته است. از مفاهیم فوق چنین مستفاد می‌گردد که حریم برای تکمیل انتفاع و جلب نفع و دفع ضرر است. خواه ضرر بالفعل باشد.ء خواه بالقوه و فرضی. پ.۳-۲- قانون راجع به قنوات مصوب و ۱۸ شسهریور ۱۳۰۹ و قانون تکمیل قانون قنوات مصوب ۱۳ سهریور ۱۳۱۳ در سال ۱۳۰۹ قانونگذار براساس احساس صحبح کمبودهای موجود در نظام قانون مدنی «قانون راجع به قنوات» را به تصویب رسانده و مواردی را بشرح زیر مورد توجه قرار داده است. - تعیین حدود مالکیت صاحبان منابع آبی و صاحبان اراضی - نظام احداث قنوات جدید - تعیین تکلیف محاکم در رفع اختلاف مالکین اراضی با صاحبان قنوات - نظام بهره برداری از قنوات مشترک پ. ۴-۲- قانون اجاره تاسیس بنگاه آبیاری مصوب ۱۳۲۲/۲/۲۹ و قانون اصلاح قانون تاسیس بنگاه در این قانون به این مطالب در خصوص منابع آب‌های زیرزمینی اشاره شده است: - تعیین نظام اداری - فروش آب توسط دولت - تاسیس صندوق ذخیره و تعمیرات منابع آبی - تعیین متولی برای منابع آبی فاقد مالک معین و ثبت نام حقابه داران -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - بررسی قوانین» مقررات و آیین‌نامه‌های مصوب در ایران ۳ - ارائه کمک مالی به احداث کنندگان تاسیسات و منابع آبیاری - مسوولیت جبران خسارت برای صاحبان قنوات - منع بنگاه از فروش آب منابع آبی اختصاصی پ. ۵-۲- تصویب‌نامه هیات وزیران در مورد حفظ و حراست منابع آب زیرزمینی کشور (مصوب در ۳۳۳۳/۷/۰ برخی از موارد بیان شده در زمینه مسایل مرتبط با آب به شرح زیر می‌باشد: ماده ۱- نظارت در کلیه امور مربوط به آب‌های زیرزمینی کشور به عهده بنگاه مستقل آبیاری است و بنگاه مستقل آبیاری می‌تواند به منظور بررسی آب‌های زیرزمینی و جمع‌آوری آمار و مشخصات چاه‌ها و قنات‌ها و چشمه‌ها و انجام راهنمایی‌های فنی, تدریجا در تمام شهرستان‌ها سازمان متناسبی به وجود آورد. (توضیحات: بنگاه آبیاری به موجب قانون اجازه تاسیس بنگاه آبیاری مصوب ۱۳۲۲/۲/۲۹ و به منظور توسعه و اصلاح امور آبیاری کشورء تحت نظارت وزارت کشاورزی تاسیس شده و دارای شخصیت حقوقی مستقل بوده است. سپس طبق تصویب‌نامه ۱۳۴۳/۱/۱۶ هیات وزیران» به وزارت آب و برق منتقل شد و کلیه وظایف و اختیارات وزارت کشاورزی و وزیر کشاورزی مندرج در قوانین و مقررات مربوطه به وزارت آب و برق واگذار شد.) در این تصویب‌نامه نظارت در کلیه امور مربوط به آب‌های زیرزمینی کشور به بنگاه مستقل آبیاری واگذار شده و پیشنهاد شده است که به منظور بررسی آب‌های زیرزمینی و غیره» تدریجا در تمام شهرستان‌ها سازمان متناسبی به وجود آید. پ.۶-۲- لایحه قانونی راجع به تاسیس وزارت آب و برق مصوب ۱۳۴۲/۱۲/۲۶ نهایتا با توجه به تجربه حاصله دولت پیرامون نظارت بر منابع آبی کشور و نیز افزایش تدریجی دخالت‌ها از بدو اولین دوره قانونگذاری تا سال ۴۲ و هم‌چنین با توجه به رویکرد حاکمیت در انجام دگرگونی اجتماعی به موجب لایحه قانونی راجع به تاسیس وزارت آب و برق مصوب ۱۳۴۲/۱۲/۲۶ مقرر گردید. بنگاه مستقل آبیاری که تا این تاریخ از ادارات تابعه وزارت کشاورزی محسوب می‌شد به همراه سایر ارگان‌های متولی آب و فاضلاب و برق به تدریج به وزارت آب و برق واگذار گردد و هم‌چنین تغییرات لازم در اساسنامه آنها صورت گیرد بدون آنکه در ماهیت فعالیت آنها تغییراتی به عمل آید. ولی عملا از مورخ ۱۳۴۴/۱/۱ بنگاه آبیاری بموجب قانون بودجه سال ۴۴ منحل و وظایف آن از هر جهت به وزارت آب و برق تفویض گردید. پ. ۷-۲- قانون حفظ و حراست از منابع آب‌های زیرزمینی کشور مصوب ۱۳۴۵/۳/۱ در این قانون به این مطالب در خصوص منابع آب‌های زیرزمینی اشاره شده است: - محول گشتن حفظ و حراست منابع و ذخایر آب‌های زیرزمینی و نظارت در کلیه امور مربوط به آن به وزارت آب و برق. - جمع آوری آمار و مشخصات منابع آبی -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی - انضباط و مجاز گشتن وزارت آب و برق به ممنوع سازی بهره برداری از قنوات و سفره‌های آب زیرزمینی در مواقع مورد - ضرورت تحصیل پروانه توسط شرکت‌ها یا سازمان‌هایی که حرفه آنها حفاری است و یا وسایل موتوری که اقدام به حفر چاه عمیق و نیمه‌عمیق و قنات می‌نمایند و حفر چاه در مناطقی که وزارت آب و برق مقتضی بداند. - وضع قواعد بازدارنده از آلودگی آب‌های زیرزمینی - تعیین جرایمی هم‌چون لغو پروانه در صورت تخلف از شرایط مندرج در پروانه مربوط به چاه برخی از مفاد این قانون در زمینه مسایل مرتبط با آب به شرح زیر می‌باشد: ماده ۱ - حفظ و حراست منابع و ذخایر آب‌های زیرزمینی و نظارت در کلیه امور مربوط به آن به وزارت آب و برق محول می‌گردد. وزارت نام‌برده مکلف است تدریجا نیروی انسانی و وسایل کار را فراهم سازد تا بتواند با جمع‌آوری آمار و مشخصات چاه‌ها و قنات‌ها و چشمه‌ها و رودخانه‌ها و سایر عملیات فنی وضع آب‌های زیرزمینی استفاده شده و یا نشده هر منطقه را مشخص سازد و راهنمایی‌های فنی لازم را به عمل آورد. ماده ۲ - وزارت آب و برق مجاز است در مناطقی که با بررسی‌های فنی و علمی معلوم شود که سطح سفره آب زیرزمینی در اثر ازدیاد مصرف یا علل دیگر پایین می‌رود و یا در مناطقی که طرح‌های آبیاری از طرف دولت باید اجرا گردد از تاریخ اجرای طرح برای مدتی با حدود مشخص حفر چاه عمیق و نیمه عمیق و قنات را ممنوع نماید. وزارت آب و برق چاره‌جویی‌های لازم نسبت به تقویت منابع آب‌های زیرزمینی معمول خواهد داشت. ماده ۱۰ - اشخاص و موسسات خصوصی و دولتی طبق آیین‌نامه اجرایی این قانون موظفند برای جلوگیری از آلوده شدن مخازن آب زیرزمینی احتیاط‌های بهداشتی لازم را به عمل آورند و تذکرها و راهنمایی‌های مامورین وزارت آب و برق را در این زمینه رعایت در مورد مواد این قانون هرگاه وزارت آب و برق تقاضای صدور دستور موقت نماید از دادن تامین (هزینه خسارات وارده) معاف است. و در صورتی که وزارت آب و برق محکوم به بی‌حقی شود مسوول جبران خسارات وارده به صاحب حق خواهد بود. پ.۸-۲- قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب ۱۳۴۷/۴/۲۷ در این قانون به مطالب زیر در خصوص منابع آب‌های زیرزمینی اشاره شده است: - ارائه تعریف حقوقی و دقیق از حقابه و اجازه مصرف - تعیین ضوابط برای آب‌های زیرزمینی - لازم گشتن اجازه و موافقت وزارت آب و برق به منظور استفاده از منابع آب‌های زیرزمینی به استثنای موارد ذکر گردیده در هر نقطه از کشور - ممنوعیت آلوده ساختن آب و الزامات مربوط به بهره برداری از قنوات و منابع آب‌های زیرزمینی - تعریف شدن مفهوم آلوده ساختن آب -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - بررسی قوانین» مفررات و آیین‌نامه‌های مصوب در ایران ۱۵ - موظف گشتن وزارت آب و برق به تهیه آیین‌نامه مخصوصی به منظور جلوگیری از آلودگی آب با موافقت برخی سازمان‌های دیگر - تعیین ضوابط برای تملک قنوات بر اثر ضوابط ملی شدن آب‌ها - تعیین جریمه نقدی و محازات حبس تادیبی از ۲ تا ۶ ماه در صورت تخلف از ضوابط مندرج برخی از مفاد این قانون به شرح زیر می‌باشد: ماده ۳۰- در مواردی که آب شور و یا آب مخلوط با املاح معدنی غیر قابل مصرف با آب شیرین مخلوط شودء وزارت آب و برق می‌تواند مجرای آب شور یا مخلوط به املاح را مسدود کند و در صورتی که این کار از لحاظ فنی امکان‌پذیر نباشد. چاه یا مجرا را بدون پرداخت خسارت عندالاقتضاء مسدود یا منهدم سازد. ماده ۵۵ - آلوده ساختن آب ممنوع است و موسساتی که آب را به مصارف شهری یا صنعتی یا معدنی می‌رسانندء موظفند طرح تصفیه آب و دفع فاضلاب را با تصویب وزارت آب و برق و وزارت بهداری تهیه و اجرا کنند. ماده ۵۶ - منظور از آلوده ساختن آب. أآمیختن مواد خارجی به آب است. به میزانی که کیفیت فیزیکی یا شیمیایی یا بیولوزیکی آن را به طوری که مضر به حال انسان و چهارپایان و آبزیان و گیاهان باشدء تغییر دهد. مواد خارجی به قرار زیر است: مواد نفتی - ذغالی - اسیدی و هرگونه اضعاف کربنی! و نفتی, مواد مضر شیمیایی اعم از جامد و مایع از هر پالایشگاه یا منبع گازی با دستگاه‌های رنگ‌کاری و الکل‌کشی و کارگاه‌ها و کارخانجات شیمیایی و معدنی و صنعتی و مواد غذایی و فاضلاب شهرها. ماده ۵۷ - وزارت آب و برق موظف است با موافقت وزارت بهداری و وزارت کشور و وزارت منابع طبیعی و سازمان شکاربانی و نظارت بر صیدء آیین‌نامه مخصوصی به منظور جلوگیری از آلودگی آب و تعطیل تاسیساتی که موجب آلودگی می‌گردند. تهیه و پس از تصویب هیاأت وزیران به اجرا بگذارد. ماده ۵۸ - کارکنان وزارت آب و برق و شرکت‌ها و سازمان‌های آن وزارت و کارکنان وزارت کشاورزی و وزارت منابع طبیعی و سازمان شکاربانی که طبق حکم وزارت آب و برق و برابر آیین‌نامه‌های مربوط مامور جلوگیری از آلودگی آب و تعطیل تمام با قسمتی از کارخانه یا موسسه می‌شوندء موظفند از آلودگی آب طبق مقررات جلوگیری کنند و در صورت تکرار متخلف را به وسیله مامورین انتظامی یا پلیس آبء به نزدیک‌ترین مرجع قضایی تسلیم کنند. - مقصود از کیفیت فیزیکی آب رنگ, بو طعم و کدورت آب است. به عبارت دیگر در صورتی که رنگ» بو طعم و کدورت آب تغییر نماید. کیفیت فیزیکی آن تغییر کرده است - مقصود از کیفیت شیمیایی آب همان غلظت مواد و املاح شیمیایی مختلف از قبیل سرب آرسنیک. منیزیم» آهن, مس»؛ منگنزء رادیواکتیو و سایر املاح شیمیایی از قبیل نیترات‌هاء کربنات‌هاء سولفات‌ها و نمک‌ها می‌باشد. ۱- مواد متشکل از ترکیبات کربنی -------- صفحهٔ بعد -------- عر۱ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی - کیفیت زیستی آبء ناظر به وجود میکروب‌ها و باکتری‌ها در آب است. میکروب‌های مضر مانند میکروب وباء تیفوئیدء پارا تیفوئید» شیستوزمیا می‌باشد و احیانا باکتری‌های مفید بعضا در آب دیده می‌شود. به هر حال اگر تغییر کیفیت بیولوژی به حدی باشد که برای جانداران مضر باشد مصرف آن آب مضر خواهد بود. - چنان‌چه کیفیت فیزیکی و شیمیایی و زیستی آب در اثر ریختن مواد و املاح شیمیایی به حدی باشد که به حال انسان و چهارپا و آبزیان و گیاهان مضر باشدء آن آب آلوده محسوب می‌شود و مطابق مقررات کیفری متخلف مستحق کیفر قانونی است. پ.۹-۲- قانون مجازات اخلال کنندگان در تاسیسات آب و برق و گاز و مخابرات کشور مصوب ۱۳۵۱ این قانون در مورخ ۵۱/۱۰/۲۳ به منظور مقابله با برخی اقدامات خرابه کارانه در تاسیسات آب و برق و به منظور جلوگیری از اخلال در نظم و امنیت عمومی تاسیسات آب و برق تصویب شد. بموجب مقررات این قانون که در پنج ماده تدوین شده تصریح می‌دارد: که مجازات مرتکبین حبس مجرد از ۳ تا ۱۰ سال است و چنان‌چه مرتکبین کارمند سازمان‌های تابعه وزارتخانه‌های مربوط باشند به حداکثر مجازات محکوم می شوند و دادگاه‌های صالح برای رسیدگی به این قبیل جرایم محاکم نظامی هستند و هم‌چنین مجازات سرقت و معامله مال مسروقه بدون انگیزه خرابه کارانه را مشمول قانون مجازات عمومی می‌داند. پ.۱۰-۲- قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب ۱۳۵۲ در این قانون که پیرامون جلوگیری از تصرف اراضی و املاک اشخاص به وضع مقررات پرداخته است در ماده ۷ آن دعاوی مربوط به قطع آب و برق ... که مورد استفاده در اموال غیر منقول است را مشمول مقررات این قانون دانسته و مرتکب توسط دادسرای محل تعقیب می‌گردد و فوریت در رسیدگی جزء مزایای این قانون می‌باشد. پ.۱۱-۲- قانون حفاظت و بهسازی محیط‌زیست مصوب ۱۳۵۳/۳/۲۸ امر پیش گیری از هر نوع آلودگی و هر اقدام مخربی که موجب بر هم خوردن تعادل و تناسب محیط زیست می‌شود از مزایای این قانون می‌باشد. برخی از موارد مطرح گردیده در این قانون به شرح زیر می‌باشد: ماده ۱- حفاظت و بهبود و بهسازی محیطزیست و پیش گیری از هر نوع آلودگی و هر اقدام مخربی که موجب بر هم خوردن تعادل و تناسب محیطزیست می‌شود و هم‌چنین کلیه امور مربوط به جانوران وحشی و آبزیان داخلی از وظایف سازمان حفاظت محیط‌زیست است. بند ۲ ذیل ماده- انجام تحقیقات و بررسی‌های علمی در زمینه حفاظت محیط زیست و جلوگیری از به‌هم خوردن تعادل و آلودگی محیط‌هایی مثل: رودخانه‌ها و مراتع جنگل‌ها و اکولوژی دریایی و انهدام تالاب‌ها از وظایف سازمان فوق می‌باشد. ماده ۷- هرگاه اجرای هر یک از طرح‌های عمرانی و با بهره‌برداری از آنها به تشخیص سازمان فوق با قانون و مقررات مربوط به حفاظت محیطزیست مغایرت داشته باشد سازمان مورد را به وزارتخانه یا موسسه مربوط اعلام خواهد نمود تا با همکاری سازمان‌های ذیربط به‌منظور رفع مشکل در طرح مزبور تجدید نظر به‌عمل آید. در صورت وجود اختلاف نظر به‌تصمیم رییس جمهور عمل خواهد شد. ماده ۱۳- میزان جزای نقدی آلوده کنندگان محیط زیست -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - بررسی قوانین» مقررات و آیین‌نامه‌های مصوب در ایران ۷ پ.۱۲-۲- لایحه قانونی جلوگیری از هرگونه تجاوز نسبت به منابع آب مصوب ۱۳۵۸ قانون مذکور که توسط شورای انقلاب در تاریخ ۵۸/۹/۲۲ به تصویب رسیده تحت عنوان «لایحه قانونی جلوگیری از هرگونه تحاوز دامداری و کشت و صنعت. جنگل‌هاء اراضی ملی شده 9 ملی واقع در داخل یا خارج محدوده شهرها و روستاها مصوب ۱۳۵۸/۵/۱۰ می‌باشد که صرف نظر از ضعف قانون نویسی ناشی از تطویل عنوان قانون و ذکر گستره شمول قانون در نام وی باعث شده تا با بحرانی اوایل انقلاب به حفاظت از منابع آبی بپردازد. ابعاد مختلف و اختیارات فوق‌العاده‌ای که این هیئت حتی برای بازداشت و اجرای احکام خود داشته‌اند یکی از قاطع ترین قوانین محسوب می‌شودء زیرا تسریع در رسیدگی و محدود بودن آیین رسیدگی به پرونده‌ها شاید به نوعی محدود کننده حقوق فردی باشد ولی برای یک جامعه انقلاب دیده در آن مقطع زمانی مهم تلقی می‌گردد. پ.۱۳-۲- لایحه قانونی راجع به تجاوز به اموال عمومی و مردم اعم از السخاص حقیشی و حقوقی مصوب ۱۳۵۸ براساس این قانون که در تکمیل لایحه قانونی جلوگیری از هر گونه تجاوز... در مورخه ۵۸/۹/۲۲ به تصویب رسید. مرتکبین پ. ۱۳-۲- لایحه قانونی راجع به تعقیب اسخاص به‌وسیله دادستانی کل انقلاب اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۸ در سال ۵۸ این سومین قانونی است که برای حفاظت از مسایل آبی به تصویب رسیده و گویای وخامت اوضاع منابع آبی ایران در آن سال می‌باشد. این قانون که تحت عنوان «لایحه قانونی راجع به تعقیب اشخاص که بدون مجوز قانونی به منظور بهره‌گیری از از منابع آبی وزارت نیرو نموده است. پ.۱۵-۲- لایحه قانونی رفع تجاوز از تاسیسات آب و برق کشور مصوب ۱۳۵۹ این قانون که برای جلوگیری از استفاده غیرمحاز از تاسیسات آب و برق کشور می‌باشد در مورخ اا۸ هرا ۸ به تصویب شورای انقلاب اسلامی ایران رسید و علاوه بر تعیین مجازات جزای نقدی» حبس و رفع تجاوز و اعاده به وضع سابق برای مواردی که مرتکبین قصد براندازی و مقابله به حکومت را نداشته باشند پیش‌بینی شده و مقررات قانون آب و نحوه ملی شدن آن را نسخ ضمنی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی نموده است و اختیارات ویژه‌ای به مقامات وزارت نیرو برای رفع تجاوز داده که به لحاظ اختصاصی بودن کماکان از آن استفاده می‌شود و این اختیارات از هر جهت باعث شده تا قدرت حفاظت وزارت نیرو تامین گردد. پ.۱۶-۲- قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱/۱۲/۱۶ [۱۸] برخی از موادی که این قانون به آن پرداخته است شامل موارد زیر می‌باشد: ماده ۱- براساس اصل ۴۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» آب‌های زیرزمینی و چشمه‌سارها و آب‌های معدنی و منابع آب‌های زیرزمینی از مشترکات بوده و در اختیار حکومت اسلامی است و طبق مصالح عامه از آنها بهره‌برداری می‌شود و مسوولیت حفظ و اجازه و نظارت به بهره‌برداری از آنها به دولت محول می‌شود. ماده ۳- استفاده از منابع آب‌های زیرزمینی به استثنای مواردی در هر منطقه از کشور باید با اجازه و موافقت وزارت نیرو انجام شود. تبصره ماده ۳- رسیدگی به وضعیت کلیه چاه‌هایی که در گذشته بدون اجازه وزارت نیرو حفر شده اند اعم از این که چاه مورد بهره‌برداری قرار گرفته یا نگرفته باشد. ماده ۴- تعیین ممنوعیت موقت در بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در مناطق مختلف به تشخیص وزارت نیرو تمدید یا رفع این ممنوعیت نیز به وزارت نیرو واگذار گردیده است. تبصره ماده ۱۷- تشخیص حریم منابع آب‌های زیرزمینی که این تشخیص به عهده کارشناسان وزارت نیرو گذاشته شده است. مواردی در زمینه جلوگیری از آلودگی آب‌های زیرزمینی ماده ۴۶- آلوده ساختن آب ممنوع گشته و مسوولیت پیش گیری و ممانعت و جلوگیری از آلودگی منابع آب به سازمان حفاظت محیط زیست محول شده است. ماده ‎-٩‏ صاحبان و استفاده‌کنندگان از چاه یا قنات مسوول جلوگیری از آلودگی آب آزها هستند و مسدود یا مزهدم سازی چاه یا مجرا در مواردی که آب شور و یا آب آلوده با آب شیرین مخلوط شود به تشخیص وزارت نیرو ماده ۲۱- شرکت‌های مستقلی به نام شرکت آب و فاضلاب شهرها و یا دستگاه مناسب دیگری مسوول جمع‌آوری و دفع فاضلاب در داخل محدوده شهرها گشته و تحت نظارت شورای شهر و وابسته به شهرداری‌ها می‌باشند. درصورت نبودن شورای شهر نظارت با وزارت کشور است. ماده ۳۱- مامورین شهربانی و ژاندارمری و سایر قوای انتظامی حسب مورد موظفند دستورات وزارت نیرو و سازمان‌های آب منطقه‌ای و وزارت کشاورزی را در اجرای این قانون به مورد اجرا گذارند. ماده ۴۴- جبران خسارات به مالکین قنوات ماده ۴۳- در نظر گرفتن ضوابط جدید در زمینه تخلفات و جرایم پ.۱۷-۲- آیین‌نامه‌های اجرایی و تصویب‌نامه‌های قوانین مرتبط با منابع آبی نظر به این که در اغلب قوانین فوق الذکر به موجب دستورء قانون‌گذار» هیات وزیران یا وزیر نیرو مکلف شده‌اند که نسبت به تهیه آیین‌نامه‌های اجرایی قوانین مذکور مبادرت نماید.ء بسیاری از جزییات اجرای قوانین در این آیین‌نامه‌ها به تفصیل بیان شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - بررسی قوانین» مقررات و آیین‌نامه‌های مصوب در ایران ۹ بنابراین به لحاظ اهمیت آنها و از طرفی برای اختصار مطلب صرفا به ذکر نام و تاریخ تصویب این آیین‌نامه‌ها و تصویب‌نامه‌ها و بخشنامه‌های مصوب پرداخته می‌شود و از بیان جزییات خودداری می‌گردد. تنها در صورتی که آیین‌نامه‌ها مربوط به کیفیت آب باشد. جزییات نیز ذکر می‌گردد. سیاست عمومی این آیین‌نامه‌ها غالبا تابع قوانین آمره زمان اجرا آنها بوده و کم‌تر آیین‌نامه‌ای است که خود فراتر از قواعد مندرج در قوانین به وضع قاعده بپردازد. - آیین‌نامه اکتشاف و بهره‌برداری از منابع آب‌های معدنی کشور مصوب ۱۳۴۶/۱۰/۱۶ - آیین‌نامه اجرایی ماده ۵۰ قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب ۱۳۴۸/۴/۲۱ - آیین‌نامه فصل سوم قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب ۱۳۴۸/۶/۱۵ - آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب مصوب ۱۳۵۰/۸/۳۰ در این آیین‌نامه به موارد زیر پرداخته شده است: - گروه‌بندی آب‌ها در مصارف شربء صیدء کشاورزی» صنعت» مصارف تفریحی و غیره. - تعیین ضوابط در زمینه خصوصیات و مشخصات آب‌ها و فاضلاب‌ها و تخلیه فاضلاب‌ها و پساب‌های صنعتی در مجاری فاضلاب عمومی شهر و شرایط تخلیه عمومی - تعیین شرایط به منظور پروانه تخلیه فاضلاب‌ها و پساب‌های صنعتی * آیین‌نامه اصلاحی فصل سوم قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب ۱۳۵۲/۳/۲۷ * آیین‌نامه اجرایی فصل دوم قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۳/۷/۱۸ براساس این آیین‌نامه هر شخصی اعم از حقیقی یا حقوقی و یا وزارتخانه‌هاء دستگاه‌هاء ارگان‌های دولتی و نهادهای انقلاب اسلامی بخواهند از آب‌های زیرزمینی در هر نقطه از کشور به وسیله حفرچاه و یا احداث قنات و یا از طریق تعمیق یا تغییر محل چاه‌های موجود و ادامه پیشکار قنات و توسعه چشمه یا طرق دیگراستفاده کنند به استننای چاه‌های واقع در مناطق غیرممنوعه مشمول ماده ۵ قانون توزیع عادلانه آب باید تقاضای کتبی خود را که حاوی مدارک مذکور در آن باشد به سازمان‌ها یا شرکت‌های آب تابعه وزارت نیرو یا شعب آنها تسلیم نمایند. - آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب ۱۳۶۳/۹/۲۴ - آیین‌نامه مقررات حفاظتی حفر چاه‌های دستی مصوب ۱۳۶۴/۶/۲۱ - آیین‌نامه بهداشت محیط زیست مصوب ۱۳۷۱/۴/۲۴ * براساس این آیین‌نامه وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی به منظور حفظ سلامت و بهداشت مردم مکلف است کیفیت آب آشامیدنی عمومی را از نقطه آبگیری تا مصرف تحت نظارت مستمر قرار دهد و سازمان‌ها و موسسه‌های دولتی و خصوصی تامین کننده آب آشامیدنی عمومی موظف به رعایت تمام ضوابط و معیارهای بهداشتی اعلام شده توسط وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی بوده و باید تمام اطلاعات لازم برای بررسی مورد یا موارد و تسهیلات بازدید از تاسیسات را در اختیار وزارت مذکور قرار دهند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳( دستورالعمل تعیین حری م کیف یآب‌های زیرزمینی ۹ اتخاذ تدابیر لازم به منظور حفظ حریم مناطقی که در آینده برای تامین آب شهرها از طریق دستگاه‌های ذیربط - آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب مصوب ۱۳۷۳/۲/۱۸ در این آیین‌نامه به مطالب زیر در خصوص آلودگی منابع آب زیرزمینی اشاره شده است: * سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری وزارتخانه‌های نیروء کشاورزی» جهاد سازندگی» بهداشت» درمان و آموزش پزشکی و سایر وزارتخانه‌ها و سازمان‌های ذیربط حسب مورد نسبت به بررسی و شناسایی کیفیت آب‌های ایران از لحاظ آلودگی اقدام خواهد نمود. * سازمان حفاظت محیط زیست در اجرای وظایف قانونی خود مجاز است هر یک از منابع آلوده‌کننده را توسط مامورین خود مورد بازرسی قرار دهد. * وزارتخانه‌های صنایع» صنایع سنگین, کشورء کشاورزی و جهاد سازندگی هنگام صدور پروانه تاسیس واحدهای صنعتی» معدنی, واحدها و مجتمع‌های کشاورزی» دامداری, مرغداری و کشتارگاه و سایر مراجع صدور پروانه واحدهای فوق‌الذ کر موظفند استانداردها و مقررات لازم‌الرعایه ذکر گردیده در این آیین‌نامه را به متقاضیان ابلاغ نمایند. - آیین‌نامه نحوه وصول اراضی آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی مصوب ۱۳۷۳/۱۰/۲۸ - آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۳۴ قانون برنامه سوم توسعه ۱۳۷۹/۱۲/۲۷ * براساس این آیین‌نامه سازمان محیط زیست راسا یا به درخواست وزارت نیرو میزان آلودگی واحدهای آلاینده را تعیین و به واحد ذیربط و وزارت نیرو اعلام و مهلت مناسبی جهت کنترل و رفع آلایندگی تعیین می‌نماید. واحد آلاینده موظف است تا زمان رفع آلودگی جرایم مربوط را به خزانه واریز نماید. در صورتی که واحدها به آلودگی خود ادامه داده و از پرداخت جریمه خودداری کند با اعلام سازمان محیط زیست. وزارت نیرو نسبت به قطع آب و تعلیق پروانه بهره‌برداری از منابع آب واحد آلاینده اقدام خواهد نمود. * به عنوان شخصیت حقوقی» مدیریت مجتمع‌ها و شهرک‌های مسکونی» صنعتی» تولیدی» خدماتی و مشابه آن که دارای سیستم متمرکز جمع آوری فاضلاب هستندء در خصوص مفاد این آیین‌نامه مسوول بوده و موظف به پرداخت جرایم متعلقه می‌باشند» مگر آنکه توافق دیگری بین آنان و سازمان به عمل آید. * توزیع مبالغ جرایم واریز شده به خزانه بین دستگاه‌های اجرایی متولی طرح‌های حفاظت کیفی منابع آب و طرح‌های پیگیری تصفیه و دفع بهداشتی فاضلاب به پیشنهاد وزارت نیرو و برحسب نظر سازمان محیط زیست. برخی از این موارد در زیر بیان شده است: ۰ تعیین» تملک حریم و حفاظت منابع آب سطحی و زیرزمینی ۰ پایش کیفی منابع آب سطحی و زیرزمینی ۰ جمع آوری, تصفیه و دفع بهداشتی فاضلاب‌های شهری» روستایی و شهرک‌ها و نواحی صنعتی و پادگان‌ها - اطلاع رسانی و آموزش عمومی در جهت حفاظت کیفی منابع آب - تعیین ضوابط لازم جهت جلوگیری از استمرار در پرداخت جریمه و واداشتن واحدهای آلاینده به رفع آلودگی. در مورد واحدهایی که نسبت به رفع آلودگی اقدام نکنند. پس از پایان مهلت جریمه با ضریب ۲ محاسبه می‌شود و این ضریب -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - بررسی قوانین» مقررات و آیین‌نامه‌های مصوب در ایران )۱۳ پس از گذشت هر سال دو برابر سال قبل خواهد شدء به طوری که ضریب در مدت یک سال پس از پایان مهلت ۲ برای را جمت رفع آلودگی انجام داده‌اند مشمول تا ۹۰ درصد تخفیف از جریمه متعلقه خواهند شد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- نیو سب ۳ حریم نقطه‌ای سفره‌های آب زافرزهمیمی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی ۱۳۵ پ.۱-۲- کلیات از آن‌جا که بحث تعیین حریم کیفی سفره‌های آب زیرزمینی یک مبحث نسبتا جدید می‌باشد به منظور به کارگیری روش‌های ارائه شده» سعی گردیده خلاصه‌ای از کارهای انجام گرفته در بخش‌هایی از کشور به صورت آموزشی تهیه شده تا کارشناسان شرکت‌های آب منطقه‌ای و سایر واحدهای مرتبط هر چه بهتر بتوانند این دستورالعمل را عملیاتی کرده و از آن استفاده نمایند. شایان ذکر است کلیه فایل‌های مورد استفاده در این بخش در (آن) مربوطه قرار داده شده است. این بخش در دو قسمت تهیه شده که در قسمت اول آن چگونگی تهیه نقشه‌های آسیب‌پذیری سفره‌های آب زیرزمینی توضیح پ.۲-۳۲- جچگونگی تهیه نقشسه اسیب‌پدیری سفره‌های آب زیرزمینی پ.۱-۲-۲- تهیه نقشه آسیب‌پذیری با استفاده از شاخص 1۱11۸۹717۳ با استفاده از آمار و اطلاعات چاه‌های مشاهده‌ای موجود در دشت» نقشه هم عمق آب زیرزمینی را تهیه کرده و سپس با کمک جدول پارامترهای 101۸5712 رتبه‌بندی عمق برای شاخص 101۸5712 محاسبه شود. - تغذیه خالص برای تهیه نقشه تغذیه خالص دشت. ابتدا تغذیه خالص‌های مربوط به ارتفاعات» بارندگی» رواناب و پساب که در رابطه با بیلان تقسیم‌بندی شود. نقشه تغدیه خالص به صورت رستری و اندازه سلول ۱۰۰ متری تهیه شده و با توجه به رتبه‌ای که در محاسبه و۵" شیب برای تهیه نقشه شیب از نقشه رقومی توپوگرافی منطقه با مقیاس ۱۱ استفاده شود. سپس این نقشه را به رستری تبدیل کرده و به کمک آن مقدار شیب به صورت درصد برای هر سلول محاسبه شود. پس از به‌دست آمدن نقشه شیب به کمک جدول - هدایت هیدرولیکی با توجه به آنکه در آزمایش‌های پمیاز مقدار پارامتر صریب قابلیت انتقال آب اندازه گیری می‌شود. با استفاده از ضخامت اشباع آبخوان» مقدار هدایت هیدرولیکی از تقسیم ضریب قابلیت انتقال آب بر ضخامت اشباع آبخوان به‌دست می‌آید. اطلاعات و نقاط -------- صفحهٔ بعد -------- یی ی دستورالعمل تعیس حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی پارامترهای قبلی در محیط ۸۲۵۱/۵0 انجام گیرد. سپس به کمک قابلیت نرم‌افزار ۸۲۵۸/۵ از تفریق نقشه هم‌ضخامت آبرفت و هدایت هیدرولیکی دشت به‌دست می‌آید. این نقشه با توجه به تقسیم‌بندی پارامتر هدایت هیدرولیکی در محاسبه شاخص (جدول 6 تقسیم‌بندی شود. - محیط آبخوان از آن‌جا که نقشه‌های پروفیل اعماق خاک به صورت نقشه در ایران تهیه نشده است. در این گزارش از لوگ‌های حفاری چاه‌های اکتشافی به صورت نقطه‌ای برای تهیه نقشه خاک» منطقه غیراشباع و اشباع استفاده شده است. بنابراین با استفاده از لوگ‌های حفاری موجود در محدوده مطالعاتی و نقشه‌های مقاطع ژئوالکتریک» نوع و جنس محیط آبخوان مشخص شد. برای تهیه نقشه محیط آبخوان از موقعیت چاه‌های حفاری» نوع و جنس محیط آبخوان و ارزش مربوط به هر کدام با توجه به جدول ارزش‌دهی 1۹۸۹571۴ در محیط ۸۲۵۹/۵0 استفاده شد. نقشه رتبه‌بندی محیط آبخوان به صورت رستری و اندازه سلول ۱۰۰ متری تهیه شد. با استفاده از لوگ‌های حفاری چاه‌ها و نقشه‌های مقاطع ژئوالکتریک نوع و جنس منطقه غیراشباع مشخص شد. برای تهیه نقشه منطقه غیراشباع از موقعیت چاه‌های حفاری,» نوع و جنس منطقه غیراشباع و ارزش مربوط به هر کدام با توجه به جدول ارزش‌دهی 1۸۹51 استفاده شد. نقشه رتبه‌بندی مربوط به منطقه غیراشباع به صورت رستری و اندازه سلول ۱۹۰ متری تهیه شد. - محیط خاک با استفاده از لوگ‌های حفاری نوع و جنس خاک تا عمق ۲ متری مشخص شود. برای تهیه نقشه محیط خاک از موقعیت چاه‌های حفاری» نوع و جنس خاک و ارزش مربوط به هر کدام با توجه به جدول ارزش‌دهی در محیط ۸۲2۸1۵0 استفاده شد. نقشه محیط خاک به صورت رستری و اندازه سلول ۱۰۰ متری تهیه شده و سپس با توجه به جدول )1016۸511 محیط خاک دسته‌بندی شود. - شاخص آسیب‌پذیری سفره آب زیرزمینی با استفاده از نقشه‌های تهیه شده و به کمک وزن‌های در نظر گرفته شده در جدول 101۸571۳ برای هر پارامتر در روش 16 نقشه آسیب‌پذیری سفره آب زیرزمینی به‌دست می‌آید. عدد محاسبه شده نشان دهنده میزان حساسیت سفره به آلودگی بوده به این ترتیب که اعداد بزرگ‌تر تعیین کننده استعداد بیش‌تر سفره آب زیرزمینی برای آلوده شدن می‌باشد. به منظور درک بهتر نتایج به‌دست آمده, شاخص مورد نظر به صورت توصیفی به ۵ کلاس مختلف تقسیم‌بندی می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۵ ۳ 2 :61011 در مرحلا از ۱۳۷ موی مق آب متر (0-1. 5) (۱.5-4. 6) (4.6-9. 1) (9.1-15. 2) (-15.2 228 (-22.8 20.4 (30.4<) 1۳51 ۷71 1۵۹۵ ۷/01 ۲:۱۸ ۲: 9۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ماما ۷۳۵۵۳۶ وام۵] 36060100 096۲] بوصر 04 جع ۳ وصمو واه وم ۳ راهم داماد موم ۱ ۱ یا پیت ۲ ۶ 0ج بش 4 | 37ص 6 3 8 2 ۲ * ۵۸۵ ۵ ۲ کِ نی ۳ ان و جوا ۱ ۳ وباهمد مادم 67 و5۶ ۲له ۸۲ دهم ۳۵۵5 سم ورد 9 سس ۱ را : 9۳ ۸ زرایای ۲۷ ۲ ۹۸۱۹۱۵۸۲۲۸۹۷ ۱۵۵۵۴۱ ۹۱۸۵۵ ۱ ۲۱۵ ۱ ۰ 1 7 500160 8 1330 1402 ۳۹ ۰ نود ۳ - 2 7 496529 8 0 14022 1 [ 08 2 5 494948 8 40 140222 2 2 41 487162 8 40 1۹0222 1 3 8 4 4689806 8 0 1402 4۸ 3 5 539666 8 1330 1402 5 ۵ 9 489336 8 40 14022 1 8 2 59 507719 8 40 140222 727 6 66 534893 8 0 1402 8 1 5 470807 8 0 1402 9 رک 1 8 524012 8 0 1402 10 ۱ + 00:0۶ (لع هام5 191 0۴ مه 0۵) ۸۴۵۵۶ ۱ 40 مالم ۱ :5۳0۳ »> ۱ 1 4 ال :800 ۲ هام 5 1 5 هام0 ۱ 4 3۵و + « له ۵۲ ۳ش با 7 8 ۱۱۵۳[ هار۸ 0" + ۸ * ل] ۲ -< وصسده 5 ۹209669.481 735167.621 ۲۵۵۶ ۵0 ۲۳۹۶۹۵9۲ ۵۳ 5 بای ۸۵6 ۳۵ ۲۵۷ بهبها ۳۵ ۳۵۵۵۵۸ مرحله دوم با توجه به این که اطلاعات ورودی به صورت نقطه‌ای می‌باشند.ء به منظور تهیه نقشه‌ای که نشان دهنده داده‌های مورد نیاز برای کل آبخوان باشدء میانیابی انجام می‌شود. برای این منظور از روش کریجینگ که از روش‌های مرسوم زمین آمار در آب‌های زیرزمینی می‌باشد. استفاده می‌شود. 6 7 فعال کردن تمام موارد 7 0160510۵ 7 دا72100 دوم: در ۸۲۵۸/۵ در جای خالی نوار ابزار ۸100۱ راست کلیک کرده و ۸۲۱۵|۷۹ [2ع000:1211۵11) تیک زده می‌شود. سوم: با کلیک روی آیکون ۸۳۵1۷۹۱ [000:1211510۸) به ترتیب زیر عمل می‌شود: ۷۷17098 [ه ددع0 جادوادس۸ آم‌زدناهادمم0 در این قسمت در پنحره نمایش داده شده لایه و فیلد مورد نظر را انتخاب نموده (برای مثال در تهیه نقشه عمق, لایه 42011 و ۳۵۱۹ ج ین ادج ناج ج و اد ند د -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۳۹ ۱ 3 ما۷ م۷ وام۵] 0صناصاع اهوم بو المع ملاع وان ماع اه 000 + ارادم لد نوا اد وهی ۱ 9 ۱ ۳ ۶0۲ [ ۴ 8 ۵ نف 7. |< نم ماس ها 6 با ق ذا سح - دض درد ۰. ما ۰ ۳ ۰ 2 پم یک مهف ی پی تم ۳5: 0252+ 1 ۱ ۷0 ۱ و 051۵6 1۳۷۵5۵ ۳2 ] ۳ ود وت ی دض :هل م1۳ 0هامم 1۳:۵۲ ۳۵۲۶۲۳۵۲۳۸۵۱ اهذه‌ای ی ۹ ۲ ۳۵۱۲۳۵۲۵۱ 1۵۲۵ ۲ ول 6ومم ۵ ها را: 1و را مسا ۰ مق" 8 :۵۵ 4 9 :۲۵۵ ۷ ۱ :راهب ۱۵۵۲۵ ها ۲۰ 9 آله۸ ۵ ۵۲۲۵۲ 6۵۳ رود ۵ 0۳۵ وا ن ممعل همم آن هه هط ی اهدا بماهامم ۲۵ ای بخه اد ۵۳۵۸۲ ۶ وضو ۵ واعل۵ ۲ فاد 51 کمس و۳۶۱9 00۰ اه ۲ ماه ادااهم؛ 0۳ امد ان ع افو ات۳۱۷ ۱۵ با۷0 بالات ۵۳۵0 ۲۷۵۳۵۱۵ ورعب و از لها ۲۳۵ ۸۸ ,قطان 0 ,0۲۲۵۲۹ 51۵00۵0 ما ام ,0۳605 وش کاماه مج 0۳ هرد ۵ سولاد 0 ,0/0655 ۵۵4 530 300۵۲ ۵ ۲۲۵۳ قسنی دادل ۵ط کعصنعود وصوی , وواد ول اه اما ۵ عسبه: ی وصوما دول ۵۲۲۳۵۹۲۰۵۶۲۲۵0 مود ۲۵۲۳۵۵۶ ۶50۵ اج زوا ۰ وق ]| هام0 > ده +3 هش با 7 8 [۴ 1۵ [< دایم ر0: ۰ ۸ *0] << ووسدبج 05 4 6۵8163:63 رد۸ اج اوزاهتوممع مها مرحله سوم 1 کردن: خروجی مرحله قبل(لایه ۴۳1818 0۳01۵۲۷) عموما کل ناحیه آبخوان را در بر نمی‌گیرد (این شکل به صورت مستطیلی است). برای این که کل محدوده آبخوان در محدوده این شکل قرار گیرد به صورت زیر عمل می شود: روی لایه ۷۲1۵18 07۲۵1۵۲9 ۳۳۵۵۲۵۵ کلیک شده و به شکل زیر عمل می‌شود. 0 <- «او2 آ0 ۲ع1 6 ۳۵۳2۵۱۵۳ ۱۹1۵ امعاین ع دا اع 5 ام جمنسم۵ ۲۳ -------- صفحهٔ بعد -------- سر( دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی ۳ ۱ 3 ۱ اس ۱ اما ۷۳۳۶ وام۵] 266۵۵ 6۷۲] ببوصر 0ج جع رو تا ۱ ۱ ۳ + ۴۵۸ | ترلهومس5 ۷۵۳۵۵ : رومامطور5 ۰ ۶۳۷۵۲۷ هام0 | #عانه5 | 6006۶۵ 9 7 و۵ باه وم له ۰ - 8.3 ۵ ام ۳۲۵۱ عاروو داقل رها ود ناهام مد و و ۱۳۵ واه ود هه ۳۵ 1۵ زع 3 لا ۵ اضرا ۱۳۶ ۵۸06:6۱۵۵ ۱ < همه اممدم5 سا اس اس وم 9 : ی ۹ ۵ اه ۱۳۵ 5۵۱ 3 9 ع را م۴۱ عااری ۱۷ ارو 1 0 4037284 10 ۵۵ ۳۵:۵۹ ۲۲ ی ی [460:۳[.]00۳] 8 77۱892 ۴89۱ 0 460380 معا (ومه. ۱ ۰ 0.00000 شش - 1.660919 0 800۰20 55 ۰ 3۵ 2.6291 67 ۰ 193552 .3 برع ۲ 66 - 4161771 ۵ دادل ۳۵ ۵۱ 1 رجا ۷ 04 ۸ 4 5.822690ا 5 - 671892 8 ۲۵ 41 2 ۰ ههنآ 21.94 ۰ ۱3559624 ۷ 4 - 3953 هو ر2 0 01 - 326916 .3۵ 9 7 80107 «امعل ۵ - ۰ رچه ۲2 - 0 677 6 2 ها > +« ۳ ۱ ا« دود لت کت هام0 + ده ده شش با 7 8 ۱۵ [< اه۸ 0" + ۸ * ل] << وصسده ٩۹10898.835 ۹198779.599 ۸۵۲۵۲۶‏ ۲ ۳۵۷۶ 0۴ 05 اتود هام۵ مرحله چمهارم 7 کردن خروجی مرحله قبل (۴۲18118 (0۲4111۵7)) فرمت استانداردی نداردء بدین معنی که نه رستری می‌باشد نه برداری. برای انجام محاسبات در مراحل بعدی لازم است این شکل به صورت یک نقشه رستری در بیاید. برای این منظور به ترتیب زیر عمل می‌شود: 607 ]۳۵۲ جداه۲] 2 کلیک راست روی لایه 1۳1818 0۳۵41۵۲۷ در پنحره نمایش داده شده مسیر خروجی و اندازه سلول (ع517 [21-)) تعیین می‌شود: در قسمت ۲۵۶10۳ 0۱101 پوشه‌ای با نام 4۳2۶110 و در داخل آن پوشه‌ای به نام 4011 ایجاد شده» و با نام ۲۵۵ 40201۳ ذخیره و 01 می‌شود. اندازه سلول با توجه به دقت مورد نظر تعیین شده که در این پروژه عدد ۱۰۰ پیشنهاد می‌شود. در انتها بر روی 016 -------- صفحهٔ بعد -------- 5شجش3ش3شچچچچچچچچچچچچچچچچچچجچجججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججج ت۳7 ۳ 1 ۹ ما ۷۳۵۵۳ کام۵] 566000 ا۲هی0] بوصم خع ماع * 020۲816۲2۱0 + مادم اهناعناد اعوهی ۳ + ۱ ۳ ۳ ۸۲ 5 ال ۱ ۶ 3 وش مد ا< یتناس یه من 3 لا نا مت ۶ هش ۵ ۲ج که «ه هم ق 0 :2 :۵:7 6۸ أّچ ۱ ۳ ارادم ادنهدم5 ۱ ا 5 عع- ۵ ۴۲۵۵۵۹ زوم ] زخوم] | (09 - 0.000000 سس 51 - 1.660919 ز 7 ز 5 - 2629138 سس | 4.16177 - 193552 .3 ات 99 :5 64 - ۹۰161771 7 :ها اه | 684 - 5.822690 اس 3 :۵ 4 - 5.671892 88 (لای ۳۵ ۳ ۶ا۳) ممناهاه‌م ۲ع ال ما8 [ :21.94 - 13.559524 88 4 - 21943953 88 ۱1| :۷۵۵ هه ۱1| :۲۶۵۲۱200۵ 00 - 36326916 8 ۳ 2 2 0 ناد 00۷ ۲ 8 -۴۳ ۰ 5 0 |۳۷ | ۳۳ و یه 262 کی زد بخ 9 3 5 : آ هناهام 5 آمعس۲۹۵ هام0۶ + ده +3 اش با 7 8 اه ۲۱۱10 اهزی۸ (0] ۳+ هر * (] - و0 5 ۹۱07776.252 ۹1۱9777.21 ۸۵۶۵۲ 2۵00۲۵ مرحله پنجم ۱1۵1 کردن نقشه رستری که در مرحله قبل تهیه شد ‎۲2۵٩(‏ 46011) به شکل مستطیلی بوده و از محدوده ابخوان ترسیم شده بزرگ‌تر می‌باشد. برای ایجاد نقشه‌ای که کاملا بر محدوده منطبق باشد.ء از دستور ۸/12۵1 مطابق با مسیر زیر از جعبه ابزار 100100 ۸۲۵ استفاده می‌شود: ۱۷[ ۳۳۵۵۲ ۳۳۵0۵ < دام10 دروم۸ اهنادم5 در پنجره نمایش داده شده به ترتیب لایه رستری مورد نظر, لایه ابخوان و مسیر ذخیره‌سازی با نام فایل خروجی ‎1۵٩۱‏ 1601 وارد و 016 می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ دسئنورالعمل تعیین حری م کیف ی آب‌های زیرزمینی رزژأژمر_<+<جچ<چ<چ<چ<چ<چ<چ<<<<<<<چ<<چجچجچچچجججگجج<ج<ججججممممج<<جججججججججججججشششششششششششششششششششششهشهشهشهشهشهههجججججچجچجچجچججحححححتح ۱ ۹ ‌ ماما ۷۷۳۵۰۶ کام0] 50600000 امعم وعم للع ماع ۹ ماو۷ط (ر سم ۳ ۳ ۴۸۲ 10 ست س ی 6 3 [غ خی ۵ ۱ا1با0 ۳ 55 یل ْ ی 2 َچ 8و رها ۳ ارادم اهنادم5 1 71۳6 دامل اوهم و دم ۲ بصاعت ۲ ام[ ٍ 5 اه ی ۵ فاد 1۳۸۵۲0۵6 فاد وک ا< 5 عع- اد ام 0 6ام۲۵ ۲۳۵۰۵96/۵۳ داد وت 7 اد اه 1 و5000 و۵04 2:06 7 را 3 4763 س ۵۵۷ ۸۵۲۵۲۵۳9 امعم و 7 1 5ام۲۵ ۲۵۳۵۳۵00 وک 3۱ 2 : 10 ۲۵۵5 4وراهم۸ ۸۷۵۷۵۷۷ وک 3۱ 6 ال 2 2 6عام0د5 وک 3۱ صراله۷ 6ام۲۵ 56۲۷۵۲ اک 3۱ 3 : وا 6اه۲۵ +راهصم امنامم؟ وچ ۱- امم‌منافمی و 3 چ ره م0 و 7 و و هل 0۲ 2 2 06 ه 7 ۵۵ ۵۳علم ۴۳۲ 0 2 [امع0].[امعل0] ۸ ۶ دهع هم | (1.6609 ۰ 0.000000 0 علن ۲۶ دهع هم 1 - 1660919 |[ اهامای آسسسته ات ۳ ۹ وط اه ضرع 0 5 3 - 2,629138 بط 20۵0 هم 1677 - 193552 ,3 م۸ ۶ دهع هم 66 - 4,161771 :0 ۲۷ هه هم 7 - 5822690 88 صاه۷ 0 20 هم 4 - 8671892 88 ۱ : امد هم 4 - 13,559524 88 زوم کر را ۲ج دنداد وهی و 2 4 - 21943953 88 : 4 ۱ سیخ 2 00 - 36326916 8 ۱ ۳ ۸ واه لب رگ 3 طامعل 6 2 ۸ ۸ ۱ م‌ ۲ .2 ۲ 100 زک + ۰ 4 ۳ ۹ ۱ فسست ال 7/2 ف‌ ۰۵ وگ * دود ۵ 2 یه دطمولم م۲۵ رگ + 3 ۳ وگ + ص ده شا گ 7 ۳ : 5 5 اد ۱ « 50 ۱اه 0 | ۱۱۳۵۵۶ جه‌ازوب ۲ ]50۸ | بهامدا + ده +۵ ۳ش با 7 8 ۱ج ۱۱10+ هب۸ (۱۵ + ۸ * 0 ۲ > و0۳ یپ :591 کت وس سس سس مرحله سشسم کلاس‌بندی کردن نقشه‌های به‌دست آمده با توجه به جدول رتبه‌دهی و وزن‌دهی پارامترهای 111۸5112 در محدوده‌های معین تقسیم‌بندی شده و به هر محدوده رتبه مورد نظر اختصاص داده می‌شود. به همین منظور نقشه تهیه شده در مرحله قبل را با توجه به جدول, مطابق با دستور زیر کلاس‌بندی می‌شود: در ۸۲۸/۵ در جای خالی نوار ابزار ۸161۷ راست کلیک کرده و ۸۲۱۵|۷۹ [502112 تیک زده می‌شود. دوم: با کلیک روی ایکون ۸:۱۵|۷۹۲ 50۵11۵1 ادامه کار به ترتیب زیر می‌باشد: ا(ازدحه|1 7 ادراه۸ هام5 فعال کردن ابتدا در قسمت ۳۵۹12۲ 101 فایل ‎1۵٩6‏ 460110 را وارد نموده و در قسمت 128162۲ 011011 مسیر ذخیره دلخواه و نام فایل خروجی به نام 21255 4601 وارد کرده و سپس روی گزینه 17[هد12ن) کلیک می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی ۱۳۳ اه پا ۱9 اعا33) ۱۳۳۶۱ ۱ ۵زا دوداعع۳۴ ددع۲۱ ۱۵ کصناد ی اع5 ۱ ادها ۵ 3اه با ۷6۳ و ری ی رگا ی با ۹681 ۳ 5 91152 کشت عاه‌اه 0 د 9 53 ۳ 5 ۱1۱ داد ۲۷۵0 ۱۵ +عساه» و۶۶۳ ۳۵۳9۵ ۲۰۰ اه د«راد۲۵۲:۵۵۱ ۴ :اجه ما0 تعداد کلاس‌ها از جدول ع] ۳( مشحص می‌شود. برای مثال چون در این جا بازه عمق آب ریررمینی از (8۸ ی تا ۳۳/۸ است با توجه به جدول (پ.۱-۳)» عمق آب زیرزمینی به ۷ کلاس تقسیم‌بندی می‌شود. سپس با توجه به جدول رتبه‌دهی و وزن‌دهی پارامترهای ع] 1۸۹1 (پ.۱-۳) در قسمت ۷۵۱۵ ۳۲۵۵ بالاترین مقدار عددی دامنه هر پارامتر وارد می‌شود. ۵ ۴/۶-۹/۱ و ... تشکیل شده است که بالاترین اعداد در این دامنه‌ها که شامل ۵۱/۵ ۴/۶ ‎٩/۱‏ و ... می‌باشد باید در قسمت 6 ۳3۳۵۵6 وارد می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴( دستورالعمل نعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی چشچشچشششششششششجشجششجششجشجشجشجشجشجشجشجششجشجشجشجشجشجشجشجشجششجشجششجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجششجشجشجشجشجشجشجشجشجشجششجشجششجشجشجشجششجشجشجشجشجشجششجشجشجشجشججشجشجشجشججشجشججشججججججججججججشجججشججججججشجججشجججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججج رت ۹ ۳ ۱ ۹ ماما سمل ۷ وامه[ ماع اهوم سوه جع هاع هروا * ود همع ۳ ولمم لا موم . ۳ ۳ ۶۵۲ سل 8 ات امد 6 3 لا 2 ۵ ع 5۵ ۵00 افومان 0 وا 36721 :۹ 9 ۸۷| :۸۸۵۱۳۵۵ اهوم | اضرا ۳ ارادم دادم 7 026 :۳ 3 :۵ ل :و ً 1۱ از کر روک سم را ۱۹5 دهم < دم 0 0 سس 3 8 ما هه :0 ل 5۵ 53۵۳9 0و۴ عرفح۷ 3 : وا م۲۰5۳ 0۰ بو ]۲ ۱0۵ :کسام 0 ۹۰۱ ماه لدم ب8 ری اس چ ی ‌ 0 ری ,40000 ه 8 8 ۵ اه اه ام 91 ِ و 3000 گا | رل 20000 10000 » « [ ۳ ۳ 3 46 4 ک5د 4 23 5 11 0600526 ۱ لته با دا ۱ امومع 63246 #صاد دادل ۲۵ ۲۲۸۵۶ م5۳۵۵ ۲۰ اف اد اج ده ][ 0 ]50۵ هام0۶ مک ۲ اش لا 7 8 [ ۱۵[ پیات مه ماه -وصده سپس در قسمت ۷۵1۵۹8 ۲76۷ با استفاده از جدول مذکور ضرایب وارد می‌شود. 5 _ زد تا اه 5 01 م۱۳ ۱ ‌ دز ++د|ع۵ ۴ و دادم ۱۵ حصناه اآع5 برااهعد۲۳۱) ۸ دعلااد» وحلا +عداد 018 10 ک 1 0152826 ۴۳۲۵۷ ۸۵0 ی رگ را 811856 ۴۳۵۶۵ عاه‌اه 0 ۱ اه 3 ۳۵۱۹۱۵۲ ۱ 6د5 ۱۹ داد ۱100 ۱۵ با ۷ و۲3۹۳ ۵96 ۲۰ اه <را۵ ۵0۱۵۵۲ نک اسان 0 برای تهیه سایر نقشه‌ها نیز کم و بیش از روند فوق استفاده می‌شود و در نهایت نقشه‌های کلاس‌بندی به دست آمده در وزنشان ضرب و با هم جمع می‌شود. تمیه نقشه نهایی شاخص 1۸۹5712 برای این منظور تمامی نقشه‌های کلاس‌بندی شده پارامترهای هفت‌گانه را ۸040 کرده و دستور زیر اجرا می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- بیوست ۳ - چگونگی تهیه نقسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۱۳۵ ابتدا از طریق آدرس زیر کلاس‌بندی پارامترهای هفت‌گانه ۸44 می‌شود. ۶ ۱1۵7010 ند 7۵0 ۸۵۸۵|۹۲ م5 7 1۵۹۱۲ 7 ادوامم۸ هام5 3 1 ۹ ما۲۵ ۷۳۵۵۶ کام1۵ 56100000 موم موصعم جع ماع کارا ۴ وونوع اه معی ۳ موادم اه‌زاعناد موه ۱ ۱ ً ۴ ا ۳ ۳ ملع ذ و و۵ 2[ نها ی ی که هه نک ۱۳۱۵۵:۲۹۱۵ دمم ول ] صرق ۱ ۳ راهن ادنادمد ا ۳ ۹ 8 ر ۰ 0 ۲ 2 ۸ ۱۹05 ۳۳3 کات در ۱۸:۹ ۵۵ رش مت 7 0۳0 | 5۳ ۳ وط۸ و | <» ۱ اس 9 8 ۱ 7 : دفهام-و8 | ۳ , دودا۰ م0۵ «عدای۲ 14 عماش | وم ۵ما۴ ام 0 اعد »۱ 6 5 4 / ووهام۱۱۵۳۰ 5 لس لت ات ووها006-0 ۱ ۳96 : (دت‌هسده 17 0 1۵0 ۱۶۲ | ۴۵۵۲ ی « 3 2 1 ۰ 9 داد 00( 6 ۱ 8 ۱ هب2 ۹ وما ۸۵ 1 ا ۱ 0 + پات ها 2 50 ا وما ۴ ۲ 4 ۰ م 1 .لسم [۲601-01۵54] + 3 * [؛کهاما] +5 * [؛کهامام00] +3 * [؛عدام اوه ]> ۱۵0۲۵۶۹۶ ۹ ۳ 9 ۰ 5 ا موم | دهع ؟ * [۶5اع-۷۵00۶0] +2 * [4عفاع-۶01] * [؛عفا-00مای] + 4 96 ۳ ما ۴10 :8 ۳ 5دا- 51000 7 111 9 « امد 5 وصااس8 م۸ ۳۹5 ننک تس اس ی 5 ۱ ی ۲۵۳-۵66 8 2 113 9 8 ۴ 9و9 ووهال۷ ۷ 2 :1 2 ۱ ۱ 4 اپ ید اه را ا2 35 0 ]5006 | راد + ادف +۵ هش با ره |[ ۱1۱ هریم (0 + هر 0+۳ < و0 فرمول زیر در کادر 221012101 12810۲ وارد می‌شود: -[[۵0] + [دد012-ع5100]| + 4 * [دحد- ۲۳| +3 ۴ [دددا-ا | + 5 * | دحدا- ال | + 3 * [دحقا- 20| ع 6اه 5 [دعه|[0-ع:۷۵00] +2 * [دحداه در پنجره‌ی باز شده» پس از دبل کلیک بر روی هر لایه. آن را در قسمت مربوط به نمایش محاسبات مشاهده نموده که باید در این قسمت در وزن مربوط به پارامتر مورد نظر (جدول ‎)072٩110‏ ضرب شود و هر لایه پس از این مرحله با لایه بمدی جمع شود. پس از اضافه کردن تمامی لایه‌ها بر روی دکمه 13۷۵1۵16 کلیک می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- یی ی دستورالعمل تعیس حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی از ِ ۱ : 9 رس ز ای هه ۸ ۳ ۱۸۹۳ سس ۱۰۳ کلاس‌بندی نقشه نهایی 11۸۹712: در زهایت نقشه 4۳۹110 به‌دست آمده را به ۵ کلاس مساوی تقسیم می‌شود. + ]۸۵1۷۹ [202م5 فایل ورودی 4۲23110 و خروجی همراه با دادن مسیر به نام 21295 472۹110 ذخیره می‌شود و سپس روی گزینه 212۹511۷ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نفسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۱۳۷ 323 ۸ ماما ۷۳۵۵ عا1۵۵ 5060000 امعصز سول جع 80 مرها ۳ ومع همم ۳ همم اهوم اک اک بدا کی اک [ عتطدع۴ ۱۷۵۶ عامع0 ] دبع 5 [ 100] اه 1 3 3 جو 5 قوش مد[ 1572890 هس ۱ص 3 لا خ ۱ تن یک اس با سس اس من » :61 م۱۳ 3 : وف :۵۱۵ ووهامه 8 3 : ما ۵۵ ۲۵0 ۱۵ دعاد۷ ۲:۶9 9۵و۵۳ ۲۰ مها :اه اوق م0 ۱ ات 8 َ 0۴ اد 4۹ "۷ + که +2 +ش با 7 8 ا< ۳110 ۱0۸9۵" 467567906 4069851.17 5 1 ای ما ۷۳۵۰۶ عام710 51000 ا#مهی0] وه خصع ملع اهوها . * وون مه اه ومع < مدمه ادنوند موه ا 2 3 رم مر |[ ۱ ۳ ۱ فدص ما مک سا چق 8 ۱۳8 [< 4 : 3 جورخ یچ هش مه |< 8 ما اه ۵ 024 3 لا ات دا هه هه عو هه هه نیصح سسته 1 اعرها + موادم اهنادم5 کزااهه 5۳ مناد یمان ۳ هدنگ نت 8 103 : 183 :1 ۱ 5 ۱ :وا زیاس : ال 0۹۲۵ 1۱55 1 ۱ :900 ۱ 069 520 ۱ هه 5: 100 ۲ ۹۳۵۳۶ 5۳۵. ۰ ۲50۳۷۷ 0 1 ی ۳ 10[ 50۶ ]| هام0 + ده +۹3 ۳*ش با 7 8 [ ۱۱1۵+ اهم۸ (۲0 ۶ * هر 0*۳ ره زا چا << وووسد0 5 17 .۹059651 906. ۹6۵7567 7 هه ۳۵ کصرلاد۷ ۳۵ عهااووهال م۸ -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۳-۳- تعیین حریم نقطه‌ای سفره‌های آب زیرزمینی با استفاده از مدل ۲۷۷۱۸۳:]2000 پ.۱-۳-۳- معرفی نرم افزار 2000 ۱۷۷۳۸7۸/1 پ.۱-۱-۳-۳- کلیات در این قسمت از دستورالعمل به معرفی نرم افزار ۷۷۳۸۸12000 که یک مدل محاسباتی برای تعیین حریم کیفی چاه‌ها است. پرداخته می‌شود. در این دستورالعمل مدل فوق برای محاسبه تعیین حریم کیفی یک چاه به صورت گام به گام برای مسایل و روش‌های موجود از قبیل» روش شعاع ثابت» به دست آوردن حریم چاه در جریان یکنواخت و روش مدل‌های ژئوهیدرولوژیکی ارائه شده است. این مدل توسط سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا برنامه‌نویسی و توسعه داده شده است و بر مبنای روش المان تحلیلی آب‌های زیرزمینی را مدل‌سازی کرده و حریم حفاظتی اطراف چاه را محاسبه می‌کند. معادلات تحلیلی که یکسری توابع ریاضی (حقیقی یا مختلط) می‌باشند به نحوی با هم ترکیب شده‌اند که یک سیستم آب‌های زیرزمینی خاصی را مدل می‌کنند. برخلاف مدل‌سازی آب‌های زیرزمینی بر مبنای روش‌های عددی (مانند نرم‌افزار ۸104]:10۷)» در روش المان تحلیلی نیازی به تقسیم حوضه به شبکه‌بندی نمی‌باشد و به جای آن» تنها عوارض ژئولوژیکی و هیدرولوژیکی در مدل وارد شده که متناظر هرکدام از نها تابعی تعریف می‌شود. هر کدام از این توابع یکی از عوارض هیدرولوژیکی و ژئوهیدرولوژیکی موثر بر سیستم آب‌های زیرزمینی را مدل می‌کنند. مثلا تابع 511 1.106 برای مدل کردن رودخانه‌ها و مرز دریاچه‌ها است و تابع 511 |۸۲۵2 برای مدل کردن تغذیه سطحی می‌باشد. توابع مختلف دیگری نیز در این روش تعریف شده‌اند که با توجه به خواص هیدرولوژیکی» عوارض گوناگون برای آنها در نظر گرفته می‌شود. در واقع استفاده از این توابع یکی از مزیت‌های روش المان‌های تحلیلی نسبت به روش‌های عددی است که در آن کاربر نیازی به تعریف شبکه و مقیاس مدل نخواهد داشت. هم‌چنین بر خلاف روش‌های عددی با استفاده از این روش می‌توان خواص سیستم را در هر نقطه دلخواهی به دست آورد که این نیز به دلیل عدم نیاز به شبکه‌بندی حوضه می‌باشد. پ.۲-۱-۳-۳- آشنایی با مدل 2000 ۷۷۳۸۹1 همان‌طور که اشاره شد این مدل توسط سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا ارائه و توسعه داده شده است و آخرین نسخه آن تحت نسخه 3.2.1 در سال ۲۰۰۷ به روز شده است و برای تعیین حریم کیفی نقطه‌ای (چاه) با روش‌های موجود و رایج به‌کار برده می‌شود. این نرم‌افزار و کتابجه راهنمای آن از سایت ۷۷/۷۷۷۷/.0۵.80۷ قابل جستجو و دانلود می‌باشد. کتابچه راهنمای آن در ۸۴ صفحه تدوین و برای استفاده کامل از نرم‌افزار بسیار مفید می‌باشد. البته مدل‌های دیگری نیز در این زمینه ارائه شده که مدل 0 در بین آنها کاربردی‌تر بوده و در این دستورالعمل نیز به بررسی این مدل پرداخته می‌شود. هم‌چنین از بین سه منبع نقطه‌ای تامین آب (چاه» چشمه و قنات)» در این دستورالعمل چاه (به علت کاربرد بیش‌تر) برای تعیین حریم انتخاب شده است. توجه: منو 1101۳ این نرم‌افزار کامل بوده و می‌توان در مراحل مختلف اجرای برنامه از آن استفاده نمود. لیکن این ۲1010 در نسخه 3.2.1 که در سال ۲۰۰۷ ارائه شده است تحت ویندوز 2)۳ اجرا و قابل استفاده است. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۳۹ پ. ۳-۱-۳-۳ مراحل تعیین حریم کیفی نقطه‌ای در مدل ۱۷۷۱۸۳:۸12000 تعیین حریم کیفی محدوده مورد نظر با استفاده از این مدل دارای پنج گام اصلی بوده که عبارتند از: گام ۱- وارد کردن نقشه‌های رقومی شده مورد نیاز به مدل مانند نقشه آب‌های سطحی, توپوگرافی, مناطق مسکونی, جاده‌ها راه‌ها و غیره گام ۲- انتخاب مدل مورد نظر و تعیین پارامترهای مورد نیاز آن مدل گام ۳ - ایجاد المان‌های تحلیلی متناظر عوارض ژئولوژیکی و هیدرولوژیکی منطقه مورد مطالعه با توابع مربوط گام ۴- اجرای مدل,» تجزیه و تحلیل نتایج و هم‌چنین واسنجی کردن مدل گام ۵- تعیین ناحیه حفاظتی چاه‌ها بر مبنای مدل تهیه شده (۲1۵11[01۵,2002). بعد از تهیه مدل و وارد کردن المان‌ها و پارامترهای مورد نیاز و نیز گرفتن خروجی از مدل باید نتایج حاصله از مدل را کنترل نمود. به عبارت دیگر در این مرحله بررسی می‌گردد که آیا جریان مدل شده با جریان موجود در طبیست هماهنگی دارد یا خیر. این کار با مقایسه سطح آب چاه‌های مشاهده‌ای موجود در دشت با سطح آب مدل در همان نقاط که ۳۵۱۲ 0۹1]" نامیده می‌شود.ء انحام می‌گیرد. بعد از واسنجی کردن مدل, چاه‌های مورد مطالعه در محل خود در مدل قرار می‌گیرد و مدل یک ناحیه حفاظتی برای آن تعیین می‌کند. بدین صورت که مدل ۷۷۳۸]:۸/2000 ناحیه حفاظتی را با ردیابی حرکت ذرات در سیستم آب‌های زیرزمینی در مدت زمان معینی تعیین می‌کند. برای تعیین ناحیه حفاظتی علاوه بر مختصات چاه مورد مطالعه, میزان بده تخلیه. شعاع و مقدار دراتی که باید ردیابی شوند نیز باید به مدل داده شود. ردیابی حرکت درات در مدت زمان مشخصی انجام می‌گیرد یعنی باید تعیین شود مدل ناحیه حفاظتی را برای چه دوره زمانی در نظر بگیرد. مثلا اگر زمان ۲ ساله باشدء مدل حریمی دور اطراف چاه مشخص می‌کند که هر ذره در آن ناحیه حداکثر ۲ سال طول می‌کشد که به چاه برسد. پ. ۳-۱-۲-۲ معرفی کلیات مدل برای اجرای مدل پس از نصب آن از مسیر ۳۵۵۶۲۵ ال < 51۵۲1 برنامه را فعال نمودهء پس از اجرای برنامه شکل (پ.۱-۳) نمایان می‌گردد. این شکل پس از چند ثانیه حذف شده و صفحه اصلی 0 شکل (پ.۲-۳) ظاهر می‌گردد. در این مرحله با انتخاب گزینه/۷۷/۳۸]:۸ ]51۵۳ محیط اصلی مدل نمایان می‌شود. ابتدا برای شروع کار باید یک پروژه تعریف شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹1 0 ۹6۵963۲6 آ٩‏ 011166 : 7۲ 0۲۱۳۴۱۳ 200 ۷۷۵۹1۵۲ 6۲۹۷۳۵ اه 01۲166 4 65 م۸ 29 - 3.2.0 ۷۷۵۲۹۱۵۵ ۳۵۳۹ ۵ 0 ع۷۷ 8 ۷۵۱۲ 8 ال ۹۲۹۷ ا۸ ۹9۱۵0۳۱۹۳ 6۵۱۷۱۵ ۱۷۱۵ کرادت ۵ ۲۵۹1۲۱۲۱۱۵۲۱۹۰ ۹0۳۵ ۷۷۸۱۱ ,0۲۱۵۱۵ل عااضانام ۱۳۱۵ 0 ۸۵0م ۵ ۱۱۵۵ ۱۷۷/۱۸۵۳۴ ٩۵۳۷۷۵۲۵ ۹۵۱۵ ۵000۵۱۵۱۱۵۲۱ ۱۵۷ ۷۵ ۲۲۵۹۵۲۲ 0۵۳۱۵۵ ۵۳۱۵ ۱۹۱۱۵ ٩۹0۷۹۵۲ )0۴۲۱0۷۷۱( 8۱69 0‏ 300 ۱۱۱۹۲۵۵ هگن 9۲0۳۱۵۱ 1۵ 0 . ۱۱۲ ,۲۵۲۱۹۷۱۱9 ۵۱۲۱۵۱۹۲۱۵ ۹9۷۵۳۷۱۹۹۵۲ ۵ ,5۵۹۷۷۵۲۵ ۲۷۱۵۸۱۵۱۳۱۵ وا 7116 (۱ ۸۱ ۱۷۵ ۱۳۵ ۱۵ ۱۱۵۹۵ ۸۶۱۴۹۱۱ ۱۳۵ 6۵ک) ف امک ۵۵۵۵ ۱۲۵ 0 8۷۵:۱۵۷۱۵ ۵۵ 50۱۳۷۷۵۲۵ 1۵0۵ 8۲6 *۱۵۲* 8۳۵ *02:0 92۵/0 * ۵۱۵۵۹ ( ۹ 00۳۷۱۳۱3 ۵۱۵ 1۱۳۵ 506) /10ل30// 6010 ۱.۵۱90۱ ۷۸۸۷۷ شکل پ.۱-۳-صفحه معرفی نرم افزار ۳:/2000 ۷/1۸ ور با را هن ی و ری نم مه کم م2 شکل پ.۲-۳- خلاصه توضیحات مدل برای تعریف و ساخت پروژه» از منوی 0۳021 که در شکل (پ.۳-۳) نشان داده شده است استفاده می‌شود. در هنگام ساخت پروژه جدید بعد از انتخاب منوی 0۳0[201 از گزینه 1281202۹6 10۷ و برای باز کردن پروژه‌های قبلی از گزینه 1212۳2۹6 0060 استفاده می‌شود. برای آشنایی با طرز کار مدلء یک پروژه جدید به نام ۷10296 ساخته می‌شود که در شکل (پ.۴-۳) مشاهده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چکونگی تهیه نفشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۱۴ لا 2 یت اراد ۸و ۸ و :1۵۱۳ سوت تالا 1 ۱ ۲۵۳۰۱ ۳ (۱۳ *) ۴:۵۶ 6 اد 0 ۳/۵۵۵۱ ] عمرا اه ۴165 ر شکل پ.۴-۲- ایجاد یک پروژه جدید پس از ایجاد پروژه جدید.ء باید واحدهای مورد نظر حریم چاه تعیین گردد. شایان ذکر است که انتخاب هر یک از واحدها هیچ (۷ اس 0 ۰۰۳/۵۸۵۲ 1۳160 ۹۹۴ ۳۲۵۱۵۵۱ ما۳ ۳8۵22۵0 ۵ عااس ۲۱۹۱۵۳۲۵ ۰ ا۵ع۲ ۲۰ ۱۱۵۵۵ ۸ [دعاد ۳ وصام ۳۳ ,همم ۳/۵ ,ممص ادا ۴۶| ۳۹۳۶ 1۵۳ اما عاها - ورد 0 3۳۵ ا۲۵: ‎٩‏ رد0 3۵ ورعا۵ ۷ ۲۰ ار را ری ی شکل پ.۵-۳- تعریف واحدها برای پروژه جدید بعد از انتخاب واحدهای مورد نظر با کلیک بر دکمه 1212802۹0 ع۲0۵10-) واحدها را تایید کرده و سپس در مرحله بعد نقشه‌ها و عارضه‌های سطح زمین به مدل داده می‌شود. طریقه وارد کردن نقشه‌ها به درون مدل از طریق مسیر زیر می‌باشد: 00 ۸00 < 501025 ۳۲۵۵۵۲ < م۳۵ پس از طی مسیر فوق» شکل (پ.۶-۲۳) ظاهر می‌گردد که باید فایل نقشه را که با یکی از فرمت‌های شناخته شده به صورت نقشه -------- صفحهٔ بعد -------- فایل‌های تصویری (با فرمت ۲آ1] و 01۳0) و فایل‌هایی با پسوند 5۳0 می‌باشد. برای نمایش فایل‌های نرم‌افزار (/[۸۱۲۵۲-۸ بهتر است این فایل‌ها در محیط 5آن) به فایل با پسوند 5۳۳ تبدیل و سپس به این قسمت افزوده گردند. توجه: کلیه فایل‌های نقشه که به این نرم‌افزار اضافه می‌گردند باید رقومی شده باشند و یا در مورد نقشه اسکن شده باید زئورفرنس شوند. ۲" رت را رز ار زرد ور با ر( اسن ااص دا ۶ زر ی با و رل کال از رو دم رز ی لس سا ۰ را رد0 م۴ لاد دی لاه سیم ۱۲| م۲ امن ۹/۲ ۷۵۵۶ عده 0 لهدنا بولاصه سا ۰ سم ۱ .۰ ۲۵۶ ۸۵۵ ۲۱۵۶ 8۵۲۵۶۵ چا ۴ اسان ۳ باتلت ۱۲۸۵۱۱۱ ۲۵ ات9 (5لا۵ا| ۵۹۲۵ ۲:۱۳ و۲5 ۱ | [59:160] ع الا | 6ودطب ۶۶ 00 و۴۳۰ 3 ۲۶۱۵٩‏ ۴۵۶ 6396۲30 ۳ ٩سا‏ عع30اد0 ات۴ دا اه انا )با ۱۳۵۵ شکل پ.۶-۳- انتخاب نقشه از محل ذخیره فایل در واقع وارد کردن نقشه چاه‌هایی که هدف تعیین حریم آنهاست در این مرحله انجام می‌گیرد. در شکل (پ.۷-۳) نقشه ایالت 6 امریکا که پس از تایید گزینه ۸1۵0 ۸00 وارد مدل شده را نمایش می‌دهد. برای نمایش این نقشه در برنامه ۷/۳۸۲۸/2000 فایل (ع6۲.٩1812[1_۷۷/۸۲۸/_1۲۵۲1۵|_۹1۵0۹)‏ در مسیر مناسب 401 کرده و سپس طبق مسیری که در شکل (پ.۶-۲) مشاهده می‌شود. فایل مذکور ۸40 شود. توجه شود تا این مرحله از معرفی مدلء هیچ یک از راه‌های تعیین حریم مورد استفاده قرار نگرفته است و فقط کلیاتی از محیط مدل بیان شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی نهیه نفسه اسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۳۳ یی ل و ه نتا هم 0 مه 8 هد ۵ 22زا 1 1 ۹ : ی ی ۰ : ۳ ک76 4 44۹.7۳3 4 وحم ۲ ام لفط 5 شکل پ.۷-۳- نقشه ایالت ع۷/1۹۵۱۱۹ برای پیدا کردن چاه‌ها در روی نقشه که در کنار رودخانه []۷/۸۸5 قرار گرفته نیاز به بزرگ نمایی و هم‌چنین حرکت دادن نقشه به جهت‌های مختلف می‌باشد. که این کار با استفاده از نمادهای نمایش داده شده در نوار ابزار برنامه مطابق شکل (پ.۸-۲) انجام می‌شود. با انجام بزرگ‌نمایی و9 جایحا کردن تصویر, مکان چاه‌هایی که در کنار رودخانه ۸۹5 ۲ ۸ ۷۷ قرار گرفته‌اند و هم‌چنین خط تراز ۴۰۰ متر در شکل (پ.۹-۳) نمایان شده است. 5.3 5 ارو ۳۹ رده ای دای 0.5 1اه 2660۳ هل وت نم اه ۹۳ نروگرا 002 1 5 ۱۵۲2 تا و هر ۲۳ شا 1 ۷ ۷:۱۲ شکل پ.۸-۳- نمادهای مربوط به بزرگ‌نمایی و جابه‌جایی تصاویر -------- صفحهٔ بعد -------- ک ج سم که ۸ : 8 ی ۱ کر ار و اه اس ۳ ار ۹ ۶ ۰ : ۸ یه هن 2 5 نمایل وت اه ار د ۳ طِ ‌ اس موش ۵ ۰ نا 1 مج فصو زییدهم 8 سا ای ۹ 1 ام‌ی ۳ زیدن‌ داد ها مخای # ومد ای و فان ۳00 فا ۱65 پچ 5۹ را ۸ :۴8۸3۹۸۵۱۵۹۱ .۰ اس رب ۳ و 8 و وه ۹ او ۹ ۰ ار ۰ خر روخب اک ی و ۱ مه 4 1 نی ( م سوم رت دوم ب مه و بو سر رز قح عیفر خی و رک کی ۹ 0 2 هن ی هوک هک ۳ سر اس موه ات اس ی ۹ با ۳۳ دس سس مس 8 ۹ ۶ سا 7 سای یل مت لین سر یز یه تصصر 2 ی ز ی ی تست ور ای ‌ این 3 ی ۹ کی ۳ با وا اد 4 گ 8 خی مره ۱ ۲ ۱ : ی وم سوه و ایرد سره 6۷۵ 1 شکل پ.۹-۳- منطقه قرارگیری چاه‌ها و خط تراز ۰ متر پس از بزرگ‌نمایی پ.۲-۲-۲- روش‌های تعیین حریم کیفی نقطه‌ای براساس معیارهای مختلف همان‌طور که در فصل دوم این دستورالعمل مربوط به تعیین حریم کیفی نقطه‌ای آشاره شد.ء معیارهای مختلفی برای تعیین حریم الف - تعیین حریم براساس معیار مسافت یکی از معیارهایی که برای محاسبه حریم چاه در حال پمپاژ به کار می‌رود. مسافت می‌باشد. برای به دست آوردن حریم براساس معیار مسافت به این صورت باید عمل نمود: ابتدا پروژه ۷۱110۵۹۵ باز می‌شود. این فایل در محجموعه فایل‌هایی که قبل از این ۳۸۱۳۵۵۲ شده‌اند. وجود دارد. سپس پروژه جدیدی با همین مشخصات ولی به نام [ ‎٩۵10۵21‏ ایحاد می‌شود. مراحل ایجاد | 5010201 به صورت مسیر زیر می‌باشد: |[ < 1۵12256 عاه1 م1 ۱1۵6 < اعر۳۵ توجه شود که پروژه جدیدی که به نام | ۹۵1۳۵2 ایجاد شده» دارای همان مشخصات پرورْهٌ ۷11۳۵96 است که هدف از انجام این عمل بررسی معیار مسافت در نمونه جدید و هم‌چنین ذخیره کردن آن است که در صورت لزوم دستیابی به آن امکان‌پذیر باشد. در گام بعد مختصات چاه مورد نظر را وارد کرده که مراحل وارد نمودن آن به صورت زیر است: 11 < ۷۷| < ۳۱۵۲۳۲ پس از طی مراحل فوق. روی شکل یا نقشه کلیک چپ نموده و بدون توجه به موقعیت فعلی چاه (زیرا پس از نمایش داده شدن مختصات چاه فرضی می‌توان مختصات آن را تغییر داد) مختصات اصلی چاه مورد نظر وارد می‌شود. طریقه وارد نمودن مختصات چاه مورد بررسی واقع در ایالت ۷۱110280 آمریکا در شکل (پ.۱۰-۳) نمایش داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۱۳۵ ٍ 3 3 ۳5 نش اع۳اد ]| ۱ 811 ۱ |2۴۲۵ با 0اا0 06 ۲30-5 ۲۰ 53۲96-502 ها ۵۹ع۲ ۰ 55 .۱452646 ]000/0۲3 ‎+٩ سور ۱1282677 ۵0۲338 ۳ ,۲۰۹/۵ ۱۱ ۱ ۲۱۳۱۹۴ ان ۱ ۱ #لاالاد ۳ شکل پ.۱۰-۲۳- وارد نمودن مختصات چاه در ادامه از تب [0001161۵) با انتخاب گزینه 110112780-5060[1160] مختصات چاه را وارد کرده» میزان تغذیه و شعاع چاه موجود در پنجره تاثیری در جواب نهایی نخواهند داشت. هم‌چنین در تب ۲ع11 فاصله‌ای را که برای تعیین حریم مورد نظر است. (۶۱ متر) توجه شود که در کادر مقابل [ع20.] نام چاه مورد نظر وارد شود. سپس پنجره 6[ شود. برای حذف علامت چاه که به‌صورت موقت روی نقشه باقی مانده است از مسیر ‎10176٩]‏ < ۷1۵۷ استفاده شود. به همین صورت برای چند چاه به صورت نمونه حریم ثابت ۶۱ متری ترسیم شده است که در شکل (۱۳-۳) نمایش داده شده است. برای ترسیم حریم ثابت چند چاه دیگر می‌توان آورد. برای مشاهده بهتر مرکز چاه‌ها از ابزار ۷:۱۵0۷۷ 10 70010 می‌توان استفاده نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- ع۴ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی 1 ۳۴ ده 6 ۱ الا ادا ۳ع‌جا ادج 20 ۱ #اال‌د۲ مادام 5 ااعبم ۲۵۳۵ معااادم 1۲308 ] 0 ۱ 1۸ ۱ اصات) ۳۳۷۳۵ ۳۵۵۶۵ ] شکل پ.۱۱-۳- وارد نمودن حریم ثابت چاه ی هی 1 ی ۳ 1 رل 9 و نا اد ۹8 مر ۳ ث ۳ در دی ۰ ۰ کر ۱ ۹ ! ۷ او ْ ۸ [ ی 1 ۴ ۸ ۱ ۱۱ یر پا ۹ 9 ۱ ۱۰ ای 6 سر ۹ 01 ۱ : از ایو ۷۵اب . ۹ ی 7 ۳ ی ‌- 1 ْ. : ۳ کس ‏ ۳ ی ۸ ۹ تم کر ی ۳ ۱ ی ار دا ۳۳ شکل پ.۱۳-۳- رسم حریم ثابت ۶۱ متر برای چند نمونه چاه جدول پ.۲-۳- مختصات چاه‌های با حریم ثابت در نقشه مطابق شکل ۱۲-۳ 32 ب- تعیین حریم براساس معیار زمان گذر (ماند) معیار زمان گذر برای نشان دادن مدت زمان حرکت آب زیرزمینی یا آلاینده سیال از یک نقطه در حریم چاه تا خود چاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر زمان ماند به مدت زمانی اطلاق می‌شود که یک دره از اطراف چاه با توجه به سرعت حرکت آب زیرزمینی» تخلخل و شیب هیدرولیکی به چاه برسد. براساس معیار زمان گذرء به ۳ روش زیر حریم چاه محاسبه می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی ۱۳۷ ۱ ححجمی روش حریان یکنواخت - روش حجمی در این روش تعیین حریم چاه براساس معیار زمان گذر طبق یکسری معادلات ریاضی می‌باشد که در شکل (پ.۱۳-۳) پارامترهای مورد نیاز و در ادامه معادله تعیین محاسبه حریم آورده شده است: ۱900۱۳۵۳۵ ۲ شکل پ.۱۳-۳- نمای شماتیک پارامترهای مورد استفاده معادله تعیین حریم به روش حجمی که در آن: 6 میزان بده برداشت از چاه (مترمکعب بر ثانیه) + زمان مدنظر برای رسیدن آلودگی به چاه که فرضی است (متر) عدد ثابت برابر ۳/۱۴ ارتفاع ستون آب در چاه پمپاژ (متر) شعاع حریم می‌باشد. (متر) -------- صفحهٔ بعد -------- - روش تغذیه در این روش نیز با استفاده از معادلات زیر حریم کیفی چاه تعیین می‌شود. 1 - ([* 71 +* ۲71 1 حجم آبی که در زمان ] برداشت می‌شود. 171 حجم آبی که داخل سیلندر است. ۳1 حجم آبی که در زمان ] وارد سیلندر می‌شود. در رابطه فوق ۸ میزان تغذیه می‌باشد که ممکن است در اثر بارندگی یا به صورت تغذیه مصنوعی وارد لایه آبدار زمین شود. 0 چ 177 + ]۲۷7۲ معادله بالا پس از ساده شدن به صورت زیر در می‌آید. اگر زمان به سمت بی‌نهایت میل کند حریم چاه را می توان از رابطه زیر به دست آورد: - روش جریان یکنواخت برای به دست آوردن حریم به روش جریان یکنواخت لازم است که پارامترهای تاثیرگذاری هم‌چون جهت جریان غالب» گرادیان هیدرولیکی, تخلخل, سرعت پمپاز و حداکثر زمان گذر موجود باشد. پس از جمع آوری پارامترهای مذکور در مدل» پروژه جدیدی با نام ۷111111111 به صورت زیر ایحاد می‌شود: [ ۷1 < 112120286 1216 1م1 ۱126 < م۳۲۵۵ پس از ایجاد پروژه برای تعیین جهت جریان» سه نقطه با پراکندگی مناسب که دارای تراز مشخص سطح آب می‌باشند را تعیین کرده که در شکل (پ.۱۴-۳) با عناوین (0۵1] 407) ع)اه]ا ۰۱11۳۵۲ (61ع4031) ۳۵۵ :0116 (01ع1 400) ۵۵۵۵2۲۵06 11۵ ۳ واحه۷۷20 ۲۵ ۵1 0۳0۵۹18 ع۱1 نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چکونگی تهیه نفشه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها ی آب زیرزمینی ۱۳ ۹ ور روم و / 1 ما مر دامن ] امتی ۲ برغ رز المع من ۲ 8 ۱۶۱۰۱۵ ادا | ادا ۷ له |(8 ص۲۱۳ ۳۵ لا سر ۱ ار ۹ / 6۵ 400 ادا 1251 9 ۵ و ۹ / ۳ ۱ را ۰ سر کی کی 6 7 کر سر مه (8 407) ۱3۴۴ ۱۷۱۲۲۵۲ - 1:۱۵ ۹۵۷ زیزدده بدردنه ۳ ی / لت ۳ سس ام ۱ " سح 1 مر (8 0003 7۲ع - ]00۱0 51ع] ۰ 6۳ 4231 ۳ 40 459 ا ها ۵ ما # ۳ ما اجام را شکل پ.۱۳-۳- نقاط با تراز مشخص سطح آب برای تعیین جهت جریان در ادامه با انتخاب منو ۳12۲۵۲۲ و ۳10۷۷ 111101110] (جریان یکنواخت)» حریم چاه در مدل تعریف می‌شود. در ادامه پنحره‌ی شکل (پ.۳- ۱۵) باز می‌شود. این پنجره توضیحاتی درباره روش جریان یکنواخت و متدولوژی نرم‌افزار آرائه می‌دهد و در آنتها سوال می‌کند که آیا تمایل به ادامه است یا خیر. با کلیک ۷۵۵ صفحه اصلی نرم‌افزار رویت می‌شود. وا ۶ رررر رز زررلا - دررژرر ره ۰ ۵۳۵۵۲۶۷ ۳۳۵۲۵ ۱۵ع۲ ۲۳۶ اذمزوم۲ ۲۳۵ مداغبعن زیم 6 ۲۵۳۶۲ ۵۲۵ 5 5لاغا۶ 0۳05 ۷ ۵۲ هط وصع ۲۵۵۶۱۳۵ 0۰ ۲۱۵۷ ۳۱۳۵۲۲۵ تعزام‌مت لاد صاق ۲ 5 وداک ۵۵۶۷۱۳9 ۲۵۵۱۲۳۵۹۵ ۲۵۵۵5 0۲ ۱۵۲۵۲۵۲۱۵۵م ۱ ۲۳۵ عوق راه 0 ما 0عواععل ۶ ۷۶/۳۵۴۳ ۸ ی 5 ۱۵۵۶۷۱۳9 اداام‌ع 00۱۱ ۲۵۲ ۷۷۳۸۵۸۴۳۹ ۱۵ ۱۵۵ ۶ز ۲۱۵۳۷ 6۲لا کارا۲۵5 ۱۱۵۳۵۵۵۲ ۱۵عا۷ ۲۵۶ از ,۱۳۲۵۳۵۲۶ #عکا ۷۷۳۵۵ نود 5۳ ۳۶6 0غ 00 1ژ65م 6۵ ۲۵7۲ وارا۵ ای ۵۲۲۵ م۲۳ ۲۱۵۶ ۵۳۳۵۲۵ 1۳۵ اطاماق ۲۳۵ و زد ژعاداروافی عط اازس عاد۲3 ۶۱۵۳ ۲۳۵ 5۳6 رااع ۱۳۳۵۲۸۵9۵ ۰ اعازران۸< 5و 111 50< |۳۵۵۵ ۵ ۸ ۵۵ هل ده 5 ۲عاع 3 دم اهازراده ۵ اراه اد کازداعل ۵۲ات۲ ۲۵۲ ا۵و۵۹ ۳ ۷۷۳۱۵۴۳۹ ۲۳۵ ۲۱۳۵ ۲۵ ۵۲اه ۲۵32۵ ۰ ۳۴۵۲۲ ۵۲ ۸کا ۲۱۵۵۵۲ ۲۱۵۳ ازع اه +30 ۱۵۲۵۲۵۶۵ ۲۵ :۲۲۵۵ ۶ ۲۵۲۱۲۲ ابا ۵عا ۲۵ کاب ناه 00 شکل پ.۱۵-۳- پنجره نمایش داده شده پس از انتخاب 1110۷ :11۳1107 با کلیک کردن نشان‌گر موس بر روی دریاچه ۷1۱1۲۲۵۲ داده‌های زیر را وارد کرده که شامل, ارتفاع ۱۲۴/۰۵ متر (۴۰۷ فوت)» یه ۰ ۰ هدایت هیدرولیکی ۳۳۱۰ متر بر روز و جهت جریان ۱۵۰ درجه می‌باشد (شکل ۱۶-۳). -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۵۰ دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌های زیرزمینی 0 0 ۱ 2 ۱ زا[ ] ار درا را از رورا ۲ رررر راز زرر عراد۳ ۳۱۵۳۲ 1۱۶۳۱۱۵۲۲ ۲۵۵۱ 7[ا4 ۲۵۵ ۵۲۵۲۳۵۶ |۳۵ 1 0 301601)جا اراد ۲۳۵۲ اد اوم ۳ 111۵۵110۳: 150 5 6ااع ماع اها باه شکل پ.۱۶-۲۳- وارد کردن داده‌های مربوط به دریاچه در گام بعدی باید بعضی از مشخصات آبخوان را به مدل داده که مراحل وارد کردن داده‌ها به صورت مسیر زیر می‌باشد: ۸0۷۲6۲ < دع 50100 < [ع۱10۵ مشخصات آبخوان شامل, سطح تراز پایه ۱۰۰/۶متر (۳۳۰ فوت)» ضخامت لایه آبدار ۲۰/۴۸متر (۱۰۰ فوت)» هدایت هیدرولیکی ۷ مر (۳۵۰ فوت بر روز) و تخلخل ۰/۲ می‌باشد (شکل پ.۱۷-۳). سپس روی تب ع0110711-) کلیک کرده که باید گزینه ۶۵ 510۷ نیز انتخاب شده باشد و پارامترهای دیگر آبخوان به صورت حداقل و حداکثر خطوط تراز ۱۱۸/۹و ۱۳۱/۰۶ متر (۳۹۰ و ۴۳۰ فوت) با فاصله خطوط ۰/۳ متری (۱ فوت) وارد می‌شود (شکل پ.۱۸-۳). ات | و7۵۳ [ ۹۵ابها۲۵ 1 اسان ۸ : ۳۲۵۳۵۵۶ اهاروش ا۵ه) 1330 0 عدد8 اعع) ۱00 و ۱۱9 رل /اع ۱6 ۱350 برا زا یال ۲۲0۳ عزاباه ۲۳۵۲ [::0۵۳۶۱۵۲۱۵] 02 ۳۵۱۵۶۱ ۱ اه 8 0۴ شکل پ.۱۷-۳- پارامترها و مشخصات مورد نیاز آبخوان -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی )۱۵ ۱ ااه 5 ۱ ۱ ۱ هو دم تا دا +و 5۸11 ایاهادتا غزااه20۵ م۳ ژعازداه0] ۴ فادها ۵ داراه‌اها ۹۳۵۳۵ ۷ ۲۱۸۹۱۳۵۱۵۲۵ ۲۵۲۳۲۵۱۲ 1330 1430 ازاق ام ۲۱3۱/۳۱۳۳ 1۱ ا۵ ۱۳۱۱۶ اراما تا شکل پ.۱۸-۲- پارامترها و مشخصات مورد نیاز خطوط تراز در تب 17201118 نیز زمان مورد نظر برای ترسیم حریم به روز در کادر 1116 |[1۳۵۷۵ ۷127111 وارد و سپس دکمه 01۲ را تدررز از ال روزرر ۱ اع۶ان 5 : ود 7 1 1۲۳5 [ و۸ 5 و۲30۳ ع۳امدع5۱ وق ۱1825 68 ۲3۷6 ۲۱3۶۲۲ ۶د۳ عاعزارد۳ ۵۳۶۵ ما اعع] ۱08 آه 5۱26 معا5 اابه‌اع0 ععلا ما 3363807178 39] ا32۶]) ۳۴ شکل پ.۱۹-۳- ورود داده زمان مورد نظر در قسمت ع 17۵011 برای وارد کردن دو نقطه دیگر به صورت زیر عمل می‌شود: 1 آدع ]1 ۸۵0 / [ع۱100 صورت زیر می‌باشند: 0 403 < |۳۸ ,4277311 -۷ ,0452325 ۳۵۵۵ +ع0 -------- صفحهٔ بعد -------- (1 400 <- | ,4283085- ۷ ,5 | 4548 > ب۷) 111100 عن م۵ 10002 1۳۵ پس از وارد کردن اطلاعات مربوط به آبخوان مدل آماده اجرا شدن می‌باشد. که توسط کلید ۲9 و یا نماد نشان داده شده در شکل (پ,۲۰-۳) این عمل صورت می‌گیرد. در نهایت پس از اجرا, شکل (پ.۲۱-۳) ظاهر می‌گردد که بیانگر تراز سطح آب در منطقه می‌باشد. البته برای صحت ننتایج باید داده‌های واقعی سطح آب در اختیار باشد. [6 ۲1۵0 ۳ اً و۹610 ۰ 1۳ ۳ ۲۳۲۰۰ شکل پ.۲۰-۳- دکمه ۱:۱۱ برای اجرای برنامه ۵۵ وی لام ] و ام سصلا صع اعص ۲ ۱ 000۱-4008۵00 ۱و۵ ۰۱ : ۱ ۱ : ۱ هماقا ۱۷۱۲۲۵۲ - ۳۵۹۵۳ 10۷۷ 0 ۱ ۴ سس نها ی ای ای ۳ ی ۹ ی یه ی گت ها کج ها که ی هو که ند 0 گ ۳ ۴ ی ۳ و 453 ۱ ِ اه ام دا ما مخ جام؟5 شکل پ.۲۱-۳- تراز سطح آب منطقه مورد مطالعه در ادامه برای تعیین حریم کیفی چاه مورد نظر در منطقه مورد مطالعهء از مسیر منو |[۷۷/1< ۸[0۷< 3101۳۵۱۲] مشخصات آن چاه مطابق شکل (پ.۲۲-۳) وارد می‌شود. این مشخصه‌ها شامل مختصات جغرافیایی محل چاه (452650- و 9-42806605 شدت میزان برداشت از چاه ۱۰۴۷۷/۲۳۱ مترمکعب بر روز یا ۳ فوت مکعب بر روز) و9 شعاع چاه ۱/۲۲۱ متر یا ۳ فوت) می‌باشد. در تب 110۲( گزینه [[۷۷ 1۳017 ۳۵۲110165 1۳۵06 را فعال نموده تا محاسبات مربوط از چاه شروع شود و مشخصات ارائه شده در شکل (پ.۲۳-۳) در قسمت‌های مربوط وارد می‌شود. در تب 001110۲ در قسمت 12010 اسم محدوده و در قسمت 5010206 111 شعاع محدوده‌ای که برای ر نعیین حریم مورد نظر است ای ۳۹۰ فوت) مطابق شکا (پ.۲۳-۳) نوشته می‌شود. در قسمت 5[ ۵۲ ۳1۵۲ عدد ۲۰ وارد می‌گردد. این عدد دقت پردازش در منطقه را مشخص می‌نماید. در پردازش اولیه می‌توان از -------- صفحهٔ بعد -------- اعداد پایین‌تر مانند ۸ و در نقشه سطح تراز شروع محاسبات وارد رنگ خطوط نیز با فعال نمو پس از وارد نمودن پارامترها 1۱ (شکل پ.۲۰-۳) استفاده سیب پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی نهایی از اعداد بالاتر هم‌چون ۲۰ استفاده نمود. در ادامه در قسمت می‌گردد که عدد ۲۳۵ فوت وارد شده است و ۵ فوت بالاتر از سطح تر دن گزینه 2010۲ 0۵11116 01100۹0 و انتخاب رنگ مورد نظر امکان ده ۳ رای || را رراسر اس ز ۲۳۱[ زارر ۲[داارا اج/|ا۳:۵] ادتاه ] راهم 30-5ع |۳۲ ۲۰ ام ۳۵۲96-5ع] ۸ تسا ور 50 ۰ 000۲۵۴ 2۹ تسا ور 5 ۵00۲۵3۴ ۲ بادل/3 ۱ ۳۳۳۳۳ 030۳۵۲8 ۵21 4 داد ۳ |۶۶ ۳د3) ٍ 14 ل پ.۲۲-۳- وارد کردن پارامترهای مربوط به چاه مورد نظر برای تعیین ح ۳ ۹ راات[۲ روز [: ۲) زا ردراو رل |ا دارم اج۷ام:۳] اه‌داد | ۱ ۵۲ داح ۳ع‌تا اعع! لالالات ۱ دراد «اعدطاه 5 اهب ۲۱۵۲۵ ععاعااادم 1۲32۵ با 20 ۱ 5ماع|ا/دم اه اغطا الا ا۵عا 335 ات 5۲۵/۳۵ انا ۳|۳۵ا۴ ۳۵۵۹۵ ۷ ر 1 ۳۱ ۲ا) ۳۵ااااد۳ ل پ.۳۳-۳- وارد کردن پارامترهای مربوط به چاه مورد نظر برای تعیین ح ی فوق با گزینه کا حریم چاه محاسبه می‌شود. برای ترسیم خطوط شود. هم‌چنین برای ترسیم ناحیه حفاظت شده اطراف دهانه چا ۱۵۸۳ 0۷۵1101[ 51271108 مقدار از آبخوان می‌باشد. مر یم حریم باید از کلید ۳9 و یا نماد ه می‌توان از دستور 1۳۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- رهم۱۳ دستورالعمل تعیین حر ی مکیف یآب‌های ز 4 0۳0160110 ۷۵11۵۵0 از منو ۳۵۲ و یا نماد ۱ و در نوار ابزار استفاده نمود. برای به‌دست آوردن نمایش ب4 تصویر ارائه شده در شکل (پ.۲۴۳-۳) از دستورات مختلف و متنوع موجود در منو /۷ع۷1 استفاده شود. 3 (۹ ۱ ۱ 2 ما۲ ۷/۳0۳۶ عامه] اصوم۸ امهوموزع بووها اقع :۴۶ 2 :88 |ا6ا۶اکلات اعاغا+ لتلاتلن اه اعهاها۵ زارد درد زر مراد 8 ما 0001 امصاهو ۱۵ واه وم 00 لخد یه شکل پ.۲۴-۳- حریم کیفی چاه مورد نظر با روش جریان یکنواخت پس از ۵ سال ج- تعیین حریم براساس معیار مرزهای جریان یکی دیگر از معیارهای تعیین حریم کیفی نقطه‌ای, مرزهای جریان می‌باشد که در ادامه به بررسی تاثیرات این عوارض ص روی حریم بحث خواهد شد. واضح است که رودخانه‌هاء زهکش‌های طبیعی و مصنوعی تاثیر بسزایی در شکل‌دهی و انداز دارند که با توجه به عمقء بده جریان و طول آنهاء تاثیرات متفاوتی بر روی حریم چاه‌ها خواهند گذاشت. در این قسمت به منظور بررسی تاثیر رودخانه ۷۷۸/3۸5/1 بر روی حریم چاه‌های اطراف آن نقشه پایه مورد نظر را وارد در شکل (پ.۲۵-۳) نمای منطقه به همراه رودخانه ۷۷۸۸517 و چند رودخانه دیگر با میزان آبدهی آنها نشان داده شده اد این مرحله لازم است از مسیرهای زیر خصوصیات آبخوان و پارامترهای طراحی وارد شوند: 07 << ۵۵111۳8 < [عل0 68 << ۵۵118۶ < [عل0 یرزمیمی سسسحححتتتتت تری از می‌شود. ست. در 1 1 -------- صفحهٔ بعد -------- به منظور مشخص نمودن صورت زیر می‌باشد: و یا می‌توان از روی آیکور پس از طی مسیر فوق پن ارتفاع حدود بده مشخص شود اسیب پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی 16 با ی سس 7 8 ۷۵ ]8ص ۱ ۱۸8۸3۲ ۸ ۳ هح61۸ مزا رس 25 شکل پ.۲۵-۳- میزان بده تعدادی از رودخانه‌های اطراف چاه مورد نظر خصوصیات در نقشه از مسیر زیر خصوصیات مورد نظر وارد می‌شود: 116 مربوط در نوار ابزار این گزینه را انتخاب نمود شکل (پ.۲۶-۳). ۸ ۱۳66 59 شکل پ. ۲۶-۳ نماد ‎٩10‏ ع111.] در نوار ابزار ۰ می‌شود ارتفاع شروع و انتهای به ترتیب ۴۱۰ و ۴۰۰ فوت وارد شده اس . باید بر روی گزینه 0ع4190112۳80-5060111 کلیک نمود. ۱۸۵ 1 2010 < ]۳۵۱ . در مدل تعریف گردد که به آ < ۲6۷ < ۳۱۵۳۵۲ ت. در صورتی که به جای -------- صفحهٔ بعد -------- عم۱ دستورالعمل تعیین حری مکیف یآب‌های زیرزمینی در صورت مشخص نبودن 16010 ,]۷۷1۵1 ,1۳۵۵1۵101106 می‌توان با کلیک بر روی 1۵۳-11610" ‎2٩‏ 1۳621 مساله را حل کرد در غیر این‌صورت لازم است این گزینه را غیرفعال و مقادیر مربوط را وارد نمود. در قسمت 102211010 11116۹1111 چنان‌چه محل زهکش نامشخص باشد. گزینه ۸11110۷/1 در صورتی‌ که محل زهکش در امتدا خط جریان باشد 06۱1۵۲112 ‎٩1۳62170‏ 21018 و در صورتی که محل زهکش در امتدا مرز آب سطحی باشد ۷/۵1۵۲ ‎٩۳1206‏ 21018 ۱۵۵۱ انتخاب می گردد. 5 ود سک سح سوات هه : ۳۵ هبات ۷۷ هناد | : ات وت ۱۳۶۶۳ انعم 5لدم۲ 0 ۴ لعاان‌ هم 5 صعو اه اع۵۳ ۲۳ 3630 و0۳ا۸ ۲۹ "۵6|" 8ق |1۲6۵ ما باادل‌ررن‌ط دام قح آرره ودواظ ۰ ۲۳ اغغا 410 ۱ ۲۵۵۵ 5۱۵۱۳8 ۵ و4 ۱ 1 ۵ ۴۳۳۵۱9 ۵۵| پس از تعیین مقادیر در این مرحله با کلیک بر روی 6ا و سپس با استفاده از چپ کلیک موس بر روی مسیر رودخانه از مکانی که دارای ارتفاع ۴۰۰ فوتی می‌باشد تا ارتفاع ۳۹۷/۵ فوتی (ابتدا تا انتهای رودخانه) را علامت گذاری کرده که این کار به صورت نوار باریکی در روی نقشه ظاهر می‌شود. در ادامه به همین صورت با شروع مجدد دستور و تعیین شرایط جدید در شکل فوق الذکر و کلیک بر روی 0۲ می‌توان رودخانه‌ها و یا زهکش دیگر نیز که در اطراف چاه‌ها قرار دارند. علامت‌گذاری نمود شکل (پ.۲۸-۳). در صورت نیاز به جابه‌جایی» حلذف و یا تغییر خطوط مشخص گردیده نیز می‌توان از دستورهای زیر استفاده نمود: 6 ۳۵۱۱۳ ۳۵۱۳6 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقضه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی 2۳ را و 1 ۳ 1 1 ۱ ۱ ی ۹ ۹ برای ادامه کار نیز باید میزان تغذیه آب‌های زیرزمینی به مدل داده شود.ء که شکل (پ.۲۹-۲) طریقه وارد کردن میزان تغذیه از طریق مسیر زیر را نشان می‌دهد: 1 با00< < ۳۱۵۳۵۵۲ 3 ۲ از ام ۳ 12.1 ۱۵۳۵92 آدمرد اما | #وار 5000 | اداهمو6 انا اون 11۵۲۵ بزااباع سل 00۳ اه ۳۵۱ مودوش !۱ پچ ااباق اول ۲۵۲۳ 6اه 8 وق اع۱6 00098 ها ۱/۲ 000276 ۵اه ۳ ۳۵۳۵۲9۵ ۸00240 ناه هل ۲۵۲۱ داوم 1۵96 | 2 برازد۴۳۵۱۵ آاساق او ۱۵۲0] 0ا۷۵فاه فعفط وود ۲ 3 0 3۷6/596 ان 8ا۵اابع ۴۵۷۵۵ ]| ۱ وا۵ح بزا/ ۱۳۹۵۳۵۵۸۴ | | ۲۵۱۵۲ شکل پ.۲۹-۳- وارد نمودن میزان تغذیه آب زیرزمینی -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸ در تب [1۳1۵ است که در صور ۲/۵۵(۷] 00276. غیرفعال بوده که در صورت و۲ جریان‌های سط< با توجه به م مشخص بودن با پس از طی م ۳۳۵۵۲۵) به. رنگ مورد نظر بر 6 حریم چاه دستورالعمل تعیین حری م کیفی (ن) شکل (پ.۲۹-۲) با توجه به این که شرایط همگن فرض شده است مقدار تغییرات هدایت هیدر ت نیاز می‌توان با انتخاب گزینه 00۳۵2۷:۲۷ ۳۷۵۲۵11۵ 0۵۳80 آن را تغییر داد. میزان : 0 داده شده است. تخلخل خاک نیز در قسمت ۳۲۵۵11۷ وارد می‌گردد. ارتفاع پایه و حدود تخمین ار در صورت نیاز می‌تواند وارد گردد. ود سناریوهای مختلف می‌توان با انتخاب تب 50011۵۳105 هر کدام از سناریوها را به طور مجزا تعر, این مرحله با انتخاب 016 با کلیک موس بر روی نقشه محدوده مورد نظر که سفره آب زیرزمی ی تغذیه می‌گردد را ترسیم نمود. شخص بودن میزان بده برداشت شده از چاه (۳۷۰۰۰۰ فوت مکعب بر روز) و شعاع آن (۴ فوت) رودخانه‌ها حدود حریم چاه به دست می‌آید. راحل بالا با انتخاب کردن عدد دلخواهی که میزان خطوط ترسیمی را نشان می‌دهد (در تب 01116۲ عنوان مثال عدد ۲۰ که به معنی رسم ۲۰ خط می‌باشد و تعیین ارتفاع شروع رسم خطوط یعنی ۲۳۵ ای رسم خطوط وارد قسمت نهایی که همان اجرا کردن برنامه است شده و در گام آخر با انتخاب ؟ تعیین شده که در شکل (پ,۳۰-۳) نمایش داده شده است. مر ْ, ۰ ً , :۱۳۵۵ ۶ ۰ « 7 / ۰ 4 .۰ , 7 ار ۳ ۶ ما ر رِ ِ ۰ .۳ 6 ار 7 ْ. ۰ ِ / م 7 ر ْ. / 7 َ « ی ۶ ام م ۳ ی ِ ۳ ۳ - م ۰ ً. ر , .۰ 5 ی ۰ ۶ ۶ . ۰ :7 ۳ د , م و م , ار ۴ ,۸ / ,۰ ی ۶ م ,7 7 ۶ / ۶ 7 , ار 7 م م۸ ۹ 7 ۸ ی .هه ی ۶ , 7 ً. ۰ ۰ « ر ور , ۳ > 7 9 نت 9 ۹ ژی نج ۹ ارت 0 ۹ ۳ ای 5 ل ۵ دت ری + 8 آ<م زیت ی یس م ۳ 7 لٍ درا س » ی 7 و9 ی مش , ۱ ۹ ۳ ۳ ۱ , 7 ۶ و ار و مر ۳ ۰ ِ رِ م ۶ م _ ر ی . ر ۰ ۶ ِ : : ۰ ی و ِ : را ر شکل پ.۳۰-۳- تعیین حریم چاه در شرایط وجود زهکش و رودخانه (مرز جریان) برای مدت ۵ سال آب‌های زیرزمینی تفاع میانگین نیز ف نمود. او با توجه به از پنحره ۷/|۱ زینه < [ع۸100 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی ۱۵۹ د- تعیین حریم براساس وجود مرزهای نفوذناپذیر در شرایط همگن همان‌طور که در شکل (پ.۳۰-۳) مشاهده می‌شود. با وجود رودخانه‌ها 9 زهکش‌ها شکل حریم با حالتی که ههیج یک از عارضه‌های فوق نباشد فرق دارد. در این قسمت شرایطی که مرزهای نفود ناپذیر بر روی حریم تاثیر می‌گذارند بررسی شده است. درابتدا باید مرزهای نفود ناپذیر» که هیچ‌گونه جریانی را از خود عبور نمی‌دهند علامت‌گذاری شود که مسیر انجام این مرحله به صورت زیر می‌باشد: 6 ۲10۳17001۵1 < ۲0۳ < ۳1۳۵۵۲ با استفاده از کلیک چپ موس در ابتدا و انتهای مرزهای نفود ناپذیر این مرزها مشخص می‌گردند. نکته قابل توجه این است که باید از برخورد مرزهای جریان با مرزهای نفود ناپذیر جلوگیری شود. پس از طی شدن مرحله بالا و ترسیم لایه‌های نفود ناپذیر (شکل پ.۳۱-۳) مدل را با مسیر زیر اجرا کرده و حریم مورد نظر به 6 <ع۵1112د< [ع۱10۵ برای مدت۵ سال می‌باشد. تعداد خطوط و زمان در قسمت ‎٩۵111118‏ قابل تنظیم می‌باشد. م۲۵ وبا هام10 ۵۵و۲۱ هصرع بو هع 800۵0 5 453835 4.283 94 0 شکل پ.۳۱-۳- تعریف مرزهای غیر قابل عبور آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰( ه- تعیین < در حالتی نمود. در این 8 2 ۲ کیف یآب 3333333333 هرم سه رس ی ی اور یا ار و وب سس و و یا کر کر ور رد گم ری چاه یک ی رو ۵ 0 ۹ قمجت ی یک 5 ان را ها سا نش ماو وا ویر ۷ رو امک مد وه مکی ات رتاک رلوک ۳ ۵ رد٩ ریس نان ی پر اس ی هو ی * هرا ری 1 کر رم او و مه اسریم دگن هه 2 که 1 ای او و ام کی پا ده یی یاس ولا ود ابر در و چم و رس دمص یو ای را مر بسا اد تربار دا کی وی دما و کار و وی و و او رش رید اج ما و وا ریا ها وا هل مره خ ری اس ی مه ار ی رای مار ما وا واه ود مه ی ایا وا با چا و ها ۲ وگ رب رمک اهر پر مه کر هیر نک ههد ی تن - کی و کوک هه ها و رک با وود و کرو اش ۳ ساره بخ 7 ۴ ی ی 6 کر وه مک رم رو مهو و و 1 ۱ یت ی دی کج ری ود و و ی مر از رواک کر موه سین ی وین کت سوه 21۱ سر 2 با سا رس یک رن ای وا ی نک و را بر پمال ری ارو ۱1 ۷ هه ک و ۱ ۰ مر رک ام و وکا تخود و ور بان ج ‏ او مس میک هس ۳ نو ینوا م۵ ۹ و ی ی ی و ض ی و ۴ وی یرم و وم وی مر در 2 ۳ ی ۰ تم یا ما 8 تس آ ‏ ی ی ی ما با 7 پاهند ۱ رت ی ی ی دا ی 9 9 ی زا ما حه هرد دز ور خیونه سره 1 هم کته ی ۹ ۰ اش 5 0 ی ۰ نک کرو مد هه تم اوه یا را وت و را جوا نی ما ی هد وان ی ی اس کر ار ای و بو و یک که مود هی ی با وا دی 3 بخ ایک ی ی 2 ات و هه دس وچ ی ۹ او وت ترا ماو ی ی 7 : یات و مس وشق موی 7 وج ی خی مرکا ده کم و با ۳ :1 2 کس وب ما یک او در کر بهم جوش را جن و ۹ ی و ۰ ۰ ید نوت اب ری بحاوا ی ی نو کر و هن اه و تم ماس هت اک و خی ی بر یس یک با ور رو مج نش ود چا دص رطس ی وا ۹ ی بخ ای اه چم ۵ ی َ پا اد و رک خی اک و ۹ رخا و یج ی یس بو اس روا و اب چا ان ور مور سم اد رت ها چا هخا وا کاخ مه : یی پوت ی ی یر مچ ها رج وا ام تک باور هر هه هر و را او اس ای ور اه وا و داجس و ی و و ی : ام با بش را روک یه ره کی و ی رک ری : ّ یس اد و رک اک ور مس ود ما وا هر و ال کر گر - یس ای ی و و و ورس ی و ان کم کین کر کم ور ی : ان و وه وا کات مه نو کرد با وا موه این رب و اس وه 5 ی ان را ۰ درو ی وی ها مه رک و ای مر هه و ین راکب من ما در اک ایام مماپون : ری یی وه و ود با دا ند وه بر و با دا رد یه ار اد با را هدرکن دب وان موس با و ات ای وهی رو کوک هو را کر ی ی ی کی زا و مه 7 و کر چگ راز روم رک ی : رای کم ی و او را و هش ی ار ۴ اه نا ی ۰ یس ی ما و ی که هه اد با نید ی 1 بر بر سر ۳ و ی وه ۰ ر نا وا و ی من وا و اس رح ی بر رم گر و یک ره اد کی گس یا که ود کن ام کی کم ال ما 2 بو رو و که اد هه دا سا ار ار وی وو مهوت ار یا ای ور را ی یس که یر کج هه و ی ی ره وا را ی سن ی ام تا ارام وا اب و ی نخ و لو یا و اکو و یار ان نیرو او ۳ یا و دا و کو گور رک ار کر بر ۴ بر دا درکن خت ییاد خر وب او هو 2 دور ای چا ره با تن که ی ارو ره یا بر کر دا 2 و را تن اس ۵ او یب نا اس و برد وا ال ۹ ره ابو ی 3 و وا رخ یی ی چا ک و ار ما ان بر . رن ی ی سا ی ی کر دا ۱ و ی ۹ 1 :2 : 9 را ار سا ۳ او ۶ وا ی ۴ که هم نا را نشر هاب رس روا ۹ ما هاو یر رو ی اس ی نا یا و ره یا و کی ی 0 فد ۲۸۱ ۴ اد سا َ 9 را اس ار ی ی ۱۱ 0 ات ز 18 و روک و رز اه و را هاب اس هو ۲ دا هد تک ی دفشیر هی خنک ضد هر هد سا ور کا و تاپ حکم 4 صف اپ 2 نخ ده یار ی یا َ ام ایا وا اد با سر و با ان درد ی بات ند ۱ رهق ۹ کم مک ۸ رد 0 مس ی تج ,۰ 0 ۵ ۱ 3 تعربه ۳ غیر قابل عبور آب برای مدت زمان ۵ سال 7 ۰ ۰. (مرز غیر قابل نفوذ 17111 ۳:۵۲ در شکل مشخص است) نفوذنابذبر درون ایط ناهمگن ۰ یم براساس جود های نفود پدبر در سرا ۰.۳ وجود مرر : که شرایط هدایت هیدرولیکی محدوده ر 5 س د یی :۰ ۰ ۰ ۰ نا ۰ ۱ ۵ ۹ و ۰ ۱ ای را که دارای شرایط متفاوتی از نظر هدایت هیدرو ۰ نکته زیر قابل اهمیت است که باید محدوده‌ای ر دارای سرا وی از ر یدرو ۰ ۰ اد ۰ بان ۰ تسه ۰ ۱ ۰ ۰ ۹ خحوأن است ت چند ضلعی‌هایی که لبه‌های تیزی نداشته باشند مشخص نمودء در غیر این صورت |< ل‌ 7 ۷ هد شکل (پ.۲۳۲-۳) تحوه کشیدن ایرن عوارض نشان داده شده است. واهد بود درا (پ.۲۳-۳) نحوه کشیدن این عوارض نشان های زیرزمینی قبلی استفاده برای بیان یکی و سایر رای برنامه -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - چگونگی تهیه نقشسه آسیب‌پذیری و حریم نقطه‌ای سفره‌ها یآب زیرزمینی )۱۶ ۵2۰ ۷ ۳1۵7 س مر پا کر ۱ ۱ 1 ع0 ۸ ی ده 06 1-011 طع ۳ : ۱ 58 ۷6 اهها جات 00اه . ۱ سس ۳ ۰ 116-81 عمجم 1 5 مد نله ۳ 16 116-000 00۳2۰ عطا ۰ مر ۱ توعد عا2عه امد 100 توافت #وزه ۳ 8( بلط 116-8 نامه م0 116-001 ده شکل پ.۳۳-۳ نحوه کشیدن عوارض در شرایط ناهمگن (مرز غیر قابل نفود [[[1] 8۱0166۲ در شکل مشخص است) مراحل معرفی شرایط ناهمگن برای برنامه به صورت زیر است: 10 1 < ۲0۳ < ۳1۵۵۲ پس از این لازم است هدایت هیدرولیکی جدید را وارد نمود (زیرا محیط ناهمگن می‌باشد). بدین منظور مسیر زیر طی می‌شود: 8 << [ع۱00 پس از طی مراحل فوق شکل (پ.۳۴-۳) نمایان می‌گردد که در این قسمت با تعیین سه فاکتور هدایت هیدرولیکی,» میزان تغذیه در روز و تخلخل که در این مثال فقط فاکتور اول یعنی هدایت هیدرولیکی متفاوت از قبل می‌باشد شرایط ناهمگن بررسی می‌شود. همان‌طور که در این شکل مشاهده می‌گردد به دلیل تغییر در هدایت هیدرولیک حدود تغییرات این پارامتر وارد گردیده است. 5 رز راز رام ۱ زره ردزررز رز اوه اما | ووزهموه5 | هام6 باق آعل 19۲] راب ابو 0 عاسه لوط عوصها) ما ۱۱/۹ 350 ۱ براا۵ ۳۵ آارا آعل 11۵۲ خا۵) #وادداعه) #و۵ ۳ با رهل/۲ 0002776 عا۵ 8 ع۵9 ۶ 8 لعلل ۸ الا 8 ۲۵۲ برااه0ا0م 6و ها باه ال ۲۵۲۳ 00زا۵ 2۷اه ۵و۵ط ۳۳۵۵9۵ ۱ اماو۲) را۵ ۱۳۳۵۳۵9۵0 از ۲ َ اما اهی«‌ه) شکل پ.۳۴-۳- وارد کردن پارامترهای مربوط به شرایط ناهمگن -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ در ادام در شک پس از دستورالعمل تعیین حری مکیف ی آب‌هاء 4 زهکش یا رودخانه‌هایی که به عنوان زهکش کاربرد دارند در مدل به صورت زیر تعریف می‌شوند: 1.116 < 10۷ < ]011 ۱۳۱۱ ۷ 7 ۹ : ار ۹ ۲ ۴ ی مورا ج سا ا ۰ ی , 1 ۳ او ره ۰ و پا ۰ ار ۷ ۹ ۸ 5 .. و ۰ ۷ 5 ۳ ۱۳ ۹ : ۱ 1 ی ۹ ها 0 7 ۰ ۹ ی 8 ۳ : ها ی یه ی ۰ وا ۱ : ۸ 1 ۰ ۰ ۰ و : را ۰ ۱ را ۰ ۰" اه ۰ 4 هار ۰ ۰ ۰ 3 َ 7 ا ۰ نی ! ۹" .۰ ۰ ۰ ۰ ی ی مر رای و 7 را ای 2 2 2 با ۰ ۰ ۰. هی هر هر ۹ ۷ هر 9 3 سَ ما نها ۰ 0 ۸ ی : ۰ 0 ُ ا ۱ : رک نها ا 1 ۹ ۰ ۰ ۳ ۰ ۰ ی : ی ْ س 2 3 پا ۰ ار ِ* ۰ ۹۵ ‌ ی , ۹ ۵۹:۱ ۱۷۷۸۹۲ را 1 مما تاه تا ار شکل ۱ پ. ۳۵-۲- نمایش منطقه ناهمگن ترسیم شده» حدود تغذبه و هکت انجام مراحل فوق مدل را از طریق گزینه 501۷0 یا انتخاب گزینه ۳9 اجرا نموده که در نهایت شکل (پ.۱۶-۲۳ نشان دهنده حریم چاه در شرایط ناهمگن می‌باشد. ژر زمیعی ۳177 -------- صفحهٔ بعد -------- 33333333333 ۹ که هه لس ۰ یی ۰۱53*< سر م 0 ک ی 0 َ خ یک ۷ ۶ , ود ۴16 : ۱ د 4 ۱ 1 ۱ ۸ : ی دی ارت و ور ۰ هر هم 5 در ِ : ی خ ی ۹ . یه چ 0 ۷ 1 ۱ ۱ 8 ۹ ۹ ۱ ۹ ۶ 2 7 9 ۲ + ۸ ۹ مد ظ 1 ص »2 1 کر : ۰ 4 8 مر ۵ ۹ 2 ۱ ۹ ایک 5 م۰ 9 ۱ : ی ۹ وا ۹ .۰ . ۹ 1 تمه و ۹ ی :۹ ۹ ۳ ۳ ور ۹ ۰ 5 و ۹ 7 0.6+ ی ی ۰ ۱ ۹ | ۸ ۳ ۹ م 2 8 ۳ ی ی 7 ۹ ۹ ۹ ۹ ۳ ۷ 0 2 ی : مت ۱ ۹ ۱( اما اد ۱ ی 0 ۳6 ۳ ِ ۹ ۹ چا ای ی ی رو نی ی ی شکل پ.۳۶-۳- تعیین حریم با شرایط ناهمگن ۱۶۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۲- آیین نامه جلوگیری از آلودگی سازمان محیط زیست. بند ۲ ماده ۰۱۰ مصوب ۱۳۷۳/۹/۲۴ ۳- مرتضی سرمد.ء حقوق آبء انتشارات سکه» تهران ۱۳۵۰ ۴ گزارش تعریف حریم کیفی و شناسایی انواع حریم‌های کیفی و عوامل موثر در آن» شرکت مهندسین مشاور لارء ۱۳۸۷ ۵- گزارش دستورالعمل تعیین حریم کیفی نقطه‌ای» شرکت مهندسین مشاور لارء ۱۳۸۷ ۶ قانون توزیع عادلانه آب. فصل سومء انتشارات دفتر حقوقی وزارت نیرو ۷ گزارش بررسی و پیشنهاد مبانی حقوقی و قانونی» لوایح و بخش‌نامه‌ها جهت آرائه به مراجع قانونی به منظور اجرای ۰ تعیین حریم کیفی ناحیه‌ای آبخوان‌های انتخابی و تعیین کاربری اراضی در هر یک از قسمت‌های آن» شرکت مهندسین ۳- سایت شرکت آب و فاضلاب استان تهران ۰۲۳۷۷۷۷۰2۵۰۱۲ ۱1۳0://۷/۷۷۷۷] ۴- سایت سازمان ترویج, آموزش و تحقیقات کشاورزی 110://۷۷۷/۷/۰۵۲۵۵۰۱۳ 1 ۵- سایت ثبت اسناد و املاک کشور ۰.۹۵1.۵0۷.1۱۲ 1110://۷/۷/۷۷] ۶- سایت مجموعه قوانین و مقررات حقوقی 20171. ۰.21011 1110://۷/۷۷۷۷] ۷- ناصر کاتوزیان, قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی, نشر دادگسترء تهران ۱۳۸۲ ۸- حمید رشیدی, قانون توزیع عادلانه آب در آئینه حقوق ایران» نشر دادگستر, تهران ۱۳۸۱ 40 2 ]۸51 .(1987) سس ما۲۵ لا م۲۳ ال دما با ماعص0عظ بسا ما۸ -9] هام ۷۵۳۵۵0010 عصلهد داوم صمناااامم غاد 0 امعم ۷۵۱۵1۵ 1۵۳۲ تایه ۰ م0۴ ,و۸ ,و نمع۸ ۳۵۱0 ۲۷۳۵۵۵۵۱ کلا .35 7/0 ۲۳۸/۵00/۵ 1 ۸۹1اا ۵ ان 0011117210 .(2006) لا بکل اش اما بکلا.۸ ,0اه ما۸ 60 مذ0ا ۳۵۵۵000 -20 0 ۳1005 زا1115 عام زد ان عک ۳۵ ۷1۵ امعم هد ۷100111 معا لمع ۵۳ 1۳۵۵ .694-9۰ :۱4 ,[۵ 0۳[ ۲۲۵۲۵۱۵۵ .05 ۵۷۷ 1۳6 06۳ 0۳۵101100 باازاه۵ 0 00۵/۵۵۲ کعمممما اه امعصحیددد ناس اه -ا2 8 166 121۳۵011۷۵۰ ,۳۳۵۵۷ ۳۱17۵061 ۵00 8۹۳۵۳ ود دعاداک لمعاندنا سای ۷۷ عط) ان ام ‏ نامگ 1۵ اه 0 00 -22 ۰ 0۲ آ00 50 ۲۵10۳۵۵۵ آن 1۱۷۹ جعای) ها مدا ۷۸۳۵۱ 1 ب224 ۲۵۵0۵ ۷۱۲۵۵۵۲ :1۵ هانگ م۳۳ ۳۳۵0 زاف 6۲اه 0 م60 -23 ۰ ۵.0.۷7۵ ,۷۵0۷۵۳ 310۳۵ ۳۹۵۱۵۵06 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ( ۱ 00۳۵11۷6 شهطا۲طها 1۵۳ ما۲۵ مسا هه ۳۵00 معا م0 که ۲۵۵۵00 -24 4۰ ا م۸ با ۸00 ۳۲۵۵1۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۵۱ ۲۹۷۹ م1۹121100عما] [0ا 0 ۳۵۱/۵۵۵ ۷۷۵۱۵۳ -25 [ .905379 1[ ۹/53 1/0/12 ۰60250۷ 110://10۷] مکعاها ۳۵۳۵۳۵۵۲ م۸ آماوم ۳۵۱۱۵۱۵۵ ۷/7 -26 ۰ ادالمد) ددااداهر۸ ,2006 صمناداوهط (صمند دم ما۷۷ الا -27 0 ۰ 1110://۷۷۷۷۷۷] ۷۷0 110://۷ 10110۰ آهاامم) مداامند۸ انا ۳۵۱۵۵۵ ۷/7 -28 7 001106 ۳۵ ۵0 دعمنان ها 0۷1۳0 دهاز 00۵ ,۱992 بل و۳۳ چگ با ,امه -29 0 ۳6 0۷ 0۹۵۵ جک ۵00 60166 عص0) هام۸ 1992 ۴ ما 0۳۹۵0 30۷0۷۲۲۰ ۱6 ,۳۵۱۱۵۵ |۲۳۵۵ 0 لآ دعاع5۵ ۳۵۳۵۵۵۵۲ نعااه0 م00 0 ,۱986 .ل معالد بط ۵۶ .۳ ما۵۵ -30 0 1۳6 لاا۷ 2۹00101100 1۵ ۳۳۵۹ باا 170 000 مخعزممعش۸ جواداها کدعاکظ 6۰ 20 ۷16100۳۴ ۲۳11۵1082۰ 01 1۹۵۵ 1 10۳۲6 300 عمماان یش بدااد اش 1۵ ۳۳۵۵0۵ 000 1۵۳ کعوااعل 0 -ا3 ۰ 56010006۳ ,70120 ۸0۳ 200 د1ان۲ادبا۸ اه انعس0 ۰ ۵۱ ,۵121100۹ 0۳۵۵ 1010۹ آهاام) ما۸ -32 0-8 081۹/0017[ /۵/2 ۷۷۰۵۹1111۰0۰ 0://۷/۷۷ 11۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خودء افزون بر پانصد عنوان نشریه تخصصی - فنی» در قالب آیین‌نامه» ضابطهء معیار» دستورالعمل» مشخصات فنی عمومی و مقاله, به‌صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده» تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی1367217121071.1۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 2 که ۳۳۵۵۵/۱1۲ 1512۳ 53 ف20 ۳12۶ ۹۳۵۵۶1 ۵۳ ۲۳۹۱۲ ۷1۵ ب ب ب 0 ۲0۳۳ 1۹1۲۱۲۲۵۱ ۰ 5 ۲۳۲۵۱۵۲۲10۱ ۶۳۵۲۱2۱۵۲ آ0 0 ۷( 0۲ ۹/11۹۷ 06۷15100 ناگ 51۳۵16216 1۵۲ م1 او 06 [2 16616 200 ۳۵۶16611۵2 اه 5۳۵۲ 5 160312 01 102711601 7 م00 ۷۷/۵1۵۲ 10۳۲ ۲011611۵ هام۳ ۱۱ ی3ی3[(02[ 2013 -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه با عنوان «دستورالعمل تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی» جهت ارائه یک چارچوب جامع برای تعیین و چگونگی اعمال حریم کیفی آب‌های زیرزمینی تهیه شده است. این نشریه چگونگی تعیین حریم کیفی آب‌های زیرزمینی