سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور ۱ ۰ یم ۶ 4 ۰ ۰ راهنمای تهیه نقشه‌های خطریذبری سبلاب آخرین ویرایش: ۹۹-۰۴-۰۷ معاونت فنی. امور زیربنایی و تولیدی وزارت نیرو امور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران دفتر استانداردها و طرح‌های آب و آبفا ۱11 ۷ اند ۱۳۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- :ش ش 4199296 با سمه تعالی بخشنامه به دستگاه های اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران 99/168298 :ﺷﻤﺎره :تاریخ 11 / 04 / 1399 :موضوع راهنما ی تهیه نقشه ی ها خطرپذیر ی سیالب در چارچوب ماده ( 34 )قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور موضوع نظام فنی و اجرایی یکپارچه، ماده( 23 )قانون برنامه و بودجه و آیین نامه استانداردهای اجرایی طرح های ،عمرانی به پیوست ضابطه شماره821 امور نظام فنی اجرایی ، مشاورین و پیمانکاران با عنوان«راهنما ی تهیه نقشه ی ها خطرپذیر ی سیالب » از نوع گروه سوم ابالغ می.شود رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر، از تاریخ 01 / 10 / 1399 .الزامی است امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پی مانکاران این سازمان دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصالحی .در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصالحات الزم را اعالم خواهد کرد محمد باقر نوبخت سازمان ربانهم و بودهج کشور ریاست جمهوری رییس سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- و[ ره ۵10 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی» مشاورین و پیمانکاران معاونت فنی» مور زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه کشور, با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه کرده و آن را برای استفاده به جامعه‌ی مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان. این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی, فنی, ابهام. ایهام و اشکالات موصوعی نیست. از این‌رق از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت |ا- در سامانه مدبریت دانش اسناد فنی و اجرابی (سما) ثبت نام فرمایید: 5۹۵۱۱10.۱1020111[0۱1111.17 ۳- پس از ورود به سامانه سما و برای تماس احتمالی, نشانی خود را در بخش پروفایل کاربری تکمیل فرمایید. ۳- به بخش نظرخواهی این ضابطه مراجعه فرمایید. ۵- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۶- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکانبه: تهران. میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۲۳۲۷۱ سازمان برنامه و بودجه کشورء آمور نظام فنی و اجرایی» مشاورین و پیمانکاران نماد 7 1۳: 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی با توجه به نقش مهم مدیریت سیلابدشت در کاهش اثرات مخرب سیلاب‌ها.ء تهیه پهنه‌های خطرپذیری سیل, مهم‌ترین ابزار مدیریت سیلابدشت می‌باشد. علاوه بر آن. وجود نقشه‌های خطرپذیری برای هرگونه اقدامات کنترل سیل, سیستم‌های پیش‌بینی و هشدار سیل, بیمه سیل و به طور کلی جهت اقدامات سازه‌ای و غیرسازه‌ای مهار سیل, لازم و ضروری است. این نقشه‌هاء اطلاعات سیلاب در یک منطقه را به صورت نقشه‌هایی گویا و کاربردی در اختیار برنامه‌ریزان با توجه به اهمیت مبحث فوق‌الذکرء امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه «راهنمای تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب» را با هماهنگی امور نظام فنی, اجرایی مشاورین و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرارداد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این معاونت ارسال نمود که پس از بررسی» بر اساس نظام فنی اجرایی یکپارچه. موضوع ماده ۳۴ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشورء ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران تصویب و ابلاغ گردید. علیرغم تلاش. دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را به آمور نظام فنی» اجرایی, مشاورین و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه, با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه» نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبر.ء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از این رو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. حمیدرضا عدل معاون فنی. امور زیربنایی و تولیدی تابستان ۱۳۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «راهنمای تهیه نقشه‌های خطرپذبری سیلاب»|ضابطه شماره ۸۲۱] مشاور پروژه: محمود افسوس . شرکت مهندسین مشاور سازه‌پردازی فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک اعضای گروه تهیه کننده: محمود افسوس شرکت مهندسین مشاور سازه‌پردازی فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک ساناز بمبئی‌چی شرکت مهندسین مشاور سازه‌پردازی دکترای عمران - آب الهه کاکاوند شرکت آب منطقه‌ای قزوین فوق‌لیسانس مهندسی عمران - سازه‌های هیدرولیکی اعضای گروه نظارت: غزال جعفری شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب محمدحسین یزدانی سازمان مدیریت بحران کشور فوق‌لیسانس مدیریت بحران اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی مهندسی رودخانه و سواحل طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): محمدابراهیم بنی‌حبیب دانشگاه تهران دکترای عمران- مهندسی آب غزال جعفری شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب صنعت آب کشور- وزارت نیرو محمد رستمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری ‏ دکترای عمران - مهندسی آب حسام فولادفر شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران ‏ دکترای مهندسی رودخانه جبار وطن‌فدا وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های هیدرولیکی مهدی یاسی دانشگاه تهران دکترای مهندسی رودخانه محمدحسین پزدانی سازمان مدیریت بحران کشور فوق‌لیسانس مدیریت بحران اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی اجراییء مشاورین و پیمانکاران سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس امور نظام فنی اجرایی, مشاورین و پیمانکاران -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه ۱-۱- تعاریف و مفاهیم ۲-۱ انواع نقشه‌های سیلاب ۱-۲-۱- نقشه‌های خطر سیلاب ۳-۳-۱- نقشه‌های خطرپذیری (ریسک) سیلاب ۳-۱- کاربرد نقشه‌های سیلاب ۱-۳-۱- مدیریت سیلاب ۲-۳-۱ برنامه‌ریزی کاربری اراضی ۳-۳-۱- برنامه‌ریزی شرایط اضطراری و مدیریت بحران ۳-۳-۱ اطلاع‌رسانی عمومی ۵-۳-۱ بیمه سیل ۶-۳-۱- ارزیابی طرح‌های مهار سیلاب ۷-۳-۱- تحلیل و ارزیابی خسارت سیل ۸-۳-۱- پیاده‌سازی سیستم‌های هشدار سیل ۴-۱- کاربرد 075 و 165 در تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۵-۱- عوامل کاهش و تشدید خطرپذیری ۶-۱- کاربران نقشه‌های خطرپذیری سیلاب فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۱-۲ مقدمه ۳-۲ روش‌ها و متدولوژی تهیه نقشه‌های خطر سیلاب ۱-۲-۲- روش سیلاب‌های تاریخی ۳-۳-۲ روش زمین ریخت‌شناسی (ژئومورفولوژی) در تعیین پهنه - ۳-۲-۲- روش مدل‌سازی هیدرولیکی ۴-۲- ناحیه‌بندی خطر سیل ۱ رودخانه‌ها ۱۲ ۱۸ ۱۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۲۳۳ ۲۳۴ ۳۶ ۳۷ ۳۹ ۳۱ ( ۳۲ ۳۴ ۳۶ ۴۵ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۴-۲- روش‌های ناحیه‌بندی خطر سیل ۲-۴-۲ انتخاب روش ناحیه‌بندی خطر سیل برای کشور ایران ۱-۵-۲- نقشه‌های پهنه‌بندی سیل ۲-۵-۲ نقشه‌های تغییرات عمق سیلاب ۳-۵-۲ نقشه تغییرات سرعت جریان ۴-۵-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل فصل سوم - نقشه‌های خطرپذیری سیل ۱-۳- مقدمه ۲-۳- مطالعات کاربری اراضی ۳-۳- مطالعات اقتصادی - اجتماعی منطقه مورد مطالعه ۴-۳- مطالعات آسیب‌پذیری ۱-۳-۳- انواع أسیب‌پذیری ۲-۳-۳ انواع خسارت سیلاب ۳-۴-۳ ارزیابی آسیب‌پذیری ۱-۵-۳ ارزیابی کیفی خطرپذیری (ریسک) سیل ۳-۵-۳ ارزیابی کمی خطرپذیری (ریسک) سیل ۶-۳- مطالعات ریخت‌شناسی و فرسایش و رسوب ۷-۳- مطالعات زیست‌محیطی ۸-۳- تعیین دوره بازگشت سیل برای نقشه‌های خطرپذیری سیل ۹-۳- تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۱-۹-۳- نقشه‌های آسیب‌پذیری سیل ۲-۹-۳- نقشه‌های خطرپذیری سیل فصل چهارم - مراحل تهیه نقشه‌های سیلاب ۱- ۴- مقدمه ۳۷ ۹۶ ۵۹۷ ۹۷ ۵۸ ۵۹ ۵۹ ۶۱ ۶۳ ۶۳ ۳۷ ۶۹ ۷۰ ۷۳ ۷۵ ۸۱ ۸۲ ۸۳ ۹ ۹۱ ۹9 ۳ ۹۳ ۹۹ ۱۰۱ ۱۹۰۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۲-۴- مراحل تهیه نقشه‌های خطر سیل ۱۳ ۳-۴ مراحل تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل ۱۴ پیوست ۱- تجربیات جهانی در تهیه نقشه‌های سیلاب ۱۹ پیوست ۲- نمونه نقشه‌های خطرپذبری تهیه شده در ایران ۱۳۱ منابع و مراجع ۱۵۹۳ شکل ۱-۱- خصوصیات نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیلاب ۷ شکل ۲-۱- نمونه‌ای از یک نقشه پهنه سیلابی با دوره بازگشت‌های مختلف ۸ شکل ۳-۱- نمونه‌ای از نقشه عمق سیلاب ۹ شکل ۳-۱- نمونه‌ای از یک نقشه سرعت پخش سیلاب ۱۰ شکل ۵-۱- نمونه‌ای از یک نقشه ناحیه‌بندی خطر سیلاب: در این نقشه خطر سیلاب به شش ناحیه خطر تقسیم شده است. ۱۱ شکل ۶-۱- نقشه استخراجی بر اساس تصاویر ماهواره‌ای سیلاب ۲۶ آگوست سال ۲۰۱۰ رودخانه سند در پاکستان ‏ ۱۲ شکل ۷-۱- مفهوم خطرپذیری به عنوان ترکیبی از خطرء در معرض بودن و آسیب‌پذیری ۱۲ شکل ۸-۱- مفهوم خطرپذیری سیلاب ترکیبی از میزان خطرء در معرض بودن و آسیب‌پذیری ۱۳ شکل ۹-۱- خطرپذیری ترکیبی از سه عامل خطرء آسیب‌پذیری و در معرض بودن ۱۳ شکل ۱۰-۱- نقشه خطرپذیری کمی یک رودخانه بر اساس میزان خسارت‌های مالی کاربری‌های مجاور رودخانه ۰ ۱۷ شکل ۱۱-۱- نمونه نقشه فرار سیلاب ایالت فلوریدا آمریکا ۱۸ شکل ۱۳-۱- تعریف کاربری اراضی برای یک منطقه در معرض خطر سیل با توجه به نقشه خطرپذیری سیلاب ۳۰ شکل ۱۳-۱-ارائه طرح‌های توسعه شهری با توجه به نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۳۱ شکل ۱۳۴-۱- طراحی خیابان‌ها و کوچه‌های شهر بر اساس نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱۵-۱- نمونه‌ای از پایش محدوده سیلاب - ماهواره 210۹۵1]. سنجنده 17۸/1 سال ۱۹۸۴ ۳۵ شکل ۱۶-۱- کاربران نقشه‌های سیلاب ۳۸ شکل ۱-۳۲- روش‌های تهیه نقشه‌های سیلاب ۳۲ شکل ۲-۲- ثبت داغاب سیل سال ۱۹*۵ رودخانه خیزر- پاکستان ۳۳ شکل ۳-۲- تصویر ماهواره چینی ۳۵۱۱ 720) از سیلاب رودخانه دز در فروردین ماه ۱۳۹۵ ۳۴ شکل ۴-۲- نمونه‌ای از یک سند تاریخی در خصوص یکی از رودخانه‌های شهر قزوین ۳۳ شکل ۵-۲- فعال شدن دوباره بستر تاریخی رودخانه سند (ایندوس) هند (تصویر دریافت شده از 85۸717 000018 در سال ۲۰۱۳) ۳۵ شکل ۶-۲- بیش‌ترین میزان خطر سیل, پیش از رسیدن سیلاب به حداکثر مقدار آن ۳۸ شکل ۷-۲- منحنی سطوح مختلف خطر سیل ۳۹ شکل ۸-۲- نمونه‌ای از نقشه پهنه‌بندی خطر سیل بر اساس استاندارد کشور استرالیا ۵۰ شکل ۹-۲- ترسیم نقشه‌های خطر سیل با در نظر گرفتن تعداد کم‌تر سطوح خطر با توجه به شرایط منطقه مورد مطالعه ۰ ۵۰ شکل ۱۰-۲- نمودارهای سطوح مختلف خطر برای انسان‌هاء وسایل نقلیه و ساختمان‌ها ۲ شکل ۱۱-۲ رابطه سرعت و عمق جریان سیلاب در روش ۷5۷۷ یدد شکل ۱۲-۲- نمودار ناحیه‌بندی خطر سیل در کشور هلند و آلمان ۵۶ شکل ۱۳-۲-اجزا و مراحل تهیه نقشه‌های خطر سیل ۵۷ شکل ۱-۳- نمونه‌ای از نقشه کاربری اراضی یک منطقه که مسیر عبور سیلاب رودخانه نیز بر روی آن نشان داده شده است. ۳۷ شکل ۲-۳- انواع آسیب‌پذیری در برابر سیلاب ۷۰ شکل ۳-۳- انواع خسارت ناشی از سیل ۷۴ شکل ۴-۳- توابع عمق - خسارت برای انواع ساختمان ۷۶ شکل ۵-۳- منحنی خسارت - عمق - زمان ماند برای برنج در چهار مرحله رشد گیاه ۷۷ شکل ۶-۳- روی هم قراردادن نقشه‌ها به منظور ارزیابی و تخمین میزان آسیب‌پذیری ۷۹ شکل ۷-۳- ماتریس احتمال - اثر برای ارزیابی کیفی ریسک سیل ۸۳ شکل ۸-۳- الگوریتم استخراج شاخص خطرپذیری (ریسک) سیل در روش وزن‌دهی به معیارها ۸۳ شکل ۹-۳- استخراج تابع احتمال وقوع - خسارت ۸۶ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ذهرست شکل‌ها و نمودارها شکل ۱۰-۳- مساحت زیر نمودار احتمال وقوع - خسارت بیانگر میانگین خسارت محتمل سالیانه می‌باشد. ۸۶ شکل ۱۱-۳- نمودار انجام مراحل تحلیل خطرپذیری در نرم‌افزار ۱/17 - 1۸7175] ۸۷ شکل ۱۲-۳- نمونه‌ای از نقشه‌های آسیب‌پذیری اجتماعی ۹۶ شکل ۱۳-۳- نمونه‌ای از نقشه آسیب‌پذیری اقتصادی بر مبنای جمعیت شاغل ۹۷ شکل ۱۴-۳- نقشه‌های ظرفیت مقابله با سل در یک منطقه ۹۹ نمودار ۱-۴- مراحل تهیه نقشه‌های خطر سیل ۱۶ نمودار ۲-۴- مراحل تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل ۱۷ شکل پ.۱-۲- نقشه خطر سیل حوضه هندیجان-جراحی به تفکیک حوضه‌های رتبه چهار ۱۲۳۳ شکل پ.۲-۲- اطلس پهنه‌های سیل‌خیزی و خطر سیل کشور ۱۳۵ شکل پ.۳-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل حوضه آبریز گرگان‌رود ۱۳۶ شکل پ.۵-۲- نمونه نقشه فرار و تخلیه یکی از روستاهای حاشیه رودخانه دوغ در حوضه آبریز گرگان‌رود ۱۳۷ شکل پ. ۶-۲- نقشه خسارت مورد انتظار رودخانه کن در محدوده روستای سولقان ۱۲۷ شکل پ.۷-۲- نقشه‌های خطرپذیری سیلاب شهر تبریز ۱۳۸ شکل پ.۸-۲- نقشه‌های خطرپذیری سیلاب شهر نهاوند ۱۳۰ شکل پ.۹-۲- نقشه توزیع خسارت سیل ۱۰ ساله وارد بر اراضی کشاورزی و ساختمان‌های شهری ۱۳۰ شکل پ.۱۰-۲- نقشه مناطق خسارت زا در اعماق مختلف برای کاربری‌های کشاورزی و مسکونی در اعماق مختلف سیلاب با دوره بازگشت ۱*۰۰ ساله برای رودخانه‌های کارون و دز در استان خوزستان ۱۳۲ نمودار پ.۱-۳- بخش‌ها و مراحل مطالعات تهیه نقشه‌های خطر سیل ۱۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱- مدیریت جامع سیلاب جدول ۱-۱- مشخصات نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیلاب جدول ۱-۲- منابع اخذ اطلاعات در مورد سیلاب‌های رخداده جدول ۲-۲- جمع‌آوری آمار و اطلاعات هواشناسی جدول ۳-۲- اطلاعات ورودی لازم برای انجام مطالعات هیدرولیک در تهیه نقشه‌های سیلاب جدول ۴-۲- انواع مدل‌سازی جریان به لحاظ ابعاد شبیه‌سازی جریان جدول ۵-۲- نرم‌افزارهای مرسوم مدل‌سازی هیدرولیکی سیلاب جدول ۶-۲- خروجی‌های مورد نیاز در مطالعات هیدرولیک برای تهیه نقشه‌های سیلاب جدول ۷-۲- تهیه مدل جریان رودخانه در حالت بستر متحرک جدول ۸-۲- مشخصات مدل‌های عددی برای مدل‌سازی جریان با بستر متحرک جدول ۹-۲- دوره بازگشت غالب در سایر کشورها برای تحلیل خطر سیل جدول ۱۰-۲- دوره بازگشت سیل پیشنهادی برای تهیه نقشه‌های خطر سیل جدول ۱۱-۲- تعریف سطوح مختلف خطر سیل جدول ۱۳-۲- مقادیر حدی خطر سیل جدول ۱۳-۲- ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس روش مرکز مدیریت بحران آمریکا (۳۳۸/۸) جدول ۱۴-۲- خطر سیل بر اساس احتمال وقوع سیلاب جدول ۱۵-۲- نحوه تهیه نقشه پهنه‌بندی خطر سیل جدول ۱۸-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس پهنه‌بندی سیلاب جدول ۱۹-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس روش کشور استرالیا جدول ۱-۳- منابع اخذ تصاویر ماهواره‌ای و عکس‌های هوایی جدول ۲-۳- دسته‌بندی انواع کاربری‌ها بر اساس میزان حساسیت آن‌ها به آسیب‌پذیری در برابر : جدول ۳-۳- مراجع دسترسی به اطلاعات اقتصادی و اجتماعی جدول ۴-۳- فاکتورهای تاثیرگذار بر میزان آسیب‌پذیری جدول ۶-۳- معیارهای تاثیرگذار بر میزان آسیب‌پذیری ناشی از سیلاب ۳۳ ۳۷ ۴۱ ۴۳۲ ۴۳۲ ۴۳ ۴۵ ۴۵ ۴۵ ۴۶ ۴۹ ۴۹ ۵۵ ۵۶ ۵۸۸ ۵۸۸ ۸۹ ۸۹ ۶۰ ۴ ۶۶ ۶۸ ۹ ۸۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۷-۳- عوامل تاثیرگذار در برآورد تلفات جانی و تعداد مجروحین در روش 161۳2 جدول ۸-۳- دوره بازگشت سیل پیشنهادی برای تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل جدول ۹-۳- شدت تاثیرپذیری از خطر برای گروه‌های سنی مختلف جدول ۱۰-۳ طبقه‌بندی سطوح آسیب‌پذیری برای جمعیت در معرض خطر سیل جدول ۱۱-۳- نحوه تهیه نقشه خطرپذیری کمی (مالی) جدول پ.۱-۱- مشخصات نقشه‌های خطر سیل در کشورهای دیگر ۸۹ ۹۲ ۹۵ ۹۷ ۱۹۰۰ ۱۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۹۹/۷ ۱ مقدمه رشد جمعیت. توسعه شهرنشینی و تغییر کاربری اراضی در دهه‌های اخیر موجب شده تا سیلاب به عنوان یکی از مخرب‌ترین بلایای طبیعی در جهان شناخته شود. از این‌رو شناخت پدیده سیلاب و روش‌های مقابله با آن و همچنین اثرات ناشی از آن» از مهم‌ترین مسایلی است که برنامه‌ریزان مدیریت بحران و سیاست‌گذاران مناطق شهری و روستایی باید به آن توجه کنند. در گذشته از روش‌های مقابله با سیلاب با رویکرد سازه‌ای مانند ساخت سیل‌بندهاء آبشکن‌ها و دیواره‌سازی کناره‌های رودخانه به عنوان روش‌های کنترل سیل استفاده می‌شد. اما در سال‌های اخیر رویکرد غیرسازه‌ای کنترل و مدیریت سیلاب به عنوان روش بهینه مطرح شده است [۹۱]. مجموعه فعالیت‌هایی گفته می‌شود که در راستای پیشگیری و کاهش خسارات سیلاب به کار برده شده و شامل گستره وسیعی از فعالیت‌های مربوط به حفاظت از حوضه آبریزء حفاظت از بستر و حریم رودخانه‌هاء اجرای راهکارهای سازه‌ای و غیرسازه‌ای مهار و کنترل سیلاب. آموزش همگانی. بیمه سیلاب و هر فعالیتی که به نوعی منجر به کاهش خسارات سیل گردد. می‌باشد (جدول ۱). نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیل" از انواع نقشه‌های سیل هستندکه اطلاعات سیلاب در سیل و شرایط بحرانی ناشی از وقوع آن بدون در اختیار داشتن نقشه‌های سیلاب امکان‌پذیر نمی‌باشد. جدول ۱- مدیریت جامع سیلاب |۶۰ منطقه‌بندی و طراحی شهری تعیین استراتژی‌های مختلف کاربری اراضی برنامه‌ریزی برای بازأفرینی شهری تعیین حداقل ارتفاع طبقه اول برای ساخت سازه در سیلاب‌دشت‌ها اعمال محدودیت‌های ساخت و ساز در به کاربردن مصالح متناسب با سیلا طراحی ساختمان‌ها بر مبنای نیروهای ناشی از وقوع سیلاب طراحی تاسیسات زیربنایی مانند سدهاء جاده‌ها و راه آهن بر اساس وقوع سیلاب ۵ کنترل رسوب و فرسایش ۶ ی ۱ اطلاع‌رسانی در خصوص میزان خطر سیلاب مورس و طلاع‌رسانی 11 . 2۱ - ۰ موزش و انتقال تجربیات ۱- ۳۵۵۵ ۲1372۳ ۳ 2- ۳10۵۵0 ۹۱۹ ۵۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ رشه‌ته اه راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب ادامه جدول ۱- مدیریت جامع سیلاب [۶۰] پیاده‌سازی سیستم‌های هشدار سیل با توجه به مشخصات حوضه آبریز صدور اخطاریه‌های سیلاب ارانه نقشه‌های فرار و تخلیه ارائه برنامه‌های لازم برای پس از بحران محاسبه آرزش اقتصادی سرمایه‌های در معرض خطر - هدف هدف از تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل,. مشخص کردن محدوده‌های در معرض خطر سیل است. ساده‌ترین و کم هزینه‌ترین نقشه‌های خطرپذیری سیل, نقشه‌های پهنه یا گستره سیل می‌باشد که می‌تواند برای دوره با زگشت‌های مختلف ارائه شود. اما پهنه سیل به تنهایی بیانگر میزان خطر سیل و یا آسیب‌پذیری منطقه در برابر سیلاب نمی‌باشد. عواملی مانند سرعت جریان» عمق جریان» تمرکز جمعیت در حاشیه رودخانه‌هاء کاربری اراضی واقع در سیلاب‌دشت‌ها.ء استقرار صنایع در مسیر عبور سیلاب و سازه‌های زیربنایی مهم در معرض خطر سیل بیانگر میزان خطر و بروز خسارت سیل است که باید در مدیریت سیلاب و ارائه راهکارهای کاهش خسارات سیل مد نظر قرار گیرد. چنانچه عواملی که در بالا به آن اشاره شد در نقشه‌های سیلاب منعکس گردد. نقشه‌های تهیه شده به نام نقشه‌های خطرپذیری سیل شناخته می‌شوند. این نوع نقشه‌ها. ابزاری ضروری برای نشان دادن میزان خطرات و آسیب‌پذیری در یک منطقه هستند و درک صحیح از میزان خطرپذیری, خطرپذیری سیل می‌باشد. همچنین به منظور بهره‌برداری بهتر از این ضابطه در قالب طرح‌های مطالعاتی» شرح خدمات مطالعات تهیه نقشه‌های سیل در دو بخش «شرح خدمات مطالعات تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی خطر سیل» و «شرح خدمات - دامنه کاربرد این ضابطه که با توجه به کاربرد گسترده نقشه‌های خطرپذیری سیل و به منظور شناخت این نوع نقشه‌ها و روش‌های تهیه آن ارائه شده است. در زمینه‌های مختلف مانند مدیریت و مهار سیل, مدیریت کاربری اراضی, مدیریت بحران و بیمه سیل مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین کاربرهای مختلفی در وزارت نیرو و شرکت‌های آب منطقه‌ای, وزارت کشور و سازمان مدیریت بحران» وزارت جهاد کشاورزی. شهرداری‌ها و صنعت بیمه می‌توانند از این راهنما بهره‌برداری نمایند. همچنین کاربرد این ضابطه برای مهندسین مشاور در مطالعات طرح‌های مهار و کاهش خسارات سیل و تهیه نقشه‌های -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ ۵ ۱-۱- تعاریف و مفاهیم سیلاب: غرقاب شدن موقت اراضی که در حالت عادی زیر آب نمی‌روند و علت آن می‌تواند سیلاب رودخانه‌هاء بالا آمدن سطح آب دریاها و اقیانوس‌ها در نوار ساحلیء شکسته شدن ناگهانی سازه‌های حفاظتی و کنترل سیلاب. شکسته شدن سدها و سایر موارد باشد [۶۰]. خسارت: مقدار خرابی یا آسیب وارده به سلامتی, اقتصاد. محیط زیست و سایر مواردی که تحت تاثیر خطر قرار می‌گیرند [۶۹]. خطر: یک پدیده, فعالیت انسانی یا شرایط خطرناک که می‌تواند موجب مرگ و آسیب به سلامتی موجودات زنده خسارت به سرمایه‌ها و تلفات شود. آسیب پذیری: ویژگی‌ها و شرایط یک جامعه یا منطقه که موجب می‌شود در برابر خسارات ناشی از یک خطر آسیب‌پذیر باشد [۶۹]. آسیب‌پذیری مجموعه‌ای از شرایط و فرآیندهای تحت تاثیر فاکتورهای فیزیکی, اجتماعی, محیطی و اقتصادی است که قابلیت تاثیرگذاری خطرات طبیعی را افزایش می‌دهد و توسط پتانسیل یک خطر طبیعی و توانایی عکس‌العمل و مقابله با آن خطر تعیین می‌شود [۶۹]. در معرض خطر بودن: میزان سرمایه‌های مالی و انسانی و کلیه دارایی‌های موجود در منطقه خطر سیل که در معرض بروز خسارت قرار دارند. اندازه‌گیری میزان در معرض خطر بودن شامل تعداد افراد یا سرمایه‌های تحت تاثیر خطر است [۶۹]. خطرپذیری سیلاب: ترکیبی از احتمال وقوع سیلاب و تاثیر بالقوه آن بر زندگی انسان‌هاء محیط زیست و فعالیت‌های اقتصادی است [۶۰]. نقشه‌های پهنه سیلاب: نقشه‌هایی که بیانگر سطح پوشیده شده از سیلاب با دوره بازگشت‌های مختلف (احتمال وقوع متفاوت) هستند. این نقشه‌ها عموما برای سه حالت سیلاب با احتمال خیلی کم یا سیلاب با مقادیر بسیار بالا سیلاب با احتمال وقوع متوسط (دوره بازگشت‌های بالاتر از ۱۰۰ سال) و سیلاب با احتمال وقوع بالا تهیه می‌شوند [۶۰]. نقشه‌های خطر سیلاب: نقشه‌هایی که از ترکیب نقشه‌های پهنه سیلاب با عمق جریان» سرعت و جهت جریان سیل و یا ترکیبی از پارامترهای جریان تهیه می‌شود [۶۰]. نقشه‌های خطرپذیری (ریسک) سیلاب: نقشه‌هایی که نشان‌دهنده اثرات منفی بالقوه سیل در دوره بازگشت‌های مختلف می‌باشند و با استفاده از عواملی مانند تعداد شاخص ساکنین منطقه درگیر با سیل, نوع فعالیت‌های اقتصادی میزان خسارت محتمل و سایر شاخص‌های مشابه نشان داده می‌شود [۶۰]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹.۹/۷ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذبری سبلاب سسسست.<حهح ۲-۱- آنواع نقشه‌های سبلاب نقشه‌های خطر سیلاب نقشه‌هایی است که در آن‌ها مشخصات مربوط به سیل که معرف میزان خطر سیل هستند. آرائه عواملی مانند کاربری اراضی و شرایط اقتصادی و اجتماعی در آن‌ها لحاظ نمی‌گردد. اما در تهیه نقشه‌های خطرپذیری هر دسته از نقشه‌ها حاصل جمع‌آوری اطلاعات و تهیه نقشه‌های اولیه‌ای است که شرح کلی آن‌ها در جدول (۱-۱) ارائه شده است [۶۰]. همجنین در شکل (۱-۱) ویژگی‌های کلی این نقشه‌ها بیان شده است. جدول ۱-۱- مشخصات نقشه‌های خطر و خطرپذبری سیلاب [۶۰] .۱ نقشه‌های خطر سیلاب نقشه‌های خطرپذ‌بری سیلاب مقدار حداکثر سیل با توجه به احتمال وقوع آن تجربه وقوع سیل در منطقه سرمایه‌های در معرض خطر ق سیا سیب یذ ابر سیلاب مشخصات ارائه شده درنقشه‌ها مق سیل سیب‌پذیری در برایر سیلا سرعت جریان خسارات محتمل سرعت و چگونگی پخش سیل تلفات محتمل (در واحد زمان) میزان خطر ْ ۳ کاربری اراضی, مدیریت منابع آب و سایر موارد مدیریت حوضه آبریز 1 جلوگیری و کاهش خسارت سیلاب , مدیریت بحران (مانند نقشه‌های فرار و تخلیه و سایر اهداف و کاربردها ارزیابی میزان خطر در مقیاس محلی ۱ موارد) مدیربت و برنامه‌ر ب , ِ برنامه‌ریزی انجام روش‌های فنی و سازه‌ای ی ایجاد پیش نیازهای لازم در راستای انجام روش‌های افزایش سطح آگاهی عمومی ٍ سازه‌ای کنترل سیلاب دقت پایین: در سطح کل حوضه آبریز دقت پایین: در سطح کل حوضه آبریز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹/۷ ۷ ناحیه بندی خطر سیل با توجه ارزیابی سرمایه‌ها و دارایی‌های براورد میزان تلفات و خسارات محتمل ناشی از سیل جریان بالاخص دو پارامتر عمق و سرعت جریان هزینه و زمان کم‌تر نسبت به ارائه نقشه‌های خطرپذیری ی : تمه پذیری و در معرضص خطر بودن سرمایه‌ها و دارایی‌ها شکل ۱-۱- خصوصیات نقشه‌های خطر و خطرپذبری سیلاب ۱-۱-۲-۱ نقشه بهنه سیل نقشه‌های پهنه سیل اولین. ساده‌ترین و کم هزینه‌ترین نقشه‌هایی می‌باشند که به منظور تعیین میزان خطرات سیل تهیه می‌شوند. نقشه‌های پهنه سیل برای سیلاب‌های با دوره بازگشت‌های مختلف در یک منطقه ارائه می‌شوند ( به عنوان نمونه شکل ۲-۱) این نقشه‌ها باید گویای این مطلب باشند که چه جاهایی در منطقه از جمله راه‌هاء راه‌آهن, واحدهای مسکونی, صنعتی, اراضی کشاورزی و سایر کاربری‌ها در هنگام وقوع سیل غرقاب خواهند شد. پهنه سیل‌گیر سیلاب‌دشت‌ها عموما با در نظر گرفتن اثر سازه‌های کنترل سیلاب مانند خاکریزهاء آبشکن‌ها (اپی‌ها) و سایر موارد ارائه می‌شوند ولی می‌توانند در صورت فرض شکست سازه‌های سیل‌بند در نقاط بحرانی نیز تهیه شوند. این نقشه‌ها یکی از اطلاعات پایه به منظور تهیه نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیلاب محسوب می‌شوند [۶۰]. مهم‌ترین کاربردهای این نوع از نقشه‌ها به شرح زیر است: - برنامه‌ریزی کاربری اراضی - برنامه‌ریزی شهری و برون شهری - اطلاع‌رسانی عمومی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب مقیاس‌های کلی (۱:۱۰۰۰۰۰ تا ۱:۱۰۹۰۹۰۰۰) در برنامه‌ریزی منطقه‌ای تا مقیاس‌های بزرگ‌تر (۱:۵۰۹ تا ۱:۲۵۰۰۰) در برنامه‌ریزی‌های شهری و مدیریت سیلاب را شامل می‌شوند. شکل ۲-۱- نمونه‌ای از یک نقشه پهنه سیلابی با دوره بازگشت‌های مختلف ۲-۱-۲-۱ نقشه تغییرات عمق سیلاب نقشه‌های عمق سیلاب (سطح تراز آب) یکی از ابزارهای پرکاربرد در تعیین میزان خطرات سیلاب و بیانگر میزان عمق جریان سیلاب در هر موقعیت از منطقه تحت تاثیر سیلاب است. عمق جریان سیلاب می‌تواند بر اساس مدل‌سازی (یک بعدی یا دو بعدی) رودخانه. تحلیل‌های آماری و یا داده‌های مشاهداتی پس از وقوع سیلاب در منطقه تعیین گردد. این نقشه‌ها یکی از اطلاعات پایه به منظور تهیه نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیلاب محسوب می‌شوند و در مدیریت سیلاب و برنامه‌ریزی‌های شهری و برون‌شهری به کار می‌روند. (شکل ۳-۱) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات رش را ۹ (۳) ۹۵م۵۲۶ ۴۱۵۵۵ ۵۵۵۱۱۵ 5 را رو زو و( 12 00 4 0 1 ۴۵۵۵ 600۶۲4 ه شکل ۳-۱- نمونه‌ای از نقشه عمق سیلاب ۳-۱-۲-۱ نقشه‌های سرعت حربان نقشه‌های سرعت جریان. بیانگر مقدار سرعت جریان در هر نقطه از یک منطقه و در محدوده پخش سیلاب می‌باشند. انجام مدل‌سازی‌های دو بعدی از جریان سیلاب به دست آید. لیکن در برخی موارد سرعت جریان حاصل از مدل‌های یک بعدی نیز می‌تواند در تهیه نقشه‌های خطر سیل به کار رود. با توجه به این که تهیه نقشه سرعت جریان در پهنه سیلابی مستلزم صرف هزینه و زمان می‌باشد. تهیه این نوع از نقشه‌ها صرفا برای رودخانه‌های با اهمیت زیاد توجیه اقتصادی خواهد داشت. یکی از کاربردهای مهم این نوع از نقشه‌هاء فراهم نمودن اطلاعات لازم جهمت طراحی سازه‌های کنترل تخلیه منطقه در شرایط بحرانی کاربرد دارند [۶۰]. به منظور اطلاع از سرعت پخش سیلاب در یک منطقه می‌توان با انجام مدل‌سازی هیدرولیکی» روند پخش سیلاب در رودخانه و سیلاب‌دشت آن را دنبال نمود و نقشه‌هایی را تهیه کرد که در بازه‌های زمانی مختلف میزان گسترش منطقه -------- صفحهٔ بعد -------- 1۰ ۹/۷ راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب سیلابگیر را نمایش دهند. به عنوان مثال می‌توان در حوضه‌هایی با زمان تمرکز کم نقشه‌هایی با تواتر دو ساعته و در حوضه‌هایی با زمان تمرکز بالا و رودخانه‌های بزرگ. نقشه‌هایی با دوره زمانی ۲۴ ساعته ترسیم نمود. این نوع از نقشه‌ها ابزار مناسبی برای ارائه برنامه اضطراری مقابله با سیلاب می‌باشند. همچنین بر اساس این نقشه‌ها می‌توان طرح‌های کنترل سیلاب اضطراری نیز تهیه کرد و پیش از وقوع حادثه و ایجاد خسارت اقدامات لازم را انجام داد. دقت نقشه‌های سرعت پخش سیل با توجه به دقت نقشه‌های موجود و مدل‌سازی‌های انجام شده تعیین می‌شود. شکل (۳-۱) نمونه‌ای از این نوع نقشه را نشان می‌دهد [۶۰]. 8 ۲:5 202۷5 نا 8 ۲327 ک5رد03 3( 35 4د- ۵-۱-۲-۱- نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سبلاب مولفه‌های جریان مانند پهنه پخش سیلاب. عمق و سرعت جریان به تنهایی تعیین‌کننده میزان خطرات تهدیدکننده سیلاب در سیلاب‌دشت نمی‌باشد. بلکه ترکیبی از پارامترهای جریان. عامل اصلی بروز خسارت ناشی از سیل است. لذا به منظور تعیین میزان تهدید سیل باید حدی از عوامل جریان مانند پهنه سیل‌گیرء عمق و سرعت جریان» سرعت پخش سیل و یا ترکیبی از آن‌ها را که می‌تواند سیب ایجاد کند. به عنوان معیاری برای میزان خطرات سیل در نظر گرفت و بر آن اساس ناحیه‌بندی خطر را انجام داد [۲۸ و ۵۱]. ناحیه‌بندی خطر عموما در نقشه‌های خطر سیلاب با رنگ‌بندی‌های متفاوت نشان داده می‌شود. کاربرد اصلی این نوع نقشه‌ها در مدیریت و برنامه‌ریزی کاربری اراضی در سیلاب‌دشت‌ها.ء بالا بردن سطح آگاهی مردمء توسعه طرح‌های کاهش خطرات سیلاب. تهیه برنامه‌های جامع مدیریت خطرپذیری سیلاب و تهیه دستورالعمل رویارویی با شرایط بحرانی می‌باشد. نقشه‌های خطر سیلاب مبنای تولید نقشه‌های خطرپذیری,» بحران و سایر نقشه‌های مرتبط با مدیریت سیلاب است. شکل (۵-۱) نمونه‌ای از نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل را نشان می‌دهد که سطوح خطر بر اساس حاصلضرب دو پارامتر سرعت و عمق جریان به ۶ دسته مختلف تقسیم شده است [۵۱]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ 1 3 2 سس شکل ۵-۱- نمونه‌ای از یک نقشه ناحیه‌بندی خطر سیلاب: در این نقشه خطر سیلاب به شش ناحیه خطر تقسیم شده است. ۶-۱-۲-۱ نقشه سیلاب‌های گذشته در صورتی که اطلاعاتی از سیلاب‌های گذشته در منطقه وجود داشته باشد. می‌توان نقشه‌هایی را تهیه نمود که بر روی آن‌ها پهنه سیلاب و یا سطح تراز آب در سیلاب‌های گذشته مشخص شده باشد. همچنین می‌توان مقاطع رودخانه و نحوه پخش سیلاب در مقطع را نیز ترسیم نمود. این نوع از نقشه‌ها ارزیابی کلی از میزان خطرات موجود در منطقه ارائه می‌کنند و در صورتی که با دقت مناسبی تهیه شده باشند. می‌توانند مرجع اولیه برای بررسی و تحلیل سیلاب در منطقه باشند. اطلاعات سیلاب‌های گذشته از منابع گوناگونی مانند اسناد تاریخی, تصاویر ماهواره‌ای و عکس‌های هوایی تهیه شده در هنگام وقوع سیلاب. مشاهدات صحرایی و داغاب‌های سیل, دستگاه‌های اندازه گیری سرعت جریان, روزنامه‌های تاریخی, کارتوگرافی دستی و پرس‌و جو از ساکنین حاشیه رودخانه استخراج می‌شود. این نوع از نقشه‌ها با وجود ساده بودن, کاربردهای گسترده‌ای دارند. اعتبارسنجی" مدل‌های هیدرولیکی و هیدرولوژیکی که مقادیر سیلاب و نحوه پخش آن را در یک منطقه محاسبه می‌کنند. بالابردن سطح آگاهی مردم در خصوص خطرات سیلاب در منطقه و انجام برنامه‌ریزی برای رویارویی با شرایط بحرانی از موارد کاربرد این نوع نقشه‌ها می‌باشند. شکل (۶-۱) نمونه نقشه تهیه شده بر اساس تصاویر ماهواره‌ای از سیلاب سال ۳۹۰۱۰ رودخانه«سند پاکستان ر نشان می‌دهد. 1-10 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ مره رها راهنمای نهیه نقفشه‌های خطر پذیری سیلاب 060۱۱ به و ۲۷ ده دود ۳۵*۱ 2 م۸ من 3 وددا* رد۸۰۹۳ ‎٩ مهد دوع من شکل ۶-۱- نقشه استخراحی بر اساس تصاوبر ماهواره‌ای سیلاب ۲۶ آگوست سال ۰ رودخانه سند در پاکستان ۲-۲-۱ نقشه‌های خطرپذ بری (ریسک) سیلاب ۱-۲-۲-۱ مفهوم خطریذیری! خطرپذیری ترکیبی از احتمال وقوع سیلاب و پتانسیل بروز خسارت می‌باشد. احتمال وقوع سیل در مفهومی به نام «خطر» و پتانسیل بروز خسارت در مفاهیم «در معرض بودن» و «آسیب‌پذیری» تعریف می‌شود. در حقیقت خطرپذیری تر کیب سه مفهوم خطر,ء آسیب‌پذیری و در معرض خطر بودن می‌باشد [۴۱]. این سه مفهوم در منلث خطرپذیری شکل (۷-۱) نشان داده شده است. سیب پذیری#در معرض بودن#* خطر <- خطرپذیر شکل ۷-۱- مفهوم خطرپذیری به عنوان ترکیبی از خطرء در معرض بودن و آسیب‌پذبری |۴۱ |- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ور ۳ خطر: خطر سیلاب بیانگر میزان شدت سیلاب است که باعث بروز خسارت و تلفات خواهد شد. شدت سیلاب ناشی از تاثیر دو عامل می‌باشد. عامل اول, منبع تولیدکننده سیلاب. به عنوان مثال میزان شدت بارش در یک منطقه که عامل تشکیل سیلاب می‌باشد. عامل دوم مسیر حرکت و جریان سیلاب. مانند ویژگی‌های هندسه مقطع رودخانه و سیلاب‌دشت آن. مولفه‌های جریان سیلاب مانند پهنه سیلابی. عمق و سرعت جریان در دوره بازگشت‌های مختلف و سایر عوامل مرتبط با ماهیت سیل از جمله عواملی است که بیانگر میزان خطر سیل می‌باشند. در حقیقت میزان خطر سیل را شرایط هیدرولوژیکی و هیدرولیکی حوضه آبریز و رودخانه تعیین می‌کنند و مستقل از شرایط سیلاب‌دشت و دخالت‌های انسانی. کاربری اراضی و شرایط اقتصادی - اجتماعی منطقه می‌باشد. در معرض بودن: یکی از دلایلی که منجر به بروز خسارت ناشی از سیل می‌شود. قرار گرفتن سرمایه‌های اجتماعی و اقتصادی در مسیر عبور سیل است. جمعیت. دارایی‌ها و اراضی با کاربری‌های مختلف که در مسیر عبور سیل هستند. شاخص‌هایی می‌باشند که تعیین‌کننده میزان در معرض خطر بودن است. آسیب پذیری: میزان ظرفیت یک جامعه برای رویارویی با سیلاب است. شرایط اجتماعی حاکم بر یک جامعه و محیط اطراف آن مانند نوع مشاغل افراد جامعه. سطح سوادء میزان آموزش پیش از وقوع سیل, نوع ساخت و سازء کشاورزی و باغداری در سیلاب‌دشت. شرایط زیست‌محیطی, استفاده از روش‌های کنترل سیلاب. برنامه مدیریت بحران قبل و حین وقوع سیل, سیستم هشدار سیل و سایر عواملی که بر میزان آسیب‌پذیر بودن منطقه و جامعه در برابر سیل موثر است. در در شکل (۸-۱) مفاهیم خطر, آسیب‌پذیری و خطرپذیری سیلاب نشان داده شده است. خطرپذیری (ریسک) آسیب‌پن در معرض بودن سیستم هشدار سیل ساختمان‌ها کیفیت ساخت و ساز اراضی کشاورزی تلفات انسانی مورد انتظار توان رویارویی با سیلاب اکوسیستم‌ها سرعت تخلیه و فرار مراکز صنعتی م0(م)] [ ۳/۸ مرجق: مطالعات اقتصادی - اجتماعی مطالعات ارزیابی آسیب‌پذیری 06/5 شکل ۸-۱- مفهوم خطرپذیری سیلاب ترکیبی از میزان خطرء در معرض بودن و آسیب پذیری [۵۰] -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۴ مره رها راهنمای نهیه نقشه‌های خطر پذیری سیلاب می‌شود. شکل زیر نشان می‌دهد که کاهش مقدار هر یک از عوامل, مقدار خطرپذیری را کاهش می‌دهد. در شکل (۹-۱)» 1 مقدار خطرپذیری اولیه و 8۲ مقدار خطرپذیری کاهش یافته است. شکل ۹-۱- خطرپذیری ترکیبی از سه عامل خطر. آسیب‌پذیری و در معرض بودن |۶۹ در حقیقت آنچه که تاکنون در ایران و بسیاری از کشورهای دنیا در خصوص تهیه نقشه‌های سیلاب به آن پرداخته شده است. نقشه‌های خطر سیلاب می‌باشد. لیکن نقشه‌های خطرپذیری سیل, نقشه‌های جامعی هستند که از ترکیب میزان آسیب‌پذیری عناصر موجود در منطقه (جمعیت. صنایع, تاسیسات زیربنایی و سایر موارد) با میزان خطرات بالقوه سیل حاصل می‌شوند و مفهومی فراتر از مفهوم خطر را شامل می‌شود. خطرپذیری عموما به صورت متوسط خسارت محتمل در منطقه بیان می‌شود و عموما به صورت واحد مالی آرزیابی می‌شود. نقشه خطرپذیری سیلاب را می‌توان با و بدون در نظر گرفتن سازه‌های کنترل سیلاب تهیه نمود. مقایسه این دو نقشه با یکدیگر میزان کارایی سازه‌های کنترل سیل را ارزیابی می‌کند و در تدابیر کنترل سیل در آینده از آن‌ها استفاده می‌شود. دقت نقشه‌های خطرپذیری باید به گونه‌ای باشد که همه جزییات یک منطقه و میزان خطرپذیری آن‌ها مشخص شود. مهم‌ترین کاربرد نقشه‌های خطرپذیری سیل عبارت است از مدیریت سیل, مدیریت استقرار کاربری اراضی در ۲-۲-۲-۱ محدودیت‌های موجود برای ترسیم نقشه‌های خطرپذیری سیلاب داده‌ها و اطلاعات صحیح از یک منطقه یکی از عوامل تعیین‌کننده در صحت مدل‌سازی‌ها و تهیه نقشه‌های سیلاب است. از این رو کمبود اطلاعات لازم که عموما به صورت کمبود اطلاعات پارامترهای مطرح در تعیین خطرپذیری, دقت پایین مدل‌سازی‌ها و نقشه‌های موجود. عدم وجود اطلاعات از مناطق ویژه (مناطق نظامی, مرزهای بین‌المللی و سایر موارد) و دیجیتالی نبودن اطلاعات می‌باشد. از جمله عواملی است که می‌تواند تهیه نقشه‌های خطر سیلاب را با مشکل مواجه کند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ ۵ نکته قابل توجه این که خطرپذیری متغیری است که در طول زمان ثابت نیست. لذا باید برای تخمین دقیق میزان بهترین تصمیم‌ها را اتخاذ نمود. مهم‌ترین دلایل تغییر خطرپذیری در طول زمان در عوامل زیر خلاصه می‌شود: - پارامترهای تعیین‌کننده آسیب‌پذیری در طول زمان تغییر می‌کنند. میزان آسیب‌پذیری با توجه به توسعه منطقه, تغییر نوع صنایع. تاسیسات و سرمایه‌های منطقه. تغییر در کاربری اراضی» تغییر رفتار و نگرش مردم نسبت به سیلاب و خطرات احتمالی آن و تغییر در ظرفیت مقابله با خطر سیلاب در طول زمان ثابت نیست. عواملی همچون جابجایی موقعیت صنایع. تاسیسات و سرمایه‌های مهم کاهش حساسیت صنایع به سیل, اطلاع‌رسانی به مردمء تغییر کاربری اراضی, بهبود عملکرد مردم در هنگام وقوع سیل و افزایش ظرفیت مقابله با خطرات سیلاب می‌تواند باعث کاهش میزان آسیب‌پذیری شود. - اجرای سازه‌های کنترل سیلاب موقتی یا دائمی - تغییر عوامل تعیین‌کننده خطر سیلاب مانند: شرایط آب و هوایی و تغییر اقلیم» تغییرات زیست‌محیطی (تخریب جنگل‌ها و مراتع و سایر موارد)» تغییر نرخ فرسایش خاک و دخالت عوامل انسانی از این رو به روز کردن نقشه‌های خطرپذیری سیل یکی از موارد مهمی است که باید هر چند سال یک بار ( به عنوان مثال هر ۱۰ سال یک بار) با توجه به شرایط توسعه منطقه و همچنین شرایط محیطی آب و هوایی و یا شرایط فیزیکی رودخانه‌ها مورد توجه قرار گیرد. ۳-۲-۲-۱ نقشه‌های آسیب پذیری نقشه‌های آسیب‌پذیری سیلاب نشان‌دهنده میزان حساسیت عناصر سیلاب‌دشت در برابر خطر سیل و انعطاف‌پذیری منطقه یا جامعه در رویارویی با آن است. عناصر مرتبط با سیلاب‌دشت شامل افراد. دارایی‌هاء تاسیسات زیربنایی و فعالیت‌های اقتصادی یک منطقه است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم مورد تهدید قرار می‌گیرند. این نوع از نقشه‌ها.ء نقشه‌های پایه و اولیه برای تهیه نقشه‌های نهایی خطرپذیری سیلاب محسوب می‌شوند و اطلاعات ضروری برای انجام برنامه‌ریزی‌های لازم در شرایط بحرانی در هنگام وقوع سیل را در اختیار متولیان مربوطه قرار می‌دهند. با در دست داشتن این نقشه‌ها و اطلاعات آن‌ها می‌توان تاثیر سیلاب بر زندگی افراد را مورد ارزیابی قرار داد. همچنین به منظور تهیه نقشه‌های بیمه سیلاب, تعیین میزان آسیب‌پذیری منطقه درگیر سیل در قالب برآوردهای مالی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. نقشه‌های آسیب‌پذیری یک منطقه در برابر سیلاب عموما شامل موارد زیر می‌باشد: - نوع ساخت و ساز در سیلاب‌دشت - حساسیت کاربری اراضی به سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۶ پرشه‌ترها ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذ بری سیلاب - جانمایی و توزیع گروه‌های آسیب‌پذیر و حساس (خانه سالمندان, مدارس» بیمارستان‌هاء مکان‌های توریستی و سایر مکان‌های عمومی که محل تجمع باشد.) - توزیع و جانمایی ساختمان‌های خاص (ساختمان‌هایی که در گذشته بر اثر سیلاب خسارت دیده‌اند.) - آسیب‌پذیری اجتماعی که به عنوان شاخص آسیب‌پذیری اجتماعی سیلاب تعریف می‌شود و شامل میزان حساسیت افراد جامعه در برابر وقوع یک حادثه مانند سیل است. - فعالیت‌های اقتصادی و دارایی‌ها واحدهای تولیدی و صنعتی, تاسیسات زیر بنایی و فعالیت‌های اقتصادی از جمله عناصر مهمی هستند که باید در هنگام وقوع سیل از آسیب مصون باشند. از این رو در دست داشتن نقشه‌ای که بر روی آن کلیه اطلاعات سرمایه‌های در معرض خطر منطقه ارائه شده. از اهمیت بالایی برخوردار است. میزان آسیب‌پذیری سرمایه‌هاء صنایع و فعالیت‌های اقتصادی و اثر مدیریت شرایط بحرانی بسیار کاربرد دارند. در این راستا تعیین کاربری اراضی به لحاظ مسکونی, تاسیسات زیربنایی مانند راه‌هاء خطوط انتقال برق, تلفن, گاز و سایر موارد. واحدهای خدماتی مانند بیمارستان‌هاء منابع آب. مدارس, آتش‌نشانی‌ها و سایر واحدهاء شهرک‌های صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی و اراضی کشاورزی و باغات ضروری است. تاسیسات و صنایعی که در هنگام وقوع سیل و بروز خسارت موجب ایجاد و انتشار آلودگی می‌شوند. باید در نقشه‌ها مشخص باشند مانند صنایع شیمیایی و انبار آن‌هاء صنایع نفت و تاسیسات وابسته. نیروگاه‌های حرارتی, منابع انرژی ۴-۲-۳-۱- نقشه خطرپذ‌یری سیلاب خسارتی که ممکن است در صورت وقوع سیلاب در یک منطقه به وجود آید در قالب خسارات مالی در هر واحد سطح (مترمربع» هکتار یا کیلومترمربع) یا تلفات جانی بر روی نقشه‌های منطقه مشخص می‌شود. این نوع از نقشه‌ها با عنوان نقشه‌های خطرپذیری سیلاب شناخته می‌شوند و به منظور برنامه‌ریزی مدیریت خطرپذیری منطقه و اتخاذ تصمیم‌های لازم در شرایط بحرانی کاربرد دارند. اطلاع از میزان خسارت احتمالی در هر محدوده از سیلاب‌دشت. بیانگر این نکته است که کدام مناطق باید در برنامه‌ریزی رویارویی با سیلاب. بیش‌تر از سایر مناطق مورد توجه قرار گیرد. شکل (۱۰-۱) نمونه‌ای از نقشه خطرپذیری سیل ر برای کاربری‌های مختلف واقع در سیلابدشت یک رودخانه نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ ۷ شکل ۱۰-۱- نقشه خطرپذیری کمی یک رودخانه بر اساس میزان خسارت‌های مالی کاربری‌های مجاور رودخانه ۵-۲-۲-۱ نقشه موقعیت سازه‌های مهار سیلاب و حفاظت از کناره‌های رودخانه موقعیت سازه‌های مهار سیل در تهیه برنامه‌های کنترل سیلاب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. موقعیت این سازه‌ها بر روی نقشه‌های خطرپذیری منطقه جانمایی شده و باید میزان سیلاب ایمن عبوری از مقطع رودخانه با در نظر گرفتن اثر آن‌ها بر روی نقشه‌ها مشخص گردد. در مناطقی که با این نوع از سازه‌ها از خطر سیلاب محافظت می‌شوند. باید این نکته را در نظر داشت که سازه‌های کنترل سیلاب ممکن است در صورت وقوع سیلاب‌های با مقادیر بیش‌تر از مقادیر طراحی سیب ببینند و عملکرد صحیح خود را از دست دهند. در این صورت با توجه به این که با در نظر گرفتن وجود این سازه‌هاء آمادگی مردم و مسوولین در برابر سیلاب کاهش یافته است. احتمال بروز خسارت و تلفات در هنگام شکست ناگهانی سازه‌های حفاظتی نسبت به مدل‌سازی جریان و پخش سیل در سیلاب‌دشت‌ها با و بدون درنظر گرفتن اثر سازه‌های کنترل سیلاب در رودخانه صورت می‌پذیرد تا محدوده‌هایی که صرفا به دلیل وجود سازه‌ها محافظت شده‌اند. مشخص گردد. سپس نحوه پخش سیلاب با لحاظ نمودن شکست سازه کنترلی نیز مدل‌سازی و بررسی می‌گردد. مدل‌سازی شکست سازه باید با در نظر گرفتن بحرانی‌ترین حالت شکست انجام شود. انتخاب موقعیت شکست سازه بر اساس شواهد تجربی, مدل‌سازی کامل سازه و خاک پی و قضاوت‌های مهندسی تعیین می‌گردد. مدل‌سازی پخش سیلاب می‌تواند به روش‌های دو بعدی و یا شبه دو بعدی صورت پذیرد. در اکثر مواقع ترکیب با و بدون در نظر گرفتن سازه‌های کنترل سیل مناسب می‌باشد [۶۰]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۶-۲-۲-۱- نقشه اضطراری نقشه‌های اضطراری یا فر اختیار شهروندان قرار می‌دها مناسبی نمایش داده شودء ج عوامل تعیین‌کننده در رویارو اضطراری سیلاب را فراهم م آب. باتری» تلفن همراه و ساب وقوع سیلاب و با آموزش‌های از نقشه فرار را که برای ایال-" ۳۱ کاربرد نقشه‌های ۹ راهنمای : با نقشه‌های فرار و تخلیه ار و تخلیه. نقشه‌هایی هستند که اطلاعات لازم برای رویارویی در د. در این نقشه‌هاء علاوه بر این که راه‌های فرار و پناهگاه‌های امن ۱ ز ییات لازم مانند راه‌های دسترسی, خیابان‌هاء کوچه‌هاء تقاطعات و یی با خطر است. از این‌رو دسترسی به اطلاعات دقیق و مناسب | ر موارد نیز برای مدیریت بهینه بحران توصیه می‌شود [۶۰]. ارائه همگانی و افزایش سطح آگاهی مردم در مواجهه با سیلاب همراه . شکل ۱۱-۱- نمونه نقشه فرار سیلاب ایالت فلوریدا آمریکا با توجه به نوع عوامل مشخص شده در نقشه‌هاء به سه دسته کلی ی موجود هنگام وقوع سیلاب را در رایط بحرانیء زمان یکی از ۵ نیاز هنگام فرار مانند غذاء باشد. شکل (۱۱-۱) نمونه‌ای ا 1 نقسیم می‌شود ۶۰]: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ ۹ - جلوگیری از ایجاد خطرپذیری جدید - تطابق با تغییرات به وجود آمده در عوامل تعیین کننده خطرپذیری کاربرد اصلی نقشه‌های سیلاب با توجه به الزامات منطقه تحت تاثیر سیل تعیین می‌شود و به شرح زیر می‌باشد [۸۰ و ۶۰]. ۱- مدیریت جامع سیلاب ( جلوگیری از وقوع خسارت و کاهش میزان آن) ۲- برنامه‌ریزی و مدیریت کاربری اراضی در سیلاب‌دشت‌ها ۳- برنامه‌ریزی شرایط بحرانی و اضطراری ۴- افزایش سطح آگاهی اجتماعی ۵- بیمه سیلاب ۶- ارزیابی طرح‌های مهار سیلاب ۷- تحلیل و ارزیابی خسارت سیل ۸- تعیین نقاط آسیب‌پذیر تاسیسات زیربنایی و ارائه راهکارهای مناسب حفاظت از آن‌ها -٩‏ پیاده‌سازی سیستم‌های هشدار سیل علاوه بر کاربردهای ذکر شده. نقشه‌های سیلاب به طور غیرمستقیم در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با حوزه محیط‌زیست و آلودگی‌های آب و خاک پس از وقوع سیلاب نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. ۱-۳-۱- مدیریت سیلاب مدیریت سیلاب دربرگیرنده راهکارها و برنامه‌ریزی‌هایی در راستای اجرای موثر و بهینه روش‌های کاهش خطرپذیری سیل یا به عبارتی مدیریت خطرپذیری سیل می‌باشد. در این راستا در اختیار داشتن نقشه‌های سیلاب که پارامترهای اصلی خطرپذیری بر روی آن‌ها منعکس شده است. یکی از ارکان مدیریت خطرپذیری سیل می‌باشد. لذا ضروریست اطلاعات مربوط به هر سه عامل تاثیرگذار در خطرپذیری شامل خطر یا بزرگی سیل, کاربری اراضی و آأسیب‌پذیری بر روی نقشه‌ها مشخص شود تا با انجام برنامه‌ریزی‌های لازم در راستای کاهش سطح خطرپذیری اقدام شود. پارامترهایی که باید در نقشه‌های سیلاب در راستای مدیریت سیل ارائه شود عبارتند از: - آسیب‌پذیری عناصر واقع در سیلابدشت به لحاظ آسیب‌پذیری محیطلی, اقتصادی, اجتماعی و زیست‌محیطی - خطر آلودگی - میزان خطرپذیری سرمایه‌های موجود -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۱- برنامه‌ریزی کاربری اراضی برنامه‌ریزی برای استقرار کاربری اراضی در یک سیلاب‌دشت با در نظر گرفتن میزان خطرپذیری موجود. یکی از برای توسعه آینده» مناسب‌سازی اراضی برای کاربری‌های مختلف. برنامه‌ریزی احدات تاسیسات زیربنایی» تهیه برنامه‌های سیلاب‌دشت امکان استفاده بهینه از اراضی را همراه با کاهش مبزان خطرپذیری سیلاب فراهم می‌کند. در این راستا باید عوامل ذکر شده در ذیل در نقشه‌های سیلاب ارائه شوند تا امکان برنامه‌ریزی بهینه برای استقرار کاربری اراضی وجود - پهنه سیلابی برای دوره با زگشت‌های مختلف با و بدون در نظر گرفتن سازه‌های کنترل سیلاب طبقه‌بندی میزان خطر برای محدوده‌های مختلف - تحلیل خطرپذیری سیلاب برای کاربری‌های مختلف - تعیین میزان خطر آلودگی - تعیین میزان خطرپذیری سرمایه‌های موجود ساختمان‌های بحرانی: بیمارستان‌هاء پناهگاه‌ها ساختمان‌های با : 3 کاربری‌های کشاورزی, تفریحی ساختمان‌های مسکونی, ساختمان‌های مقاوم سر معموی ۲ و گردشگری موقف تجاری و صنعتی با همست | در برایر سیلاب "" ۰ بالا با لحاظ شرایط سیلایی ۹ ۵ ۳ احداث می‌شوند. ۳ بسک خیلی زیاد ریسک زیاد 5 7 : ۴ ال 1 1 8 شکل ۱۳-۱- تعریف کاربری اراضی برای یک منطقه در معرض خطر سیل با توجه به نقشه خطرپذیری سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ور )۳ علاوه بر این. در برنامه‌ریزی توسعه شهری و طراحی فضاهای شهری باید دو عامل سرعت بالا آمدن سطح آب و جهت حرکت جریان در سیلاب‌دشت را مد نظر قرار داد. به عنوان مثال شکل (۱۳-۱) دو نوع طراحی شهری را نشان می‌دهد. فرار افراد ساکن در منطقه را می بندد. اما این مساله با تغییر در طراحی شهری که در شکل سمت راست نشان داده شده. اصلاح شده است. مسیر دسترسی به خیابان و ساختمان‌ها در اولین ساعت بالا آمدن سطح آب رودخانه قطع می‌گردد. در این حالت امکان فرار به سمت نقاط مرتفع وجود دارد. شکل ۱۳-۱- ارائه طرح‌های توسعه شهری با توجه به نقشه‌های خطرپذبری سیلاب نمونه دیگری از این مثال در شکل (۱۴-۱) دیده می‌شود. بالا آمدن سطح آب مسیرهای فرار در ارتفاع رودخانه 2 شکل ۱۴-۱- طراحی خیابان‌ها و کوچه‌های شهر بر اساس نقشه‌های خطرپذبری سیلاب ۳-۳-۱ برنامه‌ریزی شرایط اضطراری و مدبریت بحران طراحی یک برنامه قابل اجرا و موثر به منظور مدیریت بحران در شرایط سیلابی بر اساس اطلاعات مربوط به سیلاب و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ و راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب می‌پذیرد. یکی از ابزارهای مهم در برنامه‌ریزی شرایط بحران در یک منطقه. دسترسی به نقشه‌های جامع و کامل در نقشه‌های سیلاب در ارائه برنامه‌های کلان مدیریتی (ملی و بین‌المللی) در شرایط بحران وقوع سیلاب مانند ارائه سناریوهای مقابله با خطر سیلاب. ارائه نقشه‌های فرارء موقعیت اماکن امن در برابر سیلاب و ارائه برنامه‌های عملیاتی " مورد استفاده قرار می‌گیرند. از این‌رو باید عوامل ذکر شده در ذیل در نقشه‌های سیلاب ارائه شوند تا امکان دستیابی به - شاخص‌های تعیین میزان خطرپذیری مانند جمعیت درگیر سیلاب و سایر موارد - تاسیسات زیربنایی مهم و اساسی مورد تهدید در هنگام وقوع سیلاب - نقشه راه‌های ارتباطی - میزان آسیب‌پذیری واحدها و تاسیسات مستقر در منطقه مانند نیروگاه‌هاء منابع ذخایر آب و سایر موارد - میزان خطرپذیری کلیه واحدها و سرمایه‌های مهم مانند تاسیسات زیربنایی حساس با امکان انتشار آلودگی در منطقه در صورت وقوع سیلاب انجام می‌پذیرد [۸۰]. در این نوع مدل‌ها زمان دریافت هشدار سیل و زمان لازم برای انجام عکس‌العمل لازم از سوی افراد گرفتار در سیل آرزیابی می‌شود. مقایسه بین زمان لازم برای فرار از موقعیت خطر و زمان موجود این امکان را فراهم می‌کند تا برنامه مناسبی برای شرایط بحران تدوین شود. پناه گرفتن در زمان سیلاب می‌تواند به صورت حرکت به سمت نقاط با ارتفاع بیش‌تر و یا پناه گرفتن در ساختمان‌های ایمن باشد. ۴-۳-۱ اطلاع‌رسانی عمومی یکی از کاربردهای نقشه‌های خطرپذیری سیلاب افزایش آگاهی مردم به ویژه ساکنین سیلاب‌دشت‌ها در خصوص میزان خطرات احتمالی است که ممکن است منطقه سکونت آن‌ها را در مواقع سیلابی تهدید کند. نحوه ارائه نقشه‌های سیلاب که برای اطلاع‌رسانی به مردم تهیه می‌شود با نحوه ارائه نقشه‌های سیلاب که در اختیار مسوولین و متخصصین قرار می‌گیرد. متفاوت است. ویژگی اصلی این نوع نقشه‌هاء ساده بودن نحوه استفادهو کاربرد آن‌ها می‌باشد. مهم‌ترین عواملی که باید در این نوع نقشه‌ها ارائه گردد عبارتند از: 5 ۸۵110 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ ۳۳ - پهنه سیلابی با دوره بازگشت‌های مختلف. با و بدون در نظر گرفتن سازه‌های کنترل سیلاب - اطلاعات سیلاب‌های گذشته در صورت وجود شامل پهنه سیلابی» عمق سیلاب و تصاویر موجود - اطلاعات تکمیلی در خصوص سیلاب مانند عمق و سرعت جریان» سرعت شروع سیلاب و سایر موارد ۵-۳-۱ بیمه سیل به منظور تهیه برنامه جامع بیمه سیلاب باید اطلاعات دقیقی از میزان تلفات جانی و مالی احتمالی در صورت وقوع سیلاب و میزان در معرض خطر بودن کلیه مستحدئنات واقع در سیلاب‌دشت مانند کاربری‌های مسکونی» صنعتی و تاسیسات زیربنایی و حساس در دست باشد. اطلاعات مندرج بر روی این نوع نقشه‌ها مانند سایر نقشه‌های سیلاب باید شامل پهنه سیلابی و خصوصیات هیدرولیکی جریان مانند عمق و سرعت جریان باشد. اطلاعات مورد نیاز از هر واحد و تاسیسات توسط شرکت‌های بیمه جمع‌آوری شده و توسط تحلیل‌گران بیمه تحلیل می‌شود. لیکن کلیه اطلاعات موجود در اختیار مالکان قرار نمی گیرد. ۶-۳-۱- ارزیابی طرح‌های مهار سیلاب یکی از کاربردهای نقشه‌های خطرپذیری سیلاب آرزیابی طرح‌های مهندسی رودخانه‌ای است که به منظور کاهش خسارات سیلاب در مسیر رودخانه‌ها احداث شده است. سازه‌های کنترل سیلاب به یکی از روش‌های زیر موجب کاهش - کاهش عمق جریان - کاهش سرعت جریان - کاهش مدت زمان جاری شدن سیل - کاهش سرعت بالا آمدن سطح جریان در سیلاب - کاهش مدت زمان قطع راه‌های ارتباطی تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب. قبل و بعد از اجرای طرح‌های مهار سیل و مقایسه آن‌ها با یکدیگر می‌تواند ارزیابی مناسبی از نحوه عملکرد طرح اجرایی در اختیار برنامه‌ریزان محلی قرار دهد. همچنین با توجه به این‌که اجرای طرح‌های مهار سیل در یک بازه از رودخانه ممکن است منجر به بروز خسارت و افزایش خطر سیل در بازه دیگری از رودخانه شود. وجود نقشه‌های سیل این امکان را فراهم می‌کند که این تغییرات در طول رودخانه شناسایی و ارزیابی شوند. ۷-۳-۱- تحلیل و ارزیابی خسارت سیل محاسبات خسارت احتمالی سیل در هر دوره بازگشت یکی از کاربردهای مهم نقشه‌های خطر سیل می‌باشد. با در اختیار داشتن نقشه‌های پهنه و عمق سیل میزان خسارت محتمل به هر یک کاربری‌های موجود در پهنه سیل تخمین زده می‌شود و با انجام برنامه‌ریزی و ارائه برنامه‌های جامع مدیریت سیل میزان بروز خسارت در هنگام وقوع سیل کاهش می‌یاید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ره رای راهنمای تهیه نقشه‌های خطرپذبری سیلاب ۸-۳-۱ پیاده‌سازی سیستم‌های هشدار سیل سیستم‌های هشدار سیل که امروزه به عنوان یکی از بهترین و موثرترین روش‌های غیرسازه‌ای مدیریت سیلاب مطرح می‌شود. نیز از نقشه‌های سیلاب به عنوان معیاری برای ارائه برنامه واکنش فوری در منطقه استفاده می‌کند. در این سیستم‌ها با دریافت اطلاعات مربوط به بارش در یک حوضه و اعمال آن در مدل‌های نرم‌افزاری توسعه یافته مقادیر سیلاب محتمل در رودخانه‌ها تخمین زده می‌شود و بر اساس آن نقشه‌های پهنه و عمق سیل ترسیم می‌گردد. این نقشه‌ها پیش از وقوع سیل در اختیار مسوولین و برنامه‌ریزان محلی قرار می‌گیرد تا بر اساس آن عملیات واکنش فوری (۳۸) انجام پذیرد [۱۵]. ۴-۱- کاربرد 15 و 115" در تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب استفاده از 015 و تکنیک‌های آن در مهندسی رودخانه. سرعت پیشرفت این علم را دوچندان کرده و امروزه بسیاری از فعالیت‌های مرتبط با مهندسی رودخانه مانند تحلیل حوضه آبریزء استخراج فیزیوگرافی حوضه آبریز, مطالعات هیدرولوژی و برآورد سیلاب. تهیه مدل هندسی رودخانه به منظور مدل‌سازی جریان, تعیین پهنه سیل, منطقه‌بندی کارگیری نرم‌افزارهای مرتبط با این حوزه می‌توان از اولین گام در تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب که شامل آماده سازی داده‌های مکانی و هندسی رودخانه و سیلاب‌دشت آن تا آخرین مرحله که شامل تعیین منطقه‌های خطر و ارائه نقشه‌های کاربردی در این زمینه می‌باشد. از تکنیک‌های 015 بهره گرفت. مهم‌ترین تکنیک‌های مورد استفاده در این زمینه را می‌توان در موارد زیر خلاصه نمود: - استخراج پارامترهای فیزیوگرافی حوضه آبریز رودخانه - تهیه مدل هندسی حوضه آبریز به منظور مدل‌سازی واحدهای هیدرولوژیکی و برآورد میزان سیلاب - پردازش اطلاعات مکانی به منظور تهیه مدل‌های رقومی ارتفاعی (01:84]) از حوضه آبریز و سیلاب‌دشت‌ها - پردازش اطلاعات مکانی و توپوگرافی مسیر رودخانه و تهیه مدل هندسی رودخانه جهت مدل‌سازی جریان - تحلیل نتایج مدل‌های هیدرولیکی و استخراج نقشه‌های پهنه سیلاب. عمق و سرعت جریان - تحلیل و ترکیب لایه‌های مختلف (لایه‌های عوامل تعیین کننده میزان خطر سیلاب) و ایجاد لایه جدید - تهیه نقشه‌های با مقیاس مناسب از وضعیت خطرپذیری سیلاب به منظور اطلاع‌رسانی به مردم ۸۵100 7( 00ع ۱-3۵ 58 10۵۱6[ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ ۳۵ - تهیه پایگاه‌های اطلاعاتی در 5آ7) از داده‌های اجتماعی, اقتصادی, کاربری اراضی و وضعیت اراضی واقع در سیلاب‌دشت‌ها به منظور تحلیل خطرپذیری سیلاب سنجش از دور (1۳5) دانش کسب اطلاعات از پدیده‌ها و اجسام, بدون تماس فیزیکی و از راه دور می‌باشد. در علوم مهندسی پردازش و تحلیل مکانی سطح زمین و اجزای آن از راه دور راهگشای حل بسیاری از مسایل می‌باشد [۵۵]. تهیه نقشه‌های سیلاب در مهندسی رودخانه نیز می‌تواند در زمینه‌های ذیل از این تکنیک بهره گیرد: - پردازش عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواری به منظور تهیه نقشه‌های توپوگرافی رودخانه‌ها - پردازش عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای به منظور تعیین کاربری اراضی مناطق در معرض خطر سیلاب - پایش محدوده سیلاب و مناطق تحت تاثیر آن با بررسی وضعیت پوشش سطح زمین در زمان قبل و بعد از وقوع سیلاب (شکل ۱۵-۱) - تخمین و برآورد میزان خسارت‌های سیلاب - استفاده از داده‌های هواشناسی و هیدرولوژی مستخرج از تصاویر ماهواره‌ای به منظور شبیه‌سازی و پیش‌بینی مدل‌های هیدرولوژی - پیش‌بینی سیلاب با پایش وضعیت بارندگی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای - امکان مطالعه پیوسته و به هنگام سیلاب - امکان پایش سیلاب در دوره‌های زمانی مختلف - تهیه آرشیو غنی و مطالعه سیلاب‌های گذشته - قابلیت برآورد مولفه‌های مورد نیاز مدیریت سیلاب در کوتاه‌ترین زمان ممکن - کاهش هزینه‌های تهیه نقشه‌های سیلاب نسبت به سایر روش‌ها و تکنیک‌ها ۳۰ ۲ نیا ۷ / و نو 34 ما >« 1 1 / #۳ ۳ ی ی 9 ۱ ۰ ۳ ۹ ۳ ی ی اش ۱ ماما ۵ تس 6 ها ۸6 خو ۴ ۹ ۹ یگ با ۰۵ ۱ 1 س اب ۹ ۳ ْ ۹ ۷ ۹ # غد" ۵ ۹ ۸ یم یی ا 9 ۹ 1 ۹ : ملر یچ ور( ۹ پ ۷ 7 چ؟ ۹ دی اس ۰ اب 1۹ ۰ سس " ۳۳ ری 1 ت ۹ ۵ :ون ۸ 0 ۲ ۹ ۹ عبه " ان اه ۷ کر ها : ۱ ۳ ار ۸ 7 0 ۷ ۰.7 ۴ م ظ / 8 ۴ ۹ " ی 0۷ 4 هر / : ئ ۲ جرد /هه ۳ ی سل ا امه ۹ ۱۱ مر یی ی ی مگ اس ااض ۷ شکل ۱۵-۱- نمونه‌ای از پایش محدوده سیلاب - ماهواره 1.20521 سنجنده 781 سال ۱۹۸۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹ راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۵-۱- عوامل کاهش و تشدید خطرپذیری همان‌طور که به آن اشاره شد خطرپذیری ترکیبی از سه عامل خطرء در معرض بودن و آأسیب‌پذیری است. تغییر در هر یک از عوامل ذکر شده منجر به افزایش یا کاهش میزان خطرپذیری منطقه در هنگام وقوع سیل خواهد شد. اگرچه میزان خطر سیل یک مفهوم طبیعی برای همه رودخانه‌ها است و در شرایط تداوم بارش‌های جوی در سطح حوضه به همراه شیب طبیعی رودخانه. وقوع جریان‌های سیلابی را به دنبال خواهد داشت. ولی دخالت‌های انسانی به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر عوامل تعیین‌کننده خطرپذیری تاثیرگذار بوده و موجب کاهش و یا افزایش آن می‌شود. مهم‌ترین عامل طبیعی تاثیرگذار بر روند طبیعی رودخانه. تغییر اقلیم و ویژگی‌های اکوسیستم یک منطقه است و عوامل دیگری همچون چگونگی مدیریت منابع و سیاست‌های توسعه به عنوان عوامل غیرطبیعی, تاثیرات دوگانه‌ای بر خطرپذیری خواهد داشت. - تغییر اقلیم. در سال‌های اخیر باعث تغییر الگوهای بارش و عموما به صورت کاهش تداوم و افزایش شدت شده است. افزایش شدت بارشء جریان‌های شدیدتری را به وجود آورده و عوامل هیدرولیکی. دبی. سرعت. ارتفاع و پهنه جریان را وسیع‌تر می‌کند. - نظام مدیریت حوضه و رودخانه. نقش موثری بر تشدید وقوع سیل و یا مدیریت سیل دارد. ارائه مجوزهای بهره‌برداری از منابع رودخانه مانند برداشت آب. شن و ماسه و عبور تاسیسات شهری و کیفیت نظارت بر فعالیت بهره‌برداران و خصوصا رویکردهای مدیریت رودخانه‌ای که می‌تواند موجب حفظ طبیعت رودخانه و با - مدیریت کاربری اراضی, فرایند توسعه شهری و فعالیت‌های اطراف رودخانه‌ها را مشخص می‌سازد. گسترش شهرها و سطوح نفوذناپذیر و ساخت و ساز در حریم و سیلاب‌دشت رودخانه. ناشی از مدیریت کاربری اراضی و ضعف آن است در نتیجه شدت خطرپذیری سیل با ایجاد موانع در مسیر جریان و عوض نمودن ساختار - مدیربت خطرپذیری سیل, از اقدامات اساسی در محیط‌های سیل‌خیز است. در مدیریت خطرپذیری, پهنه‌های تصمیم‌سازان قرار می‌گیرد. وجود مدیریت خطرپذیری سیل زمینه‌های رخداد سیل‌های مخرب را کاهش می‌دهد. - سطح آگاهی و آموزش عمومی. میزان هوشیاری و آمادگی عمومی در برابر سیل, آسیب‌پذیری را تقویت نموده و دانش مردم در مورد خطرات بالقوه سیل را افزایش می‌دهد. یکی از نتایج آگاهی عمومی از خطرات سیل این است که اقدامات مربوط به بهره‌برداری از منابع رودخانه‌ای و ساخت و سازهایی که میزان تهدید سیلاب را افزایش می‌دهند. به درستی مدیریت شده و مشکلات موجود را به میزان زیادی برطرف می‌کند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۹ ۳۷ ۶-۱- کاربران نقشه‌های خطرپذیری سیلاب نقشه‌های خطرپذیری سیلاب نقشه‌هایی است که در آن اطلاعاتی در خصوص میزان خطرات احتمالی سیلاب در یک منطقه درج شده است. از این‌رو می‌تواند برای مسوولین, برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران منطقه و ساکنین حاشیه رودخانه که به نوعی با سیلاب و اثرات آن سر و کار دارند. مورد استفاده قرار گیرد. کاربران این نقشه‌ها را می‌توان در گروه‌های زیر خلاصه نمود [۵۳]: (شکل ۱۶-۱) - وزارت نیرو و شرکت‌های تابعه آن با توجه به وظایف ذاتی خود مبنی بر حفاظت و صیانت از بستر و حریم رودخانه‌ها و به منظور ارائه طرح‌های مهار و کاهش خطرات سیلاب و آموزش و اطلاع‌رسانی به مردم - وزارت راه و شهرسازی: استقرار کاربری‌های مسکونی» تجاری. صنعتی» تفریحی و سایر کاربری‌ها و همچنین ارائه طرح‌های تفضیلی و جامع شهرها با توجه به پهنه‌های خطر سیل - شهرداری‌ها: ارائه طرح‌های مهار سیلاب و سامان‌دهی رودخانه‌ها در محدوده شهرها و آموزش و اطلاع‌رسانی به مردم - ادارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی: ارائه طرح‌های هادی روستایی با توجه به حدود بستر و حریم رودخانه‌ها و پهنه‌های خطر سیل - وزارت جهاد کشاورزی و آمور اراضی: استقرار کاربری‌های کشاورزی. شیلات. تولیدات دامی و سایر موارد - سازمان جمعیت هلال احمر کشور - سازمان حفاظت محیط زیست - دهیاری‌ها و شورای اسلامی روستاها: صدور مجوزهای ساخت و ساز با توجه به پهنه‌بندی‌های خطر سیل و اطلاع‌رسانی به مردم - ساکنین حاشیه رودخانه: اطلاع از وضعیت خطرپذیری ساختمان‌های محل سکونت. اطلاع از محدوده مستعد خطر سیلاب در اطراف محل سکونت. انجام راهکارهای لازم در راستای پادسیل‌سازی ساختمان‌های مسکونی و تجاری, اطلاع از پناهگاه‌ها و راه‌های فرار ایمن در هنگام بروز سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سیلاب شکل ۱۶-۱- کاربران نقشه‌های سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۹ ۳۱ ۱-۲ مقدمه عمق و سرعت جریان است که منجر به بروز خطر در مسیر جریان یک رودخانه می‌شود. روش‌های مختلفی برای تهیه نقشه‌های خطر سیل و استخراج عوامل هیدرولیکی جریان وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها روش‌های هیدرولوژیکی و مدل‌سازی هیدرولیک جریان می‌باشد. در این فصل, به شرح روش‌های مختلف استخراج عوامل خطر سیل پرداخته شده است. انتخاب روش استخراج مشخصات جریان به عواملی مانند هدف از تهیه نقشه‌هاء داده‌ها و اطلاعات موجود.ء سطح علاوه بر آن به منظور تقسیم‌بندی سیلاب‌دشت به مناطق با درجات مختلف خطر سیل روش‌های مختلفی وجود دارد که مبتنی بر ترکیب عوامل جریان مانند سرعت و عمق می‌باشد. در این بخش روش‌های مختلف ناحیه‌بندی خطر سیل نیز ۳-۲۳ روش‌ها و متدولوژی تهیه نقشه‌های خطر سیلاب روش‌های مختلفی برای تهیه نقشه‌های خطر سیل وجود دارد که با توجه به نیاز طرح, کاربرد نقشه‌ها.ء محدودیت زمانی و مالیء می‌توان یکی از روش‌ها را انتخاب و نقشه‌های سیلاب را بر مبنای آن تهیه نمود. روش‌های تهیه نقشه به چهار دسته روش‌های اسناد تاریخی, زئومورفولوژی. مدل‌سازی هیدرولیکی جریان و وزن‌دهی به معیارها تقسیم می‌شود [۵۷ و ۶۹] که در ادامه هر یک از این روش‌ها تشریح شده است: شکل (۱-۲) روش سیلاب‌های تاریخی: در این روش نقشه سیلاب‌های پیشین یک رودخانه (نقشه پهنه سیل‌گیر یا عمق جریان) در مورد سیلاب‌های رخداده در یک رودخانه در اختیار متخصصین قرار دهد. تهیه می‌شود. تصاویر ماهواره‌ای و تدقیق و کالیبره نمودن نقشه‌های سیلاب که با استفاده از روش‌های مدل‌سازی تهیه شده‌اند. نیز به کار روند. در بند ۱-۲-۳ این روش به طور کامل شرح داده شده است. روش زمین ریخت شناسی (ژئومورفولوژی): علائم بر جای مانده از سیلاب‌های یک رودخانه در سیلاب‌دشت آن که موجب تغییر جنس رسوبات و ویژگی‌های زمین ریخت‌شناسی آن می‌شود. پس از تفسیر و بررسی منجر به تهیه نقشه‌های اراضی سیلاب‌دشت بالاخص سیلاب‌های با دوره بازگشت بالا را در اختیار متخصصان قرار می‌دهد. همچنین از این اطلاعات برای کالیبره نمودن مدل‌سازی سیلاب رودخانه استفاده می‌شود. این روش در بند ۲-۲-۲ شرح داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سیلاب روش مدل‌سازی هیدرولیکی: مدل‌های هیدرولیکی و هیدرولوژیکی به منظور شبیه‌سازی جریان در رودخانه‌ها و کانال‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. عموما در این روش‌ها به جزییات مدل‌سازی سیلاب نیز پرداخته می‌شود و محدوده گسترده‌ای از مدل‌سازی رواناب و تخمین میزان سیلاب در یک حوضه آبریز تا مدل‌سازی یک یا دو بعدی جریان سیلاب در یک رودخانه را شامل می‌شود. این روش در بند ۳-۲-۲ به صورت مبسوط شرح داده شده است. روش وزن‌دهی به معیارها: علاوه بر روش‌های تاریخی و زئومورفولوژی و هیدرولیکی روش‌های وزن‌دهی به معیارها با [۷۲ و ۶۴ و ‎۵٩‏ و ۴۰ و ۲۵و ۱۱و ۱۰]. با توجه به این‌که ارزیابی و تحلیل آسیب‌پذیری و خطرپذیری با این روش انتخاب روش تهیه نقشه‌های خطر سبلاب به اهداف تهیه نقشه. قابلیت دسترسی به اطلاعات مورد نیاز و سطح علمی منطقه مورد مطالعه کاربرد دارند. ولی روش‌های مدل‌سازی برای بررسی دقیق‌تر و تهیه نقشه‌های با جزییات بیش‌تر به کار می‌روند. در حالت کلی سطح مورد انتظار نقشه‌های سیلاب تعیین‌کننده مقیاس نقشه‌ها می‌باشد. در صورت در دسترس بودن اطلاعات بیش‌ترء نقشه‌هایی با مقیاس بزرگ‌تر تهیه می‌شود که در آن‌ها ارزیابی دقیقی از میزان خطر در * تهیه نقشه پهنه و عمق سیلاب بر اساس آمار ثبت شده از سیلاب‌های گذشته * این نوع نقشه ها برای کالیبره کردن نقشه پارمترهای جریان سایر روش‌ها نیز کاربرد ۱ دارد. ۰ در این روش نقشه یهنه و عمق سیلاب بر اساس شواهد لایه ها و جنس مواد * انجام مطالعات فیزیوگرافی. هیدرولوژی حوضه آبریز به منظور برآورد مقادیر سیلاب * تهیه مدل هیدرولیکی رودخانه و تهیه نقشه‌های پارامترهای جریان * تهیه نقشه‌های خطر سیل بر مبنای پارامترهای تاثیرگذار در ایجاد سیل و روش‌های سل [ ر شکل ۱-۲- روش‌های تهیه نقشه‌های سیلاب ۱-۳-۲- روش سیلاب‌های تاریخی سیلاب علاوه بر این‌که در اعتبارسنجی مدل‌های تهیه شده برای برآورد سیلاب و هیدرولیک جریان کاربرد دارند.ء منبع -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نفشه‌های خطر سیل مره رها ۳۳ بسیار مناسبی برای ارزیابی و تحلیل میزان خطرء آسیب‌پذیری و خطرپذیری منطقه می‌باشد. این دسته از اطلاعات عموما از طریق گزارش‌های موجود در دستگاه‌های اجرایی مرتبط با آمور سیلاب مانند ادارات مدیریت بحران. شرکت‌های آب منطقه‌ای و سایر موارد و یا اطلاعات جانبی موجود مانند عکس‌های هوایی یا تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده در زمان سیلاب. آرشیو روزنامه‌های محلی, داغاب برجای مانده از سیلاب‌های گذشته و یا گفت وگو با ساکنین منطقه و افراد سالخورده حاصل می‌شوند. در جدول (۱-۲) لیست منابعی که اطلاعات مربوط به سیلاب‌های گذشته را در اختیار کارشناسان و متخصصان تهی ن و نقشه‌های سیلاب قرار می‌دهد. ارائه شده است. بازیابی اطلاعات تاریخی سیلاب‌ها زمان‌بر و تفسیر اطلاعات حاصله باید با دقت بالایی انجام پذیرد [۶۹]. شکل‌های (۲-۲) و (۳-۲) نمونه‌هایی از ثبت سیلاب‌های گذشته و شکل (۴-۲) نیز نمونه‌ای از سند تاریخی یکی از سیلاب‌های قدیمی را نشان می‌دهد. جدول ۱-۲- منابع اخذ اطلاعات در مورد سیلاب‌های رخداده منبع اطلاعات مرجع اخذ اطلاعات نوع اطلاعات گزارش سیلاب‌های گذشته. ارزیابی خسارات وارده ناشی از وقوع سیلاب گزارش سیلاب‌های گذشته. ارزیابی خسارات وارده ناشی از وقوع سیلاب ارزیابی خسارات وارده به ساختمان‌ها یا تاسیسات زیربنایی شهری ناشی از وقوع سیلاب‌های رودخانه‌ای بهنه سیلابی و یا عمق سیلاب‌های گذشته در محدوده‌های شهری تهیه نقشه بهنه سیلاب به وقوع پیوسته بر اساس اطلاعات ساکنین روستاها پژوهش‌های موجود در خصوص سیلاب یک رودخانه گزارشات و عکس‌های تدهیه شده از سبلاب‌ها ۱ شبو وزنامه‌های محلٍ ی حوادث ناشی از وقوع سیل مانند تخریب پل‌ها.ء راه‌های ار تباطی و سایر موارد جمع‌آوری عکس‌های تهیه شده از سیلاب‌های رخداده به منظور در اختیار قرار دادن بای یه ۷ ۴ اطلاعاتی مانند پهنه سیل و عمق سیل عکس‌های هوایی یا تصاویر ماهواره‌ای تهیه پهنه سیل شده از منطقه در هنگام وقوع سیلاب این دسته از اطلاعات عموما برای رودخانه‌های بزرگ ۴ سیلاب‌های بالا کار برد دارند. شکل ۲-۲- ثبت داغاب سیل سال ۱۹۰۵ رودخانه خیزر- پاکستان [۶۹] -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ در تاریخ از سیلاب‌های طهماسب صفوی. باران با شنیدن آن صدا از خ و می‌برد تا نیمی از شمه به عمل نیامد)» ۲-۲-۲- روش زم ی راهنمای آنهبه ۲1002 0 700۳1064 [۳۵/۱۱ ۸0] (1-1 ۸2018111071 2012+ 16 ۸07] 6 ۱۳۹۵۱۱۵۱ 00۴ دفافا رن ۴ 2 ( 1۵/0۴ 7 1۸۷0 رز [ ۳/0000 04 هه ۳ 30 22/5 15 5 3/75 0 وتات ده کر وت هه هه 2 2 و 2 7 و ۳-۲- تصویر ماهواره چینی 1700 26 از سیلاب رودخانه دز در فروردین ماه ۵ های شهر قزوین چنین عنوان شده است: «در فروردین ماه سال ۹۶۵ هجری | بی سبب سرازیر شدن سیلی بزرگ از کوه‌های قزوین شد. صدای سیل و خروثر ار کردند بدون آن‌ که فرصت کنند چیزی با خود ببرند. سیل وارد شهر شد در و ن و نابود کرد. شاه طهماسب دستور داد دوباره شهر را بسازند. (اما هیچ اقدامی ,۳-۳ نمونه‌ای از یک سند تاریخی در خصوص یکی از رودخانه‌های شهر قزوین عت‌شناسی (ژئومورفولوژی) در تعیین پهنه سیلاب رودخانه‌ها ی برای تشخیص پهنه سیلاب‌های تاریخی از یک سو اطلاعاتی را با ۰ سیلاب‌دشت‌ها در اختیار متخصصان قرار می‌دهد و از سوی دد ای خطر پذ بری سیلاب زمان سلطنت شاه ان ممهیب بود که مردم سقف خانه‌ها را می‌کند لوگیری از سیلی دیگر ی‌تواند به بررسی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ور ۳۵ ویژگی‌های سیلاب‌هایی بپردازد که از حد معمول رودخانه بسیار بیش‌تر می‌باشند. این روش بر مبنای تفسیر وضعیت فرسایش و رسوبگذاری رودخانه در محدوده کانال اصلی. سیلاب‌دشت‌هاء مخروطافکنه و علائم بر جای مانده از رودخانه در طول دوره‌های گذشته استوار است. در حقیقت این روش جزییات تاریخی رژزیم رودخانه را بررسی کرده و مقطع طبیعی تاریخی! رودخانه را تخمین می‌زند [۶۹]. تر کیب اطلاعات حاصل از روش‌های سنجش از دور» عکس‌های هوایی. تصاویر ماهواره‌ای. تصاویر موجود از رودخانه منطقه و در نهایت استخراج هندسه اولیه رودخانه شود. انجام مراحل مختلف آشاره شده مستلزم صرف زمان و هزینه زیاد است و به همین دلیل به بازه‌های کوتاهی از رودخانه‌های مهم محدود می‌شود. روش‌های موجود در زمینه تشخیص سن آ لایه‌های زمین شناسی مانند رادیو کربن و غیره آنالیز لایه‌هاء آنالیز گیاهان منطقه نیز می‌توانند برای تخمین زمان دقیق وقوع سیل یک رودخانه به کار آیند. روش‌های فوق عموما در پروژه‌های تحقیقاتی مورد استفاده قرار می‌گیرند [۶۹]. با زگشت بالا می‌باشد. با توجه به این‌که رودخانه ممکن است در بستر تاریخی خود طغیان کند. تشخیص مقطع تاریخی رودخانه و اختصاص درجه خطر متناسب با آن اهمیت دارد. وقوع سیلاب در رودخانه ایندوس هند بیانگر این واقعیت است که بستر تاریخی رودخانه‌ها ممکن است تحت شرایط سیلابی خاص دوباره فعال شده و غرقاب شوند. شکل (۵-۳) شکل ۵-۲- فعال شدن دوباره بستر تاریخی رودخانه سند (ایندوس) هند (تصویر دریافت شده از ]۳۸/۹1 60062 در سال ۲۰۱۳) |۶۹] [01 ۳۵100-01101 -| ۱۷۵1005 128118 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ .۹ راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۳-۲-۲۳ روش مدل‌سازی هیدرولیکی در روش مدل‌سازی, از مدل‌های هیدرولوژیکی حوضه آبریز و مدل‌های هیدرولیکی جریان رودخانه به منظور محاسبه روش مطالعات هواشناسی به منظور تحلیل بارندگی و رخدادهای رگبارء. مطالعات هیدرولوژی به منظور استخراج دبی‌های سیلابی با دوره بازگشت‌های مختلف و مطالعات هیدرولیک جریان به منظور استخراج پارامترهای جریان انجام می‌شود. در ادامه بحث روند انجام مطالعات مربوط به مدل‌سازی جریان رودخانه شرح داده شده است. بدیهی است اطلاعات دقیق‌تر منجر به استخراج نتایج بهتر خواهد شد و می‌تواند مبنای مناسب‌تری برای تصمیم‌گیری‌های منطقه‌ای در شرایط ۱-۳-۲-۲ مطالعات فیزیوگرافی علم فیزیوگرافی مطالعه خصوصیات و ویژگی‌های فیزیکی و ریخت‌شناسی یک حوضه آبریز است. خصوصیات فیزیکی حوضه آبریز مانند شکل حوضه. زمان تمرکزء پوشش گیاهی و جنس خاک آن به طور مستقیم یا غیر مستقیم بر میزان پارامترهای جریان مانند حجم جریان عبوری از یک رودخانه و مقادیر و خصوصیات سیلاب تاثیرگذار بوده و انجام مطالعات هیدرولوژی و برآورد میزان سیلاب‌های یک رودخانه بدون در دست داشتن اطلاعات لازم از یک حوضه آبریز امکان‌پذیر نمی‌باشد. در مطالعه فیزیوگرافی, ابتدا می‌بایست با توجه به نیاز طرحء موقعیت‌هایی که میزان سیلاب باید برآورد گردد و از ۰ لپا ۱:۲۵۰۹۰ مشخص می‌گردد. در برخی از حوضه‌ها ممکن است برای تدقیق حدود حوضه آبریز از بازدیدهای میدانی نیز کمک گرفته شود مهم‌ترین خصوصیات حوضه آبریز که باید اندازه گیری شوند عبارتند از: - مساحت و محیط حوضه و زیرحوضه‌های مرتبط - شکل حوضه - طول رودخانه‌های اصلی و فرعی - تراکم شبکه آبراهه‌ها - زمان تمرکز در این مرحله استفاده از ابزار 2715 در محاسبه خصوصیات حوضه آبریز می‌تواند سرعت. سهولت و دقت محاسبات را به طور چشمگیری افزایش دهد. به منظور مطالعه بیش‌تر در این زمینه به ضابطه شماره ۳۰۷ سازمان برنامه و بودجه کشور با عنوان «راهنمای پهنه‌بندی سیل و تعیین حد بستر و حریم رودخانه‌ها» مراجعه گردد [۱۴]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۹ ۳۷ ۲-۳-۲-۲ مطالعات هواشناسی بخش‌هایی از مطالعات هواشناسی باید مد نظر قرار گیرد که بتواند اطلاعات مورد نیاز مطالعات هیدرولوژی را در اختیار هیدرولوژیست طرح قرار دهد. تحلیل آمار بارش در منطقه مورد مطالعه به منظور استخراج بارش‌های ماهیانه و سالانه. گرادیان بارندگی, منحنی‌های هم‌باران» منحنی‌های شدت - مدت - فراوانی و تحلیل فراوانی رگبارها در مطالعات هواشناسی مورد بررسی قرار می‌گیرند. مراحل انجام مطالعات هواشناسی به شرح زیر می‌باشد: - جمع‌آوری آمار و اطلاعات مورد نیاز انتخاب دوره آماری. تکمیل و تطویل آمار ایستگاه‌های با دوره آماری کوتاه‌تر از دوره شاخص - تحلیل و پردازش داده‌های هواشناسی به منظور استخراج اطلاعات مورد نیاز جهت تهیه مدل هیدرولوژی حوضه آبریز و زیرحوضه‌های آن مانند رگبارهای با دوره با زگشت‌های مختلف و مورد نیاز در تهیه نقشه‌های جمع‌آوری آمار و اطلاعات مورد نیاز از ایستگاه‌های هواشناسی به شرح جدول (۲-۲) صورت می‌پذیرد. جدول ۲-۲- جمع‌آوری آمار و اطلاعات هواشناسی بارش. دماء رطوبت نسبی, سرعت و سمت باد. ساعات آفتابی, تبخیر از سینوپتیک ار ام رویط ی سر و8 1 ی ۱ سازمان هواشناسی کشور تیخیرسجی بارس دما تیحجیر ر وبت سبی و مجموع سرعت باد شرکت‌های آب تمد ای باران‌سنجی رس شرکت‌های آب منطقه‌ای و را دیاب شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران. برف‌سنجو بارس. دما و تیجیر شرکت‌های آب منطقه‌ای تحلیل و پردازش آمار و اطلاعات هواشناسی می‌تواند با استفاده از نرم‌افزارهای آماری انجام پذیرد تا پردازش اطلاعات را ساده‌تر نموده و دقت نتایج حاصله افزایش یابد. نرم‌افزارهای 1۷1۵آ. 51۵۹۵ 5۳55 و 1/111۵ و سایر نرم‌افزارهای آماری که امکان پردازش آمار را دارند در تحلیل داده‌های هواشناسی و برازش توزیع‌های احتمالی به کار می‌روند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ رتم راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۳-۳-۲-۲ مطالعات هیدرولوژی یکی از مهم‌ترین اطلاعات مورد نیاز برای تهیه نقشه‌های سیلاب. مقادیر دبی سیلابی رودخانه‌ها و هیدروگراف آن‌ها با احتمال وقوع مختلف (دوره با ز گشت‌های مختلف) می‌باشد. انتخاب دوره با زگشت مناسب. بر اساس نیاز طرح تعیین می‌شود و از دوره بازگشت‌های کم با احتمال وقوع بالا (سیلاب ۵ و ۱۰ ساله) تا دوره بازگشت‌های زیاد با احتمال وقوع کم (۰۱۵۰ ۰۹ و ۱۹۰۰ ساله و سیل ۸/]۲) متغیر است. انتخاب دوره بازگشت سیلاب بر اساس وضعیت رودخانه. کاربری اراضی و وضعیت اقتصادی و اجتماعی ساکنین منطقه صورت می‌گیرد که در بخش ۳-۲ شرح داده شده است [۶۹]. به منظور انجام مطالعات هیدرولوژی و برآورد سیلاب یک رودخانه آمار و اطلاعات زیر مورد نیاز می‌باشد: مربوط به زیرحوضه‌ها - نتایج حاصله از مطالعات هواشناسی مانند رخدادهای بارش و رگبار - آمار و اطلاعات ایستگاه‌های هیدرومتری واقع در رودخانه مورد مطالعه و سایر رودخانه‌های حوضه‌های مشابه - اطلاعات مورد نیاز از شرایط فیزیکی حوضه آبریز مانند جنس خاک تشکیل‌دهنده حوضه. پوشش گیاهی و سایر موارد محاسبات برآورد سیلاب بر اساس دو روش کلی زیر انجام می‌شود: [۶۴] - روش‌های آماری - مدل‌سازی بارش - رواناب روش‌های آماری, سیلاب حداکثر رودخانه را در هر دوره بازگشت برآورد می‌کنند اما در مدل‌های بارش - رواناب. هیدروگراف سیلاب که بیانگر حداکثر مقدار سیل و حجم سیل است. محاسبه و برآورد می‌شود. روش‌های آماری: نخستین گام در برآورد سیلاب به این روش جمع‌آوری آمار و اطلاعات ایستگاه‌های هیدرومتری موجود بر روی رودخانه مورد مطالعه یا رودخانه‌های حوضه‌های مجاور و مشابه می‌باشد. این اطلاعات شامل دبی‌های روزانه. دبی‌های سیلابی و هیدروگراف‌های ثبت شده می‌باشد و در برخی از ایستگاه‌های هیدرومتری کشور دوره‌های آماری طولانی ۵۰ ساله نیز به ثبت رسیده است. بر اساس این روش‌ها می‌توان سیلاب را در نقاطی از حوضه آبریز که فاقد ایستگاه هیدرومتری می‌باشد. نیز محاسبه کرد. این محاسبات عموما به روش تحلیل منطقه‌ای انجام می‌شود. - دقت و کیفیت داده های ثبت شده در ایستگاه‌های هیدرومتری - طول دوره آماری مناسب - گام‌های زمانی آماربرداری که باید متناسب با حوضه آبریز و نوع جریان‌های رودخانه در نظر گرفته شود. به عنوان مثال آماربرداری روزانه برای رودخانه بزرگ مناسب است اما برای رودخانه‌هایی با حوضه‌های کوهستانی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۹/۷ ۳۹ و حوضه‌های آبریز کوچک که ممکن است فقط در برخی روزهای سال جریان‌های سیلابی در آن‌ها جاری شود باید با گام‌های زمانی کوتاه‌تری انجام پذیرد. مدل‌های بارش - رواناب: مدل‌های بارش - رواناب» هیدروگراف سیلاب در یک حوضه آبریز را با در نظر گرفتن اثرات ذخیره سیل در سیلاب‌دشت‌ها استخراج می‌کند. این مدل‌ها ابزارهای متداولی برای برون‌یابی سری‌های زمانی جریان رودخانه در زمان و مکان در اختیار قرار می‌دهند. با استفاده از این مدل‌هاء داده‌های جریان ثبت شده موجود گسترش داده می‌شود تا با استفاده از آن بتوان رفتار حوضه را تحت سناریوهای آب و هوایی مختلف بررسی نمود. سه نوع مدل بارش - رواناب اصلی وجود دارد: - مدل‌های هیدروگراف واحد: هیدروگراف واحد. پایه بسیاری از روش‌های استخراج هیدروگراف است. مفهوم هیدروگراف واحد.» ابتدا توسط (1932) 5110۳۵ ارائه گردید [۸۶]. هیدروگراف واحد یک حوضه آبریزن هیدروگراف خروجی از حوضه در ازای یک واحد (یک سانتی‌متر) رواناب مستقیم است با فرض آن‌که بارش مازاد به طور یکنواخت در کل حوضه برای زمان تداوم مشخصی باریده باشد. - مدل‌های مفهومی: در این مدل‌ها ابتدا ساختار مدل برای مدل‌سازی تعیین می‌شود. این مدل‌ها بر پایه آرایش ساده‌ای از تعداد نسبتا کمی از المان‌ها فرمول‌بندی می‌شوند که هر یک از آن‌ها نمایش ساده‌ای از یک رابطه فیزیکی‌اند. در این مدل‌ها پارامترهایی به منظور مدل‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند که نیاز به کالیبراسیون دارند. این مدل‌هاء فرآیندهای فیزیکی را به شکل ساده شده‌ای مورد استفاده قرار می‌دهند و هر یک از فرآیندهای هیدرولوژیکی با استفاده از روابط ریاضی ساده شده‌ای ارائه می‌گردند. این مدل‌ها از دسته مدل‌های - مدل‌های فیزیک پایه: در این مدل‌هاء جزییات فرآیندهای فیزیکی به شیوه‌ای معین بر اساس قوانین علمی شناخته شده از قانون بقای جرم و انرژی توسعه می‌یابند. این مدل‌ها از دسته مدل‌های توزیعی هستند که در آن‌ها تغییرپذیری مکانی در مدل‌سازی لحاظ می‌گردد. توسعه این مدل‌ها به منظور غلبه بر کمبودهای روش‌های مفهومی و یا کاهش آن‌ها بوده است. در صورتی که در تحلیل جریان رودخانه روش ماندگار مد نظر قرار گیرد. دبی پیک سیلاب و در صورتی که روش غیرماندگار برای مدل‌سازی جریان استفاده شود. هیدروگراف سیلاب در محاسبات اعمال می‌گردد. در این مرحله می‌توان از مدل‌های مفهومی هیدرولوژیکی شبیه‌سازی حوضه آبریز مانند 111۳0-11815 برای تعیین رواناب بهره گرفت. این نرم‌افزار مدل‌سازی هیدرولوژیکی توسط مرکز مهندسی هیدرولوژی ارتش آمریکا ارائه شده است. ۱- 1۳۵ ۲1۵۲0۱0۵0 ۳۵16۵۲1۵۶ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹ راهنمای تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب در صورت به کارگیری مدل‌های هیدرولوژیکی حوضه آبریز اعتبارسنجی مدل‌ها بر مبنای آمار و اطلاعات موجود منطقه نقش مهمی در دقت نتایج خروجی از مدل ایفا می‌کند. به طور کلی, 11۸45--)1۳] مجموعه‌ای از زیر مدل‌های ریاضی تلفات بارش تبدیل بارش- رواناب در زیرحوضه‌ها و روندیابی جریان در سطح حوضه آبریز می‌باشد. این مدل از چهار بخش اصلی زیر تشکیل شده است [۹۰ و ‎:]۸٩ ۱- شبیه‌سازی اجزای حوضه: در برگیرنده ویژگی‌های فیزیوگرافی زیر حوضه‌ها.ء بازه‌های روندیابی» محل اتصال آبراهه‌هاء مخازن و سایر عناصر تشکیل دهنده حوضه آبریز می‌باشد. ۲- تجزیه و تحلیل داده‌های هواشناسی: مدل‌سازی بارش حوضه در این بخش انجام می‌شود و نتیجه آن محاسبه بارش و رگبارهای طراحی برای محاسبه سیلاب رودخانه می‌باشد. ۳- شاخص‌های کنترلی: مدل کنترلی, دربرگیرنده همه اطلاعات زمانی مربوط به مدل‌سازی است مانند تاریخ و زمان شروع و خاتمه بارش,گام‌های زمانی شبیه‌سازی و سار موارد ۴- تخمین عوامل مورد استفاده در مدل‌سازی و کالیبراسیون آن‌ها برای مطالعه جزییات بیش‌تر در مورد ساختار مدل 11۳۲-1135 و فرآیندهای مختلف مورد استفاده در آنء به مراجع 0 ,175۸6۳5-1156 و 2008 ,173۸6۳5-1156 مراجعه شود [*۹ و ۸۹]. ۴-۳-۲-۲ مطالعات هیدرولیک به منظور مدل‌سازی هیدرولیکی سیلاب در یک رودخانه. لازم است ابتدا اطلاعات هندسی, هیدرولوژیکی و هیدرولیکی رودخانه جمع‌آوری گردد و پس از انتخاب مدل هیدرولیکی مناسب. اقدام به مدل‌سازی محدوده مورد نظر نمود [۱۸]. در نهایت پس از واسنجی! و اعتبارسنجی مدل اء نقشه‌های سیلاب بر اساس مشخصات خروجی مدل تهیه می‌شود. لازم به ذکر است دقت نقشه‌های سیلاب (پهنه سیلاب. عمق و سرعت جریان و سایر موارد) به مقدار زیادی تابع دقت مدل‌سازی جریان رودخانه می‌باشد. از این رو افزایش دقت مدل‌سازی مسئلزم تهیه اطلاعات با دقت بالاتر و صرف زمان و هزینه بیش‌تر می‌باشد. مراحل انجام مطالعات هیدرولیک جریان به طور خلاصه به شرح ذیل می‌باشد. برای مطالعه بیش‌تر به ضابطه شماره ۳۰۷ سازمان برنامه و بودجه کشور مراجعه شود [۱۴]. - جمع‌آوری اطلاعات هندسی رودخانه * تهیه نقشه‌های توپوگرافی سه بعدی از مسیر رودخانه و سیلاب‌دشت آن * موقعیت سازه‌های تقاطعی رودخانه 1-0 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۹ اه سرریزء خاکریز - جمع‌آوری اطلاعات هیدرولوژیکی و هیدرولیکی رودخانه * بررسی نتایج خروجی مطالعات هیدرولوژی طرح به منظور دستیابی به دبی پیک یا هیدروگراف سیلاب ۹ تخمین ضرایب زبری رودخانه در محدوده مقطع اصلی رودخانه و سیلاب‌دشت‌ها از طریق انجام بازدیدهای رودخانه هیدرولیکی ۰ منحنی‌های دبی - اشل رودخانه * جمع‌آوری اطلاعات مربوط به شرایط مرزی رودخانه جدول (۲-۲) خلاصه‌ای از اطلاعات ورودی لازم برای انجام مطالعات هیدرولیک را ارائه نموده است. حدول ۳-۲ اطلاعات ورودی لازم برای انجام مطالعات هیدرولیک در تهیه نقشه‌های سیلاب ی و ای سا ۳ سازه‌های تقاطعی یا عرضی مقطع عرضی و ضرایب مربوط به سازه ۵ منحنی‌های دبی- اشل نمودارهای استخراج شده از ایستگاه‌های هیدرومتری ۶ اطلاعات سیلاب‌های گذشته پهنه و عمق سیلاب‌های گذشته رودخانه مشخصات جریان خروجی از سدها برنامه رهاسازی جریان آب سدها در هنگام وقوع سیلاب در رودخانه مشخصات سازه‌های احداث شده در مسیر جریان رودخانه | نقشه مشخصات هندسی سازه‌های کنترل سیلاب مانند خاکریزهای طولی, آبشکن‌ها و غیره - انتخاب مدل هیدرولیکی و پارامترهای مدل‌سازی جربان سیلاب رودخانه انتخاب مدل در این مرحله. بستگی به دقت مورد نیاز و اطلاعات موجود دارد. مدل‌های هیدرولیکی متنوعی با درجات متفاوت دقت از یک بعدی تا دوبعدی, مدل‌سازی یکپارجه حوضه آبریز و رودخانه و مدل‌سازی جداگانه این دو وجود دارد. در مدل‌سازی یک بعدی پارامترهای جریان به صورت میانگین در مقطع جریان ارائه می‌شود. اما در مدل‌سازی دوبعدی پارامترهای جریان به صورت توزیع مکانی در عمق یا به صورت میانگین‌گیری شده در عمق بیان می‌شود. مراحل مدل‌سازی هیدرولیکی جریان به شرح زیر می‌باشد: * انتخاب روش مدل‌سازی جریان به صورت یک بعدی یا دو بعدی -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۲ مره ترهش راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب * انتخاب روش مدل‌سازی جریان به صورت ماندگار یا غیر ماندگار * انتخاب مدل هیدرولیکی بر اساس روش مدل‌سازی, سهولت. در دسترس بودن و هزینه انجام مطالعات * انجام مدل‌سازی جریان سیلاب رودخانه برای دوره بازگشت‌های مختلف با توجه به نیاز مطالعات در جدول (۴-۲) مروری کوتاه بر آنواع مدل‌های هیدرولیکی رودخانه‌ها و شبیه‌سازی جریان ارائه شده است. عموما در مدل‌سازی جریان سیلاب رودخانه‌ها از شبیه‌سازی یک بعدی برای سهولت و سرعت کار استفاده می‌شود. لیکن یکی از جدول ۴-۲- انواع مدل‌سازی جربان به لحاظ ابعاد شبیه‌سازی جریان نوع مدل به لحاظ ابعاد شبیه‌سازی جریان این روش برای شبیه‌سازی جریان‌هایی که عموما در مقطع اصلی رودخانه جریان دارند و یا در سیلاب‌دشت در جهت جریان اصلی رودخانه عبور می‌کنند. کاربرد دارد. در شبیه‌سازی یک بعدی. پارامترهای جریان به صورت میانگین در مقطع جریان ارائه می‌شود. این روش برای شبیه‌سازی جریان‌هایی که به صورت پخش در دو بعد و در سطح جریان می‌یابند. استفاده می‌شود. مانند مخروط افکنه‌ها و رودخانه‌های جاری در دشت‌های مسطح. در مدل‌سازی دو بعدی. پارامترهای جریان به صورت توزیع مکانی در عمق یا میانگین‌گیری شده در عمق بیان می‌شود. در این روش. مدل‌سازی مسیر جریان رودخانه یک بعدی و پهنه سیل در سیلابدشت به صورت دو بعدی روش یک بعدی. دو بعدی مدل می شود. این روش برای رودخانه‌هایی که سیلاب آن‌ها در سیلابدشت گسترده می‌شود. توصیه می‌شود. در این نوع مدل‌ها جریان رودخانه به صورت سه بعدی مدل می‌شود لیکن بعد سوم که عمق جریان این نوع مدل‌ها با توجه به صرف زمان و هزینه زیاد فقط در مدل‌سازی نقاط خاص یک رودخانه و اطراف نرم‌افزارهای هیدرولیکی موجود که عموما مورد استفاده قرار می‌گیرد در جدول (۵-۲) به طور خلاصه ارائه شده است: جدول ۵-۲- نرم‌افزارهای مرسوم مدل‌سازی هیدرولیکی سیلاب 11-0 0۵-:/۷۱۴ ( مدل یک بعدی, دو بعدی) 0 - واسنجی و اعتبارسنجی مدل هیدرولیکی: سیلاب‌های تاریخی. صحت سنجی شود. از این رو پارامترهای متغیر مدل, واسنجی (کالیبراسیون) می‌شوند. این پارامترها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ره ۴۳ شامل ضرایب زبری جریان» ضرایب انبساط و انقباض, ضرایب سازه‌های تقاطی رودخانه. ضرایب اصلاح معادله انرژی و سایر پارامترهای تاثیرگذار می‌باشد که با استفاده از یکی از روش‌های زیر واسنجی می‌شود. ۹ آمار و داده‌های موجود از سیلاب‌های رخداده مانند پهنه و داغاب سیل * منحنی‌های دبی - اشل ثبت شده در ایستگاه‌های هیدرومتری رودخانه در صورت وجود آیین‌نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه‌هاء مقدار تفاوت مجاز بین داده‌های مشاهداتی و نتایج مدل‌سازی را ۳۰ سانتی‌متر در نظر گرفته است. لیکن برخی مراجع این میزان را تا .۵7 پارامتر مورد بررسی مجاز دانسته‌اند. در صورت وجود خطای بیش از حد مجاز اصلاح پارامترهای متغیر مدل و به کار بردن روش سعی و خطا انجام می‌شود [۱۴]. - استخراج خروجی‌های مدل و نقشه‌های سیلاب پس از انجام تمام این مراحل و در صورت نیاز اصلاح مدل و پارامترهای ورودی آن. اطمینان نسبت به نتایج مدل حاصل می‌شود و می‌توان خروجی‌های مورد نظر از مدل هیدرولیکی را دریافت نمود. خروجی‌های مانند عمق و سرعت به طور مستقیم از مدل‌های هیدرولیکی قابل استخراج می‌باشند و به منظور پهنه‌بندی سیلاب لازم است تااگر مدل هیدرولیکی مورد استفاده به صورت یک بعدی است و خود قادر به تعیین نقشه پهنه‌بندی سیلاب نمی‌باشد دوباره از مدل هندسی استفاده نمود و با انتقال نتایج حاصله از مدل هیدرولیکی به مدل هندسی شامل نقشه رقومی منطقه. نقشه‌های پهنه‌بندی را تولید نمود. در جدول (۶-۲) فهرستی از خروجی‌های مدل هیدرولیکی ارائه شده است. جدول ۶-۲- خروجی‌های مورد نیاز در مطالعات هیدرولیک برای تهیه نقشه‌های سبلاب ردیف خروجی‌های مدل هیدرولیکی # در جریان غیردائمی قابل استخراج می‌باشد. ۱-۴-۳-۲-۲- مدل‌سازی جریان رودخانه با در نظر گرفتن شرایط بستر متحرک پوشش گیاهی و سایر پارامترهای متغیر آن تجربه می‌کند. این مساله موجب شده تا خطرپذیری یک منطقه در مواجهه با سیلاب نیز در طول زمان ثابت نبوده و با توجه به شرایط حاکم بر رودخانه تغییر کند. در مدل‌سازی هیدرولیکی رودخانه که تاکنون به آن پرداخته شد. تغییر بستر و کناره‌های رودخانه در هنگام وقوع سیلاب در مدل در نظر گرفته نشده است. در حقیقت در این مدل‌ها فرض می‌شود که مورفولوژی رودخانه تغییر نخواهد کرد. اگر چه واضح است که تراز بستر رودخانه می‌تواند به سرعت و به طرز چشمگیری در طول رخدادهای سیلاب تغییر کند. بنابراین لازم است دینامیک -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۴ بر را راهنمای تهیه نقفشه‌های خطرپذیری سیلاب رودخانه را در نظر گرفت و تغییرات مورفولوژیکی بستر رودخانه را در زمان اوج سیلاب محاسبه نمود تا مبنای براورد تغییرات محتمل ترازهای سطح آب و پهنه‌های آب گرفتگی در تحلیل خطر سیلاب قرار گیرد. از این رو در صورتی که در تهیه نقشه‌های سیل, لحاظ نمودن تغییرات دینامیک بستر رودخانه در مدل هیدرولیکی مد نظر باشد. باید مدل هیدرولیکی با بستر متحرک تهیه شده و جریان غیردائمی مدل‌سازی شود. مدل‌های هیدرولیکی که عموما برای مدل‌سازی بستر متحرک و انجام محاسبات مربوط به انتقال رسوب در رودخانه‌ها به کار برده می‌شوند عبارتند از: نرم‌افزارهای 1100-1۵5 057۸-1-00 و 81-17۷1۸1-12 با بهره‌گیری از مدل‌های موجود در زمینه مدل‌سازی بستر متحرک. می‌توان سناریوهای متفاوت محتمل انتقال رسوب را در رودخانه‌ها مدل نمود و تاثیر این سناریوها را بر روی تراز سطح آب در رودخانه و نیز پهنه‌بندی سیلاب که مولفه‌های اساسی در تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب می‌باشند. مورد بررسی قرار داد. معادلات رسوب که در تحلیل جریان به کار برده می‌شود عبارتند از: 6 له ما۸ - 0 ل20 ۳۵1۵00 - 40 )۰ - ۱/۳ 200 ۳۵1۵۲ ,۳/1076 - [011][4]" - بان هی ۹/0 - نتایج انتقال رسوب تا حد زیادی به معادله انتخاب شده بستگی دارد. لذا لازم است تا به دقت فرضیات این معادلات. شرایط هیدرولیکی آن‌ها و اندازه دانه‌بندی رسوبات از راهنمای نرم‌افزار مطالعه شود و معادله رسوب متناسب با شرایط محدوده مورد مطالعه انتخاب گردد. مطالعات صورت گرفته نشان داده است با در نظر گرفتن مقدار تغییرات تراز بستر تاثیر تغییر در ورودی‌های رسوب بسیار بالاتر از تاثیر تغییر در ورودی‌های دبی است. بنابراین استخراج معادلات ورودی رسوب مهم‌ترین امر در محاسبات انتقال رسوب می‌باشد. تهیه مدل هیدرولیک رسوب رودخانه و تحلیل جریان در شرایط بستر متحرک مستلزم هزینه و صرف زمان می‌باشد و فقط در شرایطی که برای طرح توجیه اقتصادی وجود داشته باشد و از سوی دیگر آمار و اطلاعات کافی نیز در دسترس باشد. به کار برده می‌شود. جدول (۷-۲) خلاصه‌ای از روند تهیه مدل جریان رودخانه در حالت بستر متحرک را نشان می‌دهد. در جدول (۸-۲) نیز خلاصه‌ای از مشخصات مدل‌های کامپیوتری برای مدل‌سازی جریان با بستر متحرک ارائه ۱- 000۵11760 5601 601 1۳۵۹001 1۵۳ ۸|[0۷1۵[ 1۱۷۵۲۹- 06 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل .۹ ۳۵ وی جدول ۷-۲- تهیه مدل جریان رودخانه در حالت بستر متحرک اطلاعات مورد نیاز مدل‌های مرسوم هیدرولیک رسوب خروجی‌های مدل هیدرولیکی مدل هیدرولیک جریان رودخانه ۸ مشخصات جریان شامل پهنه سیل. عمق و سرعت 5 05 منحنی‌های دبی جریان - دبی رسوب ۷۱۳۱۱۱12 جریان و سایر پارامترهای مورد نیاز در حالت هیدروگراف جریان سیلاب با دوره بازگشت‌های یهیمنید شبیه‌سازی بستر متحرک و جریان غیرماندگار نا (1]:1])(۱۷21- (]۲1)(۱۷۷3] مورد بیار جدول ۸-۲- مشخصات مدل‌های عددی برای مدل‌سازی جربان با بستر متحرک شاخص‌های عددی سا 5۹ ۲۱۷1۸۱12 ۲1۳1۵-20-30 ۱116۳11-2166 ۱ (۲1]0۱۷۷31 یک و یک بعدی. دو نوع مدل شبه دو بعدی ۱ شبه دو بعدی یک. دو و سه بعدی سه بعدی دو بعدی بعدی ۱ ماندگار - ماندگار - ماندگار - ماندگا مانرگا مانرگا نو ۱ غیرماند گ غیرماند 5 غیرماند 5 و جریان شبه ماندگار ۱ شبه ماندگار شبه ماندگار ۳ ۳ ۰ ۳ ۰ چسبنده و چسبنده و چسبنده و عیر چسبنده عیر چسبنده عیر چسبنده ۳-۲ انتخاب سیلاب مبنای تهیه نقشه‌های سیلاب میزان خطر تهدیدکننده مستحدئات واقع در سیلاب‌دشت یک رودخانه به مقادیر سیلاب رویداده در آن رودخانه بستگی دارد. در صورتی که سیلاب تا حدی باشد که از مقطع اصلی و ایمن رودخانه بیرون نزند. خطری متوجه سیلاب‌دشت رودخانه نخواهد بود. لیکن با افزایش مقادیر سیلاب و ورود آن به سیلاب‌دشت کلیه عناصر واقع در محدوده پخش سیلاب در معرض خطر قرار می‌گیرند. از این رو تحلیل میزان خطر و خطرپذیری سیلاب بر اساس احتمال وقوع یا به عبارتی دوره بازگشت سیل انجام می‌شود. در آیین‌نامه‌های سایر کشورها برای دوره بازگشت مبنای نقشه‌های سیلاب مقادیر متفاوتی در نظر گرفته شده است. جدول (۹-۲) دوره بازگشت مبنا برای ارائه نقشه‌های خطر سیل در برخی کشورها را نشان می‌دهد. جدول ۹-۲- دوره با زگشت غالب در سایر کشورها برای تحلیل خطر سیل استرالیا [۵۱| ۰ ۵ ساله و حداکثر سیلاب محتمل آمریکا |۹۴] کوئینزلند [۴۷] دوره بازگشت بر اساس نیاز کاربران. خصوصیات حوضه آبریز و رودخانه و سایر فاکتورهای تعیین‌کننده سیلاب مبنا مشخص می‌گردد. کات 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ و راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب انتخاب دوره بازگشت برای تحلیل خطر به شرایط محیطی رودخانه و منطقه مورد مطالیه بستگی دارد و بر مبنای - در مناطقی که در گذشته بیش از سایر مناطق در معرض خطر سیل قرار داشته‌اند. انتخاب دوره بازگشت بالاتر توصیه می‌شود. 7 در سیلاب‌دشت‌های با تغییرات ارتفاعی کم که سیلاب در سطح وسیعی پخش می‌شود. انتخاب یک دوره با زگشت متوسط برای تحلیل خطر سیل کفایت می‌کند ولی در رودخانه‌های با کناره‌های پرشیب بهتر است دوره بازگشت‌های مختلف برای سیل در نظر گرفته شود. تاسیسات مهم بر اساس میزان حساسیت سازه‌های مذکور صورت می‌پذیرد. نحوه مدیریت کاربری اراضی سیلاب‌دشت. مدیبریت بحران. مدیریت خطر سیل و به کارگیری روش‌های سطح متوسط دوره بازگشت در بسیاری از کشورها ۱۶۹۰ سال در نظر گرفته شده است که به منظور تحلی| ناحیه‌بندی خطر سیل نیز پیشنهاد می‌شود. لیکن همانطور که به آن اشاره شد. انتخاب دوره بازگشت مناسب برای تحلیل خطر سیل بر اساس معیارهای مرتبط با رودخانه مورد مطالعه انجام می‌پذیرد. دوره بازگشت مورد نظر برای تهیه نقشه‌های خطر سیل می تواند در سه سطح ارائه شده در جدول (۱۰-۲) در نظر گرفته شود. جدول ۱۰-۲- دوره با زگشت سیل پیشنهادی برای تهیه نقشه‌های خطر سیل در تحلیل خطرپذیری سیل در نظر گرفتن شرایط حداکثر سیلاب محتمل (0۱/]۳۱) به منظور شناخت بحرانی‌ترین با در نظر گرفتن بحرانی ترین حالت وقوع سیل در یک رودخانه انجام می‌شود. به منظور محاسبه حداکثر سیل محتمل به ضابطه شماره ۶۴۷ با عنوان «دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل (۳۸/۳)» سازمان برنامه و بودجه کشور مراجعه شود [۱۶]. 0 ۱/1۵ ۳۳۵۳۵۱۵ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۹ ۳۷ ۴-۲ ناحیه‌بندی خطر سیل خطر سیلاب به صورت پتانسیل بروز خسارت. تلفات مالی و جانی تعریف می‌شودکه ممکن است در یک سیلاب اتفاق بیفتد و شدت آن به پارامترهای هیدرولیکی جریان مانند پهنه سیلابی» عمق و سرعت جریان. مدت زمان وقوع سیل و از میان پارامترهای خطر سیل, دو پارامتر سرعت و عمق جریان به عنوان پارامترهای تعیین‌کننده در میزان خطرات احتمالی یک سیلاب مطرح می‌باشند و در مراجع مختلف ترکیبی از این دو پارامتر به عنوان معیاری برای ناحیه‌بندی خطر سیل استفاده می‌شود. در ادامه کاربردی‌ترین روش‌هایی که در سایر کشورها به کار برده می‌شود. شرح داده شده و در نهایت دو روش به عنوان روش‌های مناسب برای کشور ایران توصیه می‌شود. ۱-۴-۲- روش‌های ناحیه‌بندی خطر سیل ۱-۱-۴-۲ روش مورد استفاده در کشور استرالیا [۵۱] در این روش ترکیبی از دو پارامتر اصلی جریان (عمق و سرعت) به عنوان معیاری برای ارزیابی خطر سیل در نظر گرفته می‌شود. هنگامی‌ که محدوده مورد مطالعه و ابعاد سیلاب کوچک باشد. حاصلضرب دو پارامتر سرعت و عمق جریان (/۱*(]) به عنوان معیار خطر سیل مطرح می‌شود. اما در رودخانه‌هایی که محدوده پخش سیلاب وسیع بوده و پارامترهای جریان در عرض سیلاب‌دشت به مقدار قابل توجهی تغییر می‌کنند باید معیار دقیق‌تری برای میزان خطر سیل در نظر گرفت. در بازه‌ای از رودخانه‌ها که سرعت بالا آمدن و پایین رفتن جریان سیل بسیار کم می‌باشد و زمان وقوع سیل هفته‌ها و گاهی ماه‌ها به طول می‌انجامد. بالاترین میزان خطر سیل زمانی اتفاق می‌افتد که سیلاب به اوج (پیک) خود رسیده باشد. در حوضه آبریزهای کوچک (زمان تمرکز کم) سطح سیلاب به سرعت افزایش و کاهش می‌یاید. در این نوع از حوضه‌های آبریز مقدار خطر حداکثر در زمان حداکثر سیلاب (پیک هیدروگراف سیل) اتفاق نمی‌افتد بلکه ممکن است در ترکیبی از دو پارامتر عمق و سرعت جریان (7*۷]) در طول وقوع سیل روی دهد. مقادیر (۷*(]) که بالاتر از حد خطر می‌باشد ممکن است در حالتی اتفاق بیفتد که مقدار سیلاب هنوز به مقدار حداکثر نرسیده باشد. شکل (۶-۲) نشان می‌دهد که مقدار حداکثر (1(*۷) در زمان (۱) اتفاق افتاده است در حالی‌که حداکثر مقدار سیلاب در زمان (۲) روی -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱ منحنی تغییرات پارامترهای جریان نسبت به زمان زمان (۲) : در زمان حداکثر مقدار سیلاب (سرعت (111/5): عمق (11)) شکل ۶-۲- بیش‌ترین میزان خطر سیل. پیش از رسیدن سیلاب به حداکثر مقدار آن خطر سیلاب را می‌دهند. جدول (۱۱-۲) سطوح مختلف خطر را شرح داده است. ذب وح ای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نفه حد نهایی مه‌های خطر سیل رها 11 ناام. ن برای مردم د وسایل نقلیه امکان تخریب کلیه ساخنمان‌ها در سیلاب وجود دارد. + ناامر ن برای مردم و وسایل نقلیه امکان اسیب به کلیه ساخنمان‌ها وحود دارد. ۳ 1 نامی برای افراد و وسانل نقلیه 11 نامی را ی وسانل بقلنه. کودکان و سالمندان ۰ امن برای وساتل تقلنه کوچک آمی برای افراد. ساخنمان‌ها و وسایل نقلنه ۱۰ جدول ۱۱-۲- تعریف سطوح مختلف خطر سیل لوح خطر سیل توضیحات 1 عموما برای وسایل نقلیه. مردم ۳ ساختمان‌ها امن می‌باشد. 2 ناامن برای وسایل نقلیه کوچک 1 ناامن برای وسایل نقلیه. کودکان و سالمندان 14 ناامن برای وسایل نقلیه و همه مردم 15 ناامن برای وسایل نقلیه و همه مردم. امکان ایجاد خسارت سازه‌ای برای همه انواع ساختمان‌ها وجود 16 ناامن برای وسایل نقلیه و مردم. خطرناک برای همه نوع ساختمان خطر برای عناصر موجود در سیلاب‌دشت (مردم. ساختمان‌ها و وسایل نقلیه) در جدول (۱۳-۲) آرائ جدول ۱۲-۲ مقادبر حدی خطر سیل ۳ 333333333 ۴۳۹ ر شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ سس نمونه‌ای از نقشه پهنه‌بندی خص شکل ۸-۲- ند ۱ ۰ ۱ 9 و ۰ پگ ۰ ۰ ِ 5۹ اه پوس : 1 ۹ مس 1 72 حسمت که 7 1 ی تم مم شد ره راه لر سیل در شکل (۸-۲) ارائه شده است. ۳۹۹ص سا 111230006 9دهاع ی ررض لد و ۹ گر ادغام شوند. دو نقشه ارائه شده در شکل (۹-۲) نه که و ( ۰ ۹ ۰ ۹ ۰ یو 1 : ی نید 3۳ وه ۰ پچ هو ی ۸ 1 ۳ ۰ - ۳۷ رو ا 5 ۱ ۱ 1 ۹ ۸8 سم ست. .۳ .ی ۰ ّ جش. ۵ خحتت سس نه سیل گیر به ۶ ناحیه خطر نقشه خطر سیلاب که در آ ,خطر سیل با در نظر گرفتن تعداد کم‌تر سطوح خطر با توجه ب یی استرالیا [۵۱] ودخانه و سیلاب‌دشت آن. برخی ۱ ی ۰ ۱ 0 رخا ۳۳ اف م۳ پر دای (< روا س جر 0 یه 1 ار 4 6 ی سسع تن مور ۳ ۱ ۰ 0 ال رای 7 مها 2 3 رو ره ۱ چ هی 15 ۱2 ۱ مینز ۹ 1 ۸ وی ناش تقو بر ۳ وا ۱ ی ۱۰ ۷ ۲ 1 ۰ ۰۰ ۰ ۸۸.۱ ن ناحیه خطر 112 تا ۲14 با یکدیگر م شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - بهه در صور نم برای وسایل شه‌های خطر سیل ۹/۷ نقلیه و انسان‌ها لازم باشد. شکل (۱۰-۳) نمودارهای حد خطر برای انسان‌ها و وسایل نقلیه را نشار ۷-1 (] سس 6 12.۷7 8 12.۷7 2 ۷7 (] سس . محدوده توصیه شده برای بزرگسالان آموزش دیده مر 5 12.۷7 040010 0 الف- نمودار حدود خطر برای انسان‌ها در زمان سیلاب خط ر اهنما برای خودروهای کوچک خط راهنما برای خودروهای بزرگ خط راهنما بر ای خودروهای کمک دار سس خطر خیلی زیاد برای خودروهای معمولی برای خودروهای معمولی ۱/۵ ۳/۰ سرعت جریان (متر بر ثانیه) ب - نمودار حدود خطر برای وسایل نقلیه در زمان سیلاب ۵) -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۳ ۲-۱-۴-۲ روش "۱ در این روش. ط محدوده‌های خطر ز - محدوده می‌شود. - محدوده را از خط ۹ راهنمای نهیه نقشه« حداکثر توصبه شده برای ساختمان‌های حداکثر توصبه شده برای کلنه ساختمانداسسم ۴۵ ۴ ۳۵ ۳ ۳/۵ خطر زیاد برای ساختمان‌ها ل خطر متوسط برای ۱/۵ ساختمان‌ها ۱ اْ ۵ خطر کم برای ساختمان‌ها سرعت (متر بر ثانیه) پ - حدود خطر برای ساختمان‌های در معرض سیلاب شکل ۱۰-۲ نمودارهای سطوح مختلف خطر برای انسان‌ها. وسایل نقلیه و ساختمان‌ها ۹ یاد و کم به صورت زیر تعریف می‌شود |۵۴ و ۳۸]. خطر زیاد و خیلی زبادء سیلاب برای ساکنین حاشیه رودخانه تهدید جدی محس ی سنگین به دشواری صورت می‌گیرد. در آب راه رفتن حتی برای افراد سالم و + خطر کم. ماشین‌های سنگین و کامیون‌ها می‌توانند در اب حرکت کنند و مردم و ر سیل دور کنند. حرکت افراد سالم و جوان در آب امکان‌پذیر است و با دشواری ؟ ای خطر پذیری سبلاب ۴ وب می‌شود. حرکت وان به سختی انجام وسایل زندگی آن‌ها می همراه است. 6۰[ طلابا۵ه5 ۳۵۲ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۹ 2۳ تعیین میزان خطر محتمل برای منطقه درگیر سیل نه تنها با توجه به پارامترهای مربوط به هیدرولیک جریان صورت می‌پذیرد. بلکه تاثیر عواملی مانند وجود یا عدم وجود سیستم‌های هشدار سیل, اطلاع‌رسانی سیل, آماده بودن در برابر وقوع سیل, وجود راه‌های ایمن فرار و سایر موارد را نیز باید در نظر گرفت. لیکن در مرحله اول, نقشه خطر سیل بر اساس اطلاعات هیدرولیکی تهیه می‌شود و سپس در صورت وجود اطلاعات لازم از منطقه مورد مطالعه, نقشه مورد نظر بازنگری خواهد شد. شکل (۱۱-۲) نحوه تعیین محدوده‌های خطر را بر اساس پارامترهای هیدرولیکی بیان می‌کند. نمودار ۱ خطر در نمودار ۲ استفاده شده است. در این نمودار: رابطه حد مابین محدوده خطر کم و متوسط عبارت است از: ۷۵100 < -3.333 ۷ 1601 + 06 رابطه حد مابین محدوده خطر متوسط و زیاد عبارت است از: ۷۵100 < -3.333 ۷ 1601 + 3 هنگامی که مقدار سرعت جریان سیل از ۲ متر بر ثانیه یا عمق جریان از ۲ متر بیش‌تر باشد. میزان خطر سیلاب خیلی زیاد ارزیابی می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ۴-۲ اسانی یک روثر و و سرعتث ۱ خیلی زیاد 3 + 060/1 *3.333- < ونمما۲] سس ۰ در این محدوده خسارت وارده به را را ...تسا ریذپ‌ناکما کیس یاه‌نامتخاس اپ / 2 ۹۹ 9 ۰ سس ۸ 6 جل/درع 2 *3.333- 5 ۲100 2 اک ۲ ز مه سس ۰ سوم چم که 8 2 ر : اه ۹ ِ : 0 ۳ ۳ ۰/۵ ز . مه ‌؟ ۱ عمق جریان (متر) ۱ ۹ 3 سیر 5 1 1 1 ۱ ی عمق ی | عمق جریان (متر) ۱ زیاد نمودار ۲ نمودار ۱ مثال: اگر عمق جریان سیلاب برابر ۱/۳ متر و میزان سرعت در سرعت‌های بیش‌تر از ۲ متر بر ثانیه. پایداری پی‌ها و پایه‌های متوسط جریان ۱/۴ متر بر ثانیه باشد. میزان درجه خطر سیلاب پل‌ها به دلیل آبشستگی دچار مشکل خواهد شد. همچنین اراضی زیاد برآورد می‌گردد. کشاورزی و سطح زمین نیز فرسایش یافته و ناپایدار می‌شوند. سرعت جریان آب در فضای بین ساختمان‌ها از عوامل ایجاد خطر می‌رود و می‌تواند منجر به بروز خسارت گردد. متر به دلیل فشارآب. شناور شدن و یا نیروی وارده ناشی از رسوبات و مواد معلق همراه سیلاب سیب جدی ببینند. شکل ۱۱-۲- رابطه سرعت و عمق جریان سیلاب در روش ۱۲5۱۷ -۳-۱- روش مرکز مدیریت بحران آمریکا (۳۴۹1۸) بهنه سیلاب رودخانه با دوره بازگشت‌های مختلف 9 یا عمق جریان تعیین شده است. در این روش سیلاب دی رودخانه به چندین ناحیه تقسیم می‌شود که با حروف انگلیسی مشخص می‌شوند [۹۴]. یکی از تعاریف پرکاربر ! ۳۳/1۸ تراز مبنای سیل (۳۳۲) است که بیانگر تراز سطح آب در سیلاب با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله است. تعر «های خطر در جدول (۱۳-۲) ارائه شده است: 0۷ ۱1۵2806۲ ۳۵۳۵۵۵۷ امحله 0 ۳1000 256 لاب ۳ بر ۹ در ن-1 3 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- و ل ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ صل دوم - نقشه‌های خطر سیل .۹ 2۵ جدول ۱۳-۲- ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس روش مرکز مدیریت بحران آمریکا (1۲۸1۸) ناحیه‌های با خطر کم تا متوسط (در این نواحی خرید بیمه سیل ضروری نیست) نام ناحیه خطر مشخسا ناحیه 3] و ۸ (هاشور خورده) پهنه سیلابی با دوره بازگشت بالاتر از ۱۰۰ سال و کم‌تر از ۵۰۰ سال مناطقی در پهنه سیلابی با دوره بازگشت بالاتر از ۱۰۰ سال در جریان‌های دو بعدی و پخشاب که عمق سیل کم‌تر از ۱ فوت باشد و پا سطح حوضه آن کمتر از یک مایل مربع باشد. مناطق محافظت شده توسط سیل‌بندها ناحیه :) و ‎٩‏ (هاشور نخورده) پهنه سیلابی با دوره بازگشت بالاتر از ۵۰۰ سال ناحیه ‎٩‏ عموما برای نشان دادن ناحیه خارج از پهنه سیلاب ۵۰۰ سال به کار می رود که توسط سیل‌بند ناحیه (] نواحی که احتمال ابگرفتگی در مواقع سیلابی در آن‌ها وجود دارد. لیکن مدل‌سازی سیلاب در مورد آن‌ها انجام ناحیه‌های با خطر زیاد (در این نواحی خرید بیمه سیل اجباری است) ناحیه ۸ پهنه سیلابی با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله ( بدون ارائه تراز مبنای سیل) ناحیه :]۸ پهنه سیلابی با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله ( با ارائه تراز مبنای سیل) ناه ۸۷ ناحیه‌ای در محدوده پهنه سیلابی با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله که عمق جریان سیلاب در آن بین ۱ تا ۳ فوت ۱ می‌باشد. تراز مبنای سیل مشخص می‌شود. تعریف آن مشابه شرایط ناحیه ۸۲1 می‌باشد با این تفاوت که این ناحیه برای جریان‌های دو بعدی و پخشاب مانند ناحیه ۸ رودخانه‌های واقع در مخروط افکنه‌ها تعریف می‌شود. عمق متوسط جریان و سرعت جریان نیز در نقشه‌ها مشخص می‌شود. ناحیه ۸14 نواحی که صرفا به دلیل احدات یک سازه کنترل سیلاب مانند سد یا سیل‌بند در معرض خطر سیلاب قرار گرفته‌اند. پهنه سیلابی با دوره بازگشت ۱۶۰ ساله که پس از سازه‌های کنترل سیلاب مانند سیل‌بندها و سدها که در دست ناحیه ۸99 ۴-۱-۴-۲ - روش استفاده شده در کشور هلند ناحیه‌بندی خطر سیل در کشور هلند و بخش‌هایی از کشور آلمان به صورت نمودار شکل (۱۲-۲) می‌باشد. در این مودار ترکیبی از شدت خطر سیل (در این‌جا عمق جریان) و دوره بازگشت سیلاب معیاری برای ناحیه‌بندی خطر سیل در نظر گرفته شده است. در این روش سیلاب‌دشت به سه ناحیه خطر زیاد. متوسط و کم با رنگ‌های قرمزء آبی و زرد نقسیم‌بندی شده است [۵۳]. ناحیه قرمز رنگ: خطر زیاد - ساخت و ساز در این مناطق ممنوع می‌باشد. ناحیه زرد رنگ: خطر کم - ساخت و ساز مجاز می‌باشد و فقط برای کاربری‌های حساس و مهم محدودیت‌هایی عمال می‌شود. ناحیه‌هاشور خورده: خطر خیلی کم- فقط در سیلاب‌های با دوره بازگشت بالا امکان گسترش پهنه سیلابی تااین واحی وجود دارد و محدودیت ساخت و ساز و استقرار کاربری اعمال نمی‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ پرشه‌ترها ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذ بری سیلاب 10۵00 3001 آز1۵0 ۰ [0د خیلی کم کم متوسط زیاد احتمال وقوع شکل ۱۲-۲- نمودار ناحیه‌بندی خطر سیل در کشور هلند و آلمان [۵۳] ۵-۱-۴-۲- طبقه‌بندی ناحیه‌های خطر بر اساس احتمال وقوع سیل در معرض خطر سیل استفاده می‌کند [۵۳]. جدول (۱۴-۲) طبقه‌بندی شرکت بیمه کشور آلمان را که صرفا بر اساس احتمال وقوع سیل می‌باشد. بیان می‌کند: جدول ۱۴-۲- خطر سیل بر اساس احتمال وقوع سیلاب محدوده مابین پهنه سیل ۰ ساله و ۰ ساله محدوده خارج از بهنه سیل با دوره با ز گشت ۰ سساله ۲-۴-۲ انتخاب روش ناحیه‌بندی خطر سیل برای کشور ابران به منظور یکسان سازی نقشه‌های تهیه شده برای ناحیه‌بندی خطر سیل دو روش زیر پیشنهاد می‌شود: - روش ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس احتمال وقوع سیلاب (بند ۵-۱-۳-۲) - روش ناحیه‌بندی خطر سیل در کشور استرالیا (بند ۱-۱-۴-۲) روش اول به دلیل ساده‌تر بودن و هزینه کم‌تر ممکن است در گام اول و با توجه به ضرورت به عنوان نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیل تهیه و ارائه شود. لیکن تهیه نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیلِ به روش دوم جزییات بیش‌تری از خسارات زیادی بر جای گذاشته است. توصیه می‌شود. شکل (۱۳-۲) اجزا و مراحل تهیه نقشه‌های خطر سیل را نشان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل .۹ 1۷ ۹ ۳۲ جمع‌آوری اطلاعات استخراج پارامترهای خطر ناحیه‌بندی خطر تهیه نقشه‌های خطر ی ز ۰ زمین رو ری سیلابدشت بر اساس 0 تر کیب پارامترهای خطر ند هه عت داده‌های هواشناسی ۳ عمق و سر , وش رئومورفولو جریان و هیدرولوژی روص وروی تغییرات سرعت جریان اطلاعات سیلاب‌های روش مدل‌سازی هیدرولیکی جریان ناحیه‌بندی خطر سیل اطلاعات ژئومورفولوژی منطقه شکل ۱۳-۲- اجزا و مراحل تهیه نقشه‌های خطر سیل ۵-۲- تهیه نقشه‌های خطر سیل همان‌طور که قبلا به آن اشاره گردید نقشه‌های خطر سیل بیانگر مشخصات سیل در یک رودخانه و سیلاب‌دشت آن ناحیه‌بندی خطر سیل که بر روی نقشه‌های یک منطقه جانمایی می‌شوند. قابل آرائه هستند. در این بخش نحوه ترسیم ده نقشه‌های خطر سیل برای هر رودخانه شرح داده شده و مناسب‌ترین روش ارائه نقشه‌هاً پیشنهاد شده است. ۱-۵-۲۳ نقشه‌های پهنه‌بندی سیل نقشه‌های پهنه‌بندی سیل, نقشه‌های گستردگی پخش سیل می‌باشد که در ضابطه شماره ۳۰۷ سازمان برنامه و بودجه کشور [۱۴] تهیه آن‌ها برای سیلاب‌های با دوره بازگشت مختلف توصیه شده است. در جدول (۱۵-۲) مشخصات نقشه‌های پهنه‌بندی سیل ارائه شده است. در صورتی که برای رودخانه مورد مطالعه پهنه سیلاب تاریخی استخراج شده است. جانمایی خط پهنه سیلاب تاریخی بر روی نقشه‌های پهنه‌بندی سیل توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ پرشه‌ترها ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذ بری سیلاب ور جدول ۱۵-۲- نحوه تهیه نقشه پهنه‌بندی خطر سیل پهنه سیادب با دور رنگ: ۸۴و ۲۰۷و ۸۱ رهم سلات با دور ۵ پهنه سیلاب با دور رنگ: ۱۶۰ و ۴۸ و ۱۱۲ باز گشت ۲۵ ساله ر نه سبلاب با دوره ا‌های دست تاسسات پهنه یلاب با دور رای دسترسی + رنگ: ۵۱ و ۲۰۸و ۲۵۱ رهم سلات با دور ۵ دنه مرش مه 2 رنگ: * و * و ۱۹۲ باز گشت ۱*۰ ساله ۸ سلات با دور ۵ یدنه ۳ 1 7 رنگ: ۰ و ۱۷۶و باز گشت ۲۰۰ ساله مشش اک ای ااسسش را کسوس ای ۲-۵-۲ نقشه‌های تغییرات عمق سیلاب این نوع نقشه‌ها برای رودخانه‌های با دره‌های عمیق کاربرد چندانی ندارد و عموما در رودخانه‌هایی استفاده می‌شود که سیلاب از مقطع اصلی رودخانه خارج شده و در سیلاب‌دشت پخش می‌شود. جدول (۱۶-۲) نحوه ارائه نقشه‌های 5 جدول ۱۶-۲- نحوه تهیه نقشه تغییرات عمق سیل ری ۰/۵ متر منحیٍ بستّه رنگ: ۵۵و ۳و ۳۲۳۹ ۱-۵ متر م تحمی بستّه سیلاب با دوره با زگشت‌های رنگ: ۱ و ۲۱۵و ۱۸۹ 2 تاسیسات زیربنایی مهم و حساس مورد نیاز منطقه سیلابی که ۱ ۱/۵ متر 8 مانند بیمارستان‌هاء مدارس. 1 0 نج به عمه حداکد که هه 5 عمق سیلاب منجر به عمق حداکثر | فرودگاه‌هاء نیروگاه‌ها و خطوط راه 8 ی مدل هیدرولیکی جریان ۱ 1 رنگ: ۲۱۴ و ۱۷۴ و ۱۰۷ ۱ اهن م تحمی بستّه رنگ: ۱۸۹ و ۱۳۰ و ۴۹ بیش‌تر از ۲ متر منحیٍ بستّه رنگ: ۱۵۶ 0 ۸۱ ۳ ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نقشه‌های خطر سیل ۹ 2۹ ۳-۵-۲- نقشه تغییرات سرعت جریان سیل در هر دوره با زگشت با توجه به میزان تغییرات سرعت به چندین ناحیه تقسیم می‌شود. معیار تغییرات سرعت با در (۱۷-۲) ارائه شده است. لیکن معیار ناحیه‌بندی پهنه سیل بر اساس تغییرات سرعت را می‌توان با توجه به کاربرد آن تغییرات سرعت جریان نیز می‌تواند متناسب با آن تهیه شود. حدول ۱۷-۲- نقشه تغییرات سرعت جربان سیلاب سرعت کم: سرعت کم‌تر از ۱/۵ حساس مانند بیمارستان‌ها, | رنگ: ۲۱۰و ۲۴۴و ۲۵۴ مدارس. فرودگاه‌هاء نیروگاه‌ها و | سرعت زیاد: سرعت بیش‌تر از ۱/۵ خطوط راه آهن متر بر ثانیه منحنی‌های بسته رنگ: ۳۸ و ۴۵و ۲۲۴ ۴-۵-۲ نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل - روش اول ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس پهنه‌های سیلاب با دوره بازگشت‌های مختلف صورت می‌پذیرد. در این روش سیلاب‌دشت رودخانه بر اساس جدول (۱۴-۲) به ۴ ناحیه خطر تقسیم شده است که با رنگ‌بندی مختلف بر روی نقشه‌های منطقه نشان داده می‌شود. در جدول (۱۸-۲) نحوه ارائه نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیل ارائه شده است. همچنین پیشنهاد می شود با توجه به اهمیت موقعیت حدود قانونی بستر و حریم قانونی رودخانه‌هاء. حدود مذکور بر روی نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیل نیز ارائه گردند. جدول ۱۸-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس پهنه‌بندی سیلاب 5 ۰ ۰ ناحیه ۴ محدوده پهنه سیل ۱۰ ساله محدوده مابین دنه سیل حساس‌مانند بیمارستان‌هاء منحنی‌های بستّه ۱۰ (0 ۵۰ ساله مدارس. فرودگاه‌هاء خطوط رنگ: ۰ 0 ۱۹۲ (0 ۳۵۹۵ محدوده مابین پهنه سیل راه آهن و نیروگاه‌ها منحنی‌های بسته ۰ ساله و ۲۰۰ ساله رنگ: * و ۲۵۵ و ۲۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- سس ادامه جدول ۱۸-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس پهنه‌بندی سیلاب نوع نقشه ناحیه خطر ی عوارض پیشنهادی در : و ۱ ی تعریف شیوه ارائه نقشه نحوه ارائه در نقشه‌ها محدوده خارج از پهنه سیل منحنی‌های بسته ناحیه ۱ : با دوره بازگشت ۲۰۰ ساله رنگ: ۰ و ۲۹۸ و ۱۳۴۶ 333و یروا اوه ای - روش دوم ناحیه‌بندی خطر سیل روش ارائه شده در بند ۱-۱-۳-۲ می‌باشد. در این روش پهنه سیلاب به ۶ ناحیه خطر تقسیم می‌شود (جدول ۱۲-۲). تعداد ناحیه‌های خطر با توجه به شرایط منطقه می‌تواند کم‌تر از ۶ جدول ۱۹-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس روش کشور استرالیا ر نوع نقشه | حداعمق ‏ حداسرعت ود ی ی ی 3 سیل (۲۳) (1/۹) نقشه 1 ۱۳3( ۳ ۲ ک رنگ: ۸۰و ۸و ۱۴۳۶ 2 1۳6 1۵ ۲ ریریی مهم و حساس رنگ: ۲۲۰و ۵ و ۱۴۶ 13 1۳6 ۱۲ ۲ ک ناحیه‌بندی بیمارستان‌هاء رنگ: * و ۲۵۵ و ۲۵۵ خطر سیل 4 1 ۲ ۲ رس مکی ی فرودگاه‌هاء رنگ: ۸ ۳ ۱۹۲ ۴ ۳۵۹۵ نیروگاه‌ها و منحنی‌های بسته 5 10۳4 ۴ ۴ ِ 16 10۷۳4 ِ : رنگ: ۰ 9 ۰ (0 ۳۵۹۵ تسش اه سکت یرو دا اوه ای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نفشه‌های خطرپذیری سیل .۹ ۶۳ ۱-۳- مقدمه سیلاب‌دشت در معرض خطر سیل و حساسیت آن‌ها نسبت به آسیب‌پذیری در برابر سیل, میزان خطرپذیری آن‌ها را در هنگام وقوع سیل تعیین می‌کند. نقشه‌های خطرپذیری سیل نقشه‌هایی است که مفاهیم مربوط به در معرض خطر بودن و آسیب پذیری را در برمی گیرد. واضح است که تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب دشوارتر از تهیه نقشه‌های خطر سیل است و در این راستا لازم است تا مطالعات گسترده‌تری انجام پذیرد. این امر مستلزم صرف هزینه بیش‌تر می‌باشد. از سوی دیگر کاربردهای موثر نقشه‌های خطرپذیری سیلاب در اقدامات مدیریتی و سازه‌ای تسکین سیلاب ایجاب می‌کند نقشه‌های خطرپذیری سیلاب برای رودخانه‌ها تهیه شود. در این فصل ابتدا مطالعاتی که باید پیش از تهیه نقشه‌های خطرپذیری انجام شود.ء شرح داده شده و سپس به موضوع تهیه نقشه‌های آسیب‌پذیری و خطرپذیری سیل پرداخته شده است. همان‌طور که پیش‌تر به آن اشاره شد. خطرپذیری از سه مفهوم خطرء در معرض بودن و آسیب‌پذیری تشکیل شده است. در خصوص تعیین میزان خطر سیل در فصل دوم به تفصیل بحث شده است. لیکن در مورد دو مفهوم در معرض بودن و أسیب‌پذیری» انجام مطالعات تخصصی به شرح زیر مورد نیاز می‌باشد: - مطالعات کاربری اراضی: در این مطالعات موقعیت استقرار کاربری‌های مختلف در سیلاب‌دشت مشخص می‌شود. - مطالعات اقتصادی و اجتماعی: در این بخش وضعیت اجتماعی و اقتصادی منطقه شامل جمعیت و پراکنش - مطالعات آسیب‌پذیری: در این بخش به تعریف آسیب‌پذیری, انواع و نحوه تعیین آن پرداخته شده است. - مطالعات ریخت‌شناسی و فرسایش و رسوب پس از انجام مطالعات که پیش نیاز تهیه نقشه‌های خطرپذیری می‌باشد. نقشه‌ها با توجه به کاربرد و سطح نیاز منطقه ۲-۳- مطالعات کاربری اراضی نوع کاربری, موقعیت قرارگیری و سطح تحت پوشش هر کاربری برای اراضی«واقع در سیلاب‌دشت یک رودخانه یکی از مهم‌ترین اطلاعاتی است که باید به منظور تحلیل خطرپذیری, ناحیه‌بندی پهنه خطر سیلاب. ارزیابی میزان -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ هرازه راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذ یری سیلاب خطرپذیری و در نهایت تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب تهیه گردد. از این‌رو انجام مطالعات کاربری اراضی حاشیه رودخانه مورد مطالعه به عنوان مطالعات پایه تهیه نقشه‌های سیلاب امری ضروری است. در مطالعات کاربری اراضی تهیه دو نوع نقشه پوشش آراضی و کاربری آراضی مد نظر می‌باشد. نقشه‌های پوشش اراضی نقشه‌هایی هستند که بیانگر نوع در نقشه‌های پوشش اراضی, انواع پوشش اراضی شامل ساختمان, کشاورزی. جنگل, پهنه‌های آبی» اراضی بدون یک منطقه قابل تس تشحیص بوده و تهیه می‌شوند. تصاویر ماهواره‌ای توسط ماهواره‌های مختلف بردان شت شده 9 از طریق پایگاه‌های اینترنتی قابل دسترسی هستند. در کشور ما سازمان فضایی کشور تصاویر ماهواره‌ای را تهیه نموده و در اختیار کاربران قرار می‌دهد. جدول (۱-۳) فهرستی از تصاویر ماهواره‌ای که توسط این سازمان آرائه می‌شود. را نشان می‌دهد. جدول ۱-۳- منابع اخذ تصاوبر ماهواره‌ای و عکس‌های هوایی نوع تصاویر دریافتی تصاویر ماهواره‌ای 71111۸ با سنجنده ۷1)(1(15 از مرکز این تصاویر به طور روزانه از مرکز فضایی ماهدشت برداشت تصاویر ماهواره‌ای ۸( با سنحنده ۸۷/۲11 از مر کز این تصاویر به طور روزانه از مرک فضایی ماهر برداشت این تصاویر به طور منظم توسط سازمان فضایی کشور دانلود تصاویر ماهواره 1۸۲15۸7 ویر به طور تو ر بی تشور ی اختیار کاربران قرار میی5 و در احتبار کاربران قرار می گیرد. این تصاویر به طور منظم توسط سازمان فضایی کشور دانلود تصاویر ماهواره .[:51:۳71۳1 ن تصاویر به صور تو زمان فضایی کشور ی اختا, کادا» قرار م۶ و در مار ربرآن قرار می تیرد. شده و عرصه می‌شوند. در صورت نیاز طرح. امکان سفارش پروازهای موردی با مقیاس در خواستی از منطقه مورد مطالعه وجود دارد. سازمان جغرافیایی نیروهای عکس‌های هوایی در هر منطقه با مقیاس‌های مختلف تهیه مسلح (ارتش) شده و عرضه می‌شوند. نقشه‌های پوشش آراضی به ویژه در تهیه نقشه‌های خطر سیل به روش‌های غیرهیدرولیکی کاربرد دارند. همچنین درصورتی که نقشه‌های خطرپذیری در مقیاس بزرگ و با دقت پایین تهیه می‌شوند. نقشه‌های پوشش آراضی به جای ۲ ]| -| نا ۵ه] -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذبری سیل کرش اه ۶۵ نقشه‌های کاربری اراضی مورد استفاده قرار می‌گیرند. امروزه با ورود ابزار 5آن) به مطالعات مهندسی رودخانه تهیه نقشه‌های کاربری اراضی محدوده مورد مطالعه با دقت مناسبی قابل انجام است [۲۹]. به منظور تهیه نقشه‌های کاربری اراضی حاشیه رودخانه انواع کاربری‌های موجود شناسایی می‌شوند. این کاربری‌ها به شش گروه اصلی طبقه‌بندی می‌شوند [۱۷]: ۱- کاربری‌های مسکونی» تجاری, آموزشی و مذهبی ۲- کاربری‌های کشاورزی ۳- کاربری‌های زیربنایی و خدماتی ۴- کاربری‌های تفریحی و تفرجگاهی ۵- کاربری‌های صنعتی و معدنی ۶- کاربری‌های پرخطر و ویژه خصوص نقشه‌های کاربری اراضی به دو دسته تقسیم می‌شوند. - نقشه کاربری اراضی با مقیاس کوچک: این نقشه‌ها بیانگر کاربری اراضی در محدوده یک استان با شهرستان بوده و با دقت پایین تهیه می‌شوند. در این نقشه کاربری‌های مربوط به هر گروه مانند کاربری‌های ساختمانی, کشاورزی و باغات. منابع طبیعی, تفریحی و سایر موارد به صورت کلی در نقشه‌ها مشخص می‌گردد. در صورتی که دقت مورد نیاز در حد استان یا کشور باشد. ذکر جزییات کاربری اراضی ضروری نیست. - نقشه کاربری اراضی با مقیاس بزرگ: این نقشه‌ها با مقیاس بزرگ‌تر و با دقت بالاتری تهیه می‌شوند. کاربری اراضی حاشیه رودخانه در مقیاس ۱:۱۰ تا ۱:۵۰۰۰ در این دسته قرار می‌گیرند. مشخص نمودن کاربری اراضی به تفکیک نوع محصولات کشاورزی باغی و زراعی» نوع ساختمان از نظر مسکونی روستایی و شهری, تجاری, نوع صنایع موجود در سیلاب‌دشت و سایر کاربری‌ها در نقشه‌ها مشخص می‌شوند. تهیه نقشه‌های کاربری اراضی مستلزم در اختیار داشتن اطلاعاتی از نوع کاربری‌های موجود و محدوده هر یک از کاربری‌ها می‌باشد. منابعی که از آن‌ها برای استخراج نقشه‌های کاربری اراضی استفاده می‌شود به شرح زیر است: - نقشه‌های توپوگرافی از محدوده طرح با مقیاس مناسب که عوارض زمین بر روی نقشه‌ها پیاده‌سازی شده باشد. - نقشه‌های کاداستر - انجام بازدیدهای میدانی به منظور شناسایی انواع کاربری‌های اراضی شامل کشاورزی و محدوده تقریبی آن‌ها شکل (۱-۳) نمونه‌ای از نقشه کاربری اراضی یک منطقه را نشان می‌دهد. تحلیل دقیق‌تر میزان خطرپذیری با ارائه مسکونی و تجاری امکان‌پذیر است. با توجه به تعاریف ارائه شده در مبحث ششم مقررات ملی ساختمان با عنوان «بارهای -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ فرشه‌ترها شا راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب وارده بر ساختمان» گروه‌های مختلف آسیب‌پذیر در شرایط بحرانی مانند وقوع سیل و اعمال نیروهای وارده از جریان سیلاب به شرح زیر می‌باشد: - گروه آسیب‌پذیری خیلی زیاد: ساختمان‌ها یا سایر سازه‌هایی که به عنوان تاسیسات ضروری محسوب می‌شوند و وقفه در بهره‌برداری از آن‌ها به طور غیرمستقیم موجب افزایش تلفات و خسارات می‌شود مانند کلیه ساختمان‌هایی که استفاده از آنها در امداد و نجات موثر باشد. - گروه آسیب‌پذیری زیاد: ساختمان‌ها و سایر سازه‌هایی که خرابی آن‌ها منجر به تلفات جانی قابل توجه شود مانند مدارس, سالن‌های اجتماعات و سایر موارد - گروه آسیب‌پذیری کم: کلیه ساختمان‌هایی که خرابی آن‌ها منجر به تلفات جانی و خسارات مالی نسبتا کم در جدول (۲-۳) کاربری‌های مختلف و میزان سطح حساسیت آن‌ها به آسیب‌پذیری ارائه شده است. در این جدول کاربری‌های مختلف به سه رده کاربری‌های با حساسیت خیلی زیاد. زیاد و کم تقسیم شده است [۴۹]. جدول ۲-۳- دسته‌بندی انواع کاربری‌ها بر اساس میزان حساسیت آن‌ها به آسیب پذبری در برابر سیل بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها کاربری مسکونی فروشگاه‌ها و مراکز خرید پایگاه‌های آورژانس مراکز ارائه خدمات مراکز ارائه خدمات مالی مدارس هتل‌ها رستوران‌ها و کافه‌ها ایستگاه‌های پلیس پار کینگ‌های طبقاتی ادارات ایستگاه‌های اتش‌نشانی انبارها مراکز صنعتی عمومی مراکز مخابراتی و ارتباطات به خصوص مراکزی که باید در هنگام سیل مراکز تفریحی خدمت‌رسانی کنند. معادن مراکز جمعیتی مانند مهدکودک‌هاء زندان‌ها. مساجد. سالن‌های اجتماعات ساختمان‌ها و سایر سازه‌های ساختمان‌های مسکونی با طبقات زیرزمین موفتی رودخانه‌ها قرار دارند. تاسیسات حمل و نقل به ویژه راه‌های ارتباطی که در هنگام سیلاب مورد استفاده قرار می‌گیرند. تاسیسات زیربنایی مهم مانند نیروگاه‌های تولید برق. ایستگاه‌های تصفیه فاضلاب. مخازن آبرسانی و سایر موارد تاسیسات صنعتی شامل مواد شیمیایی خطرناک - پیش‌بینی کاربری اراضی در سال‌های آتی یکی از مواردی که باید در تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب مورد توجه قرار گیرد. تغییر در خطر سیلاب در آینده با توجه به تغییراتی است که در دو شاخص آسیب‌پذیری و در معرض بودن اتفاق می‌افتد. با توجه به این‌که تغییرات در کاربری اراضی واقع در سیلاب‌دشت رودخانه. میزان در معرض بودن و آسیب‌پذیری منطقه را تغییر داده و ممکن است افزایش و یا کاهش دهد. باید نقشه‌های پیش‌بینی کاربری اراضی در آینده با توجه به نیاز طرح به عنوان اطلاعات ضروری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذبری سیل ۹.۹.۷ ۶۷ هرری 1 مد ۹ ۶ |۰ * 1 2 3 ی 49 : ۳ ۹ ۳ د 3 5 ۹ ۸ ۰ 1 : ۰ ۱ سس ۱۵ ۹ وم ۳ ۱ 1 ۱ ۳ ۳ *ودویط ۵۲۵۸۵ ۵۷ما۲ 2 ۲ ۳ ۳ : ۹ ۰ ۸ ۰۳ ۸004 ز کات 8 . : ۱ : رش ۹ ۰ 0 3 ۰ ر ۱ ۹ ۳ د9 ۹۰ اند 1 1 : ۹ 2 ۱ ۱ م۰۹۹۱ 7 50 نی ۱ ۱ ( 1 ۹ 4۹ ۷ |ا۵ا 0۳۳۹۸۲ | ۱۱۵۹۱ ۱ ۹ ۱ ه ص هم 0060 / ۵ اانن ۸۵۲۱ 1 ۸ ۴ ) 4 7,8 ۳ جم وراه ای - ْ و۳ پا ید۸۷ ۵ وامم؟ ل[ ۲ بب چا شوت 0 | ۸۷ 5د۸ 4 سوم .18 6 64۹۱ 1 ۲ ۲ 7 ۷۷۲۲ ‌ 8۸0۶۱۵۹۱۱۵۱ [ ۲ رم 4 ) ۷۷۵۹۱۶ / وههامر۵ع زا ام ی ناخ 00 4 اهداوا0 | [201) هم موم مو مهاب ور - چاه ما اجره مغ و۵ شکل ۱-۳- نمونه‌ای از نقشه کاربری اراضی یک منطقه که مسیر عبور سیلاب رودخانه نیز بر روی آن نشان داده شده است. [93] ۳-۳- مطالعات اقتصادی - اجتماعی منطقه مورد مطالعه می‌باشد و اطلاعاتی را به منظور تحلیل میزان اسیب پذیری منطقه مورد مطالعه در اختیار می‌گذارد. ارزیابی میزان اسیب‌پذیری افراد. جامعه 9 سرمایه‌های یک منطقه که نترجه ان ارزیابی میزان خطرپذیری می‌باشد. با استفاده از اطلاعات اقتصادی و اجتماعی جوامع درگیر سیلاب به دست می‌آید. در این بخش شرح مواردی که در مطالعات اقتصادی و اجتماعی به آن پرداخته می‌شود. ارائه شده است. مطروحه. نوع عکس‌العمل ساکنین حاشیه رودخانه را در مواجهه با سیلاب تعیین می‌کند. به عنوان مثال, مناطق با توزیع جمعیتی کودکان و سالمندان نسبت به مناطق با توزیع جمعیت جوان و میانسال اسیب‌پذیرتر می‌باشند. سطح آموزش پذیری افراد یک جامعه با سطح تحصیلات آن‌ها مرتبط بوده 9 ارائه آموزش‌های پایبندی به قوانین در یک جامعه با سوادتر با کیفیت بیش‌تری انجام می‌پذیرد. این مساله بر آسیب‌پذیری اجتماعی ناشی از وقوع یک بحران در جامعه تاثتیر گذار بوده و سطح اسیب‌پذیری را کاهش می‌دهد. - بررسی آمادگی ساکنین منطقه در رویارویی با سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سیلاب - آشنایی ساکنین منطقه با مفاهیم نقشه‌های خطرپذیری سیلاب - بررسی نحوه بهره‌برداری از آب رودخانه در مواقع سیلابی. در صورتی که سیستم آبیاری اراضی کشاورزی و محدوده اراضی کشاورزی کاهش یافته و آسیب‌پذیری منطقه علی‌رغم وقوع سیلاب شدید کاهش می‌یاید. بررسی روش‌های سنتی هشدار سیل در منطقه که از دیرباز توسط مردم منطقه مورد استفاده قرار می‌گرفته است. وجود سیستم‌های هشدار سیل, آسیب‌پذیری حاشیه رودخانه را در برابر سیلاب کاهش می‌دهد. - بررسی آثار خسارات سیلاب و تاثیرات منفی اجتماعی آن بر زندگی مردم منطقه (از دست دادن شغل, تخریب واحدهای مسکونی و تجاری» ورود سیلاب به داخل منازل و خسارت به اثانیه. بروز تنش‌های اجتماعی ناشی از افزایش فقرء بروز بیماری در اثر وقوع سیلاب در رودخانه‌های با آلودگی زیست‌محیطی بالا و سایر مواردی که به عنوان خسارات اجتماعی وارده ناشی از سیلاب مطرح می‌باشند.) - بررسی میزان رعایت قوانین و احترام به آن‌ها در بین مردم منطقه به منظور انجام مطالعات اقتصادی بررسی موارد زیر حایز اهمیت می‌باشد: - جمع‌آوری و تحلیل آمارء اطلاعات و گزارش‌های موجود از خسارات سیلاب‌های گذشته رودخانه - آرزش عرفی اراضی حاشیه رودخانه‌ها به تفکیک کاربری اراضی - ارزش دارایی‌ها و سرمایه‌های موجود در حاشیه رودخانه. مانند مراکز صنعتی, خدماتی. کشاورزی و سایر موارد - بررسی مشاغل و فعالیت‌های اقتصادی حاشیه رودخانه که به طور مستقیم با غیر مستقیم در نتیجه وقوع دستیابی به اطلاعات فوق از طریق مراجع ارائه شده در جدول (۳-۲) امکان‌پذیر است: جدول ۳-۳۲- مراجع دسترسی به اطلاعات اقتصادی و اجتماعی نوع آمار و اطلاعات نحوه دستیابی به اطلاعات اطلاعات مربوط به آشنایی مردم ۴ نقشه‌ها.ء تحوه رویارود آن‌ها با سیلاب. تکمیل پرسشنامه‌ها و برس و جو از مردم منطقه سیستم‌های هشدار سیلاب. سیستم‌های سنتّی هشدار سیل. سوابق مربوط بررسی اطلاعات موجود در ارگان‌ها 0 دستگاه‌های دولتی به آثار منفی اقتصادی و اجتماعی سیلاب در منطقه مصاحبه با مدیران دولتی و برنامه‌ریزان محلی استانداری‌ها شرکت‌های آب منطقه‌ای سازمان‌های جهاد کشاورزی شهرداری‌ها ادارات مدیریت بحران آمار سالانه منتشر شده از سوی سازمان امور مالیاتی کشور : مار منتشر شده از سوی شهرداری‌ها (در صورت وجود) ارزش دارایی‌ها و سرمایه‌ها 9 شرکت‌های بیمه (این مورد هنوز در ایران تحت پوشش قرار نگرفته است.) پرس‌و جو از ساکنین منطقه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نفشه‌های خطرپذیری سیل ۹.۹/۷ اه حوادث. مقابله با آن‌ها و ظرفیت بهبود شرایط پس از وقوع یک حادثه را تعیین می‌کند |۷۹ و ۷۸]. در حقیقت ویژگی‌های افراد. دارایی‌ها و سرمایه‌های اجتماعی. اقتصادی, فرهنگی. تاریخی و زیست‌محیطی یک جامعه تعیین‌کننده میزان حساسیت و اسیب‌پذیر بودن آن‌ها در برابر وقوع یک بحران و توان بهبود جامعه پس از عبور از آن می‌باشد. برخی از محققین در معرض خطر بودن را نیز جزئی از مفهوم اسیب‌پذیری در نظر گرفته‌اند و بعضی این دو مفهوم را جدا از یکدیگر بررسی نموده‌اند. آسیب‌پذیری تحت تاثیر دو عامل تعیین کننده قابلیت خطرپذیری و انعطاف پذیری می‌باشد که جدول ۴-۳- فاکتورهای تاثیرگذار بر میزان آسیب‌پذیری |۶۵ افراد. ساختمان‌هاء تاسیسات زیربنایی و غیره) که بر ! مواردی از قبیل کیفیت پیش‌بینی» اطلاع‌رسانی و آمادگی پیش از احتمال بروز خسارت و آسیب تاثیرگذار می‌باشند. وقوع سیل. اقدامات انجام شده در راستای کاهش اثرات سیل. شرایط مسیرهای ترافیکی برای فرار. سطح آسیب‌پذیری ساختمان‌ها و کاربری موجود در معرض سیل را شامل می‌شود. انعطاف پذیری " ظرفیت یک سیستم برای مقابله با یک حادثه مانند | انعطاف‌پذیری عموما در مناطقی وجود دارد که پیش از این سابقه سیل 0 سطح سازماندهی مناسب در عوامل اقتصادی. سیلاب داشته‌اند 0 شرایط 0 امکانات منطقه متناسب یا سیلاب اجتماعی. زیست‌محیطی (0 پیرامونی محیط اطراف. برنامه‌ریزی شده است. هدف از ارزیابی اسیب پذیری, آگاهی از وضعیت تاثیرپذیری یک سیستم در هنگام وقوع سیل می‌باشد. به عنوان مثال می‌باشد. علیرغم اهمیت آنء ارزیابی آسیب‌پذیری برای سیلاب‌ها نسبت به ارزیابی خطر سیل تاکنون کم‌تر مورد توجه با سیل و کاهش خسارت با کیفیت بیش‌تری انجام می‌پذیرد. 561۷ -| 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۳- انواع آسیب‌پذیری آسیب پذیری ناشی از سیلاب در چهار گروه آسیب‌پذیری محیطی 5 فیزیکی. اقتصادی. اجتماعی و زیست‌محیطی طبقه‌بندی می‌شود ‎]٩۳[‏ (شکل ۲-۳). شکل ۲-۳- انواع آسیب‌پذبری در برابر سیلاب ۱-۱-۴-۳ آسیب‌پذیری محیطی یا فیزیکی" یکی از مهم‌ترین آثرات منفی ناشی از سیلاب. خسارت وارده به ساختمان‌ها. تاسیسات زیربنایی. صنایع, راه‌های ارتباطی, پل‌هاء مزارع کشاورزی, تاسیسات آبیاری و به طور کلی هرگونه مستحدثات موجود در سیلاب‌دشت است که به طور فیزیکی قابل مشاهده و ملموس باشد. خسارت به صورت مقدار هزینه‌ای که لازم است تا منطقه به شرایط اولیه پیش از سیل برگردد. تعریف می‌شود. در خصوص ساختمان‌ها و واحدهای صنعتی علاوه بر خسارت به اجزای ساختمان باید خسارت به لوازم موجود در ساختمان نیز لحاظ گردد. در ارزیابی خسارت وارده به اراضی و محصولات کشاورزی, نوع محصول, زمان وقوع سیل و طول مدت غرقاب شدن نیز در نظر گرفته می‌شود. به منظور ارزیابی میزان این نوع آسیب‌پذیری باید از توابع عمق- خسارت استفاده نمود. این توابع که اولین بار در دهه ۱۹۶۰ در آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است. رابطه بین عمق جریان سیلاب و میزان خسارت محتمل در سیلاب‌دشت را بیان می‌کند. این توابع برای انواع کاربری‌های مختلف مانند ساختمان‌های مسکونی, تجاری و اسباب سایر کاربری‌های موجود ترسیم می‌شوند. با در اختیار داشتن نقشه تغییرات عمق جریان سیل در یک رودخانه و ترکیب آن با توابع عمق- خسارت. می‌توان میزان خسارت محتمل وارده به منطقه مورد مطالعه را برآورد نمود [۸۴]. نحوه علاوه بر معیار عمق جریان. زمان ماند سیلاب یا زمان غرقاب بودن نیز از جمله معیارهایی است که بر میزان خسارت وارده بالاخص برای محصولات کشاورزی تاثیرگذار است. درصورتی که در منطقه مورد مطالعه این نوع نمودارها در اختبار باشد. برای تخمین خسارت مورد انتظار از آن‌ها استفاده می‌شود. ۱- ۳۳۷۹۱۵[ ۷۱۵۳۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذبری سیل ۹.۹/۷ )۷ ۲-۱-۴-۳ آسیب یذ بری اقتصادی آسیب پذیری اقتصادی عموما به شرایط یک منطقه یا جامعه اطلاق می‌شود که می‌تواند منجر به بروز خسارت اقتصادی به صورت غیرفیزیکی و ناملموس گردد. در حقیقت سیل موجب اختلال در منطقه می‌شود و این مساله اثراتی را بیش‌تر از اثرات مستقیم بر روی سازه‌ها و ساختمان‌ها چالش برانگیز است. برخی از این اثرات به شرح زیر می‌باشد: - ایجاد وقفه در فعالیت تجاری به علت اختلال در مراودات اقتصادی بالاخص در سیل‌های بزرگ - تخریب محصولات کشاورزی به علت خسارت به شبکه حمل و نقل - از دست دادن روحیه کارمندان به علت از بین رفتن امکانات. وسایل زندگی, کمبود امکانات بهداشتی و سایر موارد ۳-۱-۴-۳ آسیب‌پذبری اجتماعی آسیب‌ها عموما به صورت غیرمستقیم و نامحسوس به وجود می‌آیند. از دست رفتن جان انسان‌هاء خانه. زندگی و شغل, آسیب و جراحت جسمی, اثرات منفی بر روی سلامتی و نگرانی‌های ناشی از آن‌هاء روان افراد را تهدید می‌کند و منجر به بروز خسارات اجتماعی می‌شود. فاکتورهای متعددی در یک جامعه منجر به افزایش یا کاهش سطح آسیب‌پذیری که بر میزان سطح پذیرش یک جامعه در مواجهه با سیلاب تاثیرگذار می‌باشد [۴۶]. ۴-۱-۴-۳ آسیب‌پذیری زیست‌محیطی سیلاب‌ها اثرات قابل توجهی بر روی محیط پیرامونی طبیعی (محیط زیست) دارند. این اثرات زیست‌محیطی گاهی عنوان مثال, رودخانه‌ها می‌توانند حجم زیادی از رسوبات را در زمان سیل حمل کنند که این امر می‌تواند به ساخته شدن مجدد دلتاهاء محیط رشد ماهی‌ها و خاک‌های کشاورزی کمک کند. سیلاب‌ها به تغذیه ذخایر آب زیرزمینی نیز کمک منفی باشد. این امر به این علت است که تاثیرات انسانی نظیر توسعه شهری و کشاورزی می‌تواند خصوصیات سیلاب را انتقال رسوبات از بالادست به پایین دست را تغییر داده و می‌تواند منجر به فرسایش شدیدتر کناره‌های رودخانه. انباشته آسیب‌پذیری زیست‌محیطی یک منطقه در برابر سیلاب افزایش یابد [۴۸]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳ عوامل تعییر عوامل موثر د محیطی کننده در میزان اسیب‌پذیری از اند. جدول ۵-۳- عوامل در برابر سیلاب برنامه‌ریزی شهری و حمل و نقل ترافیک و حمل و نقا ا 7 ای لح فقر سطح سواد و آموزش سطح أسیب‌پذیری روحی و عاطفی افراد جامعه وجود منابع مالی و تولیدی در مشاغل وابسته به رودخانه مراودات اقتصادی بین مناطق در خطر سیل و سایر مناطق حاشیه آن ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب و شاخص‌های موثر در تعیین آسیب‌پذیری سیلاب تراکم ساختمان‌ها ( تعداد ساختمان‌ها در هر کیلومترمربع) طبقه‌بندی سن ساختمان‌ها که در میزان آسیب‌پذیر بودن آن‌ها نسبت به سیلاب طبقه‌بندی ساختمان‌ها بر اساس مساحت. تعداد اتاق‌هاء. کیفیت ساخت و ساز. وجود مصالح به کار گرفته شده در ساخت و ساز وجود ساختمان‌های صنعتی حساس در معرض خطر سیل طراحی تاسیسات زیربنایی مانند راه‌هاء پل‌ها و سایر موارد بر اساس سیلاب طراحی طرح‌ها میزان تمرکز فضاهای اداری, تجاری, آموزشی و مراکز تفریحی در فواصل نزدیک به محدوده‌های خطر سیل مانند مدارس. بیمارستان‌هاء ایستگاه‌های آتش‌نشانی. مخازن. مراکز مخابراتی. پست‌های توزیع برق و گاز نوع طراحی شهری و مسیرهای ترافیکی بر کیفیت فرار در مواقع بحرانی تاثیرگذار است (بخش ۲-۵-۱). اگر خروجی مسیرهای ترافیکی به سمت مناطق پرخطر باشد. میزان آسیب‌پذیری منطقه در برابر سیل بیش‌تر خواهد بود. تراکم شبکه ارتباطی زمان مورد نیاز برای فرار در خیابان‌ها و شبکه ارتباطی تعداد افراد بالاتر از ۶۵ سال تعداد افراد کم‌تر از ۵ سال جمعیت با شرایط خاص مانند بیماران, معلولان. سالمندان ناتوان و غیره تعداد و ترکیب اعضا یک خانواده بر کیفیت رویارویی با سیلاب. فرار از محدوده خطرء هشدار و اطلاع‌رسانی به هنگام موثر است. فقر یکی از مهم‌ترین عواملی است که بازسازی امکانات اسیب دیده ناشی از سیلاب را با مشکلات جدی روبرو می‌کند. سطح سواد و آموزش در نحوه رویارویی مردم منطقه با سیلاب بسیار تاثیر گذار است. افراد با سواد هشدارهای سیل را که از طریق شبکه‌های اینترنتی منتشر می‌شود. در فاصله زمانی کوتاه‌تری دریافت می‌کنند. برخی جوامع با توجه به شرایط روحی و روانی حاکم بر رفتارهای آن‌ها توانایی بازیابی و بهبود بالاتری در هنگام بروز مشکلات دارند. این جوامع در مقایسه با جوامعی که روحیه افسردگی بر آن‌ها حاکم است از اسیب‌پذیری کم‌تری در شرایط بحرانی برخوردارند. وجود بناهای مهم و تاریخی و اماکن مهم فرهنگی در سیلاب‌دشت رودخانه. اسیب‌پذیری منطقه را در برابر سیل افزایش می‌دهد. وجود مراکز مهم اقتصادی. صنعتی و درامدزا در سیلاب‌دشت مانند کشاورزی. باغداری. دامپروری. شیلات و غیره. منطقه را در برابر سیلاب اسیب‌پذیرتر می‌کند. جوامعی که منابع درآمد آن‌ها بیش از شایر جوامع حاشیه رودخانه‌ها به رودخانه وابسته ندارند. اسیب پذیر ترند. تخریب راه‌های مواصلاتی و پل‌ها موجب ایجاد وقفه در حمل و نقل کالا و مراودات جنس خاک تشکیل دهنده حوضه آبریز و سیلاب‌دشت رودخانه وجود صنایع آلوده کننده آب و خاک در مسیر عبور سیلاب مانند کارخانجات مواد شیمیایی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذیری سیل ۹ ۳۳ در بررسی میزان آسیب‌پذیری یک منطقه نسبت به سیلاب باید تاثیر عواملی از قبیل زمان در اختیار برای مواجهه با خطر سیل. سرعت بالا آمدن آب. زمان رخ دادن سیلاب در طول سال یا در طول شبانه روز و نحوه قطع راه‌های ارتباطی بین افراد گرفتار سیل و مناطق امن را در تحلیل آسیب پذیری سیل و ارائه طرح‌های جامع مدیریت سیلاب مد نظر قرار داد. - قطع راه‌های ارتباطی فرار سیلاب ممکن است موجب قطع راه ارتباطی میان افراد گرفتار در سیلاب با وسایل نقلیه, افراد خانواده و سایر امکاناتی شود که برای در امان ماندن از سیل به آن‌ها نیاز دارند. هر عاملی که باعث قطع راه‌های ارتباطی فرار شود موجب افزایش خطر سیل نیز خواهد شد. - زمان هشدار موثر زمان موثر برای هشدر سیل زمانی است که فرصت انجام عکس‌العمل لازم برای انتقال وسایل زندگی و فرار افراد وجود دارد. عدم وجود زمان کافی برای رویارویی با سیلاب میزان خطرات ناشی از سیل را افزایش می‌دهد. در حقیقت می‌توان با زمان هشدار مناسب برای هر حوضه آبریز میزان در معرض قرار گرفتن افراد و سرمایه‌هایشان را در برابر سیل کاهش داد. - سرعت بالا آمدن آب اگر خصوصیات فیزیکی یک حوضه آبریز به نحوی باشد که افزایش سطح آب در رودخانه‌ها به طور ناگهانی اتفاق بیفتد. زمان لازم برای رویارویی با سیل کاهش یافته و میزان پتانسیل ایجاد خطرات ناشی از سیل - زمان رویدادن سیلاب زمانی که سیلاب در طول یک شبانه روز یا در طول یک هفته اتفاق می‌افتد در تعیین میزان آسیب‌پذیری در ادامه. به منظور تعیین میزان آسیب‌پذیری یک منطقه در سیلاب. انواع خسارت‌های سیل به شرح زیر تعریف می‌شود: ۳-۴-۳ انواع خسارت سیلاب انواع خسارت سیل به صورت زیر طبقه‌بندی می‌شود [۱۷] (شکل ۳-۳): الف - خسارت محسوس به خساراتی که به طور مشخص قابل لمس است. خسارت محسوس گویند. این نوع خسارت بر اساس نوع تاثیر آن به -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۴ مره ترهش راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ایجاد فرسایش کناری و تخریب اراضی کشاورزی در حاشیه رودخانه - کاهش ارزش و یا از بین رفتن اثائثیه منازل و دفاتر کار» محصولات کشاورزی و صنعتی در اثر آب‌گرفتگی - افزایش هزینه‌های درمانی جهت رفع آسیب دیدگی سیل‌زدگان - ایجاد مشکل در تجارت روزمره و کاهش درآمدها - از دست دادن موقعیت شغلی و افزایش بیکاری - قطع موقت ارتباط و افزایش هزینه‌های سفر از راه‌های دیگر به تاثیرات منفی سیل بر زندگی اجتماعی. رشد و توسعه منطقه. بهداشت. فرهنگ و محیط زیست. خسارت نامحسوس سیل گفته می‌شود. آسیب‌های روحی ناشی از فقدان نزدیکان و اموال, مهاجرت. گسترش یاس و ناامیدی نامحسوس با عدم قطعیت بالایی همراه است. خسارت مستقیم به ساختمان‌هاء زیرساخت‌ها و محسوس ۳ - تلفات انسانی و معلولیت افراد ار - افزایش هزینه های درمان توع سار - کاهش درآمدها ِ 1 ۰ شکل ۳-۳- انواع خسارت ناشی از سیل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذیری سیل ۹ ۵ ۳-۴-۳- ارزیابی آسیب‌پذیری تعیین میزان آسیب‌پذیری یک منطقه در مواجهه با سیلاب می‌تواند در سه مقیاس مختلف بیان شود. مقیاس نقشه‌ها با توجه به اطلاعات موجود و در دسترس از منطقه مطالعاتی و سطح مورد نیاز ارائه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب انتخاب می‌شود [۶۹]. - روش بزرگ مقیاس: این روش برای حوضه آبریزهای کوچک و یا مناطقی که نیاز به ارائه نقشه‌های خطرپذیری با جزییات زیاد دارند. به کار برده می‌شود و بر مبنای عناصر مختلف در معرض سیل یک رودخانه ارائه می‌شود. تلفیقی از اطلاعات حاصله از پرس و جوهای محلی و یا آمار موجود از خسارات سیلاب‌های گذشته در تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب با دقت بالا مورد استفاده قرار می‌گیرند. میزان خسارت بالقوه و محتمل برای هر عنصر آسیب‌پذیر مانند جمعیت. صنایع, تاسیسات زیربنایی و سایر موارد برآورد می‌گردد. این روش برای ارائه راهکارهای کاهش آثرات سیل مناسب می‌باشد. - روش مقیاس متوسط: این روش که بر مبنای سطح مورد مطالعه استوار است برای حوضه‌های آبریز با مساحت متوسط بیش‌تر کاربرد دارد. در این روش از نقشه کاربری اراضی (کاربری‌های مسکونی. صنعتی. کشاورزی و سایر موارد) و ارزش اراضی متناظر با هر کاربری برای برآورد میزان خسارت محتمل در منطقه بر حسب ارزش پول در هر مترمربع استفاده می‌شود. اراضی کم‌تر و با مقیاس کوچک‌تر می‌باشد. این شیوه برای حوضه‌های آبریز بسیار بزرگ (مانند حوضه‌های آبریز بین‌المللی) کاربرد دارد. عموما آسیب‌پذیری با استفاده از روش‌های زیر تعیین می‌شود: - روش داده‌های خسارت سیلاب‌های گذشته" [۴۳] - روش توابع آسیب‌پذیری [۳۹] - روش وزن‌دهی به معیارها (شاخص‌های آسیب‌پذیری ]/۳۷)" در روش داده‌های خسارت سیلاب‌های گذشته. نرخ خسارت به ازای سیلاب‌های مختلف محاسبه می‌شود و بر مبنای آن میزان آسیب پذیری در برابر سیلاب به طور کلی تخمین زده می‌شود. اگر چه این روش ساده است و دید کلی نسبت به وضعیت آسیب‌پذیری یک منطقه در اختیار مسوولین و تصمیم‌گیران قرار می‌دهد. اما دقت آن تا حد زیادی به دقت و 6 ککما [۵ ۲11۹۱0۳ -۱ (۳۷/1) +1000 بزازا ۱۵۱۳۵۳۵ ۲۱۵۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۶ ری راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب برای تعیین آسیب‌پذیری توصیه نمی‌شود [۷۹]. روش توابع یا منحنی‌های آسیب‌پذیری یک روش مبتنی بر مدل‌سازی هیدرولیکی جریان در رودخانه می‌باشد. با در محتمل در منطقه برآورد می‌گردد. در روش وزن‌دهی برای هر یک از معیارهای آسیب‌پذیری شاخص‌هایی تعریف می‌شود که با وزن‌دهی به هر یک از شاخص‌ها و جمع وزنی آن‌ها میزان آسیب‌پذیری ناشی از سیلاب تخمین زده می‌شود. در این روش می‌توان آسیب‌پذیری هر معیار را به طور جداگانه یا ترکیب آسیب‌پذیری چندین معیار را با یکدیگر اندازه گیری نمود. ۱-۳-۴-۳ روش توابع (منحنی‌های) آسیب‌پذیری روش توابع یا منحنی‌های آسیب پذیری, میزان خسارت مالی ناشی از وقوع یک سیل با دوره بازگشت معین را برآورد می‌کند. همان‌طور که در بند ۱-۱-۴-۳ به آن اشاره شد توابع سیب پذیری» رابطه بین عمق و خسارت هستند که میزان خسارت وارده به هر یک از کاربری‌های واقع در سیلاب‌دشت را به ازای عمق جریان سیل برآورد می‌کنند. در حقیقت در هنگام وقوع سیل همه سرمایه در معرض سیل مانند کل ساختمان, کلیه بخش‌های تاسیسات زیربنایی و سایر موارد آسیب نمی‌بینند. بلکه فقط بخشی از آن‌ها در معرض سیلاب و خسارت قرار دارند که به پارامترهای جریان مانند عمق جریان بستگی مستقیم دارند. استخراج توابع خسارت - عمق که بیانگر میزان خسارت محتمل در اعماق مختلف سیل می‌باشد. ضروری است. نمونه‌ای از این نوع توابع در شکل (۴-۳) نشان داده شده است. ساختمان و محتویات آن ساختمان روستایی با سم . ۳ زیرزمین - کانادا ِ آم یکا ۱ آمریکای شمالی ۸ ۶ ۴ ۲ ی عمق جریان (متر) شکل ۴-۳- توابع عمق - خسارت برای انواع ساختمان |۶۳] (خانه‌های روستایی با زیرزمین. بدون زیرزمین. ساختمان با محتویات آن و سایر موارد) ۵5) ۷۸۱۱۵۳۵0111۷ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نفشه‌های خطرپذبری سیل ۹.۹.۷ ۷۷ توابع عمق- خسارت باید برای همه کاربری‌ها از جمله انواع ساختمان‌ها. انواع لوازم منزل, اراضی کشاورزی. کشور منحصر به همان منطقه می‌باشد. توابع عمق - خسارت نیز باید برای هر منطقه به طور جداگانه تهیه شود. در ایران تحقیقات جامعی برای تهیه توابع عمق - خسارت انجام نشده است. نشریه شماره ۱۶۴-ن طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور با موضوع «بررسی خسارت سیل» به موضوع توابع آسیب‌پذیری پرداخته است [۵]. لیکن در این نشریه نیز توابع مخصوص کشور ایران ارائه نشده و توابع عمق - خسارت ارائه شده برای کشور آمریکا پیشنهاد رخداد سیل با یکی از دوره‌های رشد بسیار پیجیده‌تر است[۳۰]. با توجه به این که زمان ماند سیلاب بر میزان خسارت نمود. نمونه‌ای از این نوع نمودارها در شکل (۵-۳) نشان داده شده است [۸۷]. 5 7< 10۳۵110 00| ۳ج کوقل 7 240۳۵1009 ۲1۵00 مج 1۹۵۲۵۵۱۱۷۶ / ۹132 : 0 02 04 06 8 1 12 1۹ 16 18 2 1 ااعل ۲1۵۵۵ ال ۲1۵۵۵ چ- ۸1۵1۳11۷۷ 06 ۹1۳6۱۱۵۶ 6 8 ۸0۵: 0۳۵۵ 11۳۵ 200 ۱۵ ۱۱۵ ۵۳6 404 (۳ ۳ ما۲ (۳ ۹۲۳ ۲۱۹4 شکل ۵-۳- منحنی خسارت - عمق - زمان ماند برای برنج در چهار مرحله رشد گیاه در خصوص محاسبه خسارت وارده به ساختمان‌ها و محتویات داخل آن‌ها نیز روش‌های متعددی برای استخراج توابع عمق - خسارت وجود دارد. در ایران» ملک محمدی و همکاران [۳۶| در سال ۱۳۸۴ به منظور محاسبه نرخ بیمه سیل, روابط عمق - خسارت برای ساختمان‌های با و بدون زیرزمین و برای سیلاب‌های با عمق کم‌تر از ۲ متر را ارائه کردند. روابط استخراج شده عبارتند از: ساختمان‌های یک طبقه بدون زیرزمین 5 + 44.74 + 16.87 0-158 ساختمان‌های یک طبقه با زیرزمین 2+ 51.2 + 22.99۷ - 0-323 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۸ و راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب در این روابط : تراز سیل از کف ساختمان به متر و ل: میزان خسارت سیل به درصد است. در این روابط 2 # متر مدل‌های مختلفی برای برآورد خسارت سیل به لحاظ اقتصادی یا تلفات جانی ارائه شده است. برخی منابع منحنی‌های عمق - خسارت را برای انواع کاربری شامل ساختمان‌ها و محتویات آن‌هاء انواع محصولات کشاورزی و تاسیسات زیربنایی ارائه نموده‌اند که در صورت تطابق با شرایط منطقه مورد مطالعه می‌توان از آن‌ها استفاده کرد." با توجه به این که محاسبه خسارت ناشی از سیل عموما به صورت درصدی از اآرزش املاک. ساختمان‌ها. اراضی و محصولات کشاروزی ارائه می‌شود. باید ارزش اقتصادی هر یک از کاربری‌های واقع در سیلاب‌دشت به تفکیک تعیین شود. آرزش اقتصادی شامل هزینه ساخت تاسیسات و ساختمان‌ها و لیست اموال و دارایی‌های موجود می‌باشد که کارشناس اقتصادی طرح گزارش آن را تهیه می‌کند. بخشی از اطلاعات مورد نیاز از واحدهای ذیربط مانند شهرداری‌هاء سازمان‌های امور مالیاتی. ادارات بیمه و سایر نهادهای مرتبط با ارزش اقتصادی دارایی‌ها و سرمایه‌ها زهیه می‌شود و در صورت در دسترس و کافی نبودن اطلاعات جمع‌آوری شده. کارشناس اقتصادی طرح ارزش اقتصادی دارایی‌ها و سرمایه‌های محدوده طرح را برآورد می‌کند. در این مرحله ممکن است به منظور جمع‌آوری اطلاعات اقتصادی دارایی‌ها و سرمایه‌ها نیاز به تکمیل پرسشنامه‌هایی از افراد محلی باشد. تعیین آسیب‌پذیری با استفاده از این روش در چهار مرحله زیر تشریح شده است [۶۹]. شکل (۶-۳) مراحل ارزیابی آسیب‌پذیری در این روش را نشان می‌دهد. مرحله اول: اولین مرحله برای تعیین میزان خسارات محتمل در یک منطقه تهیه نقشه‌های کاربری اراضی می‌باشد. این نقشه‌ها با استفاده از نقشه‌برداری زمینی, تصاویر ماهواره‌ای و عکس‌های هوایی تهیه می‌شود. طبقه‌بندی کاربری‌های مختلف بر اساس مقیاس مورد نیاز طرح (بزرگ. متوسط و کوچک) تعیین می‌شود. در حالت کلی در نظر گرفتن کاربری‌های مهم و اصلی مانند کاربری کشاورزی و تولیدات دامی باغداری, زراعت. شیلات. جنگل, کاربری تاسیسات زیربنایی و کاربری مسکونی کفایت می‌کند. لیکن برای تهیه نقشه‌های با دقت بالا باید کلیه کاربری‌های مختلف با جزییات آن لحاظ گردد. مرحله دوم: در این مرحله. توابع خسارت - عمق برای کلیه کاربری‌های واقع در سیلاب‌دشت باید تهیه شوند. مرحله سوم: نقشه‌های عمق و پهنه سیل بر نقشه‌های کاربری اراضی منطبق می‌شوند تا میزان خسارت به هر یک از گروه‌های کاربری اراضی برآورد شود. این مرحله با استفاده از نرم‌افزار 0715 به سهولت قابل انجام می‌باشد. میزان وقوع خسارت تا حد زیادی به پارامتر عمق جریان بستگی دارد. بنابراین مساحت متناظر با هر کاربری باید به بخش‌های کوچک‌تر با عمق‌های مساوی تقسیم شود. به این منظور کل محدوده مورد مطالعه به سلول‌های مجزا تقسیم می‌شود. سپس مساحت مربوط به هر کاربری با عمق یکسان برای هر دوره بازگشت سیل به تفکیک محاسبه می‌شود. ۱- به عنوان نمونه مدل‌های :511 خآنا. ۰1060۵ 120112 و همکاران. 1:10 و همکاران و ۸۲/811 و همکاران برای خسارت به ساختمان‌ها و محتویات آن‌ها [۴] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذبری سیل ۹.۹ ۷۲۹ مرحله چهارم: در این مرحله میزان خسارت به کلیه مستحدتات و کاربری‌ها در سیلاب‌دشت رودخانه محاسبه و براورد می‌شود. شکل ۶-۳- روی هم قراردادن نقشه‌ها به منظور ارزیابی و تخمین میزان آسیب‌پذیری |۶۹ ۲-۳-۳-۳ روش وزن‌دهی به معیارها این روش در محاسبه آسیب‌پذیری بسیار کاربرد دارد. در این روش نقش عوامل مختلف تاثیرگذار در آسیب‌پذیری یک منطقه یا جامعه لحاظ می‌گردد و می‌توان علاوه بر آسیب‌پذیری محیطی یا فیزیکی. آسیب‌پذیری اجتماعی. اقتصادی و زیست‌محیطی را نیز تعیین نمود. روش وزن‌دهی به معیارها نگرش کلی نسبت به وضعیت منطقه یا کل جامعه مورد مطالعه در اختیار تصمیم‌گیران منطقه قرار می‌دهد و عموما در طراحی برنامه عملیاتی مقابله با سیل و کاهش آثرات منفی آن کاربرد دارد. در این روش پس از انتخاب معیارها و زیرمعیارهاء به هر یک از معیارها با توجه به شدت تاثیر آن در میزان اسیب‌پذیری,» وزنی اختصاص داده می‌شود. در نهایت با استفاده از روش‌های مختلف تصمیم‌گیری میزان آسیب‌پذیری محاسبه می‌گردد. مدل تصمیم‌گیری چند معیاره (/۱۸/2120) شامل روش‌های مختلفی برای ارزیابی معیارها می‌باشد که ۱- /۵11۱-6۲۳۱11۵۲1۵ 160 5(0 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ عبارتند از روش رتبه مهم‌ترین این روش‌ها از مشکلات رایج در مورد اهمیت نسبٍ در استخراج معیارهاه نرمالیزه می‌شوند [۳ در جدول (۶-۳) معیارهای ذکر شده ۱ شاخص و به کار گیره نوع اسیب‌پذبری اقتصادی اجتماعی ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب روش ۸70 است که در سال ۱۹۸۰ ارائه شده است |۲۳ ]. نصمیم گیری‌های جندمعیاره» اهمیت متفاوت معیارها و شاخص‌های آن‌ها است از این رو اطلاعاتی هر یک از این شاخص‌ها نسبت به هم مورد نیاز است. تعیین شاخص و وزن‌دهی به آن. گامی مهم تصمیم گیری است. وزن داده شده به صورت یک عدد در ارزیابی دخالت داده می شود که این عدد ن معیار نسبت به سایر معیارها است. معمولا وزن‌ها به صورتی که مجموع آن‌ها برابر یک شود. 1 معیارهای مربوط به هر نوع آسیب‌پذیری مشخص شده است [۴۶,۴۰. ۶۵ ۸۱۷۳ ۸۲]. زیر در جدول بیانگر عواملی هستند که در میزان آسیب‌پذیری تاثیرگذار می‌باشند. با اختصاص وزن به هر جدول ۶-۳- معیارهای تاثیرگذار بر میزان آسیب پذیری ناشی از سیلاب معیارهای اسیب پذیری ارزش اراضی شبکه ار تباطی راه‌ها مشاغل وابسته به کشاورزی مشاغل وابسته به رودخانه (پرورش ماهی و غیره) سطح درآمد افراد ترکیب هرم سنی (نسبت جمعیت پیر. جوان و کودکان) سطح فقر سطح سواد درصد جمعیت روستایی موقعیت مراکز مهم جمعیتی (مدارس. مهدکودک‌ها, خانه سالمندان بیمارستان‌ها و مراکز بهزیستی و سایر مراکز) کاربری اراضی قابیلت فرسایش اراضی اراضی تخریب شده نرخ ایجاد یا از بین رفتن جنگل‌ها نوع مصالح ساختمان‌ها تعداد طبقات ساختمان‌ها تعداد طبقات زیرزمین تعداد ساختمان‌های برخوردار از سیستم مناسب دفع فاضلاب احداثت اصولی و فنی سازه‌های تقاطعی احداث اصولی تاسیسات زیربنایی ۱- ۸۵|۷۱۵ ۲116۳۵۳۲۷ 55 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذایری سیل ۹ ۸ انتخاب معیارهای تاثیرگذار در هر منطقه با توجه شرایط آن منطقه تعیین می‌شود. یکی از روش‌هایی که به انتخاب معیارهای مناسب‌تر و وزن‌دهی کمک می‌کند. استفاده از چندین گروه کارشناسی و خبره است که به طور مستقل و جداگانه معیارهای تاثیرگذار را شناسایی و وزن‌دهی نمایند. در نهایت با ترکیب نتایج گروه‌های مختلف کارشناسی معیارها آنتخاب و وزن‌دهی می‌شوند. یک روش ساده به منظور ارزیابی نهایی شاخص آسیب‌پذیری عبارت است از محاسبه نسبت مجموع وزنی یک معیار در یک محدوده بر میانگین وزنی معیار در کل منطقه [۹۲]. در این روش» هر منطقه از تعدادی محدوده تشکیل شده است که به لحاظ آسیب‌پذیری و معیارهای آن عملکرد یکسانی دارند (محدوده‌های همگن). این روش در بند ۱-۱-۹-۳ و برای تهیه نقشه میانگین وزنی معیارها باید به نحوی نرمالیزه شوند تا شاخص‌های استانداردی برای ارزیابی آسیب‌پذیری به دست آید. استاندارد کردن شاخص آسیب‌پذیری عموما به این صورت انجام می‌شود که شاخص آسیب‌پذیری عددی بین ۰ و ۱ باشد. عدد صفر بیانگر عدم آسیب‌پذیری و عدد ۱ به معنای آسیب‌پذیری کامل است. اعداد حاصله از میانگین‌گیری وزنی به صورت خطی استاندارد می‌شوند. استاندارد کردن شاخص آسیب‌پذیری معمولا برای انجام محاسبات ریسک انجام می‌شود [۶۵]. ۵-۳- ارزیابی خطرپذیری (ریسک) سیلاب خطرپذیری (ریسک) سیلاب ترکیبی از احتمال وقوع یک رخداد سیل و عواقب آن رخداد است. در واقع این عکس‌العمل انسان در برابر سیلاب (ارتباط متقابل انسان با سیلاب) است که منجر به بروز خسارت در یک جامعه می‌شود. در بند ۱-۲-۲-۱ مفهوم خطرپذیری و اجزای تشکیل‌دهنده آن شرح داده شد. به طور کلی, سه نوع خطرپذیری وجود دارد که در سیلاب باید مدیریت شود. این موارد عبارتند از: - خطرپذیری (ریسک) سیلاب موجود: در این حالت ارزیابی خطرپذیری سیلاب برای شرایط فعلی سیلاب‌دشت شامل کاربری اراضی در وضعیت موجود انجام می‌شود. - خطرپذیری (ریسک) سیلاب آینده: خطرپذیری در شرایط توسعه سیلاب‌دشت در آینده ارزیابی می‌شود. با اطلاع از وضعیت خطرپذیری سیلاب‌دشت در آینده. برنامه‌ریزی استراتژیک کاربری اراضی برای توسعه - خطرپذیری (ریسک) سیلاب باقی‌مانده: میزان خطری است که در هر دو منطقه توسعه یافته فعلی و آینده. پس از اقدامات مدیریتی نظیر برنامه‌ریزی کاربری اراضی و انجام اقدامات تسکین سیل در منطقه باقی می‌ماند. اگر چه برای کنترل سیلاب با ارائه برنامه‌های جامع مدیریت سیل. میزان خطرپذیری منطقه در مواجهه با -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ پرشه‌ترها ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذ بری سیلاب سیل کاهش می‌یابد. اما همچنان بخشی از سیلاب‌دشت توسط سیل تهدید می‌شود. ارائه برنامه‌های مدیریتی ارزیابی خطرپذیری سیل به دو روش کیفی و کمی انجام می‌شود. در روش کیفی با ترکیب معیارهای مختلف. میزان خطرپذیری به سطوح مختلف تقسیم شده و نقشه خطرپذیری کیفی تهیه می‌شود. در روش کمی میزان خطرپذیری به صورت واحد پول و تحت عنوان خسارت محتمل یا خسارت مورد انتظار برآورد می‌شود [۸۸]. در ادامه هر دو نوع خطرپذیری شرح داده شده است. ۱-۵-۳ ارزیابی کیفی خطرپذیری (ریسک) سیل ارزیابی خطرپذیری اغلب اوقات امری بسیار پیچیده بوده و مقداردهی به آن با عدم قطعیت" زیادی همراه است. این عدم قطعیت از وجود خطا در تهیه نقشه پایه. روش‌های محاسبه دبی, مدل‌سازی هیدرولیکی و ارزیابی معیارهای آسیب‌پذیری ناشی می‌شود. ارزیابی خطرپذیری سیل به دو روش ماتریس کیفی خطرپذیری و وزن‌دهی به معیارها انجام می‌شود. با توجه به دقت مورد نیاز و اطلاعات موجود از منطقه می‌توان یکی از دو روش یادشده را برای ارزیابی کیفی خطرپذیری سیل به کار گرفت. ۱-۱-۵-۳ روش ماتریس کیفی خطرپذیری ارزیابی کیفی خطرپذیری با استفاده از ماتریس احتمال - اثر (/۳۱)" به عنوان راهکاری برای ارزیابی کیفی خطرپذیری مطرح شده است [۸۳]. در این ماتریس که در شکل (۷-۳) نشان داده شده است یک محور به طبقه‌بندی خطر سیل و محور دیگر به طبقه‌بندی اثر ناشی از سیل به درجات خیلی زیاد تا کم اختصاص دارد. این روش در ارزیابی روش‌های به کار رفته برای کنترل سیلاب نیز به کار می‌رود. در ارزیابی خطرپذیری به این روش استفاده از نظرات افراد خبره و متخصص موجب دستیابی به ارزیابی دقیق‌تر و مناسب‌تر می‌شود. | - 6 1(۷ 2- 0۹6۵۵۵۹-۳۵۵۵ 65 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذبری سیل ۹.۹.۷ ۸۳ احتمال وقوع اغلب اوقات احتمال زیاد - ی شکل ۷-۳- ماتریس احتمال - اثر برای ارزیابی کیفی ریسک سیل در این روش به منظور ارزیابی خطرپذیری هر معیار مقدارهای محتمل برای ان معیار طبقه‌بندی شده و بر اساس ۲-۱-۵-۳ روش وزن‌دهی به معیارها شرح چگونگی استفاده از روش وزن‌دهی به معیارها به همراه یک نمونه ارزیابی آسیب‌پذیری در بند ۲-۳-۴-۳ به تفصیل ارائه شده است. به منظور ارزیابی کیفی خطرپذیری سیل نیز می‌توان از این روش استفاده نمود. معیارهای تاثیر مقابله با سیل نیز به عنوان یک معیار مجزا ارائه است. البته می‌توان پارامترهای مربوط به ظرفیت مقابله با سیل را در مبحث آسیب‌پذیری لحاظ نمود. رابطه خطرپذیری در این حالت به صورت زیر بیان می‌شود. شکل (۸-۳) نمودار استفاده از روش وزن‌دهی به معیارها به منظور ارزیابی خطرپذیری (ریسک) را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب وزن‌دهی به معیارها شاخص در معرضص بودن شاخص خطرپذبری (ریسک) شکل ۸-۳- الگوریتم استخراج شاخص خطرپذیری (ریسک) سیل در روش وزن‌دهی به معیارها ۳-۵-۳ ارزیابی کمی خطرپذیری (ریسک) سیل میزان خطرپذیری (ریسک) کمی سیل به دو صورت خسارت مالی و تلفات جانی بیان می‌شود. خطرپذیری مالی به همیشه باید به صورت جداگانه بر روی نقشه‌ها ارائه گردد. خطرپذیری سیل به صورت کلی به شرح زیر تعریف می‌شود [۶۰]: ,8 0 لاوز 8 که در آن ۳ شامل دو عامل در معرض بودن و آسیب‌پذیری و ,۳: احتمال وقوع خطر سیلاب می‌باشد. |- 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذبری سیل ۹.۹ ۸۵ ۱-۲-۵-۳ تخمین خطرپذیری کمی سیل خطرپذیری کمی سیل متوسط خسارت محتمل سالانه در واحد سطح است که می‌تواند در واحد هر نوع کاربری (به عنوان مثال سیلاب با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله) معیار مناسبی نمی‌باشد. بلکه خسارات ناشی از سیلاب‌های متداولی که در یک رودخانه اتفاق می‌افتد. تخمین دقیق‌تری از میزان خسارت محتمل سیلاب ارائه می‌کند. اگرچه مقدار خسارت به وجود آمده در یک سیلاب با دوره بازگشت کم از مقدار خسارت سیلاب با دوره بازگشت بیش‌تر در همان منطقه کم‌تر است. با توجه به این که برآورد مقادیر سیل با دوره بازگشت‌های مختلف یک پدیده احتمالاتی است. باید مفهوم احتمال وقوع (دوره بازگشت سیل) نیز در آرزیابی خطرپذیری وارد شود. بر این اساس مقدار میانگین خسارت سالانه مورد انتظار (۱)۳۸ ناشی از سیلاب منطقه برابر است با [۶۶]: ۱ ۸۳۱ 1 2 1۸0-2 - میانگین سالانه خسارت محتمل که در آن: (]: خسارت ناشی از سیل در یک دوره بازگشت معین ۸ : اختلاف احتمال بین دو رویداد سیل با دوره با زگشت‌های [ و 1-1 تعداد حداکثر رویدادهای سیل که در ارزیابی خطر سیل در نظر گرفته می‌شوند. رابطه ارائه شده در حقیقت مساحت زیر نمودار خسارت - احتمال وقوع است که با استفاده از ترکیب چهار نمودار نشان داده شده در شکل (۹4-۳) استخراج می‌شود. شکل (۱۰-۳) نیز نمونه‌ای از نمودار خسارت - احتمال وقوع را نشان می‌دهد. بر اساس این نمودار میانگین سالانه خسارت محتمل یا میزان خطرپذیری (ریسک) مورد انتظار به صورت زیر نیز )2 | - 1۸0 86 ۸۱۲۵۱ ۲۳۵۵۱۵۵ -| ۲- مساحت زیر نمودار احتمال وقوع - خسارت در حقیقت امید ریاضی از تابع احتمال - خسارت است. در احتمالات. امید ریاضی (۷/۵1|00 1:3000100). مقدار مورد انتظار یا میانگین مورد انتظار یک متغیر تصادفی و برابر با مجموع حاصل‌ضرب احتمال وقوع هر یک از حالات ممکن در مقدار آن حالت است که به صورت زیر بیان می‌شود: )۳ بل <[ ]1 در این‌جا: (۸)-]: مقدار مورد انتظار خسارت سالانه مقدار خسارتی است که با احتمال «1(*).] رخ می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سیلاب که در آن (0)0: خسارت ناشی از سیل با احتمال وقوع م است. با به کارگیری این روش خسارت بالقوه سیل به صورت سالیانه برآورد می‌گردد و در نهایت بر اساس آن طبقه‌بندی میزان خسارت نقشه‌های خطرپذیری سیل تهیه احتمال (۲) پا سم عمق (۱) خسارت((1۱) شکل ۹-۳- استخراج تابع احتمال وقوع - خسارت شکل ۱۰-۳- مساحت زیر نمودار احتمال وقوع - خسارت بیانگر میانگین خسارت محتمل سالیانه می‌باشد. محاسبه میزان خسارت مورد انتظار با استفاده از قابلیت‌های نرم‌افزاری نیز امکان‌پذیر است که پرکاربردترین آن‌ها عبارتند از نرم‌افزارهای 118-۳0۸ 11۸2118-0411 ۴1۸ -1182 5110 10 1۳-1]. این نرم‌افزارها ابزارهایی هستند که به منظور برآورد میزان خسارات حوادث در اختیار متخصصان قرار دارند. در ادامه. شرح مختصری از نرم‌افزارهای مربوطه ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذبری سیل ۹.۹ ۸۷ ۱-۱-۲-۵-۳- نرم‌افزار [۹11- ۲1۸7۱5 نرم‌افزار 11۸2]75-۸411 شامل مدل‌هایی برای تخمین تلفات جانی و خسارات بالقوه ناشی از حوادئی مانند سیلاب. زلزلهء طوفان و سونامی می‌باشد. این نرم‌افزار توسط مرکز مدیریت بحران آمریکا (۳۳۸/۸) توسعه داده شده و از در حقیقت با استفاده از این نرم‌افزار»ء حداکثر مقدار خسارت محتمل که ممکن است به منطقه سیب دیده وارد شود. برآورد می‌گردد و در نهایت راهکارهایی برای کاهش خسارت آرائه می‌شود. تخمین صحیح از میزان خسارت محتمل در هر حادثه می‌تواند منجر به ارائه بهینه‌ترین طرح‌های کاهش اثرات حادثه و بروز خسارت شود [61]. برآورد خسارت محتمل و ارائه راهکارهای کاهش خسارت در نرم‌افزار 11۸2175-8411 طی ۵ مرحله انجام می‌شود. شکل (۱۱-۳) مراحل اجرای این نرم‌افزار را ارائه می‌دهد. گام اول: مشخص کردن خطر محتمل در طرح مورد بررسی گام سوم: ارائه فهرست دارایی‌ها و9 سرمایه‌ها شکل ۱۱-۳- نمودار انجام مراحل تحلیل خطرپذیری در نرم‌افزار ۸11۷ - 11۸715 ۲-۱-۲-۵-۳- نرم‌افزار "11۳۲-۴1۸ نرم‌افزار ۳1۸-)1۳] از سری نرم‌افزارهای مرکز هیدرولوژی مهندسی ارتش ایالات متحده آمریکا که در سال ۲۰۱۲ ارائه شده و به منظور برآورد اثرات و خسارات سیلاب به کار می‌رود. این نرم‌افزار می‌تواند اطلاعات هیدرولیکی جریان را از مدل 5--)1۳ 1 به صورت داده‌های ۳۲-155 دریافت کند و در ترکیب با سیستم اطلاعات جغرافیایی (5آ0)) خسارت محتمل یک سیلاب را برآورد کند. این نرم‌افزار داده‌های مکانی از کلیه مستحدئات واقع در سیلاب‌دشت را ایجاد می‌کند و برای کاربر این امکان را فراهم می‌کند که آرزش دارایی‌ها و جمعیت را با مستحدئات مربوطه متناظر کند. سپس نقشه تغییرات |- ۳1۵۵0۵0 130۵0 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ور راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب عمق آبگرفتگی که خروجی مدل هیدرولیکی است. به نرم‌افزار معرفی می‌شود. 11۳۳-۳1۸ با استفاده از اطلاعات ورودی خسارت اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم» خسارت محتمل به بخش کشاورزی و تلفات انسانی را تخمین می‌زند [۱۳]. طول مدتی که سیلاب در ساختمان وجود دارد. زمان مورد نیاز برای به کارگیری کارگرء زمان مورد نیاز برای پاکسازی ساختمان, زمان لازم برای تعمیر پا ساخت دوباره ساختمان و جمعیت ساکن در ساختمان مواردی است که نرم‌افزار به منظور تخمین خسارت در انواع سازه‌ها مد نظر قرار می‌دهد. ۳-۱-۲-۵-۳- نرم‌افزار 1۳۲-۳0۸] نرم‌افزار 111۳-۳12۸ از سری نرم‌افزارهای مرکز هیدرولوژی مهندسی ارتش آمریکا است. نرم‌افزار 11۳۳-۳7۸ براساس عمق آب گرفتگی کاربری‌های مختلف. با در نظر گرفتن دو حالت با و بدون اجرای طرح کنترل سیلاب. میزان خسارت سالانه مورد انتظار ((۳۸1) را برآورد می‌کند. این نرم‌افزار عدم قطعیت پارامترهای مختلف را جهت برآورد خسارت سالانه مورد انتظار در نظر می‌گیرد. برای لحاظ نمودن اثر عدم قطعیت‌ها نیاز است از نظریه انتگرال‌گیری عددی استفاده شود. نرم‌افزار 11۳۳-۳12۸ عموما برای محاسبه خسارت سیلاب در مناطق شهری کاربرد دارد ولی با کمی تغییرات در داده‌های ورودی آن قابل استفاده برای خسارت کشاورزی نیز می‌باشد [۷۵ و ۶۲]. ۲-۲-۵-۳ تخمین تلفات جانی اکثر مطالعات خطرپذیری سیلاب به تخمین خسارات مالی و آسیب‌پذیری اقتصادی اختصاص دارد. لیکن یکی از مهم‌ترین خسارات وارده در سیلاب بالاخص در سیل‌های ناگهانی که در محدوده شهرها و مناطق مسکونی به وقوع می‌پیوندد. تلفات جانی و پا جراحت و معلولیت‌های جسمی افراد است. لذا تخمین پتانسیل تلفات جانی در یک منطقه و نمایش آن بر روی نقشه‌ها به منظور ارائه برنامه‌های مدیریت جامع سیل در منطقه می‌تواند راهگشا باشد. تخمین تلفات جانی در سیل نسبت به ارزیابی میزان خسارت مالی از پیچیدگی‌های زیادی برخوردار است. محققین بسیاری نسبت به ارائه روابط کلی برای تخمین تلفات جانی اقدام کرده‌اند و به این منظورء پارامترهای متعددی مانند عمق و سرعت جریان. ضریب حمل مواد جامد روی آب. سرعت بالا آمدن آب. کیفیت آب. آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای رویارویی با سیل, سیستم هشدار سیل, زمان وقوع سیل در طول شبانه‌روزء شرایط فرارء وزن و قد افرادء سن افرادء سکونت در طبقات اول ساختمان یا بالاتر و عواملی از این قبیل را در روابط اعمال نموده‌اند. متاسفانه تاکنون در ایران روابط منطقه‌ای مناسبی برای حوضه‌های آبریز مختلف ارائه نشده است. لذا برای برآورد تلفات جانی محتمل باید از روابط کلی استفاده نمود. لیکن کادروا۵ ۸ 12۵80 ۲۵۵۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذبری سیل ۹.۹ ۸۹ به منظور استفاده از روابط کلی موجود که به مهم‌ترین آن‌ها در ذیل اشاره شده است. باید برخی پارامترهای موثر نیز با توجه به شرایط منطقه مورد مطالعه استخراج و در روابط مذکور اعمال گردد. جامع‌ترین روشی که تاکنون به منظور تخمین تلفات جانی ارائه شده است توسط 1076۳۵1 در سال ۲۰۶۷ بوده است [۷۱] وی علت مرگ و میر در سیلاب را در سه گروه اصلی مرگ و میر ناشی از غرق شدگی (۶۷/۶/ کل تلفات)» مرگ و میر ناشی از آسیب‌های فیزیکی (۱۱/۷/ کل تلفات)» مرگ و میر ناشی از سایر عوامل (۲۰/۷/ کل تلفات) تقسیم‌بندی کرد [۷۰]. میزان خطرپذیری افراد در سیلاب منتشر نموده که به عنوان مرجعی برای تعیین تلفات جانی محتمل استفاده می‌شود [۴۲]. مختصر شرح داده شده است. در روش 10178 سه عامل خطر سیل. آسیب‌پذیری افراد و آسیب‌پذیری منطقه به عنوان عوامل تعیین کننده میزان تلفات جانی 5 تعداد مجروحین در نظر گرفته شده است. جدول (۷-۳) عوامل موتر در روش 4 را شرح داده است. جدول ۷-۳- عوامل تاثیرگذار در بر آورد تلفات جانی و تعداد مجروحین در روش 161۲۵ ر( ۱۵.5 ۲۸۲ چ]]: فا کتور خطر : 1 عمق جریان سیا سرعت جریان 1 فاکتور مواد زائد روی آب (از ۰-۲ متغیر است و به احتمال این که سرعت شروع سیل وضعیت ساختمان‌ها به لحاظ آسیب پذیری افراد ( یک طبقه. دو طبقه و غیره) شاخص آسیب‌پذیری محیطی عبارت است از مجموع سه شاخص معیار هشدار سیل. شاخص معیار سرعت شروع سیل و شاخص معیار وضعیت ساختمان‌ها 8 ی درصد افراد ناتوان جسمی یا با بیماری طولانی ‏ | شاخص آسیب‌پذیری افراد عبارت است از مجموع درصد افراد ناتوان اسیب پذبری افراد , : درصد افراد با سن ۷۵ سال یا بیش‌تر جسمی و درصد افراد با سن ۷۵ سال با بیش‌تر ۷( ۹۷ ]7۷ ۷ 2 - الا ۲11/۱00 + زجرزل 2 < ۷۲ که در آن: ۷ شاخص آسیب‌پذیری افراد [۱۳<: تعداد محروحین وه تعداد مرگ و مبر ۵ |1۹۳۵ ک ۳۵۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۵۱ ۱۵۳ 1200371۵1 -۱ 8 ۲137270 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ .۹ راهنمای نهیه نقفشه‌های خطرپذیری سیلاب به طور کلی. ضروری است به منظور تخمین میزان تلفات جانی ناشی از سیلاب. روابط منطقه‌ای بر اساس آمار و اطلاعات سیلاب‌های گذشته در کشور توسعه داده شود تا با استفاده از روابط توسعه یافته بتوان میزان تلفات در یک حوضه آبریز یا یک رودخانه را تخمین زد و بر آن اساس نقشه‌های مربوطه را تهیه نمود. در این خصوص می‌توان به روابط توسعه داده شده برای حوضه آبریز رودخانه کن اشاره نمود که به صورت زیر ارائه شده است |[۲۷]. ۱ *)(5.786)0.57800.5924۷ - ۳۸ که در آن: تعداد تلفات در سیلاب در هر منطقه 0 عمق متوسط جریان سیلابی (متر) ۷ سرعت متوسط جریان سیلاب (متر بر ثانیه) ۸ مساحت محدوده مسکونی در معرض خطر سیلاب (کیلومترمربع) ۶-۳- مطالعات ربخت‌شناسی و فرسایش و رسوب یکی از مواردی که بر میزان آسیب‌پذیری محیطی رودخانه‌ها در شرایط سیلابی تاثیرگذار است. شرایط ریخت‌شناسی رودخانه می‌باشد که می‌تواند موجب افزایش و یا کاهش میزان خطرپذیری شود. ویژگی‌هایی مانند دیواره‌های ریزشی کناره‌های رودخانه. تغییرات ریخت رودخانه در هنگام وقوع سیل بالاخص در سیلاب‌های بزرگ و یا جابجایی مسیر رودخانه در سیلاب میزان خطر تهدید کننده یک منطقه را در هنگام وقوع سیل افزایش می‌دهد. رودخانه‌های پیجانرودی با قوس‌های تند و متوالی نیز احتمال سیلابی شدن رودخانه و سرریز شدن جریان از کناره‌ها را بیش‌تر می‌کند. از این روء انجام مطالعات ریخت‌شناسی و بررسی احتمال ایجاد تغییرات ریخت‌شناسی در رودخانه ضروری است. مطالعه ریخت‌شناسی و فرسایش و رسوب به منظور تهیه نقشه‌های خطرپذیری با بررسی موارد زیر صورت می‌پذیرد: - شناسایی بازه‌های فرسایشی و ناپایدار کناره‌های رودخانه: کناره‌های فرسایش‌پذیر و مستعد آبشستگی پای دیواره‌ها موجب ایجاد بازه‌های ناپایدار در طول رودخانه می‌شود. این بازه‌های ناپایدار میزان خطرپذیری محدوده مورد بررسی را تشدید می‌کنند. به نحوی که ممکن است در یک رودخانه جریان سیلاب از مقطع اصلی رودخانه بیرون نزند اما وجود دیواره‌های کناری فرسایش پذیر موجب قرار گرفتن بازه مورد نظر در - بررسی تغییرات احتمالی مسیر رودخانه در شرایط سیلابی: در این مورد نیز باید هر نوع تغییر در مسیر رودخانه بررسی شود و تغییر مسیر جریان در شرایط سیلابی در نقشه‌های خطرپذیری لحاظ گردد. - بررسی احتمال تغییر مشخصات ریخت‌شناسی رودخانه در هنگام وقوع سیلاب: تغییر در مشخصات هندسی رودخانه که ممکن است در هنگام وقوع سیل اتفاق بیفتد منجر به تغییر در میزان خطرپذیری خواهد شد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذیری سیل ۹ ۹ - بررسی تغییرات ریخت‌شناسی رودخانه در بالادست و پایین دست سازه‌های تقاطعی که در شرایط سیلابی ممکن است منجر به افزایش خطر سیل شود. - بررسی قوس‌های رودخانه و پیش‌بینی جابجایی و یا حتی بریده شدن آن‌ها در آینده: در صورتی که تهیه نقشه خطرپذیری برای زمان آینده در یک رودخانه مد نظر باشد. باید احتمال هر گونه تغییر در مسیر رودخانه. تغییرات عرض,» جابجایی قوس و بریده شدن آن‌ها مورد بررسی قرار گیرد و در صورت پیش‌بینی تغییرات در رودخانه نقشه خطرپذیری بر آن اساس تهیه گردد. - شناسایی بازه‌های رسوبگذار که ممکن است منجر به کاهش میزان آبگذری و احتمال افزایش آبگرفتگی ۷-۳- مطالعات زیست‌محیطی ارزیابی آسیب پذیری زیست‌محیطی یکی از موارد مهم ارزیابی آسیب‌پذیری یک منطقه در برابر وقوع سیل می‌باشد. سیلاب بر اکوسیستم منطقه, حیات جانوری و گیاهی, کیفیت آب زیرزمینی» کیفیت آب‌های سطحی بالاخص در پایین دست صنایع آلاینده» خصوصیات خاک و پارامترهای سلامتی به طور مستقیم و غیرمستقیم تاثیر می‌گذارد و محیط زیست رودها زندگی می‌کنند و غذای حیوانات وحشی محسوب می‌شوند. به خطر می اندازد. کاهش تعداد جانوران وحشی در یک منطقه پس از وقوع سیلاب از آثرات منفی زیست‌محیطی وقوع سیل می‌باشد. در صورتی که رودخانه از مناطق حفاظت شده عبور کند میزان حساسیت و آسیب‌پذیری منطقه در برابر سیل به شدت افزایش می‌یابد. انجام مطالعات محیط‌زیست یک منطقه پیش از تهیه نقشه‌های آسیب‌پذیری سیل به منظور شناسایی وضعیت اکوسیستم رودخانه و سیلاب‌دشت آن و بررسی شرایط زیست‌محیطی و آلودگی‌های منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است. مواردی که در مطالعات زیست‌محیطی یک رودخانه به منظور تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل باید مد نظر قرار گیرد به شرح زیر می‌باشد [۶۴]: - جمع‌آوری و بررسی اطلاعات در خصوص گونه‌های جانوری و گیاهی موجود در منطقه و ارزیابی تاثیر وقوع سیل بر آن‌ها ی جممع‌آوری و بررسی این که منطقه مورد مطالعه دارای مناطق حفاظت شده می‌باشد یا خیرء در صورت وجود مناطق حفاظت شده و گونه‌های نادر و در حال انقراض جانوری و گیاهی میزان آسیب‌پذیری منطقه در برابر - جمع‌آوری و بررسی اطلاعات در خصوص منابع آلاینده رودخانه و بررسی افزایش یا کاهش سطح آلودگی در صورت بروز سیلاب. در این زمینه مطالعه و بررسی معادن موجود در حوضه آبریز رودخانه بالاخص در بخش‌های بالادستی آن باید صورت پذیرد. به طور کلی»ء وجود معادن به دلیل این‌ که موجب دپوی خاک و از -------- صفحهٔ بعد -------- ۹1۲ ۹ راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب بین رفتن پوشش گیاهی به طور موضعی می‌شوند. موجب ایجاد جریان‌های با غلظت رسوبی بالا و گلی خواهند شد و این مساله قدرت فرسایشی و سیب سیل در پایین‌دست را به شدت افزایش خواهد داد. وجود بالادست حوضه آبریز به مناطق پایین دستی حوضه توسط سیل شود. این مساله موجب پخش آلودگی در جریان آب و بروز سرطان بین ساکنین مناطق پایین دست حوضه می‌شود. - بررسی وضعیت صنایع آلاینده در سیلاب‌دشت و این‌که آیا در صورت بروز سیلاب احتمال وقوع سیلاب با آلودگی بالا وجود دارد یا نه؟ درصورتی که شکل گیری سیلاب آلوده در رودخانه و سیلاب‌دشت محتمل باشد. میزان آسیب‌پذیری زیست‌محیطی منطقه به شدت افزایش می‌یاید. - بررسی شرایط و جنس خاک تشکیل دهنده بستر رودخانه. سیلاب‌دشت و حوضه آبریز به منظور بررسی - بررسی وضعیت جنگل‌ها و مراتع در حوضه آبریز رودخانه. تخریب جنگل‌ها و مراتع موجب افزایش احتمال بروز سیل در پایین دست رودخانه و بروز سیلاب‌های با بار رسوبی زیاد خواهد شد. این مساله آسیب‌پذیری منطقه در برابر سیل و خسارات وارده به عوارض موجود در سیلاب‌دشت را افزایش خواهد داد. - ارائه پیشنهادات لازم در خصوص کاهش آسیب‌پذیری زیست‌محیطی منطقه در برابر وقوع سیل - تعیین شاخص‌های ارزیابی آسیب‌پذیری زیست‌محیطی مانند مساحت تحت پوشش جنگلی, مساحت مراتع. جنگل‌ها و اراضی تخریب شده و فرسایش یافته. مساحت اراضی کشاورزی که بیش از حد مورد کشت قرار گرفته‌اند. ۸-۳- تعیین دوره بازگشت سیل برای نقشه‌های خطرپذیری سیل همان‌طور که در بخش ۳-۲ در فصل دوم ضابطه‌ی حاضر به آن اشاره شد. دوره بازگشت سیل برای تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل مطابق با دوره بازگشت سیل برای تهیه نقشه‌های خطر سیل توصیه می‌گردد. بر این اساس دوره بازگشت سیل برای تحلیل آسیب‌پذیری و تهیه نقشه‌های آسیب‌پذیری و خطرپذیری با سطوح مختلف خطرپذیری به شرح جدول (۸-۳) پیشنهاد می‌گردد. جدول ۸-۳- دوره بازگشت سیل پیشنهادی برای تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذبری سیل ۹.۹ ۳ علی‌رغم دوره با ز گشت‌های پیشنهادی در جدول بالا تعیین دوره بازگشت مناسب برای تحلیل آسیب‌پذیری و همانطور که به آن اشاره گردید. برای محاسبه ریسک کمی مانند خسارت سالانه مورد انتظار نیاز به برآورد خسارت محتمل برای سیلاب با دوره بازگشت‌های مختلف می باشد. ۹-۳- تهیه نقشه‌های خطرپذبری سیلاب این بخش به مبحث نحوه ارائه نقشه‌های مربوط به خطرپذیری سیلاب که شامل انواع نقشه‌های آسیب‌پذیری و منطقه به تعدادی محدوده با شرایط یکسان و مشابه تقسیم می‌شود. در حقیقت هر منطقه از تعدادی محدوده همگن به لحاظ شاخص ارزیابی تشکیل شده است که ارزیابی میزان آسیب‌پذیری و خطرپذیری بر اساس آنها انجام می‌شود. در ادامه نحوه ارائه نقشه‌های مذکور ارائه شده است. ۱-۹-۳ نقشه‌های آسیب‌پذیری سیل نقشه آسیب‌پذیری در برابر سیلاب نقشه‌ای است که بتوان بر روی آن عوامل موثر در آسیب‌پذیری منطقه را نمایش داد. همان‌طور که آسیب‌پذیری در چهار گروه محیطی (فیزیکی) اقتصادی, اجتماعی و زیست‌محیطی طبقه‌بندی شده است. نقشه‌های آسیب‌پذیری نیز به چهار گروه مختلف تقسیم می‌شوند. - نقشه‌های آسیب‌پذیری محیطی (فیزیکی) - نقشه‌های آسیب‌پذیری زیست‌محیطی هر یک از عوامل یاد شده در جدول (۵-۳) را می‌توان پس از رده‌بندی و تعیین میزان تاثیر آن بر أسیب‌پذیری به صورت یک نقشه ارائه نمود و یا کلیه عوامل را با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری ترکیب و نقشه آسیب‌پذیری برای هر گروه آسیب‌پذیری ترسیم نمود. این نقشه‌ها در سیاست‌گذاری رویارویی با سیلاب. مدیریت بحران و ارائه راهکارهای کاهش خسارت سیل نقش بسزایی دارند. آنجه در ذیل به آن اشاره شده است. صرفا نمونه‌هایی از نقشه‌های آسیب‌پذیری هستند که برای مناطق درگیر سیل ترسیم می‌شود. لیکن در هر منطقه باید با توجه به شرایط و تقاضای جامعه و همجنین تجربیات حاصله از سیلاب‌های گذشته نقشه‌های مورد نیاز را تهیه نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ بر را راهنمای تهیه نقفشه‌های خطرپذیری سیلاب ۱-۱-۹-۳ نقشه‌های آسیب پذبری محیطی کیفیت آن‌ها در مواجهه با سیل می‌باشد. بر این اساس ساختمان‌های یک منطقه را با توجه به کیفیت مصالح ساخت و ساز, تعداد طبقات زیرزمین. کیفیت خاک زیر پی و پی ساختمان در حالت اشباع شدن در زمان سیل طبقه‌بندی نموده و در برابر سیلاب مانند ساختمان‌های خشت و گلی. آلاچیق‌ها و سازه‌های موقتی را می‌توان به عنوان معیاری برای تعیین ۲-۱-۱-۹-۳- نقشه سازه‌های تقاطعی با ظرفیت نامناسب عبور سیلاب یکی از ساده‌ترین نقشه‌هایی که به عنوان ابزاری برای اتخاذ تصمیم در مدیریت ریسک و مدیریت بحران سیل به کار ساز شناسایی و نسبت به اصلاح سازه‌های مربوطه اقدام می‌شود. همچنین در هنگام وقوع سیل نیز این نقشه به مسوولین کمک می‌کند تا مناسب‌ترین راهکار در هنگام وقوع بحرأن را ارائه نمایند. ۳-۱-۱-۹-۳- نقشه آسیب‌پذیری کاربری اراضی در این نوع نقشه‌هاء معیار دسته‌بندی اراضی منطقه سیل گیر نوع کاربری اراضی می‌باشد. کاربری‌های اراضی مختلف اراضی مختلف در سه سطح آسیب‌پذیری را نشان می‌دهد. با استفاده از سه رنگ قرمزء نارنجی و زرد می‌توان سه سطح مختلف آسیب‌پذیری کاربری اراضی را در نقشه‌های منطقه سیلابدشت یک رودخانه نشان داد. آلودگی در یک منطقه شود. به طور جداگانه و با علامت ویژه‌ای مشخص شود. ۱-۲-۱-۹-۳- بر اساس تفکیک سنی افراد سن افراد بر میزان سطح آسیب پذیری آن‌ها در برابر سیلاب تاثیر می‌گذارد. توانایی فرار و رویارویی با سیلاب برای کودکان. نوجوانان» میانسالان و سالمندان یکسان نیست. جدول ‎)٩-۳(‏ چگونگی رویارویی با سیلاب در گروه‌های سنی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطرپذبری سیل ۹۹/۷ ۹۵ اساس ترکیب سنی افراد تهیه شده است ‎.]٩۲[ جدول ۹-۳- شدت تاثیرپذ بری از خطر برای گروه‌های سنی مختلف ِ ضریب شدت تاثیر پذبری از خطر کودکان زیر ‎٩‏ سال به لحاظ جسمی و روحی فادر به رویارویی با خطر نیستند. اما عموما توسط والدین خود از خطر دور می‌شوند. به لحاظ جسمی قادرند از خطر دور شوند اما توانایی تصمیم‌گیری صحیح در لحظه خطر را ندارند. به دلیل ۱۹-۰ ساله ۹-۰ ساله به لحاظ جسمی و توانایی تصمیم گیری آمادگی کامل برای رویارویی با خطر را دارند. ۰ به لحاظ جسمی و توانایی تصمیم گیری آمادگی کامل برای رویارویی با خطر را دارند. اما مسوولیت حفاظت از جان ۶۴-۰ ساله توانایی تصمیم‌گیری مناسب در لحظه خطر را دارند. اما به لحاظ جسمی ضعیف هستند. به لحاظ جسمی و تصمیم گیری در شرایط مناسبی برای رویارویی برای خطر را ندارند. این گروه اسیب پذیرترین بالاتر از ۶۵ ساله گروه در هنگام بروز خطر هستند. شاخص را بر اساس میزان آسیب‌پذیری ناحیه‌بندی نمود. در ابتدا کل منطقه مورد مطالعه به واحدهای کوچک‌تر تقسیم می‌شود. هر واحد می‌تواند شامل محدوده‌های جمعیتی مثل روستا یا بخش‌هایی از یک شهر باشد. سپس جمعیت هر گروه سنی در شدت تاثیرپذیری ضرب می‌شود و مقادیر مذکور با یکدیگر جمع می‌شود تا کل جمعیت وزن دهی شده (,/۱۷) یک محدوده به دست آید. سپس در هر محدوده جمعیت وزن دهی شده (,/۷) بر میانگین جمعیت‌های وزن‌دهی شده کل منطقه (:/۷ ۸۷۵) تقسیم می‌شود تا شاخص اسیب‌پذیری جمعیت به دست آید. شاخص آسیب‌پذیری جمعیت به ۵ سطح خیلی کم. کم. متوسط. زیاد و خیلی زیاد : جمعیت وزن‌دهی شده یک محدوده (,۷۷) میانگین جمعیت‌های وزن‌دهی شده کل محدوده‌ها (,۷۷ ۸۷۵) نمونه‌ای از نقشه آسیب‌پذیری اجتماعی که بر اساس ترکیب سنی جمعیت آارائه شده. در شکل (۱۳۲-۲۳) نشان داده -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب 0 اام0 00 ۵1 ۷۲۵ا۵۵م۴2۷ ۷ ۷۵۱۵۵۲۵۱۱ اهاع50 بم ۶۷ ۱۷/۵۲۷ ا ۰ ۷ ۷/۵۳ ۲ 1 یس ا : ما ا 1 ۱۱ ارو اه ان ۱ ۱ ۳ و ۲ ۲ مط / ۲۷ ۱۷۵۳۷ ۸ ۷ ۰ ۷و ۷۷/۵۲۷ ۸ ۷۹ وش بر اساس جمعیت در معرض خطر سیل بر اساس ترکیب سنی افراد جامعه شکل ۱۲-۳- نمونه‌ای از نقشه‌های آسیب‌پذیری اجتماعی ۲-۲-۱-۹-۳- بر اساس توانایی افراد جامعه یکی از نقشه‌هایی که در زمینه آسیب‌پذیری اجتماعی در مراجع به آن اشاره شده است. نقشه‌ای است که معیاری از درصد افراد ناتوان و بیمار جامعه را نشان می‌دهد. به این منظور تعداد افراد دارای بیماری مزمن که توانایی فرار به موقع و پیاده‌سازی می‌شود. ۳-۲-۱-۹-۳- بر اساس تراکم جمعیت به منظور تهیه نقشه آسیب‌پذیری اجتماعی بر اساس جمعیتی که در معرض سیل قرار می‌گیرند. پس از تقسیم نمودن کل منطقه به محدوده‌های مجزاء جمعیت هر محدوده بر میانگین کل جمعیت منطقه تقسیم می‌شود. شاخص حاصله بیانگر تراکم جمعیت در هر محدوده و میزان آسیب‌پذیری جمعیت در برابر سیل می‌باشد. شاخص در معرض خطر بودن جمعیت ساکن در سیلاب‌دشت به پنج سطح خیلی کم کم. متوسط. زیاد و بسیار زیاد تقسیم‌بندی می‌شود. در جدول (۱۰-۳) طبقه‌بندی سطوح آسیب‌پذیری برای جمعیت در معرض خطر ارائه شده است. شکل (۱۲-۳) نمونه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذبری سیل ۹.۹ ۹۷ جدول ۱۰-۳ طبقه‌بندی سطوح آسیب‌پذیری برای جمعیت در معرض خطر سیل نسبت جمعیت هر محدوده به میانگین : ۸ ی جمعیت کل محدوده ۳-۱-۹-۳ نقشه آ سیب پذ بری اقتصادی یکی از انواع نقشه‌های آسیب‌پذیری که خسارت غیرمستقیم و نامحسوس سیل در دوره زمانی پس از وقوع سیل را بیکار ترسیم می‌شود. می‌تواند گویای این مطلب باشد. به این منظور میزان جمعیت شاغل, بیکار و جمعیت غیر فعال در کودکان. سالمندان و افرادی که قصد اشتغال ندارند. اما جمعیت بیکار به آن دسته اطلاق می‌شود که در حال حاضر بیکار سپس به منظور ارزیابی آسیب پذیری اقتصادی, با توجه به این که جمعیت بیکار و غیرفعال به لحاظ درآمد به جمعیت شاغل وابسته هستند. نسبت جمع جمعیت بیکار و غیرفعال به کل جمعیت محدوده مورد مطالعه به عنوان شاخص آسیب پذیری اقتصادی در نظرگرفته می‌شود ‎.]٩۲[‏ در شکل (۱۳-۳) نمونه‌ای از نقشه آسیب‌پذیری اقتصادی که با این روش تهیه شده» نشان داده شده است. از روز وز هد هم ۷0۱۳۵۲۵۵۷ ۱ ,۶ ,۱۷/۵۲ ۱ 1۲۹۳ و11 ۳و۳ ۳ ,۷۵۵ شکل ۱۳-۳- نمونه‌ای از نقشه آسیب‌پذیری اقتصادی بر مبنای جمعیت شاغل -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ وهی راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۴-۱-۹-۳ نقشه آسیب‌پذیری زیست‌محیطی همان‌طور که در بخش تعیین آسیب‌پذیری به آن اشاره شد. به منظور تعیین آسیب‌پذیری زیست‌محیطی, معیارهای میزان آسیب‌پذیری زیست‌محیطی تخمین زده می‌شود. معیارهای زیست‌محیطی می‌تواند جنس خاک تشکیل‌دهنده حوضه آبریزء فرسایش پذیر بودن آنء نرخ تخریب یا احیای جنگل‌هاء تعداد صنایع آلاینده در پهنه سیلابی و مواردی از این قبیل باشد. در صورت نیاز به ارائه نقشه‌های مجزا مانند نقشه آسیب‌پذیری خاک. نقشه آسیب‌پذیری نسبت به آلاینده‌ها و سایر موارد نقشه‌های جداگانه تهیه می‌شود. ۵-۱-۹-۳ نقشه‌های ظرفیت مقابله با سیل ظرفیت مقابله با سیل به توانایی افراد» سازمان‌ها و جامعه برای رویارویی با پدیده سیل و مدیریت اثرات بحران با استفاده از توانایی‌ها و ظرفیت‌های منطقه و جامعه اشاره دارد [۶۶] و در سه مرحله پیش از وقوع سیل, حین وقوع و پس توانایی مقابله و رویارویی با سیل در یک منطقه یا جامعه در نظر گرفته شده و بر روی نقشه منعکس شوند. نقشه‌های تولید شده نقشه‌های ظرفیت مقابله با سیل می باشند. مهم‌ترین معیارهای توان مقابله با سیل عبارتند از سطح آگاهی افراد و آموزش های پیش از وقوع سیل, کارایی سیستم های هشدار سیل, فاصله تا پناهگاه, فاصله تا مراکز درمانی و کمک‌رسانی (هلال احمرء آتش نشانی)» نرخ سواد آموزی, میزان ذخیره مواد غذایی و دارویی» فراهم بودن شرایط فرار و توانایی بازسازی منطقه پس از سیل [۷۶]. تعداد جمعیت باسواد در جامعه علاوه بر این که بر نحوه دریافت آموزش پیش از وقوع سیل و استفاده از نقشه‌های می‌دهد که خانواده‌های با افراد تحصیل کرده ظرفیت مقابله بهتری با اثرات بحران در مقایسه با خانواده‌های بدون افراد تحصیل کرده نشان می‌دهند [۶۶]. نمونه‌ای از نقشه‌های ظرفیت مقابله با سیل که بر اساس سه معیار فاصله از پناهگاه» فاصله از مراکز درمانی و کمک‌رسانی و نرخ سوادآموزی تهیه شده است. در شکل (۱۴-۳) نشان داده شده است. در پیوست ۲ نیز نمونه‌هایی از این نوع نقشه‌ها که برای شهر نهاوند تهیه شده» ارائه شده است [۲۲]. وجود این نقشه‌ها پیش از بروز بحران در هر شهر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نقشه‌های خطر پذیری سیل ۹ ۹۹ الف - نقشه فاصله از مراکز درمانی 6و9 بو هر وه جهن سم تس ما مدش دوه 3 ۲ مه ۷ ۱ ه- نقشه ظرفیت مقابله با سیل منطقه که ترکیب هر شکل ۱۴-۳- نقشه‌های ظرفیت مقابله با سیل در یک منطقه |[۶۶] ۲-۹-۳ نقشه‌های خطرپذ بری سیل نقشه‌های خطرپذیری سیل به دو دسته کلی خطرپذیری کیفی و کمی تقسیم‌بندی می‌شود. خطرپذیری کمی نیز به دو صورت خسارت مالی و تلفات جانی بیان می‌شود. در حالت خطرپذیری کیفی خسارت مالی در واحد پول برآورد نمی‌شود و فقط میزان خطرپذیری بر اساس شدت آن به درجات مختلف خطرپذیری کم متوسط و یا زیاد و یا در صورت لزوم با درجات خطر بیش‌تر تعریف می‌شود. در این بخش نحوه ارائه نقشه‌های خطرپذیری کمی مالی ارائه شده است. در خصوص نقشه‌های خطرپذیری کیفی یا تلفات جانی با توجه به سطوح خطرپذیری و با تعداد تلفات محتمل نقشه‌ها نقشه خطرپذیری کمی در پنج سطح خیلی کم کم متوسط. زیاد و خیلی زیاد به صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند (جدول ۱۱-۳). - سطح خطرپذیری خیلی کم: مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه پیش‌بینی شده بین * تا ۱۵ درصد دارایی‌های منطقه باشد. - سطح خطرپذیری کم (زرد): مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه پیش‌بینی شده بین ۱۵ تا ۳۰ درصد -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ی راهنمای نهبه نفشه‌های خطرپذبری سیلاب و _ سطح خطرپذ بری متوسط (نارنجی): مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه پیش‌بینی شده بین ۰ تا ۵۰ درصد کل دارایی‌های منطقه باشد. - سطح خطرپذیبری زیاد (سبز): مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه پیش‌بینی شده بین ۵۰ تا ۷۵ درصد کل دارایی‌های منطقه باشد. - سطح خطرپذیری خیلی زیاد (قرمز): مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه پیش‌بینی شده بین ۷۵ تا ۱۰۰ جدول ۱۱-۳- نحوه تهیه نقشه خطرپذیری کمی (مالی) مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه خیلی کم پیس‌بیی ده پین , رنگ: ۸۰ و ۲۰۸ و ۱۴۶ مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه تست م۸ شده وه * در صد مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه حساس مانند بیمارستان‌هاء منحنی بسته : مدارس, فرودگاه‌هاء نیروگاه‌ها و رنگ: ۲۳ و ۱۱۲و دارایی‌های منطقه باشد. ۱ : خطوط راه آهن 9 مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه ز ناد پیش بین شده بر ‎۵٩‏ تا ۷۵ درصد کا نی سس ی * بیس 1 ِ ۳ رنگ: و ۱۹۲ 0 ۳۵۹۵ مناطقی که در آن‌ها خسارت سالانه ۷ ناد بیش ین شده بیس ۷۵ تا ۱۹۶ درصد کا خیلی زد پیش‌بینی بین ر ل رنگ: * و * و ۲۵۵ دارایی‌های منطقه باشد (تخریب کامل). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ مراحل تهبه نقشه‌های سبلاب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -مراحل تهیه نقشه‌های سیلاب ۹ ۳ ۱-۴- مقدمه بر اساس توضیحاتی که در فصول قبل در رابطه با نقشه‌های سیل ارائه گردید. در این فصل مراحل و گام‌های اصلی برای تهیه نقشه‌های خطر و خطرپذیری ارائه می‌شود تا کاربرانی که درصدد تهیه این نقشه‌ها هستند مطابق با این ضابطه در فصل اول انواع نقشه‌های سیل و کاربردهای آن‌ها تشریح گردید. هدف از تهیه نقشه‌ها و نیاز منطقه مورد مطالعه. میزان هزینه قابل اختصاص و اطلاعات و داده‌های موجود و قابل دسترس, مواردی هستند که در انتخاب نوع نقشه تعیین کننده‌اند. از این جهت ممکن است با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده, تهیه هر یک از نقشه‌های پارامترهای جریان, ناحیه‌بندی خطر سیل, آسیب‌پذیری, خطرپذیری و یا نقشه‌های ظرفیت مقابله با سیل در منطقه ضروری باشد. لذا در اولین مرحله باید نوع نقشه یا نقشه‌های مورد نیاز تعیین شود. در ادامه‌ی فصل مراحل تهیه نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیل به تفکیک شرح داده شده است. ۲-۴- مراحل تهیه نقشه‌های خطر سیل مرحله اول: جمع آوری اطلاعات مورد نیاز و انجام بازدیدهای میدانی اولین گام برای تهیه نقشه‌های خطر سیل, جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز و انجام بازدیدهای میدانی می‌باشد. با توجه به این که برای تهیه نقشه خطر سیل باید اطلاعاتی در اختیار باشد که بتواند در تعیین پارامترهای جریان به ما کمسک کند لذا جمع‌آوری آمار ایستگاه‌های هواشناسی و هیدرومتری, تهیه نقشه‌های توپوگرافی رودخانه. اطلاعات حوضه آبریز آثار و شواهد سیلاب‌های رخداده و جستجو در اسناد و مدارک گذشته رودخانه مورد مطالعه ضروری است. مرحله دوم: استخراج پارامترهای هیدرولیکی جربان به منظور تهیه نقشه‌های خطر سیل باید پارامترهای جریان از جمله پهنه‌بندی. سرعت و عمق جریان و یا سرعت پخش سیل مشخص شود. بدین منظور با توجه به دقت مورد نیاز مطالعات از هر یک از روش‌های تعیین خطر سیل مانند روش تاریخی, روش ژئومورفولوژیکی و روش مدل‌سازی هیدرولوژیکی و هیدرولیکی که در بخش ۲-۲ ارائه شده است. استفاده می‌شود. با انجام مدل‌سازی جریان و استخراج پارامترهای هیدرولیکی این امکان وجود خواهد داشست که نقشه‌های پهنه‌بندی سیل, سرعت و عمق جریان و سرعت پخش سیل به دست‌,اآید. مرحله سوم: تهیه نقشه‌های خطر سیل در این مرحله پس از مدل‌سازی و استخراج پارامترهای جریان نقشه‌های پهنه‌بندی سیل, تغییرات سرعت و عمق جریان و نقشه سرعت پخش سیل تهیه می‌شود. همچنین به منظور تهیه نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل, منطقه مورد -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سیلاب بررسی بر آساس روش ناحیه‌بندی خطر به ناحیه‌های مختلف تقسیم شده و نقشه مورد نظر برای سطوح مختلف خطر سیل تهیه می‌شود. (بخش‌های ۴-۲ و ۵-۲) ۳-۴- مراحل تهیه نقشه‌های خطرپذبری سیل با توجه به این که نقشه‌های خطرپذیری سیلاب به سه دسته کلی نقشه‌های آسیب‌پذیری. خطرپذیری (ریسک) و مرحله دوم: انجام بازدیدهای میدانی و جمع آوری اطلاعات اولیه مورد نیاز در این مرحله با توجه به این که چه نوع نقشه خطرپذیری باید ارائه گردد. اطلاعات مورد نیاز از جمله اسناد و مدارک موجود. نقشه‌های توپوگرافی, عکس‌های هوایی. تصاویر ماهواره‌ای, اطلاعات اقتصادی و اجتماعی منطقه و بازدیدهای میدانی جمع‌آوری می‌شود. مرحله سوم: انجام مطالعات مورد نیاز نقشه‌های آسیب‌پذیری سیل کوچک‌تر با مشخصات مشابه به لحاظ پارامترهای آسیب پذیری, معیارهای تاثیرگذار در میزان آسیب‌پذیری شناسایی شده و سطح أسیب‌پذیری بر اساس شاخص‌های تعیین شده مشخص گردد. (بخش‌های ۱-۳ با ۷-۳) مرحله چهارم: تهیه نقشه‌های آسیب‌پذیری سیل در این مرحله بر اساس شاخص‌های حاصله از مرحله قبل, نقشه‌های آسیب‌پذیری با توجه به نیاز منطقه و شرایط موجود ترسیم می‌شوند. نقشه‌های آسیب‌پذیری با توجه به انواع آسیب‌پذیری به ۴ دسته فیزیکی, اجتماعی, اقتصادی و آسیب‌پذیری برای هر معیار به طور جداگانه و یا برای هر نوع آسیب‌پذیری و یا به صورت ترکیب آسیب‌پذیری‌ها می‌تواند تهیه شده و مورد استفاده قرار گیرد. (بند ۱-۹-۳) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - مراحل تهیه نقشه‌های سیلاب رمتران ۵ مرحله پنجم: ارزیابی خطرپذبری سیل مشخص گردد. نوع اطلاعات در دسترس, نیاز طرحء نوع آسیب‌پذیری تهدید کننده منطقه مورد مطالعه مواردی هستند که نوع آرزیابی خطرپذیری را تهدید می‌کنند. روش‌های آرزیابی خطرپذیری در بخش ۵-۳ آرائه شده است. در صورت نیاز به ارزیابی کیفی خطرپذیری از روش‌های وزن‌دهی به معیارها و یا روش ماتریس آرزیابی کیفی و در صورت نیاز به ارزیابی کمی خطرپذیری محاسبات میزان خسارت مورد انتظار سالانه انجام می‌شود. مرحله ششم: تهیه نقشه خطرپذیری سیل پس از آرزیابی خطرپذیری کمی یا کیفی در منطقه مورد مطالعه. نقشه خطرپذیری در سطوح خطرپذیری کم تا زیاد تهیه و ترسیم می‌شود. (بند ۲-۹-۲) مرحله هفتم: تهیه نقشه‌های ظرفیت مقابله با سیل اگر نقشه‌های ظرفیت مقابله با سیل که عموما در مبحث مدیریت بحران کاربرد فراوانی دارند. مد نظر باشد باید مواردی همچون موقعیت پناهگاه‌هاء واحدهای کمک‌رسانی و امداد و در صورت نیاز نرخ سواد آموزی نیز تعیین شود. سپس اطلاعات حاصله بر روی نقشه‌ها منعکس شده و نقشه ظرفیت مقابله با سیل تهیه می‌شود. (بند ۵-۱-۹-۳) نمودارهای (۱-۴) و (۲-۴) مراحل مختلف تهیه نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیل را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹۹/۷ راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذبری سبلاب و ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ وش سیلاب‌های تارر ۸ - تصاویر ماهواره‌ای ۲۲ص که با ۱ ۱ وزن‌دهی به معیارها ۱ 5 ای و ۱۱3 کالیبره کردن مدل های ۱۱8۱۱3۱۱1۱۱۱ هیدرولوژی و هیدرولیک | ] | ۲ک۱| ۱۱| ,۷ ۱۱ نرمال کردن شاخص‌ها ۱ : ای وا" طً ۱ ۱ ۱ : ۱ ۱ استخراج پارامترهای جریان ۱ !| داده‌های هواشناسی و هیدرولوژی ۱ داده‌های هندسه رودخانه ۱ ۱ ۱ نتخاب روش ناحیه‌بندی خطر دس سل نمودار ۱-۴- مراحل تهیه نقشه‌های خطر سیل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -مراحل نهیه نقشه‌های سیلاب ۹/۷ ۷ انتخاب نوع نقشه خطرپذیری سیل نقشه‌های خطرپذیری سیل تعیین موقعیت‌های پناهگاه و واحدهای خدمات‌رسان تهیه نقشه‌های ظرفیت مقابله ۱ با سیل 1 : ۱ 1 یف پارامترهای جریان : ۱۱ براساس نمودار ۱-۴ روش وزن‌دهی به معیارها - انتخاب معیارها َ انتخاب روش ار تصمیم گیری - وزن‌دهی به معیارها - استخراج پارامترهای مورد نیاز کمی (مالی و جانی) نمودار ۲-۴- مراحل تهیه نقشه‌های خطرپذبری سیل -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - نجربیات جهانی در نهیه نقشه‌های سیلاب وهای )۱۱ پ.۱-۱- مقدمه می تواند در زمینه ارائه بهترین روش‌های تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب موثر باشد. لذا در این فصل شرح مختصری از روند تهیه و نحوه ارائه نقشه‌های خطر و خطرپذیری سیلاب در کشورهای مختلف ارائه شده است. پ.۲-۱- بررسی تجربیات جهانی در زمینه نقشه‌های خطرپذبری سیلاب اولین نقشه‌های سیلاب در دنیا مربوط به کشورهای آمریکا و کانادا در دهه ۱۹۷۰ بوده است. این نقشه‌ها عموما به ارائه نقشه‌های پهنه سیل‌گیر رودخانه محدود بوده و پارامترهای دیگر جریان مانند سرعت و عمق جریان سیل ملاک طبقه‌بندی خطر سیل قرار نگرفته‌اند. تهیه نقشه‌های سیلاب در کشورهای آروپایی نیز از دهه ۱۹۹۰ آغاز شد. اما تهیه این نقشه‌ها در قالب نقشه‌های خطرپذیری سیلاب در اروپا از سال ۲۰۰۲ به طور جدی انجام شد. در آسیا نیز چین و ژاپن در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ اولین کشورهایی بودند که اقدام به تهیه نقشه‌های سیل کردند. پس از آن و به خصوص در دهه گذشته هر یک از کشورها با توجه به شرایط خاص خود اقدام به تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب نموده است. جدول (پ.۱-۱) خلاصه‌ای از وضعیت نقشه‌های خطرپذیری سیلاب در جهان را نشان می‌دهد. به طور کلی ویژگی‌های نقشه‌های سیل در سایر کشورها را می‌توان به صورت زیر بیان نمود: - تهیه نقشه‌های خطر سیل بر اساس ناحیه‌بندی خطر با درجات مختلف کم. متوسط و زیاد که با توجه به پهنه سیل. عمق و سرعت جریان صورت می‌پذیرد. - تهیه نقشه‌های سیلاب با لحاظ نمودن پدیده شکست ناگهانی سازه‌های کنترل سیل در هنگام وقوع سیلاب مانند سیل‌بندها که موجب تشدید میزان خطرپذیری سیلاب می‌شود. - ارائه نقشه‌های تخلیه فوری و فرار در هنگام وقوع سیل - ارائه نقشه‌های خطرپذیری به صورت آنلاین برای استفاده عموم مردم به منظور افزایش آگاهی در زمینه منطقه بندی خطر سیل و ایجاد آمادگی در برابر سیلاب - نقشه‌های سیلاب عموما برای سه دوره بازگشت با احتمال وقوع کم پمتوسط و زیاد ارائه می‌شوند. - ارائه برنامه استقرار کاربری اراضی بر اساس منطقه‌بندی خطر و خطرپذیری - به روزرسانی نقشه‌های خطرپذیری سیلاب با توجه به عوامل تغییردهنده میزان خطرپذیری مانند تغییرات آب و هوایی, تغییر پراکنش جمعیت. تغییر کاربری اراضی سیلاب‌دشت‌هاء احداث سازه‌های کنترل سیلاب و سایر موارد هر چندین سال یک بار -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ رت راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب - ارائه برنامه‌های مدیریت خطرپذیری سیل مبتنی بر پیشگیری, محافظت و آمادگی در برابر سیلاب پ.۱-۲-۱- کشور آمریکا در کشور آمریکاء مسوولیت تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب. ارزیابی و مدیریت خطرپذیری (۷1۸۳) بر عهده مرکز مدیریت بحران آمریکا ( 17]۸1۸) می‌باشد. هدف اصلی این مرکز تهیه نقشه‌های خطر سیلاب با دقت بالا است که به منظور دستیابی به این هدف از همکاری مردم. ایالت‌ها و مراکز مختلف بهره می‌گیرد. این مرکز نقشه‌هایی را به صورت آنلاین در اختیار مردم و مسوولین قرار می‌دهد که با در اختیار داشتن یک آدرس یا موقعیت خاص می‌توانند به میزان خطر سیلاب در آن منطقه دست یابند. تهیه نقشه‌های خطر سیلاب در آمریکا بخشی از پروژه بیمه سیل می‌باشد. در حقیقت تهیه اطلاعات شرکت‌های بیمه‌ای و ارزیابی خطرپذیری منطقه به روزرسانی می‌شوند. شرکت‌های بیمه اطلاعات جامعی در زمینه جریان سیلاب رودخانه‌هاء طوفان‌هاء آنالیز هیدرولیکی و هیدرولوژیکی و نقشه‌های بارش و توپوگرافی در اختیار دارند |۹۴]. می‌باشد [۹۴]. در کشور آمریکا نقشه‌های فرار و تخلیه در زمان سیلاب نیز تهیه شده است. پ.۲-۲-۱- کشور کانادا در کشور کاناداء تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب بر عهده دولت این کشور بوده که حدودا از سال ۱۹۷۵ با تهیه نقشه‌های بهنه سیل گیر رودخانه آغاز شده است. در سال ۳۰۱۵ و پس از انجام بررسی جامعی در خحصوص نقشه‌های سیل «سری دستورالعمل‌های تهیه نقشه سیلاب‌دشت فدرال"» با همکاری سازمان‌های مختلف و گروه‌های فنی و تخصصی تهیه شد. این سری شامل ‎٩‏ سند" ارائه شده در رابطه با مدیریت سیل می‌باشد که برخی از آن‌ها هنوز در دست مجموعه ارزیابی خطر سیل» در حال تهیه می‌باشد. هدف این طرح. ارائه یک رویکرد کلی برای تهیه نقشه‌های سیل است. اگرچه انواع مختلفی از نقشه‌های سیل در دنیا تعریف شده. ولی در این طرح چهار نوع نقشه از اهمیت بالاتری 007 ۱1۵2801161 ۳۵۳۵۵۵۷ |۵۵۵۲۵ ۱-۳ 65 6061168 ۱1۵00۵۵ ۳۱۵۵۵۱۵۵ ۳۵۳۵۱ 1۳۵ -2 100615 -3 ۱12001۳86 ۳1۵۵۵1۵ ۳۵۵۵۵۱ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- برخوردار است که در بردارنده ویژگی‌های مهم سیل می‌باشد. ۱- نقشه پهنه سیلاب در صورتی که از مقطع اصلی رودخانه بیرون نزند.ء ۲- نقشه خطر سیل, ۳- نقشه خطرپذیری سیل و ۴- نقشه اطلاع‌رسانی سیل. تمامی سندهای موجود بر اساس نتایج پژوهش‌های علمی و تکنیکی منتشر شده و به صورت دوره‌ای به‌روز می‌شوند [۵۶]. پ.۳-۲-۱- اروپا اولین نقشه‌هایی که در اروپا تهیه شد مربوط به اواخر دهه ۱۹۹۰ می‌باشد. اما سیلاب تابستان سال ۲۰۰۲ رودخانه موجب شد تا سیاست‌گذاران بخش مدیریت سیلاب و مخاطرات ناشی از آن در اتحادیه اروپا درصدد برآیند تا راهکار جدی و تاثیرگذاری برای مقابله با پدیده سیلاب ارائه دهند. اولین دستورالعملی که در این راستا تدوین شد. دستورالعمل جلوگیری, حفاظت و کاهش آثار مخرب سیلاب توسط یک گروه فنی از کشورهای فرانسه و هلند بود. تلاش‌های صورت گرفته منجر به تشکیل مجموعه تبادل اطلاعات بین کشورهای اروپایی(1(2101۸) در خصوص موضوع سیلاب گردید. این مجموعه متشکل از ۴۰ نماینده از ۲۴ کشور اروپایی بوده و هدف اصلی آن‌هاء جمع‌آوری و تبادل اطلاعات. داده‌ها و تجربیات در خصوص رویارویی با سیلاب در کشورهای آروپایی بود. در نهایت. مجموعه مذکور اقدام به تدوین دستورالعملی به نام «راهنمای تهیه نقشه‌های سیلاب در اروپا» در سال ۲۰۰۶ گردید. در این دستورالعمل علاوه بر ارائه روش‌های تهیه نقشه‌های سیلاب. نمونه‌های مختلف از نقشه‌های رودخانه‌های اروپایی را نیز نشان داده است [۶۰]. در انگلیس, فرانسه و اتریش. شرکت‌های بیمه تحت نظر دولت و یا به طور مستقل اقدام به تهیه نقشه‌های سیلاب می‌کنند و عموما نقشه‌هایی را تهیه می‌کنند که پهنه سیل را نشان می‌دهد. معمولا اطلاعات خطرپذیری سیل که توسط شرکت‌های بیمه‌ای تهیه می‌شوند. به صورت محرمانه هستند. در ۲۳ اکتبر ۲۰۰۷ اتحادیه اروپا ([1ت]) یک‌سری دستورات (قوانین)" برای ارزیابی و مدیریت خطر سیل با تاکید بر دوره بازگشت و بزرگی سیل و همچنین اثرات ناشی از آن. ارائه نمود [۸۰]. از آن پس ۳2۳181۸۳ تجربیات کشورهای مختلف در خصوص نحوه تهیه نقشه‌ها و روش و متدولوژی کار را برای آنواع مختلف سیلاب شامل سیل ناشی از رودخانه. نزولات آسمانی, ساحلی, آب زیرزمینی» تنداب کوهستانی و سیل شهری را در دستور کار قرار داد. همه کشورهای اروپایی عضو این کمیته ملزم شدند موارد زیر را تا زمان معین انجام دهند: ۱- ارزیابی اولیه برای مشخص کردن حوضه رودخانه‌ها و مناطق ساحلی در معرض خطر سیل تا پایان سال ۲۰۱۱ ۲- تهیه نقشه‌های خطر سیل برای این مناطق تا پایان سال ۲۰۱۳ و ۳- برنامه‌های مدیریت خطر سیل مبتنی بر پیشگیری, محافظت و آمادگی تا پایان سال ۲۰۱۵ [۷۴]. ۱- ۳۳۵۳۵۵۵ ۳۹۵۵۵۵ ۵ 2- ۳۳۵۵۵ 11۳۵۱۱۷۵ )2007/60/۳0( -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ .۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب تا نوامبر ۲۰۱۳ تقریبا اکثریت اعضا گزارشی در مورد تعیین مناطق دارای پتانسیل بالای خطر سیل (۸۳۹۳۱) ارائه کردند. در هر کشور, نقشه‌ها برای سیلاب با دوره با زگشت‌های مختلف تهیه شده‌اند که از ۵ ۱۰ ۲۰ ۵۰ ۱۹۹ ۳۰۹۹ تا ۰ سال متغیر می‌باشند |۴۴ و ۴۵]. در بسیاری از کشورها دوره بازگشت ۱*۰ سال به عنوان محدوده‌های خطر متوسط در نظر گرفته شده است. اما دوره بازگشت بالاتر مانند ۱۰۰۰ سال نیز در برخی کشورها مانند فلاندر,ء انگلیس, مجارستان و لهستان استفاده شده‌اند. حتی در برخی کشورها مانند هلند دوره بازگشت بسیار بالا (۱۰۰۰۰ سال) نیز استفاده شده است. اطلاعات پهنه سیل می‌تواند همراه با اطلاعات عمق و سرعت سیل نیز بیان شود. وضعیت نقشه‌های سیلاب برای مهم‌ترین کشورهای آروپایی به شرح زیر می‌باشد: مربوط به خطر سیل کم. متوسط و زیاد است. هدف عدم ساخت و ساز در دو منطقه با خطر متوسط و زیاد و ساخت و اختیار عموم قرار گرفته‌اند. نقشه‌های خطرپذیری سیلاب برای مناطقی که جمعیت آن بالای ۳۰۰۰۰ نفر است و بر اساس نقشه‌های خطر سیل و با اضافه نمودن عوارضی مانند بیمارستان‌هاء تاسیسات زیربنایی و سایر موارد مهم تهیه شدند. این نقشه‌ها نیز به صورت آنلاین قابل دسترسی می‌باشند و اطلاعات تکمیلی برآورد خطرپذیری سیلاب مانند اطلاعات محل بیمارستان‌هاء وسایل نقلیه عمومی و سایر موارد نیز در نقشه‌ها ارائه شده است [۷۷]. آلمان: در کشو آلمان نقشه سیلاب برای اغلب رودخانه‌ها با حوضه آبریز بیش‌تر از ۱۰ کیلومترمربع در دوره بازگشت‌های ۱۰ ۳۰ ۵۰ ۱۰۰ و ۳۰۰ تهیه شده است. ترسیم نقشه‌ها برای سیلاب ۱۰۰ ساله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اما این مساله برای رودخانه‌ای مانند رودخانه راین به ۵۰۰ سال می‌رسد. آنلاین نمودن تمامی نقشه‌ها تا پایان سال ۲۰۱۵ صورت گرفته است [۷۷]. هلند: در کشور هلند نقشه سیلاب رودخانه‌های کل کشور و برای یک دوره بازگشت تهیه شده است به جز موارد خاص که دوره بازگشت‌های متفاوتی در نظر گرفته شده است. برای دوره بازگشت ۱۰۰۰ سال, نقشه‌های با مقیاس ۰ و برای دوره بازگشت ۳۰ ۱۹۰ و ۳۰۰ سال نقشه سیلاب با مقیاس ۱:۵۰۰۰ وجود دارد. بعضی نقشه‌ها آنلاین هستند اما یک سایت متمرکز برای کل کشور وجود ندارد [۷۷]. فرانسه: در فرانسه نقشه سیلاب برای کلیه رودخانه‌های کشور وجود دارد. نقشه‌ها عموما برای دوره بازگشت ۱۰۰ ساله تر سیم شده‌اند. اما بعضی شامل چند دوره بازگشت نیرز می‌باشند. نقشه‌های خطرپذدیری سیلاب در این کشور برای ۳1000 110201 (صعر5 ۳۵۱۵۱۵۱ ان خمه م۸ ان 100111۵110 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - نجربیات جهانی در نهبه نفقشه‌های سبلاب ۹1۹ ۵ سه منطقه خطر سیل شامل دوره بازگشت ۱۶۰ سال, دوره با زگشت بالاتر از ۱۶۰ و کم‌تر از ۱۰۰ تهیه می‌شوند. این نقشه‌ها برای کل کشور به صورت آنلاین در اختیار عموم قرار دارند [۷۷]. پ.۴-۲-۱- زاین ژاپن کشوری است که به دلیل قرارگیری در شرایط طبیعی خاص از جمله نوع توپوگرافی و آب و هوای ویژه. ۵۰ درصد جمعیت و ۷۵ درصد دارایی‌های آن در مناطق مستعد سیلاب واقع شده‌اند [۱]. همین ویژگی موجب شد تا کشور ژاپن از جمله کشورهای پیشرو در زمینه تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب و ارائه برنامه‌های جامع مدیریت بحران باشد. تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب در این کشوربا هدف مدیریت غیرسازه‌ای سیلاب از سال ۱۹۹۴ توسط شهرداری‌ها و با راهنمایی وزارت اراضی, تاسیسات زیربنایی و حمل و نقل و گردشگری آغاز شد و برنامه مقابله با سیلاب در دو نوبت در سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۵ اصلاح شد که در نهایت منجر به انتشار آیین‌نامه «تهیه نقشه‌های خطرپذیری» در سال ۲۰۰۵ گردید. این آیین‌نامه مبنای تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب در ژاپن و بسیاری از کشورهای آسیای شرقی شد. تاکنون شهرداری‌ها برای ۱۵*۰۰ شهر زاین نقشه‌های خطرپذیری سیلاب را منتشر کرده‌اند. - نقشه سیلاب‌های تاریخی رودخانه‌ها بر اساس عکس‌های هوایی. تصاویر ماهواره‌ای. داغاب سیل و گفتگو با افراد محلی - نقشه پهنه سیلاب بر آساس مدل‌سازی جریان سیلاب در رودخانه‌ها - نقشه‌های تخلیه مناطق شامل منطقه‌بندی محل‌های تخلیه. مشخص کردن پناهگاه‌هاء تعیین مسیر تخلیه. تعیین مناطق حادثه خیز و سیل‌گیرء تعیین وسایل لازم برای تخلیه و سایر ملزومات علاوه بر تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب. اطلاع‌رسانی آگاهی‌سازی و آموزش مردم پیش از وقوع سیلاب و نحوه مقابله با سیلاب در مواقع بحرانی در کشور ژاپن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. همچنین برنامه‌های مدونی برای کلیه افراد و ارگان‌هایی که از نقشه‌های خطرپذیری سیلاب استفاده می‌کنند وجود دارد. وظایف ارگان‌های ذیربط (شهرداری‌ها و سایر ارگان‌های مربوطه) و ساکنان محلی در وضعیت عادی و قبل از وقوع سیلاب و همچنین موقعیت‌های اضطراری به تفکیک مشخص شده است. به عنوان مثال دولت موظف است نقشه‌های سیل‌گیری منطقه. طرح‌های مقابله با بحران سیل و نقشه مسیرهای تخلیه و فرار ساکنان را پیش از وقوع سیلاب در اختیار مردم قرار دهد و ساکنان محلی نیز ملزم هستند ضمن رعایت نحوه استقرار کاربری اراضی در مناطق در معرض خطر سیلاب. نسبت به تهیه لوازم کمک‌های اولیه و وسایل مورد نیاز در زمان فرار و تخلیه فوری منطقه پس از دریافت اخطاریه‌های هواشناسی اقدام نمایند [۵۲ و ۶۷]. -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۵-۲-۱- چین در کشور چین از دهه ۱۹۸۰ بعضی موسسات. استان‌هاء شهرها و شرکت‌های بیمه مطالعاتی را بر روی انواع نقشه‌های خطرپذیری سیل برای کاربردهای مختلف انجام دادند. به طور کلی در کشور چین از سال ۲۰۰۳ رویکرد مدیریت سیل جایگزین کنترل سیل گردید و بی تردید تهیه نقشه‌های خطر سیل اولین گام در راستای مدیریت سیلاب می‌باشد. در سال ۰۵ ۲۳۰ راهنمای «نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب» ارائه شد 9 تهیه نقشه‌های سیلاب برای رودخانه‌های کشور چین بر اساس راهنمای مذکور آغاز گردید. پ.۶-۲-۱- استرالیا پس از سیل ویران‌گر سال ۲۰۱۱ در شرق استرالیاء دولت این کشور تصمیم به بازبینی بیمه بلایای طبیعی نمود. این بازبینی نشان دهنده عدم وجود یک سیستم یکپارچه در مورد جمع‌آوری و ارائه اطلاعات خطرپذیری سیل بود. با انجام تحقیقات گسترده موسسه کاهش بلایای طبیعی در سال ۰۲۰۱۷ اقدام به انتشار هفت جلد راهنمای حوادث در استرالیا که مختص به مدیریت سیلاب‌دشت‌ها می‌باشد. نموده است. این دستورالعمل‌ها بهترین راهکارها را در رابطه با مدیریت سیلاب مطرح کرده است [۵۱ و ۸۵]. در این راهنماء خطر سیل مستقل از جمعیت در معرض خطر معرفی شده است و هر جا عمق سیل بیش‌تر از ۲ متر باشد آن منطقه در معرض خطر سیل خواهد بود. ارزیابی خطر سیل در ۴ گام انجام شده است: ۱- نحوه تعیین پارامترهای جریان سیل (که عمدنتا بر اساس عمق و سرعت سیل است). ۳- رسم منحنی‌های آسیب‌پذیری برای وسایل نقلیه, انسان‌ها و ساختمان‌ها ۴ بررسی عوامل موثر دیگر بر روی خطرپذیری سیل طبق این آیین نامه خطر سیل به ۶ تراز مختلف در نقشه‌ها تقسیم می‌شود: 1 ایمنی عمومی برای وسایل نقلیه, انسان‌ها و ساختمان‌ها ‎/٩(‏ ۶ 0.3 > 0۷۷۷ ,1/5 2 - ۷ ,1 0.3 -0) 2 نا ایمن برای وسایل نقلیه کوچک ‎/٩(‏ 0.61۳۳۶ > 0۷۷۷ ,1/5 2 - ۷ ,۵ 0.5 -0) 3 نا ایمن برای وسایل نقلیه کوچک. کودکان و سالخورده‌ها ‎/٩(‏ ۳*۶ 0.6 > 0۷۷۷ ,1/5 2 - ۷ ۵۰ 0-1.2) 4 نا ایمن برای وسایل نقلیه و انسان‌ها ‎/٩(‏ *1۳> 0*۷۷ ,21/5 - ۷ ,۰ 2 0) 5 نا ایمن برای وسایل نقلیه و آنسان‌ها. در معرض خسارت بودن تمام ساختمان‌ها. در معرض ویرانی بودن یک تعداد ساختمان نامستحکم ‎/٩(‏ ۶ 4 > 0۷۷۷ ۲/۵ 4 < ۷ بط 4 -0) 6 نا ایمن برای وسایل نقلیه و انسان‌هاء در معرض ویرانی بودن تمام ساختمان‌ها ‎/٩(‏ 2 4 < ۷۷ «0) -------- صفحهٔ بعد -------- ی گر کار: زر برد مدد ۰ 3 2 5 ای ۱۱۷ سس کار این ایالت قرار ت زیاد [۷۴ و ۵۸]. در کشور آمرنکا نقشه‌های فرار تخلسه فوری برای زمان سبلاب نیز تهیه شده است و به عنوان نمونه می‌توان به نقشه‌های ابالت‌های فلوریدا. لوئیزباناء کالیفرنباء نیوجرسی و کارولین جنوبی اشاره نمود. همجنین کلسه نقشه‌های سبلاب در پهنه‌های مختلف خطر سل در کل رودخانه‌های کشور به صورت آنلاین در اختبار کاربران قرار دارد تهیه نقشه‌های خطرپذبری سبلاب طی برنامه کاهش خسارت سبلاب (۳۸۲) از سال ۱۹۷۵ در کانادا آغاز شد. میزان سبلاب رودخانه‌ها جهت آرانه نقشه‌های خطرپذبری سبلاب در برخی ابالت‌ها بر اساس سبلاب طوفان‌های نقشه پارامترهای سبلابت شامل نقشه سرعت بالا آمدن آب می‌باشد. مدت زمان سل نیرز در نقشه‌ها درج شده است [- ۳۷۵۲۷۵110۱ 5 2- ۳100۵0 ۸۱۷۵۲۵۲۱55 1 3- ۷8۳165 1606018 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ر 7 لمار ۱۱۱۳۲ تالا فنلاند رس درور 2( ۰ ۰ 4های خطرپذبری سیلاب وت تشه بارامترهای شلات سامل بقسه دار مبر 1 1 سر عبت چردان می‌باشد. هم نقسه‌هاه " ن" اس مولفه مهم نفسه‌های سس کسور. بر زو ی ۱ سصح بت و لنربز سدن مقصع رودحانه ۰ ست. در بقسه‌های تخلسه. مسر تخلسه بر 0 ی : ساس رز بت ممقاوت سمی. همحنس محل‌ضای سشکوت اس طرری. ب ف‌ 2 ۶زاف , , 1 را ستگاه‌های آتوپوس برای خروج افراد از منطقه و توفنحات راهنما رانه شده ۰ ست. | ۳ ا< ۵ ات دوره با زگست سل برای بقسه‌های 5 1 بهنه سل و رسک سل ۱*۹۰ سال 1 اخ 1 ۱1 می‌باشد. ولی برای رودخانه‌های اصلی و ترشیب از دوره بازگسشست ۱۵ سا بر ر دوره دار ل استفاده می کنند. ۰ ۰ 1 در لهستان دو نوع منصقه رسک سل تعرییف سشسندهد است. منطقه رسک 2 نطه الم مسقنم و منطقه‌ر سک بالقوه. مورد نی ۱ ۹ رز اسب سواحل با کناره‌های سل گنر ی ۰ در معرص حصر سل قزر می گمرند. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - نجربیات جهانی در نهبه نفشه‌های سیلاب ۹.۹/۷ ۹ روا ادامه حدول پ.۱-۱- مشخصات نقشه‌های خطر سیل در کشورهای دیگر کشور نوع نقشه و مقیاس آن متفرقه مشخصات ارائه شده در نقشه‌ها کاربرد نقشه‌های سیل | ور 3 1 ای راز 1و دازا و و۱ 1 ادا لاد : : 1 : ر 1 1 0 او : 1 5 ۹ 9 ٍ 1 1 ارل ال ژ 3 اک ‎٩۱ ی 5 :7 را ان انا شک با دانمارک ت ت َ ۱ ۲ دوره با ز گشت ت مرکزری 5 و سس وب وس جرا ها اه اه اه اه انا اما اه ها اه > اس اه اه شاب ا باعلا و مالزری ف تب ۰ ت دولت ۲۰۰۴۱ محلی قیلسیر 9 سازمان‌های ۲۰۰۴۱ َ دولتی " سابر پارامترهای سبلاب شامل سرعت پر 9 دولت‌های و : أجریان می‌باشد ی ً » ً محلی 0 ۳۱ به رور رسانی نقشه‌های رسک سبلابت 0 ۱ هر ۵ تا *۱ سال یک‌بار انجام می‌شود انا شا با 6 1۳۵15 ۲11۵ 16 -۱ 65 00۷۵۲۳۱۱۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- در آیران -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ -نمونه نفشه‌های خطرپذیری نهیه شده در ایران ۰ ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۳ به طورکلی نقشه‌هایی که تاکنون در کشور با عنوان نقشه‌های سیلاب تهیه شده است. عموما مربوط به نقشه‌های پهنه سیل‌گیر با دوره بازگشت‌های مختلف بوده است. در برخی موارد و با توجه به ضرورت طرح‌های سامان‌دهی. نقشه تغییرات عمق و سرعت جریان نیز تهیه شده است. لیکن نقشه‌های با عنوان نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیل یا نقشه‌های خطرپذیری سیل تاکنون به صورت کلی تهیه نشده است و بعضا به صورت پژوهشی تهیه و مورد بررسی قرار گرفته است. متدولوژی استفاده شده در تهیه نقشه‌های خطر یا خطرپذیری سیل در کشور به چند دسته زیر تقسیم می‌شود. ۱- تهیه نقشه‌های خطر سیل در قالب پهنه سیل, و تغییرات سرعت عمق جریان با استفاده از مدل‌سازی هیدرولیکی یک بعدی یا دوبعدی جریان سیل در رودخانه |۲۸ ۲۱ ۱۸]. ۲- تهیه نقشه‌های خطرپذیری یا شدت سیل‌خیزی زیرحوضه‌های یک رودخانه با استفاده از روش وزن‌دهی به معیارها. نوع معیارهای انتخاب شده. نحوه امتیازدهی به معیارها و روش‌های مورد استفاده برای وزن‌دهی به معیارها (تصمیم گیری چند معیاره. فازی و غیره) با توجه به شرایط منطقه مورد مطالعه تعیین می‌شود. [۳۶. ۵ ۳۴ ۳۱ ۲۵ ۲۳ ۵۱۵۱۲۱۹۲۲ :۶۵ ۳ ۲]. تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب با استفاده از روش تعیین خسارت مورد انتظار سالانه و تعیین تلفات انسانی محتمل [۴]. البته تحقیقات متعددی برای محاسبه و برآورد خسارت سیل انجام شده است. لیکن منجر به تهیه نقشه خطرپذیری سیل نشده است که می توان به [۳۰. ۲۷ ۰۱۳ ۸] اشاره نمود. یکی از کامل‌ترین تحقیقات انجام شده در این زمینه برآورد خسارت ناشی از سیل در حوضه رودخانه‌های کارون و دز می باشد که در سال ۱۳۸۳ انجام شده است [۳۰]. در ادامه به چندین نمونه از این نوع نقشه‌ها اشاره شده است. پ.۱-۲- اطلس سیل کشور پروژه تحقیقاتی «تهیه و توسعه اطلس و آماده‌سازی داده‌های زمانی و مکانی سیل در حوضه‌های رده هفت کشور» به عنوان یک پروژه ملی با هدف تعیین روش‌شناسی تلفیق و ترکیب اطلاعات مختلف و شاخص‌های اصلی و پایه‌ای مورد کشور اجرا گردید. این پروژه با ۱۵ زیر پروژه در سطح کشور به مرحله اجرا در آمد. پروژه‌های استانی ۱۵گانه شامل آذربایجان شرقی, آذربایجان غربی» اردبیل, همدان, زنجان, کردستان, لرستان, خوزستان, فارس, ایلام, چهارمحال و بختیاری. کهگیلویه و بویراحمد. کرمان, هرمزگان و مناطق خشک و خراسان شمالی می‌باشد. شایان ذکر است که پروژه ملی پوشش کشوری داشته و برای کل سطح کشور اجرا شد. شدت سیل‌خیزی, فراوانی وقوع سیل, خسارات. تلفات جانی و پهنه‌های سیل‌گیرء مراکز مسکونی و جمعیت در معرض سیل به همراه حجم آوردهای سیلابی سالانه و منحنی‌های شدت - مدت - فراوانی بارش از جمله اطلاعات مهمی هستند که در تدوین اطلس سیل استفاده شدند. این پژوهش نشان می‌دهد که از ۲/۱ درصد وسعت در معرض خطر سیل کشور, حدود ۱/۱ درصد در محدوده خطر خیلی شدید. ۱۰/۹ درصد در محدوده نسبتا شدید. ۷/۵ درصد در محدوده شدید. ۱۴/۳ درصد در محدوده عادی, ۲۳/۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ و درصد. شکل‌ه ور راهنمای تهیه نقشه‌های خطر پذیری در محدوده متوسط. ۲۰/۴ درصد در محدوده نسبتا خفیف و ۱۱/۱ درصد در محدوده خفیف واقع شده ی (پ.۱-۲) تا (پ.۴-۲) نمونه‌ای از نقشه‌های سیل خیزی تهیه شده را نشان می‌دهند [۶]. 7 َ 12 َ 3 نهد 623 9 2 : 024 4 و : سم مد وس ود 4 سد 0 در و شکل پ.۱-۲- نقشه خطر سیل حوضه هندیجان -جراحی به تفکیک حوضه‌های رتبه چهار |۶] ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- به ور نا از ر9 وست ۲ - نمونه نقشه‌های خطرپذیری نهیه شده در ایران ۰ ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۵ ر ی شنه ۱۳.0 شکل پ.۲-۲- اطلس پهنه های سیل‌خیزی و خطر سیل کشور |۱۶ ۲-۰ حوضه آبریز رودخانه گرگان‌رود نقشه‌های خطر سیل تهیه شده در حوضه آبریز گرگان‌رود شامل نقشه خطرپذیری سیل با استفاده از روش وزن‌دهی معیارها و نقشه‌های فرار و تخلیه روستاهای حاشیه رودخانه گرگان‌رود و سرشاخه‌های سیل‌خیز آن می‌باشد. نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیل و خطرپذیری سیل در سال ۱۳۹۱ توسط صفری پور و همکاران بر اساس روش ن‌دهی به معیارها تهیه شده است. معیارهای در نظر گرفته برای ناحیه‌بندی سطوح خطر در سطح حوضه آبریز عبارتند از: داد سیلاب‌های رویداده, تلفات انسانی, خسارت مالی, جمعیت. تراکم جمعیت و نقاط مسکونی. نقشه تهیه شده برای حیه‌بندی خطر سیل در شکل (پ.۳-۲) نشان داده شده است [۶۷|. همچنین تجری و همکاران در سال ۱۳۹۶ با استفاده دخانه, ضریب گراویلیوس, شیب. نقشه هم‌باران و پوشش گیاهی برای ۵۱ حوزه«آبریز رودخانه گرگان‌رود نقشه خطر سیل یه کرده‌اند [۷]. شکل (پ.۲-۲) نقشه پهنه‌بندی خطر سیل تهیه شده به این روش را نشان می‌دهد. در این تحقیق نه‌های خطر به پنج ناحیه خطر خیلی کم کم متوسط. زیاد و خیلی زیاد با رنگ‌های مختلف نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶( یکی از روس ۹.۹/۷ راهنمای نهبه نقشه‌های خطر, و 8 حججو و [ وی زو 2 / و لک (110012۲0) ۲۵ ار 2 و 0 ور 3 ۰ وم مس وی و رر ی 1۹197۹ 1456 0 13362 پا .۰.۹ او , 7 ‌ بو ۰ ۰ عم 6 ۳ ار 6 ۳ ۳ ی را هط را یزار ۲۹۹ ۳ را۲٩‏ ۱ ] ره ور نا ورد ما3 ]۲ : وا خر وا کر سر مرن مراد ند با شکل پ.۳-۲- نقشه ناحیه‌بندی خطر سیل حوضه آبریز گرگان‌رود 1 ۲ ل ۴۳۴ 4 خح-هچ نانسلگ ناسا یا هققم با تکرش مطالمات جامع سبلاب ,۱ در استان گلستان ی راهمای سنه مرس 2 ر ِ .۰ ۷ سم ده . ۰ ی َ. ی : ۹ ۰ ۳ تسه را : ,1-2 ]۲ در حوضه آبریز گرگان‌رود طی مطالعات انجام شده توسط شرکت آب منطقه‌ای گلستان نقشهه های حاشیه گرگان‌رود و سرشاخه‌های آن تهیه و ارائه شده است. شکل (پ.۵-۲) نمونه نقشه ف ناهای محدوده طرح را نشان می‌دهد [۳۷]. ذیری سیلاب ای فرار و -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ -نمونه نقشه‌های خطرپذبری نهبه شده در ابران 4 ۱۳۷ پر ٍ نقشه خطر سبل روستای وش آوپشی ۸ «شدشای. مرا مس : دجهی یم سیر دگت دبان سر ۷۳6۷ سسپرها؛ ش, مه و در به نیت ۱۰۰ سا بهدا شپت ۵۰ ساند گرد ها ناس سنا : 4 مدان موی ندیه هی اشنا شکل پ.۵-۲- نمونه نقشه فرار و تخلیه یکی از روستاهای حاشیه رودخانه دوغ در حوضه آبریز گرگان‌رود پ. ۲-۲- رودخانه کن نقشه‌های خطرپذیری کمی برای رودخانه کن در محدوده روستای سولقان توسط امیرمرادی [۴] انجام شده است. بدین منظور از مدل‌سازی هیدرولیکی برای مدل‌سازی جریان رودخانه به صورت دو بعدی و توابع عمق - خسارت موجود برای سایر کشورها به منظور تخمین خسارت مورد انتظار ((۳۸1) استفاده شده است. شکل (پ.۶-۲) نقشه خسارت مورد انتظار محدوده روستای سولقان ر نشان می‌دهد. ۰ نها نایایدا و 5۸0) عنا| ۷/3 3 55 و۷ چ ۶ ۰۱۵۷ 43 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سیلاب محمودزاده و همکاران در سال ۱۳۹۳ اقدام به تهیه نقشه خطرپذیری سیل با عنوان «ریزپهنه‌بندی خطر سیل در شهر تبریز» با استفاده از به کارگیری روش وزن دهی به معیارها (روش [۸][1) نموده‌اند. در این تحقیق معیارهای در نظر گرفته برای ارزیابی و پهنه‌بندی سطح خطر سیلاب شامل کاربری اراضی,» تراکم جمعیت. مسیل‌هاء طبقات شیب. تراکم مسکونی. ضریب ۱ ضریب رواناب. تراکم جمعیت. فضای باز و قدمت ابنیه بوده است و پس از تهیه لایه‌های مورد نیاز در محیط 715) و نرمال کردن مقادیر هر معیارء وزن نهایی هر معیار با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره ۸1 تعیین شد. سپس نقشه خطرپذیری سیلاب در شهر تبریز ارائه شده است. همچنین به منظور ارزیابی میزان خسارت به واحدهای مسکونی در شهر تبریزء مراحل فوق بر اساس معیارهای کیفیت بنا ( بتن و اسکلت. آجر و ملات. خشت و گل) قدمت بناء تراکم ساختمان‌هاء فاصله تا حریم رودخانه. تراکم جمعیتی و فضاهای باز با استفاده از روش 5۸1۷ که یکی از روش‌های تصمیم گیری چند معیاره می‌باشد. انجام شده و نقشه خطرپذیری واحدهای مسکونی تهیه شده است (شکل (پ.۷-۲)) [۳۳]. مپزان خطسر خیلسی رساه ۱ ۹ آرزسابی خسارت زباه و5 ساب به در مد رسد و ۰ پوزید ۲ !. اک ام ۳ خدربدم هک 7۸۲ (-ا ۵ نقشه خطرپذیری سیل شهر تبریز با استفاده از ترکیب معیارهای نقشه خطرپذیری سیل شهر تبریز با توجه به میزان خسارت احتمالی خطر و خطرپذبری به واحدهای مسکونی شکل پ.۷-۲- نقشه‌های خطرپذ بری سیلاب شهر تبریز پ.۳-۲- پهنه‌بندی خطر سیل شهر نهاوند فتوحی و همکاران در سال ۱۳۹۴ اقدام به تهیه نقشه خطرپذیری سیل با عنوان «ریزپهنه‌بندی خطر سیل در شهر نهاوند» با استفاده از به کارگیری روش وزن دهی به معیارها (روش ]۸]1) نموده‌اند. در این تحقیق معیارهای در نظر گرفته برای ارزیابی و پهنه‌بندی سطح خطر سیلاب شامل موارد زیر می‌باشد: - فاصله از مسیل - نوع مصالح -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ -نمونه نفشه‌های خطرپذ بری نهیه شده در ابران کرش ار ۱۳۹ - ارتفاع - فاصله از مراکز درمانی - جنس خاک - فاصله از فضای باز - قدمت ابنیه - فاصله از مراکز سوختگیری - تراکم ساختمانی - فاصله از معابر درجه ۱ - تراکم جمعیت - فاصله از معابر درجه ۲و ۳ معیارهای انتخاب شده شامل معیارهای محیطی و آسیب‌پذیری شامل موارد ظرفیت مقابله با سیلاب از جمله فاصله از مراکز درمانی و کمک رسانی و غیره می‌باشد. در این تحقیق نیز پس از تهیه لایه‌های معیارهای مختلف در 5آ0 و خطرپذیری سیلاب در شرهر نهاوند نهیه شده آست (شکل (پ.۸-۲)) [۲۲]. سهاد گس ی باس ۹۴ مهو نم را را شعاد کلای ٩۹۲ ‏بسا ج - نقشه استاندارد شده فاصله از جایگاه سوخت‌گیری ۸ - نقشه استاندارد شده فاصله از معابر درجه ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ ۹1۹۷ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سبلاب هههههههههههههههممه2>هههههجج<<ه--»_-_»>-»«<جگ>»»»»>»>»><><ج>گ»»»>»>جه><گ<م<گحححححححح ْ ۰ ن * ۹ ۹ 4 9 2 ۰ ۹ ب تاح ۷ ( اه ۱ ۹ ۱ ۹ پا دنمان وفوهان ۷ 0 [ روزیهشه بشه‌ی ریسک سول با صغل ] ۹ ۳ / ال س ا «یرم ۱ سطوصمیمم 1 ۴ رسک کم و ۸2 1 رسک متوس و ی ۱ ۳۳۳ [د / « رسک ۶ و | | 9 #۸ رسک بسیارب* ع ۱ ۱ ۱ ان محدوده شهری یم 1 ۱ ییت* 9 ‌ اشنس ب ای 3 ترسسیم کننسده: مد ق 5 سجاد کیانی ۱ ی 1 بل ست .-.-‌ ْ« ۸ و۶ 0 2025 1,350 3375675 ۵ ی تابسسستان ‎٩۲‏ ۱ ۱ ۱ ۱ شکل پ.۸-۲- نقشه‌های خطرپذ بری سیلاب شهر نهاوند یکی از روش‌های ارزیابی کارایی طرح‌های کنترل سیلاب. ارزیابی خسارت محتمل سیل پس از اجرای طرح و مقایسه آن‌ها با یکدیگر می‌باشد. در این تحقیق که توسط کاویانپور و همکاران در سال ۱۳۹۴ انجام شده است. طرح‌های مختلف کنترل سیلاب در مخروط افکنه رودخانه جاماش بندرعباس و تاثیر آن در پخش سیلاب و در نهایت میزان خسارت ۱ ۹ ۹ ۰ ی ۰ ۱ ۹ تس ی 2 ۰ سس ۱ ۴ : ۰ پبرحسب ملسون رسال ‏ پا ۱ بر حسب میلیسون ربال ۹ ۱ 4 3 2 0051 ۰ 0 :4 ۳۳ 10۰3۵ ۰ ۱ سس 9 .2 و سس 9 6 . 98 ۰ شکل پ.۹-۲- نقشه توزیع خسارت سیل ۱۰ ساله وارد بر اراضی کشاورزی و ساختمان‌های شهری -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ -نمونه نفشه‌های خطرپذ بری نهیه شده در ابران ۹.۹.۷ )۱۳ پ.۷-۲- تعیین خسارت ناشی از سیل در حوضه آبریز رودخانه‌های دز و کارون مطالعات کنترل سیلاب و تعیین پتانسیل خسارت ناشی از وقوع سیل در حوضه آبریز رودخانه‌های دز و کارون بخشی از پروژه «مدیریت و بهره‌برداری بهینه سیستم‌های منابع آبی و برقابی حوزه‌های دز و کارون» بوده که توسط سازمان آب و برق خوزستان در دهه ۱۳۸۰ انجام شده است [۳۲]. در این مطالعه به منظور شناسایی و برآورد میزان پتانسیل خسارت سیلاب در بازه‌های مختلف رودخانه‌های کارون و دز در ابتدا پرسشنامه‌هایی در ارتباط با انواع خسارات سیلاب طراحی و تدوین گردید. این پرسشنامه‌ها در ۲ نوع مجزا شامل پرسشنامه خسارت واحدهای مسکونی و اراضی زراعی و خسارت واحدهای صنعتی تهیه شده و در مناطق سیل‌ خیز استخراج توابع عمق - خسارت برای کاربری‌های مختلف بوده است. پس از پایش اطلاعات پرسشنامه‌ها. جداول میزان خسارت به ازای اعماق مختلف سیلاب تهیه شد. سپس با در اختیار داشتن نقشه کاربری اراضی, استفاده از مدل ۲1۳-۳10۸ و تعریف داده‌های ورودی مربوط به منحنی‌های احتمال- دبی. دبی - تراز و تراز- خسارت. اقدام برآورد شده است. شکل (پ.۱۰-۲) مناطق خسارت‌زا در حوضه آبریز مورد مطالعه به تفکیک نوع خسارت و عمق آبگرفتگی حاصل از سیلاب ۱۰۰ ساله را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ ی شکل ,« ۴/۷ (15000 <۷۷.0۰) 010۷21100 (اوا۴ رز #۲۳ (100070 < ۷۷.0۰ ) ۲۵ااناع وم (10007۳ > ۷۷.۵۰ > 600 ) ۲۵اه و۸ ز (60077 > ۷۷.0۰ > 30010 ) ۵ انا و۸ (300 > ۷۷.0۰ ) ۵ انوم سته مناطق خسارت زا در اعماق مختلف برای کاربری ۰ ساله برای رودخانه‌های کار ۰ ۹ 1 ۱ 0 ۰ ۰ ۰ ر ۰ 0 ۰ : ۵ ر چ تر هم با ۹7 1 ی رس ی ۰ ۱۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ( ۷۷.0.1000 ) ۷۱۵969 و ( ۷۷.0.200۲ ) ۷۱۵969 و 0 های کشاورزی و مسکونی در اعماق مختلف سب ون و دز در استان خوزستان های خطرپذیری سیلاب یی یلاب با دوره بازگشت -------- صفحهٔ بعد -------- ببوست ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ -شرح خدمات مطالعات نهیه نقشه‌های پهنه‌بندی خطر سیل ‏ ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۵ نقشه‌های خطر سیلاب نقشه‌هایی می‌باشند که در آن‌ها مشخصات مربوط به سیل که معرف میزان خطر و بزرگی سیل هستند. آرائه می‌شوند و ناحیه‌بندی میزان خطر در سیلاب‌دشت صرفا بر اساس مشخصات هیدرولیکی سیل تعیین شده و نقش عواملی مانند کاربری اراضی و شرایط اقتصادی و اجتماعی در آن‌ها لحاظ نمی‌گردد. به عبارتی دیگر نقشه‌هایی که یکی از مشخصات سیلاب یا ترکیبی از مشخصات را نشان می‌دهد و از ترکیب نقشه‌های پهنه سیلاب با می‌شود. کاربرد نقشه‌های خطر سیلاب. کاربردهای مهمی در طرح‌های مهار و مدیریت سیل و مدیریت کاربری اراضی دارد و یکی از داده‌های پایه برای برنامه‌های توسعه اراضی سیلابدشت محسوب می‌شود. تهیه نقشه خطر سیل برای یک رودخانه. یک فرآأیند مطالعاتی است و انجام این فرآیند نیازمند شرح خدماتی است که مراحل کار و موضوعات تخصصی لازم برای تهیه این نقشه‌ها و ترتیب مراحل را نشان دهد. بدین منظور شرح خدمات حاضر به عنوان راهنمایی برای انجام مطالعات و تهیه نقشه‌های خطر سیل تهیه شده است. محدوده این شرح خدمات به سه بخش کلی تقسیم می‌شود: بخش اول اقدامات اولیه. بخش دوم انجام مطالعات و بخش سوم تهیه نقشه‌ها. در نمودار پ.۱-۳. بخش‌ها و مراحل مختلف مطالعات مشاهده می‌شود. در بخش اقدامات اولیه. به جمع‌آوری آمار, اطلاعات, نقشه‌هاء تصاویر هوایی و ماهواره‌ای و گزارش‌های موجود و بازدید از محدوده مطالعات مبادرت ورزیده و بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده طبق نظر کارفرما مراحل انجام مطالعات برنامه‌ریزی می‌شود. در این بخش برای اطمینان از مشخص بودن گام‌های مطالعات. متدولوژی انجام کار تدوین شده و به تایید کارفرما می‌رسد. در بخش انجام مطالعات. با بررسی داده‌ها و اطلاعات موجود از ایستگاه‌های هواشناسی و هیدرولوژی محدوده طرح و نقشه‌های توپوگرافی رودخانه و تصاویر هوایی و ماهواره‌ای, مطالعات فیزیوگرافی, هواشناسی, هیدرولوژی و هیدرولیک به منظور استخراج مشخصات جریان سیلاب با دوره بازگشت‌های مختلف انجام می‌پذیرد. همچنین مطالعات کاربری اراضی به منظور بررسی وضعیت حساسیت خطر سیل برای کاربری‌های واقع در سیلابدشت انجام می‌شود. در نهایت سطوح مختلف خطر در پهنه‌های سیلابی رودخانه‌های محدوده طرح تعیین می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ حدود وزن از کل ۳۵ ۳۵ ۱- اقدامات | اقدامات | می‌سازد. این تهیه دستورال ۱-۱- برنامه‌ر ۱-۱-۱- ۲-۱-۱- -۳-۱-۱ را راهنمای نهیه نقشه‌ها نمودار ار تباط بخش‌های مختلف جمع‌آوری آمار. اطلاعات. بررسی کفایت نقشه‌های مذاکره با کارفرما و مسئولین تصاویر و گزارش‌های موجود موجود و آرائنه دستور کار محلی و بازدیدهای صحرایی انجام خدمات نقشه‌برداری مطالعات خطر سیل - مطالعات فیزیوگرافی - مطالعات هواشناسی - مطالعات هیدرولوژی - مطالعات هیدرولیک - مطالعات کاربری اراضی - تهیه لایه های 5ا از پارامترهای مختلف جریان و کاربری اراضی منطقه خطر سیل نمودار پ.۱-۳- بخش‌ها و مراحل مطالعات تهیه نقشه‌های خطر سیل ولیه ولیه شامل کارهایی است که پیش از شروع مطالعات. پایه‌ریزی شده و شرایط انجام , بخش شامل برنامه‌ریزی مطالعات. مذاکره با کارفرما و دستگاه‌های ذیربط جمع‌آوری اطا بزی مطالعات برنامه‌ریزی بازدیدهای میدانی مذاکرات با کارفرما و سازمان‌های ذیربط به منظور تبیین اهداف و روش کارء نیازها و محد سا -- " -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ -شرح خدمات مطالعات نهیه نفشه‌های پهنه‌بندی خطر سیل ۹۹/۰۴/۰۷ ۱۳۷ ۴-۱-۱ برنامه‌ریزی جمع‌آوری آمار و اطلاعات. نقشه‌ها و گزارش‌ها ۵-۱-۱- تهیه برنامه زمان‌بندی انجام مطالعات و برنامه شکست کار (۷/135) ۲-۱- جمع آوری آمار و اطلاعات ۱-۲-۱- جمع‌آوری نقشه‌های کوچک مقیاس (۰۱:۱۹۰۰۰ ۱:۲۵۰۰۰ یا ۱:۵۰۰۰۰) حوضه آبریزهای مورد مطالعه ۲-۲-۱- جمع‌آوری نقشه‌های بزرگ مقیاس (۱:۱۹۹۰ ۱:۲۹ و ۰ هدر صورت وجود) از آبراهه‌های اصلی حوضه و مسیل‌های شهری و روستایی ۲۳-۲-۱- جمع‌آوری عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای موجود منطقه مطالعاتی در دوره‌های زمانی مختلف ۴-۲-۱- جمع‌آوری نقشه‌های کاربری اراضی و کاداستر موجود از منطقه مورد مطالعه ۵-۲-۱- جمع‌آوری کلیه گزارشات پایه» تخصصی و آلبوم نقشه‌های حد بستر و حریم موجود و پهنه‌بندی سیلاب از رودخانه‌های مورد مطالعه ۶-۲-۱- جمع‌آوری آمار ایستگاه‌های هواشناسی و هیدرومتری در محدوده طرح و آمار بارندگی و دبی‌های سیلابی, آمار رسوب و کیفیت آب ۸-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات زمین‌شناختی منطقه مورد مطالعه در محدوده سیلابدشت رودخانه‌های مورد مطالعه ۹-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز از تاسیسات و ابنیه‌های موجود در مسیر رودخانه‌های مورد مطالعه که بر ۱۰-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات مربوط به طرح‌های اجرا شده یا در دست اجرا ساماندهی رودخانه ۳-۱- بازدید میدانی و بررسی‌های اولیه ۱-۳-۱- برنامه‌ریزی و هماهنگی انجام بازدیدهای میدانی از منطقه مورد مطالعه و رودخانه‌های آن ۲-۳-۱- شناسایی وضعیت رودخانه‌ها و حوضه‌های آبریز آنها در محدوده مورد مطالعه و خصوصیاتی مانند ضرایب مورد نیاز برای برآورد سیلاب, ضرایب مقاومت جریان در مقطع اصلی رودخانه و سیلاب‌دشت‌ها و سایر موارد مورد نیاز ۳-۳-۱- بررسی مسیر و پهنه سیلاب‌های قبلی و داغاب‌ها و خسارات وارده ۴-۳-۱ بررسی وضعیت سازه‌های عرضی و طولی رودخانه‌های محدوده طرح ۵-۳-۱ بررسی وضعیت ژئومورفولوژیکی سیلابدشت رودخانه‌های محدوده طرح -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹ راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذیری سیلاب ۴-۱- بررسی کفایت نقشه‌های موجود و ارائه دستورالعمل نقشه‌برداری در صورت لزوم ۱-۳-۱- بررسی نقشه‌های موجود از منطقه مورد مطالعه به لحاظ دقت. مقیاس و کفایت نقشه‌ها با توجه به دفت مورد نیاز ۲-۴-۱ آرائه دستورالعمل انجام خدمات نقشه‌برداری در صورت عدم کفایت نقشه‌های موجود (مقیاس ۱:۱۶۰۰۰ و ۰ برای مطالعات در سطح حوضه‌های آبریز و استانی و مناطق کشاورزی و خارج از محدوده شهری و روستایی و مقیاس‌های ۱:۳۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰ برای مطالعات در سطح شهرها و روستاها و مناطق مسکونی» صنعتی و تجاری) ۲- مطالعات خطر سیل ۱-۲ مطالعات فیزیوگرافی, هواشناسی و هیدرولوژی ۱-۱-۲- تعیین حدود حوضه آبریز و زیرحوضه‌ها و شبکه آبراهه‌ها ۲-۱-۲ تعیین موقعیت‌های برآورد سیلاب در مسیر رودخانه‌ها ۳-۱-۲- استخراج /121۳8 حوضه‌های آبریز بر اساس نقشه‌های موجود ۷ استخراج خصوصیات فیزیکی حوضه و زیرحوضه‌ها شامل مساحت و محیط حوضه, شکل حوضه. طول رودخانه‌های اصلی و فرعی. شیب حوضه. تراکم شبکه آبراهه‌ها. خصوصیات ارتفاعی حوضه و زمان تمرکز حوضه ۵-۱-۲- جمع‌آوری و بررسی کیفیت. صحت و کفایت آمار و اطلاعات ایستگاه‌های هواشناسی و هیدرومتری منطقه ۶-۱-۲- انتخاب دوره آماری, تکمیل و تطویل آمار ایستگاه‌های با دوره آماری کوتاه‌تر از دوره شاخص ۷-۱-۲- تحلیل و پردازش داده‌های هواشناسی به منظور استخراج اطلاعات مورد نیاز جهت تهیه مدل هیدرولوژیکی حوضه آبریز و زیرحوضه‌های آن مانند رگبارهای با دوره بازگشت‌های مختلف و مورد نیاز ۸-۱-۲- بررسی آمار و اطلاعات ایستگاه‌های هیدرومتری واقع در رودخانه‌های موره مطالعه و سایر رودخانه‌های حوضه‌های مجاور و تکمیل و بازسازی آن‌ها ۱۰-۱-۲۳ بررسی تغییر اقلیم بر بزرگی و دوره بازگشت سیلاب ۱۱-۱-۲- برآورد دبی‌های سیلابی با دوره بازگشت‌های مختلف در نقاط مورد نیاز برای مدل‌سازی رودخانه با استفاده از روش‌های آماری, روابط تجربی و یا مدل‌سازی هیدرولوژیکی بارش - رواناب ۱۳-۱-۲- استخراج هیدروگراف‌های سیلاب با دوره بازگشت‌های مختلف ۱۳-۱-۲- تعیین حداکثر سیل محتمل (۳۸۸۴) ۲-۲- مطالعات هیدرولیک ۱-۲-۲- جمع‌آوری اطلاعات هندسی موجود شامل -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ -شرح خدمات مطالعات نهیه نقشه‌های پهنه‌بندی خطر سیل ۰" ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۹ - نقشه‌های توپوگرافی رقومی از مسیر رودخانه و سیلابدشت آن - موقعیت و ابعاد سازه‌های تقاطعی و محاذی رودخانه - اطلاعات سدها و بندهای ذخیره‌ای در مسیر رودخانه و برنامه رهاسازی آب در شرایط معمول و سیلابی و غیره ۳-۲-۲ تعیین نوع مدل‌سازی مناسب جهت شبیه‌سازی جریان (یک بعدی, دو بعدی یا ترکیبی, مدل‌سازی جریان رودخانه با بستر ثابت یا متحرک) ۳-۲-۲ انتخاب مدل مناسب هیدرولیکی متناسب با وضعیت مورفولوزیک و رژیم و نوع مدل‌سازی جریان رودخانه‌ها ۳-۳-۲ بررسی نقشه‌های توپوگرافی و مقاطع عرضی دریافتی و تهیه مشخصات هندسی رودخانه ۵-۲-۲- تخمین ضریب زبری مقاطع اصلی رودخانه و سیلابدشت آن ۶-۲-۲ تعیین شرایط مرزی بازه مورد مطالعه ۷-۲-۲- تعیین سیلاب‌های رودخانه با دوره بازگشت‌های ۲ تا ۱۰۰۰ ساله, حداکثر سیل محتمل و دوره بازگشت مبنا برای تهیه نقشه‌های خطر سیل با توجه به مطالعات هیدرولوژی طرح ۸-۳-۲ مدل‌سازی هیدرولیکی جریان رودخانه بر اساس وضع موجود (با وجود کلیه تاسیسات و سازه‌های موجود و سایر دخل و تصرفات در بستر و حریم) ۹-۲-۲- بررسی آاسناد و مدارک تاریخی موجود از سیلاب‌های گدذشته رودخانه ۱۱-۲-۲- تفسیر اطلاعات حاصل از بازدیدهای میدانی, گزارش‌های زمین‌شناسی منطقه و سایر اطلاعات زمین‌شناختی موجود به منظور استخراج پهنه سیلاب تاریخی رودخانه ۱۳-۲-۲- صحت‌سنجی مدل هیدرولیکی با توجه به تفسیر اطلاعات سیلاب‌های گذشته یا ژئومورفولوژی منطقه در صورت امکان ۱۳-۲-۲۳ اجرای مدل برای سیلاب‌های ۲ تا ۱۰۰۰ ساله و حداکثر سیل محتمل و تعیین کلیه مشخصات هیدرولیکی ۳-۲- مطالعات کاربری اراضی ۱-۳-۲۳- بررسی اطلاعات. نقشه‌ها و گزارش‌های موجود کاربری اراضی حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها به ویژه در مناطق جمعیتی و بررسی طرح‌های هادی روستایی و تفضیلی شهرها ۳-۳۲ بررسی و تفسیر عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای به روز به منظور تعیین کاربری اراضی یا پوشش ۳-۳-۲ تهیه نقشه‌های کاربری اراضی حاشیه رودخانه‌ها بر اساس اطلاعات موجود و بازدیدهای میدانی تکمیلی ۴-۳-۲ دسته‌بندی انواع کاربری‌ها بر اساس میزان حساسیت آن‌ها به آسیب‌پذیری در برابر سیل -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ رت راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۵-۳-۲- تهیه نقشه‌های کاربری اراضی پیش‌بینی شده در آینده در صورت اجرای طرح‌های توسعه (در صورت نیاز) ۴-۲- مطالعات ناحیه‌بندی خطر سیل ۱-۳-۲ تهیه لایه‌های عمق و سرعت جریان در پهنه سیل با دوره با زگشت مبنا برای رودخانه‌های مورد مطالعه ۳-۴-۲ تلقیق لایه‌های عمق و سرعت جریان در پهنه سیلابی ۳-۳- تهیه نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس ناحیه‌های تعیین شده در بند ۳۴-۲ ۴-۳- تهیه نقشه‌های سرعت پخش سیلاب (سرعت پیشروی عرضی و طولی سیلاب) ۶-۳- تهیه نقشه حساسیت کاربری اراضی واقع در سیلاب‌دشت‌ها بر اساس پهنه‌بندی سیلاب با دوره بازگشت‌های مختلف ۷-۳- تهیه آلبوم نقشه‌های خطر سیل -------- صفحهٔ بعد -------- بو ست ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -شرح خدمات مطالعات نهیه نقشه‌های خطر پذیری سیل ۰ ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۳ نقشه‌های خطرپذیری (ریسک) سیلاب نقشه‌هایی است که نشان‌دهنده اثرات منفی بالقوه سیل در دوره بازگشت‌های مختلف می‌باشد و با استفاده از عواملی مانند تعداد شاخص ساکنین منطقه درگیر با سیل, نوع فعالیت‌های اقتصادی منطقه متاثر از سیلاب. تاسیسات موجود در منطقه, میزان خسارت محتمل و سایر شاخص‌های مشابه نشان داده می‌شود. به عبارت دیگر نقشه‌های جامعی هستند که از ترکیب میزان آسیب‌پذیری عناصر موجود در منطقه (جمعیت. صنایع, تاسیسات زیربنایی و سایر موارد) با میزان خطرات بالقوه سیل حاصل می‌شوند. این نقشه‌هاء یکی از اطلاعات پایه و اساسی در طرح‌های مدیریت ریسک سیل محسوب می‌شود و تصویر روشنی از میزان خطر و أسیب‌رسانی سیلاب در پهنه سیلابدشت را برای تصمیم‌گیری در برنامه‌های توسعه شهری, روستایی, کشاورزی و صنعتی به نمایش می‌گذارد. تهیه نقشه خطرپذیری سیل برای یک منطقه, یک فرآیند مطالعاتی است و انجام این فرآیند نیازمند شرح خدماتی است که مراحل کار و موضوعات تخصصی لازم برای تهیه این نقشه‌ها و ترتیب مراحل را نشان دهد. بدین منظور شرح خدمات حاضر به عنوان راهنمایی برای انجام مطالعات و تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل تهیه شده است. محدوده شرح خدمات پیشنهادی به سه بخش کلی تقسیم می‌شود: بخش اول اقدامات اولیه. بخش دوم انجام مطالعات و بخش سوم در نمودار (پ.۱-۴) مراحل انجام و ارتباط بخش‌های مختلف مطالعات نشان داده شده است. در بخش اقدامات اولیه. به جمع‌آوری آمارء اطلاعات. نقشه‌ها و گزارش‌های موجود و بازدید از محدوده مطالعات مبادرت ورزیده و بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده طبق نظر کارفرما مراحل انجام مطالعات برنامه‌ریزی می‌شود. در این بخش برای اطمینان از مشخص بودن گام‌های مطالعات. متدولوژی انجام کار تدوین شده و به تایید کارفرما می‌رسد. در بخش انجام مطالعات. با بررسی داده‌ها و اطلاعات موجود حوضه آبریز و اطلاعات اقتصادی و اجتماعی منطقه. بخش‌های اصلی مطالعات شامل هیدرولوژی» هیدرولیک و پهنه‌بندی سیلاب. کاربری اراضی در وضعیت موجود و پیش‌بینی آن در سال‌های آتی. بررسی وضعیت و تعیین میزان آسیب‌پذیری‌های فیزیکی, اجتماعی, اقتصادی و زیست‌محیطی منطقه, ارزیابی خطرپذیری کمی (خسارت بالقوه مالی و جانی) انجام شده و براساس اطلاعات به دست آمده از مشخصات هیدرولیک جریان سیل و تحلیل آسیب‌پذیری و کاربری اراضی, میزان خطرپذیری سیل برآورد می‌شود. در بخش تهیه نقشه‌هاء مطابق با مقیاس مورد نظر و مفاهیم خطر و خطرپذیری سیلاب. نقشه‌های خطر و -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ حدود در صد وزنی ۱- اقدامات | اقدامات | ۱-۱- برنامه‌ر ۱-۱-۱- ۲-۱-۱- ۹.۹.۷ راهنمای نهیه نفشه‌های . نمودار ار تباط بخش‌های مختلف برنامه‌ریزی انجام مطالعات جمع‌اوری امار. اطلاعات و تهیه نقشه‌های توپوگرافی مذاکره با کارفرما و مسوولین گزارش‌های موجود و (در صورت لزوم) بازدیدهای میدانی برآورد بزرگی و شدت سیلاب در - کاربری اراضی - اقتصادی - اجتماعی - تهیه لایه‌های پارامترهای - تحلیل توان مقابله با سیل هیدرولیکی در د5از) برآورد خطرپذیری منطقه تهیه نقشه‌های خطرپذیری مالی و جانی نمودار پ.۱-۴- ار تباط بخش‌های مختلف مطالعات خطرپذیری سیلاب ولیه ولیه شامل کارهایی است که پیش از شروع مطالعات پایه‌ریزی شده و شرایط انجام مط بخش شامل برنامه‌ریزی مطالعات. مذاکره با کارفرما و دستگاه‌های ذیربط. جمع‌آوری اطلاء برنامه‌ریزی انجام فعالیت‌های دفتری برنامه‌ریزی بازدیدهای میدانی مر حله مطالعه اقدامات اولیه پروره خروجی‌های نهایی العات را فراهم -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -شرح خدمات مطالعات نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل ۰ ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۵ ۳-۱-۱- برنامه‌ریزی مذاگرات با کارفرما و سازمان‌های ذیربط به منظور تبیین آهداف و روش کار و نیازها و ۴-۱-۱ برنامه‌ریزی جمع‌آوری آمار و اطلاعات. نقشه‌ها و گزارش‌ها ۵-۱-۱- تهیه برنامه زمان‌بندی انجام مطالعات و برنامه شکست کار (۷/135) ۲-۱- جمع آوری آمار و اطلاعات ۱-۲-۱- جمع‌آوری نقشه‌های کوچک مقیاس (۱:۱۰۹۰۰ ۱:۲۵۰۰۰ پا ۱:۵۰۰۰۰) حوضه ۲-۲-۱- جمع‌آوری نقشه‌های بزرگ مقیاس (۱:۱۹۹۰. ۱:۱۲ و ۱:۵۰۹۰در صورت وجود) از آبراهه‌های اصلی حوضه و مسیل‌های شهری و روستایی ۳-۲-۱- جمع‌آوری عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای موجود حوضه در دوره‌های زمانی مختلف ۴-۲-۱- جمع‌آوری نقشه‌های کاربری اراضی و پوشش گیاهی و مشخصات فیزیکی و شیمیایی خاک ۵-۲-۱- جمع‌آوری کلیه گزارشات پایه. تخصصی و آلبوم نقشه‌های حد بستر و حریم موجود و پهنه‌بندی سیلاب از رودخانه‌های مورد مطالعه ۶-۲-۱- جمع‌آوری آمار ایستگاه‌های هواشناسی و هیدرومتری در محدوده طرح و آمار بارندگی و دبی‌های سیلابی, آمار رسوب و کیفیت آب ۷-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات مربوط به سیلاب‌های گذشته رودخانه در اسناد و مدارک تاریخی موجود و یا پرس و جو ۸-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات زمین‌شناختی منطقه مورد مطالعه در محدوده سیلابدشت رودخانه‌های مورد مطالعه ۹-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز از تاسیسات موجود در مسیر رودخانه‌های مورد مطالعه که بر مدل‌سازی جریان سیلاب تاثیرگذار هستند مانند سدهاء بندهای انحرافی و پل‌ها و سایر موارد ۱۰-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات مربوط به طرح‌های اجرا شده یا در دست اجرا ساماندهی رودخانه ۱۱-۲-۱- جمع‌آوری اطلاعات اجمالی مربوط به سطح خطرپذیری و تعیین مسائل و مشکلات موجود در رودخانه‌ها و مسیل‌های اصلی ۱۲-۲-۱- جمع‌آوری آمارء اطلاعات و گزارشات موجود مرتبط با وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه مورد مطالعه از ارگان‌های ذیربط مانند اطلاعات جمعیت منطقه. میزان اشتغال و بیکاری. سطح«تحصیلات و سایر موارد ۱۳-۲-۱- جمع‌آوری آمارء اطلاعات و گزارش‌های موجود از خسارات سیلاب‌های گذشته رودخانه ۱۴-۲-۱- جمع‌آوری نقشه‌ها و اطلاعات خطوط ارتباطی راه‌هاء تاسیسات زیربنایی مانند خطوط انتقال برق, آب. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۴۶ ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سیلاب ۳-۱- بازدید میدانی و بررسی‌های اولیه ۱-۳-۱- برنامه‌ریزی و هماهنگی انجام بازدیدهای میدانی از منطقه مورد مطالعه و رودخانه‌های آن ۲-۳-۱ شناسایی وضعیت رودخانه‌ها و حوضه‌های آبریز آنها در محدوده مورد مطالعه و خصوصیاتی مانند ضرایب مورد نیاز برای برآورد سیلاب. ضرایب مقاومت جریان در مقطع اصلی رودخانه و سیلابدشت‌ها و سایر موارد مورد نیاز ۳-۳-۱ بررسی موقعیت نقاط جمعیتی در حاشیه رودخانه‌هاء تعداد دفعات وقوع سیل, میزان خسارت سیل, تبعات اقتصادی و اجتماعی منفی و مثبت سیل در جامعه. نحوه رویارویی مردم با سیل ۵-۲-۱- بررسی وضعیت سازه‌های عرضی و طولی رودخانه‌های محدوده طرح ۶-۳-۱- مذاکره با اهالی 9 بهره‌برداران از منابع رودخانه در مورد سیلاب‌های گذشته ۴-۱- بررسی کفایت نقشه‌های و ارائه دستورالعمل نقشه‌برداری در صورت لزوم ۱-۳-۱- بررسی نقشه‌های موجود از منطقه مورد مطالعه به لحاظ دقت. مقیاس و کفایت نقشه‌ها با توجه به نیاز دقت مورد نیاز ۲-۴-۱ ارائه دستورالعمل انجام خدمات نقشه‌برداری در صورت عدم کفایت نقشه‌های موجود (مقیاس ۱:۱۰ و ۰ برای مطالعات در سطح حوضه‌های آبریز و استانی و مناطق کشاورزی و خارج از محدوده شهری و روستایی و مقیاس‌های ۱:۲۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰ برای مطالعات در سطح شهرها و روستاها و مناطق مسکونی, صنعتی و تجاری) ۱-۲- مطالعات فیزیوگرافی, هواشناسی و هیدرولوژی ۱-۱-۲ تعیین حدود حوضه آبریز و زیرحوضه‌ها و شبکه آبراهه‌ها ۲-۱-۲ تعیین موقعیت‌های برآورد سیلاب در مسیر رودخانه‌ها ۳-۱-۲ استخراج 125/4 حوضه‌های آبریز بر اساس نقشه‌های موجود رودخانه‌های» شیب حوضه. تراکم شبکه آبراهه‌ها. خصوصیات ارتفاعی و زمان تمرکز حوضه ۵-۱-۲- جمع‌آوری و بررسی کیفیت. صحت و کفایت آمار و اطلاعات موجود ۶-۱-۲- انتخاب دوره آماری, تکمیل و تطویل آمار ایستگاه‌های با دوره آماری کوتاه‌تر از دوره شاخص ۷-۱-۲ تحلیل و پردازش داده‌های هواشناسی به منظور استخراج اطلاعات مورد نیاز جهت تهیه مدل هیدرولوزیکی حوضه آبریز و زیرحوضه‌های آن مانند رگبارهای با دوره بازگشت‌های مختلف و مورد نیاز -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -شرح خدمات مطالعات نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل ۰ ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۷ ۸-۱-۳- بررسی آمار 0 اطلاعات ایستگاه‌های هیدرومتری واقع در رودخانه‌های مورد مطالیه 9 سایر رودخانه‌های حوضه‌های مجاور و مشابه و تکمیل و بازسازی آن‌ها ۱۰-۱-۲- بررسی تغییر اقلیم بر بزرگی و دوره بازگشت سیلاب ۱۱-۱-۲- برآورد دبی‌های سیلابی با دوره با زگشت‌های مختلف در نقاط مورد نیاز برای مدل‌سازی رودخانه با استفاده از روش‌های آماری. روابط تجربی و یا مدل‌سازی هیدرولوژیکی بارش - رواناب ۱۲-۱-۲- استخراج هیدروگراف‌های سیلاب با دوره بازگشت‌های مختلف ۱۳-۱-۲- تعیین حداکثر سیل محتمل (۸/]۲) ۲-۲- مطالعات هیدرولیک ۱-۲-۲- جمع‌آوری اطلاعات هندسی موجود شامل - نقشه‌های توپوگرافی رقومی از مسیر رودخانه و سیلابدشت آن - موقعیت و ابعاد سازه‌های تقاطعی و محاذی رودخانه ِا اطلاعات سدها 9 بندهای ذخیره‌ای در مسیر رودخانه 9 برنامه رهاسازی آب در شرا یط معمول 9 سیلابی 0 غیره ۳-۲-۲ تعیین نوع مدل‌سازی مناسب جهت شبیه‌سازی جریان (یک بعدی, دو بعدی یا ترکیبی. مدل‌سازی بستر ۳-۳-۲ انتخاب مدل مناسب هیدرولیکی متناسب با وضعیت مورفولوژیک و رژیم جریان رودخانه‌ها و نوع مدل‌سازی جریان ۵-۲-۲- تخمین ضریب زبری مقاطع اصلی رودخانه و سیلابدشت آن ۶-۲-۲- تعیین شرایط مرزی بازه‌های مورد مطالعه ۷۷-۲-۳۲- تعیین سیلاب‌های رودخانه با دوره با زگشت‌های نا ۱۰۰۰ ساله. حداکثر سیل محتمل 2 دوره بازگشت مبنا برای تهیه نقشه‌های خطر سیل با توجه به مطالعات هیدرولوژی طرح ۸-۲-۲- مدل‌سازی هیدرولیکی رودخانه‌های محدوده مطالعاتی بر اساس وضع موجود منطقه (با وجود کلیه تاسیسات و سازه‌های موجود و سار دخل و تصرفات در بستر و حریم) ۹-۲-۲ بررسی اسناد و مدارک تاریخی موجود از سیلاب‌های گذشته رودخانه ۱۱-۲-۲- تفسیر اطلاعات حاصل از بازدیدهای میدانی, گزارش‌های زمین شناسی منطقه و سایر اطلاعات زمین شناختی موجود به منظور استخراج پهنه سیلاب تاریخی رودخانه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ری راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذبری سیلاب ۱۲-۲-۲۳ صحت سنجی مدل هبدرولیکی با توجه به تفسیر اطلاعات سیلاب‌های گذشته یا اطلاعات ژئومورفولوژیکی منطقه در صورت امکان ۱۳-۲-۲- اجرای مدل برای سیلاب‌های ۲ تا ۱۰۰۰ ساله و حداکثر سیل محتمل و تعیین مشخصات هیدرولیکی جریان شامل عمق و پهنه سیل, سرعت جریان» سرعت پخش سیلاب و زمان ماند سیل ۳-۲- مطالعات ناحیه‌بندی خطر سیل ۱-۳-۲ تهیه لایه‌های عمق و سرعت جریان در پهنه سیل با دوره بازگشت مبنا برای رودخانه‌های مورد مطالعه ۳-۳-۲ تلفیق لایه‌های عمق و سرعت جریان در پهنه سیلابی ۳-۳۲ استخراج ناحیه‌های مختلف خطر سیل بر اساس روش ناحیه‌بندی ترکیب عمق و سرعت جریان ۳- مطالعات خطرپذیری سیل ۱-۳- مطالعات کاربری اراضی ۱-۱-۳- بررسی اطلاعات. نقشه‌ها و گزارش‌های موجود کاربری اراضی حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها به‌ویژه در مناطق جمعیتی و بررسی طرح‌های هادی روستایی و تفضیلی شهرها ۳-۱-۳ بررسی و تفسیر عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای به روز به منظور تعیین کاربری اراضی با پوشش ۳-۱-۳ تهیه نقشه‌های کاربری اراضی حاشیه رودخانه‌ها بر اساس اطلاعات موجود و بازدیدهای میدانی تکمیلی ۴-۱-۳- دسته‌بندی انواع کاربری‌ها بر اساس میزان حساسیت آن‌ها به آسیب‌پذیری در برابر سیل ۵-۱-۳- تهیه نقشه‌های کاربری اراضی پیش‌بینی شده در آینده به منظور تحلیل خطرپذیری در صورت اجرای طرح‌های توسعه (در صورت نیاز) ۲-۳- مطالعات اقتصادی - اجتماعی ۱-۲-۳- بررسی و تحلیل آمارء اطلاعات و گزارشات موجود مرتبط با وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه مورد مطالعه مانند اطلاعات جمعیت‌شناسی منطقهء میزان اشتغال و بیکاری» سطح تحصیلات و سایر موارد ۲-۲-۳ بررسی و تحلیل آمارء اطلاعات و گزارش‌های موجود از خسارات سیلاب‌های گذشته رودخانه ۳-۲-۳- تهیه پرسشنامه‌هایی به منظور جمع‌آوری اطلاعات لازم در خصوص میزان خسارت مستقیم و غیرمستقیم وارده در سیلاب‌های گذشته. وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه, نحوه رویارویی با سیلاب و غیره ۴-۲-۳- تکمیل پرسشنامه‌ها از طریق توزیع آن‌ها در میان جوامع و مسئولین محلی مربوطه ۵-۲-۳- بررسی, تحلیل و پایش پرسشنامه‌های تکمیل شده و استخراج اطلاعات مورد نیاز -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -شرح خدمات مطالعات نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل ۰ ۹۹/۰۴/۰۷ ۳۹ اطلاعات تکمیلی از طریق تحلیل پرسشنامه‌ها به شرح موارد ذیل به دست می‌آید: ۶-۲-۳- جمع‌آوری اطلاعات مربوط به سطح فقرء اشتغال, بیکاری. سطح تحصیلات. امکانات موجود برای فرار از ۷-۳-۳ بررسی روش‌های سنتی هشدار سیل و وضعیت موجود امکانات و تجهیزات پیش‌بینی و هشدار ۸-۲-۳- بررسی آمادگی ساکنین منطقه در رویارویی با سیلاب ۹-۳-۳ بررسی آشنایی ساکنین منطقه با مفاهیم نقشه‌های سیلاب ۱۹-۲-۳- بررسی نحوه بهره‌برداری از آب رودخانه در مواقع سیلابی که موجب کاهش خطرپذیری شود. ۱۱-۲-۳- بررسی آثار خسارات سیلاب و تاثیرات منفی اجتماعی آن بر زندگی مردم منطقه از جمله: - از دست دادن شغل - تخریب واحدهای مسکونی و تجاری - ورود سیلاب به داخل منازل و خسارت به اثائیه - بروز تنش‌های اجتماعی ناشی از افزایش فقر - افزایش جرم و بزهکاری - بروز بیماری در اثر وقوع سیلاب در رودخانه‌های با آلودگی زیست‌محیطی بالا - سار مواردی که به عنوان خسارات اجتماعی وارده ناشی از سیلاب مطرح می‌باشند ۱۳-۳-۳- بررسی میزان رعایت قوانین و احترام به آن‌ها در بین مردم منطقه ۱۳-۲-۳۲ تعیین آرزش عرفی اراضی حاشیه رودخانه‌ها به تفکیک کاربری اراضی ۱۳-۲-۳- تعیین ارزش دارایی‌ها و سرمایه‌های موجود در حاشیه رودخانه. مانند مراکز صنعتی, خدماتی. کشاورزی و سایر موارد ۱۵-۲-۳- بررسی مشاغل و فعالیت‌های اقتصادی حاشیه رودخانه که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه وقوع ۳-۳ مطالعات زیست‌محیطی ۱-۳-۳- جمع‌آوری, بررسی اطلاعات و گزارشات موجود زیست‌محیطی از منطقه مورد مطالعه ۳-۳-۳- بررسی آمار و اطلاعات کیفیت آب رودخانه و تعیین محدوده‌های با کیفیت نامناسب به لحاظ کاربری‌های شرب. کشاورزی و صنعت -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۹ راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۳-۳-۳ تعیین موقعیت مراکز صنعتی, انبارهای مواد شیمیایی و سایر منابع آلاینده رودخانه بالاخص مواردی که در هنگام وقوع سیلاب موجب گسترش آلودگی در رودخانه می‌شوند. ۴-۳-۳- بررسی اثرات منفی زیست‌محیطی سیلاب در حوضه آبریز و سیلابدشت رودخانه‌های واقع در محدوده مورد مطالعه مانند اثرات بر گونه‌های گیاهی و جانوری, موجودات آبزی و کیفیت منابع آب ۵-۳-۳- بررسی مخاطرات حادئه‌ساز زیست‌محیطی ناشی از وقوع سیلاب در پهنه‌های سیلگیر رودخانه‌ها ۶-۳-۳- تعیین معیارهای زیست‌محیطی در منطقه مورد مطالعه جهت تعیین آسیب‌پذیری زیست‌محیطی ۳-۳ مطالعات ریخت‌شناسی و فرسایش و رسوب ۱-۳-۳- بررسی و تعیین نوع و مشخصات ریخت‌شناسی رودخانه‌های محدوده مطالعاتی ۳-۴-۳ بررسی نحوه تغییرات زمانی مسیر رودخانه در آینده و پیش‌بینی روند تغییرات در سیلاب‌های آتی بالاخص ۳-۴-۳- شناسایی بازه‌های فرسایش‌پذیر و ناپایدار از نظر فرسایش بستر و کناره‌ها و تعیین بازه‌های اسیب‌پذیر در مسیر رودخانه ۴-۴-۳- بررسی میزان فرسایش‌پذیری در سطح حوضه آبریز و احتمال وقوع سیلاب با حجم رسوب بالا در رودخانه‌های محدوده مطالعاتی ۵-۴-۳- شناسایی بازه‌های رسوبگذار رودخانه که ممکن است منجر به کاهش آبگذری و افزایش آسیب‌پذیری در ۶-۳-۳ بررسی احتمال بریده شدن قوس‌های رودخانه در هنگام وقوع سیلاب ۷-۳-۳- بررسی آثار ایجاد تغییرات انسانی ایجاد شده در مسیر رودخانه بر میزان آسیب‌پذیری و خطرپذیری ۸-۴-۳- تعیین معیارهای آسیب‌پذیری به لحاظ پارامترهای ریخت‌شناسی و فرسایش و رسوب در رودخانه‌های محدوده مطالعاتی ۵-۳- مطالعات آسیب‌پذیری و خطرپذیری ۱-۵-۳- تعیین و بررسی معیارهای مختلف آسیب‌پذیری فیزیکی, اجتماعی, اقتصادی و زیست‌محیطی ۳-۵-۳ تقسیم‌بندی منطقه مورد مطالعه به محدوده‌های همگن به لحاظ پارامترهای آسیب‌پذیری در محیط 015 ۴-۵-۳- وزن‌دهی به معیارهای آسیب‌پذیری با استفاده از روش‌های تصمیم گیری چند معیاره و نرم افزارهای مربوطه ۵-۵-۳- بی‌بعدسازی, استانداردکردن و استخراج شاخص‌های آسیب‌پذیری فیزیکی, اجتماعی, اقتصادی و -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ -شرح خدمات مطالعات نهیه نقشه‌های خطر پذیری سیل ۰ ۹۹/۰۴/۰۷ ۵۱ ۶-۵-۳- ناحیه‌بندی سطوح آسیب‌پذیری به تفکیک نوع آسیب‌پذیری یا در ترکیب با یکدیگر کاربری‌هاء نوع محصولات کشت شده, ساختمان‌های مشابه به لحاظ طبقات و نحوه ساخت و ساز و غیره می‌باشد.) ۸-۵-۳- تعیین دوره بازگشت سیلاب برای ارزیابی میزان خسارت محتمل سیلاب ۹-۵-۳- بررسی گزارشات و منابع علمی به منظور انتخاب منحنی‌های عمق - خسارت برای کاربری‌های مختلف موجود در محدوده مورد مطالعه بر اساس پرسشنامه‌های تکمیل شده در بخش مطالعات اقتصادی ۱۱-۵-۳- تعیین میزان خسارت محتمل سیل برای کاربری‌های مختلف در دوره با زگشت‌های متفاوت ۱۲-۵-۳- انتخاب نرم افزار مناسب برای تحلیل ریسک خسارت سیل مانند نرم افزارهای 11۳۲-۳1۸ 11۳۲-10۸ ۱۳-۵-۳- تعیین میزان خسارت محتمل سالانه یا خسارت مورد انتظار سالانه ۱۳-۵-۳- ناحیه‌بندی میزان خطرپذیری سیل بر اساس خسارت مورد انتظار سالانه ۱۵-۵-۳- تعیین میزان تلفات انسانی و مجروحین محتمل در صورت وقوع سیلاب با دوره بازگشت مبنأ در صورت نیاز کارفرما ۱۶-۵-۳- ناحیه‌بندی خطرپذیری سیل بر اساس میزان تلفات انسانی محتمل در صورت نیاز کارفرما ۱۷-۵-۳- تعیین معیارهای تاثیرگذار در توان مقابله با سیل مانند موقعیت مراکز خدماتی, امدادی, درمانی, ایستگاه‌های آتش‌نشانی, جایگاه سوختگیری. فاصله از معابر دذرجه ۳۰ 9 ۳ جایگاه‌های سوختگیری وسایل نقلیه. ۱۸-۵-۳- ورن دهی به معیارهای مشحخحص شده در بند ۱-۵-۳و تعیین شاخص توان مقابله با سیل بر اساس معیارهای مطروحه ۴- تهیه و ارائه نقشه‌ها ۱-۴- نقشه‌های خطر سیل ۱-۱-۴- تهیه نقشه‌های پهنه سیل به ازای سیلاب‌های مختلف ۳-۱-۳ تهیه نقشه‌های ناحیه‌بندی پارامترهای جریان مانند پهنه سیلاب. سرعت و عمق- جریان به تفکیک در صورت نیاز ۳-۱-۴- تهیه نقشه‌های ناحیه‌بندی خطر سیل بر اساس ناحیه‌های تعیین شده در بند ۳-۲ ۴-۱-۴ تهیه نقشه‌های سرعت پخش سیلاب (سرعت پیشروی عرضی و طولی سیلاب) ۵-۱-۴- قراردادن محدوده‌های بستر و حریم رودخانه بر روی نقشه‌های خطر سیل ۶-۱-۴- تهیه آلبوم نقشه‌های خطر سیل -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۷ راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۲-۴- نقشه‌های آسیب‌پذیری و خطرپذیری ۱-۲-۴- تهیه نقشه آسیب‌پذیری فیزیکی شامل آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها مانند پل‌هاء تاسیسات عبوری از رودخانه تاسیسات واقع در سیلابدشت رودخانه مانند خطوط انتقال برق, گازء آب و غیره. راه‌های ارتباطی, تاسیسات آبگیری از رودخانه و سایر موارد ۲-۲-۴ تهیه نقشه آسیب‌پذیری اجتماعی بر اساس معیارهای تعیین شده در بخش مطالعات اجتماعی ۳-۲-۴- تهیه نقشه آسیب‌پذیری اقتصادی بر اساس معیارهای تعیین شده در بخش مطالعات اقتصادی ۴-۲-۴ تهیه نقشه آسیب‌پذیری زیست‌محیطی بر اساس معیارهای تعیین شده در بخش مطالعات زیست‌محیطی ۶-۲-۴ تهیه نقشه ناحیه‌بندی خسارت محتمل سالیانه یا نقشه خطرپذیری مالی ۸-۲-۴ تهیه نقشه‌های تکمیلی سیلاب مانند حساسیت کاربری اراضی, نقشه‌های فرار و تخلیه و نقاط امن, نقشه‌های آموزشی و اطلاع رسانی ۹-۲-۴ - تهیه نقشه‌های توان مقابله با سیل بر اساس شاخص توان مقابله با سیل برآورد شده در بند ۱۷-۵-۳ ۱۰-۲۴ تهیه آلبوم نقشه‌های خطرپذیری سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع 1۹ ۵۳ منابع و مراجع ۲- امیراحمدی, ا؛ کرامتی. ص؛ احمدی, ط؛ «ریز پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر نیشابور در راستای توسعه شهری»» محله پژوهش 9 برنامه ربری شهری. سال دوم. شماره 1۱۷ ص‌ ۹4۱-۰ ۱۳۹۰ ۳- امیراحمدی, ا؛ بهنیافر, ا؛ ابراهیمی, م؛ «ریز پهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر سبزوار در راستای توسعه قطعیت عوامل طبیعی»» پایان‌نامه دکتراء دانشگاه بین‌المللی امام خمینی. ۱۳۹۸ ۵- «بررسی خسارت سیل»» نشریه شماره ۱۶۴- ن طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور, ۱۳۹۵ ۶- پرهمت. ج؛ «اطلس سیل کشور»» پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری. سازمان تحقیقات. آموزش و ترویج ۷ تجری. ح و همکاران؛ «مدل‌سازی و تعیین پهنه خطر سیل در استان گلستان»» پنجمین کنفرانس جامع مدیریت و ۸- جاف. ل. «ارزیابی خسارت ناشی از سیل با استفاده از نرم افزار ۲1۳-۳1۸ در حوضه آبخیز خوانسار»» پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه صنعتی اصفهان. ۱۳۹۲۳ ]1110://10[6018 1۳0.1۳ ‏جنیدی, فائزه. «سیلاب‌های تاریخی ایران»» پایگاه اینترنتی‎ -٩ ۰- حاتمی نزاد. ح؟ آتش افروز ن آروین. م «پهنه‌بندی خطر سیل با استفاده از تحلیل چند معیاره 9 ر۲ 6 مطالعه موردی: شهرستان ایذه»» دانش پیشگیری و مدیریت بحران. دوره ۰۷ شماره ۲. ۱۳۹۶ ۳- دلیران فیروز و همکاران. «ارزیابی خسارات ناشی از سیل در حوضه‌های آبخیز قمصر و قهرود با استفاده از نرم‌افزار ۸ --).1[۳]». نشریه علوم آب و خاک. سال نوزدهم. شماره هفتاد و چهارم. ۱۳۹۴۳ ۱۴ «راهنمای پهنه‌بندی سیل و تعیین حد بستر و حریم رودخانه‌ها». نشریه شماره ۱ سازمان برنامه و بودجه کشور ۱۳۸۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۹ راهنمای نهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب ۵- «راهنمای جامع مطالعات طرح. بهره‌برداری و نگهداری سامانه پیش‌بینی و هشدار سیل»» نشریه شماره ۵۸۳ سازمان برنامه و بودجه کشور, ۱۳۹۱ ۶- «دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل (۸/۳.)»» نشریه شماره ۶۴۷ سازمان برنامه و بودجه کشور ۱۳۹۲ ۷- «راهنمای مدیریت سیلاب‌دشت»» نشریه شماره ۷۰۵ سازمان برنامه و بودجه کشور ۱۳۹۵ ۸- رضایی مقدم. م: یاسی» م: نیکجو. م: رحیمی, م. «پهنه‌بندی و تحلیل مورفولوژیکی سیلاب‌های رودخانه قره سو با استفاده از مدل هیدرودینامیکی ۲1۳-1۸5 (از روستای پیرازمیان تا تلاقی رودخانه اهرچای)» جغرافیا و مخاطرات محیطی, شماره ۰۲۵ ۱۳۹۷ ۹- صابری‌فرء ر؛ شکری, ه» «پهنه‌بندی خطر سیل در شهر بیرجند»» آمایش سرزمین» دوره ۰۱۱ شماره اول» ص ۱۷۸- 4۹ م۱۳۹۸ ۰- ضرغامی, مهدی. «ندقیق عملگر میانگین وزنی مرتب با در نظرگیری عدم قطعیت‌های فازی و احتمالی؛ مورد پژوهی: اولویت‌بندی اجرای طرح‌های توسعه منابع آب در ایران»» پایان‌نامه دکتراء دانشگاه صنعتی شریف. ۱۳۸۶ ۱- غفاری, گ؛ سلیمانی. ک؛ مساعدی, اء «پهنه‌بندی خطر و ارزیابی خسارت سیل با استفاده از 000011۸5 - ۲1۳۴ (مطالعه موردی: رودخانه بابلرود)» نشریه دانشکده منایع طبیعی, دوره ۶۰ شماره ۲. صص ۰۴۳۹-۴۵۱ ۱۳۸۶ ۲- فتوحی, ص؛ کیانی. س» «ریزپهنه‌بندی ریسک سیلاب شهری با استفاده از مدل فرایند تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: شهر نهاوند)» فصل نامه آمایش محیط. دوره ۸ شماره ۲۹ ص ۰۱۵۲-۱۳۳ ۱۳۹۴ ۳ قبادی, م؛ احمدی پری. م؛ صالحی, ء «ارزیابی و پهنه‌بندی ریسک سیلاب سکونتگاه‌های انسانی در راستای توسعه پایدار با بهره‌گیری از ۸11۳ (۳۵22 در محیط 015 و مدل 178511 ( مطالعه موردی: منطقه آبعلی)»» فصل نامه علوم و تکنولوژی محیط زیست. دوره ۰۱۸ شماره ۲. ص ۰۳۵۱-۳۶۳ ۱۳۹۵ ۴- قدسی پورء ح؛ «فرآیند تحلیل سلسله مراتبی ۸11۳»» انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیرء ۱۳۸۵ در محیط 5ات ( مطالعه موردی حوضه رودخانه خیاوچای مشکین شهر)»» هیدروزژئومورفولوژی» شماره ۰.۲ ص ۱۳۱-۵ ۱۳۹۴ ۶ کاویانپورء م؛ نیکروه پ؛ پورحسن, م؛ «کاهش خسارت سیل در مخروط افکنه‌ها مطالعه موردی: رودخانه جاماش در بندرعباس»» تحقیقات منابع آب ایران» سال یازدهم. شماره ۱۰۱۳۹۴ ۷- کرباسی, م؛ شکوهی. ع؛ نقفیان. ب» «تخمین تلفات سیلاب‌های آنی در مناطق مسکونی». ۱۳۹۷ ۸- کریمی فیروزجایی و همکاران, «تهیه نقشه خطر سیل مبتنی بر انرژی جریان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی»» پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی. سال پنجم. شماره ۴. ۱۳۹۶ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع رش را ۵۵ ۳۹ کریمی. نعمت له «جایگاه سنجش از دور 9 تصاوبر ماهواره‌ای در پایش 9 پیش‌بینی سیلاب 9 برآورد خسارت‌های ۰- گنجی نوروزی» ز؛ شکوهی, ع؛ «ارزیابی مدل ریاضی پیش‌بینی خسارت کشاورزی ناشی از سیل»» تحقیقات منابع ۱- غلامی, محمد؛ احمدی, مهدی؛ «ریز پهنه‌بندی خطر سیلاب در شهر لامرد با استفاده از ]۸11 5ا00) و منطق ۲- «مدیریت و بهره‌برداری بهینه سیستم‌های منابع آبی و برقابی حوزه‌های دز و کارون»» سازمان آب و برق خوزستان, شرکت مهندسین مشاور مهاب قدس, شرکت مشاور اسکات ویلسن پیزولد. ۱۳۸۳ ۳- محمودزاده, ح؛ امامی کیاء و؛ رسولی, ع؛ «ریزپهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر تبریز با استفاده از روش ۸11» فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. سال ۰" شماره (۵ ۱۳۹۴ ۴۳- محمودزاده, ح؛ باکویی. م؛ «پهنه‌بندی سیلاب با استفاده از تحلیل فازی». مخاطرات محیط طبیعی. دوره هفتم. شماره ۰۱۸ ۱۳۹۷ ۵- مختاری هشی. ح؛ رحیمی, د؛ «پهنه‌بندی خطر سیل در مراکز انسانی و اقتصادی استان خراسان جنوبی با استفاده ۶- ملک محمدی, ب. تجریشی, مسعود؛ «تعیین نرخ بیمه سیل در مناطق شهری». صنعت بیمه سال۱۳. شماره ۵۵ ۱۳۸۴ ٩۱0۷ 0‏ 6286 ه2) 2۳62 ۳۳۵۵ 1۵ ۳۵۳۵ ۳۵7۵۳۵0 11۵۵۵ ۲۷۵۳ 015-0280 ,(2010) باه ام ک ل#ممصسطیها۸ -38 4۹-0 ۲ ,(۷۵۱.2)6 ۰ (13 ۱۵12۹ ب2۵10 ۲۱۷۵۳ ۸۵ ۳۵ آ 235685161 0۳۵۵۵۵ ۵ 1۵۷۵۳۵۹ ۵0۳/۳۱0۵۹ :۳۵۵۵۱۳۵ ۰۳۵-15 ,(2006).ا3 اه با معاع ان -39 ۰ ,4 ۲1۵۰ ,6 |۷۵ 500006 دیوگ ۳۵۳۲۵ 200 11372۳05 |۲1۵۵ ادزم #عاهاممددد 200 که ای 485-3۰ 4۵ 1۱[ 27 ۷1۳۵ کا0) ۳۵۵۵ ب(2008) ملظ بل 00ه ۳۵۳۷۵۳۱۹۵۳۵۵ 60 ۵ مومهط) -40 |۵ ۳۷1۳۵۲ 0۲ [۵ 10 ۲۵100 ۳۵۵ 1۵31-00108 ۵ 1۵ ۵۱00 ۱۵۵۱۱ ۵۳ 8اه کل ۰ ]139-1 :67 ,۱۷1۵1۵000 جال] ,1۳۵۳۵۳۵۵ لاک م1۲1۵ ۸۹ 1۳۵ ,(1999) .0 0000 -4۱ .۳2321 م10 اهنسطا1 ۸۵ :۵ 2 محقطام عامرمم ما مادم ۳۶۵۵ 0۳۳۴۲۵۸ -42 ۰ 3۳۵۵۲۵۳6 ۹۵1 0010066 امادد) 200 ۲1۵۵۵ بووهش۸ ۳۵۷۱۳۵۳۳۵۵۲ 6 ,20۳2|۷9 مادام هماع 2 نکاه‌م‌کامط ماحهکنل ۲12۵1 ,2005 نا ,00۵00 بکط معط ,۵۸ ما0۱ -43 ۰ ,۷۷/۵۵۳1۳۵10 بانطن] ۷1۵۵0001 1137270 ,۳۵۵6 ۷۷۵۶۵ ۱/1208 ۸۱۵ ۳1۵۵۵ 200 1137370 ۳]۵۵۵ ان ۳0۵۵00 جا عفد کعزم۵۵۵۱ ۵۳ ۵۲ 0۷۵۷۱۵۳ لا۲ا * 44 ۰ ۳۳۵۵۵ 1۳۵ ان 0100 1۳۷۵۱1۵105 0۳۹۹0 ۳۵۳۵۵۵۵ ,(2016) -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸۶ ۹/۷ راهنمای نهیه نفشه‌های خطر پذ بری سبلاب 1 کش ۸۵ ۳1۵۵ ۳۳۵۱۵۵۲۶ 0۵ 00۹ کعاهاک ۷۵ ان ام دش 0010 ۳۵۳۵۵۵۵ +45 0 ۳۳۵,۲۵ ,(2016) فلج ۳1۵۵۵ 111۵01 هنک 3۵1۵|۶۷ اه مش اه 1001111۵1100 200 ۰ ۳۳۵۵۲ 1۳6 01۲ 01166 ۲۵۳۱1۵1005 ۳ |10۳۵ ۷۵۳۵00 ۲عاحش] 1۵۲ 1000 زا۷۱۳۵ آهاممک ۸ ب(2011) باه ما۷ ۲1۵۵۵۵ -46 ادها :8 ۷۵۰ ۱۷1۵۵8060۰ ب۵ ۳۵۵ 300 جانسوههگک 11۵0۱۵00 آ عادا5 ,(2014) 3۳۵۵۳۵۲ ۱۵0010۵8 ۲۱۵۵۵ لصداکدع0 با ۱۵۱۵۳۵۵110۵ ۵۵۵م۳۵ ۳۵۵۵ -47 ۰ 200 ۵0۳۵۹۵ [۵ 1120 ان 1021 بدا عسهص 0 10 0 21[م 110۵۵ ۷۵۵ ام رد ۳۵ ۱۳۱۳۵ انامه ما ها 0۷1۵ تمه مادام ۳۵۵۵ -48 ۵۰ ۳۳۸ ,(2016) عناوم 1۳0۵6 اه معلعزاوم ۷۵0 1۳۵1۵110۱ ۳۷۱۳۵۳۵۹ دامع ,(2018) بقل بازانطهمصا عفد ۵۳۵] 200 ۸۵ ۰*۳]۵۵۵ -49 ( ۳( 027 ]0۴ مخت 13۵ نام که ادزم اهاخدمد ادا * ,(2015) .اب13۵۵ :لا ب۳۳۵۹۵ یک ,۳۵۵ -50 42,27۰ |۱۵ ع۵6ن] 120۵ 0 7-3 ۷4006 منامام ۵۵00 زاره ماحد‌دال ههبش ,(2017) ۳۵2۵۲0 ۳۵۵ -[51 ۰ 11:29 1۵۲ ۱۵11۱6 که 3:۳۵ 11۷0۲ ,11۷1۵100 |۵۸۳۵ ۲۳1۵۵۵ ,(2005) ,13020 1۵ |۱1۵۵ ۱۵00108 11۵2370 ۳۵۵۵ -52 ۰[ ) ]1۳۵۵00۲ 200 131۳۵۹1۳۳۵ 2۳۵۰] ۵۶ ۱/۱۵۲۷ 07 ۵ کعاها5 |۳۵0۵ ,(2006) 6۳۵۵۵۰ ۷۷۵۵۵ 00۵0 ۳۵ ام کعصناعلنه مق ۲۵2۵۲0 ۲۵۵ -53 .۷/۰ 1) فعبادد] ۷/۵۵ طاابانه5٩‏ ۲1۵۲ ,(2005) ۱۵0 ۱1۵6 11000 اه ام ۵۵0 ۳۵ هس12 امحص وال صنقام ۰۲۵۵۵ -54 ؟ک؟6؟ 40 10۳ 2۳۵۷515 ۳۱11-0۳11۲1۵ 015-02560 200 عماحصد عام0 ۲ عازااماد5 ,(2016) باه ۵۲ ۳ ۳۳۵۵۵۹۱ -55 ۰ |۲1۵۵ ,۳۵۵۱۳۵۰ ۵7۵0 ۲۷۵ یک 620202 ما۹۵ [8 ۲2۵ ب(2017) 10 ۷۵۹۵۵ ۳۳۵۵۷۵۲۳۴ ۷۵0006 م۲۵۵۵ الم ۳ -56 ٩۹۵1۷ ۰ 00 ۳۵01۳۵6 127370 110۵۵0 ۵0 11۵0000 ۸ ,(2009) م5 ان سیک نیام -57 0۵۵ ۲120021 01 12002711 ب(2017) 0 هافم0 1۵ م۷۵00 مه دعنلباگ ۳1۵۵۵ ۵۳ علنس.. -58 ۰ 321 11000 1۵۳ (110آه) ددم بط اهنا واه 2 اه مماامزا م۸ ,(2016) یک فا ۴۳۵۲ بش مطفوطای -59 ۰ ۲12۲۵ 101۵ بای ۷۷/۵۲ آ ام ادال ۷1۵0۵ ۵ ومد ی و امد ده 0 م) ۲۲۱۱/۸۲ ب(2007) ۳۳۵۵۵۰ ۱۵ ۵۵۵۵۵ 11۵۵۵ 1۵۳ مادم لمع ۵ ۰۱1۵۵0۵4 -60 (۳۵ 110۵۵ 0۳ 00۳16 0:06 ۰ ۳۳۱/۸ ,(2004) 01 فده ۲۵ ۲۵۲ 3/11 - 11325 -61 ۵ ) ۸۳۳۷ قلا ,1.2.4 ۷۵۲۹۱۵۵ |۷30۵ فلا بدافواهم۸ ۵۵۵۱۵۵ ۵۳۵۵۵ ۲۵۵۵ (2008) 11۳۳۸ -62 ۰ ۳۵1۵۲۱۵ ۱1۷۵۵0۵16 ۵۱۵۳۵ ۳ اه |101۵ عال ,۲۵۵ 86 هل ال ۳۱۵۵ همان ,(2017) :۷۷ و5202 با |۷1۵۵ بل 110172106۵ -63 رنه ها 1 ۲1566 11000 2 000100108 10۳ خفمد 0۲۵۳۶ 110۵0 ۳۵ ۵۱۳۵م ۷۵ * ب(2017). 31 ۵۰ مماون رد۱ 64-۳ 2)2(:1-۰ ,۵۲۵۵۵ 11۵۷۵108 ۷۷/۵۵۲ 0۲1۳۸۵۰ ۵۵ ۵ 1۳۵ 1۵ عا داد 1 0 3۵ ۳1۵۵۵ :و0000 5۵6 ۲۵۳ ب(2010) 0 ما0۵ :0 ,1106۵ -65 (اکعل0 13۵13 1۵ ها(17027] ۳۵1۵0۵72 21 ۷۵۱۵۳۵11 ۳1۵۵۵ اهااهمک مصزحیه‌دی۸* ,(2019) بلج ۵ ۱۰ 11006 -66 0 1۳۵۵۵ و111۵ عاواهس۸ حه عصاعنا ب ی 10/0 0/1۷۲/۵51 [ ۰1۰۵0۰ 110://۷۷۷۷۷ -67 (سایت وزارت اراضی, تاسیسات زیربنایی و حمل و نقل کشور ژاین) -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۹1۹.۷ ۵۱۷ 1.1110[ باه 01-2۳ 13 اع 1 /کع ی ۹/۹۵ ۹۹0۵0۲2/۳ ۳۵://۵0 -68 ۵100010212 ۷۷/۵۲1۵ ,(2013) ۱/۵0۵۵ ۳1۵۵۵ نعافها اصعع ۵2 11000 معادام** -69 ۳ 10۳۳۵۱ ,ع11000 ۷ص مه ۲6 ۳۳۵۵ ام ککما ۶و م0 ماما ,(2005) ,لا گ ما10 -70 151-1۰ :34, 11373708 ۲120۳۵ 30 200 28683-11160 مادام 11000 1۵ مه ناه ۱۳6 اه دما (2007) لا 5 بصع م10 -7[1 ۰ 1611 ,دز۳۵] .۳.1 ۵ 1۵ 20070260 11101161۵ 2 201201108 - 00 که کادزم 110۵۵ معطای 10۵160 * ,(2009) ,اه اع 6 |۵۶ -72 1681-5۰ ,9 ,510رد ۳۵۲۳۵ ۲137270 |۱12۵ 00 ۵ ,289088161 مدز 11000 2800 -کا0 ماصا ۵۳06 لعما تماما" ,(2008) ل ۱۶ ۳۵۲۲ -73 1115 40 ۲1372708 [۲100۵ مق 200 3271201110 ,ک100 - ۳۳۵۵۵ ۱۵ ۵۵0۵5 ۰۳1۵۵۵ ,(2009) .اه اه ۲1 ,|۱10۵ -74 269-1۰ ,9,9ع66 5000 5۷۹1 ۳۵۳۲ 6 .۵۵6 ۲1۳6-۳1۸ ۹۱۵ ,(90۵11) 6811۳۵۲۵ 226 هل ۳1۵۵۵ * ,(2014) باه اه بشیگ ۱/۵۹۵۳۵۵ -75 7 ع6عا 1۵۳ ]000 له ما0 ۵0 ماد [ه 110۵110 1210 م۷0 ملعلا عطا +0 هد 0601۰ ,1۵۹ 110008 1۵ ۲1۵100 ج 2 عصاممه 200 01 ده نز۷۱۵ * ,(2008) :۱۵۵ ,زان ۱/۵01۵ -76 ۰ ۱۷08100 ق1300 مبار۱61۵ ۴۳۵۵ 1۵ و00 عققه معکه-نمحح م0 ۸ تفه ۷۳۳۵۵ ۰ 3/12۸ 00۲304230 ۰ 5۵1۷ ۳۳11۵ ,(2014) 0۵۲۲۰ |۳1۵۵ - )میدش ۱0۵002 ۳1۵۵۵۵۵ ۹۹۹۵0۵۵۱ -77 :61108 289683161 ۷1۳۵01110 11000 ۵ 0010 م۸ ,(2016) + بزاش۸ :۵ ۷۵۵۹۵۲ :۲ ,۲881 -78 331-۰ م۵۵20 ۳۵0۳۵۵۹۵ ۵16۲ 0 1۵126 ناگ 15 1۵10۵ ۵816 ۳27 2 2009108 ۶ ام یه بازام ۱۵ ۰۳1۵۵۵ ,(2016) بگ 1۵ ۴۸۵ -79 0۰ 13386166 200 2021۷515 ۲۵ 110۵۵ 1102100 ,(2008) +2 م۵ 110۵۵ اه ۵۵ -80 0 200 233685161 ۲۵6 ۲1۵۵۵ 1۵۳ بوووامم 01 1260 ,(2018) کال ,۸۵۱۳۵۷۶ شا م8۵۲۵ -[6 239-۰ ,91 ,۲1372270 ۲18۵0 ۰ ۳۵۹1۵0 ۲اه کحم ۳۳۵۵ 1 286)) کآ00 عصا 601 که مادزم ۳100۵0 * ,(2012) ۱ 7206 :۵ ,۱۵۹۵۷۵۲ :۵ مممامهنه5 -82 1617-4۰ ,6 ۲10 ,21 |۷۵ ,و50 001۳۵۵ 0۳ [۵ 0 ,(۵,1۳۵0 ۳۳۵۷۱ هام وق مادزم ۵ کعطا 2002 00201112116 200 6 هاز اه ,(2017) باه اه ب10 ,500 -83 6۰ 0186 ۱۵22061 ۱۵ معافد1 ,با ۱1۵۳۵20 ۲ 11000 1۵ ۲۵۲10۵ 6 زددمم داز 200 کلامطاد۵ اه )ده ب10 م۵۱02 ,(2018) باه اه با زاهک -84 7 م۲0 60۵1100۰ 6افنظ 012810 بل 106 ۵۵ ماک مصاکقط ۷۵۵ مرن ۳۵ ام عحی 1۳۵ :1۵221 640-6۰ ۰ ۳۳۵02۲۱۱ ۷۷/۵10۲ ۲137370 ۳1۵۵۵ ,(2014) باه اه دنک -865 -۲|0۷/5 ۳۵160۲1۵ ,۱/0100 0۳20 انصن] ۳۵ ۷ |۳۵۵۵ 1۳۵۵۵ ۳1۵۳ 5۳۵00 ,(1932) ما کا 5۳۵۳۳۳۵۵ -86۵ 501-5 .00 ,108 ۷۵۱۰ ,1600۲۵۰ ۰ 131600 ,۸9683161 1۵۵۵26 ۳۵۵۵ اعس از و۸ 1۵۳ ۰۹/۵۵0۵ ,(2018) .له اه ظ 5۳۳۹۳۵ -87 116۵110۵1 ,۵11068 200 کام 0 نامصکده‌دد۸ ادها ۳10۵۵ 1۵۳ ۰۹/005 ,(2006) باه اه ۵ا1۳۵ -868 0۰ 0۲ ۱۷۹۵1-511۵6 ,کقع ۸ 16۵0 ۱۵ ۳100۹5 اقا ۳ جره ۷/۵۳0 5ل] .|۱20۵ ۵۲۳۵۵۵ 1000۵1 ۲1۳-1135 دیوگ ۱/۵۵08 عنعوم| ۲1۶۵ (2000) ۹۸0۳-11۳۲ -۵9 ۸] ,12015 ,(ع11۳) 001۳۵ ۳۵1۵۵ ۲1۵۵|06 مک هام۲ اه دم وحس۸ 5 ۸۳۳۵۷ کل] .۱/2۳۵ 11305 ۷3.2 ۲1۳-11۵5 دیوگ 8 ۱/000 عنعا۵ 1۶۵ (2008) 15۸0۳-۲۳۲ -90 1۰ ,12۷5 ,(۲1]۳) 0060 ۳۵۱۵۵۵ عنعا۵ ۲1۷۵ مخ ۳۵۱ اه ۲۵۰ 3۳۵۷۵۵10 ۳10۵۵ ۳0۳۰ اصم) ۳۵۵ 0۳ اصع ۵۵ ۳۱۵۵ ,(2009) .7 مقلهاصهای۷ -91 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ پرشه‌ترها ی راهنمای نهیه نفشه‌های خطرپذ بری سیلاب 0۲ ۳۳۵۷1۵۵ ۷/۵1۲۵ ۵۵ ۵۳ ام عه‌ککش۸ ماقنط ۳1۵۵۵ ۵111۵6" ,(2017) باه اه کا معطاع م۷۷۵۹ -92 ممبا0اع 82 ,انا ع نان ۵۵ ععص وا م11۵0 7۳ معاهها ۰ 0 ددع۸ مافنط 200 ۲137270 ۳۱۵۵۵ درز ۰۹/۳0۵۹ ,(2016) ,ظ 1 ,۷۷۳ -93 94- 617 -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت راستای موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 11672112111.1۳۲ قابل دستیابی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- 821 0۰| ۷120 1۹۱9 ۳۱۵۵۵ ۳۲۱۷۱۵۱۵ 1۵۳ [۱1202 دبا۸150 ۱/1۵۳۵ :6 م۲ع۳۳۵(۵ :۲۵۲۱1۵ ۷۱۳۹ 0۱۱1:) بک ۸۷۱۱۳۹ ٩27602 22( 1۳۵۵ 0۹ 8 ۳۵۱۵05 ۱/۹5 0۲ ۲1۵۵|16 ۰‏ 5با۸]50 ۶۵ا۵ ۱/1۵11 00 ۰ 180۳۵۶ ۷/3107 0۲ ]۳۳۰ ۳۵۱۵۵۲۹ ۲۵۹۵۱۵۵ 1۳۵ (2ق ۹87602 32102610 ۹۵27 20 ٩۲۴) ۱.۹۵ 0۲ ۲1۵0|16 ۵‏ ۲0۳۵۵۵۶ ۷۷/۵۵۲ ۲۵0۳۵۱ 40 م۳۵ ٩۹۷0۵۲۷1۹۵۲۷ 2): ۶8 ۲1۷۵۳۵۱۵ 0۲ ۱.۹5۵ 1 م۹0۲۲ ۷۷/۵103 11۵0 1 ل |27۵1 0) ۳0 00 1 09 0۲ .۱.۹5۵ 1 1182816 [۵ ۱131100 ۷۵2702۵01 10۹۹60 ۱/۵۵۵۵ 0۲82201721100 0۲ 0 ۲0111۲121101 6: ۱/10۵۵ 0 17101۷۵۹۷ 0 0 ۳۳.10. 0۲ ۷۷/۵16 658 8301۵۳ ۳0 ۳۵ ۲1۷۵۳۵11۵ 01۲ ۱.۹۵ 1 م6۹0۳ ۷۷/۵103 1۳۵ 1[ ۵7۵1 0 ۳0 0 ۱ 9 [ ۱/11۵1 0۴ (۷ 5.56 0۲ 1۳۳1021100 ۰ ۱/10۳۵:۵۵ ۲۵۹۵ 50[[| 00۹6۳۷۵1۵ 200 ۵ ۳۳.10. 0۲ ۷۷/۵16 65 ۱/۵220: 61 1862۳6 1116 ۳0 8 ۳۱۷۵۳[ 01 .۳.1 65 ۳۵۷/۵۲ یک ۷/۵10۲ 1۳۵ ۳۵7 ۲18۵ 0 10۷۵10016۲ [7820027 ۷/۵1۵ 2 ۱/11۵1 0۴ (۷ ۱.۹5۵ 0۲ ۲1۷۵۵16 ۹ ۱/۵۳۵1 [ 17101۷۵۹۷ 0 0 ۳.10. 0۲ ۳۱۷۵۳ 8 ۱1۵۹۵۱۳۵۵ 5 ۱1211002[ 11528160 1 ۱.۹5۵. 0۲ 05 1 ۵ 0۳82201721100 0۲ 0 ۹۵۳۱۲۵۶ 0۳۱۱۵۵: )۳1۵5( 200 00031 0(۳82111721[01(( 1 ۸1131۳ ۳01۱۷۵ 200 [1۵ 1603 آ۵ اب12 [ 101۵ ۸۱1۳62۵ 5 ۳۳۵0۲۱۷۵ 200 10010۵ ,ص600 ما۸ گ ۷/۵۵۳ ۵۲ ۲۵۵ ۵1 ۳۵۲7۵6 13(۳ 6 2001 16016۵ ,۳۵16018 10226 هه 1۳۳۵۵110۵ ۱۵ ۳۳۵۳۲ 1 ۷۵10001 5060 ۸۲۲131۲ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- 4: 40 0۴۶۴ ۲۵110 200 6۷۵1۵10 ما که کام 00 200 عناذزامط ۲۳۵ 0۷۵۳۹ ۳۵۳۵20۵۲ ۲1۵۵۵ 5 13328611611 ۲56 11000 10اه 200 0۲60116 1۵۳ ۵۳۵۳۵۵۹۱۵ ۵ ,۳۳۲۵۳۵۳۵ مفعاقزم 110۵۵ 0صه 27۵0 6 ۵096 ۳1۵۵۵ .02810 ۲1۷۵۲ 2 13۳۵20۲ ادزم 200 1۵72۳05 عدااند۳م ۵طا ۵۶ ۵۳۱۵6 ۱-۵0۳ 1۳۵ 40 ۵ 1000 1:۷ ۷۵ ۳۵۵۵ ۳۱۵۵۵ ,ادزم 200 ۵72۳0 110۵۵ اه 110۵10۵ مععدد #ممحعل ما ۱۱۵0 ۵ 1 ۲65 200 6۳۵[1165 ۷1 ,ک0 11272 2001 ۱10۳۹۵110۵ 5۳0 ۵ کاوما 1۵0026 عجه کمق ماکز 200 ۰ 02711013۴ ) ۲۵۵011168 1۳۳۵۵ ۵ ع امد ۱1۵۵۵ ۵ص فله طعنط۷ مععجه ماد که 127270 ۳0۵۵ - 0۵[ ۷۵16۲ ۵۳ کطامعل ۷۵16۲ باصهان 1۵۵۵ ۵طا ,11۵۵۵ ام عره :۲۵ معامه امه رطعنط ۵ ]11۵ 200 01۳۵110 110۷۷ ۷۵1۵۲ ۳۵1۵۷۵1 116 ۵۳ ۷۵1۵۵ 110۳ ,200۳۵0۳۵6 ۷۵۳۵ :200۳0۵۵ که 11372۳ 116 7 110005 ]۷ 0ع021 دنه 00:0 20056 هام ۲۵ 1۵۵6 کصه مادام ۳۵۵۵ - ۳ ۷۳6 :کا۵0 )۵01 1 0۵۲ معط ۱۵۵6 ۳۵ ام ک0 0 زز مین مفعنازا همم اههد 21100160 06 اطعا ام کع ان 0صه 1۹1۵112100 200 2۳60 ۳۵ ۵۲ باه 600۵ 11000 :0 ۵60 6 6۵0 ۵۵۹ ۲۳۱۵۵۵ (11118211010 0۳6۷۵110۵۰) ۹۳۵182 ۱۷/10202061 دنه ۳100۵0 - 1 م10 ,01200108 ع20-86] - 68 ۳۳۵۵۵۷ - 68 ۸۷۷۵۳6 ]۳۸ - ۷ 8۳۵06] ۰ - 8 16 ]ام 200 ۷۷۵۳1۳۵ ۳1000 - ۵0۹٩ 200 1۳۵6 0۳۵۵۳۲۵ 0۴ ۷‏ 110۵0 او ععمن کال صنعامه ما #عحقممم ۳۵۹ ۵0۵ امعم 1۳۵ 1 مل2 013001۳8 20۷ 1۵۳ کا۵۵ ۱۵۵6 0110116 2۳6 الط کمهی ماهز 0ص ۳۵7۵۳۵ 11۵۵۵ 0۳۵۷۶1۵۵ 6۰ 1100 11۵2216 ۵۲ 0۳۵۷۵۵۲ 1۵ 20ام 20110 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- 5 0 1۹۶ 1۹12۳16 8 8۶0۲۲ 0و2 ۲۱۵۶ 8 10۳ [۷12۷2 0 او[ مه | ۲ 1 .۲0 00-27-20 :۱2۹1۳:۵۱00 /( آ0 ۱۷1۱1۹۷ 40 131۳۵91۳01۳۴ ,10010۵ آ0 10 5 1۳۵۵۲۲۱۵۱۱ دا1۳۵[0 200 ۹1۵0۵05 ۷/۵۵1/۵10 2۳00 ۷/۵۲۵۲ 0 عک [ 1601310۵ 01 1100۵ 1 6۵ 200 1201۹|ما0۹ ,۸1۲1۵1۳۵ ی ون 2020 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳, و[ ره و01 هون ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان«راهنمای تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیلاب»» به بررسی انواع نقشه‌های سیلاب و کاربردهای آن. روش‌ها و متدولوزی خطرپذیری سیلاب و مطالعات مربوط به آن و مراحل تهیه نقشه‌های مذکورء می‌پردازد و در نقشه‌های پهنه‌بندی خطر سیل و مطالعات تهیه نقشه‌های خطرپذیری سیل را ارائه می‌دهد.