ه مراحل تواتری مرتبط با عملیات زهکشی زیرزمینی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. فصل چهارم - زرهکشسی زیرزمیمی ۸۱ عجی یشیم ما یس 7 1 أ 5 : را و 2 چا من مه و سس پر , وا را 1 : : آب زیرزهبنی ( رطویت خاک ) تما [ 0 ی ۹۵ با ۹ پا لاو کی ببای لیوای سطمی سم و :۱ رس کی یی ‌- : 1 9 : ا کاتالهای رزمکشبی قصفی و شرهی . ماچه رودعاته و دریا یر سا با هماگم. ساماته زمکدسی زهررهت شکل (۱۰- ۶)- اجزای سامانه و عملکرد (کارآمدی) زهکش زیرزمینی ه مراحل تواتری مرتبط با عملیات زهکشی زیرزمینی موارد نصب زهکشهای زیرزمینی مزرعه‌ای بطور کلی شامل مراحل تواتری زیر است: - اخذ تصمیم برای ایجاد خط زهکش - جایگزینی مواد و مصالح لازم در امتداد خط زهکش - اجرای عملیات حفاری با عمق و عرض مورد نیاز - نصب لوله‌های زهکشی زیرزمینی (پوشش دار یا بهمراه کاربرد مواد پوششی) - جایگزینی کامل خاک در محلهای مربوطه ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۲ زهکشی - تجهیز خط لوله زهکشی زیرزمینی به متعلقات مربوطه (تبدیل بخش خروجی به لوله سخت. نصب چاهک کمکی,» تعبیه شبکه توری فلزی» نصب دریچه یکطرفه و...): - کامل نمودن خروجی لوله زهکشی برای عملکرد و کارایی مطلوب. با توجه به نوع موادء مصالح و ماشین‌های زهکشی, چند مرحله از موارد گفته شده را می‌توان همزمان به انجام رسانید. بعنوان مثال, آمکان اعمال مراحلی از جمله حفاری» جایگزینی لوله‌ها و مواد پوششی و واریختن خاک به درون ترانشه را می‌توان در یک مرحله بوسیله ماشین زهکشی که لوله موجدار و قابل انعطاف با طول زیاد را بکار می‌بردء انجام داد. در حالت ضرورت احداث مجاری زهکشی (حفره‌های زهکشی زیرزمینی)» تجهیزات مربوطه را بلافاصله پس از اخذ تصمیم می‌توان بروی تراکتور نصب و پس از ایجاد خط زهکش (حفره زیرزمینی) در بخش ابتدایی (پایین‌دست) آن اقدام به ایجاد خروجی درجا نمود. در این شرایط پیش‌بینی لازم برای جلوگیری از فرسایش بوسیله جریان آب بدرون مجاری باید به انجام رسد. عملیات نصب زهکشهای زیرزمینی بایستی در ایام خشک (غیرمرطوبی) سال به انجام رسد. لوله‌های مورد نظر باید قبل از نصب در جوار خط زهکش قرار داده شده باشند عملیات نصب (تعبیه) بایستی از بخش انتهایی به سمت بخش ابتدایی که خلاف جهت عملیات حفاری می‌باشد (در شرایط ترانشه‌برداری) بانجام برسد بطوریکه از لوله‌های مزرعه‌ای شروع و به زهکشهای جمع کننده ختم گردد. بالعکس در مواقعی که عملیات حفاری و نصب سامانه زهکشی زیرزمینی بصورت یک مرحله‌ای به انجام می‌رسدء روش نصب لوله‌ها از بخش ابتدایی به سمت بخش انتهایی است و منتهی‌آلیه بخش بالادست لوله را بایستی برای جلوگیری از ورود خاک به درون آن پوشیده نگهداری نمود. ۰ بازبینی (بازرسی) مواد و مصالح مصرفی کلیه مواد و مصالح مورد نیاز و مربوط به سامانه‌های زهکشی زیرزمینی بایستی قبل از احداث (اجرای) سامانه (ها) مورد بازبینی و بازرسی (بمنظور کنترل کیفیت مواد و مصالح) قرار گیرند. مواد و مصالح مذکور بایستی برای اهداف مورد نظر مناسب بوده و مشخصات فنی لازم را مطابق استانداردهای مربوطه دارا باشند. از کاربرد هرگونه لوله سفالی و یا سیمانی معیوب و یا خسارت دیده بایستی بطور جدی اجتناب نمود. قسمتهای خسارت دیده یا معیوب لوله‌های پلاستیکی را بایستی قبل از کاربرد قطع و از لوله جدا نمود. روزنه‌های موجود بروی سطح جانبی لوله‌های پلاستیکی مشبک لازم است اندازه (قطر و تعداد) مورد نظر و مطلوب را داشته باشند. لوله‌ها را بایستی از نظر مشخصات فنی با آنجه کارخانه سازنده اعلام نموده است کنترل و وارسی نمود. عمق نصب زهکشهای زیرزمینی را می‌توان با انتخاب سطح ایستابی مطلوب و مورد نظر و افزودن مقادیر لازم ارتفاع آزاد به آن محاسبه نمود و بطور کلی عمق نصب می‌تواند در بخش انتهایی ‎۰/۸-۰/٩‏ و در قسمت ابتدایی (محلی که به زهکش جمع کننده متصل می‌ گردد) ۰/۹-۱/۰ متر در شرایط متعارف درنظر گرفته شود.ء که در این شرایط ارتفاع آزاد (فضای آزاد) در محدوده‌های ۴ متر در آن لحاظ می‌باشد تا لوله‌های زهکشی زیرزمینی در مقابل عواملی از جمله: نشست خاک بار ترافیکی و یا فرایند فاصله بین زهکشهای زیرزمینی (مزرعه‌ای) را نیز می‌توان با توجه به وضعیت توپوگرافی» شرایط خاکهاء چگونگی کاربری اراضی و در صورت موجود بودن سامانه زهکشی زیرزمینی در پروژه‌های مشابه و همجوارء از جداول آرایه شده در مباحث قبل انتخاب. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - زهکشی زیرزمینی ۱۸۳ مقایسه و تعیین نمود. بطور کلی انتخاب فاصله بین دو خط لوله زهکش زیرزمینی برای اراضی شالیزاری با بافت رسی و بسیار سنگین بستگی به چگونگی و تراکم درز و ترکهای موجود در خاکها دارد. انتخاب حداقل شیب طولی لازم برای زهکشهای زیرزمینی (مزرعه‌ای) از نظر اصولی مرتبط با شرایط محل و اندازه (قطر) لوله‌های زهکشی می‌باشد. در موارد عادی (متعارف) انتخاب شیب‌های ۱/۱۰۰ تا ۱/۶۰۰ توصیه گردیده است. برای زهکشهای جمع کننده» لوله‌ها را بایستی با شیبی استقرار داد که میزان سرعت جریان درون لوله در محدوده‌های ۰/۲-۱/۰ متر برثانیه (با جریان پر) برقرار باشد. در شرایطی که شیب طولی لوله‌های زهکشی زیرزمینی (مزرعه‌ای) بیش از ۱/۱۰۰ انتخاب گردد بایستی از نوعی اتصال دهنده (لوله فرعی به جمع کننده) سخت و با دوام استفاده شده و محل اتصال با کاربرد مواد مقاومی پوشانده گردد. برای اجتناب از عملکرد نامطلوب سامانه زهکشی در شرایطی که وضعیت تویوگرافی و آرایش لوله‌ها اجازه انتخاب شیب مناسب را نمی‌دهدء بایستی از لوله‌های زهکشی با قطر زیادتر و انواع فیلتردار استفاده بعمل آید. ه شکل دادن کف ترانشه کف ترانشه زهکشی (زیرزمینی) بایستی بنحوی شکل داده شود که در حدود یک چهارم (و یا بیشتر) اندازه محیط لوله (سطح جانبی) بروی زمین یا خاک کف ترانشه استقرار یابد. ماشین‌های ترانشه‌بردار بطور خودکار کف ترانشه را بنتحو مطلوبی شکل می‌دهند که این عمل در واقع بخشی از عملیات حفاری ماشین ترانشه بردار می‌باشد. زنبه‌های " بیل مکانیکی " را نیز می‌توان بگونه‌ای تغییر کاربری داد که قادر به شکل دادن مناسب کف ترانشه‌ها باشند. هرگاه در نظر باشد که لوله‌های زهکشی زیرزمینی را در مناطقی که خاک آن غیر پایدار (ریزشی و پا مستعد نشست) است. نصب گردند یک نوع از انواع مواد (مصالح) زیر بایستی در کف ترانشه برای حفاظت و نگهداری لوله‌های زهکشی بکار برده شود: - خاک پایدار - سنگ (صخره) خورد شده" - بسترسازی کف ترانشه با استفاده از شن و ماسه برای لوله‌های پلاستیکی موجدار (۳۳)) نوعی بخصوص شیار" در کف ترانشه در شرایطی که کاربرد مواد پوششی معدنی (شن و ماسه) مورد نظر نباشدء بایستی ایجاد گردد. سطح مقطع (شکل) این شیار می‌تواند نیم دایره» دوزنقه‌ای و یا مثلنی (۷ شکل) با زاویه بین دو ضلع ‎٩۰‏ درجه (قائمه) باشد. شیار مثلنی (۷ شکل) با زاویه بین دو ضلع ‎٩۰‏ درجه بایستی دارای عمق کافی برای استقرار لوله‌هایی با اقطار ۷۵ تا ۱۵۰ میلیمتر باشد. به هر حال هرگاه استقرار لوله‌های زهکشی زیرزمینی مقرر است در شیب‌های تند (طولی) بانجام رسدء کف ترانشه بایستی به گونه‌ای شکل داده شود که لوله به خوبی در درون خاک کف ترانشه قرار گیرد. همانگونه که در بالا بیان شد در شرایطی شیار محل استقرار لوله‌های موجدار (خرطومی) در کف ترانشه را بصورت مثلث متساوی‌الساقین با زاویه بین دو ضلع ‎٩۰‏ درجه (قائمه) و بشکل وی ( ۷) ایجاد می‌نمایند. در جدول زیر ابعاد یک شیار مثلئی (۷ [|- (5۰ 2- 6۰ ۰ ل#عحاقیبس) -3 4-۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸۴ : هک جدول ( ۳۰-۶)- ابعاد یک یار مثلثی (۷ شکل با زاویه بین دو ضلع ‎٩۰‏ درجه) برای استقرار لوله پلاستیکی موجدار (۳3-)) در کف ترانشه 7 ۷ * ارقام متن جدول اولیه برحسب اینچ بوده که بصورت میلیمتر تبدیل شده است. ** مقادیر ارایه شده در جدول بر مبنای قطر لوله‌های شاخص می‌باشند. که فرض گردیده حدود ۳۰] از قطر داخلی همان لوله بزرگتر است. در جدول (۳۰-۴) علائم بکار گرفته دارای معانی زیر می‌باشند: فاصله مرکز لوله تا سطح خاک درون ترانشه شیاربرداری نشده و یا فاصله مرکز لوله تا سطح ضلع افقی مثلث (/۷ شکل که راس آن در پائین و قاعده آن هم سطح خاک کف ترانشه است). ۷« - فاصله ضلع افقی مثلث (هم سطح خاک ترانشه شیاربرداری نشده) تا سطح خارجی لوله استقرار یافته در شیار. 7 عمق یا فاصله (خالی) سطح خارجی لوله استقرار یافته در شیار تا راس زاویه بین دو ضلع مثلث (گودترین نقطه شیار حفر شده ۷شکل). ۰ نصب کردن لوله‌های پلاستیکی موجدار ماشین‌های زهکشی ترانشه‌بردار و یا خیش زهکشی برای نصب اغلب لوله‌های پلاستیکی موجدار بکار گرفته می‌شوند. هرگونه کشیدگی که به این قبیل لوله‌ها تحمیل (وارد) گرددء موجب کاهش استحکام لوله و یا باز شدگی بیشتر روزنه‌ها (یا شیارها) که بروی سطح جانبی آنها ایجاد گردیده, خواهد شد که این مورد مطلوب نمی‌باشد. مقدار کشیدگی (طولی) که در فرآیند نصب لوله پیش می‌آید, مرتبط با درجه حرارت (دمای) لوله پلاستیکی موجدار در زمان استقرار (نصب)» مقدار و مدت اثر نیروی درگ" که در فرایند تغدیه لوله بوسیله تجهیزات مربوطه اعمال می‌گردد و همین طور استحکام کششی لوله مصرفی دارد. هرچند برای کلیه لوله‌های پلاستیکی موجدار با قطرهای متفاوت استفاده از تغدیه کننده (لوله) موتوری توصیه گردیده است. پدیده کشیدگی که بطور معمول بصورت درصد طول بیان می‌گردد در این مورد نبایستی از ۵./ تجاوز نماید. * کاربرد مواد پوششسی در اطراف لوله‌های زهکشسی در درون ترانشه واقعیت امر آن است که کاربرد (مصرف) فیلتر و مواد پوششی حتی با کیفیت بسیار مرغوب نمی‌تواند رافع معایب نصب نامطلوب لوله‌های زهکشی زیرزمینی بخصوص در شرایطی که خاک ریز دانه» دارای ساختمان ضعیف و بطور اخص اگر در شرایط اشباع باشد. گردد. کارایی مناسب مصرف مواد پوششی در شرایطی حاصل می‌گردد که خاک دارای شرایط فیزیکی مطلوبی در زمان نصب زهکشهای زیرزمینی (لوله‌ای) باشد. [| - ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - زهکشی زیرزمینی ۱۸۵ بطور معمول شرایط مرطوبی بودن خاک می‌تواند برروی ساختمان آن اثرات نامطلوب برجای بگذارد. بدین دلیل تخریب ساختمان خاک که در فرایند عملیات ترانشه برداری برای نصب لوله‌های زهکشی پیش می‌آید. می‌تواند تأثیرات نامطلوب بروی عملکرد سامانه زهکشی بگذارد. این پدیده موجب می‌گردد که مسئله گرفتگی‌های معدنی فیلتر و مواد پوششی و حتی لوله‌های زهکشی زیرزمینی تسریع شده و موجب کاهش (تقلیل) هدایت هیدرولیکی خاک محدوده عملیانی نیز گردد. فیلتر و مواد پوششی سنگریزه‌ای کمتر در معرض شرایط نامناسب نصب و کاربرد قرار دارند. لیکن بهرحال این نوع مواد نیز ممکن است در شرایط نامناسب کاربرد و مصرف موارد عدم کارایی مطلوب را حاصل نمایند. فیلترها و مواد پوششی زمین بافت (ژئوتکستایل ) بطور معمول از قبل به دور لوله‌های مورد نظر زهکشی پیچیده شده است (لفاف پیچی شده) و دارای استحکام کافی در برابر تنش‌های مربوطه در هنگام نصب می‌باشند. بدین دلیل توجهات خاص بایستی معطوف به حفظ ویژگی‌های هیدرولیکی آنها (این قبیل لوله‌ها) باشد. شرایط بسیار مطلوب (دلخواه یا ایده‌ال) آن است که عملیات نصب زهکش‌های زیرزمینی در حالتی که خاک اشباع نیست بانجام رسد. در شرایطی که خاک دارای سطح ایستابی کم عمق باشد که نتوان آَن را قبل از نصب زهکش‌ها تعمیق نمود. کلیه تمهیدات لازم باید معطوف به حفظ ساختمان خاک (موجود) و جلوگیری از ریزش دیواره‌های ترانشه گردد. تنظیم سرعت پیشروی (کار) ماشین‌های نصب زهکشی ممکن است منجر به محدود نمودن تخریب ساختمان خاک شود. در این مورد می‌توان با وارسی مواد حفاری شده (خاک درون ترانشه)» سرعت مناسب را برای ماشین(های) مربوطه زهکشی تعیین (تنظیم) نمود. ماشین(های) زهکشی بایستی با آن چنان سرعتی حرکت نمایند که از تخریب ساختمان خاک درون ترانشه و واریختن مواد گل و لای حفاری شده بدرون ترانشه جلوگیری بعمل آید. واریختن خاک به درون ترانشه در شرایطی که بلافاصله لیکن بصورت متناوب بانجام رسد می‌تواند از ریزش دیواره‌های ترانشه تا حدودی ممانعت بعمل آورد. خیش‌های زهکشی بنحوی طراحی و توسعه یافته است که قادر به نصب لوله‌های زهکشی زیرزمینی بهمراه فیلترهای مصنوعی (سنتر) و مواد پوششی سنگریزه‌ای می‌باشند. خیش‌های (ماشین‌های بدون ترانشه‌برداری) در شرایط کاربرد قادر به جلوگیری از بروز مشکلات متعددی که در صورت کاربرد ماشین‌های زهکشی ترانشه‌بردار و یا استفاده از بل مکانیکی برای اهداف حفاری و نصب زهکش‌های زیرزمینی حاصل می‌گرددء باشند. هرچند خیش‌های زهکشی (ماشین‌های بدون حفر ترانشه) نیز به نوبه خود دارای مسائل و مشکلات شاخصی هستند که از آن جمله می‌توان به محدودیت عمق نصب (عمق کم) امکان جای‌گذاری لوله‌های کم قطر و هم چنین ایجاد حالت فشردگی (تراکم) را با توجه به نوع بافت و رطوبت خاک بر شمرد. بعلاوه کاربرد این قبیل ماشین‌ها در خاکهای سنگ قلوه‌دار و یا صخره‌ای نیز مورد تعمق است. * خروجی‌های سامانه زهکشی زیرزمینی - ویزژگی‌های مطلوب خروجی‌ها برای زهکشهای زیرزمینی اهمیت ویژگی‌های مطلوب خروجی‌ها برای عملیات زهکشی زیرزمینی اراضی در محدوده‌های مورد نظر بدان دلیل است که درصد قابل توجهی از عدم موفقیت سامانه‌های زهکشی (زیرزمینی) مربوط به انتخاب خروجی نادرست برای سامانه‌های زهکشی مربوطه بوده است. خروجی مطلوب سامانه زهکشی بایستی دارای ویژگی‌های زیر باشد: الف- خروجی و جریان آزاد را با حداقل هزینه‌های نگهداری فراهم آورد. ب - مقادیر دبی تخلیه را بدون ایجاد موارد فرسایش و یا صدمه به لوله‌های زهکشی انتقال و دفع نماید. ۱- 000100۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸۶ وم رهکتسی پ- عاری از جانوران کوچک و بخصوص جوندگان زیان‌آور باشد. ت- بخش انتهای لوله‌های زهکشی را که به آن وارد می‌شوند. در مقابل صدمات ناشی از پایکوب شدن بوسیله چارپایان» هم چنین پدیده‌های جدی یخ زدگی و ذوب آن مصون باشد. ث- از ورود جریازهای سیلابی حداقل به مدت چند ساعت ممانعت بعمل آورد. - انواع خروجی‌های متداول و مرسوم برای زهکشسهای زیرزمینی دو نوع خروجی برای سیستم‌های زهکشی زیرزمینی وجود دارد که عبارتند از : خروجی‌های ثقلی و پمپاژ زه‌آپهای حاصل از عملیات زهکشی اراضی محدوده موردنظر. خروجی غیرثقلی (پمپاژ) در شرایطی کاربرد دارد که سطح آب در محل خروجی (آبراهه‌های طبیعی و سایر مجاری انتقال آب) بالاتر از محل خروجی زهکشهای زیرزمینی طی ایام قابل توجهی از دوره بهره‌برداری در طول سال باشد و یا اینکه بطور کلی رقوم ارتفاعی کف آبراهه یا مسیر مورد نظر مرتفع‌تر از خروجی زهکشهای زیرزمینی باشد. خروجی‌های نوع ثقلی که کاربرد آن متداول‌تر است مشتمل بر آبراهه‌های طبیعی یا ساخته شده و چاههای تخلیه زه‌آبها می‌باشند. نهرچه‌های خروجی بایستی ظرفیت لازم برای انتقال رواناب سطحی و زه‌آبهای حاصل از زهکشی زیرزمینی محدوده موردنظر را دارا باشد. در شرایطی که سامانه زهکش‌های زیرزمینی به خروجی لوله‌ای دیگری (جمع کننده) تخلیه می‌گردد. زهکش زیرزمینی دریافت کننده زه‌آرهای حاصله بایستی ظرفیت لازم و کافی را برای انتقال کل میزان دبی تخلیه داشته باشد. برای اتصال لوله‌های زهکشی زیرزمینی به کانالها یا نهرچه‌های باز زهکشی» بخش ابتدایی لوله‌های زهکشی زیرزمینی بایستی به لوله‌های سخت یا فلزی تبدیل گردد و در محل خروجی لوله‌ها و تخلیه آن به کانالهای باز زهکشی تعبیه نوعی شبکه فلزی (توری) و یا دریچه یکطرفه" برای جلوگیری از ورود جانوران کوچک بخصوص جوندگان و عدم برگشت آب به درون لوله‌های زهکشی در اوقات پرآبی یا مرطوبی توصیه می‌شود. هرگاه احتمال ورود جریانهای طغیانی یا سیلابی بدرون زهکشهای زیرزمینی در مزرعه وجود داشته و یا موجب پس زدگی جریانهای خروجی گردد. نصب یکعدد دریچه خودکار (جزر و مدی) بجای دریچه یکطرفه بایستی مورد توجه قرار گیرد. کف لوله زهکشی خروجی که به کانال یا نهرچه باز تخلیه می‌گردد بایستی حداقل ۰/۲ متر از ارتفاع عادی سطح آب در محل خروجی بالاتر باشد. طول بخش ابتدایی (لوله سخت یا فلزی) نبایستی بیشتر از ۵/۰ متر در نظر گرفته شود. قطر این لوله‌ها بایستی مشابه و یا بزرگتر از قطر لوله‌های زهکشی زیرزمینی باشد. در محل اتصال لوله فلزی به کانال زهکشی ایجاد یکعدد طوقه بتونی " توصیه می‌گردد. در برخی موارد ممکن است ایجاد آبشار قائم یا سایر سازه‌های پایدار کننده خروجی‌ها نیز ضروری باشد. خروجی‌های قائم زهکشی چاههایی می‌باشند که در درون سازندهای متخلخل زیرسطح خاک و یا در تشکیلات صخره‌ای طبقات زیرین احداث می‌شوند. وجود طبقات مناسب از جمله شرایط و حالت‌های استثنائی و نامتعارف است. موارد نظارت و بازدید در دوره ساخت در مراحل اجرای سامانه زهکشی, امور اجرایی در مزرعه بایستی بطور منظم مورد بازدید و نظارت *" کارشناس با تجربه" قرار داشته باشدء برخی دلایل ضروری برای *بازدید و نظارت کارشناسی " را می‌توان به شرح زیر خلاصه نمود. ۰ ۱-۳۵06 ۰ 6ا۳۵ 00 - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - زهکشی زیرزمینی ۱۸۷ - حصول اطمینان از اینکه مشخصات فنی تعیین شده مورد توجه و اقدام قرار می‌گیرد. - کنترل کیفی سازه‌ها و مواد مصرفی بخصوص لوله‌های زهکشی و مواد پوششی مورد استفاده. - اجرای آمور مربوطه بوسیله افراد مجرب» بخصوص برای تعیین و اجرای مسیر مناسب خطوط زهکشی که بایستی حتی‌المقدور مستقیم و با شیب‌های طراحی شده اجرا گردد و رعایت مقادیر رواداری مجاز برابر با نصف قطر داخلی لوله‌های زهکشی مزرعه‌ای و کاربرد اتصالات و تحجهیزات مناسب. - اعمال دقت مضاعف درخصوص واریختن خاک به درون ترانشه و متراکم نمودن مطلوب خاکهای واریخته. - ارایه پیشنهادهای لازم در مورد تعدیل و یا انجام بعضی توصیه‌های اضافی که موجب تطویل برنامه عملیات اجرایی نگردد که البته این موضوع بایستی بوسیله *"کارشناس بسیار با تجربه " بانجام رسد. موارد بیان شده باید مشتمل بر کلیه جوانب امور یعنی "کنترلهای کیفی و کمی" باشد. هر دو مورد بیان گردیده, لازم است بطور مرتب در مرحله ساخت و عملیات اجرایی مورد توجه قرار گیرد تا به محض بروز "مشکل " نسبت به ارایه راه‌کارهای لازم برای رفع یا تعدیل آن اقدام مقتضی و بموقع بانجام رسد. ۱۱-۷-4- موارد مرتبط با عملیات نگمهداری نوع برنامه مشخص (معین) عملیات اجرایی نگهداری بایستی در زمان طراحی سامانه زهکشی با بهره‌برداران مورد توافشق قرار گیرد زیرا روشهای عملیاتی نگهداری می‌تواند بطور اصولی بروی نوع طرح مورد نظر تأثیرگذار باشد. یک برنامه عملیاتی نگهداری مطلوب بایستی مشتمل بر آنواع عملیات لازم به اجرا و هم چنین زمان مناسب برای انجام عملیات در طول سال و بخصوص ایام مشخصی باشد که اجرای عملیات در آن ایام امکان‌پذیر می‌باشد. موارد نگهداری» نقش اصولی در دوام و عملکرد مطلوب شبکه زهکشی زیرزمینی (عمقی) در درازمدت دارد. بازرسی‌های منظمء ارزیابی نتایج عملکرد زهکش‌های زیرزمینی و برنامه‌ریزی‌های سنجیده برای عملیات نگهداری, سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در زمینه احداث سامانه‌های زهکشی زیرزمینی را تضمین می‌نماید. سازه‌هاء ابزارهای بازدید و اندازه‌گیری که برای سامانه‌های زهکشی زیرزمینی ساخته شده و یا مورد استفاده قرار می‌گیرد. بهره‌برداران را قادر به بازرسی صحیح و قضاوت در مورد موّْر بودن عملیات نگهداری زهکش‌های زیرزمینی می‌نمایند که می‌توان از طریق لوله خروجیء چاهک بازبینی و آدم‌رو و یا ساختمانهای مخصوص بازرسی و حفاظتی آنها (تجهیزات) را وارد لوله‌های زهکشی زیرزمینی نمود. بطور طبیعی هرگاه مورد مبهمی وجود داشته باشد. آخرین راه‌حل بازرسی» حفاری مجدد و شکافتن خط زهکش زیرزمینی است. نصب شبکه چاهکهای مشاهده‌ای برای یافتن مکان‌هایی دارای مشکل, می‌تواند کمک موّئْری نماید. بطور اصولی از این قبیل چاهکها می‌توان برای پایش" درازمدت چگونگی عملکرد شبکه در یک شبکه زهکشی زیرزمینی (عمقی) که به خوبی طراحی شده باشد. دو نمایه اصلی می‌تواند در شناسایی عامل بروز مشکل زهکشی بازرسی کنندگان را راهنمایی نماید. این شاخص‌ها شامل رشد ضعیف گیاهان زراعی در برخی از قسمتهای مزرعه و ماندابی بودن بخش‌هائی از 1 ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸۸ اراضی در مقایسه با سایر قسمت‌ها است. تشخیص عدم کارّیی مطلوب سامانه زهکشی زیرزمینی در مراحل اولیه از اهمیت زیادی برخوردار است. این مشکل بایستی قبل از آنکه به گیاهان زراعی مورد عمل و یا خاک مزرعه صدمه جدی برساند برطرف شود. شستشوی زهکش‌های زیرزمینی راه‌کاری عملی و اقتصادی برای بهبود عملکرد مناسب زهکش‌های زیرزمینی محسوب می‌گردد. * جلوگیری از انسداد یا گرفتگی لوله‌ها بوسیله عوامل بیولوژیک و مواد معدنی عطف توجه به رهنمودهای مرتبط با عملیات نصب زهکش‌های زیرزمینی در عمق کم در مناطق مرطوب می‌تواند مشکلات ناشی از تشکیل و ترسیب گل آخرا را به حداقل ممکن برساند. - در مناطقی که پتانسیل (توانمندی) تشکیل گل آخرا در خاکهای آن وجود دارد لوله‌های زهکشی زیرزمینی را نبایستی زیر سطح ایستابی نصب نمود و در صورت امکان عملیات نصب زهکش‌های زیرزمینی را بایستی در فصل (دوره) خشکی بانجام رسانید زیرا در این ایام سطح آب زیرزمینی در اعماق بطور نسبی عمیقی است که بدین دلیل عنصر آهن (10) در خاک در حالت غیرمحلول می‌باشد و به علت فراهم بودن شرایط حصول پایداری زهکش و خاکهای اطراف آن (لوله‌ها) احتمال بروز و تشکیل گل آخرا به حداقل ممکن کاهش و از بروز مشکل جدی جلوگیری بعمل می‌آید. - لوله‌های زهکشی زیرزمینی بایستی بطور مستقیم به نهرچه‌های روباز تخلیه گردند و حتی‌المقدور از کاربرد لوله‌های زهکشی زیرزمینی جمع کننده بایستی اجتناب نموده و هرگاه بخش کوچکی از اراضی منطقه عملیاتی (زهکشی) از نظر تولید گل آخرا مسئله‌ساز باشد این مشکل در صورت رعایت آنچه بیان گردد فقط به یک خط لوله زهکشی زیرزمینی منتهی خواهد شد که در این شرایط تمیز نمودن یک خط لوله زهکشی آسان‌تر خواهد بود. - مسئله گرفتگی لوله‌های زهکشی زیرزمینی بلافاصله و یا پس از مدت کوتاهی از پایان عملیات نصب بروز می‌نماید بدین دلیل بهتر آنست که عملیات تمیز نمودن لوله‌ها در اولین سال بهره‌برداری به مرحله اجرا درآید و از به تعویق انداختن این اقدام تا زمان گرفتگی لوله‌های زهکشی زیرزمینی خودداری شود. یکی از روشهای تمیز نمودن لوله‌های زهکشی زیرزمینی» تعبیه مجرای تهویه در بخش انتهای لوله‌های زهکشی زیرزمینی است که بدین ترتیب امکان تزریق (تغذیه) خط لوله زهکشی از بالادست بوسیله مقادیر لازم (زیاد) آب وجود خواهد داشت که می‌تواند موجب شستشوی محتوی درون لوله‌های زهکشی گردد. لیکن با کاربرد این روش امکان تمیز نمودن بخشهای فرورفته لوله‌های موجدار (خرطومی) زهکشی فراهم نمی‌باشد. - استقرار زهکش‌های زیرزمینی در اعماق بطور نسبی کم و با فاصله نزدیک که بدین ترتیب میزان جریان آب در درون لوله‌ها مداوم نمی‌باشد (جریان تناوب) بطور معمول مشکل آفرین نیست. حتی اگر محدوده مورد زهکشی مستعد و پتانسیل تولید زیاد گل آخرا را نیز - نصب زهکش‌ها در خاکهای مارن" (آهک رس) در شرایط متعارف مشکلات کمی را به همراه دارد مگر آنکه لوله‌های زهکشی زیرزمینی در اعماق بطور نسبی زیاد نصب گردیده باشند. - در مناطقی که مرطوب بوده و دارای پتانسیل تولید گل آخرا می‌باشند از پوشانیدن بخش فوقانی لوله‌های زهکشی زیرزمینی بوسیله خاک لایه سطحی و یا مواد آورگانیک (آلی) بایستی خودداری نمود. |- 06۰ 2- [۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - زهکشی زیرزمینی ۱۸۹ شسشتوی زهکش‌های زیرزمینی (عمقی) یکی از روش‌های متداول و معمول برای نگهداری از زهکش‌های زیرزمینی است. تناوب (فراوانی) دفعات شستشوی لوله‌ها بستگی زیادی به شرایط محلی دارد بطوری که می‌تواند از چند بار در سال تا یک بار در هر ۲ یا ۳ سال متغیر باشد. شستشوی لوله‌های زهکشی با فشار آب (جت) به منظور رسوب‌زدایی مواد در درون لوله‌هاء خارج نمودن ریشه گیاهان» رفع گرفتگی‌های موضعی ایجاد شده بوسیله رسوبات» زدودن مواد ترسیب یافته شیمیایی تشکیل شده درون لوله‌ها و باز نمودن سوراخهای (درزها و یا روزنه‌ها) است که امکان بازگشایی آنها وجود دارد. می‌گیرد. با فشار آب موجود در درون لوله‌هاء رسوبات معلق به بیرون رانده می‌شوند. بطور معمول دبی لازم بین ۳ تا ۴ لیتر در ثانیه برای این تجهیزات شستشو با فشار آب (جت) را می‌توان به صورت زیر تقسیم‌بندی نمود: - تجهیزات با فشار زیادء برای این نوع تجهیزات میزان فشار در محل پمپ بطور معمول بیشتر از ۶۰ بار است. - تجهیزات با فشار متوسط برای این نوع تجهیزات میزان فشار در محل پمپ بطور معمول بین ۲۰ تا ۳۰ بار می‌باشد. - تجهیزات با فشار کم در این نوع تجهیزات میزان فشار در محل پمپ بایستی کمتر از ۲۰ بار باشد. مقدار فشار در محل نازل به دلیل افت اصطکاک درون لوله لاستیکی شستشو دهنده تقریباً معادل ۵۰ فشار در محل پمپ می‌باشد. لوله مذکور بطور معمول لاستیک‌های تقویت شده‌ای هستند که حالت ارتجاعی داشته و میزان فشار (آب) تا ۱۰۰ بار را تحمل می‌نمایند و در انواعی دیگر که از جنس پلی‌اتیلن ساخته می‌شوند. می‌توانند میزان فشارهایی را در محدوده‌های ۳۵ تا ۵۰ بار را تحمل نمایند. کاربرد جریان آب با فشار زیاد (جت) معادل ۸۰ تا ۱۲۰ اتمسفرء روشی مطمئن برای خارج نمودن رسوبات و ریشه درختان از درون لوله‌های زهکشی است. لوله‌های پلاستیکی با فشار زیاد و نازل جت از محل خروجی زهکش به درون لوله هدایت می‌گردد. ابتدای لوله لاستیکی دارای یک سوراخ به سمت جلو و ۳ تا ۶ سوراخ به سمت عقب " است که هر کدام ازاین سوراخ‌ها زاویه‌ای بین ۱۵ تا ۴۵ درجه با محور طولی لوله لاستیکی می‌سازند. لوله‌های زهکشی زیرزمینی تا طول ۲۰۰ متر می‌تواند به خوبی با این روش شستشو شوند. با استفاده از فشار آب (جت) امکان بهبود عملکرد مواد پوششی مصرفی نیز وجود دارد. بدین ترتیب که آب با فشار از درون سوراخهای (روزنه‌های) لوله‌های زهکشی خارج شده و موجب شستشوی مواد پوششی نیز می‌گردد. باید دقت لازم اعمال شود که لوله لاستیکی با فشار آب (جت) به طور یکنواخت در درون لوله‌ها حرکت نماید تا باعث صدمه زدن به لوله و مواد پوششی اطراف لوله‌های زهکشی نگردد. روش کاربرد فشار کم تا متوسط که میزان آن در حدود ۲۰ اتمسفر است. به تدریج به عنوان رویه‌ای معمول و جاری در کشورهای آروپایی بکار گرفته شده است. مقادیر فشارهای متوسط برای راندن وله لاستیکی به درون لوله‌های زهکشی کفایت نمی‌نماید بنابراین تحجهیزات اضافی (جانبی) ساخته شده است تا عمل راندن لوله لاستیکی را به درون لوله امکان‌پذیر نماید. به دلیل ۳۰ -| مساوی فرض نمود. ال 3001۵۳۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ زهکشی (سیلت) را نیز می‌توان شستشو نمود. انتقال ذرات ماسه اقدام دشواری است. آب مورد نیاز برای شستشو و تمیز کردن لوله‌های زهکشی را می‌توان به وسیله مخزن تأمین آب قابل حمل و نقل و یا بطور مستقیم از طریق کانالها و نهرچه‌های روباز در مزرعه فراهم آورد. هرگاه در منطقه مورد نظر با توجه به نوع خاک شرایط و پتانسیل رسوب گرفتگی وجود داشته باشد در این موارد لازم است برنامه‌ریزی‌های منظم سالیانه یا چند بار در سال برای عملیات رسوب‌زدایی لوله‌های زهکشی زیرزمینی پیش‌بینی شود. زمان مناسب رسوب‌زدایی ایامی است که رسوبات به صورت یکپارچه و سخت شده درآمده باشند در عمل ایام زمانی مطلوب بطور منطقی بین دو دوره خشک و مرطوبی سال است. نفوذ ریشه درختان به درون لوله‌ها باعث گرفتگی (انسداد) فیزیکی آنها می‌شود. بنابراین» در این خصوص باید عملیات شستشوی لوله‌های زهکشی در موقعی به انجام رسد که ریشه گیاهان هنوز خشبی و سخت نشده باشند. * تمیز کردن شیمیایی(کاربرد محلولهای اسیدی) در مناطقی که مقدار زیادی ترکیبات آهن محلول (فرو یا *۳۳۵۲) در آب زیرزمینی و یا تراوشات عمقی ناشی از عملیات آبیاری وجود داشته باشد. گرفتگی بیولوژیک زهکش‌ها مطرح می‌گردد. زیرا در این شرایط محیط مناسبی برای رشد و نمو سریع خزه‌ها و جلبک‌ها در درون لوله‌های زهکشی فراهم گردیده و توده‌های حجیمی تشکیل می‌شود که باعث انسداد لوله‌های زهکشی زیرزمینی می‌شوند. هم چنین در این موارد گل آخرا به صورت اکسید آهن (سه ظرفیتی ۳ در لوله‌های زهکشی تشکیل و رسوب می‌نماید که از طریق رنگ رسوبات (قرمزی تا زرد) به سهولت قابل تشخیص است. اکسید آهن با استفاده از فشار آب و یا کاربرد مواد شیمیایی (محلول‌های اسیدی) قابل برطرف کردن می‌باشد؟. بعضی پژوهشگران چگونگی حذف اکسیدهای آهن (رنگ قرمز تا زرد و قهوه‌ای روشن) و منگنز (رسوبات سیاه رنگ) را با استفاده از محلول اسید سولفوریک (م۲1۳5) در لوله‌های زهکشی زیرزمینی را تشریح نموده‌اند. این اسید از ترکیب دی اکسید گوگرد (,50) و آب (1.0]) در درون لوله‌های زهکشی ایجاد می‌شود. برای کاربرد این نوع اسید ضرورت دارد تا انتهای خروجی لوله‌های زهکشی بسته نگهداری شده (از طریق بستن چاهک کمکی) و سپس از بخش بالادستی لوله‌ها را با این ترکیبات (اسید یا ترکیبات مولد اسید) پر نموده و اجازه داده شود که اسید حاصله به مدت حدود ۴۸ ساعت در درون لوله زهکشی زیرزمینی باقی بماند و سپس تخلیه شود. پس از این مدت, اسید خننی می‌گردد که در نتیجه کمترین آثار زیان‌آور زیست‌محیطی را خواهد داشت. در شرایطی لازم است که برنامه‌ریزی‌های دوره‌ای برای زدودن گل آخرا مورد نیاز باشد. هرگاه مسئله گل آخرا با وضعیت زهکشی ضعیف (داخلی) در نیمرخ خاک به دلیل گرفتگی موقت لوله‌های زهکشی زیرزمینی به همراه باشد با تمیز کردن لوله‌های زهکشی, گرفتگی‌های موجود قابل رفع است و هرگاه منشاء گل آخرا ترکیب شیمیایی آب زیرزمینی محل باشد تمیز نمودن ادواری آن کاملاً ضروری می‌باشد. بهرحال دقت مضاعف بایستی معطوف به این مهم باشد که زدودن گل آخرا در شرایطی که از نظر فیزیکی این ترکیبات بصورت نرم (ژله‌ای) می‌باشند به مراب سهل‌تر از حالتی است که این قبیل ترکیبات بصورت بلور و یا کریستال درآمده باشند. بایستی متذکر گردد که استعانت از این روش در شرایط کاربرد فیلترهای مصنوعی (سنتز) توصیه نگردیده است. ۰( ۵ ۸) ما0 امن -۱ #* گرفتگی‌های بیولوژیک بطور عمده بوسیله کاربرد مواد شیمیایی (محلول‌های اسیدی) قابل برطرف کردن می‌باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - زهکشی زیرزمینی ۱۹۱ ۰ عملیات بهره‌برداری و نگهداری از سامانه زهکشی اهداف توامان بهره‌برداری و نگهداری برای دستیابی به عملکرد (کارآمدی) مطلوب سامانه‌های زهکشی زیرزمینی از طریق اجرای مطلوب موارد زیر می‌تواند مورد انتظار باشد: - مدنظر داشتن هدف از احداث سیستم زهکش زیرزمینی و بررسی منظم عملکرد سامانه و تجهیزات مربوط به آن. - تهیه نقشه‌های بهره‌برداری و نگهداری برای آنواع متعلقات مربوط به سامانه زهکشی در محدود ه واحدهای مورد بهره‌برداری و نگهداری. - تهیه برنامه برای اجرای عملیات مربوط به بهره‌برداری و نگهداری بمنظور دستیابی به موارد کنترل منظم و دقیق از سامانه برای شناسایی بخش‌های خسارت دیده در مراحل اولیه ساخت و بهره‌برداری - سازمان دهی واحدهای نگهداری و بهره‌برداری از سامانه زهکشی, بطوریکه بتوان بطور سریع مشکلات حاصله را بلافاصله پس از اطلاع رسانی بهره‌برداران مرتفع و مرمت نمود. - تهیه و تدارک بعضی موادء مصالح و قطعات یدکی لازم برمبنای برنامه‌ای منظم.» برای اهداف بهره‌برداری و نگهداری از سامانه زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ سس صلاح و بهسازی خاک و اراضصی شالیزاری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- اصلاح و بهسازی خاک ۱۹۵ ۱-۵- زراعت برنج در خاکهای شور و سدیمی ۱-۱-۵- طبقه بندی خاکهای متأثر از مشکلات شوری و سدیمی بودن ه خاکهای شورء که در آن هدایت الکتریکی (ی۳ت]) عصاره اشباع خاک بیشتر از ۴/۰ دسی‌زیمنس برمتر» درصد سدیم تبادلی (۲:5]۳]) کمتر از ۱۵/۰ و واکنش (1آم) محلول خاک از ۸/۵ کمتر است. شوری به‌دلیل وجود مقادیر قابل ملاحظه نمکهای (۲۵)» کلسیم (2)) منیزیم (ع8/1)» کلر (1ل)) و سولفات (,560) در خاکهای شور بعنوان پونهای غالب محسوب می‌گردند. مشکل شوری خاکها را می‌توان فقط بوسیله عملیات آبشویی از طریق کاربرد آبهای مناسب و قابل دسترسی مرتفع نمود. به‌دلیل آنکه گیاه برنج دارای ریشه‌های کم عمق (افشان) می‌باشد. بنابراین لایه سطحی خاک (۰-۲۰ سانتیمتری) نیاز به آبشویی نمکهای محلول دارد. میزان موْر بودن عملیات آبشوئی مرتبط با متغیرهایی نظیر: مخارج اصلاحی» موجودیت آب مناسب و قابل مصرف, ویژگیهای فیزیکی و هیدرولیکی خاک و اراضی است. برای کاهش سطح شوری خاکهای مبتلابه» هدایت الکتریکی آب آبیاری ( پ۳ت) بایستی کمتر از ۰/۵ دسی‌زیمنس بر متر باشد. در شرایطی که از آبهای با کیفیت بسیار مناسب بدین منظور (آبشوئی) استفاده بعمل می‌آید. میزان آب مورد نیاز برای کاهش مقدار مشخصی هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک (م۳) تا میزان مطلوب و مورد نظر (م-)ت]) را می‌توان از رابطه زیر برآورد نمود: (۱-۵) 11+ ( ,ظ/ ,)۸ - :۸ که در آن : پررز۸» معرف میزان آب آبیاری مورد نیاز که بایستی در فرایند آبشویی بکار گرفته شود (میلیمتر). ی ۸ بیانگر مقدار آب خاک در شرایط اشباع می‌باشد (میلیمتر) بعنوان مثالء برای کاهش (تعدیل) مقدار شوری اولیه (یلعتا) برابر با ۱۶/۰ دسی‌زیمنس بر متر تا حد شوری مطلوب و مورد نظر یا نهایی (م-)۳]) معادل با ۴/۰ دسی‌زیمنس بر متر برای اصلاح لایه سطحی خاک به ضخامت ۲۰/۰ سانتیمتر برای نوعی خاک لومی رسی ( که در آن ۸۰-۹۰ - .۸ میلیمتر برآورد می‌گردد) بطور تقریبی نیاز به کاربرد عمق (ارتفاع) آب آبیاری با کیفیت مناسب مساوی با ۴۰۰/۰ میلیمتر می‌باشد. پیش نیاز اجتناب‌ناپذیر آبشوئی خاکهای سنگین بافت (رسی) تعبیه زهکشهای زیرزمینی (لوله‌ای) است. مقادیر آب لازم برای کاهش میزان شوریهای اولیه عصاره اشباع خاک در جدول زیر آرایه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۶ زهکشی جدول (۱-0)- مقادیر آب لازم (,:۸» میلیمتر) برای کاهش میزان شوری های اولیه عصاره اشباع خاک (ع110) به مقدار مورد نظر (106-2/۰08/00) در لایه های مربوطه خاک ۰ سانتیمتر ۰ سانتیمتر 0 ال اک لا * خاکهای شور و سدیمی» که در آن هدایت الکتریکی (یج]) عصاره اشباع خاک ۴/۰ دسی‌زیمنس برمتر (و یا بیشتر از آن)» درصد سدیم تبادلی (15) بیشتر از ۱۵/۰ و واکنش (11م) محلول خاک بطور تقریبی برابر با ۸/۵ می‌باشد. * خاکهای سدیمی, که در آن هدایت الکتریکی (,1: ۳) عصاره اشباع خاک کمتر از ۴/۰ دسی‌زیمنس برمتر» درصد سدیم تبادلی (15) بیشتر از ۱۵/۰ و واکنش (011) محلول خاک بیشتر از ۰۸/۵ هم چنین مقدار نسبت جذب سدیم (۸؟5) بیشتر از ۰ میلی‌اکی‌والنت در لیتر به توان ۰/۵ است. کاربرد گچ یا زیپسم (م۲8850) برای تعدیل یا کاهش میزان سدیم (1۵) که خاک از آن اشباع شده است (150 و نسبت ۱۵: ۴) برای اصلاح این نوع خاکها ضرورت کامل دارد. به‌دلیل اثرات توامان فیزیکی و شیمیایی پیچیده در توده خاک. تعیین قطعی میزان گچ (ژیپسم) مورد نیاز اصلاح و بهسازی خاکهای سدیمی کار مشکلی است. مقدار کلسیم (2-)) موجود در گچ مورد نیاز برای کاهش درصد سدیم تبادلی (15۳) خاک تا حد مطلوب و مورد نظر را می‌توان از رابطه زیر برآورد نمود: (۲-۵) 0 ۷ ۷ ۷۲۳0( ,کت - 5۳( < 4 که در آن : ۵ میزان کلسیم لازم که از طریق کاربرد گچ یا زیپسم تأمین می‌گردد. (کیلوگرم در هکتار) 10 ۰ مقدار درصد سدیم تبادلی اولیه خاک 40 میزان درصد سدیم تبادلی مطلوب و مورد نظر خاک (بعنوان درصدی از -)۳-)) ظرفیت کاتیونهای تبادلی خاک ( ,2/6 /2(:۵) 3 جرم مخصوص ظاهری خاک (گرم بر سانتیمترمکعب) و 0 ضخامت لایه خاک که اصلاح آن مورد نظر است (متر) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- اصلاح و بهسازی خاک ۱۹۷ به عنوان مثال, در شرایطی که درصد سدیم تبادلی اولیه خاک برابر با ۳۰/۰ و در نظر باشد که مقدار آن به ۱۰/۰ درصد کاهش داده شود. هرگاه میزان ظرفیت تبادل کاتیونی خاک برابر با ۲۴/۰ میلی‌اکی‌والانت در یکصدگرم خاک خشک (و یا !2.16 4۳101 جرم کیلوگرم در هکتار محاسبه می گردد که هرگاه تامین آن از منبع گچ (ژیپسم) با درجه خلوص ۱۰۰/۰ درصد مورد نظر باشد. مقدار معادل آن مقادیر مواد شیمیایی مختلف اصلاح کننده خاکهای شور - سدیمی و سدیمی مناسب خاکهای شالیزاری در جدول زیر نشان داده جدول (۲-۵)- مقادیر مواد اصلاح کننده (گچ, گوگرد و اسید سولفوریک) لازم جهت اعماق متفاوت نیمرخ خاک برای جایگزینی با میزان والانت در ۰ ۰.۰ ۰ ۰ ۰ ۰ سک کح کح لک # میزان جرم مخصوص ظاهری خاک برابر ۱/۵ تن (متریک) در مترمکعب منظور شده است. وزن خاک یک هکتار زمین به ضخامت‌های ۰/۱ و ۰/۲ متر به ترتیب برابر با ۱/۵۱۰۲ و ۳ کیلوگرم منظور شده است. ۳-۱-۵- اترات نسوری بروی رسد و نمو در گیاه برنج اثرات شوری ناشی از منابع خاک و آب (محلول خاک) را بروی گیاه برنج می‌توان به شرح زیر خلاصه نمود: _ اثرات اسمزی که موجب تنش آبی در گیاه می‌شود. - اثرات مسمومیت‌های یونی» به‌دلیل جذب بیش از اندازهٌ یونهای سدیم (12) و کلر (1-)). - کاهش جذب عناصر غذایی مورد نیاز گیاه از قبیل پتاسیم (ا) و کلسیم (8)) که به‌دلیل شرایط آنتاگونیسمی" (اثر متقابل) علایم خسارات شوری (نمکها) در گیاه برنج بطور مقدماتی مر تبط با جذب اضافی سدیم (12<) می‌باشد که باعث مسمومیت گیاه ح ۰.۰ ۰ ۰ ۰ ۰ 1 2 سس 1 ۰۰ ۰۰ ۲ . ۰ ۰ ای می‌گردد. که این عامل مهمتر از بروز شرایط تنش ابی برای گیاه است. لیکن» جذب اب (تعرق ) در شرایط شوری زیاد کاهش [۳ 0 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹۸ زهکشی می‌یابد. هرچند گیاهان (از جمله برنج) قادرند با شرایط شوری خود را از طریق کاهش پتانسیل اسمزی سلولهای گیاهی تطبیق داده و مانع از دی‌هیدراسیون" اندامهای گیاهی شود. بهرحال سرعت رشد کاهش حاصل می‌نماید. اثرات آنتاگونیسمی جذب عناصر غذایی ممکن است بوقوع به پیوندد. که این عامل موجب بروز علایم کمبود مواد غذایی بخصوص پناسیم (6ا) و کلسیم (8)) در شرایطی که میزان سدیم (172) در محلول خاک زیاد باشد. اتفاق می‌افتد. بعنوان مثال سدیم (72<) با جذب پتاسیم (۳) در خاکهای سدیمی در حالتی که مقدار پتاسیم (ا) به میزان متوسط تا زیاد باشد.ء آنتاگونیسم است. که در نتیجه آن در نسبت‌های زیاد سدیم به پتاسیم (۱۷۵: 1) در گیاه برنج به وقوع می‌پیوندد و سرعت نقل و انتقال پتاسیم (6ا) را در اندامهای گیاهی کاهش می‌یاید. سدیم (12)» موجب کاهش جذب کلسیم (2-)) گردیده و باعث محدودیت در رشد رویشی ساقه(ها) گیاه برنج می‌گردد. افزایش شوری موجب کاهش فعالیت نیترات گردیده و در نتیجه آن میزان کلروفیل " و فتوسنتز گیاهی نقصان می‌یابد. میزان تنفس افزایش و مقدار ازت (۱) نیز در گیاه افزایش حاصل می‌نماید. در شرایط شوری میزان پتاسیم (۳ا) و کلسیم (8۸)) کاهش می‌یابد. لیکن مقدار غلظت ازت نیتراته (۸۷-,۸0) و سدیم (۲1۵) سولفور (5) و کلر (1)) در بافتهای اندامهای گیاهی (بخصوص ساقه‌ها) افزایش حاصل می‌نماید. گیاه برنج در مرحله جوانه زدن به شوری مقاومت می‌نماید. لیکن در مراحل اولیه رشد رویشی (مرحله ۱-۲ برگی) به شوری بسیار حساس گردیده و دوباره در مرحله نشاء‌کاری و طویل شدن بوته‌ها به عامل شوری مقاومت نمودار می‌سازد. لیکن مجدداً در مرحله گل‌دهی به این عامل (شوری) حساس می‌شود. ۳-۱-۵- عوامل موثر در مقاومت گیاه برنج به شوری فاکتورهای چندی در مقاومت گیاه به شوری موّثر می‌باشد که از آن جمله موارد زیر را می‌توان نام برد: - میزان تعرق و توانایی در تنظیم پتانسیل اسمزی به وسیله گیاه. - تفاوت‌های حاصل در جذب عناصر غذایی در شرایط تنش سدیم (18«)» کولیتوارهای مقاوم نسبت سدیم به پتاسیم (۱1۵: 1۳) محدود (کمی) داشته زیرا میزان جذب پتاسیم قابل توجه است و بطور نسبی میزان کلسیم (2-)) در برگها بیشتر از کولیتوارهای حساس است. - دفع موثر سدیم (118) و کلر (1ل))» ارقام مقاوم به شوری برنج دارای مقادیر جذب کاهشی سدیم (۱8) و کلر در مقایسه (1ل)) با کولیتوارهای کمتر مقاوم به شوری می‌باشند. - رشد رویشی سریع گیاه برنج» موجب رقیق شدن نمک در بافتهای گیاهی می‌گردد. گیاه برنج در مرحله جوانه‌زنی به شرایط شوری مقاوم‌تر است. لیکن گیاه ممکن است در مرحله نشاءکاری, رشد گیاهچه‌های جوان و در مرحله گلاهی از تنش شوری متاثر شود. بنابراین ملاحظه می‌گردد که این مشکل کم و بیش در تمامی دوره رشد و نمو گیاه وجود خواهد داشت. شوری مشکل اصلی در مناطقی (نواحی محلی) بخصوص در اراضی ساحلی پست و در نواحی غیرساحلی در اقالیم خشک و نیمه خشک محسوب می‌گردد که در این مناطق اراضی و خاکهای شور وجود دارد. ۱0 ااروام 010۵ - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- اصلاح و بهسازی خاک ۱۹۹ ارقام مقاوم به شوری گیاه برنج وجود دارد. لیکن استفاده از این ارقام رافع و جایگزین لزوم اعمال مدیریت مناسب بر عملیات آب و آبیاری نمی‌تواند باشد. کارشناسان اصلاح نباتات توانایی تولید ارقام برنجی را که بطور افزایشی نسبت به شرایط شوری مقاوم باشند را ندارند. زیرا رقمی (واریته‌ای) که در یک سطح شوری نسبت به شوری مقاوم است» نمی‌تواند در شرایط افزایش میزان شوری که به‌دلیل عملیات مدیریتی (نامطلوب) آبیاری حاصل می‌گردد. را که در صورت عدم اصلاح عملیات مدیریتی آبیاری بوجود می‌آید. را ندارند. گیاه برنج بعنوان زراعتی مناسب برای برنامه‌های اصلاح خاک و اراضی در خاکهای شور و سدیمی می‌باشد. در خاکهای سدیمی» کشت و کار برنج منتج به دفع تجمعی مقدار قابل ملاحظه‌ای سدیم (118) به‌دلیل حلالیت و تحرک یون کلسیم موجود در کربنات کلسیم (م2۳0)) می‌گردد. در خاکهای شورء اقدام به زراعت برنج موجب دفع نمکها بوسیله فرآیند آبشویی می‌شود. اعمال مدیریت بر موارد شوری و سدیمی بودن منابع فیزیکی تولید (خاک و آب) بایستی مشتمل بر مجموعه‌ای از اقدامات باشد. ۶-۱-۵ پتانسیل عملکرد گیاه برنج در شرایط شوری منابع تولید ( آب و خاک ) برای زراعت برنج در خاکهای رسوبی» میزان شوری (هدایت الکتریکی» -ت1) در محلول خاک و یا در عصاره اشباع خاک (ء۳2) اندازه گیری می‌گردد. برای زراعت برنج در اراضی مرتفع (101204]) این عامل بایستی در مقادیر ظرفیت زراعی (۳۵]) و یا کمتر از آن اندازه گیری شود زیرا هدایت الکتریکی :]) در محلول خاک بطور تقریبی دو برابر بیشتر از عصاره اشباع خاک می‌باشد. یک رابطه تقریبی برای برآورد کاهش عملکرد محصول در اثر خسارت ناشی از شوری را می‌توان به شرح زیر ارایه نمود: ۲ -100- ]12 )56, -3.0([ )۳-۵( که در آن : ۷ عملکرد نسبی محصول برحسب درصد می‌باشد. - در هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک (م:]) کمتر از ۳/۰ دسی‌زیمنس بر متر (۱ (. 05) شرایط مطلوب برقرار است و هیچ گونه کاهشی در عملکرد محصول زراعت برنج متصور نیست. - در هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک (یلعت) بیشتر از ۴/۰ دسی‌زیمنس بر مترء مقادیر کمی از کاهش در عملکرد مورد انتظار است (۱۰-۱۵/۰/ )4 - در هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک (,۳/) بیشتر از ۶/۰ دسی‌زیمنس بر مترء مقادیر متوسطی کاهش در عملکرد محصول متصور می‌باشد. (۸۲۰-۵۰/۰ )» - در هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک (ی-)1]) بیشتر از ۱۰/۰ دسی‌زیمنس بر مترء بیش از ۵۰./ کاهش در عملکرد محصول کولیتوارهای (111۷215)) حساس مورد انتظار است. : ‏توجه‎ ٩ - اندازه‌گیری هدایت الکتریکی (ت1) بعنوان شاخص شوری» اقدامی سریع و ساده است. لیکن مقدار (میزان) این عامل به تنهایی» بهرحال برای ارزیابی اثرات شوری بروی رشد گیاه (برنج) به دلیل آنکه غلظت نمکها در سطح ریشه (گیاه) می‌تواند به مراتب بیشتر از توده خاک باشد.ء کافی نیست. علاوه بر آن هدایت الکتریکی (12) فقط بیانگر میزان (محتوی) مجموع نمکهای محلول است و معرف اجزاء (ترکیبات) آن نمی‌باشد. یونهای سدیم (8/۵) و بُر (13) نیز در این مورد بایستی مورد امعان نظر باشند. مقدار -------- صفحهٔ بعد -------- شوری می‌تواند به مقدار قابل ملاحظه‌ای در مزرعه. در بین دو فصل (زراعی و غیر زراعی) و حتی در محدوده یک مزرعه مشخص متفاوت باشد. میزان هدایت الکتریکی (۳ت1) به تنهایی در موارد تفسیر بایستی با دقت مورد بررسی قرار گیرد مگر آنکه این ارقام معرف نمونه‌های خاک برداشت شده از سطح قطعه زراعی آن هم بصورت علمی و منطقی باشند. - از مقدار هدایت الکتریکی (,7: ۳)» پتانسیل اسمزی عصاره اشباع خاک را می‌توان با استفاده از رابطه زیر برآورد نمود: 07-6 )۴-۵( که در آن: 070 پتانسیل اسمزی برحسب مگاپاسکال (۷4۳۵) " متا هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک (دسی‌زیمنس بر متر) - هرگاه نمونه خاک دارای مقادیر قابل ملاحظه‌ای گچ (ژیپسم) نباشدء میزان هدایت الکتریکی اندازه گیری شده (1۳2) را می‌توان بصورت زیر به "هدایت الکتریکی محلول خاک" تبدیل نمود. (۵-۵) 1 ۲۳-22 (۶-۵) 5 6 ۳ که در آن: منت » هدایت الکتریکی محلول خاک (دسی‌زیمنس بر متر) ۱ هدایت الکتریکی اندازه‌گیری شده در محلول ۱:۱ خاک به آب ۵ هدایت الکتریکی اندازه‌گیری شده در محلول ۱:۵ آب به خاک. رشد و نمو گیاه در خاکهای شور بطور عمده متأثر از میزان زیاد نمکهای محلول (2۳1«) است که موجب مسمومیت. عدم توازن یونی و بهم خوردن بیلان آبی در گیاه می‌گردد. در خاکهای سدیمی, رشد گیاه بطور عمده تحت تأثیر میزان واکنش (011) زیاد و دلایل قابل ذکر موجد شرایط شوری و سدیمی شدن خاکها را می‌توان بشرح زیر خلاصه نمود: * نامناسب بودن عملیات آبیاری و یا عدم کفایت آب آبیاری کاربردی در فصل یا سال زراعی در شرایطی که میزان بارندگی کم تبخیر زیادء در مناطق غیرساحلی (01210[]) که بطور معمول میزان تبخیر بمراتب بیشتر از بارندگی (فصلی یا سالیانه) است. گرایش به شوری خاکها در اکثر شرایط با قلیائیت خاکها مرتبط است. * خیز قابل ملاحظه سطح آب زیرزمینی با کیفیت غیرشور و یا با شوری‌های متفاوت. * تداخل آب شور دریا با آبهای زیرزمینی (غیرشور) در مناطق ساحلی (مانند دلتای رودخانه‌ها و اراضی ساحلی). به عنوان مثال گستره اراضی مبتلابه شوری خاک در جنوب و یا جنوب شرقی قاره آسیاء بطور عمده در امتداد سواحل و یا مناطق غیرساحلی (درون ناحیه‌ای یا منطقه‌ای) که در آن میزان تبخیر بطور قابل ملاحظه‌ای از مقدار بارندگی بیشتر است» یافت می‌گردند. خاکهای متأثر از مشکل شوری از نظر ویژه‌گیهای فیزیکی و شیمیایی بسیار متفاوت می‌باشند. لیکن بهرحال مشکل شوری همواره با # هر مگاپاسکال (۸117۵)- با ‎٩/۸۷‏ اتمسفر ((۸177) می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- اصلاح و بهسازی خاک نها بروز علایم کمبود عناصر فسفر (۳) و روی (20) بهمراه است. این در شرایطی است که بطور معمول در خاکهای شور "اسیدی ۵-۱-۵ اثرات درصد سدیم تبادلی (15۳) برروی گیاه برنج * درصد سدیم تبادلی (5۳])» در مقادیر کمتر از ۸۲۰/ هیچ گونه کاهش معنی‌داری در عملکرد محصول متصور نیست. * درصد سدیم تبادلی (]۳: 5)» در محدوده‌های ۸۲۰-۴۰ مقادیر کمی کاهش درعملکرد محصول مورد انتظار می‌باشد (حدود ۰ * درصد سدیم تبادلی (5۳:]) در کران بیش از ۰/۸۰ ۵۰/ کاهش عملکرد محصول متصور است. 1-۱-۵ اثرات نسبت جذب سدیم (5۸1)» کاتیونهای اندازه‌گیری شده در عصاره اشباع خاک برنج) بشرح کم و بیش مشابه با مورد درصد سدیم تبادلی (1: 5۳) خاک خواهد بود. ۷-۱-۵- کیفیت آب آبیاری» از نظر کاربرد برای زراعت برنج * در مقادیر واکنش (011)» ۶/۵-۸/۴ و هدایت الکتریکی (,,7۳) کمتر از ۰/۵ دسی‌زیمنس بر متر کیفیت آب آبیاری "بسیار مناسب" می‌باشد. * در مقادیر واکنش (11ط)» ۸/۰-۸/۴ و هدایت الکتریکی (,م1) برابر ۰/۵-۲/۰ دسی‌زیمنس بر متر کیفیت آب آبیاری "متوسط تا نامناسب" است. * در مقادیر واکنش (011) بیشتر از ۸/۴ و هدایت الکتریکی (,ج1]) بیشتر از ۲/۰ دسی‌زیمنس بر متر» کیفیت آب آبیاری برای زراعت برنج ""نامناسب" می‌باشد. ٩‏ نسبت جذب سدیم (5۸14)» کمتر از ۱۵/۰ کیفیت آب آبیاری "بسیار مناسب" است زیرا مقدار سدیم (۲1۵) آن کم می‌باشد. * نسبت جذب سدیم (5۸[4)» ۱۵/۰-۲۵/۰ کیفیت آب آبیاری "متوسط تا نامناسب" می‌باشد. به‌دلیل آنکه مقدار سدیم (1۵) آن زیاد است. ٩‏ نسبت جذب سدیم (5۸14) بیشتر از ۰۲۵/۰ کیفیت آب آبیاری برای زراعت برنج "نامناسب" استء زیرا مقدار سدیم (۲7۵) آن بسیار زیاد می‌باشد. ۳-۵- علل گرایش کیفیت اراضی شالیزاری به شوری و قلیائیت ۱-۲-۵- کلیات بطور کلیء در اراضی ساحلی وجود و یا نفوذ آب از سطوح آبی شور (دریاء دریاچه و غیره...) و یا فرایند تبخیر سطحی رطوبت از نیمرخ خاکهای ماندابی و زهدار حتی در آن قبیل اراضی که بطور مقدماتی دارای میزان شوری کمی بوده‌اند. از جمله علل عمومی گرایش کیفیت -------- صفحهٔ بعد -------- ۳.۲ زهک رهکتسی خاکها به شوری است. آبهای نفوذی در مناطق پر باران گاه نیز می‌تواند عامل مهم شوری خاکهای شالیزاری گردد. درحالیکه در نواحی خشک و نیمه خشک که میزان تبخیر به مراتب از مقدار ریزشهای آسمانی بیشتر است. عامل تبخیر و تغلیظ نمکها در نیمرخ خاکها عامل اصلی گرایش به شوری اراضی (از جمله اراضی شالیزاری) می‌باشد. در شرایطی نیز فرایندهای توامان نفوذ آب از سطوح آبی (حتی با شوری متوسط) و تبخیر سطحی همزمان عمل نموده و موجب نامطلوب شدن کیفیت خاکها را فراهم می‌آورد. قلیائیت شدید اراضی که عامل زیان‌بار دیگری است. مرتبط با وجود یا تراکم نمکهای بی‌کربنات و کربنات سدیم در محلول خاک می‌باشد. تجمع این نمکها در نیمرخ و محلول خاک در بعضی شرایط معلول سرشار بودن آبهای زیرزمینی کم عمق از نمکهای گفته شده است که از طریق فرایند تبخیر به لایه‌های بالائی نیمرخ خاک انتقال می‌یابد. تراکم بیش از حد یونهای بی‌کربنات که در اثر تبخیر و تغلیظ نمکها حاصل می‌گردد موجب ترسیب نمکهای کربنات کلسیم و منزیم گردیده و پیامد فرایند تبخیر باعث عدم تحرک بخشی از یونهای بی‌کربنات در خاک خواهد شد. لیکن در مقادیر زیاد بی‌کربنات که بنام "قلیائیت باقی مانده" " موسوم است. افزایش واکنش (1۲1م) خاک حتی در صورتی که مقادیر نمک بی‌کربنات بمیزان کمی وجود داشته باشد. بوقوع می‌پیوندد. در خاکهای قلیائی شدید. نمکهای کربنات و بی کربنات سدیم بعنوان نمکهای غالب عمل نموده و بون سدیم (1۷2) در همتافت تبادلی خاک جایگزینی یونهای کلسیم (2-)) و منیزیم (۱/12) می‌گردد که بدین دلیل خاکدانه‌های موجود بشدت گسیخته و پراکنده شده و شرایط نفوذناپذیری را برای نفوذ و تحرک آب به سطح و درون خاک فراهم می‌نماید. شرایط قلیائیت شدن اراضی که به‌دلیل وجود "قلیائیت باقی‌مانده" بروز و توسعه می‌یاید به اراضی شالیزاری مناطق خشک و نیمه‌خشک محدود می‌گردد که از جمله دلایل موجودیت حالت قلیائیت باقی‌مانده در منابع آب سطحی و زیرزمینی بیشتر مرتبط با وفور و غالبیت صخره‌های گرانیتی در حوضه‌های آبخیز مناطق مربوطه است. در اراضی باطلاقی» فرایند قلیائیت" (افزایش میزان واکنش یا 1آم) بیشتر مرتبط با فعالیت‌های میکروبی است که منجر به پدیده احیاء شدن سولفات می‌گردد که در این شرایط مواد آلی اکسیده گردیده و تشکیل بی‌کربنات را می‌دهد. ضمن آنکه سولفات به شکل گاز سولفید هیدروژن (11۳5) تغییر حالت حاصل می‌نماید. چگونگی توسعه و تشکیل خاکهای مبتلا به "مسایل شوری و قلیائیت" در اراضی شالیزاری متفاوت است بطور مقدماتی می‌توان اینگونه خاکها را باتوجه به منشاء و گسترش آنها در مناطق مختلف بشرح زیر طبقه‌بندی نمود» هرچند علل موجد بروز و توسعه این نوع خاکها بصورت مجرد قابل تفکیک نبوده و شرایط تبدیلی» بینابینی و یا تلفیقی عوامل موّثر می‌تواند بصورت موضعی و مقطعی متفاوت باشد. شوری دریانی " » این قبیل اراضی از طریق نفوذ آب شوری دریاء بصور جریانهای سطحی و یا زیرزمینی بوجود می‌آیند. شوری و قلیائیت درون جریانی". این نوع اراضی به‌دلیل اثرات نفوذ جانبی آب زهکشهای منطقه که منتقل کننده نمکهای حاصل از هوادیدگی کریستالهای نمک و یا نمکهای محلول ناشی از حلالیت ترکیبات رسوبی بالادست اراضی شالیزاری است. حاصل می‌گردند. | - ۵۹۱۵۵۱ ۰ 2 3 - ۱/1۵16 10۷ 4 - ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- اصلاح و بهسازی خاک ۳۰۳ * شوری و قلیائیت آب زیرزمینی» در اراضی پست یا زهدار معمولاً آب زیرزمینی در اعماق بطور نسبی کمی از سطح خاک قرار دارد که بدین ترتیب فرایندهای تبخیر و یا خیزموئینگی می‌تواند موجب تراکم و تجمع نمکها در لایه‌های سطحی نیمرخ خاکها گردد. شوری و قلیائیت آبهای سطحی, آبهای مازاد و یا رطوبت زیاد خاکها که به‌دلیل جریانهای سیلابی و یا طغیانی رودخانه‌ها و یا اعمال عملیات آبیاری بی‌رویه حاصل می‌گردند به‌دلیل نفوذپذیری کم خاکها و یا فرآیند سریع تبخیر فرصت خروج بصورت نفوذ عمقی (زهکشی طبیعی) را نداشته در نتیجه موجب گرایش به شوری و قلیائیت اراضی مربوطه را فراهم آورد. ۳-۲-۵- ضرورت کنترل شوری در اراضی شالیزاری عامل اصلی شوری در اراضی شالیزاری نمک کلرور سدیم (۸1۵61) می‌باشدء هر چند نمک سولفات سدیم (ع(۳8۳5)0) نیز بصورت موضعی در بعضی مناطق به میزان زیاد و زیان‌آوری یافت می‌گردد. غلظت زیاد نمکهای محلول کلسیم و منیزیم در ارتباط با زراعت برنج مسئله‌ساز نمی‌باشند زیرا تراکم این گونه نمکها بطور عمده در خاکهای مناطق بسیار خشک است که بطور معمول در این قبیل نواحی زراعت برنج کمتر مورد عمل قرار می‌گیرد. طبق بررسیهای به انجام رسیده» تأخیر در جذب آب و مواد غذایی بوسیله گیاه برنج و در شرایط کشت مستغرق, به‌دلیل تراکم میزان کلرور سدیم به ترتیب اهمیت عبارتند از: آب» پتاسیم» فسفرء اکسیژن و ازت آمونیاکی. بدین ترتیب ملاحظه می‌گردد که در شرایط مذکورء کاهش جذب آب (۲100) بوسیله ریشه گیاه قابل ملاحظه است ضمن آنکه پژوهشهای انجام یافته نشان می‌دهد. وجود و وفور نمک کلرور سدیم بیش از حد مجاز بطور مستقیم موجب اختلال در امر تنفس گیاه نگردیده» بلکه ضمن متاثر نمودن بخشهای اصلی اندامهای گیاهی (ریشه و آسمانه ) موجب بروز و توسعه نوعی "خشکی فیزیولوژیکی" می‌گردد که به‌دلیل عدم امکان جذب آب بوسیله ریشه گیاه و فرایند تعرق " است. لیکن عدم جذب پتاسیم احتمالاً به‌دلیل اثر متقابل " بین این عنصر و یون سدیم (۱۷8) می‌باشد. درخصوص کاهش میزان جذب سایر عناصر در مقادیر شوری ناشی از کلرور سدیم نیز استنباط‌های علمی متفاوتی وجود دارد که باستناد آنها می‌توان نتیجه گرفت. اثرات زیان‌بار این نمک بطور عمده فیزیولوژیکی بود.ء و بدین دلیل موجب اختلال در جذب عناصر و مواد غذایی مورد نیاز گیاه می‌گردد. بطورکلی» برنج بعنوان گیاهی نسبتاً مقاوم (۸17) به شوری شناخته می‌شود. بطوریکه مقادیر کاهش عملکرد محصول در شوریهای ۰ ۵۱۱و ۷۱۲ دسی‌زیمنس برمتر (45/10) به ترتیب مترادف با صفرء ۱۰ ۲۵ و ۵۰ می‌باشد و رشد این گیاه در میزان شوری ۱۱/۵ دسی‌زیمنس بر متر در عصاره اشباع خاک متوقف می‌گردد. علاوه بر آن میزان مقاومت گیاه به شوری به نوع رقم یا واریته مورد عمل نیز بستگی دارد بطوریکه بعضی ارقام مقاومت بیشتری نسبت به ارقام دیگر را نمودار می‌سازند. لیکن هیچکدام از واریته و یا ارقام مقاوم آن» قادر به تحمل شوری در مقایسه با سایر گیاهان زراعی مورد عمل در مناطق خشک و اراضی متأثر از شوری زیاد نمی‌باشند. بطوریکه قبلاً متذکر گردید بیشترین خسارت ناشی از شوری در زراعت برنج مرتبط با نمک کلرور سدیم است و تراکم نمک سولفات سدیم در خاک کمتر موجب صدمه جدی (مسمومیت) به گیاه و عملکرد محصول آن می‌گردد. بررسیهای بانجام رسیده نشان می‌دهد که میزان مقاومت به | ۰ 2-00 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ زهکشسی شوری گیاه طی مراحل مختلف رشد رویشی و زایشی " آن تغییر حاصل می‌نماید. بطوریکه گیاه در مرحله جوانه زدن به شوری مقاوم؛ لیکن گیاهچه‌های جوان تا هفته چهارم به شوری حساس می‌باشند. خسارت ناشی از شوری به گیاه برنج طی دورهٌ نشاءکاری به‌دلیل حساسیت گیاهچه‌ها (نشاء‌ها) افزایش می‌یابد و مجدداً در دوره پنجه زدن مقاومت آن نسبت به شوری افزایش حاصل می‌کند. و بار دیگر طی مرحله گل‌دهی, گیاه نسبت به شوری (أب خاک) حساس گردیده و این حساسیت در دوره رسیدن محصول دوباره کاهش می‌یابد. نکته قابل ذکر نست که گیاه برنج در یک میزان مشخص شوری, در تراکم زیاد نور و مقادیر رطوبت نسبی کم هوا به مسئله شوری حساسیت بیشتری نمودار می‌سازد. این گیاه قادر است در سطح شوری معینی» در فصول مرطوبی نسبت به فصول خشک مقاومت بیشتری را نمایان سازد. شرایط قلیائیت زیاد که به‌دلیل تراکم بیش از حد نمکهای "بیکرینات و کربنات سدیم" بوجود می‌آید نیز موجب ایجاد خسارت به گیاه برنج می‌گردد» هرچند عوامل متعددی در کاهش عملکرد آن موّثر می‌باشند. لیکن در مقادیر واکنش (011) قلیائی کمبود روی (20) در گیاه ظاهر می‌گردد. علاوه برآن بالا بودن میزان بیکربنات در محلول خاک می‌تواند موجب ترسیب کلسیم بصورت نمک کربنات کلسیم (:260)) گردیده و موجب کمبود کلسیم (۵)) در گیاه گردد. کمبود عنصر پتاسیم (1) و کاهش قابلیت دسترسی گیاه به سایر عناصر مورد نیاز نیز می‌تواند عامل دیگری در جهت کاهش عملکرد محصول برنج گردد. کمبود آهن (۳۵) در شرایط غرقاب متناوب زراعت برنج در اراضی سدیمی نیز گزارش شده است. خاکهای شدیداً سدیمی, محتوی مقادیر زیادی یون سدیم در همتافت تبادلی خاک می‌باشند هرچند گیاه برنج مقاومت نسبی بیشتری را در مقایسه با سایر گیاهان زراعی نسبت به یون سدیم موجود در خاک دارا می‌باشد. لیکن چنین بنظر می‌رسد که کاهش قابل ملاحظه در عملکرد محصول در مقادیر درصد سدیم تبادلی (150) بیشتر از /۵۰ حاصل گردد. متأسفانه در اکثر حالت‌ها تشخیص و تفکیک خسارات ناشی از بالا بودن میزان سدیم تبادلی و مقادیر واکنش (011) زیاد در عصاره اشباع خاک بسیار مشکل است. در خاکهای با حالت سدیمی زیاد کاربرد مواد معدنی ازت‌دار نظیر آمونیوم یا اوره موجب تصعید" سریع آنها بصورت گاز آمونیاک می‌گردد. گزارشهای دیگری موْید آنست که مناسب‌ترین واکنش (1آ0) برای زراعت برنج ۵/۵-۶/۰ می‌باشد. ضمن آنکه محدوده وسیعی از خاکها برای کشت برنج مناسب هستند لیکن خاکهای سنگین بافت به‌دلیل ناچیز بودن میزان تراوشات عمقی آنها در شرایط استغراق ۳-۲-۵- روشهای مقابله با مشکل شوری و مدیریت اراضی شالیزاری اتثرات مستقیمء موجب عدم جذب آب بوسیله ریشه گیاه» به‌دلیل افزایش فشار اسمزی در محلول خاک گردیده که پیامد آن نوعی "خشکی فیزیولوژیکی" در گیاه است. ۰ اثرات غیرمستقیم» از طریق برهم خوردن توازن تغذیه‌ای و اختلال در "متابولیسم گیاهی"» به‌دلیل جذب بیش از حد یونهائی نظیر سدیم (8۵) و کلر (۴1) در محلول خاک که در شرایط شوری آب خاک سرشار از این یونها می‌باشد. ۱0 2 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- اصلاح و بهسازی خاک ۳۰۵ گیاه برنج که در شرایط استغراق آب آبیاری و در خاکهای خیلی شورء رشد و نمو نموده باشدء حاوی مقادیر قابل ملاحظه‌ای ازت کل ازت پروتئینی و بخصوص ازت محلول می‌باشد. و این در شرایطی است که جذب بعضی یونها نظیر کلسیم (2)))و پتاسیم (!) بوسیله گیاه کاهش قابل ملاحظه‌ای خواهد داشت. باتوجه به موارد فوق ملاحظه می‌گردد که ضرورت کنترل شوری در اراضی شالیزاری» همانند خاک‌های تحت کشت و آبیاری بمنظور دستیابی به عملکرد مطلوب و اقتصادی ضروری می‌باشد. درخصوص شوری زدائی (نمک زدائی) اراضی تحت کشت گیاه برنج دو روش عمومی مرسوم است. - روش استغراق اراضی شالیزاری بوسیله آب آبیاری» و - شوری زدائی (نمک‌زدائی) اراضی تحت کشت برنج بوسیله تراوشات عمقی حاصل از عملیات آبیاری. در هر دو روش گفته شده نیاز به کاربرد مقادیر معتنابهی آب آبیاری می‌باشد. زیرا روش موثر دیگری که متضمن رفع مشکل شوری در اراضی شالیزاری باشد.ء وجود ندارد. در ایام و یا مناطقی که مقادیر آب لازم فراهم نباشد و یامسئله کمبود آب آبیاری یا آبشوئی وجود داشته باشد. مورد شوری‌زدائی اراضی مبتلابه را بایستی از طریق نگه داشت بارشهای آسمانی برروی قطعات محصور شالیزاری بانجام رسانید. که در این شرایط حتی اگر مقادیر بارندگی نیز قابل ملاحظه باشد و با ااعان به این مهم که بهرحال این روش نیز می‌تواند در آبشوئی نمکهای محلول و بمیزان قابل توجهی موْئر باشد لیکن در مقایسه با یکبار استغراق سطح اراضی بوسیله آب آبیاری در امر شوری‌زدائی نمکهای محلول از نیمرخ خاکها کمتر موّثر است. بهرحال تا زمانی که امکانات تهیه منابع آب آبیاری مطمئنی وجود نداشته باشدء روش بیان شده (استغراق آب ناشی از بارشهای آسمانی) می‌تواند بطور موضعی و مقطعی در تعدیل مسئله شوری زدایی موّثر باشد. ۱-۳-۲-۵ نمک زدائی (شوری زدانی) اراضی شالیزاری بطریق استغراق سطح اراضی در این روش آبشوئی» آب آبیاری با عمق معینی بروی سطح اراضی شالیزاری (کرتها) پخش و برای مدت زمان معینی برروی سطح کرتها نگهداری می‌گردد. نمکهای محلول لایه سطحی نیمرخ خاک از طریق فرایند "پخشیدگی" با آب استغراقی اختلاط یافته و ضمن تخلیه آب سطحی (زهکشی) نمکهای محلول و موجود در آن بخارج تخلیه و دفع می‌گردد. ۲-۳-۲-۵ شوری زدائی (نمک زدانی) اراضی شالیزاری به کمک تراوشات عمقی آب کاربردی در این روش» همانند مورد قبل پس از نگه داشتن عمق معینی از آب آبیاری برروی سطح اراضی (کرتهای شالیزاری) مقادیری از نمکهای اختلاط یافته با آب استغراقی از طریق زهکشی سطحی از لایه‌های بالائی خارج می‌گردد و به‌دلیل اشباع بودن نیمرخ خاک (بطور عمده طبقات سطحی)» مقادیری از آب موجود در نیمرخ خاک در اثر نیروی ثقل بصورت تراوشات عمقی به لایه‌های زیرین خاک نفود می‌نماید که تراوشات عمقی حاصله در نهایت بوسیله زهکشهای باز و یا زیرزمینی (در صورت موجود بودن) از نیمرخ خاک خارج می‌گردند که بدینوسیله امر شوری زدائی طبقات خاک مورد نظر تسهیل می‌گردد. زیرا در این مورد دفع نمک (کلرور سدیم) اضافی مورد نظر است. 1-8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۰۶ بم رهکتسی توصیه: بمنظور دستیابی به نتایج مطلوبتری در مورد شوری زدائی نمکهای محلول از نیمرخ خاکها با استفاده از روشهای گفته شده بهتر آنست که کفه شخم" اراضی را قبل از استغراق بوسیله آب آبیاری زیر خاک‌کنی " نموده و یا بوسیله شخم عمیق نفوذپذیری لایه‌های سطحی نیمرخ خاک را افزایش داد در این مورد طبق نتایج حاصل از یکسری تجربیات موفق مشخص شده است که پس از ۵-۶ بار استغراق سطح کرتهای شالیزاری بوسیله آب کاربردی و تخلیه سطحی آن (زهکشی سطحی)» نمکهای محلول نیمرخ لایه‌های سطحی خاک تا حد ۰/۴ درصد" کاهش حاصل نمود. که این رقم مترادف با ۰/۱ تراکم اولیه نمکهای محلول و تجمع یافته در لایه‌های مربوطه بوده است. لیکن در آن قبیل اراضی که عملیات تهیه فیزیکی خاک در آن با روشهای متذکره قبل از اعمال آبشوئی بانجام نرسیده است, حد نهائی کاهش نمکها در شرایط یکسان کاربرد آب استغراقی فقط بمیزان ۵۰ نمکهای محلول و متراکم اولیه نیمرخ خاک بوده است. در عمل بمنظور حصول نتیجه مطلوب» ضرورت دارد که ابتدا عمق معینی از آب آبیاری را برروی سطح مزرعه بحالت استغراق نگهداری نمود و پس از فروکش (کاهش) عمق آب استغراقی بمیزان چند سانتیمتر (میزان تبخیر از سطح آب نگهداری شده برروی سطح مزرعه + تراوشات عمقی آب کاربردی) و بفاصله زمانی ۲-۳ روزء مقادیر آب استغراقی باقی مانده را تخلیه (زهکشی سطحی) و دفع نمود و با رعایت مدت زمان کوتاهی مجدداً سطح مزرعه را بحالت استغراق در آورد (روش آبشوئی متناوب) و این اقدام ر | تا حصول نتیجه مطلوب ادامه داد. در مورد شوری‌زدائی (نمک‌زدائی) نیمرخ خاکهای شالیزاری از طریق تراوشات عمقی آب آبیاری, هر چه انهار باز زهکشی و زهکشهای زیرزمینی عمیق‌تر و متراکم‌تر طراحی و تعبیه گردند کارائی آنها بیشتر خواهد بود. بطوریکه هر گاه خطرات ناشی از شوری خاک در زارعت برنج قابل ملاحظه‌تر باشدء احداث شبکه زهکشهای زیرزمینی (مزرعه‌ای) بفواصل ۵-۸ متر توصیه می‌گردد لیکن در مواقعی که گزند ناشی از شوری خاک اراضی شالیزاری بطور نسبی زیاد نباشد می‌توان فواصل بین دو خط زهکش زیرزمینی را تا ۱۰ متر یا بیشتر نیز در نظر گرفت و این فاصله در خاکهای سبک بافت می‌تواند زیادتر نیز منظور گردد. از آنجائیکه در حالت استغراق زراعت برنج وجود مقادیری نفوذ عمقی به‌دلیل عدم ایجاد خسارت شرایط احیاء شدن عناصرء مواد و جلوگیری از ایجاد صدمه و مسمومیت به ریشه گیاه ضرورت کامل دارد. بدین دلیل لزوم داشتن مقادیری نفوذ عمقی در حد ۲-۵ میلیمتر در روز (بسته به نوع خاک و شرایط اعمال عملیات گلخرابی") ضروری است. عوامل موثر بر میزان تراوشات عمقی در زارعت برنج را بشرح زیر می‌توان توصیف نمود. * بافت و ساختمان لایه‌های نیمرخ خاک» خاکهای سبک بافت در مقایسه با خاکهای سنگین بافت از تراوش‌پذیری بیشتری به تبع برخوردار می‌باشند. از نقطه نظر ساختمان بعنوان نمونه انواع "ستونی" در مقایسه با انواع "متراکم (فشرده)" دارای - عمق سطح ایستایی» هر چه عمق سطح ایستایی نسبت به سطح خاک (زمین) نزدیکتر باشد.ء میزان نفود عمقی کمتر خواهد - نفوذپذیری خاک, در خاکهای با نفودذپذیری زیاد میزان تراوشات عمقی در زراعت برنج بطور نسبی بیشتر خواهد بود. ۰ ۳۱۵۷ - | ۰ ناگ - 2 ۳ ۸ املاح - ۳۲۵ (45/10)* ۱۰۰(5۳: 50) ۷ ۰.۰۶۴ ۳۰ - 4 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- اصلاح و بهسازی خاک ۷ - عمق استقرار لایه غیر قابل نفوذء کم عمق بودن لایه غیر قابل نفوذ نسبت به سطح زمین موجد نفوذپذیری کمتری است. تذکر : اقدام به زراعت برنج دراستمرار امر آبشوئی نمکهای محلول (پس از آبشوئی مقدمانی) بعنوان یک نبات پیشاهنگ " اصلاح خاککهای شور و سدیمی نه تنها از نظر اقتصادی (بهره‌برداری موثر تراز آب مورد نیاز استمرار امر آبشوئی و تولید محصول طی اجرای برنامه اصلاح خاک و اراضی) هم چنین از نظر فنی (در مقایسه باکاربرد مقادیر قابل توجهی آب آبشوئی به تنهائی) به لحاظ داشتن مزیتهای زیر: * دار بودن مقاومت متوسط نسبت به شوری خاک (۶-۱۰ دسی زیمنس بر متر) 9 تسهیل در امر ایجاد خاکدانه در اثر رشد مکانیکی ریشه گیاه * حصول ترقیق (نسبی) در آبهای زیرزمینی نامناسبء و سرانجام * افزایش فشار گاز کربنیک (,ٍ۲0) در اثر فعالیت ریشه گیاه و در نتیجه کاهش میزان واکنش (011) خاکها که منجر به حلالیت بیشتر کربنات کلسیم (0۳) 2)) خاک گردیده و با تأمین بون کلسیم (2)) در محلول خاک از گرایش به "سدیمی شدن خاکها" تا حدودی توصیه می‌گردد درخصوص ضرورت کنترل شوری در اراضی شالیزاری» بطور مقدماتی به برنامه‌های مدیریت آبیاری ارائه شده در مراجع معتبر عطف توجه نموده و سپس نسبت به محاسبه یا برآورد آب مصرفی و مورد نیاز زراعت برنج در منطقه مورد عمل اقدام و در استمرار آن نسبت به برآورد نیاز آبشوئی" (1. 14) تا میزان عملکرد مورد نظر (حدود ۹۰) اهتمام نموده و مقایسه‌ای بین آن و تراوشات عمقی اراضی شالیزاری (پس از عملیات گلخرابی) بانجام رسیده و بر مبنای نتایج حاصله همانند آنچه درخصوص اراضی تحت آبیاری مرسوم است. اقدامات لازمه صورت پذیرد. | - ۳۵۱۵۵۴۲ ۰ 2 - 1630 ۶ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- : -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع ۳۱ ۲- پذیراء ابراهیم و محمد حسن مسیح‌آبادی (۱۳۸۶): ویژگی‌های خاک و اراضی شالیزاری و تولید محصول برنج» مجله علمی پژوهشی علوم کشاورزی» واحد علوم و تحقیقاتء دانشگاه آزاد اسلامی تهران (در مرحله بررسی و انتشار). ۳- پذیراء ابراهیم (۱۳۸۱): نظریه‌ها و مدلهای زهکشی (ترجمه و تدوین)» گروه کار زهکشی, کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران» ۴- خلاصه مقالات اولین همایش علمی- کاربردی تحهیز, نوسازی و یکپارچه‌سازی اراضی شالیزاری کشور (۱۳۸۱): دانشگاه آزاد ۵- سلیمانی» عبدالثه و بهمن امیری لاریجانی (۱۳۸۲): اصول بهزراعی برنج» آرویج» چاپ اول. ۶- ضیاء تبار احمدی, میرخالق,» تشکری, عسکری و همکاران (۱۳۸۴): نظریه‌های زهکشی زیرزمینی افقی برای آراضی ۷- ضیاء تبار احمدی» میرخالق (۱۳۶۸): آبیاری برنج (ترجمه و تدوین)» جهاد دانشگاهی دانشگاه مازندران» چاپ اول. ۸- علیزاده, امین (۱۳۸۴): زهکشی جدیدء برنامه‌ریزی» طراحی و مدیریت سیستم‌های زهکشی (ترجمه و تدوین)» انتشارات آستان قدس رضوی (شرکت به نشر)- مشهد. -٩‏ مجموعه مقالات اولین کارگاه آموزشی مبانی طراحی در تجهیز و نوسازی اراضی شالیزاری (۱۳۸۳): دانشگاه ۰- محمد شریفیء مسلم (۱۳۷۷): علفهای هرز مزارع برنج و روشهای مبارزه با آنهاء انتشارات مرکز نشر آموزش کشاورزی. ۷1۵12613671 11301۳ 200 دازم5 5۵11-۸110100 :(1988) ۷1۵۹20 ,۳۰ 300 .کل ۷۵۵۵ ,۳ ,|۸0۳۵ -1۱| 6۰ ,۳۸0 .30.39 نها دازمک ,۲۸۵ 0 ,۲01۳۷۵ ,06 بک۸0 بلط 3۳ بامو ه1 1 مممسند 0 :(1978) دوگ عع ۵ 12-۸۵0۷0000 .۰ 4 4321 (-)) ۸۹۸۳ ب۵ا12 ۳۳۵0065 ۲۳۵۱۳۵۵ دلحلمدا5 :(1998) دل لماک ۱3-۸5۸۳ 6 2 1۳۳۱۵۵110 اب۸۵10 1۵۳ اقا ۷/310۳ :(1985) 0.۷۷ باهای ۷۷ ,200 کطا ,۱4-۸۷۹ 6۰ ۳۸00 .1 0۷ج[ ,29 .110 1۵06۲ ۵۵ ۳۵1۳۵ ملاع 11۷۵۳۵0 ۳۳۵۱۳۵۵ تمه کعزا ۱۱۷۵۳۵ معط ارت ن(2000) ۳۲ ,۱۹5-5۳6 1۹۸ ۵ ۳۵010۳18 ۷/۵0 200 00ف۵] ,ا ۷۵[۰ :(1999) رد۳۵۱ امس و۸ 0۲ 113000 ۱6۵-0160۹ ۰ 0/10 60| |۸ ,۲۷۵۱۵10۵۰ ۵۵ 200 5۳۷۵ از5۵ :(1981) ۷۵۳۵ بش۸ ۱7-3010۰120 ۰ ,50۳5 عک ما۷۷ حول 1۳۵۵۵۵۵۰ 6۵ ان ما۳ مد دعام ۳۳۵ :(1981) کا 5 ب120۵ ۱-۵ 40 1۳۳18211010 ۷1۵۵0016 ۷/۵10۳ 200 ۳۳۵01106 11021100 :(1984) آمعنی ۷۷ ۷/۰ ,0 200 1 با ۱9-1060 ۰ ,۳۸0 .1 .16۷ .9 310۰ ۳۵۵6۳۰ 12۳۵۱۵۵6 6۰ 0۲ 01عا یکلا 1۳۱1۵1100 101۵ مع مک 0۳اد ۷۷ بش ن(1978) |ا۵ ۱۷20 ععد 20-10 بآ 3۳۵ ۰ 5۵۳۷106 00۹6۳۷۵110 انم :(1969) م۳۳ ۵110 00۹0 1۵۳ ۷۵۵۵۱ ۱۵ع۲ 21-۳ 1 ۷/2۵11 ۳۵ اب۸0 0۲ ام -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۱۲ زهکشسی ,۰ 2۳ ۳۰ |00 ۵۲ 11۵0000 0:۳0 ۹10 ن:(1976) رال اک 22-۳۳۵ ۰ .3006 |[[[1]-/۱/0۲۵۷ 50 1۳200 ۵۵ 500910 ۵1 ۳۳۵۵6۹5 :(1981) همنهنگ م۸ منک آزمک ا۵ 23-1۹06 5۳۱00 ,۳۳۵۵۵ 50066 آ برع 1603010 1۳۳۱۵221100 130206۵6 :(1989) ۳1۵۵۵ |۲۵ مه 8 ۳۵۵۱ 1۳۱2۵110۵ اه اه 24-70 .1511 ,16 310۰ .10۵03 م۳ ۳۵8 ععم ۱۵ عمدایگ آه ا۵ ۷۵ :(1970) ۲7 ,25-۴0۲۱ ۰ ,۹0۳8 یک با :۷۷ 000[ ,۳۳۵1۳۵8 عهه 10۳۵ :(1966) ۵[ 26-۱ 60 ,۳۵۳۵۵۹۷ 200 ماب و۸ ۵ 3۸۱۹ بقل ۵ ات معنها :(959ل0) عصعاد 1 بمنقاه/27-۱ ؟ک؟6 0 166۵108۷ ۱۳۵۱۵۵6 200 1۳۳۱۵22۵1100 1۵اب م۸۱ 0ع0 ۸020 :(01983) له اه بیک5 ب۵ 28-1۵22 ۰ بل ۶۵۵۳۵م۹ا 1۵۵۵ ۱ز۳۵ 13020 6 500100 ,50۳۷6 0۹۵۲۷۵1۵۵ ازمگ :(0971) ,(1 0 11300000 و۲ آ2 29-1210 1.۰ ۷۷۵۵131810 +6 از و۸ اه اما یکلا لها آدسساابه م۸ ام م0 7 7۵۳2866 معا فاگ ۵۲ ما1 200 ۵ ۲۳1300 :(1992) ۵ ۱۵۵۵ م۳۵2۵ 200 ۷ ,30-0210 1۵0۲6 ,]1۷۷/۸5 ,0110 1011 ,20م30ل ۵ ۲۸00165 ۰ ۳۲۵06 ۵ اک ن:(0979) ۳۳۵۵۵ ۱۳۵۳۵۷۵۳۵۲ 0#صق] ۲۵۲ 011۵ مونا 0ص 3۱-۲006 40 1۳۵1۵86 1۳۳1021100 ۵۳۲ ما5 عکع هل 1۳۵ مکعزم ۳۵ 300 و۲۳۵۵ بعناان ۸ ۵۲ ۱۷۸۱۵۹۶ ۵1۵۵110۵ .۰ 1۹116 ۵02۲ معلظا [۵ 11۳۵110 .2003 ۵۵۲۵ معط -2د3 ]1 1۳۳1۵2100 ۵0۲ 1۳۵126 :(1996) ۲۹۵۵۵۷۱ ۳۵۳۵۵۵۵ 200 بام۸ بط بمازاه‌هط بظا11 33-۱20۵ 6۰ ,۳۸0 .9 1۵ ۷120۵۱ 11۵11۵ ۲۳0 ]ها[ ,۸011021100 200 فعام ۳۳۱۳۵ 12۳۵۱26 :(1994) (فعنطا درز ما۷ 1۱.۳ ۵ 34-۸۱20 2۳ ,16 .۸0 ۰ .۲10 ۱۷0۵۵۲۵0 بشکش بع۳ 0 امیش ۵۲ عهد 10۵ :(1974) ۷۵ ل ,12206 ان اک-5د3 4۳ ,ق۵۱۳۳ ناهد ۷۷/07 امه ازمک :(0993) اج باه 0.0 عنمصعس ۲ 0.0 ,36-5۵ ۰ ,5005 یک |۷۷ 10۳۵[ ۰ 1701۳3086 هام۸ :(1999) (د0ا0) علمههاانشک ص۷۵ بل ۵۵ ۸۷۷ مکوعه 37-5 ٩10. ۰‏ بحام ۱۷۹۰۵۲۳۵ ,1۳۵1۵6 00فا ۷000۳ :(2004) ۸0 10,۷۷۰ ۵0 ۷/۳۲ ,۷1۵1۵۵۰ مکلسا 38-5008 48 .۸۵.۸ ,۱۵101۵09 1۳6 مصع0ما هایگ ادا ا بش۸ ۵۲ امعممعد ۷۵ لته مع۲۵ ۰ 200 1۵۷۱0۲ ,۲۳۵۱1۵۵۲۵۰ 6۰ 42,۳۸0 ۲1۵۰ دابا دازمگ ۲۸۵0 :(۱1979) 1۳۳122110 1۵۳ 13۷۵11821100 ابا ازم39-5 ۰ ]3۳۵۲ ۳۷۵۵1100 ها :(1993) ۵۳۵۵۲ ۲ 300 00006 بل باق۹۵۵۵ ۷۵۵ ۵ با 40-55 .30 1110۵11005 ۵امش بکد 0اه 3۳۳۵۵۵۵۵۵ رم مه ۲۷۵1۵۵0۵ فصقا رز فعام ۲۳۱ (ع17 بذاعدده۳ 40 1 1۳۱0|65 .2 ۳۵۳ ,۳۷۵۱۵110 ۵00] :(1991) 6و0 بل 200 ۸۵۵۵۹۲ ۷۵۵ ۳۵ با ‎٩۹۱-5 36۰ ,داع 3۲۵85 7۰ 30۰ ۳۵۳۱1۵1100 [ با اب م۸ بکم 10 ه اه ۳۳۵۵۵۱۵۵ رم 300 ۲۷۵۱۷۵۱۵۵ 40 ۱ کعام ۳۲۱۵۱ 1۰ ۳۵۲ ,۳۷۵۱۵110۵۰ ۵00] :(1991) ع08ع1 بل 200 ۴۸۵۶۹ ۷۵۵ ۳ با 42-52۵ ۳3۰ بذاعدعق 32۵ 7 30۰ 1۳۵۵11۵1100۵ آ۵ ۳ آبه م۸ فد مها باه ۳۳۵۵۵۵۵ رم 200 ۳۹۵۱۵۵۵ ۰ ]۳۱۵ 173.۳۸0 :(2005) 00ه] |۵ با ابن ۸ ۵۵ ۷/۵۱۵۲ |5۵ 01 م1 43-1۳۵ ۰|ل ۸1 الا ,۲1۵.3 ب30۵0ل 1۵ 1۳۳1221100 ۹۱۵۵ :(1976) (فلموا۳ ۱1۵۵۵۱ 67ا1ه) 111۵0۷ تبافانه 44-1 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع ۳۱۳ 7 200 0101611065 :(2007) 008 ۷۷ 200 ز 8011۵0 ۱۷۵11067 با ۷۷۰ |۱۵ +عل 45-۷8۵ ۰ ,۳۵06۲ 1۳۵1226 200 1۳۳122110 ,1و5 10۳۵226 1۵0۵ اه م1 200 ۳10۵2 ۳۵ 1۵۲ ۳۳۵۵۳۵0۹ 6۰ ,۳۸0 62 ,۲1200006 ۳1۵1۵ ۳۵۱۵۵ 650 ۳۳۲ :(2001) 14 معامهط) مرعع هه 0) ص۱۷ معا 46-۷۷ ۰ ,۸0۳101۲6 100010۲ بکنا ,۲۲۹ ,۲۳۲ ٩7-۷۷۵10۹۵۵ ۱۵202061 ۳1۵1۵ ۷120۵ [ )1989(: ۳۸0, ۰ 0 ,۳8166318 ۳1610 و۳۵00 :(1988) ,(.له۵ با ۷1721۵0 ۰ بط 0عاداق م0 ۳۰ ملا۵ 48-۷۵۵2 ۰ ماع 100010 01 1۹۲۵ ۳1۰ ا05] 66 1۳610160 5006 م0 ععنط اه داها ۳۵۵ :(1981) اک ,49-۵۹۳۱۵۵۰۶ ,ال ,۸1 الا ,۲10۰12 ۱۷1۵2200 ۷۷۵۵۲ 1۳۳12200 :(0979) 106 ۷۰ ۴۵۵۵ 50-۵۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور» با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود.ء افزون بر چهارصد عنوان نشریه تخصصی - فنی, در قالب آیین نامه» است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده» تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 13110://160.13۵0۳8۰1۳ قابل دستیابی می‌باشد. دفتر نظام فنی اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- 0 0 3۵۵۷۲1۱۲ 151216 0 ل ۳120016۶ ۹۱۳۵۱21 ۵۲ ۳۳۹1۵0 ۷1۵ ۳110۳12) ع5[6ع(] که ۱10011172070 بش نیمز ۲2 مجرعه زا 5مامز ۲ عمز نا 1۳1۳۵ ۷۹۵/۷۳۵ - 06 ۲0: 471-3 ۸2101۳۵6 -ع-11۵0[ 0 51۳۵18216 1۵۲ 10۷ آ0 016 2 |501۱ ۵1۲ 10۱۳۷ 116" که ۳130102 ۸21011۳۵ 5 ۳۷۲1۵۱ [۵ 1603016 ۵1 8۵۱۳۵۲ 10105 ۷۷۵10۳۵۶ 3 ۳۳0۵۲۳ 111۹116 ۸۳۳۹1 0-0 0۲ 8۳۵۲ 16" ۱(۳ ۷ ام هه ۱۳۳۳ 2009 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان مبانی و ضوابط طراحی» تجهیز و نوسازی اراضی شالیزاری (زهکشی) به منظور دست‌یابی به استفاده بهینه از منابع آب و خاک و حصول به عملکرد هرچه اقتصادی‌تر محصول با استفاده از عملیات مکانیزه کاشت.