3355

ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره 416 - اﻟﻒ اﺳﻔﻨﺪ ﻣﺎه 1392 ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره 416 - اﻟﻒ اﺳﻔﻨﺪ ﻣﺎه 1392 ﺑﺴﻤﻪ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﭘﻴﺸﮕﻔﺘﺎر اﻣﺮوزه ﻧﻘﺶ و اﻫﻤﻴﺖ ﺿﻮاﺑﻂ، ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و آﺛﺎر اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻪ ﻛـﺎرﮔﻴﺮی ﻣﻨﺎﺳـﺐ و ﻣﺴـﺘﻤﺮ آﻧﻬـﺎ در ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺟﻮاﻣﻊ، ﺗﻬﻴﻪ و ﻛﺎرﺑﺮد آﻧﻬﺎ را ﺿﺮوری و اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ . ﻧﻈﺮ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ داﻣﻨﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨـﻮن در ﺟﻬـﺎن اﻣﺮوز، ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ، ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ در ﻫﺮ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﻣﺠﺎﻣﻊ ﻓﻨﻲ - ﺗﺨﺼﺼﻲ واﮔﺬار ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﻓﻮق و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در اﻳﺮان، ﺗﻬﻴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد در ﺑﺨـﺶ آب از اﻫﻤﻴﺖ وﻳﮋه ای ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و از اﻳﻦ رو ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ وﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر وزارت ﻧﻴـﺮو ﺑـﺎ ﻫﻤﻜـﺎری ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و ﻧﻈﺎرت راﻫﺒﺮدی رﻳ ﻴﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺎﻣﻴﻦ اﻫﺪاف زﻳﺮ اﻗﺪام ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺻـﻨﻌﺖ آب ﻧﻤﻮده اﺳﺖ : − اﻳﺠﺎد ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻬﻴﻪ، اﺟﺮا، ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ارزﺷﻴﺎﺑﻲ ﻫﺎ ﻃﺮح − ﭘﺮﻫﻴﺰ از دوﺑﺎره ﻛﺎری ﻫﺎ و اﺗﻼف ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ و ﻏﻴﺮﻣﺎﻟﻲ ﻛﺸﻮر ﺗﺪوﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺻﻨﻌﺖ آب ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻦ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد : − اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺨﺼﺺ ﻫﺎ و ﺗﺠﺎرب ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺻﺎﺣ ﻧﻈﺮ ﺐ ان ﺷﺎﻏﻞ در ﺑﺨﺶ ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﺧﺼﻮﺻﻲ − اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺎﺧﺬ ﻣﻌﺘﺒﺮ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺑﻴﻦ اﻟ ﻤﻠﻠﻲ − ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﺗﺠﺎرب دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی اﺟﺮاﻳﻲ، ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ، ﻧﻬﺎدﻫﺎ، واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ، واﺣـﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ، ﻃﺮاﺣـﻲ و ﺳﺎﺧﺖ − ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺻﻮل و ﻣﻮازﻳﻦ ﻣﻮرد ﻋﻤﻞ ﺳﺎزﻣﺎن اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﻠﻲ اﻳﺮان و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺆﺳﺴﺎ ت ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ ﺑﺮای ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﻲ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه و ﻧﻈﺮات درﻳﺎﻓﺘﻲ ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﻴﻢ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨـﺪه و ﮔﺮوه ﻧﻈﺎرت در ﻧﺴﺨﻪ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﻨﻈﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . اﻣﻴﺪ اﺳﺖ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺻﺎﺣ ﺒﻨﻈﺮ اﻧﻲ ﻛﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ از ﺻﻨﻌﺖ آب ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻛـﻪ ﻣﺒـﺬول ﻣﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ دﻗﻴﻖ ﻗﺮارداد ه و ﺑﺎ اراﺋﻪ ﻧﻈﺮات و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻫﺎی ارزﻧﺪه ﺧﻮد ﺑﻪ دﻓﺘﺮ ﻃـﺮح، اﻳـﻦ دﻓﺘﺮ را در ﺗﻨﻈﻴﻢ و ﺗﺪوﻳﻦ ﻣﺘﻦ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻳﺎری و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ . ﺗﻬﻴﻪ و ﻛﻨﺘﺮل » راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « ] ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره - اﻟﻒ [ ﻣﺠﺮی : داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز ﻣﻮﻟﻒ اﺻﻠﻲ : دارﻳﻮ ش ﻣﺨﺘﺎری ﻛﺎرﺷﻨﺎس آزاد ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ اﻗﺘﺼﺎد ﻛﺸﺎورزی اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه : ﺳﻴﻒ اﷲ اﻣﻴﻦ داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز دﻛﺘﺮای ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺧﺎک ﻣﺰدا ﻛﻤﭙﺎﻧﻲ زارع داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز دﻛﺘﺮای ﻫﻴﺪروﻟﻮژی ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﺳﻠﻄﺎﻧﻲ ﻛﺎرﺷﻨﺎس آزاد دﻛﺘﺮای اﻗﺘﺼﺎد ﻛﺸﺎورزی ) اﻗﺘﺼﺎد آب ( ﺗﻮرج ﻛﺸﺎورز ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور ﺳﻨﮕﺎب زاﮔﺮس ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻫﻴﺪروﻟﻮژﺋﻮﻟﻮژی دارﻳﻮش ﻣﺨﺘﺎری ﻛﺎرﺷﻨﺎس آزاد ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ اﻗﺘﺼﺎد ﻛﺸﺎورزی اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﻧﻈﺎرت : ﻋﺒﺎﺳﻘﻠﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور ﺑﻬﺎن ﺳﺪ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻫﻴﺪروﻟﻮژی ﻣﺮﻳﻢ رﺣﻴﻤﻲ ﻓﺮاﻫﺎﻧﻲ ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻬ ﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان - آب ﻣﺤﻤﺪ اﺑﺮاﻫﻴﻢ رﺋﻴﺴﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﺸﺎور ﻣﻬﺎب ﻗﺪس ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ اﻗﺘﺼﺎد ﻛﺸﺎورزی اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ) ﻛﻤﻴﺘﻪ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻃﺮح ﺗﻬﻴﻪ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻓﻨﻲ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر :( ﺑﻬﺮام ﺛﻘﻔﻴﺎن ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺧﺎک و آﺑﺨﻴﺰداری دﻛﺘﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻓﻀﻠﻌ ﻠﻲ ﺟﻌﻔﺮﻳﺎن ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻳﺮان ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ زﻣﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻋﺒﺎﺳﻘﻠﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦ ﻣﺸﺎور ﺑﻬﺎن ﺳﺪ ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻫﻴﺪروﻟﻮژی ﭘﻴﻤﺎن داﻧﺶ ﻛﺎرآراﺳﺘﻪ داﻧﺸﮕﺎه ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻲ دﻛﺘﺮای ﻋﻠﻮم و ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ آﺑﻴﺎری ﻣﺮﻳﻢ رﺣﻴﻤﻲ ﻓﺮاﻫﺎﻧﻲ ﻃﺮح ﺗﻬﻴـﻪ ﺿـ ﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﻴﺎرﻫـﺎی ﻓﻨـﻲ ﺻـﻨﻌﺖ آب ﻛﺸﻮر - وزارت ﻧﻴﺮو ﻓﻮق ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان - آب ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ 1 ﻓﺼﻞ اول- ﻒﻳﻌﺮﺗ و ﻫﺎ ﻣﻔﻬﻮم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ﮔﺎم و ﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﻼنﻴﺑ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی« 7 1 - 1 - ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎی ﻛﻠﻴﺪی 5 1 - 2 - ﮔﺎم ﻫﺎی ﺗ ﻴﻌﻴ ﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 19 ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻦﻴﻴﺗﻌ و ﻳﻲ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آﺑﻲ ) آب -ﺳﺒﺰ-ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی-ﻣﺠﺎزی و ( ﻧﺤﻮه ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴﭘ 23 2 - 1 - ﻧﻜﺎت ﻛﻠﻲ در ﺧﺼﻮص ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 25 2 - 2 - ﺟﺰﻳﻴﺎت و رواﺑﻂ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻧﺤﻮه ﭘﻴﻮﻧﺪ آﻧﻬﺎ 27 2 - 2 - 1 - رواﺑﻂ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ی ﭘﻴﻮﻧﺪ ) ارﺗﺒﺎط » ( ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ » و « ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ «35 2 - 3 - ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ ( 40 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آﺑﻲ ) آب - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی ( 45 3 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 47 3 - 2 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎ ( ت ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ 47 3 - 3 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ 47 3 - 4 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی 47 3 - 5 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ) آﺑﻲ - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( 48 3 - 5 - 1 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ )- ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی 48 3 - 5 - 2 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ) ﺳﺒﺰ ( ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻤﺪه ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ 62 3 - 5 - 3 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ) ﺳﺒﺰ ( ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻣﻲ 64 3 - 5 - 4 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ) ﺳﺒﺰ ( ﻣﺤﺼﻮﻻت آﺑﺰﻳﺎن 72 3 - 6 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی آﺑﻲ )-ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 74 3 - 7 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺷﻬﺮی و روﺳﺘ ﺎﻳﻲ ) ﺷﺮب، ﺷﺴﺘﺸﻮ، ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ و ﺧﺪﻣﺎت ( 75 3 - 8 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ و وارداﺗﻲ 76 ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣ ﺮﺑﻮط ﻮﻧﺪﻴﭘ ﺑﻪ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 79 4 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت 81 4 - 2 - ﺑﺮرﺳﻲ ارﺗﺒﺎط ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﭘﻴﻮﻧـﺪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﺠـﺎزی ﺑـﺎ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ، ﺳـﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( 81 4 - 3 - روش ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ، واﺑﺴﺘﮕﻲ آب، ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺳﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺸﻮر 86 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ 4 - 4 - روش ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﺒﺎدل آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ 88 4 - 5 - ﻧﺤﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ و وارداﺗﻲ ﺑﺮ ذﺧﺎﻳﺮ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر 89 4 - 6 - ﻧﺤﻮه ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﻊ ﻛﺸﻮر90 4 - 7 - ﻛﻤﻲ ﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎن آب ﻣﺠﺎزی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﻣﺤﺪوده ﻛﺸﻮری 91 4 - 8 - در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻼﺣﻈﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ 93 4 - 8 - 1 - ارزﻳﺎﺑﻲ آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس 93 4 - 8 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺎ 96 4 - 9 - ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺸﺘﺮک ) ﻣﺮزی ( و ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ) ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ و ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ( 97 4 - 10 - ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ - اﻣﻨﻴﺘﻲ، ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺧﺘﻼﻓﺎت، ﻣﻨﺎزﻋﺎت، ﺻﻠﺢ ﻫﺎ و ﻫﻤﻜﺎری ﻫﺎ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 99 4 - 11 - ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺸﺘﺮک ) ﻣﺮزی ( و ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ) ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ و ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ( 106 4 - 12 - ﻣﺼﺎرف آب در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ) ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ و ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ (107 4 - 13 - ﻧﻘﺶ آب ﻣﺠﺎزی در اﺻﻼح ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﺼﻴﺺ آب و ﺗﺪوﻳﻦ ﻃﺮح ﻫﺎی ﺗﻮ ﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ و ﻣﺤﻠﻲ 108 ﭘﻴﻮﺳﺖ1 - ﻧﻤﻮﻧﻪ از ای ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ) آب ﻳﻚ در ( ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ) ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻻر -اﺳﺘﺎن ﻓﺎرس ( 111 ﭘﻴﻮﺳﺖ2 - ﻧﻜﺎت ﻴﭘ ﮋهﻳو ﺮاﻣﻮن ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ واﺣﺪﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﻛﺸﻮر 115 ﭘﻴﻮﺳﺖ3 - ﻟﻮح ﻓﺸﺮده : ﺟﺪول ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮ آب ﺎتﻳ ﻣﺠﺎز ی ﻛﺎﻻﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ 121 ﭘﻴﻮﺳﺖ 4 - ﻧﺮم اﻓﺰار ﻛﺎرﺑﺮدوﺳﺖ » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ « ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ » ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر « 125 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 129 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﻜﻞ ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﺷﻜﻞ 1 - 1 - اﺟﺰا ی ﭼﺮﺧﻪ ﻌﺖﻴﻃﺒ در آب 8 ﺷﻜﻞ 1 - 2 - ﭼﺮﺧﻪ و آب اﺟﺰای ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه در آن ﻃﺒﻴﻌﺖ 9 ﺷﻜﻞ 1 - 3 - ﺷﻤﺎﺗ از ﻲﻛﻠ ﻚﻴ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻣﺠﺎز ﻦﻴﻴﺗﻌ یﺑﺮا ی ﺗﻮازن آب ﻣﺠﺎز ﻚﻳ در ی ﻣﺤﺪوده ﻦﻴﻣﻌ 16 ﺷﻜﻞ 1 - 4 - راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف و ﻲﻣﻠ آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻚﻳ در ﻣﺜﺎل ﺳﺎده دو یﺑﺮا ﻛﺸﻮر ﺗﺠﺎر ی 17 ﺷﻜﻞ 1 - 5 - آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘ ﻴﻢ و ﻏﻴ ﺮﻣﺴﺘﻘ ﻫﺮ در ﻢﻴ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺪﻴﺗﻮﻟ ﺮهﻴ زﻧﺠ از ﻣﺤﺼﻮﻻت از ﻲ داﻣ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﺎ ﺪﻴﺗﻮﻟ ﻣﺼﺮف ﻳﻲﻧﻬﺎ 18 ﺷﻜﻞ 1 - 6 - ﺷﻤﺎﺗ از ﻲﻜﻴ اﺟﺰا ی آﺑﺮاﻧﻪ ﻳد ﻪﻳﭘﺎ ﺑﺮ ﺪﮔﺎه ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا 18 ﺷﻜﻞ 1 - 7 - ﻦﻴﻴﺗﻌ یﺑﺮا ﻲ اﺻﻠ یﻫﺎ ﮔﺎم ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﻼنﻴﺑ ﻮﻧﺪﻴﭘ) آب ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺎ آب ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز (ی21 ﺷﻜﻞ 2 - 1 - ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧـﻪ و ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎی داﺧﻠـﻲ و ﺧـﺎرﺟﻲ در ﻳـﻚ ﻣﺤـﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ 30 ﺷﻜﻞ 2 - 2 - ﺑﻴﻼن آب ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﺑﺎ ﻧﻈﺮﮔـﺮ ﻓﺘﻦ آب ﻣﺠـﺎزی و آﺑﺮاﻧـﻪ داﺧﻠـﻲ و ﺧـﺎرﺟﻲ ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﻧﻈﺮﻳﻪ ی ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا و ﺷﺎﭘﺎﮔﺎﻳﻦ 34 ﺷﻜﻞ 2 - 3 - ﭼﻬﺎر ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻲﺎﺑﻳ ارز در آﺑﺮاﻧﻪ 39 ﺷﻜﻞ 2 - 4 - ﻠﻮکﺑ از ﻲﻣﺜﺎﻟ ﺳﺎﺧﺘﺎر روﻧﺪ ﻲ اﺻﻠ ی آﺑﺮاﻧﻪ در ﺑﺎ ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﺗﻤﺎﻣ ﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﮕﺮﻳد یﻫﺎ 39 ﺷﻜﻞ 3 - 1 - ﻳﻓﺮآ ﺠﻪﻴﻧﺘ ﻨﺪﻫﺎ ﺮهﻴ ذﺧ : یﺎرﻴ آﺑ ی آب، ﺣﻤﻞ ﻧﻘﻞ و یﺎرﻴ آﺑ و آب ﻣﺰرﻋﻪ 50 ﺷﻜﻞ 3 - 2 - ﻚﻳ ﻪﻴﺗﻬ ﻣﺤﺼﻮل از ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﻣﺜﻞ ﮕﺮﻳد : ﻛﺎﻟﺒﺎس )WF proc آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ ﻨﺪﻳﻓﺮآ ﻫﺮ ﺑﻪ ( 50 ﺷﻜﻞ 3 - 3 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ در ﻲﻄﻳﺷﺮا ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل ورود ﺑﺎ ی ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﺧﺮوﺟ ﻲ )WF proc آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﺖ ( 51 ﺷﻜﻞ 3 - 4 - ﻦﻴﻴﺗﻌ آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﻨﺪم و ﻓﺮآورده آن یﻫﺎ 57 ﺷﻜﻞ 3 - 5 - ﺷﻤﺎﺗ ﺑﺮﻧﺞ ﺪﻴﺗﻮﻟ ﻚﻴ و ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻧﺴﺒﺖ و یﺪﻴﺗﻮﻟ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺮﻧﺞ ﺪﻴﺗﻮﻟ ﻨﺪﻳﻓﺮآ از ﮔﺎم ﻫﺮ در ﻲﺷ ارز 60 ﺷﻜﻞ 3 - 6 - ﻃﺮح ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗ ﻲﺎﺑﻳ ارز یﺑﺮا ﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻲﻣﻠ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮﻧﺞ 61 ﺷﻜﻞ 3 - 7 - ﻦﻴﻴﺗﻌ آﺑﺮاﻧﻪ ﭼﻮب 64 ﺷﻜﻞ 4 - 1 - ﻧﻮاﺣﻲ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ-واﺑﺴﺘﮕﻲ آﺑﻲ 86 ﺷﻜﻞ 4 - 1 - ﻗﺎﺑﻞ ﻲ آﺑ آب دﺳﺘﺮس ﻳد از ﺪﮔﺎه ﻲﻄﻴﻣﺤ ﺴﺖﻳز 96 ﺷﻜﻞ پ .1 - 1 - ﭼﺮﺧﻪ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﺑﻪ ﻻر ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻳﻚ در آﺑﻲ ﺳﺎل ﻣﻌﻴﻦ 113 ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﺪول ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﺻﻔﺤﻪ ﺟﺪول 2 - 1 - ﻛ ﻢﻳﻋﻼ ﻮﺗﺎه ﻣﺮﺑﻮط ﻧﻮع ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮ ) آب اﺳﺎس ﻪﻳ ارا ﻲﻣﺒﺎﻧ ﺑﻨﺪ در ﺷﺪه2 - 2( 29 ﺟﺪول 2 - 2 - اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ 40 ﺟﺪول 2 - 3 - اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠ ﻲ 41 ﺟﺪول 2 - 4 - اﻧﻮاع ﻣﺼﺮف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب 42 ﺟﺪول 3 - 1 - آب ﻣﺼﺮﻓ ﻫﺮ ﻲ ﻫﻜﺘﺎر ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋ ﻲ ﻛﺸﻮر ﺳﺎل در 85 - 1384 )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 55 ﺟﺪول 3 - 2 - ﺑﺮآورد آب ﻛﻞ ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋ ﻲ ﻛﺸﻮر ﺳﺎل در 85 - 1384 )ﻫﻜﺘﺎر- ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 56 ﺟﺪول 3 - 2 - ﺑﺮآورد آب ﺳﺒﺰ ﺟﻨﮕﻞ و ﻫﺎ ﻣﺮاﺗﻊ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ اﺳﺘﺎن ﺳﺎل در 1384 )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ- ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ (63 ﺟﺪول 3 - 3 - ﺑﺮآورد ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ آب ﻛﻞ و ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﮔﺎو دام ﮔﻮﺷﺘ در ﻲ ﻛﺸﻮر 71 ﺟﺪول 3 - 4 - ﺑﺮآورد ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز آب و دام ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛ ﻲ 72 ﺟﺪول 3 - 5 - آب ﺰانﻴﻣ ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻣﺰارع ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻴﺎن ﮔـﺮم آﺑـﻲ ﻛﺸـﻮر ﺑـﻪ ﺗﻔﻜﻴـﻚ اﺳـﺘﺎن در ﺳـﺎل 85 ) ﺗـﻦ- ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 73 ﺟﺪول 3 - 6 - ﻧﻤﻮﻧﻪ از یا ﺟﺪاول ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗ ﻲ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ واﺣﺪﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر - ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻏﺬاﻳﻲ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 75 ﺟﺪول 3 - 7 - ﺧﻼﺻﻪ وﺿﻌ آب ﺖﻴ ﺷﺮب ﻛﺸﻮر ﺳﺎل در 1385 ) ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 76 ﺟﺪول 3 - 8 - ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺳﺎل در 1385 ) ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 77 ﺟﺪول 4 - 1 - ﻮﻧﺪﻴﭘ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ﻼنﻴﺑ ﺑﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ در آب ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓ ﻛ ﻳﻲﺎﻴ ) ﺸﻮر ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﻴﺮاﺑﻨﺪ 8( 85 ﺟﺪول 4 - 2 - ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد ﻣﻠﻲ آب ) درﺻﺪ- ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 88 ﺟﺪول 4 - 3 - درﺻﺪ واﺑﺴﺘﮕ ﻲ و ﺧﻮدﻛﻔﺎ ) ﻲ آﺑ ﻳﻲ درﺻﺪ- ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 88 ﺟﺪول 4 - 4 - ﺳﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺸﻮر ) درﺻﺪ- ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 88 ﺟﺪول 4 - 5 - ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﻣﻠﻲ در ﻛﺸﻮر در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی 90 ﺟﺪول 4 - 6 - ﺷﺮح ﺳﻨﺎر و ﻮﻫﺎﻳ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ 91 ﺟﺪول 4 - 7 - ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺧﻮراﻛﻲ ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻏﺬاﻳﻲ ﺳﺎل در 1385 - ﺳﻨﺎر ﻮﻳ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 - ﻫﺰار ﺗﻦ 92 ﺟﺪول 4 - 8 - ﺷﻜﺎف ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ در وﺿﻌﻴﺖ ﻫﺎی » ﺗﻮﻟﻴﺪ از ﻣﺼﺮف «، » ﻣﺼﺮف از ﻣﺼـﺮف اﺳـﺘﺎﻧﺪارد » و « ﺗﻮﻟﻴـﺪ از ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺳﺎل در « 1385 - ﺳﻨﺎر ﻮﻳ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 - ﺗﻦ رﻫﺰا 92 ﺟﺪول 4 - 9 - ﺷﺎﺧﺺ ﺖﻴ اﻣﻨ یﻫﺎ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺳﺎل در 1385 - ﺳﻨﺎر ﻮﻳ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 93 ﺟﺪول 4 - 10 - آب ﺰانﻴﻣ ﻣﻌﺎدل در ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺼﺮف اﺳ ﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﻏـﺬاﻳﻲ در ﺳـﺎل 1385 - ﺳﻨﺎر ﻮﻳ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 ﻫﺰار ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ 93 ﻣﻘﺪﻣﻪ 20 / 12 / 92 1 ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ راﻫﻜﺎر ﺳﻨﺘﻲ ﺑﺮای ﺎروﻳ رو ﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﻛﻢ آﺑﻲ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﺮان ﻋﺒﺎرت از ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔـﺬاری ﻫـﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ در ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت آﺑﻲ ﺑ یﺮا اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﺮ ﺿﻪ آب اﺳﺖ . در دﻫﻪ ﻫﺎی اﺧﻴﺮ، ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﻲ روﻳﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻧﻴـﺰ راﻫﻜﺎری ﻣﻨﻔﻌﻼﻧﻪ ﺑﺮای ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﻳﻲ ﺑﻪ ﺗﻘﺎﺿﺎی ﻓﺰاﻳﻨﺪه ﺑﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در ﻛﺸـﻮر ﺑـﻮده اﺳـﺖ . ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ اﺛـﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﻋﻮارض ﺟﻨﺒﻲ اﻳ ﻦ راﻫﻜﺎر ﻫﺎ و اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﺮﻳﻊ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻋﺮﺿﻪ آب ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ ر ﺳﺪ ﻛﻪ راﻫﻜـﺎر ﻣﺸـﻜﻞ آب در اﻳﺮان ﺗﻨﻬﺎ ﻋﺮﺿﻪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻧﻴﺴﺖ ، ﺑﻠﻜﻪ راﻫﻜﺎر ﻣ ﻮﺛﺮﺗﺮ ﻋﺒﺎرت از ﻦ ﻳﺗﺪو ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ و ﺗـﺪ ا ﺑﻴﺮی اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺳـﺎﺧﺘﺎر اﻗﺘﺼﺎدی و اﻟﮕﻮی ﻣﺼﺮﻓﻲ آب را ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻫﺪ . ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺳـﺎﺧﺘﺎری و اﻟﮕـﻮی ﻣﺼـﺮف آب اﻳـﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻫـﺮ ﮔـﺎه ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﻛﻤﺒﻮد آب داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﺑﭙﺮدازد ﻛﻪ از ﻫﺮ واﺣﺪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ در آ ﻣﺪ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورد و ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ را ﻛﻪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ و ﺑﺎزده ﺗﺮ ﻛﻢ ی در واﺣﺪ آب دارﻧﺪ از ﻣﻨﺎﻃﻖ دﻳﮕﺮ وارد . ﻨﺪﻨﻛ از ﻧﻈﺮ ﺗﺠﺎرت ﺧﺎرﺟﻲ ﻧﻴﺰ ﻫﺮﮔﺎه ﻛﺸﻮری ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب روﺑﺮو ﺑﺎﺷﺪ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﺮان ( اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ را ﻛﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻛﻢ ﺗﺮی آب ﻣﺼﺮف و ﻨﻨﺪﻛ ﻣﻲ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺎﻻﺗﺮ ی دارﻧﺪ ﺑﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدی آب ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ، ﻣﺒﺎدﻟﻪ . ﺪﻨﻛﻨ اﻣﺎ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻛﻨﻮﻧﻲ اﻗﺘﺼـﺎد ﺑﻪ وﻳﮋه اﻗﺘﺼﺎد ﻛﺸﺎورزی اﻳﺮان درﺳﺖ واروﻧﻪ اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﮔﻔﺘﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ اﻟﮕﻮی ﻛﻨـﻮﻧﻲ ﻣﺼﺮف آ ب در اﻳﺮان را ﺑﻪ دﻻﻳﻞ ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺘﻮان ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛﺮد ، ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻗﺘﺼﺎدی آ ن روز ﺑﻪ روز ﻣﺸﻜﻞ ﺗـﺮ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺎﺑﻨ ﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری اﻗﺘﺼﺎدی ﻻزم اﺳﺖ اﻟﮕﻮی ﻣﺼﺮف آب در ﺟﻬﺘﻲ ﺳﻮق داده ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی را ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﻛﻤﻴ ﺎ ب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﺪ ]3 .[ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠ ﺎزی ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ آﻟﻦ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه ﻣﺒﺘﻨـﻲ ﺑـﺮ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎﻛﺸﺮ-اوﻟﻴﻦ1 اﺳﺖ . ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺗﺠﺎرت ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻳﻚ راه ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺗﺠﺎرت ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﺑـﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎﺳﺖ ﻛﻪ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ را ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳـﺎس ، اﻟﮕـﻮی ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎﻳﺪ ﻃﻮری ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ دارای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻓﺮاواﻧﻨﺪ ﻣﺤﺼـﻮﻻت آب ﺑـﺮ ﺻﺎدر و ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻛﻢ آب، ﻣﺤﺼﻮﻻت آب ﺑﺮ وارد ﻛﻨﻨﺪ و ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺎز ﺗﺮ ﻛﻢ ی ﺑﻪ آب دارﻧﺪ وﻟﻲ ﻧﻴﺮوی ﻛﺎر ﺑﻴﺶ ﺗـﺮ ی ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ ، ) ﻳﻌﻨﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺎرﺑﺮ ( ﺻﺎدر ﻛﻨ .ﻨﺪ درک اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻧﻴﺰ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ اﻗﺘﺼﺎدی- ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﻠﻲ، ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﻣﺴﺎ ﻳ ﻞ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ای اﺳـﺖ ﻛـﻪ آن ﻫﻢ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﺗﺎﺑﻌﻲ از اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ ]122 .[ ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸـﻮرﻫﺎ در ﻃـﻮل دوره ﻫـﺎی ﺧﺸﻜﺴـﺎﻟﻲ، اﻗـﺪام ﺑـﻪ واردات ﻏﻠﻪ ﻳﺎ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﭼﻨﻴﻦ راﻫﻜﺎری ﻣﻨﻔﻌﻼﻧ ﻪ اﺳﺖ . در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ راﻫﻜﺎر آب ﻣﺠﺎزی ، ﻣﺪﺑﺮاﻧـﻪ و ﺑـﺎ ﻃﺮاﺣـﻲ ﻗﺒﻠﻲ اﺳﺖ . ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر ، ﻳﻜﻲ از اﺑﺰارﻫﺎی ﻣﻬـﻢ ﭘﻴـﺎده ﻛـﺮدن راﻫﺒـﺮد ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠـﺎزی، داﺷـﺘﻦ ﺗـﻮان اﻗﺘﺼـﺎدی ﺑـﺎﻻی ﻛﺸﻮرﻫﺎﺳﺖ . ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ راﻫﺒﺮد ﻛﺎراﻳﻲ ﺑﺨﺸﻲ آب ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺪرت اﻗﺘﺼﺎدی ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻛـﻢ آب ﻧﻴـﺰ ﻣـﻲ ﺷـﻮد و ﺑـﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻬﺘﺮ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨﺪ از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺳﻴﺎﺳﺖ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺤﻮرﻳـﺖ ﺗﺠـﺎرت 1- Hochscher – ohline: H-O 2 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی آب ﻣﺠﺎزی ﮔﺮاﻳﺶ ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻨﺪ . ﺑﻪ وﻳﮋه آﻧﻜﻪ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ از ﻧﻈـﺮ ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑـﻴﻦ اﻟﮕﻮﻫـﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف ﻧﻴﺰ ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻌﺎدﻟﻲ در ﺳ ﺎﻣﺎﻧﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻛ ﺸﻮر ﻤﻲﻧﺪه ﻳد ﺷﻮد . در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ ﻣﺤﺼـﻮﻻت، ﺷـﻜﺎف ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺗﻮﻟﻴﺪی از ﻣﻘﺪار ﻣﺼﺮف ﻣﻄﻠﻮب ) اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺳﻔﺮه ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛﻲ ﺑﻴﺶ ( ﺗﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ یﺮاﺑ . ﻣﺜـﺎل در ﺷـﺮاﻳﻄﻲ ﻛـﻪ ﺳﺒﺪ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺧﺎﻧﻮارﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﺪت ﺮ ﭘ از ﻫﻴﺪرات ﻛﺮﺑﻦ اﺳﺖ، ﻫﻤﻮاره اﻓﺰاﻳﺶ واردات و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺨﺶ ﻋﻤـﺪه از ای ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد در آن ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﻴﺪرات ﻛﺮﺑﻦ اﺳﺖ، ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺗﻮﻟﻴﺪ ) ﻳﺎ واردات ( ﺑﺮﺧـﻲ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﻫﻤﺎﻧﻨـﺪ ﭼﻐﻨﺪرﻗﻨﺪ و ﮔﻨﺪم ﺑﻪ ﺷﺪت ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺎﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﻴﻦ اﻟﮕﻮی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺷﺪه اﻧـﺪ ]11 .[ ﺑـﺮای دﺳـﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﺳﻄﺢ ﺧﺎﻧﻮار ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻛﺎﻣﻠﻲ از ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺴـﺎﻳﻞ ﻣـﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ ﻗـﺮار ﮔﻴـﺮد . از ﻧﻈـﺮ زﻳﺴـﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ، در ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻘﺪار اراﺿﻲ ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰ یﺑﺮا ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺗﺮ ﻛﻢ از ﻣﻴﺰان ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳـﺖ ، ﻧ ﻴـﺎز ﺑـﻪ واردات ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ دارﻧﺪ و درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﻮد ﻓﺸﺎر آورﻧﺪ، اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﺑﺮ ﺟﺎی ﻣﻲ ﮔﺬارد . اﻳﻦ ﺑﺪ ان ﻣﻌﻨـﻲ اﺳـﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اراﺿﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻴﺶ ﺧﻴﺰ ﺗﺮ ی ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت دارﻧﺪ و ﺑﺮای ﺟﺒﺮان آن ﻧﺎﭼﺎرﻧﺪ از ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ و اﻗﺪام ﺑﻪ واردات آب ﻣﺠﺎزی ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺧﻮد ﻛﻤﻚ ﻛﻨﻨﺪ . ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑ ﻪ اﺑﺰاری ﻛﺎرآﻣﺪ ﺑﺮای اﻳﺠﺎد ﺗﻮازن در ﺗﺮاز آب در ﺳﻄﺢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻜﺎﻧﻲ و ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ آن ﻫﺎ ﻧﺎﻫﻤﮕﻦ اﺳﺖ و اﻟﮕﻮﻫﺎی ﮔﺴﺘﺮش آب آن ﻫﺎ ﺑﺎ اﻟﮕﻮﻫـﺎی ﺗﻮﺳـﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﻫﻢ ﺧﻮاﻧﻲ ﻧﺪارد، ﻣﻔﻴﺪ اﺳﺖ . ﻳﻌﻨﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ از ﻧﻈﺮ ﻛﺸﺎورزی و اﻗﺘﺼـﺎدی ﺑـﻪ ﻃﺮﻳﻘـﻲ ﻫﻤﮕـﻦ و ﭘﺎﻳـﺪار ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﺑﻨﺪ . ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺗﺴﻬﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻛﻨﻮن ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔـﺬاران ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﺎز ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در زﻣﺎن ﻛﻢ آﺑﻲ، راﻫﻜﺎر دﻳﺮﭘﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺑﺮای روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . اﻛﻨﻮن اﻳﻦ راﻫﻜﺎر ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺨﺸﻲ از ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳﺖ درازﻣـﺪت و ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺗﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر، در ﺟﺎی دﻳﮕﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼـﺎدی، ﭘﺎﻳـﺪار و از ﻧﻈـﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ، ﺧﺎﻣﻮش و ﺑﻲ ﺳﺮ و ﺻﺪا اﺳﺖ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل راﺑﻄﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﻴ ﻦ ﺗﺠﺎرت ﭘﺎﻳـﺪار در آب ﻣﺠـﺎزی و ﻛﻤـﻚ ﻫـﺎی ﻣـﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ وﺟﻮد دارد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻳﺠﺎد ﺗﻮازن و ﺗﻌﺎدل ﺑﻴﻦ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی و ﺗﺠﺎرت ﺧﺎرﺟﻲ اﺳﺖ و ﻫﻤﻴﻦ ﻃـﻮر ﺧﻄـﺮ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻧﻴﺰ از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ وﺟﻮد دارد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮازﻧﻲ ﺑﻴﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻠﻲ و اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑـﻪ وﺟﻮد آﻳﺪ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل در ﺻﻮرت ﺑﻲ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺤﺮک ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ ﻛﻢ آﺑﻲ، ﺗﻤﺎم ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫـﺎ ﻣﺤﻜـﻮم ﺑـﻪ ﻓﻨـﺎ ﻫﺴـﺘﻨﺪ از . ﺳﻮی دﻳﮕﺮ، ﻛﻢ آﺑﻲ ﻣﺸﻜﻞ اﺻﻠﻲ ﻧﻴﺴﺖ . ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺸﻜﻞ ﺑﺰرگ ﺗﺮ و ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺗﺮ رﺷﺪ اﻓﺴﺎرﮔﺴﻴﺨﺘﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ اﺳﺖ . ﺑﺎ اﻳـﻦ ﺣـﺎل ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻧﻮش داروی ﺗﻤﺎم ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از آب در ﺟﻬﺎن ﻧﻴﺴﺖ . ﺑﺎﻳـﺪ اﻳـﻦ واﻗﻌﻴـﺖ را ﺑـﻪ ﺧـﻮﺑﻲ درﻳﺎﻓـﺖ ﻛـﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺳﻄﺢ راﻫﺒﺮدی و ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻛﺎرآﻣﺪ ﺑﺎﺷﺪ . از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼﺮﺧﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﻄﺮح ﺷﺪن ﺑﺤﺚ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، درﻳﭽﻪ ﺟﺪﻳﺪی ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎ ﺑﻊ آب ﮔﺸﻮده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻃـﻮری ﻛـﻪ ﺑﺤـﺚ ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠـﺎزی ﺑـﺪون ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاری و ﻳ ﺎ ﺑﺪون ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺑﺤﺜﻲ ﺧﻨﺜﻲ و ﻛﻢ اﺛﺮ اﺳﺖ . اﻓﺰون ﺑﺮ آن، ﭘﻴﻮﻧـﺪ ﻣﻘﺪﻣﻪ 20 / 12 / 92 3 ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺗﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﺎﻻﻫﺎ، آﻏﺎزﮔﺮ ورود اﻳﻦ ﺑﺤـﺚ ﺑـﻪ دﻧﻴـﺎی ﻛـﺎرﺑﺮدی و ارزﻳﺎﺑﻲ ﻧﻘﺶ اﻳﻦ ﺗﺠﺎرت ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﺳﺖ . - ﻫﺪف ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻧﺮم اﻓﺰاری را در ﭘﻬﻨﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑـﺎ ﻛﻤـﻚ آن ﺑﺘﻮان ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺪاری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺖ . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل از دﻳﺪﮔﺎه ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻛﻪ ﻫـﻢ اﻛﻨـﻮن در ﻃﺒﻘـﻪ ﭼﻬﺎرم ﺟﻌﺒﻪ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ واﺑﺴﺘﮕﻲ-ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ اﺳﺖ ، ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﻮد را ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻫﺪ و ﺑﺎ واردات ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻛﺎﻻ ) ﺑﻪ وﻳﮋه ﻣﻮاد ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ( ﺑﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺳﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮد . ﻃﺒﻘﻪ ﭼﻬﺎر ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺑﻴﺶ ﺗﺮﻳﻦ ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ و واﺑﺴﺘﮕﻲ اﻧﺪﻛﻲ ﺑﻪ وا ردات ﻛﺎﻻ دارﻧﺪ . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺳﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ و واردﻛﻨﻨﺪه ﻋﻤﺪه ﻛﺎﻻ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻧﻈﺮی ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺷﺎره دارد ﻛﻪ ﻛﺸﻮری ﻫﻤﭽﻮن اﻳﺮان، ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ واردات ﺧﻮد را ﺗﻮﺳﻌﻪ دﻫﺪ و از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﺗﻮ ﻟﻴـﺪ ﺧـﻮد آب زﻳـﺎدی ﻣﺼـﺮف ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ و ارزش اﻗﺘﺼﺎدی ﭘﺎﻳﻴﻨﻲ ﻫﻢ دارﻧﺪ، ﺧﻮدداری ﻛﻨﺪ . از ﻃﺮﻓﻲ، ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻲ روﻳﻪ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب و ﺧـﺎک در ﻛﺸـﻮر ﺑـﻪ وﻳـﮋه ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺤﺚ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی را ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻘﻄﻪ اﺗﻜﺎﻳﻲ ﺑﺮای روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻓﻮق ﺑﺎﺷـﺪ، دو ﭼ ﻨﺪان ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ واردات ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و ارﺗﺒﺎط ﻧﺰدﻳﻚ آن ﺑﺎ اﺳﺘﻘﻼل ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻛﺸﻮر، ﻧﮕﺎه ﺑﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺷﻜﺎﻓﺘﻦ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آن و ﻳﺎﻓﺘﻦ راﺑﻄﻪ آن ﺑﺎ واردات ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺿﺮوری اﺳﺖ . در ﻫﺮ ﺣـﺎل از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺗﺠﺎرت آب واﻗﻌﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺑﺮ و ﻏﻴﺮ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ، ﭘﺲ ﺑﺎ ﻛﻤـﻚ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﮔـﺬاری ﻣﻨﺎﺳـﺐ و ﻛـﺎرﺑﺮد روﻳﻜـﺮد ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻲ ﺗﻮان ﻓﺸﺎر ﺑﺮ روی ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر را ﻛﺎﻫﺶ . داد ﻫﺪف از ﺗﻬﻴﻪ اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ، اراﺋﻪ ﻳﻚ ﭼ ﻬ ﺎرﭼﻮب ﺑﺮای ﺗﻌ ﻴﻴ ﻦ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻴ ﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ از . آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ﺑﻪ ی ﻋﻨﻮان ﻳ ﻚ ﺑﺤﺚ ﻧﻮ در ادﺑ ﻴ ﺎت ﻣﺪ ﻳﺮﻳ ﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻛﺸـﻮرﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪه اﺳـﺖ، ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ دﺳﺘﻮر ﻛﺎر ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه ﺗﺎ راﻫﻨﻤﺎی ﻋﻤﻠﻲ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺼـﻤﻴﻤﺎت اﺟﺮاﻳـﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻔﺎد اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﺑﺮای داده ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﻛﺸﻮر ﻧﻴﺰ اﻧﺠﺎم ﺷـﺪه ﺗـﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻋﻤﻠﻲ ، راﻫﻨﻤﺎ ﻲ ﻳ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺮای ﻛﺎرﺑﺮان ﺑﺎﺷﺪ . - داﻣﻨﻪ ﻛﺎرﺑﺮد داﻣﻨﻪ ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ، ﺑﺮرﺳ ﻲ وﺿﻌ ﻴ ﺖ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی و ارﺗﺒﺎط آن ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺳﻄﺢ ﻣﻠ ﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن، ﺷﻴ ﻮه ﺗﻌ ﻴﻴ ﻦ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺠﺎز ی در ز ﺑﺨﺶﺮﻳ ﻫـﺎی اﻗﺘﺼـﺎد ی ) ﻛﺸـﺎورز ی ، ﺻـﻨﻌﺖ و ﺷـﻬﺮی - روﺳـ ﺘﺎﻳﻲ ( و ﺑـﻪ ﺗﻔﻜ ﻴـ ﻚ ﻫﺎی ﮔﺮوه ﻛﺎﻻ اراﺋﻪ ﻳﻲ و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ ﻛﻤﻚ اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ، ﻣﻲ ﺗﻮان ﺻﺮﻓﺎ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠـﺎزی ﺑـﺎ ﺑـﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻗﻠﻤﺮو ﻛﺸﻮری را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻓﺪرال ، ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام از اﺳﺘﺎن ﻫﺎ ﻳﺎ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺸﻮر دارای ﻣﺮزﻫـﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ دارای اﻗﺘﺼﺎد ﻣﺠﺰاﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ، ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺻﺎدرات و واردات 4 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی را ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺗﺠﺎرت ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﻛﺎﻻ ﺑﻪ ﺣﺴـﺎب آورد و آب ﻣﺠـﺎزی را ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳﻜـﻲ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧـﻪ آب ) آﺑـﻲ - ﺳـﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی- ﻣﺠﺎزی ( ، ﺑﺮآورد و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . اﻓﺰون ﺑﺮ آن، ﻛﻮﺷﺶ ﻻزم ﺑﺮای ﺗﻌﻤﻴﻢ ﻧﺘﺎﻳﺞ اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ در ﺳﻄﺢ ﺣﻮ ﺿ ﻪ آﺑﺮﻳﺰ ) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﭼﻨﺪ دﺷﺖ ( و ﺑﺨﺸﻲ از ﻳﻚ ﺿﺣﻮ ﻪ آﺑﺮﻳﺰ ) ﻳﻚ دﺷﺖ ( اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در ﺳﻄﺢ ﺣﻮ ﺿ ﻪ آﺑﺮﻳﺰ، ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب واﻗﻌـﻲ اﻋـﻢ از آب آﺑـﻲ، ﺳﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪ . اﻣﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدره و وارده در ﺳﻄﺢ ﺿﺣﻮ ﻪ آﺑﺮﻳﺰ، ﻣﻤﻜﻦ ﻧﺸﺪ . ﺑـﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﺳﻄﺢ ﺣﻮ ﺿ ﻪ آﺑﺮﻳﺰ در دﺳﺘﻮر ﻛﺎر اﻳﻦ راﻫﻨﻤـﺎ ﻗـﺮار ﻧﮕﺮﻓﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮای ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻛﻪ دارای ﻣﺮزﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﺘﺎﻧﻲ اﺳﺖ و ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺻﺎدره و وارده ﻛﺎﻻ ﺑـﻪ ﻣﻨﺰﻟـﻪ ﺗﺠـﺎرت ﻛﺎﻻ ﺑﻴﻦ اﺳﺘﺎن ﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﻤﻲ آﻳﺪ، ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی را ﺑﺮای ﻣﺮزﻫﺎی اﺳـﺘﺎﻧﻲ ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻛـﺮد . آﻧﭽـﻪ ﺑﺮای ﻗﻠﻤﺮو ﻛﺸﻮری ﻧﻴﺰ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﻫﻢ ،ﺷﻮد زﻣﺎن ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺣﻮ ﺿ ﻪ آﺑﺮﻳﺰ را در ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻣﺼﺎرف در ﺑﻴﻼن آب در واﻗﻊ ﻣﻘﺪار آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸـﺎورزی، ﺻـﻨﻌﺘﻲ و ﺧـﺪﻣﺎت ) ﺷـﺮب ( ﻣﺼـﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲ رﺳﺪ . ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب واﻗﻌﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ – زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ - رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک و ﭘﺴﺎب ( ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ) آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ( ، ﺗﻼﻗﻲ ﺑﺤﺚ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑﻴﻼن آب اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﺤﺚ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از ﺣﻴﺚ ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲ ، ﺑﺎ ﺑﺤﺚ ﻫﺎی ﻛﻠﻴﺪی زﻳﺮ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ : y ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻛﺸﻮر y ﻛﺎراﻳﻲ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب y ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪات y اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ y ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﭘﺎﻳﺪار از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب y اﻟﮕﻮﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی y ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار و ﻣﻼﺣﻈﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄ ﻲ y ﺑﺎزده ﺑﺨﺸﻲ آب در اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ، ﺷﻴﻮه ارﺗﺒﺎط ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد و ارﺗﺒـﺎط آن ﺑـﺎ ﺳـﺎﻳﺮ ﻣـﻮارد ﻧﺎم ﺑﺮده ﻧﻴﺰ ﺗﺎ ﺣﺪودی ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﮔﺮﭼﻪ راﻫﻨﻤﺎی ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﻧﺤﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻳﻦ ارﺗﺒﺎط ﻫﺎ اﺳـﺖ وﻟـﻲ در راﺑﻄـﻪ ﺑـﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ راﻫﺒﺮد ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺧﻄﻮط آن اﻗﺪام ﺟﺪی ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ . ﭼﺮا ﻛﻪ در ﺗﺪوﻳﻦ راﻫﺒﺮد ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠـﺎزی ﺑﺎﻳﺪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ دوﻟﺖ را در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﻴﺰان ﭘﺬﻳﺮش ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ، ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺰﻳـﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ، اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ و ... ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻛﺮد و ﭘﺲ از آن ﺑﺎ اراﺋﻪ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ، آﺛﺎر اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻫـﺎ را ﺑـﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺮد . در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در راﻫﻨﻤﺎ ی ﺣﺎﺿﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺗﺤﻠﻴﻞ اﻳﺴﺘﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺨﺺ، ارﺗﺒﺎط ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺮای ﻣﺪت ﻳﻚ ﺳﺎل ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻛﻠـﻲ، دو ﻛـﺎرﺑﺮد ﻣﺸـﺨﺺ زﻳـﺮ از اﻳـﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ا :ﺳﺖ ﻣﻘﺪﻣﻪ 20 / 12 / 92 5 y ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﺨﺴﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ارﺗﺒﺎط ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮای ﻫﺮ ﺳﺎل اﺳﺖ . y ﻛﺎرﺑﺮد دوم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﺮای ﻫﺮ ﺳﺎل اﺳﺖ . اﻳﻦ ﻛـﺎرﺑﺮد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﺎی زﻳﺮ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ : o ﺗﺎﺛﻴﺮ اﺟﺮای ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر o ﺗﺎﺛﻴﺮ واردات و ﺻﺎدرات ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻛﺸﻮر ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر o ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﻮراﻛﻲ و ﻏﻴﺮﺧﻮراﻛﻲ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻛﺸﻮر و ﺗﺎﺛﻴﺮ آن ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر o ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ اﻗﺪاﻣﺎت و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻛﺸﻮر در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر o ﺑﺮرﺳﻲ ﺗ ﺎﺛﻴﺮ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر o ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺟﻨﮕﻞ ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ o ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ آب و ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی o ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب o ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣ ﻘﺎدﻳﺮ واﺑﺴﺘﮕﻲ و ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر o ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ ﺳﺮاﻧﻪ ﻛﺸﻮر o ﺑﺮرﺳﻲ آﺛﺎر زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب o ... و ﻳﺎدآوری ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻮردﻫﺎی ﻳﺎ د ﺷﺪه ﻳﺎ ﻣﻮاردی ﺷﺒﻴﻪ آن، ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای ﻳﻚ ﺑﺎزه زﻣـﺎﻧﻲ ﻳـﻚ ﺳـﺎﻟﻪ اﻣﻜـﺎن ﭘـﺬﻳﺮ اﺳﺖ . آﺷﻜﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎ از ﻳﻚ ﺳﺎل ﺑﻪ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫـﺮ ﺳـﺎل ﻧﻴـﺰ ﻣﺘﻔﺎوت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد در . ﻧﺮم اﻓﺰار ارا ﺋﻪ ﺷﺪه در اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ اﻣﻜﺎن ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت و ﻟﺤﺎظ ﻛﺮدن ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ و ﻣﺸـﺎﻫﺪه ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻛﺎرﺑﺮان، ﻣﺴﻴﺮ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی راﻫ ﺒـﺮدی ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺧـﻮد را ﻣﻌﻠـﻮم ﻛﻨﻨـﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﻛﻤﻚ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﺑﺎﻻ از اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﺑﺮای ﺗﺪوﻳﻦ راﻫﺒﺮدﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﻢ ﻛﻤﻚ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ . 1ﻓﺼﻞ 1 ﻛﻠﻴﺎت ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 5 ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم ﻫﺎی ﺗﻌﻴﻴﻦ » ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی » 1 - 1 - ﺗ ﻌﺮﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎی ﻛﻠﻴﺪی - ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﻮع اول ﺑﻪ آن دﺳﺘﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒ ﻴﻌﻲ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ آب ( ﻛﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻌﻴﻦ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ناواﻓﺮ ﻳـﺎ ﻛـﻢ در دﺳـﺘﺮس ﺑﺎﺷـﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد - ﺑﺎزده ﺑﺨﺸﻲ آب ﺑﺎزده ﺑﺨﺸﻲ آب ، ﻧﺴﺒﺖ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﻳﻚ ﺑﺨﺶ اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻌﻴﻦ ) ﻗﺎﺑﻞ ذﻛﺮ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان درﺻـﺪی از ﻛـﻞ ﻣﺼـﺮف آب ﻣﻠﻲ ( در ﺷﺮاﻛﺖ و ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑ ﻛﻞ ﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ داﺧﻠﻲ )GDP 1 ﻗﺎﺑﻞ ذﻛﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان درﺻـﺪی از ﻛﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ داﺧﻠﻲ ( اﺳﺖ ) راﺑﻄﻪ )1 - 1 (( ] 120 .[ )1 - 1( ﻳﺎدآور ﻣﻲ ی ﻛﻪ ﺷﻮد ﻳﻚ ﻣﻴﺰان ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﺬﻳﺮش و ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﺑ ﺮای ﺳﻬﻢ ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی ، ﺻﻨﻌﺘ و ﻲ ﺷﺮب از ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻳ در ﻲ ﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺗﺮﺗ ﻴ ﺐ ﺑﺮاﺑﺮ 70 - 65 ، 28 - 20 و10 - 5 درﺻﺪ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﻮم ﻛﺸﺎورزی ﺑﻴﺶ ﺗﺮﻳ ﻦ ﻣﺼﺮف آب را در ﻳﻚ اﻗﺘﺼﺎد دارد و ﺗﻨﻬﺎ ﺳﻬﻢ اﻧﺪﻛﻲ در ﻛﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ داﺧﻠﻲ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر دارد . از ﺳﻮی دﻳﮕـﺮ، ﺑﺨـﺶ ﺻـﻨﻌﺖ ﺗﺮ ﻛﻢ ﻳﻦ آب ر ا ﻣﺼﺮف ﻛﻨﺪ ﻣﻲ و ﺳﻬﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ و ﻓﺮاواﻧﻲ را از ﻛﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ داﺧﻠﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫـﺪ . در ﻧﺘﻴﺠـﻪ، ﻛﺎرا ﺑﺨﺸ ﻳﻲ ﻲ آب ﺑﺮا ی ﻛﺸﺎورزی ، ﭘﺎﻳﻴﻦ و ﺑﺮا ی ﺻﻨﻌﺖ زﻳﺎد اﺳﺖ . در ﺣﻘﻴﻘﺖ آﺑﻲ ﻛﻪ از ﻣﺼﺮف ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﺷﻬﺮی ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ، ﺪ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی ﭼﻨﺪ ﺮاﺑﺮﺑ ﺑﺰرﮔﺘـﺮ را از ﻫـﺮ واﺣـﺪ ﺧـﻮد ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﻨـﺪ ]97 .[ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ، ﺗﻤﺎﻳﻞ دارﻧﺪ از اﻗﺘﺼﺎد ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﻣﺤﻮر ﺑﻪ ﺳﻮی اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ ﺻﻨﻌﺖ ﻣﺤﻮرﻧﺪ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ در ﻛﺎرآﻳﻲ ﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آب ﺗﻐﻴﻴﺮ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ . اﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎی ﻣﺘﻔـﺎوت ﻛـﺎرا ﻳﻲ ﺑﺨﺸ ﻲ آب، اﻳﻦ اﻣﻜﺎن را ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﺸﻜﻼت ﻛﻢ آﺑﻲ را ﺗﺤﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ . - آﺑﻲ ﻛﻢ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم وﺟﻮد ﺷﺮاﻳﻂ ﻏﺎﻟﺒﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﺑ ﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آ ﻳﺪ ﻛـﻪ ﻣﺼـﺮف آب ﺗـﺎزه در ﻳـﻚ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﻣﻌـﻴﻦ، از ﺳـﻄﺢ ذﺧﻴﺮه ای ﭘﺎﻳﺪار ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﻲ رود ]122 .[ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ ﺧﺸـﻚ و ﻧﻴﻤـﻪ ﺧﺸـﻚ ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣﻌﻤـﻮل ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻛﻢ آب ﻫﺴﺘﻨﺪ . 1- Gross Domestic Product ﻣﺼﺮف آب ﺑﺨﺶ ﺑﻪ درﺻﺪ ﻣﻴﺰان ﺷﺮاﻛﺖ ﺑﺨﺶ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ داﺧﻠﻲ ﺑﺎزده ﺑﺨﺸﻲ آب = 6 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی - ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ آب ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺷﺮاﻳﻄﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ آﻣﺎری ، ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺑﺮای آب از ﺳﻄﺢ ﻏﺎﻟﺐ ذﺧﻴﺮه ﻣﺤﻠﻲ ﻓﺮاﺗﺮ و رود ﻣـﻲ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻋﺮﺿـﻪ آب ﺿﺮوری ﻣﻲ ] ﺷﻮد125 .[ ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ آب ﻳﻚ ﭘﺪﻳﺪه ﻣﻘﻄﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺳﺎل ﻫﺎی ﺧﺸﻚ ﺑﺮای ﻳـﻚ ﻣﺤـﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴـﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ ) ﺣﺘﻲ ﻛﺸﻮر ﭘﺮآب ﻗﺎﺑ ( ﻞ اﻧﺘﻈﺎر اﺳﺖ . - ﻛﻤﺒﻮد ) ﻣﺎزاد ( آب ﻣﻠﻲ ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ » آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻫﺎی آب »ﺑﻪ « ﻣﺼﺮﻓﻲ در دﺳﺘﺮس « ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد - واﺑﺴﺘ ﮕﻲ آب واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻳﻚ ﻣﻠﺖ ﺑﻪ آب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ » ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺠﺎزی وارداﺗﻲ »ﺑﻪ « ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ « در ﻛﺸﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد - ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﻣﻴﺰا ن ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ ﻧﺸ ﺎن دﻫﻨﺪه ﺗﻮان ﻳﻚ ﻣﻠﺖ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ﻛﺎﻻ و ﺧﺪﻣﺎت در ﻛﺸﻮر اﺳﺖ . اﮔﺮ ﺗﻤﺎم آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در دﺳﺘﺮس ﺑﺎﺷﺪ و از درون ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺷـﻮد ﺧﻮدﻛﻔـﺎﻳﻲ آﺑـﻲ ﺑﺮاﺑـﺮ 100 درﺻـﺪ اﺳﺖ . ﻣﻴﺰان ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ در ﺻﻮرﺗﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺻﻔﺮ درﺻﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑ ﻮد ﻛﻪ ﻳﻚ ﻛﺸﻮری ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻛﺎﻣـﻞ ﺗﻜﻴـﻪ ﺑـﺮ واردات آب ﻣﺠﺎزی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . - ﻛﺎراﻳﻲ اﻗﺘﺼﺎدی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ آب در ﺳﻄﻮح ﻣﺤﻠﻲ، ﻣﻠﻲ و ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻫﺮﮔﺎه آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻛﺎﻻی اﻗﺘﺼﺎدی در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد در ﺳﻪ ﺳـﻄﺢ ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ ﻛـﺎراﻳﻲ اﻗﺘﺼـﺎدی آن ﻧﮕـﺎه ﻛـﺮد : ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه ) ﻣﺰرﻋﻪ - ﺧﺎﻧﮕﻲ ( ، ﺣﻮﺿﻪ آ ﺑﺮﻳﺰ و ﺟﻬﺎﻧﻲ . ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب در ﺳﻄﺢ ﻣﺤﻠﻲ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮای ﻣﺜـﺎل ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻗﻴﻤﺖ ﮔﺬاری آب و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻦ آوری ﻫﺎی آب اﻧﺪوز اﻓﺰاﻳﺶ داد . در ﺳﻄﺢ ﺣﻮﺿﻪ ﺻﺤﺒﺖ از ارزش آب در ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﻛﻼن ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ . در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻴﻦ ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻛﻢ آب و ﭘﺮآب ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب را اﻓﺰاﻳﺶ داد . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﺣﺘﻲ ﻗـﺎره ﻫـﺎ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان اﺑﺰاری ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ و رﺳﻴﺪن ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻛﻢ آب ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ آﺑﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . - ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ در ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان زﻳﺎدی ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎی دارای ﻓﻘﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨـﺪ اﻣﻨﻴـﺖ ﻏـﺬاﻳﻲ ﺧـﻮد را ﺑـﺎ واردﻛـﺮدن ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ آب ﺑﺮ، ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪ . در ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، ﺑﻪ ﻓﻦ آوری ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳـﺎ ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﻫـﺎ ی ﺗﻮﻟﻴـﺪ، ﺗﻮﺟـﻪ زﻳـﺎدی ﻤﻲﻧ ﺷﻮد و ﻟﺰوﻣﺎ ﺑﺎ اﺻ ﻮ ل ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﻧﻴﺴﺖ . ﻧﻈﺮﻳﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در ﺗﺪوﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺪود را ﻣﻄﻠﻮب و ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ، اﻣﺎ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺳﻮدﻣﻨﺪی ﻧﺴﺒﻲ ﺑﺮای ﺗـﺪوﻳﻦ راﻫﺒﺮدﻫـﺎی ﺑﻬﻴﻨـﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ و ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 7 ﺗﺠﺎرت ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ . ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨﺪ از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﺠﺎد ﺗﻌﺎدل ﺑﻴﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠـﻲ ﻣـﻮاد ﺧـﻮراﻛﻲ ، واردات و اﺻـﻼح ﺑﺨـﺶ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ . ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاواﻧﻲ از ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺧﻮد را وارد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ از ﻛﺎر ﺑﻪ ﺑﺮدن راﻫﺒﺮدﻫﺎ ی ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی دوری ﻛﻨﻨﺪ ]17 [؛ ]153 [ و ]154 .[در دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮرﻫ ﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در اﻳﺠﺎد ﻓﺮﺻﺖ ﺑﺮای ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﺗﺠﺎری ﺑﻪ ﺷﻜﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋـﺚ ﺑﻬﺒـﻮد وﺿـﻌﻴﺖ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﺑـﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺪود ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﻓﻘﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﻨﺪ ]143 [؛ ]144 .[اﺻﻞ ﺳﻮدﻣﻨﺪی ﻧﺴﺒﻲ ﺟﺰ و اﺳﺎﺳـﻲ در ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ و درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺗـﻮان ﺧـﻮد را ﺑـﺮ روی ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻻﻫـﺎی دارای ﺳـﻮدﻣﻨﺪی ﻧﺴـﺒﻲ ﻣﺘﻤﺮﻛـﺰ ﻛﻨﻨـﺪ ﺑـﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮﻳ ﻦ ﻣﻨﻔﻌﺖ در ﺗﺠﺎرت دﺳﺖ ﻣ ﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ . ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ اﻗﺪام ﺑﻪ واردات ﻛﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑـﺮای آن ﻫـﺎ ﺳـﻮدﻣﻨﺪﺗﺮ اﺳﺖ . ﻧﻈﺮﻳﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺗﻮﺟﻪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ اﻣﺎ ﺑﻪ ﻓﻦ آوری ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﺎ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺗﻮ ﻟﻴـﺪ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ آب و دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺪود ﻛﺎری ﻧﺪارد . اﮔﺮ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻛﻢ آب ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎﻳﻲ را ﺑﺎ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻛﻢ ﺗﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻳـﻚ ﻛﺸـﻮر ﭘـﺮآب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﺪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺳﻮد ﻛﺎﻓﻲ را در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮد؛ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ آب در اﻳﻦ ﻛﺸـﻮر ﻳـﻚ ﻧﻬـﺎده ﻛﻤﻴـﺎب و ﻛﻠﻴـﺪی ﺑﺎﺷﺪ . از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ی ﻣﻄﻠﻖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺸﺎن ﻧﻤﻲ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎی دارای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺤﺪود ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻪ ﻧـﻮع ﻛﺎﻻ ﻫـﺎﻳﻲ را ﺻﺎدر ﻛﻨﻨﺪ، راﻫﺒﺮد ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ آزﻣﻮن ﻛﺮدن ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ ) ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻛﺎﻻ در دو ﻛﺸـﻮر ﻣﺨﺘﻠﻒ ( ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺪوﻳﻦ اﺳﺖ . ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس، در ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎی دارای ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤـﺪود آب، در ﺻـﻮرت ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻻﻫـﺎی آب ﺑـﺮ در ﻛﺸـﻮر، ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ آن از ﻃﺮﻳﻖ واردات ﺑﻪ ﻛﺸﻮر ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭘﺲ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻨﻔﻌﺖ اﻗﺘﺼـﺎدی را از ﻃﺮﻳـﻖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﻢ آب ﺑﺮ ﻛﻪ دارای ﻣﺰاﻳﺎی ﻧﺴﺒﻲ ﻓﺮاواﻧﻨﺪ ) دارای ﻫﺰﻳﻨﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﺖ ( ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻧﺪ و درﺻﻮر ﺗﻲ ﻛـﻪ واردات ﻛﺎﻻ، ﺳﻮدﻣﻨﺪی ﻧﺴﺒﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻌﻨﻲ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ﻛﺎﻻ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻪ واردات اﻗـﺪام ﻛﻨـﺪ . ﭘـﺲ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻛﻢ آب ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﻮدﻣﻨﺪ ی ﻧﺴﺒﻲ از ﻃﺮﻳﻖ واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﭘﺮآب اﻗﺪام ﻛﻨﻨﺪ؛ ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﭘﺮآب ﺑﺎﻳﺪ، ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺗﻮ ﺑﺮ آب ی ﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪ . - ﺗﻌﺮﻳﻒ و اﺑﻌﺎد اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﺳﻄﻮح ﻓﺮدی، ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ، ﻣﻠﻲ و ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻛﺎرﺑﺮد دارد . ﭼﻮن ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، در دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . دو ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻬﻢ در اﻣﻨﻴﺖ ﻏـﺬاﻳﻲ ﻳﻜـﻲ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛﻲ و دﻳﮕﺮی وﺟﻮ د ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﻔﻴﺪ و ﻗـﺎﺑﻞ اﺳـﺘﻔﺎده اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺎ ﻫـﻢ در ارﺗﺒــﺎط ﺗﻨﮕـﺎﺗﻨﮕﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﻮاد وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ . دﺳﺘﺮﺳـﻲ ﺑـﻪ ﻣـﻮاد ﺧـﻮراﻛﻲ در ﺳﻄﻮح ﻣﻠﻲ، ﻧﺎﺣﻴﻪ ای و ﻣﺤﻠﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺗﺠﺎرت و ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ . ﺑﺮای ارﺗﺒﺎط دادن اﻣﻨ ﻴﺖ ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛﻲ ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، اﻗﺪام ﺑﻪ اراﻳﻪ ﺳﻨﺎرﻳﻮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻟﺒﺘﻪ ﻛﺎرﺑﺮد اﺻﻠﻲ اﻳﻦ ارﺗﺒﺎط ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ راﻫﺒﺮد ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در اﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺗﺮ ﻛﻢ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ . 8 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی - ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار و ﻣﻼﺣﻈﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ آب از دﻳﺪﮔﺎه ﮔﻮﺋﻞ ﻛﺎﻫﻦ1 ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺳﻪ دﻳﺪﮔﺎه ) ﻫﺪف ( اﺻﻠﻲ اﻗﺘﺼـﺎدی، اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﺑـﻮم ﺷـﻨﺎﺧﺘﻲ اﺳﺖ . ﻋﻨﺎﺻﺮ اﺳﺎﺳﻲ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ در ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ . اﻣﺮوزه داﻧﺸﻤﻨﺪان در ﺑﺨﺶ ﻛﺸـﺎورزی ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر اﻳﻔـﺎی ﻧﻘـﺶ ﻛﻠﻴﺪی آن در دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ای ﭘﺎﻳﺪار، ﻣﻘﻮﻟﻪ ﻛﺸﺎورزی ﭘﺎﻳﺪار را ﻣﻄﺮح ﻛ ﺮده اﻧﺪ و ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺎ اﻃﻤﻴﻨـﺎن ﺑﺘـﻮان ﮔﻔـﺖ ﻛـﻪ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺪاری در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺑﺲ دﺷﻮارﺗﺮ از دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺪاری در ﺑﺨﺶ ﺻﻨﻌﺖ اﺳﺖ . در راﻫﻨﻤﺎی ﺣﺎﺿﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﺑﺮام ﺑﺮ ﭘﺎﻳﺪاری ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﺑﺮ ﭘﺎﻳﺪاری در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد -ﭼﺮﺧﻪ آب ﻳﺎ ﺳﻴﻜﻞ ﻫﻴﺪ روﻟﻮژی2 ﻴﻣﺴ ﺮ ﺣﺮﻛﺖ آب در ﻃﺒ ﻴ ﻌﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳ ﻚ ﭼﺮﺧﻪ اﺳﺖ . ﻣﺴﻴﺮ ﮔﺮدش آب در ﻃﺒﻴﻌﺖ را در اﺻﻄﻼح ﭼﺮﺧﻪ آب ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻳـﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺎده، ﭼﺮﺧﻪ آب ﻣﻲ ﺧﻮاﻧﻨﺪ . اﻳﻦ ﭼﺮﺧﻪ، آﻏﺎز و ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ ﻧﺪارد و در آن ﻓﺮآﻳﻨـﺪﻫﺎی ﺑﺴـﻴﺎری ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﭘﻴﻮﺳـﺘﻪ روی دﻫﺪ ﻣﻲ . اﻧﺮژی ﺧﻮرﺷﻴﺪ، ﻧﻴﺮوی ﻣﺤﺮﻛﻪ ی ﭼﺮﺧﻪ ی آب را ﺗ ﺸـﻜﻴﻞ ﻣـﻲ دﻫـﺪ . آب اﻗﻴـﺎﻧﻮس و ﺧﺸـﻜﻲ ﻫـﺎ ﻛـﻪ در ﻣﻌـﺮض ﺗﺎﺑﺶ ﻫﺎی ﺧﻮرﺷﻴﺪی ﻗﺮار دارد، ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺨﺎر آب ﺑـﺎ ﺑـﺎﻻ رﻓـﺘﻦ در ﻫـﻮا و ﺗﻐﻴﻴـﺮ ﺷـﺮاﻳﻂ، ﻣﺘـﺮاﻛﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺑﺎران و ﺑﺮف ﻳﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﺎرش » « ﺑﻪ ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﺮدد . ) ﺷﻜﻞ 1 - 1( ﺷﻜﻞ1 - 1 - اﺟﺰای ﭼﺮﺧﻪ آب در ﻃﺒﻴﻌﺖ 1- Goel Kahen 2- Hydrological Cycle ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 9 آب در ﻃﻲ اﻳﻦ ﭼﺮﺧﻪ از اﺗﻤﺴﻔﺮ1، ﻴﻟ ﺘﻮﺳﻔﺮ2 ﻴ و ﻫ ﺪروﺳﻔﺮ3 ﻋﺒﻮر ﻣ .ﻛﻨﺪ ﻲ ﻧﮕﺎره ی 2، ﭼﺮﺧﻪ آب و اﺟﺰا ﺗﺸﻜ ی ﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن را در ﻃﺒ ﻴ ﻌﺖ ﻧﺸﺎن ﻣ دﻫﺪ ﻲ . ﻣﻮﻟﻔﻪ ﺎ ﻳﻫﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ آب یﻫﺎ ﺷﻨﺎﺳﻲ4 در ﻧﮕﺎره ی 2 ﻋﺒﺎرت از ﺑﺎر ﻧﺪﮔ ﻲ )P( 5 ، رواﻧـﺎب ﺳـﻄﺤ ﻲ )R ( 6 ،ﺗﺒﺨ )ﺮ ﻴE( 7 ، ﺗﻌﺮق )T( 8 ،ﻧﻔ )ﻮذ I( 9 و ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎی زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ )G ( 10 اﺳﺖ . ) ﺷﻜﻞ 1 - 2( ﺷﻜﻞ1 - 2 - ﭼﺮﺧﻪ آب و اﺟﺰای ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن در ﻃﺒﻴﻌﺖ - ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺒﺎدﻻت آب در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﻛﻪ ﺑ ﺮ اﺻﻞ ﺑﻘﺎ ی ﻣﺎده اﺳﺘﻮار اﺳﺖ، ﺑـﻴﻼن آب ﺧﻮاﻧـﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻛﻠﻴـﻪ ﻫﺎ آب ﻳﻲ ﻛﻪ در ﻳﻚ زﻣﺎن ﻣﻌﻴﻦ وارد ﻳﻚ ﻣﺤﺪو ده ﺧﺎص ﻣﻲ ﺷﻮد ، در اﻳﻦ ﻣﺤﺪوده ﺑﻪ ﻣﺼﺮف رﺳﻴﺪه، ﻳﺎ ذﺧﻴﺮه ﻣـﻲ ﺷـﻮد و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻫﺎی ﺷﻜﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻣﺤﺪوده ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﺪف از ﺑﺮﻗﺮاری ﺑﻴﻼن ﻳﺎ ﺗﺮازﻧﺎﻣﻪ آب، ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﺑﺮرﺳـﻲ ﻣﻘـﺎدﻳﺮ ورودی، ﻣﺼﺮﻓﻲ، ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه و ﺧﺮوﺟﻲ از ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده در زﻣﺎن ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . - ﺑﻴﻼن ﻋﻤﻮﻣﻲ آب در ﻳﻚ ﻣﺤﺪ وده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻴﻼن ﻋﻤﻮﻣﻲ آب ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺳﻬﻢ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻋﻮاﻣﻞ ورودی و ﺧﺮوﺟﻲ آب در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ اﺳـﺖ . ﻋﻮاﻣـﻞ ورودی ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺠﻢ ﺑﺎرش، ﺣﺠﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ ورودی و اﻧﺘﻘﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده و ﺣﺠﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ورودی ﺑﻪ 1- Atmosphere 2- Lithosphere 3- Hydrosphere 4- Hydrology 5- Precipitation 6- Run off 7- Evaporation 8- Transpiration 9- Infiltiration 10- Ground Water 10 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ،ﻣﺤﺪوده و ﻋﻮاﻣﻞ ﺧﺮوﺟﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﻣﺤـﺪوده و ﻳـﺎ ﻣﺤـﺪوده ﻫـﺎی ﻣﺠﺎور اﺳﺖ . ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻴﻼن ﻋﻤﻮﻣﻲ آب در راﺑﻄﻪ )1 - 2( آورده ﺷﺪه اﺳﺖ : )1 - 2( SI UI SO UO P Q Q E Q Q V + + − − − = ±Δ P: ﺣﺠﻢ رﻳﺰش ﻫﺎ ی ﺟﻮی در ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن SI Q : ﺣﺠﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ ورودی ﻳﺎ اﻧﺘﻘﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن UI Q : ﺣﺠﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ورودی ﻳﺎ اﻧﺘﻘﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن E : اﺷﻜﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺒﺨﻴﺮ ) ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ، ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ آزاد آب، ﺗﺒﺨﻴـﺮ از آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ و ﻣﺼـﺮف ﺧـﺎﻟﺺ ( در ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن SO Q : ﺣﺠﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﺳﻄﺤﻲ ﺧﺮوﺟﻲ ﻳﺎ اﻧﺘﻘﺎﻟﻲ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن UO Q : ﺣﺠﻢ ﺟﺮﻳﺎن زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺧﺮوﺟﻲ ﻳﺎ اﻧﺘﻘﺎﻟﻲ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن V ±Δ : ﺗﻐﻴﻴﺮات ذﺧﺎﻳﺮ در ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ﺗﻮان ﻣﻲ ﻣﻌﺎد ﻟﻪ ﺑﻴﻼن را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺑﻴﺎن ﻛﺮد : ﺧﺮوﺟﻲ از آﺑﺨﻮان = ورودی ﺑﻪ آﺑﺨﻮان در ﻣﻮاردی ﻛﻪ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻮازﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﺑﺎ ﻛﺴﺮی و ﻳﺎ ﻓﺰوﻧﻲ ﺑﻴﻼن ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﻲ ﺑﺮداﺷـﺖ آب از ﺣﺠـﻢ ذﺧﻴﺮه و ﻳﺎ اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪن ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ذﺧﻴﺮه اﺳﺖ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻴﻼن ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﺣﺠ ﻢ ذﺧﻴﺮه ﺑـﻪ اﻳـﻦ راﺑﻄـﻪ اﺿﺎﻓﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . )1 - 3( [ ] in out Q Q t V − ⋅= ±Δ Qin : ﻛﻠﻴﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ورودی ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن، ﺷﺎﻣﻞ : qR : ﺣﺠﻢ ﻧﻔﻮذﻳﺎﻓﺘﻪ از ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن qi : ﺣﺠﻢ ورودی زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن qr : ﺣﺠﻢ ﻧﻔﻮذ از ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ در ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن qir : ﺣﺠﻢ ﻧﻔﻮذ از آب آﺑﻴﺎری در ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن qmi : ﺣﺠﻢ ﻧﻔﻮذ از آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی و ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن Qout : ﻛﻠﻴﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن، ﺷﺎﻣﻞ : qW : ﺣﺠﻢ ﺗﺨﻠﻴﻪ و ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن ﺗﻮﺳﻂ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت qo : ﺣﺠﻢ ﺗﺨﻠﻴﻪ زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن qd : ﺣﺠﻢ زﻫﻜﺸﻲ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن qe : ﺣﺠﻢ ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن t: دوره ﺑﻴﻼن ) روز، ﻣﺎه، ﺳﺎل ( ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 11 V Δ : ﺗﻔﺎوت ﺣﺠﻢ ورودی و ﺣﺠﻢ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺤﺪوده ﺑﻴﻼن در ﻃﻮل دوره ﺑﻴﻼن - ﺑﻴﻼن ﻫﻴﺪروﻛﻠﻴﻤﺎﺗﻮﻟﻮژی ﺑﻴﻼن ﻫﻴﺪروﻛﻠﻴﻤﺎﺗﻮﻟﻮژی ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ی P=E+R+I اﺳﺖ ﻛﻪ در آن )P ( ،ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ )E ( ،ﺗﺒﺨﻴـﺮ )R ( رواﻧـﺎب و )I ( ﻧﻔﻮذ اﺳﺖ . - ﺑﻴﻼن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ آﺑﺨﻮان آﺑﺮﻓﺘﻲ ﺑﻴﻼن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺷﻜﻞ وﻳﮋه ای از ﺑﻴﻼن اﺳﺖ ﻛـﻪ در آن ﻋﻮاﻣـﻞ ورودی و ﺧﺮوﺟـﻲ و ﺗﻐﻴﻴـﺮات ذﺧﻴـﺮه ﻣﺨـﺰن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ )ﻲ آﺑﺨﻮان ( ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﺮآورد اﻳﻦ ﻋﻮا ﻣﻞ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺗﺮ از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻴﻼن ﻋﻤﻮﻣﻲ آب اﺳـﺖ زﻳـﺮا ﺗﻌـﺪاد ﻛﻤﻲ از اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی و ﻳﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻫﺴـﺘﻨﺪ . ﺗﻐﻴﻴـﺮات ذﺧﻴـﺮه آﺑﺨـﻮان ﺑـﺮ اﺳـﺎس اﺧـﺘﻼف ورودی و ﻫﺎ ﺧﺮوﺟﻲ ﻫﺎ و از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺳﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ و ﻟﺤﺎظ ﻛﺮدن ﺿﺮﻳﺐ ذﺧﻴﺮه و ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ اﻳـﻦ دو، ﻣﺸـﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ و ﻳﺎ اﻓﺰاﻳﺶ آﺑﺪﻫﻲ ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎ و ﻗﻨﻮات ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻐﺬﻳﻪ و ﺑﺮ ﻋﻜﺲ ﻛﺎﻫﺶ آﺑـﺪﻫﻲ ﻗﻨﻮات و ﻫﺎ ﭼﺎه ی ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و اﻓﺖ ﺳﻄﺢ آب ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﺨﻠﻴﻪ و ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻐﺬﻳﻪ آﺑﺨﻮان در ﻳـﻚ دوره ﻣﺸـﺨﺺ اﺳـﺖ . ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﭘﺎﻳﺪاری آﺑﺨﻮان، ﺗﻌﺎدل ﺑﻴﻦ ﺗﻐﺬﻳﻪ و ﺗﺨﻠﻴ ﻪ آﺑﺨﻮان ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻴﻼن آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ آﺑﺨﻮان آﺑﺮﻓﺘـﻲ ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣﻌﺎدﻟﻪ زﻳﺮ ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )1 - 4( UI P R I SW UO EX D ET Q Q Q Q Q Q Q Q Q V + + + + − − − − = Δ UI (Q ) : ﺟﺮﻳﺎن زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ورودی P (Q ) : ﻧﻔﻮذ از ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﺮ ﺳﻄﺢ آﺑﺨﻮان R (Q ) : ﺗﻐﺬﻳﻪ از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﺮﻳﺎن ﻫﺎ ی ﺳﻄﺤﻲ I (Q ) : ﻧﻔﻮذ از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ آﺑﻴﺎری sw (Q ) : ﻧﻔﻮذ از ﭘﺴﺎب ﺻﻨﺎﻳﻊ UO (Q ) : ﺟﺮﻳﺎن زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﺧﺮوﺟﻲ ET (Q ) : ﺗﺒﺨﻴﺮ از آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ D (Q ) : زﻫﻜﺸﻲ آﺑ ﺨﻮان ﺗﻮﺳﻂ رودﺧﺎﻧﻪ EX (Q ) : ﺗﺨﻠﻴﻪ و ﺑﺮداﺷﺖ از ﻃﺮﻳﻖ ﭼﺎه، ﭼﺸﻤﻪ و ﻗﻨﺎت 12 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی - آب آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی1 ﻻزم ﺑﻪ اﺷﺎره اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس روش ﻛﺎر اراﻳﻪ ﺷﺪه در اﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻬﺎر ﻧـﻮع » آب آﺑـﻲ » ، « آب » ، «ﺳﺒﺰ آب ﺧ ﺎﻛﺴﺘﺮی » و « آب ﻣﺠﺎزی « اﺳﺖ . ﻳﻚ ﺗ ﻔﺎوت در ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﻧﺎﺷﻲ از آب ﺳﺒﺰ و آﺑﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﭼﻮن دﺳﺘ ﻲﺎﺑﻴ ﺑﻪ آب آﺑﻲ ) آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ و ﺳﻄﺤﻲ ( آﺳﺎن اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل راﻫﻜﺎر یﻫـﺎ زﻳـﺎدی ﻧ ﻴـ ﺰ ﺑـﺮای ﺗﻮﺳـﻌﻪ و ﻛﺎرﺑﺮد آن وﺟﻮد دارد . ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی در ﻣﻮرد آب ﺳﺒﺰ ) رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک2 در ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﺸـﺪه ﺧـﺎک ( دﺷـﻮار اﺳـﺖ . در اﻳـﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﻣﻘﺪار ﺑﺎران ﻣﻮﺛﺮ ﻛﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﮔﻴﺎﻫﺎن آﺑﻲ و دﻳﻢ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد، ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﮔﻴـﺎه در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻳﻌﻨﻲ آب ﺳﺒﺰ ﺑﺨﺸﻲ از رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ از راه رﻳﺸـﻪ ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﺟـﺬب ﺷـﻮد . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗ ﻲ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ا ﺳﺘﻔﺎده از آب آﺑﻲ وﺟﻮد دارد، اﺳﺘﻔﺎد از آب ﺳﺒﺰ ﺑﺎ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎﻳﻲ روﺑﺮو اﺳـﺖ اﻣﺎ ا ﻳ ﻦ آب دارا ی ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎ ی ﻣﺘﻔﺎوﺗ اﺳﺖ ﻲ یﺑﺮا . ﻣﺜﺎل ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ در اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﻳـﺎ ﺗﻐ ﻴﻴـ ﺮ ﻛـﺎرﺑﺮی اراﺿﻲ، اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻨﺎﺳﺐ از آ یﺗﺮ ب ﺳﺒﺰ ﻛﺮد . ﺑﺎ ﻛﻤﻚ ﺷﺎﺧﺺ آﺑﺮاﻧﻪ در ﻛﺸﻮر ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻴﻦ آب آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑـﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰی ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت و ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﺑﻪ ﻣﻲ ﻛﺎر رود و آب ﺳﺒﺰ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ اﺳﺖ ﺗﻔﺎوت ﻳﻗﺎ ﻞ ﺷﺪ . ﺑﺎ اﻃﻼع از ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻲ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺻﺎدرات، واردات، دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫـﺎ ی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﭼﮕ ﻲﻮﻧﮕ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮی ﻛﺮد . در اﻳﻦ دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻣﻨﻈـﻮر از آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی، آب ﻫﺎی ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﻣﺼﺮف ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘ ﺴﺎب ﻫﺎ آب ، ی ﺷﻮر و آب ﻫﺎ ی آﻟﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان ﻫﺎ آب ی ﻏﻴﺮﻣﺘﻌﺎرف ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . - آب ﻣﺠﺎزی3 ﻣ ﻔﻬﻮﻣﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺮوﻓﺴﻮر ﺗﻮﻧﻲ آ ﻟﻦ اراﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻛـﺎﻻ ﻳـﺎ ﺧـﺪﻣﺎت اﺷﺎره دارد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل، اﮔﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﺗﻦ ﮔﻨﺪم ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮ ل ﺑﻪ 3000 ﺗﻦ آب ﻧﻴﺎز دا ﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﻘﺪار آب واﻗﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﺗﻦ ﮔﻨﺪم ﺑﻪ ﻛﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن آب ﻣﺠ ﺎزی ﮔﻔﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . در ﭼﻨـﻴﻦ ﺣـﺎﻟﺘﻲ، از ﻧﻈـﺮ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻏﻴﺮﻣﺨﺮب ﺎﺑﺗﺮ ﺷﺪ ﻛ ﻪ ﻳﻚ ﺗﻦ ﮔﻨﺪم را از ﺧﺎرج وارد ﻛﻨﻴﻢ ﺗﺎ اﻳﻦ ﻛﻪ 3000 ﺗﻦ آب را در داﺧﻞ ﻛﺸﻮر ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ آن ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻴﻢ ]123 .[ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﻮﺷﺖ5 ﺗﺎ10 ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻘﺪار آب ﻧﻴﺎز اﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ آب ﻣﺠﺎزی در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﻴﺮوی ﻫﻴﺪرواﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻋﺒـﺎرت از آب واﻗﻌـﻲ ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻳـﻚ واﺣـﺪ ﻧﻴـﺮوی ﻫﻴﺪرواﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ اﺳﺖ ]120 .[ ﭘﺴﻮﻧﺪ ﻣﺠﺎزی در اﺻﻄﻼح آب ﻣﺠﺎزی ﺑـﻪ ﻣﻔﻬـﻮم ﻏﻴﺮواﻗﻌـﻲ ﺑـﻮدن آب ﻧﻴﺴـﺖ ﺑﻠﻜـﻪ ﺑـﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه ی آﺑﻲ ﻛﻪ ﺟﻬﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ، در ﻣﺤﺼﻮ ل ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻘﺪار اﻧﺪﻛﻲ از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در آن ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم آب در ﺗﺮﻛﻴﺐ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ، ﻣﻌﻨﺎی آب واﻗﻌﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ در 1- Blue, Green and Gray Water 2- Soil Moisture 3- Virtual Water ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 13 ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل، ﻣﺼﺮف ﺷﺪه اﺳﺖ . ﭘﺲ، ﻣﺎداﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫـﺎ اﻋـﻢ از ﻛﺎﻻﻫـﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻞ ﻳﺎ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ ، ﺑﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻳﻦ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﻪ ﻛﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ آب ﻣﺠﺎزی ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﺮﭼﻨﺪ، آب ﻣﺠﺎزی ﻧﻮﻋﻲ آب » ﺑﻴﺮوﻧـﻲ « اﺳـﺖ و در ادﺑﻴـﺎت ﻣﻮﺿـﻮع و در آﻏـﺎز، ﻣﻔﻬـﻮم » واردات آب ﻣﺠﺎزی « ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ . ﻳﻌﻨﻲ ﻗﺎﻋﺪﺗﺎ ﻣﻔﻬﻮم آب ﻣﺠﺎزی زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود ﻛـﻪ ﻛﺎﻻﻫـﺎﻳﻲ از ﻣﺒـﺎدی ورودی و ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر ) ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ( ﻋﺒﻮر ﻛﻨﺪ و ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﻳﻦ ﻛﺎﻻﻫﺎ ) ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﺷـﺎن در داﺧﻞ ﻛﺸﻮر ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻮد . ﺑﺎ ﻛﻤﻚ ﻣﻔﻬﻮم آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﻪ در اداﻣﻪ ﺷﺮح داده ﻣﻲ ﺷﻮد ارﺗﺒﺎط ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻣﻨﻄﻘﻲ ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻲ ﺷـﻮد . آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﻮدش ﺷﺎﻣﻞ دو ﺑﺨﺶ ﻛﻠﻲ آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ اﺳﺖ . از ﻫﻤﻴﻦ ﺟﺎ ﻳﺎدآوری ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ ﻳـﺎ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧـﻞ در ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ آﺑﺮاﻧـﻪ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ ﻳﺎ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب ﻣﺠﺎزی وارداﺗﻲ در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ ﻳﺎ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان آب ﻣﺠـﺎزی ﺻﺎدراﺗﻲ در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺎ ﻃﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد آب ﻣﺠـﺎزی، ﻣﻘـﺪار آب واﻗﻌـﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﻫﺴﺖ . - ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮام ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪا ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﺎﻳﺪ از ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﭘـﺮآب، ﻛـﺎﻻ وارد ﻛﻨﻨﺪ و از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ، ﺑﭙﺮﻫﻴﺰﻧﺪ . در ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی ، ﺑﺮای ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﭘﺮآب ، ﻣﻨﻄﻖ ﺣﻜﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ آب ﻣﺠﺎزی را ﺻﺎدر ﻛﻨﻨﺪ . واردات ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺑـﺎ آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﺑـﺎﻻ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀﻲ از ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﺻﺎدرات اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻮﺳﻂ دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻫﻤﺎن ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑـﻴﻦ ﻣﻠـﺖ ﻫﺎﺳـﺖ . ﻳﻜﻲ از ﺑﺮﻫﺎن ﻫﺎی ﻃﺮح اﻳﺪه آب ﻣﺠﺎزی، ﻧﺒﻮد اﻣﻜﺎن ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ آب ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠـﻒ اﺳـﺖ . ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ، ﺣﺪادﻳﻦ ]65 [ ، آب ﻣﺠﺎزی را ﻧﻮﻋﻲ آب وارداﺗﻲ ) ﺑﻴﺮوﻧﻲ ( ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮده اﺳـﺖ . اﻟﺒﺘـﻪ ﺑـﺎ ﻣﻔﻬـﻮم آﺑﺮاﻧـﻪ، آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﺑـﺮای ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪﺷﺪه در داﺧﻞ ﻫﻢ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی داﺧﻞ ﻛﺸﻮر ﻫﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎه ﺣﺪادﻳﻦ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮ ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه ﺑﺤﺚ آب ﻣﺠﺎزی اﺑﺮام دارد . ﺑﺮای آب ﻣﺠﺎزی از ﻋﺒﺎرت ﻫﺎی ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﻮد ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ ﻣـﻮاردی ﭼـﻮن ﻧﻴـﺎز آﺑـﻲ ﻣﻌـﻴﻦ ﻳـﺎ ﺷـﺪت ﻣﺼـﺮف آﺑـﻲ ﻳـﻚ ﻣﺤ ﺼﻮل ]66 [ﻳﺎ ﻧﻴﺎز واﺣﺪ آب ]99 [اﺷﺎره ﻛﺮد . رﻧﺎﻟﺖ ]108 [ ﺑﻪ ﺟﺎی ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی،اﺻﻄﻼح ارزش آب ﻣﺠـﺎزی را ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد . ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از دو دﻳﺪﮔﺎه ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ » ﺗﻮﻟﻴﺪ »ﻳﺎ « ﻣﺼﺮف « ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﻮد ]67 .[ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ دﻳﺪﮔﺎه، ﻣﻘﺪار آﺑﻲ را ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫﺮ ﻛﺎﻻ در ﻣﻜـﺎن ﺗ ﻮﻟﻴـﺪ آن ﻛـﺎﻻ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲ ﺷـﻮد ، ﻣﺒﻨـﺎی ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻗـﺮار ﻣـﻲ دﻫـﺪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ آن Production Site Specific ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﻣﻜﺎن و زﻣﺎن ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب ﻣﺤﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨـﺪ 14 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮده ﺷﺪه اﺳﺖ . دﻳﺪﮔﺎه ﻣﺼﺮف ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﻣﻜﺎن ﻣﺼﺮف ﻛﺎﻻﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺒﻨﺎ ی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ را ﺑـﺮ ﻣﻘـﺪار آب ﻣـﻮرد ﻧﻴ ﺎز ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ در ﻣﻜﺎن ﻣﺼﺮف ﻗﺮار ﻣ ﻲ دﻫﺪ و ﺑﻪ آن Consumption Site Specific ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﻧـﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﻣﻜﺎن و زﻣﺎن ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﻘﺪار آﺑ ﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ واردات ﻳ ﻚ ﻛﺎﻻ ﺑﻪ ﻛﺸﻮر، ذﺧ ﻴﺮه ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﭘـﺲ دﻳـﺪﮔﺎه دوم، زﻣﻴﻨـﻪ ﺳـﺎز ذﺧﻴﺮه آب در داﺧﻞ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر از ﻃﺮﻳﻖ واردات ﻳﻚ ﻛﺎﻻ ی ﺗﺠﺎری ﺑﻪ ﺟﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ آن اﺳـﺖ و ﺑﻬﺘـﺮ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ آﺛـﺎر ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی را ﺑﺮ ﺑ ﻴ ﻼن آب ﻛﺸﻮر ﻧﺸﺎن دﻫﺪ . در اﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ دﻳﺪﮔﺎه دوم ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ . - آﺑﺮاﻧﻪ1 ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﺧﺎﻟﺺ واردات آب ﻣﺠﺎز ی ﺑﻪ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﻃﻮر ی ﻛﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ﺑﻴﺶ ی ﺗﺮ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان واردات آب ﻣﺠﺎز ی2 ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻣﺎ از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻛﻞ ﻣﺼـﺮف از ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣﺤﻠـ ﻲ آب در درون ﻳـﻚ ﻛﺸـﻮر، اﻧـﺪازه ﮔﻴـﺮی درﺳﺘ ﻲ از ﺗﺨﺼ ﻴ ﺺ واﻗﻌ ﻣﻠﺖ ﻲ ﻫﺎ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺟﻬﺎﻧ ﻲ ﻧﻴ ﺴﺖ، ﻻزم اﺳﺖ واردات ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺠـﺎزی ) ﺗﻔـﺎوت ﺻـﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی از واردات آب ﻣﺠﺎزی ( ﺑﻪ ﻛﻞ آ ب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﻛﺸﻮر اﻓﺰوده ﺷﻮد . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑـﻪ ﺷـﺎﺧﺺ ﺟﺪ یﺪﻳـ دﺳﺖ ﻳ ﺎﻓﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ زﻣﺎن ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻴﺰان آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺸﻮر و واردات ﺧـﺎﻟﺺ آب ﻣﺠـﺎزی را اراﺋـﻪ ﻲﻣـ ﻛﻨـﺪ ﻳـ ا . ﻦ ﺷـﺎﺧﺺ، ﻲﺒﻴﺗﺮﻛ از ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﻠ ﻲ و آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺺ واردات آب ﻣﺠﺎز ی ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ، اﺳﺖ و ﻧ ﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻛﺸﻮر ) از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﻠ ﻲ و ﺗﺠﺎر ( ی اﺳﺖ و در ادﺑﻴﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ آن آﺑﺮاﻧﻪ3 ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﻳا .ﺷﻮد ﻦ ﺑﺤـﺚ را ﻧﺨﺴـﺘﻴﻦ ﺑﺎر ﻓﻠﻮک اﺳﺘﺮا و ﻫﺎﻧﮓ4 ﻣﻄﺮح ﻛﺮدﻧﺪ . از آن ﺟﺎ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی، از ﺣﺠﻢ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻛﺎﺳﺘﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮد و ﺑﺎ واردات آب ﻣﺠﺎز ی ﺑﻪ ﺣﺠﻢ آب ﻣﺼﺮ ﻓﻲ آن ﻛﺸﻮر اﻓﺰوده ﻣﻲ ﺷﻮد ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ) ﻣﺠﻤﻮع آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺸﻮر و ﺧﺎﻟﺺ واردات آب ﻣﺠﺎزی ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻮد . ﺷﺎﺧﺺ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧ ﺪ ﻳﻚ اﺑﺰار ﻣﻬﻢ ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن اﺛـﺮات ﻣﺼـﺮف ﺑـﺮ روی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎﺷﺪ . ﻳﻚ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮔﺴﺘﺮده ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﭼﺎﺑﮕﺎﻳﻦ و ﻫ ﺎﻛﺴﺘﺮا ]41 [ و ]42 [ اﻧﺠـﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮ ﭘﺎ ﻪ ﻳ ﻧﺘﺎﻳﺢ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ، ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻫﻠﻨﺪ، ﺑﻠﮋﻳﻚ، ژاﭘﻦ، ﻣﻜﺰﻳﻚ و آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﻛﻞ ﺳﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻻ )2000 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل ( و ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﭼﻴﻦ، ﻫﻨﺪ و اﻧﺪوﻧﺰی دارای ﻣﻘﺪار ﻛﻞ ﺳﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ 500 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ در ﺳﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻣﻔﻬ ﻮم آﺑﺮاﻧﻪ در ﺳﺎل 2002 ﺗﻮﺳﻂ ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا5 ﻣﻄﺮح ﺷﺪ . ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس، آﺑ ﺮاﻧﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻴـﺰان آب ﺷـﻴﺮﻳﻦ ﻣـﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل در ﻛﻞ زﻧﺠﻴﺮه ﺗ ﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﺳﺖ آﺑ . ﺮاﻧﻪ ﻛﻞ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻣﺤـﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴـﺎﻳﻲ ﻣﻌـﻴﻦ اﻧـﺪازه ﮔﻴـﺮی ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺷﺎﻣﻞ اﺟﺰای زﻳﺮ اﺳﺖ آﺑ : ﺮاﻧﻪ آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻴﺰا ن ﻣﺼﺮف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﺷﻴﺮﻳﻦ ) آب ﺳﻄﺤﻲ زﻳﺮ و زﻣﻴﻨـ ( ﻲ در ﻛﻞ زﻧﺠﻴﺮه ﺗ ﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل اﺳﺖ آﺑ . ﺰﺳﺒ ﺮاﻧﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﻣﺼﺮف از ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ) آب ﺑﺎران ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه در ﺧﺎک ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان 1- Water Footprint 2- Virtual Water Import 3- Water Footprint 4- Floek Stra and Hung 5- Hoekstra ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 15 رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک اﺳﺖ ( . ﻣﻴﺰان ﻣﺼﺮف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻳﺎ ﺳﺒﺰ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻴﺰان آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ) ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ رﻳﺸﻪ، ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﺳﻄﺢ ﺧﺎک و ﺗﻌﺮق از ﺳﻄﺢ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻧﻮرﺳﺎﺧﺖ ( از دﺳـﺖ ﻣـﻲ رود . آﺑ ﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻧﻴﺰ اﺷﺎره ﺑﻪ ﻣﻴﺰان آب آﻟﻮده ﺷﺪه دارد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ1 ﺑﻪ ﺻـﻮرت آﻟـﻮده ﺷـﺪه ) ﺑـﻪ دﻧﺒﺎل ﻣﺼﺮف ﻛﻮدﻫﺎی ﺷﻴﻤﺎﻳﻲ ( ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑ ﻲ ﺣﻮزه آﺑﺮﻳﺰ ﺑﺮ ﮔﺮدد، آﻧﮕـﺎه اﻳـﻦ آب ﺑﺮﮔﺸـﺘﻲ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان آﺑﺮاﻧـﻪ ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ .ﺷﻮد2 اﻣﺎ اﮔﺮ اﻳﻦ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ، آﻟﻮده ﻧﺸﻮد و ﺑﻪ ﺣﻮزه آﺑﺮﻳﺰ ﺑﺮﮔﺮدد، ﺟﺰو آﺑﺮاﻧـﻪ ﺑـﻪ ﺣﺴـﺎب ﻧﻤـﻲ آﻳـﺪ . ﺑـﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام از آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺎ، ﻻزم اﺳﺖ ﻫﻤﺎن روﻳﻪ ﻛﻠﻲ ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻴﺰان آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺸﻮر و وارد ات ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺠـﺎزی در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . ﻻزم ﺑﻪ ﻳﺎدآوری اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﮔﺮوه ﻛﺎﻻﻳﻲ ) ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ﻳﺎ وارداﺗﻲ ( ﻣﺘﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺎ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن، ﻫﺮ ﭼﻬﺎر ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ، ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ آب آﺑـﻲ، آب ﺳﺒﺰ و آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ آن ﻛﺎﻻ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر ﺑﻪ ﻣﺤﺾ واردات ﻛﺎﻻ، ﻣﻘـﺎدﻳﺮ آب ﻣﺮﺑـﻮط ﺑﻪ آب آﺑﻲ، آب ﺳﺒﺰ و آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎﻻی وارداﺗﻲ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﻧﻜﺘـﻪ دﻳﮕـﺮ اﻳﻨﻜـﻪ ﻣﻘـﺪار آﺑﺮاﻧـﻪ ﻛـﻞ ﺑﺎزﺗﺎب دﻫﻨﺪه آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ و آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲ اﺳﺖ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ : − ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﻞ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( = آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ ) ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠـﻲ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ داﺧﻠـﻲ ﻛﺎﻻ + ( آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲ ) ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ از ﻣﺤﻞ ﻣﻨـﺎﺑﻊ داﺧﻠـﻲ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻻﻫـﺎی ﺻـﺎدراﺗﻲ - ﻣﻘـﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺮای واردات ﻛﺎﻻ ( − ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ﺑﺮا ) ی ﻣﺼﺮف داﺧﻠﻲ ( = ﻣﻘﺪار آب آﺑﻲ ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب داﺧﻠـﻲ ( ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ + ﻣﻘﺪار آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ( ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛـﺎﻻ + ﻣﻘـﺪار آب ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ( ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ − ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ = ﻣﻘﺪار آب آﺑﻲ ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤ ﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ( ﺑﺮای ﻛﺎﻻی وارداﺗـﻲ + ﻣﻘـﺪار آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ( ﺑﺮای ﻛﺎﻻی وارداﺗﻲ + ﻣﻘﺪار آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ( ﺑﺮای ﻛﺎﻻی وارداﺗﻲ − ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ) ﺑﺮای ﺻﺎدرات ( = ﻣﻘﺪار آب آﺑﻲ ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب د اﺧﻠـﻲ ( ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻی ﺻﺎدراﺗﻲ + ﻣﻘﺪار آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ( ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻی ﺻﺎدراﺗﻲ + ﻣﻘـﺪار آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺼﺮﻓﻲ ) از ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ( ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻی ﺻﺎدراﺗﻲ اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ )1 - 3( ،ﺷﻤﺎﺗﻴﻚ ﻛﻠﻲ از ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻣﺠﺎزی در ﻳﻚ ﻛﺸﻮر را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧ ﻪ ﻛﻪ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﺠﻤﻮع ارﻗﺎم دو ردﻳﻒ اول از ﻫﺮ ﺳﺘﻮن و ﻣﺠﻤﻮع دو ﺳﺘﻮن اول از ﻫﺮ ردﻳﻒ ﺑﻪ رﻗﻢ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﻮدﺟﻪ ﻣﻨﺘﻬﻲ ﻣﻲ .ﺷﻮد 1- Return Flow 2 - ﺑﺮاﺑﺮ دﻳﺪﮔﺎه ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا ، آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻘﺪار آب آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن اﺛﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آب آﻟﻮده ﺷﺪه اﻓ ﺰوده ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه در ﻛﻤﻴﺘـﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﻲ ﺗﺪوﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺣﺎﺿﺮ، ﻣﻮرد ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﺷﺮح اراﻳﻪ ﺷﺪه، اﺻﻼح ﺷﺪ . 16 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺷﻜﻞ1 - 3 - ﺷﻤﺎﺗﻴﻚ ﻛﻠﻲ از ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﻮازن آب ﻣﺠﺎزی در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﻣﻌﻴﻦ ﺷﻜﻞ )1 - 4( ، راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ و آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻳﻚ ﻛﺸﻮر در ﻳﻚ ﻣﺜﺎل ﺳﺎده ﺑﺮای دو ﻛﺸﻮر ﺗﺠﺎری را ﻧﺸـﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﺑﺮ . اﺳﺎس ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺷﻜﻞ )1 - 4(، ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی وارداﺗﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻳﻚ ﻛﺸﻮر اﻓﺰوده ﺷﻮد آﻧﮕـﺎه رﻗﻢ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ دﻳﺪه دﺷﻮ ﻣﻲ ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی از ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ واردات آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای ﻛﺸﻮر دﻳﮕﺮ اﺳﺖ ﺑﺮ . اﺳﺎس ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺷﻜﻞ )1 - 4( ، آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻛﺸﻮر ﻳﺎ ﺣﻮ ﺿﻪ ی رودﺧﺎﻧﻪ ای ( از ﺣﺎﺻﻞ ﺟﻤﻊ آﺑﺮاﻧﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه و ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ دﺳﺖ . آﻳﺪ ﻣﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ ﺻﺎدرات دوﺑﺎره آب ﻣﺠﺎزی ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی آﺑﺮاﻧﻪ درون ﺳﻄﻮح ﻣﻠﻲ واردات آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻮدﺟﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺳﺎﺧﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت داﺧﻠﻲ = آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ = = = = = + + + + + + ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 17 ﺷﻜﻞ1 - 4 - راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ و آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻳﻚ ﻛﺸﻮر در ﻳﻚ ﻣﺜﺎل ﺳﺎده ﺑﺮای دو ﻛﺸﻮر ﺗﺠﺎری اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ رد ﭘﺎی آب را در زﻧﺠﻴﺮه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺗﺎ ﻣﺼﺮف ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل دﻧﺒﺎل ﻛﻨﻴﻢ، ﻣﻔﻬـﻮم آﺑﺮاﻧـﻪ اﻧـﺪﻛﻲ ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد . در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﺎﻳﺪ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ را در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . ﺷﻜﻞ )1 - 5( ، آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴﺮ ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از زﻧﺠﻴﺮه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻣﻲ را ﻧﺸـﺎن ﻣـﻲ دﻫﻨـﺪ . آﺑﺮاﻧـﻪ ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﺷـﺎﻣﻞ ا ﺳـﺘﻔﺎده ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ از آب ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ، ﺑﻠﻜﻪ ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از آب ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ آ ﺑﺮ اﻧﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑـﻪ ﻋ ﻨـﻮان ﻳﻚ روش ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺮ ﺑﺮای ﺗﺨﺼﻴﺺ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در ﺑﺮاﺑﺮ روش ﻫﺎی اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﺳﻨﺘﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻨﻈـﻮر از آﺑﺮاﻧـﻪ ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ، ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب ) آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ ﻳﺎ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ، ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل در زﻧﺠﻴﺮه ی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻣﻲ، ﻣﻘﺪار آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺧﻮراک دام ) ﻋﻠﻮﻓﻪ ( ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻳﺎ ﻣﻘﺪار آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺷـﺮب و ﺷﺴﺘﺸﻮی دام اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در آن ﻣﺮﺣﻠﻪ از زﻧﺠﻴﺮه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻲ ﺷﻮد . آﺑﺮاﻧـﻪ ﻏﻴﺮﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﺑﻴﻦ ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻘﺪار آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﻮراک دام اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﺑﺮاﻧـﻪ ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺎﻳﺪ دﻗﺖ ﻛﺮد ﻛﻪ از دوﺑﺎره ﺷﻤﺎری ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﺷﻮد و در زﻧﺠﻴﺮه ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣـﻮاد ﮔﻮﺷﺘﻲ، آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﮔﻴﺎﻫﻲ ) ﺧﻮراک دام ( ﻛﻪ ﻳﻜﺒﺎر ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه، دوﺑـﺎره ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﻘﺪار آﺑﺮا ﻧﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﺸﻮد . آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻛﺸﻮر واردات آب ﻣﺠﺎزی ﺧﺎرﺟﻲ ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی دا ﺧﻠﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ واردات آب ﻣﺠﺎزی آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻛﺸﻮر داﺧﻠﻲ ﺧﺎرﺟﻲ ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺸﻮرA ﻛﺸﻮرB 18 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺷﻜﻞ1 - 5 - آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از زﻧﺠﻴﺮه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻣﻲ از ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺗﺎ ﻣﺼﺮف ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻧﻜﺘﻪ آﺧﺮ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﻔﻬﻮم آﺑﺮاﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ، اﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ ، ﭼﻨﺪ ﺑﻌﺪی اﺳﺖ و ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﺣﺠﻢ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه و ﻳﺎ ﺣﺠﻢ آب آﻟﻮد ه ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ )1 - 6( ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺨﺶ ﻏﻴﺮﻣﺼﺮ ﻓﻲ آب ﺑﺮداﺷﺘﻲ ) ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ( ﻛﻪ آﻟﻮده ﻧﺸﺪه اﺳﺖ و از ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺧﺎرج ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ﺟﺰﻳ ﻲ از آﺑﺮاﻧﻪ ﻧ ﻴﺴﺖ . ﺷﻜﻞ )1 - 6 ( ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ﺷـﺎﻣﻞ اﺟﺰا ی آب ﺳﺒﺰ و آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی و آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻏﻴﺮﻣ ﺴﺘﻘﻴﻢ اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ 1 - 6 - ﺷﻤﺎﺗﻴﻜﻲ از اﺟﺰای آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ دﻳﺪﮔﺎه ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، آﺑﺮاﻧﻪ ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﮔﺴﺘﺮده ﺗﺮی در ﻣﻮرد ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳـ ﺎﻣﺎﻧﻪ ﻫـﺎی آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ارا ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻪﻳ . ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ اﻳﻦ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﺷﺎﻣﻞ ﺣ ﺠﻤﻲ از آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه و آﻟﻮده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﭘﺲ، ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﺷﺎﺧﺺ آﺑﺮاﻧﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮردﻫﺎی زﻳﺮ اﺳﺖ : آﺑﺮاﻧﻪ ﻳﻚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از آب اﺳﺘﻔﺎده ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از آب آﺑﺮاﻧﻪ ﺳﺒﺰ آﺑﺮاﻧﻪ ﺳﺒﺰ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی آﺑﺮا ﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی آب آﻟﻮده آب ﻣﺼﺮﻓﻲ آب اﺳﺘﻔﺎده ﻧﺸﺪه ) ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ﺟﺮﻳﺎن( ﺑﺮداﺷﺖ آب آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ)آب آﺑﻲ( ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه ﭘﺮورش دام ﭘﺮدازش ﮔﺮ ﻏﺬا ﺧﺮده ﻓﺮوش آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ)آب آﺑﻲ(آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ)آب آﺑﻲ( آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ)آب آﺑﻲ( آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ)آب آﺑﻲ( آﺑﺮاﻧﻪ ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ آﺑﺮاﻧﻪ ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ آﺑﺮاﻧﻪ ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ آﺑﺮاﻧﻪ ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻏﺬاﻳﻲ ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 19 • آﺑﺮاﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺷﺎﻣﻞ آب آﺑﻲ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد، ﺑﻠﻜﻪ ﺷﺎﻣﻞ آب ﺳﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ . • اﺳﺘﻔﺎده از آب آﺑﻲ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از آب ﻧﻤﻲ ﺷﻮد، ﺑﻠﻜﻪ ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از آب ﻧﻴﺰ ﻫ .ﺴﺖ • ﻗﺴﻤﺘﻲ از آب آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﺮدد ) آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ( ﺟﺰ آب آﺑﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷـﺪه ) آﺑﺮاﻧـﻪ آﺑـﻲ ( در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻧﻤﻲ .ﺷﻮد • ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ در ﻫﻤﺎن ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ از دﺳﺘﺮس ﺧﺎرج ﺷﻮد ﺟﺰو آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻲ . آﻳﺪ • ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ، دﺳﺖ ﻛﻢ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻣﺪت زﻣﺎن ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺮ ای اﺳﺘﻔﺎده دوﺑﺎره در ﻫﻤـﺎن ﺣـﻮزه آﺑﺮﻳـﺰ از دﺳـﺘﺮس ﺧﺎرج ﺷﻮد ﺟﺰو آﺑﺮاﻧﻪ اﺳﺖ . - ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎزدارﻧﺪه ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎزدارﻧﺪه ، ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺎر ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاری اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮ ل ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭼﻨﺪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﻳﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از راه ﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﻘﺎﺿﺎی آب ﻛﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻤﺒـﻮد آب را د ر اﺷـﻜﺎل ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻣـﻲ ﻃﻠﺒـﺪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ]121 [ . ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎزدارﻧﺪه ، ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﻨﻄﻘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺬاران ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮده ﻣﻲ ﺷـﻮد و ﺳﭙﺲ ﺗﺒﺪﻳﻞ آن اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاری ﺷﻔﺎف و ﻣﻌﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ آن ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از ﻛـﻢ آﺑـﻲ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻳﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺎروﻳ رو ﻛﺮد ﻳﻲ . ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎزدارﻧﺪه ، ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻨﻄﻖ و ﺑﺮﻫﺎن ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑـﻪ ﻓـﺮد ﺧـﻮد اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺧﺮدﭘﺬﻳﺮی ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ و ﺑﺎ ﻛﻤﻚ ﮔﺮﻓﺘﻦ از اﻫﺮم ﻫﺎی ﻧﺮم اﻓـﺰاری، ﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎی ﻧـﺎﮔﻮار ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻛﻢ آﺑﻲ را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﻳﻚ ﺑﺴﺘﻪ ﺳﻴﺎﺳﺘﻲ ﺑﺎ زدارﻧـﺪه ﻗﺎﺑـﻞ ﺑﺮرﺳـﻲ اﺳـﺖ . اﻟﺒﺘـﻪ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﺗﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ در اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ، راﻫﺒﺮدﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﺑـﻪ ﻛـﺎرﮔﺮﻓﺘﻦ ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠـﺎزی اراﺋـﻪ ﻧﻤـﻲ ﺷـﻮد . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎزدارﻧﺪه در ﭼﻬﺎرﭼﻮب اراﺋﻪ راﻫﺒﺮدﻫﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﻃﺮح اﺳﺖ . 1 - 2 - ﮔﺎم ﻫﺎی ﻴﺗﻌ ﻴﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺮاﺣﻞ ﻛﻠﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ » ﺗﻌﻴﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : ﮔﺎم 1 :ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب و ﻧﺤﻮه ی ﭘﻴﻮﻧﺪ آن ﻫﺎ ﮔﺎم 2 : ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب ) ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻣﺜﺎل ﻫﺎ و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ در ﭘﻴﻮﺳﺖ ﻫﺎی 1 و2 ﮔﺰارش ( ﮔﺎم 3 :ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ی ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب در ﺷﻜﻞ )1 - 7(، اﺟﺰای ﮔﺎم ﻫﺎی ﺑﺎﻻ اراﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )1 - 7( دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷـﻮد در آﻏـﺎز ﻻزم اﺳـﺖ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻌﺎرف ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺑـﻴﻼن ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در ﻳـﻚ ﻣﺤـﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴـﺎﻳﻲ ﻣﻌـﻴﻦ، ﺗﻨﻬـﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ اﺟﺰای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﺎﻣﻞ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ را در ﭼﺮﺧﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . ﺑﻪ واﻗﻊ، ﺑﻴﻼن ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب، اﺳﺎﺳﺎ ﭼﺮﺧﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ اﺳﺖ و ﺑﻪ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب دﻳﮕﺮ ﻛﺎری ﻧﺪارد . اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺼﺎرف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ را در ﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﮔﻴـﺮد اﻣـﺎ 20 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ا ﻳﻦ ﻣﺼﺎرف ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ اﺳﺖ و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺼﺮف آب ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻴﺰان آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﮔﻴﺎه در ﻛﻞ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﺑﺤﺚ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از آﻧﺠـﺎ آﻏﺎز ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻻزم اﺳﺖ آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎ اﻋﻢ از ﻛﺎ ﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ﻳﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪات داﺧﻠﻲ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد و در ﺑﻴﻼن ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺮد و ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ در ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺎﻻﻫـﺎ ) ﺷـﺎﻣﻞ آب آﺑـﻲ، ﺳـﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی ( ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ ﺑﺮداﺷﺖ ﺷﺪه ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ در ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد و ﻣﺼﺎرف در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺷﺮب، ﺻﻨﻌﺖ و ﻛﺸﺎورزی ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﺳـﺎس ﻣﻴـﺰان آب ﺑﺮداﺷـﺖ ﺷـﺪه از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد در ﮔﺎم دوم، ﭘﺲ از ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻻزم اﺳﺖ ﻣﻘﺎدﻳﺮ آن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ واﺣﺪ آب ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و در ﺑﻴﻼن ﻣﻨ ﻈﻮر ﺷﻮد . ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻻزم اﺳﺖ ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ) ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ﻳﺎ ﻛﺎﻻﻫﺎی وادراﺗﻲ و ﺻﺎدراﺗﻲ ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻮد . ﺑـﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻘﺎدﻳﺮ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ) آب آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و در آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺮ ﻛﺎﻻ، اﻣﻜﺎن و رود ﺑﻪ ﮔﺎم ﺑﻌﺪی ﺑﺮای ﭘﻴﻮﻧﺪ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد . در اﻳﻦ ﮔﺎم ﻣﻘـﺎدﻳﺮ آب آﺑﻲ و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎ و ﺗﺒﺎدﻻت آب ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻋﻢ از ﻣﻴﺰان آﺑﻲ ورودی ﺑـﻪ آن، ﻣﻴـﺰان ﻣﺼـﺮف از آب ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛـﺎﻻ ﻳـﺎ ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻ و ﻣﻴﺰان ﻣﺼﺎرف ﺷﻬﺮی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﻫﺮ ﭼﻘﺪر از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ ﻛـﻪ ﻣﺼـﺮف ﺷﺪه اﺳﺖ در ﺑﺨﺶ آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ ﻧﻴﺰ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . در اﻳﻨﺠﺎ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺑﻴﻼن ﻛﻪ ﻳﻚ ﭼﺮﺧﻪ اﺳﺖ و ﺑﺴﺘﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد، ﺑﺎ ﻳﻚ ﭼﺮﺧﻪ ﺑﺴﺘﻪ روﺑﺮو ﻧﻴﺴﺘﻴﻢ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎ و ﺗﺒﺎدﻻت ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻴﻢ . ﻓﺼﻞ اول- ﺗﻌﺮ ﻳﻒ ﻫﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻫﺎ و ﮔﺎم » ﻦﻴﻴﺗﻌ یﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز «ی20 / 12 / 92 21 ﺷﻜﻞ1 - 7 - ﮔﺎم ﻫﺎی اﺻﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ) ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ( ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎ و ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ: - ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ داﺧﻠﻲ - آب ﻣﺠﺎزی آﺑﻲ )-ﺳﺒﺰ-ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎو رزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻞ ﺑﺮای ﻣﺼـﺮف داﺧـﻞ ﻳـﺎ ﺻﺎدرات ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎرﺟﻲ: - آب آﺑﻲ ) ورودی ﻳﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺮز ( - آب ﻣﺠﺎزی اﺑﻲ )-ﺳﺒﺰ ( ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ﮔﺎم1: ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ )- ﺳﺒﺰ - ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ی ﭘﻴﻮﻧﺪ آن ﻫﺎ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗ ﻌﻴﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎرﺟﻲ ﮔﺎم2: ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ی ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ﮔﺎم3: ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 2 ﻓﺼﻞ2 ﺷ ﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی-ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ی ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎ آن ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 25 ﻓﺼﻞ دوم- ﺷ ﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ﻲ آﺑ )-ﺳﺒﺰ-ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی-ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘﻴﻮﻧﺪ آن ﻫﺎ 2 - 1 - ﻧﻜﺎت ﻛﻠﻲ در ﺧﺼﻮص ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ﭘﻴﺶ از آن، ﻳﺎدآوری ﺑﺮﺧﻲ ﻧﻜﺎت ﻛﻠﻲ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻧﻈﺮی و روش ﻛﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ . − ،ﻣﻨﻈﻮر از ﻛﺸﻮر در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ دارای ﻣﺮزﻫـﺎی ﺳﻴﺎﺳـﻲ ﻣﺸـﺨﺺ و دارای ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳ ﻲ ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ . ﻫﺮ ﻛﺸﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ دارای ﮔﺮوﻫﻲ از ﺳﻴﺎﺳـﺘﮕﺬاران اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣﺴـﻮﻟﻴﺖ اﻳﺠـﺎد اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ را از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﺘﺼﺎدی و اﻓﺰاﻳﺶ ﺛﺒﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮ ﻋﻬﺪه دارﻧﺪ . − ،ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل واﺣﺪ ﻣﺪ ﻳﺮﻳ ﺖ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻳﺮﻳﻣﺪ یﻫﺎ یﺰﻳر ﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺣﻮزه ﻫـﺎی آﺑ ﻳـ ﺮ ﺰ اﺳـﺖ ﻳـ ا . ﻦ د ﻳـ ﺪﮔﺎه در ﺳﻴﺎﺳﺖ و ﻫﺎ ﺷﻴﻮه ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ1 ﻴﻧ ﺰ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . در اﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ، ﻣﺤﺪوده ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻌﺪادی ﺣﻮزه آﺑﺮﻳﺰ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﺸﺨﺺ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . − ﻣﺸﻜﻠ ﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﻮاره در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪ ﻳﺮﻳ ﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب وﺟﻮد دارد، ﺗـﺪاﺧﻞ ﻣﺮزﻫـﺎ ﺎﺳـ ﻴﺳ ی ﻲ و ﻣﺮزﻫـﺎ ی آب ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ا ﻳ ﻦ ﻣﺸﻜﻞ در ﺗﺒﺎدﻻت آﺑ ﻲ ﺑﻴ ﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﭘ ﻴ ﺎﻣﺪﻫﺎ یﻣﺮز ی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آن ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﺳﺖ . − ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ آب، ﻳﻚ ﭘﺪﻳﺪه ﻣﺤﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ در ﺗﺮ ﻣﺤﺪوده ﻳ ﻚ ﺣﻮزه آﺑ ﺎ ﻳﺰ ﻳﺮ ﻳﻚ آﺑﺨﻴﺰ اﻳ ﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻫﻤﻴﺖ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺮای ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺬاران راﻫﺒﺮدی ، ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﺳﺖ . زﻳﺮا ﻣﻮﺟـﺐ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻳـﻚ ﺗﻔـﺎوت ﻣﻔﻬـﻮﻣﻲ ﺑـﻴﻦ ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ آب، در ﻳﻚ ﺳﻄﺢ ﻣﺤﻠﻲ ﻣﺤﺪود و ﺗﻼش ﺑﺮای ﺑﺮﻃﺮف ﻛﺮدن ﻣﺸﻜﻼت در ﺳﻄﺢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای و ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﺑـ ﻪ وﺟﻮد آﻳﺪ . ﻣﻌﻨﺎی اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﺎزاد آب داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻴﻢ، اﻣـﺎ در ﻫﻤـﺎن زﻣﺎن، ﺷﺨﺼﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﺤﻠﻲ ﺑﻪ ﺷﺪت د ﭼﺎر ﻣﺸﻜﻞ ﻛﻤﺒﻮد آب ﺷﻮد . اﺳـﺎس اﻳـﻦ ﺗﻌﺮﻳـﻒ، ﺑـﻪ ﻣﻔﻬـﻮم ا ﻳ ﺠـﺎد ﻴ اﻣﻨ ﻲﺖ آﺑ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧ ﻲ ، ﻣﻠﻲ و ﻣﻨﻄﻘﻪ ای و در ﻧﻬﺎ ﻳ ﺖ ﻓﺮد ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ .ﺷﻮد − ﻣﺒﻨﺎی ﺑﺮآورد ﻣ ﻴ ﺰان آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ را در دو وﺿﻌ ﻣﻲﺖ ﻴ ﺗـﻮان در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓـﺖ : ﺑـﺮآورد آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﺮا ﻴﺗﻮﻟ ی ﺪ ﻛﺎﻻ ﻫﺎی وارداﺗﻲ در داﺧﻞ ﻛﺸﻮر و ﺑﺮآورد آب ﻣﺼـﺮف ﺷـﺪه ﺑـﺮا ﺗﻮﻟ ی ﻴـ ﺪ آن ﻛﺎﻻ در ﻫـﺎ ﺧﺎرج از ﻛﺸﻮر . در ﺣﺎﻟﺖ دوم ا ﻳ ﻴﻦ ﻧﺘ ﺠﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣ ﻴ ﺰان ﻛﺎﻻ ی واردﺷﺪه ﭼﻪ ﻣ ﻴ ﺰان آب ﺑﺮا ﺪ ﻴﺗﻮﻟ ی آن ﻛﺎﻻﻫﺎ در ﻛﺸﻮر ﻣﺒﺪا ﻣﺼﺮف ﺷﺪه اﺳﺖ آن . ﭼﻪ ﺑﺮا ی ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻛﻢ ی آب ﻣﺎﻧﻨﺪ ا ﻳ ﺮان ﻣﻄﺮح اﺳﺖ، ﻣ ﻴـ ﺰان آﺑـ ﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ د ر ﺻﻮرت واردﻧﻜﺮدن ﻛﺎﻻ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮای ﻴﺗﻮﻟ ﺪ ﻛﺎﻻ ﻣﺼﺮف ﻛ . ﺮد ﭘﺲ در ا ﻳ ﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﻣﺒﻨـﺎ ی اﺻـﻠ در ﻲ ﺑﺮآورد آب ﻣﻮرد ﻧ ﺎز ﻴ ﺑﺮای ﻛﺎﻻﻫﺎ ی وارداﺗﻲ ، ﻫﻤﺎن آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻻزم ﻣﻲ ﺷـﺪ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻻ ﻫـﺎ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ﻣﺼﺮف ﻛﺮد . ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻛﻢ آب ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﺮان آن ﭼﻪ اﻫﻤﻴﺖ دارد اﻳﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﺪ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ اش ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ ﻛﻨﺪ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﺗﺠﺎرت ﻣﻮاد ﺧـﻮارﻛﻲ ﺗـﺎ ﭼـﻪ اﻧـﺪازه در ﺗـﺮاز ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑﻲ اش ﺗﻐﻴﻴﺮ اﻳﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﻣﺒﻨﺎی ﺑﺮآورد ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ، ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻏﺬاﻳﻲ در داﺧﻞ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ ﺑ . ﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ دوﻟﺖ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﮕﻴﺮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳـﻚ 1- International Water Resource Management (IWRM) 26 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻦ ذرت داﻧﻪ ای ﭼﺸﻢ ﭘﻮﺷﻲ ﻛﻨﺪ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان آب از ذﺧﺎﻳﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ اش ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ اﻳـﻦ ادﺑﻴﺎت ﻛﻪ ﻣﺒﻨﺎ ، ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ، ﻧﻴﺎز آﺑﻲ در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه ﻛﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ ، ﻛﺎرﺑﺮد ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺮای اﻳﺮان ﻧﺪارد . ﻳﻌﻨﻲ اﻳﻦ ﻛﻪ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان آب در ﻛﺸﻮر ﻣﺒﺪا ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ﻣﺼـﺮف ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗ ﺎ ﺛﻴﺮی ﺑﺮ ﺗﺮاز آب ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻧﺪارد، ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺒﻨﺎی اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻧﻴﺎز آﺑﻲ در داﺧﻞ ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﺑﺎﺷﺪ . ﭘﺲ ﻫ ﺮ ﭼﻨﺪ ﻋﺒﺎرت واردات آب ﻣﺠﺎزی، ﺑﻪ ﻛـﺎر ﻣـﻲ رود در ﻋﻤـﻞ آن ﭼـﻪ ﺑﺮای ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻛﻢ آب، ﻛﺎرﺑﺮد ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ د ﻧﺒﺎل واردات ﻛﺎﻻﺳﺖ . ﭘﺲ ﺑﺮای ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ واردات ﻛﺎﻻ ﺑﺮاﺑﺮ واردات آب از ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺒﺪا اﺳﺖ؛ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘـﻪ ﺷﻮد واردات ﻛﺎﻻ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ در ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺼﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر اﺳﺖ . ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس، در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ و ﺻﺎدراﺗﻲ، ﻧﻴﺎز آﺑﻲ اﻳﻦ ﻛﺎﻻﻫﺎ در ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻣﺒﻨـﺎی ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﻗـﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . دﻟﻴﻞ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺣﺎﺿﺮ، اﻳـﺮان ﺑـﺎ ﺑﺮداﺷـﺖ از ذﺧﻴـﺮه ﺛﺎﺑـﺖ ﺧـﻮ د اﻗـﺪام ﺑـﻪ ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ اش ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺑﺮای ﻣﺜﺎل اﻗﺪام ﺑﻪ دو ﻛﺸﺖ ﭘﻴﺎﭘﻲ در ﻳﻚ ﺳﺎل زراﻋـﻲ ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ . ﭘﺲ ﻗﺮاردادن آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻓﺮﻗﻲ ﺑﻪ ﺣﺎل ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻧﺪارد و ﻣﻔﻴﺪ ﻧﻴﺴﺖ . ﭼﺮا ﻛﻪ ﭼﺎﻟﺶ اﺻﻠﻲ ﻛﺸﻮر اﻳﺮان، ﻛﻤﺒﻮد آب اﺳﺖ ﻧﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺗ ﺠﺎرت آب . ﻳﻌﻨﻲ ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﺤﺚ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای ﻛﺸﻮر اﻳﺮان اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺻﻮرت واردات ﻛﺎﻻ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ اش را ذﺧﻴﺮه ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ دﻧﺒـﺎل ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻ، ﭼﻪ ﻣﻴﺰان از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر از دﺳﺖ ﻣﻲ رود . ﭼﻮن اﻳﺮان ﻛﺸﻮر ﻛﻢ آﺑﻲ اﺳﺖ و ﺑﻬﺘﺮ اﺳـﺖ ﻫﻤـﻪ ﭼﻴﺰ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﺤﻮرﻳﺖ ﺳﻨﺠ ﺶ ﺷﻮد؛ ﻫﺪف، ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﻛﻢ آﺑﻲ اﺳﺖ ﻧﻪ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت آب . ﻳﻌﻨﻲ از دﺳﺖ دادن آب در ﺷﺮاﻳﻂ ﺻﺎدرات و ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ در ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺷﺮاﻳﻂ واردات ﻣﻮرد ﻧﻈـﺮ اﺳـﺖ . ﭘـﺲ ﭼﻨـﻴﻦ ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺧﻴﻠﻲ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺟﻬﺖ ﻣﻲ دﻫﺪ . ﻧﻈﺮﮔـﺎه وﻳـﮋه ﺑـﺮای ﻛﺸـﻮر اﻳـﺮان در ارﺗﺒـﺎط ﺑـﺎ واردات ﻛﺎﻻ، ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ در ﻣﺼﺮف آب اﺳﺖ . − ﻧﻜﺘﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع اﺧﻴﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﻴﻼن آب ﻣﺠﺎزی در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ، اﺳـﺘﻔﺎده از ارﻗﺎم ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺮای ﺑﺮآورد ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﮔﻴﺎﻫـﺎن ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺗـﺮ اﺳـﺖ . اﻣـﺎ در ﻛﺸـﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛـﻪ واردات ﻛـﺎﻻ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ و اﻣﻜـﺎن ﺗﻮ ﻟﻴـﺪ ﻛـﺎﻻ در داﺧـﻞ ﻛﺸـﻮر را ﻧﺪارﻧـﺪ، ﻣﻴـﺰان آب ﻣﺼـﺮف ﺷـﺪه در ﻛﺸـﻮرﻫﺎی ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮی اﺳﺖ . ﭼﺮا ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﮔﺰﻳﻨﻪ دﻳﮕﺮی ﻧﺪارﻧﺪ . − آب ﻣﺠﺎز در ی ﭼﻬﺎر ﺳﻄﺢ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮرﺳ اﺳﺖ ﻲ : ، ﻲﺟﻬﺎﻧ ﻣﻠﻲ، ﻣﻨﻄﻘﻪ ای و ﻣﺤﻠ . ﻲ در دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺣﺎﺿﺮ، در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ، ﻛﺸﻮر اﻳﺮان، در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ ه اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ در ادﺑ ﻴ ﺎت ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی ﺑﻪ ﻃﻮر و یا ﮋهﻳ اﺑﺮام ﺑـﺮ واردات آب ﻣﺠﺎز ی در ﺳﻄﺢ ﻣﻠ اﺳﺖ ﻲ ﻴ ادﺑ ﻲﻌﻨﻳ . ﺎت ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی ﺑـﺮ ﺗـ ﺎﺛﻴ ﺮ ﺗﺠـﺎرت ﺧـﺎرﺟ ﻲ ﻛﺎﻻﻫـﺎ ) ﺑـﻪ و ﻳـ ﮋه ﻛﺎﻻﻫﺎ ی ﻏﺬاﻳﻲ ( ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻳﻚ ﻛﺸﻮر اﺑﺮام دارد . − ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎز ی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺗﻮﻟ ﻴ ﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ی ﻲﺘﺻﻨﻌ ، ﺧﺪﻣﺎت و ﻛﺸﺎورز ی ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮرﺳ اﺳﺖ ﻲ و ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻬـﻢ، ارﺗﺒﺎط دادن ا ﻳ ﻦ ﻣﻮارد ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ اﺳﺖ آن . ﭼﻪ ﺑ ﻴ ﺶ از ﺳﺎ ﻳ ﺮ ﻣﻮارد ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺗﺮ اﺳﺖ ارﺗﺒﺎط ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﺎ ﺑ ﻼنﻴ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎ ﻳﻲﺳﺎ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 27 آب اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻃﺮح ﺑﺤﺚ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﺷﻌﺎع ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر ، ﺑﺎ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻧﻈﺮی آن ﺳﺎزﮔﺎرﺗﺮ اﺳﺖ . در ﻋﻴ ﻦ ﺣﺎل در اﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻛﻮﺷﺶ ﺷﺪه ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻛﺎرﺑﺮدی ﻣﻔﻬـﻮم ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠـﺎزی در ﺳـﻪ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻧﺎم ﺑﺮده ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻮد ﺗﺎ ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ آن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﻠـﻲ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ و در روش ﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . − در ﺗﻤﺎم ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ اﺳﺖ ﻧﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب درﻳﺎ . ﺑﺮای ﻣﺜـﺎل در ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪات آﺑﺰﻳﺎن، ﺗﻮﻟﻴﺪات آﺑﺰﻳﺎن از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد − ﻧﻜﺘﻪ ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﻮﻣﻲ ﺳﺎزی ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﺧـﺎرﺟﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ در ﭼﻬـﺎرﭼﻮب اراﺋـﻪ ﺷـﺪه ﻛﻮﺷـﺶ ﻻزم ﺑـﺮای ﺑﻮﻣﻲ ﺳﺎزی اﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎ ﺑ ﻪ ﻋﻤﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ . اﻓﺰون ﺑﺮ آن ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ و ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت، دﻗﺖ ﻻزم ﺗﻮﺳﻂ ﻛﺎرﺑﺮ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻳﺪ و ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﻮﻣﻲ داده ﻫﺎی اوﻟﻴﻪ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ . − ﻧﻜﺘﻪ دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ در ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﺗﻌﺎدل ﺑﻴﻦ ﻣﺼﺎرف و ﻣﻨﺎﺑﻊ ( ، ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣ ﺼﺎرف ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . از ﺟﻬﺖ ﻳـﺎدآوری، در ﭘﻴﻮﺳـﺖ 1، ﻧ ﻤﻮﻧـﻪ ای از ﺑـﻴﻼن ﻣﺘﻌـﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮای ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ی ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ ) ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻻر در اﺳﺘﺎن ﻓﺎرس ( اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . 2 - 2 - ﺟﺰﻳﻴﺎت و رواﺑﻂ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻧﺤ ﻮه ﭘﻴﻮﻧﺪ آﻧﻬﺎ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑﻴﻼن آب در ﺷﺮاﻳﻂ وﺟﻮد ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، ﻻزم اﺳﺖ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺒﻌﻲ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺷﻮد و ﻣﻘﺎدﻳﺮ ورودی و ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ و ﺗﺒﺎدﻻت آن را ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ را در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓـﺖ . در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑﻴﻼن آب در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﻣ ﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ را ﻛﻪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﻛﻨﻨـﺪه آب ﺑـﻴﻦ اﻳـﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و از ﻧﻈﺮ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ و رواﺑﻂ زﻳﺮ در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑﻴﻼن ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﻗﺎﺑﻞ ﻃﺮح و ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ : − ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺑﺮآورد ﻛﻤﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد − ﺑﺮآورد ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﺎزه زﻣﺎﻧﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه − ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎی ﺗﺒﺎدل ﻛﻨﻨﺪه آب ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد − ﺑﺮآورد ﻛﻤﻲ ﻧﺮخ ﻳﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺗﺒﺎدل ﺑﺮای ﻫﺮ ﻓﺮآﻳﻨﺪ - ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده از دﻳﺪ ﺻﺮﻓﺎ آب ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ1 ﻣﻨﺎﺑﻌﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ آب در آن ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺎﻳﻊ، ﺟﺎﻣﺪ و ﻳـ ﺎ ﻪ ﺑ ﮔﺎز ﺻﻮرت ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺲ ﻳﺎ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﺑﺎ روش ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺷﺎﻣﻞ : 1- Hydrologic 28 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﺗﻤﺴﻔﺮی (ﺟﻮ ) − رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺳﺨﺖ ﺑﻮدن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﻮ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﻮ را ﺟـﺰو ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﻤﻲ آورﻧﺪ . آب آﺑﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺎ آب ی ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و آب ﺳﺒﺰ ﺷﺎﻣﻞ رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺤﺼﺎل ﻧﻴﺴﺖ وﻟﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻴﺎﻫﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد و ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﺗﻮﻟﻴﺪات ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺷﻮد . ﻫﺎ آب ی ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻧﻴﺰ ﺟﺰو ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﻣﺤﺪوده ﻣﻮ رد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ وﺟﻮد دارد . اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ، ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺴﺎب، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻏﻴﺮﻣﺘﻌﺎرف ﻫﺎ آب ) ی ﺷﻮر ﻫﺎ آب و ( ﻳﻲ ﻛﻪ دارای آﻟﻮدﮔﻲ ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی، ﻫﺎ آب ی ﻣﺠﺎزی ﻧﻴﺰ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨﺪ در ﻛﻨﺎر ﻫﺎ آب ی آﺑـﻲ ، ﺳـﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی، ﺟـﺰو ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟـﻮد در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﭘﺲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﺮ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﻧﻴﺰ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﺮد : − آب آﺑﻲ − آب ﺳﺒﺰ − آب ﻣﺠﺎزی − آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻫﺎ آب ) ی ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺼﺮف ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺴﺎب، ﻫﺎ آب ی ﺷﻮر، ﻫﺎ آب ی آﻟﻮده ( ﺑﺮای در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ آب ﻣﺠﺎزی در ﺑﻴﻼن آب ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ، آب ﻣﺼ ﺮف ﺷﺪه ﺑﺮای ﺳـﺎﺧﺖ و ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻻﻫـﺎ ﻳـﺎ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ آب در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل از ﺳﻪ ﻣﻨﺒﻊ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻘـﺎدﻳﺮ آب آﺑﻲ، آب ﺳﺒﺰ و آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻛﺎﻻ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای آن ﻛﺎﻻ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ اﻟﺒﺘﻪ در ﻣﻔﻬ ﻮم ﻛﺎﻣﻞ ﺗﺮ و ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺮ آن ﻫﻤﺎن ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻛﺎﻻ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد در ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی، آب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﻳﺎ ﺧﺎﻟﺺ و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﻴﺺ و اﻧﺪازه ﮔﻴـﺮی ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد . ﻳـﺎ ﺑـﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﻳﺎ ﻣﻮادی ﻛﻪ ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪن آن ﻫﺎ از آب اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﻳﺎ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﺮای ﺗﻮﻟ ﻴﺪ ان ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان آب ﻣﺠﺎزی در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﺣﺠﻢ آب ﺑﻪ ﻛﺎر رﻓﺘﻪ ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪن آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺠﻢ آن ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠـﺎزی در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ی دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎ و ﺟﺪول ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﻛﻪ ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ واﺣﺪ ﺟﺮم ﻫﺮ ﻛﺎﻻ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﺎدآور ﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ واﺣـﺪ ﺟﺮم ﻳﻚ ﻛﺎﻻ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻳﺎ ﻣﺤﺪوده ای ﻛﻪ ﻛﺎﻻ در آن ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻧﻴﺰ دارد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮای واردﻛﺮدن ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﺪوده ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺟﺪول آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛ ﺎﻻ ﻛﻪ ﺑـﺮای ﺧـﻮد آن ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه دﺳﺘﺮﺳﻲ داﺷﺖ . ﭘﻴﺶ از اراﻳﻪ ﻧﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ، در ﺟﺪول )2 - 1( ﻋﻼﻳﻢ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻧـﻮع ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب اراﻳـﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ . در ﺟﺪول )2 - 1( دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ، ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی و ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑـﺎ ﺷـﻨﺎﺧﺘﮕﺮ ﻫـﺎی Bl ، Gre ، Gry وV ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه . اﻧﺪ ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 29 ﺟﺪول 2 - 1 - ﻋﻼﻳﻢ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺒﺎﻧﻲ ارا ﺋﻪ ﺷﺪه در ﺑﻨﺪ 2 - 2 ( ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻛﻮﺗﺎه ﺷﺮح ردﻳﻒ P ﺑﺎرش 1 Ev ﺗﺒﺨﻴﺮ 2 Ro رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ 3 T ﺗﻌﺮق 4 F ﻧﻔﻮذ 5 D درﻳﺎ-ﻛﻮﻳﺮ 6 Bl آب آﺑﻲ 7 Blg آب آﺑ ﻲ-زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ 8 Bli ورودی آب آﺑﻲ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر 10 Blex ﺧﺮوﺟﻲ آب آﺑﻲ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر 11 Gre آب ﺳﺒﺰ 12 Gry آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی 13 V آب ﻣﺠﺎزی 14 Vi آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ 15 Vex آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ 16 Vd آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻞ 17 Fp آﺑﺮاﻧﻪ 18 Fpd آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ 19 Fpe آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲ 20 Agri ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛ ﺸﺎورزی ) زراﻋﻲ، ﺑﺎﻏﻲ، داﻣﻲ، آﺑﺰﻳﺎن ( 21 Agro ﺗﻮﻟﻴﺪات زراﻋﻲ 22 Ho ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺑﺎﻏﻲ 23 Fi ﺗﻮﻟﻴﺪات داﺧﻠﻲ ﺷﻴﻼت ) آﺑﺰﻳﺎن ( 24 Ani ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ 25 In ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺻﻨﻌﺘﻲ 26 Ex ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻ 27 Exre ﺻﺎدرات دوﺑﺎره ﻛﺎﻻ 28 Im واردات ﻛﺎﻻ 29 C ﻣﺼﺮف از ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ 30 ﺣﺮف ﺑ ﺰرگ اول ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ی ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آب دﻫﺪ ﻣﻲ و ﺣﺮف ﺑﺰرگ دوم ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ی ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آب ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﭼﻨﺎن ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )2 - 1( دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﭼﻬﺎر ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﻲ آب وﺟـﻮد دارد ﻛـﻪ ﺑـ ﻪ وﺳـﻴﻠﻪ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻛـﻪ در ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﺑﻌﺪ ﺗﻮﺿﻴﺢ داده ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ آب ﺑﻴﻦ آن ﻫﺎ ﺗﺒﺎدل ﻣﻲ .ﺷﻮد در اﻳﻦ ﻧﮕﺎره دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﻣﻄﺮح ﺷﺪن ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻓﺮاﺗﺮ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﺳﻪ ﻣﻨﺒﻊ دﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . در ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ، ﺑﺎﻳﻚ ﭼﺮﺧﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻴﻢ . درﺣﺎﻟﻲ ﻛـﻪ در اﻳﻨﺠـﺎ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎ ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﻦ ﭼﻬﺎر ﻣﻨﺒﻊ روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻴﻢ . ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ آب واﻗﻌﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ و ﺳـﺒﺰ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب 30 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺠﺎزی اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ . در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ، ﻛﻪ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺷﺪه ﺷﻜﻞ )2 - 1( اﺳﺖ ﻛﺎﺳﺘﻲ ﻫﺎی اﻳﻦ ﺗﺒﺎدﻻت ﺑﺮﻃﺮف ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﺗﺒﺎدﻻت دارای آﻏﺎز و ﭘﺎﻳﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﭼﺮﺧﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺴﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﺣﺘﻲ در ﻫﻤﻴﻦ وﺿـﻌﻴﺖ ﻧﻴـﺰ اﺗﻜـﺎی اﺻﻠﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ اﺳﺖ و دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺳﻪ ﻣﻨﺒﻊ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﭼﺮﺧﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﻤﻚ ﻣﻲ ﻛﻨﻨـﺪ و اﻣﻜـﺎن ﺗﺒﻴﻴﻦ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی در ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺷﻜﻞ 2 - 1 - ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ - ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد اﮔﺮ ﺣﺠﻢ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎ V ﻧ ﺸﺎن داده ﺷـﻮد، ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﮔﻔـﺖ در ﻣﺤـﺪوده ﻣـ ﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑﻴﻼن، ﻧﻴﺎز ﺑﻪ داﺷﺘﻦ ﺣﺠﻢ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی آﺑﻲ ) ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ) ( ﻲBl V ( ، ﺣﺠـﻢ آب آب ﺳﺒﺰ )Gre ( آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ - زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ Bl ( آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی )Gry ( BlV BlGry GryBl BlGre PGre GreBl ﺗﺒﺨﻴﺮ )E ( GreE ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺑﺎرش GryE PGry ﺑﺎرش ﺗﺒﺨﻴﺮ ExVex ImVi PBl BlE BlBlex BliBl GryGre GreGry آب ﻣﺠﺎزی آﺑﻲ )- ﺳﺒﺰ V ( ﺑﺎرش )P ( ورود آب ﻫﺎی ﻣﺮزی )Bli ( ﺻﺎدرات )Ex ( واردات ) Im ( ﺧﺮوج آب ﻫﺎی ﻣﺮزی )Blex ( ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧ ﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 31 ﺳﺒﺰ )Gre V ( ، ﺣﺠﻢ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی )Gry V ( و ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی )V V (ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﺣﺠﻢ ﻛﻞ آب ﻣﻮﺟـﻮد ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ ﺟﻤـﻊ ﺣﺠﻢ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻄﺎﺑﻖ راﺑﻄﻪ )2 - 1( اﺳﺖ : )2 - 1( Bl Gre Gry V V V V V V = + + + در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑﻴﻼن ﺗﺮ ﻣﻬﻢ از ﺣﺠﻢ ﻛﻞ ﻣﺨﺰن، ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺰن )V Δ (اﺳﺖ ﻣﻲ . ﺗﻮان ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد ﻛﻪ در ﻳﻚ ﺑﺎزه زﻣﺎﻧﻲ ﭼ ﻪ اﻧﺪازه ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺰن ﺗ ﻐﻴﻴﺮ ﻛﺮده اﺳﺖ آﻳﺎ ؟ از ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺰن ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻛﻢ ﺷﺪه )V Δﻣﻨﻔﻲ اﺳﺖ ( و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﺠـﻢ آن اﻓﺰوده ﺷﺪه )V Δﻣﺨﺰن ﻣﺜﺒﺖ ( اﺳﺖ ؟ آﻳﺎ در ﻃﻮل دوره زﻣﺎﻧﻲ از ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ و ﺳﻄﺤﻲ ﻛﻢ ﺷﺪه و ﻳﺎ در اﻳﻦ دوره ﻫﻢ زﻣﺎن ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ و ﺳﻄﺤﻲ )Bl V −Δ ( ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی اﻓﺰوده ﺷـﺪه )V V +Δ ( اﺳﺖ ؟ ﭘﺲ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ ، ﻣﺠﻤﻮع ﺗﻐﻴﻴﺮات اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در دوره ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﺎﻟﺺ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻛﻢ ﺷﺪ ه و ﻳﺎ ﺑﻪ آن اﻓﺰوده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﻘـﺪار ﺗﻐﻴﻴـﺮ در ﻛـﻞ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟـﻮد در ﻣﻨﻄﻘﻪ از ﺟﻤﻊ ﺟﺒﺮی ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ راﺑﻄﻪ )2 - 2( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )2 - 2( Bl Gre Gry V V V V V V Δ = Δ + Δ + Δ + Δ ﻛﻪ در آن : Gre V Δ :ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺒﻊ آب ﺳﺒﺰ V V Δ :ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی Gry V Δ :ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺒﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی Bl V Δ : ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ( V Δ :ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻛﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻨﻄﻘﻪ در ﻳﻚ دوره زﻣﺎﻧﻲ ﺧﺎص اﺳﺖ . اﮔﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟـﻮد ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ V Δ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻳﻌﻨﻲ از ﺧﺎرج از ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﻛﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻨﻄﻘـﻪ اﻓـﺰوده ﺷـﺪه اﺳـﺖ . در ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺑﻴﻼن، ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ از ﻣﻘﺪار ﻛﻞ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی دارد . ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺣﺠﻢ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﺒﺎدﻻت آﺑﻲ و ﺑﻴﻼن اﺛﺮ دارد . - روش ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎ ﺷﻜﻞ )2 - 2( ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺎده ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ و ﺳﺒﺰ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻻﻫـﺎی ﻛﺸـﺎورزی و ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻣﺼـﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﺪه ﺑﻪ ﻣﺼﺮف داﺧﻠﻲ ﻣﻲ رﺳﻨﺪ و ﺑﺨﺸﻲ از آن ﻧﻴﺰ ﺻﺎدر ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺨﺶ ﺷﻬﺮی و ر وﺳـﺘﺎﻳﻲ ﺑﻪ واﻗﻊ در ﭘﺎﻳﺎن ﭼﺮﺧﻪ ی آب در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . در ﺑﺨﺶ ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ، ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺧـﻮراﻛﻲ و ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از آب ﺳﻄﺤﻲ ﻳﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺳﺘﺤﺼﺎل ﻣﻲ ﺷـﻮد ﺑـﺮای ﺷﺮب، ﺷﺴﺘﺸﻮ، ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳـﺖ ﺑﺨﺸـﻲ از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﻪ آﻟﻮده ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ) ﭘﺴﺎب ﺷﻬﺮی ﻳﺎ روﺳﺘﺎﻳﻲ ( در ﭼﺮﺧﻪ آب در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻴﺰان آب ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ ﻫﻤﺎن آب اﺳﺘﺤﺼﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از آب آﺑﻲ ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻣﻴﺰان ﭘﺴﺎب ﻫﻢ درﺻﺪی 32 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از آب ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آﻟﻮده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺧﻮراﻛﻲ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ اﻧﺮژی روزاﻧـﻪ ﻳـﺎ رﺷـﺪ ﺟﻤﻌﻴـﺖ اﻧﺴـﺎﻧﻲ ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺨﺸﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﻮراﻛﻲ ﻧﻴﺰ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﺼﺮف از ﺑﻴﻦ ﻣﻲ روﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﺿﺎﻳﻌﺎت در ﻣﺮﺣﻠـﻪ ی ﻣﺼـﺮف ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در ﻋﻤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﺮای آن ﻫﺪر رﻓ ﺘﻪ اﺳﺖ . اﻣﺎ ﺟﺰو ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺧﺮوﺟـﻲ ﺑﺨـﺶ ﻛﺸﺎورزی و ورودی ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻫﻤﺎن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ آﻟـﻮده ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﮔﺎﻫﻲ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﭼﺮﺧﻪ ، آب را ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺒ ﺎدل ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﺎﻋﺚ اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ آب از ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ دﻳﮕﺮ ی ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎ را ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد : ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ آب را ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻞ و ﺧـﺎرج از ﻣﺤـﺪوده ﻣـﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و دﺳﺘﻪ دوم ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ آب را در ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻌﻲ ﻛـﻪ ﺻـﺮﻓﺎ در د اﺧـﻞ ﻣﺤـﺪ وده ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﺗﺒـﺎدل ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺧﺎرج از ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﺒﺎدل اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻧﻴﺰ ﺷﺎﻣﻞ دﺳﺘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ : ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛـﻪ آب را از ﺧﺎرج از ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ داﺧﻞ ﻣﺤﺪوده ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﻧﺎم واردات (Import, i) ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ آب را از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻞ ﻣﺤﺪوده ﺑﻪ ﺧﺎرج از آن ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺑﻪ آن ﻫﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺻـﺎدراﺗﻲ (Export, ex) ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺮ ﻣﻬﻢ ، ﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﻫﺎی ﺻـﺎدراﺗﻲ و وارداﺗـﻲ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ،ﻓﺮآ ﻳﻨﺪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه از ﻛﺎﻻﻫـﺎی وارداﺗـﻲ ﻛﺸـﺎورزی و ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﺑـﻪ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺑـﺎ Im(Agri)Vi(Bl) وIm(In)Vi(Bl) و ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ Ex(Agri)Vex(Bl) ﺑﺎEx(In)Vex(Bl) اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳـﻄﺤﻲ ﻛﺸـﻮر وارد ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ﺑـﺎ BliBls و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﻛﺸﻮر وارد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎ BliBlg ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ )P ( و ﺗﺒﺨﻴﺮ )E ( ﻧﻴﺰ از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺒﺎدﻻﺗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ آب را از ﻣﺤـﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴـﺎﻳﻲ ﺧـﺎرج و ﻳـﺎ ﺑـﻪ آن داﺧـﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﺟﺰو ﮔﺮوﻫﻲ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻲ آﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻋﺚ ﺗﺒﺎدل آب ﺑﺎ ﺧﺎرج از ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ ورودی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ، (ﻲ ﺳﺒﺰ ) رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک و ( ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﮕﺮﻫﺎی PBl ، PGre و PGry ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻳﺎ ﺗﺒﺎدل آب ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ، (ﻲ ﺳﺒﺰ ) رﻃﻮﺑـﺖ ﺧـﺎک و ( ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﮕﺮﻫﺎی BlE ، GreE وGryE ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺜـﺎل ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﻛـﻪ ﺑﺮای ﻛﺸﺖ دﻳﻢ و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﻨﺪم ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان واردات ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮد . وﻟـﻲ ﻫﻤﺎن ﻛﻪ ﻃﻮر در ﺷﻜﻞ )2 - 2( دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ، ﺑﺎرش ﻳﺎ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺑﻲ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮای آن ﻣﻘﺎدﻳﺮی در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮﺧﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ،ﻫﺎ آب را ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻞ ﻣ ﺤﺪوده ﺗﺒﺎدل ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﺮآﻳﻨﺪ اﻧﺘﻘﺎل آب از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ )BlGre ( و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی )BlGry .( ﻳﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺒﺎد ل ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ( ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ BlAgri+BlIn .ﻓﺮآﻳﻨﺪ GreAgri ﻧﻴﺰ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ در ﺑﺨـﺶ ﻛﺸـﺎورزی را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳ ﻲ ﻛﻪ ﻃﻲ آن ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨـﺪ، ﺷـﺎﻣﻞ ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 33 AgriVd+InVd وAgriVex+InVex ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . AgriVd+InVd ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻛﺸـﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪات اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف در داﺧﻞ ﻛﺸﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . درﺣﺎﻟﻲ ﻛـﻪ AgriVex+InVex ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪات اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف در ﺧﺎرج از ﻛﺸﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ آب را از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ و ﺳـﺒﺰ ﺑـﻪ ﺑﺨـﺶ ﻫـﺎی ﺗﻮﻟﻴـﺪی اﻧﺘﻘـﺎل ﻣﻲ دﻫﻨﺪ، ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب واﻗﻌﻲ ) آﺑﻲ ﻳﺎ ﺳﺒﺰ ( را ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻫـﺎی ﺗﻮﻟﻴـﺪی ) ﻛﺸـﺎورزی و ﺻـﻨﻌﺘﻲ ( اﻧﺘﻘـﺎل ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . اﻣﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ آب را از ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی و ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﺳﺮوﻛﺎر دارﻧﺪ . ﭘﺲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﻫﻢ ﻫﻤﺎن ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب واﻗﻌﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه . اﻧﺪ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻛﺎﻣﻞ ﺗ ﺒﺎدﻻت ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﻜﻞ )2 - 2( اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه اﻧﺪ در ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 2ﺗﺎ2 - 4( اراﺋﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ . اﻳﻦ ﺗﺒﺎدﻻت ﺑﻪ واﻗﻊ، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ روﻳﺪاد در ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب اﺳﺖ ﻛﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﻛﺎرﺑﺮان ﮔﺮاﻣﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ آﺷﻨﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ . 34 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺷﻜﻞ2 - 2 - ﺑﻴﻼن آب ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ آب ﻣﺠﺎزی و آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻈﺮﻳﻪ ی ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا و ﺷﺎﭘﺎﮔﺎﻳﻦ (Hoekstra and Chapagain, 2007) - ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺣﺠﻢ آب در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ و وارداﺗﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﺎدآور ﺷﺪ ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی داﺧﻠﻲ ﻛﻪ آب را ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻫﻤﺎن ﺣﺠﻢ آﺑﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮای ﻣﺜـﺎل از ﻣﻨﺒﻊ Bl ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ ﻳﺎ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻌﺎدل آﺑﻲ آن ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﺣﺠﻢ آﺑﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ از ﻣﻨﺒـﻊ Bl ﺧﺎرج ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻳﻌﻨﻲ ﻃﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪBlAgri آب از ﻣﻨﺒﻊBl ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪی ﻛﺸﺎورزی )Agri ( وارد ﺷﺪه و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻤـﻲ در ﻃﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ رخ ﻧﺪاده اﺳﺖ . وﻟﻲ در واردات آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﻛـﺎﻻی ﺧـﺎص ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ارزش ﺣﺠـﻢ آب اﻳـﻦ ﻛﺎﻻی ﻣﺠﺎزی در ﻛﺸﻮر ﻣﺒﺪا ﻛﻢ ﺗﺮ از ﻛﺸﻮر ﻣﻘﺼﺪ ﻳﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎﺷﺪ . در ﻛﺸﻮر ﻣﺒﺪا، ارزش ﻛﻢ ﺗﺮ ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﮔﺬر از ﻣﺮز ﻛﺸﻮر و ورود ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ ارزش آﺑﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻃﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺻﺎدرات آب ﺳﺒﺰ )Gre ( آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ- زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ Bl ( آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ) Gry ( BlAgri Bl Gr Bl ﺑﺎرش )P ( P Gr ﺗﺒﺨﻴﺮ )E ( G ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺑﺎرش G P ﺑﺎرش ﺗﺒﺨﻴﺮ واردات )Im ( ورودآب ﻫﺎی ﻣﺮزی )Bli ( ﺧﺮوج آب ﻫﺎی ﻣﺮزی ) Blex ( E I P B Bl B ﺻﺎدرا ت آب ﻣﺠﺎزی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ )Vd ( آب ﻣﺠﺎزی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻳﻴﺮوﻧﻲ )Vi ( Vﻣﺼﺮف ﺗﻮﻟﻴﺪ AgriV ex AgriVd+I Vd V Gr Gr ﺻﺎدرات دوﺑﺎره )Exre ( V C B lC BliAgri+BlhIn ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 35 و واردات آب ﻣﺠﺎزی ﻳﺎ ﻛﺎﻻﻳﻲ ﻛﻪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺒﺪا و ﻣﻘﺼﺪ دارای ارزش ﺣﺠﻢ آﺑﻲ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ اﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺸـﺨﺺ ﻛـﺮد ﻛـﻪ آﻳـﺎ دﻳﺪﮔﺎه ﻣﺼﺮف ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ ﻳﺎ دﻳﺪﮔﺎه ﺗﻮﻟﻴﺪ؟ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت ﭘﻴﺶ ﮔﻔﺘﻪ، ﭼﻮن دﻳﺪﮔﺎه ﺗﻮﻟﻴﺪ در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳـﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ورود آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﺎﻻﻫﺎ از ﻳﻚ ﻛﺸﻮر دﻳﮕﺮ، ﺑﻪ ﻣﻴـﺰان M ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب در ﻣﺼـﺎرف آب ﻛﺸـﻮر ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻘﺪار ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی در اﻳﺮان ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . آﺷﻜﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻌﻜﻮس ﻳﻌﻨﻲ ﺻﺪور ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﻛﺸﻮر، ﺑﻪ ﻣﻴﺰان M ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر از دﺳﺖ ﻣﻲ . رود 2 - 2 - 1 - رواﺑﻂ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ی ﭘﻴﻮﻧﺪ ) ارﺗﺒﺎط » ( ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ » و « ﻓﺮآﻳﻨﺪ «ﻫﺎ 2 - 2 - 1 - 1 - راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺤﺪوده و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ورود و ﺧﺮوج آب ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده ﻣ ﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺻـﺎدرات و واردات ﻛﺎﻻﻫـﺎ (Im, Ex) ، ورود و ﺧﺮوج ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ Bli وBlex ( و ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ و ﺗﺒﺨﻴـﺮ (P, E) ﻫﺴـﺘﻨﺪ . ﺑـﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻛﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮدi V t Δ Δ ∑ در ﻣﺤﺪوده ی ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ راﺑﻄﻪ )2 - 3( اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد . )2 - 3( i i Vi V Im Ex Pi Ei Bli Blex t t Δ Δ − + − + + = = Δ Δ ∑ ∑ ∑ ∑ ∑ ﻛﻪ در آنi=Bl, Gre, Gry اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺧﺼﻮص ﺻﺎدرات و واردات ﻛـﺎﻻ ﭼـﻮن ﺗﻨﻬـﺎ ﺑـﺎ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ و ﺳـﺒﺰ ﺑـﺮای ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﺑﺮای ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻴﻢ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻘﺪار i=Bl, Gre ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . اﻣﺎ ﺗﺒﺨﻴـﺮ و ﺑﺎرش ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی اﺳﺖ ﻛﻪ در آن i=Bl, Gre, Gry اﺳﺖ . راﺑﻄﻪ )2 - 3( ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﺣﺠﻢ ﻛﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ در ﻃﻮل ﺑﺎزه ی زﻣﺎﻧﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه (t) Δ ﺑﺮاﺑـﺮ اﺳـﺖ ﺑـﺎ ﻣﺠﻤﻮع دﺑﻲ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ ﻫﺎی ورودی ﺷـﺎﻣﻞ : واردات ﻛـﺎﻻ ﻳـﺎ ورودی ﺑـ ﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﺠـﺎزی Im ، ورودی ﻫـﺎ آب ی ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ ﻣﺮزی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ )Bli ( و ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠـﻒ (Pi) ∑ از ﺟﻤﻠـﻪ : ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ Bl ( P ) ∑ ، ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰGre ( P ) ∑ و ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮیGry ( P ) ∑ . ﻣﻨﻬـﺎی ﻣﺠﻤـﻮع دﺑـﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺧﺮوﺟﻲ ﺷﺎﻣﻞ : ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻ ﻳﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی (Ex) ، ﺧﺮوﺟﻲ ﻫـﺎ آب ی ﺳـﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ از ﻣﺮز ﻛﺸﻮر (Blex) و ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠـﻒ (Ei) ∑ از ﺟﻤﻠـﻪ : ﺗﺒﺨﻴـﺮ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ Bl ( E ) ∑ ، ﺗﺒﺨﻴـﺮ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰGre ( E ) ∑و ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮیGry ( E ) ∑ . 2 - 2 - 1 - 2 - راﺑﻄﻪ ی ﺑﻴﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑﻴﻼن ﻳﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ در ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ i V t Δ Δ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻨﺒﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ، ﻣﻨﺒـﻊ آب ﻣﺠﺎزی و ﻏﻴﺮ ، ه ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ و وارداﺗﻲ و ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎی داﺧﻠﻲ ﻫﺮ دو ﻧﻘﺶ را دارﻧﺪ . ﺑﺮای ﻣﻨﺒﻊ i ام، راﺑﻄـﻪ ﺑـﻴﻼن ﻳـﺎ ﺗﻐﻴﺮات ﺣﺠﻢ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ در ﺑﺎزه ی زﻣﺎﻧﻲ ﺧﺎص ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ )2 - 4( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد 36 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی )2 - 4( i i Vi ji ij IMi EXi Bli Blex Pi Ei t Δ = − + − + − + − Δ ∑ ∑ ﻛﻪ در آن : iاﻧﺪﻳﺲ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ jاﻧﺪﻳﺲ ﻫﻤﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﺰ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ji ∑ ﻣﺠﻤﻮع دﺑﻲ ورودی از ﻃﺮﻳﻖ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺒﺎدل ﻛﻨﻨﺪه ﻫﻤﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ j ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮi ij ∑ ﻣﺠﻤﻮع دﺑﻲ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﻨﺒﻊi ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊj IMi دﺑﻲ واردات ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊi EXiدﺑﻲ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺻﺎدرات از ﻣﻨﺒﻊi Pi ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ور ودی ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊi و Eiﺗﺒﺨﻴﺮ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﻨﺒﻊi اﺳﺖ . 2 - 2 - 1 - 3 - راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎ آﺑﺮاﻧﻪ1 آﺑﺮاﻧﻪ ﻳﺎ ﻣﺼﺮف آب در ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس راﺑﻄﻪ )2 - 5( ﺑﻪ دو ﻣﻮﻟﻔﻪ آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ2 (IFP) و آﺑﺮاﻧـﻪ ﺧـﺎرﺟﻲ3 (EFP) ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﻮد : )2 - 5( WFP IFP EFP = + ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒ اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا و ﺷﺎﭘﺎﮔﺎﻳﻦ4 آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ )2 - 6( ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﻮد . )2 - 6( i dom W NWU VWE = − ﻛﻪ در اﻳﻦ راﺑﻄ ﻪ NWU آ ب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ آب ﻣﺠﺎزی ﻣ ﺼﺮﻓﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣـﻲ ﺗـﻮان آن را ﺑـﺎ راﺑﻄﻪ )2 - 7( ﺑﻴﺎن ﻛﺮد : )2 - 7( NWU jv =∑ ﻛﻪ در آن : jv :ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ آب را از ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی وارد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . dom VWE : ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮﻟﻴﺪﺷﺪه از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان آن را ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ ) ی 2 - 8( ﻧﺸﺎن داد : )2 - 8( dom IFP VWE EXv = ﻛﻪ در آن : 1- Waterfootprint 2- Internal Footprint 3- External Footprint 4- Hoekstra and Chapagain, 2007 ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 37 IFP EXv :ﺻﺎدرات آب ﻣﺠ ﺎ زی ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﻮﻟﻴﺪات داﺧﻠﻲ ﻳﺎ ﺻﺎدرات در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ در ﺷـﻜﻞ )2 - 3( ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲ در ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺮﺟﻊ ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ )2 - 9( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )2 - 9( e re export W VWI VWE − = − ﻛﻪ در آن : VWI IMv = re export EFP VWE EXv − = EFP EXvﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲ اﺳﺖ . در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ﻛﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﺑ ﺎ دﻳﺪﮔﺎه ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا و ﺷﺎﭘﺎﮔﺎﻳﻦ در اﻟﮕﻮی ﺑﻴﻼن ﻛﻠﻲ آب ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﻌﻴﻦ ﺟـﺎ داد ه ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺒﺎدل آب از ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ (vu) در دو ﻗﺴﻤﺖ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ آﺑﺮاﻧـﻪ داﺧﻠﻲ،IFP vu ،و ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲEFP vuدر ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎﻳﺪ ﻳﺎدآور ﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻮﺟﻮد در اﻟﮕﻮی اراﺋﻪ ﺷﺪه در ﺷﻜﻞ )1 - 5( اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺣﺠﻢ ﻛﻞ ﻫـﺮ ﻳـﻚ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ . ﺑﺮای ﺣﻞ اﻳﻦ ﻣﺸﻜﻞ ﺗﻮان ﻣﻲ اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﻤﻞ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺰن در دوره ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺒﻊ در ﻧﻈﺮ ﮔ ﺮﻓﺖ . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺠﻢ ﻛﻞ ﮔﻨﺪم اﻧﺒﺎرﺷﺪه در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در دوره زﻣـﺎﻧﻲ ﻣـﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺠﻢ ﻛﻞ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻌﺎدل ﮔﻨﺪم در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﻮاردی ﻣﻲ ﺗـﻮان ﺑـﺪون اﺣﺘﺴـﺎب ﺣﺠـﻢ ﺑـﺮای ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑﻴﻼن دوره زﻣﺎﻧﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻛﻞ ﺣﺠـﻢ آب ﻣﺠـﺎزی در آن دوره ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺻﻔﺮ ﺑﺎﺷﺪ . اﮔﺮ ﺗﻨﻬﺎ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ دﻗﻴﻖ ورودی آب ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺠـﺎزی ﻳـﺎ ﻧـﺮخ ﺗﻮﻟﻴﺪ آب ﻣﺠﺎزی از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ داﺧﻠﻲ، ﻧﺮخ ﻣﺼﺮف داﺧﻠﻲ آب ﻣﺠﺎزی، ﻧﺮخ ﺻﺎدرات و واردات آب ﻣﺠﺎزی، ﻧـﺮخ ورودی ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ آب ﻣﺠﺎز ی را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﺮد و ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺑﻴﻼن آب ﻛﻞ ﻣﻨﻄﻘﻪ ، ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ و ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺑﻪ ﻛﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﺻﺎدرات و واردات آب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺠﺎزی ﻳﺎ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . - ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﺑﺮای ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻛﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ ﻣﻨﺒـﻊ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد (. در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺧﺎرﺟﻲ، آب ﻣﺠﺎزی در ﺑﻴﻼن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺒﻌﻲ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ ﻣﺸﺨﺺ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸـﺪه و ﺳـﻪ ﻣﺴـﻴﺮ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ ﺳﻪ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺑﻴﺎن ﻣﻲ :ﺷﻮد ﻣﺴﻴﺮ 1 :ﻣﺼﺮف آب از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﻛﺎﻻ در داﺧﻞ ﻛﺸﻮر ﻣﺴﻴﺮ 2 : ﻣﺼﺮف آب از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﻛﺸﻮر ﻣﺴﻴﺮ 3 :ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ در ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻞ از ﻃﺮﻳﻖ واردات ﻛﺎﻻ 38 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی اﺧﺘﻼف اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﺑﺎ دﻳﺪﮔﺎه ﻣﻄﺮح ﺷﺪه در ﺷﻜﻞ )2 - 2( در اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪ اوﻻ ﺑـﺮای آب ﻣﺠـﺎزی، ﺣﺠـﻢ ﻳـﺎ ﻣﻨﺒﻌـﻲ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ و ﺛﺎﻧﻴﺎ ﻣﺴﻴﺮﻫﺎی ﺧﺎص و ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ای ﻣﺘ ﺼﻞ ﺑﻪ ﻫﻢ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ در ﻃـﻮل آن ذﺧﻴـﺮه آب در ﻣﻨﺒﻊ ﺧﺎﺻﻲ دﻳﺪه ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در ﻣﺴﻴﺮ 1 ، ﻣﺼﺮف آب از ﻣﻨﺒﻊ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﺼـﺎرف ﻛـﺎﻻی داﺧﻠـﻲ اﺳﺖ . ﺑﺎﻳﺪ ﻳﺎدآور ﺷﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ روش ﻣﻮرد ﻣﺸﺘﺮک در ﺳﻪ ﻣﺴﻴﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛـﺎﻻ ﻣﺼـﺮف ﺷ ﺪه اﺳﺖ و ﺗﻔﺎوت اﻳﻦ ﺳﻪ ﻣﺴﻴﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺎﻻی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه ﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف داﺧﻞ ﻣﻲ رﺳﺪ ) ﻣﺴﻴﺮ 1 ( ﻳﺎ ﺻـﺎدر ﻣـﻲ ﺷـﻮد ) ﻣﺴﻴﺮ 2 (و ﻳﺎ ﺑﺎ واردات آب ﻣﺠﺎزی، در ﻣﺼﺮف آب داﺧﻠﻲ ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ ﺷﺪه و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف داﺧﻞ ﻣﻲ رﺳـﺪ ) ﻣﺴـﻴﺮ 3 .(در اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﮔﺮﭼﻪ ﻣﺴﻴﺮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه و ﻣﻨﺒﻌ ﻲ ﺑﺮای آب ﻣﺠﺎزی در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪه وﻟـﻲ ﺑﺎﻳـﺪ ﺧـﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻛﺮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﺳﻪ ﻣﺴﻴﺮ ﺟﺪاﺷﺪه در ﺟﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑﺎ ﻫﻢ ارﺗﺒﺎط داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻳﻌﻨﻲ آﺷﻜﺎر اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﻫﺎ آب ی ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﺴﻴﺮ 1 از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ ﻏﻴﺮ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ و آب ﻣﺠﺎزی و ﻣﺼﺮف در داﺧﻞ ﺻﺎدر ﻫﻢ ﺑﺸﻮد و ﻣﺴﻴﺮ1 در2 ﺗ ﺮﻛﻴﺐ ﺷﻮد . از ﻃﺮﻓﻲ در واﻗﻌﻴﺖ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛﻞ آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه در ﺑﺎزه زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف داﺧﻞ ﻧﺮﺳﺪ و ﺑﻪ آب اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻧﺸﻮد و در ﺟﺎﻳﻲ اﻧﺒﺎر ﺷﻮد . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮای آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻮﺟﻮد در واﻗـﻊ ﺑﺎﻳـﺪ ﺣﺠـﻢ ﻣﺨـﺰن و ﻳـﺎ ﻣﻨﺒﻌﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . - ﭼﻬﺎر ﻣﺮﺣﻠﻪ در ارزﻳﺎﺑﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﻳﻚ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﺎﻣﻞ آﺑﺮاﻧﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻬﺎر ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ ) ﺷﻜﻞ 2 - 3 :( y ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻫﺪف ﻫﺎ و داﻣﻨﻪ y ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ y ارزﻳﺎﺑﻲ ﭘﺎﻳﺪاری آﺑﺮاﻧﻪ y ارزﻳﺎﺑﻲ راﻫﺒﺮدﻫﺎ و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﺪه در آﻏﺎز، ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺪف ﻫﺎی ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ر وﺷﻦ ﻣﺸﺨﺺ ﺷـﻮﻧﺪ . ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﻪ دﻻﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل دوﻟﺖ ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺧـﻮد ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻳﺎ ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﭘﺎﻳﺪاری ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ واردات ﻣﺤﺼﻮﻻت از آن ﺟﺎ ﺷﺪﻳﺪ اﺳﺖ، ﺑﺎﺷـﻨﺪ . در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ، داده ﻫﺎی ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺟﻤﻊ آوری ﺷﺪه و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . داﻣﻨﻪ و ﺳﻄﺢ ﺟﺰﻳﻴﺎت ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﻪ ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﭘﺲ از آن، ﻣﺮﺣﻠﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ ﭘﺎﻳﺪاری آﺑﺮاﻧﻪ اﺳﺖ ﻛـﻪ در آن، آﺑﺮاﻧـﻪ از دﻳﺪﮔﺎه زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ دﻳﺪﮔﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﻬﺎﻳﻲ، راﻫﺒﺮدﻫﺎ و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﺪه ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 39 ﺷﻜﻞ 2 - 3 - ﭼﻬﺎر ﻣﺮﺣﻠﻪ در ارزﻳﺎﺑﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﺷﻜﻞ )2 - 4(، ﻣﺜﺎﻟﻲ از ﺑﻠﻮک ﺳﺎﺧﺘﺎری اﺻﻠﻲ روﻧﺪ آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﺗﻤﺎﻣﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺎی دﻳﮕﺮ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺷﻜﻞ 2 - 4 - ﻣﺜﺎﻟﻲ از ﺑﻠﻮک ﺳﺎﺧﺘﺎری اﺻﻠﻲ روﻧﺪ آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﺗﻤﺎﻣﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺎی دﻳﮕﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﺮوﻫﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه ﺑﻪ ) ﻫﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻳﻚ ﺑ ﺨﺶ ( آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﺮوﻫﻲ از ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه )ﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻳﻚ ﻛﺸﻮر، اﺳﺘﺎن، ﺷﻬﺮ ( آﺑﺮاﻧﻪ ﻳﻚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺗﺠﺎرت، ﺷﺮﻛﺖ ( آﺑﺮاﻧﻪ ﻳﻚ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی آﺑﺮاﻧﻪ درون ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻛﺸﻮر ﻳﺎ ﺣﻮزه ی رودﺧﺎﻧﻪ ( ای اﺿﺎﻓﻪ ﻛﺮدن آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺤ ﺼﻮل از ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه اﺿﺎﻓﻪ ﻛﺮدن آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮل از ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺼﺮف ﺷﺪه اﺿﺎﻓﻪ ﻛﺮدن روﻧﺪ آﺑﺮاﻧﻪ از ﻫﻤﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻮﻟﻴﺪ از ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل اﺿﺎﻓﻪ ﻛﺮدن روﻧﺪ آﺑﺮاﻧﻪ از ﺗﻤﺎم ﻣﺮاﺣﻠﻲ ﻛﻪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ رخ ﻣﻲ دﻫﺪ روﻧﺪ آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺎ ﻓﺎز1 ﻓﺎز2 ﻓﺎز3 ﻓﺎز4 ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻫﺪاف و داﻣﻨﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ ﭘﺎﻳﺪاری آﺑﺮاﻧﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ راﻫﺒﺮدﻫﺎ و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﺪه 40 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 2 - 3 - ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﻓﺮآﻳﻨﺪ (ﻫﺎ ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 2ﺗﺎ2 - 4( ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻧـﻮاع ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﻛـﻪ ﺑﻬﺘـﺮ اﺳـﺖ ﻛـﺎرﺑﺮان ﮔﺮاﻣـﻲ ﻣﺤﺘـﻮای ﺟﺪول ﻫﺎی زﻳﺮ را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛﺮده و از آن اﻃﻼع ﻛﺎﻓﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ در . ﺑﺨﺶ ﺳﻮم ﮔﺰارش، ﻧﺤﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻳﺎدﺷﺪه در ﺟﺪول ﻫﺎی )2 - 2ﺗﺎ2 - 4( اراﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ در ﺟﺪول )2 - 2( دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎرﺟﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب وارداﺗﻲ و ﺻﺎدراﺗﻲ اﺳﺖ . ﻣﻨﺎﺑﻊ آب وارداﺗﻲ ﺷـﺎﻣﻞ آب ﻣﺠـﺎزی، ﺑـﺎرش، آب آﺑـﻲ و آب ﺳـﺒﺰ اﺳﺖ . ﻋﻼﻣﺖ ﻛﻮﺗﺎه Im(Agri)Vi(Bl) ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪه ی واردات ﻛﺎﻻﻫـﺎی ﻛﺸـﺎورزی اﺳـﺖ . ﻋﻼﻣـﺖ ﻛﻮﺗـﺎه Im(In)Vi(Bl) ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ اﺳﺖ . رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ از ﺑﺎرش ﺑﺎ PBls ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺣـﺮف ﺑﺰرگ اول ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻧ ﻮع ﻣﻨﺒﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آب دﻫﺪ ﻣﻲ و ﺣﺮف ﺑﺰرگ دوم ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آب ﻣﻲ ﮔﻴـﺮد . BlgBlex ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻣﻘﺪار ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر ﺧﺎرج ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺟﺪول 2 - 2 - اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ ) ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺒﺎﻧﻲ اراﻳﻪ ﺷﺪه در ﺑﻨﺪ 2 - 2 ( ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻛﻮﺗ ﺎه ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ ) وارداﺗﻲ ( آب آﺑﻲ ﻛﺎﻻی وارداﺗﻲ واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی Im(Agri)Vi(Bl) واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ Im(In)Vi(Bl) ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ﺑﺮای ﺻﺎدرات دوﺑﺎره ImVex(Bl) ﺑﺎرش رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ از ﺑﺎرش PBls ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﺑﺎرش PBlg ﺑﺎرش ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻛﻮﻳﺮ، ﻛﻮه، ﺟﻨﮕﻞ، ﻣﺮﺗﻊ و دﺷﺖ ﻫﺎ PD آب آﺑﻲ وارداﺗﻲ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ از آب آﺑﻲ وارداﺗﻲ BliBls ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از آب آﺑﻲ وارداﺗﻲ BliBlg آب ﺳﺒﺰ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی Im(Agri)Vi(Gre) ﻛﺎﻻﻫﺎی وا رداﺗﻲ ﺑﺮای ﺻﺎدرات دوﺑﺎره ImVex(Gre) ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ ) ﺻﺎدراﺗﻲ ( آب آﺑﻲ ﻛﺎﻻی ﺻﺎدراﺗﻲ ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ) ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻞ( Ex(Agri)Vex(Bl) ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ) ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻞ( Ex(In)Vex(Bl) ﺻﺎدرات دوﺑﺎره ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ExVex(Bl) آب ﺳﺒﺰ ﻛﺎﻻی ﺻﺎدراﺗﻲ ﺻﺎد رات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ) ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻞ( Ex(Agri)Vex(Gre) ﺻﺎدرات دوﺑﺎره ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی وارداﺗﻲ ExVex(Gre) آب آﺑﻲ ﺻﺎدراﺗﻲ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر BlsBlex ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر BlgBlex ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻳﺎدﺷﺪه در ﺟﺪول )2 - 2( ، در ﺟﺪول )2 - 3( ﻧﻴﺰ آﻣﺪه اﺳﺖ . BliBlsﻧﺸﺎن دﻫﻨـﺪه ی ورود آب آﺑـﻲ از ﻣـﺮز ﺧﺸﻜﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺸﺎﺑﻪ، BlsBlex ﺧﺮوج آب آﺑﻲ از ﻣﺮز ﺧﺸﻜﻲ ﻛﺸـﻮر از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 41 ﺟﺪول 2 - 3 - اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ) ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺒﺎﻧﻲ اراﻳﻪ ﺷﺪه در ﺑﻨﺪ 2 - 2 ( ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻛﻮﺗﺎه ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ﺳﻄﺤﻲ ( ورودی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ رواﻧﺎب ﺳﻄﺤﻲ از ﺑﺎرش PBls ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ از آب آﺑﻲ وارداﺗﻲ BliBls زﻫﻜﺶ از آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ BlgBls آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ از ﻣﺼﺎرف)اﺳﺘﻔﺎده دوﺑﺎره از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ( BlsBls ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ از ﺗﺨﻠﻴﻪ ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎBlgBls ورودی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ GryBls ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ ﺑﻪ ﻛﻮﻳﺮ و درﻳﺎ BlsD ﺗﺒﺨﻴﺮ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ BlsE ﺧﺮوج آب آﺑﻲ از ﻣﺮز ﺧﺸﻜﻲ ﻛﺸﻮر از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ BlsBlex ﺑﺮدا ﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی )زراﻋﻲ -ﺑﺎﻏﻲ- ﺷﺮب و ﺳﺮوﻳﺲ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ دام-آﺑﺰﻳﺎن(ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺼﺮف داﺧﻠﻲ BlsAgri ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی BlsEx(Agri) ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺼﺮف داﺧﻠﻲ BlsIn ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ BlsEx(In) ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ BlsBlg ﻣﺼﺮف ﺷﺮب روﺳﺘﺎﻳﻲ و ﺷﻬﺮی BlsC ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ( ورودی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﺑﺎرش PBlg ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از آب آﺑﻲ وارداﺗﻲ BliBlg ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از آب ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ BlsBlg آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ از ﻣﺼﺎرف زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ)اﺳﺘﻔﺎده دوﺑﺎره از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ( BlgBlg ﺑﺮداﺷﺖ از ذﺧﻴﺮه ﺛﺎﺑﺖ آﺑﺨﻮان ﻫﺎ BlgAgri+BlgIn+BlgC ورودی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ GryBlg ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺧﺮوج آب آﺑ ﻲ از ﻣﺮز ﻛﺸﻮر از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ز ﻲﻨﻴﺮزﻣﻳ داﺧﻠ ﻲ BlgBlex ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ز یﺑﺮاﻲﻨﻴﺮزﻣﻳ ﺪاتﻴﺗﻮﻟ ﻛﺸﺎورز ی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺼﺮف داﺧﻠ ﻲ BlgAgri ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ز ﻲﻨﻴﺮزﻣﻳ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎ ی ﻛﺸﺎورز ی BlgEx(Agri) ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ز یﺑﺮاﻲﻨﻴﺮزﻣﻳ ﺪاتﻴﺗﻮﻟ ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺼﺮف داﺧﻠ ﻲ BlgIn ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ز ﻲﻨﻴﺮزﻣﻳ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ BlgEx(In) زﻫﻜﺶ و ﺗﺒﺨ ﻴﺮ از آب ز ﻲﻨﻴﺮزﻣﻳ BlgE ﺗﻐﺬ ﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤ ﻲ از ﺗﺨﻠ ﻪﻴ ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎ BlgBls ﻣﺼﺮف ﺷﺮب روﺳﺘﺎ ﻳﻲ و ﺷﻬ ﺮی BlgC ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ورودی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ﺑﺎرش ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻛﻮﻳﺮ، ﻛﻮه، ﺟﻨﮕﻞ، ﻣﺮﺗﻊ و دﺷﺖ ﻫﺎ PD ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ﺗﺒﺨﻴﺮ GreE ﻣﺼﺮف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ) زراﻋﺖ-ﺑﺎﻏﺪاری - ﺟﻨﮕﻞ و ﻣﺮﺗﻊ ( ﺑﺮای ﻣﺼﺮف داﺧﻞ GreAgri ﻣﺼﺮف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ داﺧﻠﻲ ﺑﺮ ای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺻﺎدرات ﻛﺸﺎورزی GreEx(Agri) ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ورودی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی آب ﺑﺮﮔﺸﺘ ﻲ آﻟﻮده ﺷﺪه ﻛﺸﺎورز ی AgriGry ﻓﺎﺿﻼب ) ﭘﺴﺎب ( ﺻﻨﻌﺘ ﻲ InGry ﻓﺎﺿﻼب ) ﭘﺴﺎب ( یﺷﻬﺮ و روﺳﺘﺎ ﻳﻲ CGry ﻓﺎﺿﻼب ) ﭘﺴﺎب ( ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﺻﺎدراﺗﻲ InGry ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ورودی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ GryBls ورودی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ GryBlg 42 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﺟﺪول )2 - 4( ، ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺗﻮﺟﻪ ﺷـﻮد ﻛـﻪ ﻣﺼـﺮف ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ از ) ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ( ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖ ﻛﻮﺗﺎه Vd(Agri)C ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻛﻪ ﻫـﻢ ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪه ﺧﺮوﺟـﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب از ﺑﺨـﺶ ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ و ﻫﻢ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ورودی ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف اﺳﺖ . ﺟﺪول 2 - 4 - اﻧﻮاع ﻣﺼﺮف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺒﺎﻧﻲ اراﻳﻪ ﺷﺪه در ﺑﻨﺪ 2 - 2 ( ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻛﻮﺗﺎه ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻛﺸﺎورز دام ) ی- زراﻋﺖ-ﺑﺎﻏﺪار ی- ﺎنﻳ آﺑﺰ- ﺟﻨﮕﻞ و ﻣﺮﺗﻊ ( ورود ی ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورز ی ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﺳﻄﺤﻲ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی BlsAgri ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی BlgAgri ﻣﺼﺮف از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ) زراﻋﺖ-ﺑﺎﻏﺪاری - ﺟﻨﮕﻞ و ﻣﺮﺗﻊ ( GreAgri ﺧﺮوﺟﻲ از ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی آب ﻣﺠﺎزی ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ ی ﻛﺸﺎورز ی)ﻣﻌﺎدل ﻣﺠﻤﻮع ﺑﺮداﺷﺖ از آب آﺑ ﻲ و ﺳﺒﺰ داﺧﻠ ﺪاتﻴﺗﻮﻟ یﺑﺮا ﻲ زراﻋﻲ، ﺑﺎﻏﻲ، ﺟﻨﮕﻞ و ﻣﺮﺗﻊ ﻣﻨﻬﺎ ی ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ( AgriVd آب ﻣﺠﺎزی ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻮﻟﺒﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗ ﻲ ﻛﺸﺎورز ی AgriVe آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ی)آب ﺑﺮﮔﺸﺘ ﻲ آﻟﻮده (ﺷﺪه ﻧﺎﺷﻲ از آﺑﻴﺎری در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی AgriGry ﺑﺨﺶ ﺻﻨﻌﺖ ورودی ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤ یﺑﺮاﻲ ﺪاتﻴﺗﻮﻟ ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺼﺮف داﺧﻠ ﻲ BlsIn ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺮا ی ﺪاتﻴﺗﻮﻟ ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺼﺮف داﺧﻠ ﻲ BlgIn ﺧﺮوﺟﻲ از ﺑﺨﺶ ﺻﻨﻌﺖ آب ﻣﺠﺎزی ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻ ی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ)ﻣﻌﺎدل ﻣﺠﻤﻮع ﺑﺮداﺷﺖ از آب آﺑ ﻲ داﺧﻠ ﺪاتﻴﺗﻮﻟ یﺑﺮا ﻲ ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﻣﻨﻬﺎ ی ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘ (ﻲInVd آب ﻣﺠﺎزی ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗ ﻲ ﺻﻨﻌﺘ ﻲ InVex آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ی)آب ﺑﺮﮔﺸﺘ ﻲ آﻟﻮده (ﺷﺪه ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ InGry ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف ورودی ﺑﻪ ﺑ ﺨﺶ ﻣﺼﺮف ﻣﺼﺮف ﻛﺎﻻی ﻛﺸﺎورزی ) ﻣﻌﺎدل ﻣﺠﻤﻮع ﺑﺮداﺷﺖ از آب آﺑﻲ و ﺳﺒﺰ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ﻣﻨﻬﺎی ﺻﺎدرات ( Vd(Agri)C ﻣﺼﺮف ﻛﺎﻻی ﺻﻨﻌﺘﻲ ) ﻣﻌﺎدل ﻣﺠﻤﻮع ﺑﺮداﺷﺖ از آب آﺑﻲ داﺧﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﻨﻬﺎی ﺻﺎدرات ﺻﻨﻌﺘﻲ ( Vd(In)C ﻣﺼﺮف از ﻣﺤﻞ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ) ﻣﻌﺎدل آ ب ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ( Vi(Agri+In)C ﻣﺼﺮف ﺷﺮب روﺳﺘﺎﻳﻲ و ﺷﻬﺮی BlsC+BlgC ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف ﻓﺎﺿﻼب ) ﭘﺴﺎب ( یﺷﻬﺮ و روﺳﺘﺎ ﻳﻲ CGry ﭼﻴﺪﻣﺎن ﺟﺪول ﻫﺎی ﺑﺎﻻ ﺑ ﺮای ﭘﻴﻮﻧﺪ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺪول زﻳﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﻓﺼﻞ دوم - ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻳﻲ و ﺗﻌ ﻦﻴﻴ اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) -ﺳﺒﺰ -ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی -ﻣﺠﺎزی ( و ﻧﺤﻮه ﭘ ﻫﺎ آن ﻮﻧﺪﻴ20 / 12 / 92 43 3 ﻓﺼﻞ3 ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب آﺑﻲ )- ﺳﺒﺰ - ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی- ﻣﺠﺎزی ( ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 47 ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ )- ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی- ﻣﺠﺎزی ) 3 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت اﻛﻨﻮن ﻛﻪ ﻧﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ، در ﮔﺎم ﺑﻌﺪ ﻻزم اﺳﺖ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺷـﻮد . ﻣﻘـﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳـﺎت ( ﻣﻨﺎ ﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود . ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف از اﻳﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﺟﺪاﺳـﺖ . ﭼـﻮن ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در آن ﺑﺨﺶ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮای ﻫﺮﻛﺪام از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ و ﭘﻴﻮﻧﺪ اﻳﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺒﺎﻧﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه در ﺷﻜﻞ )2 - 2( در ﻧﺮم اﻓﺰار » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . 3 - 2 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻣﺠﺎزی ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ) ﺗﻮﻟﻴﺪی- وارداﺗﻲ ﻳﺎ ﺻﺎدراﺗﻲ ( در ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﻣـﻮرد ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . در اﻳﻨﺠﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ واﻗﻌﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺟﺪ ) ول2 - 3( دﻳﺪه ﺷـﺪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮردﻫﺎی زﻳﺮ ﺑﻮدﻧﺪ : − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ در داﺧﻞ ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ورودی ﻳﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺰرﻫﺎی ﻛﺸﻮر − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در داﺧﻞ ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ورودی ﻳﺎ ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣﺰرﻫﺎی ﻛﺸﻮر ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ از اﻃﻼﻋﺎت ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﻪ دﺳـﺖ ﻣـﻲ آﻳـﺪ ﻛـﻪ ﻻزم اﺳﺖ در ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻟﺤﺎظ ﺷﻮﻧﺪ . 3 - 3 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺒﺰﺳ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ﻣﺠﺎزی ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ) ﺗﻮﻟﻴﺪی- وارداﺗﻲ ﻳﺎ ﺻﺎدراﺗﻲ ( در ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﻣـﻮرد ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﺮﺧﻼف ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ، ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﻮد . در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت، ﺣﺠﻤﻲ ﺑﺮای ﻣﻨﺒﻊ آب ﺳﺒﺰ را ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛـﺮد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورز ی، در ﺑﻨﺪ )3 - 4 ( ﻛـﻪ آب ﻣﺠـﺎزی اﻳـﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﻣﻘﺪار آب ﺳﺒﺰ ﻧﻴﺰ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﺑﺨﺶ دﻳﮕﺮ آب ﺳﺒﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﺟﻨﮕﻠـﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻧﺤﻮه ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آن در ﺑﻨﺪ )3 - 4 (اراﺋﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . 3 - 4 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﺠ ﺎزی ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﺒﺎدﻻت اﻳﻦ ﻣﻨﺒـﻊ ﺑـﺎ آب آﺑـﻲ وﺟـﻮد دارد . ﻣﻘـﺎدﻳﺮ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ : 48 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی − ﻓﺎﺿﻼب ) ﭘﺴﺎب ( ﺻﻨﻌﺘ ﻲ − ﻓﺎﺿﻼب ) ﭘﺴﺎب ( یﺷﻬﺮ و روﺳﺘﺎ ﻳﻲ − ورودی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف ) (ﺷﻮر − ﭘﺴﺎب ﻧﺎﺷﻲ از ﭘﺮورش آﺑﺰﻳﺎن در اﺳﺘﺨﺮﻫﺎی ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻲ و ﻣﻴﮕﻮی آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﻮردﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺎﺿﻼب از ﻃﺮﻳﻖ درﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ درﺻﺪی از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ . اﻣﺎ ﻫﻴﭻ آﻣﺎری از ﻧﻔﻮذ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻮر ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در دﺳﺘﺮس ﻧﻴﺴﺖ . ﭼﻬﺎرﻣﻮرد ﻳﺎدﺷﺪه در ﺑﻨﺪ )3 - 4 (ﺗﺸﺮﻳﺢ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ . 3 - 5 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )2 - 2( دﻳﺪه ﺷﺪ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب واﻗﻌﻲ ) ﺳﺒﺰ ﻳﺎ آﺑﻲ ( ﭘﺲ از ﻛﺎرﺑﺮد در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨ ﻌﺖ ( ﺑﻪ ﻛﺎﻻ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﭼﻮن ﻛﺎﻻﻫﺎ ﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف داﺧﻞ ﻣﻲ رﺳﻨﺪ و اﻳﻨﻜﻪ ﺑـﻪ ﺧـﺎرج از ﻛﺸـﻮر ﺻـﺎدر ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ از ﻫﻤﻴ ﻦ ﺟﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب ﻣﺠﺎزی در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓـﺖ و ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی اﻓﺰود . ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻻزم اﺳﺖ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻛﺸـﺎورزی و ﺻـﻨﻌﺘﻲ را ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻛـﺮد . در ﺑﻨﺪﻫﺎی ﭘﻴﺶ رو، ﻧﺤﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﭼﻮن ﻣﻔﻬﻮم آﺑﺮاﻧﻪ ) داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ( ، از ﺟﺎﻣﻌﻴﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی آب آﺑﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ اﺳﺖ . درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ اﻳـﻦ ﻛﺎﻻﻫﺎ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آ ب آﺑﻲ آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﺷﺎﻣﻞ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻧﻴﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣـﺮاد از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ، ﻣﻘﺪار آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛـﺎﻻ ﺑـﻪ ﻣﺼـﺮف رﺳـﻴﺪه اﺳـﺖ . ﺑـﺮای ﻣﺜـﺎل در ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻻﻫـﺎی ﻛﺸﺎورزی، اﻓﺰون ﺑﺮ ﻣﻘﺪار آﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﮔﻴﺎه ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷ ﻮد، ﺑﺨﺸﻲ از آن آب آﺑﻲ ﻧﻴﺰ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ ﺟﺰو آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻲ آﻳﺪ . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ از دﻳﺪﮔﺎه ﻣﻔﻬﻮم آب ﻣﺠﺎزی، ﻫﻤﺎن ﺑﺨﺶ ﺗﺒﺨﻴـﺮ و ﺗﻌـﺮق ﺑـﺮای ﺗﻌﻴـﻴﻦ آب ﻣﺠﺎزی در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﺟﺎﻣﻌﻴـﺖ و ﻛﺎﻣـﻞ ﺑـﻮدن ﻣﻔﻬـﻮم آﺑﺮاﻧـﻪ، از آن ﺑـﺮای ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی ) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ( اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻳﺎدآوری ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻨـﺎ ﺑـﻪ ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت ﺑﻨﺪ1 - 3، آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮع آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ، ﺳﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی اﺳﺖ . 3 - 5 - 1 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ )- ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی، زﻳ ﻤﺮ و رﻧﺎﻟﺖ ]157 [ ﺗﻔﺎوﺗﻲ ﺑﻴﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪات اوﻟﻴﻪ ) ﻣﺤﺼﻮﻻت ( ، ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻓﺮآوری ﺷﺪه ) ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻜﺮ، روﻏﻦ ﮔﻴﺎﻫﻲ و آﺑﺠﻮی اﻟﻜﻠﻲ ( ، ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺷﻜﻞ ﻳﺎﻓﺘﻪ ) ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺣﻴـﻮاﻧﻲ ( ، ﺗﻮﻟﻴـﺪات ﺟـﺎﻧﺒﻲ ) ﻣﺎﻧﻨـﺪ داﻧﻪ ﭘﻨﺒﻪ ( ، ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻣﻀﺎﻋﻒ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ درﺧﺖ ﻧﺎرﮔﻴﻞ ( و ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺑﺎ ﻣﺼـﺮف آب ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﻳـﺎ ﺑـ ﺪون ﻣﺼـﺮف آب ) ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻣـﺎﻫ ﻲ درﻳﺎﻳﻲ ( را در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ . اﻧﺪ ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻳﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺮا ﻴﺗﻮﻟ ی ﺪ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﻘـﺪار ﺣﺠـﻢ ﻻزم در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮد ]66 .[ ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﻛﺸـﺎورزی ﺣـﺎوی آب ﻣﺠـﺎزی ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﺑﻠﻜـﻪ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎ زی (20 / 12 / 92 49 ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﺧﺪﻣﺎت ﻧﻴﺰ ﺣﺎوی آب ﻣﺠﺎزی ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻣﺜﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﻣﻮرد آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮان ﻣﻲ زد در ﻣﻮرد آب ﻣﺠﺎزی داﻧﻪ ﻫﺎی ﻏﻼت اﺳﺖ . ﺑﺮآورد ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﮔﻨﺪم در ﺷﺮاﻳﻂ آﺑﻴﺎری ﺑﺎراﻧﻲ و ﺷـﺮاﻳﻂ آب و ﻫـﻮاﻳﻲ ﻣﺴﺎﻋﺪ در ﺣﺪود 2 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ) ﺑﻴﻦ 1000 ﺗﺎ2000 ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ( ﻻزم اﺳﺖ . ﺑـﺮای ﻫﻤـﺎن ﻣﻘـﺪار ﮔﻨـ ﺪم ﻛﺸـﺖ ﺷـﺪه در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺧﺸﻚ، ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺷﺮاﻳﻂ آب و ﻫﻮاﻳﻲ ﻣﺴﺎﻋﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ) درﺟﻪ ﺣﺮارت و ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﺑـﺎﻻ (، در ﺣـﺪود 3000 ﺗـﺎ 5000 ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم آب ﻧﻴﺎز اﺳﺖ . ﭘﺲ، ﻋﻮاﻣﻞ زﻳﺎدی ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﻛـﻪ ﺑـﺮ ﻣﻘـﺪار آب ﻣﺼـﺮف ﺷـﺪه در ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻳـﻚ ﻣﺤﺼـﻮل اﺛـﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ . در ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺨﻤﻴﻦ زدن و ﺑﺮآوردﻛﺮدن ﻋﻮاﻣﻞ زﻳﺮ را دﺳﺖ ﻛﻢ ﺑﺎﻳﺪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ و آن ﻫﺎ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮد . − ﻣﻜﺎن و ﻣﺤﺪوده زﻣﺎﻧﻲ ) ﺳﺎل ﺗﻮﻟﻴﺪ ( ﻣﺤﺼﻮل − درﺟﻪ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﻣﺤﺼﻮل زراﻋﻲ آﺑﻴﺎری ﺷﺪه، ﻣﻴﺰان آب ﻛﺎرﺑﺮدی ) اﺳﺘﺤﺼـﺎﻟﻲ از ( آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺟﺪا ﻣﻲ .ﺷﻮد − روش ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ . ﻣﺎداﻣﻲ ﻛﻪ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﻧﻴﺎز ﺧـﺎﻟﺺ آﺑﻴـﺎری در ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد − ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب ﻫﺪررﻓﺘﻪ ) آﻟﻮده ﺷﺪه ( در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺴﺎب آب ﻛﺸﺎورزی ) آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ . − ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ آب ورودی در ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﻴﺎﻧﻲ و ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی در ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی ﺷﺎﻣ ﻞ ﻛﺎﻻﻫﺎی زراﻋﻲ، ﺑﺎﻏﻲ، داﻣﻲ و آﺑﺰﻳﺎن ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف اﻧﺴﺎن ﻣﻲ رﺳﺪ . ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻧﻴﺰ ﭘﺲ از ﻓﺮآوری و ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺎده ﺧـﺎم اوﻟﻴـﻪ در ﺑﺨﺶ ﺻﻨﻌﺖ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺧﻮراﻛﻲ ﻓﺮآوری ﺷﺪه ﻳﺎ ﺻﻨﻌﺘﻲ در اﺧﺘﻴﺎر ﺟﻤﻌﻴـﺖ اﻧﺴـﺎﻧﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﻳﻲ، ﻻزم اﺳﺖ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻧﺴـﺒﺖ ﻫـﺎی ارزﺷﻲ در اﺧﺘﻴﺎر ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮان آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ را ﺑﺮای ﻣﺤﺼﻮل ) ﻣﺤﺼﻮﻻت ( اوﻟﻴﻪ، ﻣﺤﺼﻮل ) ﻣﺤﺼﻮﻻت ( ﻣﻴﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻣﺤﺼﻮل ) ﻣﺤﺼﻮﻻت ( ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . ﺷﻜﻞ )3 - 1(، ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﻘﺪار آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻳﺎ ﻫﺮ اﻗﺪاﻣﻲ در ﻓﺮ آ ﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ﻗﺎﺑـﻞ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ اﺳﺖ . ﻳﻌﻨﻲ ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻣﺮاﺣﻞ ، آﺑﺮاﻧﻪ وﻳﮋه ﺧﻮد را دارد . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل، ﻣﺠﻤﻮع آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺷﺎﻣﻞ آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﺰرﻋﻪ ﺗﺎ ﻣﺮﺣﻠﻪ ی ﻣﺼﺮف ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد . در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ 4 ﮔﺎم آﻏﺎزﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد : − ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی − ﻧﻘﺸﻪ ﺷﺎر ) ﺷﺒﻜﻪ ( ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ از ﻣﺮﺣﻠﻪ ی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺗﺎ ﻣﺼﺮف − ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت − ﺗﻌﻴﻴﻦ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت 50 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺷﻜﻞ 3 - 1 - ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی آﺑﻴﺎری : ذﺧﻴﺮه آب، ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ آب و آﺑﻴﺎری ﻣﺰرﻋﻪ ﺷﻜﻞ )3 - 2( ، ﺷﻴﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻬﻴﻪ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل از ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل دﻳﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺤﺼـﻮل ﻛﺎﻟﺒـﺎس را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . WFproc [1] ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺷﻤﺎره1 ) S=1 (اﺳﺖ . WFproc [2] ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آﻓﺮ ﻳﻨﺪ ﺷﻤﺎره 2 ) S=2 (اﺳﺖ آﻓﺮ . ﻳﻨﺪ 1 آﻓﺮﺑﺎ ﻳﻨﺪ 2 در ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ و آﻓﺮ ﻳﻨﺪ 3 آﻓﺮﺑﺎ ﻳﻨﺪ 4 در ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﺠﻤﻮع آﺑﺮاﻧـﻪ در اﻳﻦ آﻓﺮ ﻳﻨﺪ ، ﻛﻞ آﺑﺮاﻧﻪ در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﻳﻲ )S=K ( ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺷﻜﻞ )3 - 3( ، ﺷﻴﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴـﺰان آﺑﺮاﻧـﻪ را در وﺿﻌﻴﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼ ﺧﻮل ﺮوﺟﻲ از ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل ورودی ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ دارای ﻳـﻚ ﻣﻴـﺰان آﺑﺮاﻧـﻪ اﺳﺖ و ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﺮح ﺷﻜﻞ )3 - 3(، ﻣﻲ ﺗﻮان ارﺗﺒﺎط اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻫﺎ را ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻛﺮد . ﺷﻜﻞ 3 - 2 - ﺗﻬﻴﻪ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل از ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل دﻳﮕﺮ ﻣﺜﻞ : ﻛﺎﻟﺒﺎس )WF proc آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻓﺮآﻳﻨﺪ اﺳﺖ ( WFproc [1] WFproc [2] WFproc [3] WFproc [4] P[p] S=k ﻓﺮآﻳﻨﺪ S=1ﻓﺮآﻳﻨﺪ S=2ﻓﺮآﻳﻨﺪ S=3ﻓﺮآﻳﻨﺪ S=4ﻓﺮآﻳﻨﺪ WFproc [k] آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ذﺧﻴ ﺮه آب ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ آب آﺑﻴﺎری ﻣﺰرﻋﻪ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 51 ﺷﻜﻞ3 - 3 - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل ورودی ﺑﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﺧﺮوﺟﻲ )WF proc آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﺖ ( 3 - 5 - 1 - 1 - آﺑﺮاﻧﻪ آب آﺑﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ ﺑﺮای ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ اوﻟﻴـﻪ ﻣﺤﺼـﻮل ﻛﺸـﺎورزی ) ﭘـﻴﺶ از ﻓـﺮآوری ( ﺑـﻪ ﺻـﻮرت راﺑﻄـﻪ )3 - 1( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )3 - 1( proc,blue WF BWE BWI LRF = + + ﻛﻪ در آن : proc,blue WF :ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه BWE : ﻣﻴﺰان ﺗﺒﺨﻴﺮ آب آﺑﻲ1 BWI :ﺗﺮﻛﻴﺐ ) اﻟﺤﺎق ( آب آﺑﻲ ﺑﺎ ﮔﻴﺎه و ﻣﺤﺼﻮل2 LRF :آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ3 اﺳﺖ . ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ ، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﺑﺨﺸﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺣﻮزه آﺑﺮﻳـﺰ دﻳﮕـﺮی ) ﺗﺨﻠﻴـﻪ ﺑـﻪ درﻳﺎ ﭼـﻪ ﻳـﺎ درﻳـﺎ ( وارد ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻳﺎ دﺳﺖ ﻛﻢ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻣﺪت زﻣﺎن ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده دوﺑﺎره در ﻫﻤﺎن ﺣﻮزه آﺑﺮﻳﺰ از دﺳﺘﺮس ﺧـﺎرج ﻣـﻲ ﺷـﻮد . واﺣﺪ ﺳﻨﺠﺶ آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ آب در واﺣﺪ زﻣﺎن ) روز، ﻣﺎه ﻳﺎ ﺳﺎل ( اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﺑـﻪ ﺻـﻮ رت ﺣﺠـﻢ آب در واﺣـﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻴﺰ ﺑﻴﺎن ﺷﻮد . 1- Blue Water Evaporation 2- Blue Water Incorporation 3- Lost Return Flow ﺗﻮﻟﻴﺪات ورودی i=1 ﺗﻮﻟﻴﺪات ورودی i=2 ﺗﻮﻟﻴﺪات ورودی i=n ﺗﻮﻟﻴﺪات ورودی ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﺮوﺟﻲ ﺗ ﻮﻟﻴﺪات ﺧﺮوﺟﻲ p=1 ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﺮوﺟﻲ p=2 ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﺮوﺟﻲ p=n 52 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 3 - 5 - 1 - 2 - آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺳﺒﺰ آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺳﺒﺰ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ ﺑﺎران ﻣﻮﺛﺮ ) آب ﺑﺎران ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ( در ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﻛﺸـﺎورزی ﻳـﺎ ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ اﺳﺖ . اﻳﻦ رﻗﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻛﻞ ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ ) ﺑﺮای ﻛﻞ ﻣﺰارع و ﺑﺎﻏﺎت ( ﺑﻪ ﻫﻤـﺮاه آب ادﻏـﺎم ﺷﺪه ﺑﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪات اﺳﺖ آ . ﺑﺮاﻧﻪ آب ﺳﺒﺰ ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ )3 - 2 (ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )3 - 2( proc,green WF GWE GWI = + ﻛﻪ در آن : proc,green WF : آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺳﺒﺰ GWE :ﺗﺒﺨﻴﺮ آب ﺳﺒﺰ1 GWI : ﺗﺮﻛﻴﺐ ) اﻟﺤﺎق ( آب ﺳﺒﺰ ﺑﺎ ﮔﻴﺎه و ﻣﺤﺼﻮل2 اﺳﺖ . 3 - 5 - 1 - 3 - آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﺮای ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﺑﻪ ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻛﻪ در ﻣﻌﺮض آﻟﻮدﮔﻲ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﮔﻔﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . واژه ﭘﺴﺎب ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻓﺎﺿﻼب ﺧﺎﻧﮕﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ،ﺷﻮد ﻫﻤﺎن آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی اﺳﺖ . اﻣـﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ارا ﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا و ﺗﻌﺮﻳﻒ اراﻳﻪ ﺷﺪه از آب ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی در اﻳـﻦ دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ، آب ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪن ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﻪ وﺿﻌﻴﺖ آﻏﺎزﻳﻨﺶ ) ﭘﻴﺶ از آﻟﻮده ﺷﺪن ( ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ . ﺑﺮای ﻳﻜﻲ ﺷﺪن اﻳﻦ دو دﻳﺪﮔﺎه، واژه » ﻣﻌﺎدل آب زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ « ﺑﻪ ﺟﺎی ﺗﻌﺮﻳﻔـﻲ ﻛـﻪ ﻫﺎﻛﺴـﺘﺮا از آب ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی ارا ﻪ ﺋـ ﻣﻲ دﻫﺪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺗﻌﺮﻳﻒ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی در اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﻛﻤﺎﻛﺎن، ﺣﺠﻢ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ آﻟﻮده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻌﺎدل آب زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﻧﻴﺎز ﺑﻪ دﺑﻲ آب ﻣﻨﻄﻘﻪ و ﻣﻘﺪار ﻏﻠﻈﺖ آﻏﺎزﻳﻦ ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در آب ﻣﻮﺟﻮد و دﺑﻲ و ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه ﭘﺲ از آﻟﻮده ﺷﺪن اﺳﺖ . ﺳﭙﺲ ﺑﺎ اﺳ ﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ )3 - 3(، ﻣﻘـﺪار دﺑـﻲ ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺑـﺮای ﺑﺮﮔﺸﺖ آب آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﻪ وﺿﻌﻴﺖ اوﻟﻴﻪ ) ﻳﺎ ﺑﻪ وﺿﻌﻴﺖ آب اﺳﺘﺎﻧﺪارد ( ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ . آﻳﺪ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻨﺒﻊ آﻟـﻮده ﺷـﻤﺎره 1 ﻫﻤﺎن ﻣﻨﺒﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺎوی ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺖ و وارد ﻣﻨﺒﻊ ﺷﻤﺎره 2 ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﺷﻤﺎره 2 ﻫـﻢ دارای ﻏﻠﻈـﺖ ﻣﺸﺨﺼﻲ از ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺖ . )3 - 3( r r S S r s Q C Q C ... C Q Q ... × + × + = + + ﻛﻪ در آن : r Q : دﺑﻲ ﻣﻨﺒﻊ آب ﺷﻤﺎره 1 s Q : دﺑﻲ ﻣﻨﺒﻊ آب ﺷﻤﺎره 2 1- Green Water Evaporation 2- Green Water Incorporation ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 53 r C :ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در ﻣﻨﺒﻊ ﺷﻤﺎره 1 s C :ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﺷﻤﺎره 2 C :ﻏﻠﻈﺖ ﻣﺎده آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه در ﻣﻨﺒﻊ ﺷﻤﺎره 2 ﭘﺲ از ورود ﻣﻨﺒﻊ آﺑﻲ ﺷﻤﺎره1 در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﺎ ﺑ ﻪ دﺳﺖ آوردن ﻣﻘﺪارC و ﺑﺎ در دﺳﺖ داﺷﺘﻦ ﻣﻘﺪار ﻣﺠﺎز اﻳﻦ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﺤ ﺗﻮان ﻣﻲ ،ﻴﻂ ﻣﻘﺪار آب ﻣـﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﺒﺪﻳﻞ آب آﻟﻮده ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ آب ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪارد را ﺑﻪ دﺳﺖ آورد . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻘﺪار ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪ آﻫﻦ ﻣﻮﺟﻮد در آب رودﺧﺎﻧـﻪ ای ﺑـﺎ دﺑـﻲ )m3/s ( 10 ، ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ )mgr/m3 ( 50ﺑﺎﺷﺪ و ﻓﺎﺿﻼب ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ای ﺑﺎ دﺑﻲ )m3/s ( 8 و ﻏﻠﻈﺖ آﻫﻦ )mgr/m3 ( 90 ﺑﻪ اﻳﻦ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﻳـﺰد ﻣﻘـﺪار ﻧﻬـﺎﻳﻲ ﻏﻠﻈـﺖ آﻫﻦ در اﻳﻦ آب ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ : [ ] C (10 0. 05) (8 0. 09) / (10 8) 0.06777(mgr / Lit) = × + × + = ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻘﺪار آﻫﻦ ﻣﺠﺎز در آب ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ )mgr/Lit ( 0.55 ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻴﺰان دﺑﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺑـﺮای اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳـﺎزی آب ﻣﻨﺒـﻊ ﺷﻤﺎره 2 ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ : s s s 3 s 0.055 [(10 0. 05) (Q 0. 09)]/ (10 Q ) (0.035 Q 0. 05) Q 1.428(m / s) = × + × + = × = = ﻣﻴﺰانs Q ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در ﺣﻘﻴﻘﺖ دﺑﻲ ﻣﺠﺎز آب ﻣﻨﺒﻊ ﺷﻤﺎره 1 اﺳﺖ . ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑـﻪ ﻣﻨﺒـﻊ ﺷـﻤﺎره 2 ، آﺑـﻲ ﺑـﺎ دﺑـﻲ )m3/s ( 6.571 و ﺑﺪون ﻫﻴﭻ درﺻﺪ آﻻﻳﻨﺪه ای از آﻫﻦ اﺿﺎﻓﻪ ﺷﻮد ﺗﺎ آب ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮد . - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز وﻳﮋه در واﺣﺪ ﻧﻮع ﻏﻼت در اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ، ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎﻫﺎن زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ از اﻃﻼﻋﺎت ﻧﺮم اﻓﺰار ﻛﺸـﻮری NETWAT اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻣﺒﻨﺎی ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . اﻣﺎ ﻻزم اﺳﺖ ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻧﻴـﺎزآﺑﻲ اﻳﻦ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد اراﺋﻪ .ﺷﻮد در واﺣﺪ ﻧﻮع ﻏﻼت، ﻣﺘﻮﺳﻂ آب وﻳﮋه ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻣﻠﺖ ﺧﺎص ﺑـﺮ اﺳـﺎس اﻃﻼﻋـﺎت FAO ﺑـﺮ روی ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت و ﺑﺎزده ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺳﺖ ) . راﺑﻄﻪ 3 - 43 - 4( CWR[n,c] SWD[n,c] CY[n,c] = در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : SWD ،ﻧﻴﺎز وﻳﮋه آﺑﻲ ﮔﻴﺎه c در ﻛﺸﻮرn )ﻣ ﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺗﻦ ( CWR :ﻣﻴﺰان ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﮔﻴﺎه در ﻫﻜﺘﺎر ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﻫﻜﺘﺎر ( CY : ﺑﺎزده ﻣﺤﺼﻮل ﮔﻴﺎه ) ﺗﻦ در ﻫﻜﺘﺎر اﺳﺖ ( . 54 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﮔﻴﺎهCWR ) در واﺣﺪ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﻫﻜﺘﺎر ( از روی ﻣﻘﺪار ﺗﺠﻤﻌﻲ ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﮔﻴﺎه c ET )ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ در روز ( در ﺗﻤﺎم ﻃﻮل دوره رﺷﺪ .ﺳﺖ ا ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﮔﻴﺎه c ET از ﺣﺎﺻﻞ ﺿﺮب ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﮔﻴﺎه ﻣﺮﺟﻊ ، 0 ET در ﺿـﺮﻳﺐ ﮔﻴـﺎﻫﻲ c Kﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ ) . آﻳﺪ راﺑﻄﻪ 3 - 53 - 5( c cx 0 ET K ET = ﻣﻔﻬﻮم ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﮔﻴﺎه ﻣﺮﺟﻊ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻓﺎﺋﻮ ﺣﺎﺻ ﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻴﺎز ﺗﺒﺨﻴﺮی اﺗﻤﺴﻔﺮ ﻛﻪ ﺑـﻪ ﻧـﻮع ﻣﺤﺼـﻮل، ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ واﺑﺴـﺘﮕﻲ ﻧـﺪارد ﺗﻨﻬـﺎ ﻋـﺎﻣﻠﻲ ﻛـﻪ 0 ET را ﺗﺤـﺖ ﺗـﺎﺛﻴﺮ دارد ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی آب و ﻫـﻮاﻳﻲ اﺳـﺖ . ) راﺑﻄﻪ 3 -6( ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﮔﻴﺎه ﻣﺮﺟﻊ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎدﻻت ﻓﺎﺋﻮ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت ﮔﻔﺘﻪ ﺷـﺪه ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ]33 [ ؛ ]34 [ ؛ ]114 .[ )3 - 6( n 2 a d 0 2 900 0.408 (R G) U (e e ) 273 ET (1 0.34U ) Δ − + γ − + = Δ + γ + روش ﻓﺎﺋﻮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﻣﻌﺘﺒﺮﺗﺮﻳﻦ روش ﻫﺎ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﻴﻦ0 ET ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺎرآزﻣﻮدﮔﺎن اﺳـﺖ . در روش ﻧـﺎم ﺑـﺮده ﮔﻴﺎه ﻣﺮﺟﻊ ﻳﻚ ﭘﻮﺷﺶ ﭼﻤﻦ ﻓﺮﺿﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ا رﺗﻔـﺎع Δ آن12 ﺳـﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘـﺮ و ﺿـﺮﻳﺐ ﺑﺎزﺗـﺎب ﺗـﺎﺑﺶ (Elbedo) در آن 23 درﺻﺪ اﺳﺖ ) در ﮔﻴﺎه ﭼﻤﻦ واﻗﻌﻲ اﻳﻦ ﻣﻘﺪار 25 درﺻﺪ اﺳﺖ (. اﻳﺴﺘﺎدﮔﻲ روزﻧﻪ ﻫﺎ در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺧـﺮوج آب در روش ﻓـﺎﺋﻮ از 30 ﺛﺎﻧﻴﻪ ﺑﺮ ﻣﺘﺮ ﺑﺮای ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ ﺗﺎ150 ﺛﺎﻧﻴ ﻪ ﺑﺮ ﻣﺘﺮ در ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی ﻣﺘ ﻐﻴﺮ اﺳﺖ . 0 ET : ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﮔﻴﺎه ﻣﺮﺟﻊ ) ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ در روز ( n R :ﺗﺎﺑﺶ ﺧﺎﻟﺺ در ﺳﻄﺢ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ2 1 (mjm d ) − − T : ﻣﺘﻮﺳﻂ دﻣﺎی ﻫﻮا در ارﺗﻔﺎع2 ﻣﺘﺮی از ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ (i) 2 U : ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎد در ارﺗﻔﺎع2 ﻣﺘﺮی از ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ1 (ms ) − a d e e − :ﻛﻤﺒﻮد ﻓﺸﺎر ﺑﺨﺎر در ارﺗﻔﺎع 2 ﻣﺘﺮی (kpa) Δ :ﺷﻴﺐ ﻣﻨﺤﻨﻲ ﻓﺸﺎر ﺑﺨﺎر0 1 (kpa c ) − γ :ﺿﺮﻳﺐ رﻃﻮﺑﺘﻲ0 1 (kpa c ) − G :ﻓﺸﺎر ﮔﺮﻣﺎ ﺑﻪ داﺧﻞ ﺧﺎک2 1 (mjm d ) − − ﺿﺮﻳﺐ ﮔﻴﺎه ﺑﺮای ﻣﺤﺼﻮل واﻗﻌﻲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ اﻳﺰودﻳﻨﺎﻣﻴﻜﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﻴـﺎه ﻣﺮﺟـﻊ ﻓﺮﺿـﻲ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺿﺮﻳﺐ ﮔﻴﺎﻫﻲ راﺑﻄﻪ ﺑﻴ ﻦ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﻴﻦ ﮔﻴﺎه ﻣﺸﺨﺺ و ﮔﻴﺎه ﻣﺮﺟﻊ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . - ﺗﻌﻴﻴﻦ ) ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ - ﺗﺨﻤﻴﻦ ( آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻤﺪه زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ ) ﻏﺬاﻳﻲ و ﻏﻴﺮ ﻏﺬاﻳﻲ ( ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻤﺪه زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ ) ﺧﻮراﻛﻲ و ﻏﻴﺮﺧﻮراﻛﻲ ( اﺑﺘﺪا اﻗﺪام ﺑﻪ ﺗﺨﻤﻴﻦ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ اﻳﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺎﺳﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻌﺎدل ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز آب ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﻛﻨﻨـﺪ . ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق از دو ﻣﺤﻞ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ : ﻧﻴﺎز آﺑﻴﺎری و ﺑﺎران ﻣﻮﺛﺮ . ﻧﻴﺎز آﺑﻴﺎری ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﻴﺰان آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 55 و ﺳﻄﺤﻲ اﺳﺘﺤﺼﺎل ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل اﮔﺮ ﻣﻘﺪار ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮاﺑﺮ 4500 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎران ﻣﻮﺛﺮ ﻧﻴـﺰ ﺑﺮاﺑـﺮ 1700 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺨﺸﻲ از اﻳﻦ ﻧﻴﺎز از ﻃﺮﻳﻖ آب ﺑﺎران ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﺑﺎران ﻣﻮﺛﺮ ﮔﻔﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑـﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻴﺎز ﺧﺎﻟﺺ آﺑﻴﺎری و ﺑﺎزده آﺑﻴﺎری، ﺟﻤﻊ آب آﺑﻲ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻫﺮ ﻫﻜﺘﺎر ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺑـﺮآورد ﻣـﻲ ﺷـﻮد . آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻫﻤﺎن آب آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ دو ﺑﺨﺶ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ از ﻣﺤﻞ آﺑﻴﺎری و آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ اﺳﺖ . ﺑﺨﺸﻲ از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻧﻴﺰ ﺷﺎﻣﻞ آب ﺗﺒﺨﻴﺮﺷﺪه اﺳﺖ . در اﻳﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت، آب ﺑﺮﮔﺸﺘﻲ در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب آﻟﻮده ﺷﺪه در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳـﺖ . در ﻧﻬﺎﻳﺖ، آﺑﺮاﻧﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮع آب آﺑﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ) آب ﻣﺼﺮﻓﻲ از ﻣﺤﻞ آﺑﻴﺎری و آب ﺗﺒﺨﻴﺮﺷـﺪه ( ﺑـﻪ اﺿـﺎﻓﻪ آب ﺳـﺒﺰ ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﻣﺤﺼﻮل ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﮔﻴﺎﻫﺎن در دﺷﺖ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ از اﻃﻼﻋﺎت ﻧﺮم اﻓﺰار NETWAT اﺳـﺘﻔﺎ ده ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ در دﺷﺖ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﻮر و ﺳﻄﺢ زﻳﺮﻛﺸﺖ ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮل در دﺷﺖ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﻮر، ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ وزﻧﻲ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﻗﻢ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻧﻴﺎز آب ﮔﻴﺎه در ﻛﺸﻮر اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس ﺟﺪول )3 -1( ،آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻫﺮ ﻫﻜﺘﺎر ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋ ﻲ ﻛﺸﻮر را ﻧﺸﺎن ﻣـﻲ دﻫـﺪ . ﺟـﺪول )3 -2( ، ﺑـﺮآورد ﻛـﻞ آب ﻣﺼـﺮﻓ ﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋ ﻲ ﻛﺸﻮر را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ . دﻫﺪ ﺟﺪول 3 - 1 - آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻫﺮ ﻫﻜﺘﺎر ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋ ﻲ ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 85 - 1384 )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 56 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻨﺒﻊ : ﺳﺎﻟﻨﺎﻣﻪ آﻣﺎری ﻛﺸﺎورزی و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺟﺪول 3 - 2 - ﺑﺮآورد ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋ ﻲ ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 85 - 1384 )ﻫﻜﺘﺎر - ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﻣﻨﺒﻊ : ﺳﺎﻟﻨﺎﻣﻪ آﻣﺎری ﻛﺸﺎورزی و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 57 y ﺳﻬﻢ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﻳﺎ ﻓﺮآورده ﻧﻬﺎﻳﻲ : ﻫﺮ ﭼﻨﺪ در ﺑﻨﺪ ﭘﻴﺸﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ﻛﺸﺎورزی اراﺋﻪ ﺷﺪ، اﻣـﺎ ﺑﺎﻳـﺪ ﺗﻮﺟـﻪ ﻛـﺮد ﻛـﻪ در ﺗﻌﻴـﻴﻦ آﺑﺮاﻧـﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ زﻧﺠﻴﺮه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻫﻢ ﺗﻮﺟﻪ ﻛﺮد، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اداﻣﻪ ﻣﺜﺎل ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ در وﺿﻌﻴﺖ ﻫـﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ ) ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺼﻮل از ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل، اراﺋﻪ ( ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻻزم ﺑﻪ اﺷﺎره اﺳﺖ ﻛـﻪ در ﺧﺼـﻮص ﻛـﻞ ﻣﺤﺼـﻮﻻت، اﻣﻜـﺎن ﺟﺪاﻛﺮدن آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻴﺴﺖ و اراﺋﻪ ﻣﺜﺎل ﻫﺎی زﻳـﺮ ﺑﺮای روﺷﻦ ﺷﺪن ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ ﭘﻴﺶ . ﻧﻴﺎز ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻣﻮردﻫﺎی زﻳﺮ، ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻮدن آﺑﺮاﻧﻪ در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺮ اﺳﺎس ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﺑﺎﻻ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺎﻃﺮ در ﻣﺜﺎل ﻫﺎی ﻋﻤﻠﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه و ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب ﻛﻪ در ﻓﺼﻞ ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ ﺑﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﭼﻮن ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺧـﺎرﺟﻲ، داﺧﻠـﻲ، ﺗﻮﻟﻴـﺪ و ﻣﺼـﺮف در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻫﻴﭻ ﻣﺮﺣﻠﻪ ای از ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺗﺎ ﻣﺼﺮف ﻧﺎدﻳﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ اﻳـﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﻣﻴـﺰان آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻠﻴﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . c ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﻨﺪم؛ ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭼﻨﺪ ﻓﺮآورده ) ﻣﺤﺼﻮل ﺧﺮوﺟﻲ ( از ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ورودی ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﻮاد اوﻟﻴﻪ ) ﮔﻨﺪم ﺗﻮان ﻣﻲ ( ﺑﻪ ﺷﻜﻞ )3 - 4 (ﻋﻤﻞ ﻛﺮد . ﻓﺮآورده ﻫـﺎی ﺣﺎﺻـﻞ از ﮔﻨﺪم ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﺳﺒﻮس − ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ − آرد ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﻨﺪم و ﻓﺮآورده ﻫﺎی آن ﺑﻪ روش زﻳﺮ ﻋﻤﻞ ﻣﻲ :ﺷﻮد ﺷﻜﻞ 3 - 4 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﻨﺪم و ﻓﺮآورده ﻫﺎی آن Pf=0.15 Vf=0.1345 ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ﮔﻨﺪم Pf=0.80 Vf= 0 .8609 ﺳﺒﻮس آرد Pf=0.05 Vf=0.0044843 58 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی Pf، ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ و vf ﻧﺴﺒﺖ ﻗﻴﻤﺖ ﻫﺮﻛﺪام از اﻳﻦ ﻓﺮآور ده ﻫﺎ ﺑﻪ ﻗﻴﻤﺖ ﻛﻞ ﻓﺮآورده ﻫﺎﺳـﺖ . ﻓﺮض ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﮔﻨﺪم 2000 ﻟﻴﺘـﺮ اﺳـﺖ و ﻗﻴﻤـﺖ ﻳـﻚ ﻛﻴﻠـﻮﮔﺮم ﮔﻨﺪم، ﺳﺒﻮس و آرد ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ 3000 ، 500 و6000 رﻳﺎل اﺳﺖ . ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺳﺒﻮس ﺑﻪ ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت 05 /0 ، ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت 15 /0 و ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ آرد ﺑﻪ ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت8/0 اﺳﺖ . ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴـﺪی و ﻧﺴـﺒﺖ ارزﺷـﻲ ﺑـﺮای ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﮔﻨﺪم ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ اﺳﺖ . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻨﺪم ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺮای ﺗﻬﻴﻪ آرد ﻣﺼﺮف ﺷﻮد دﻳﮕـﺮ ﻧﺸﺎﺳـﺘﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻤﻲﻧ ﺷﻮد و ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ، اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﻮد دﻳﮕـﺮ ﺗﻮﻟﻴـﺪ آرد ﻧﺨﻮاﻫـﺪ داﺷـﺖ . ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎ رت دﻳﮕـﺮ در ﻛﺎرﺧﺎﻧـﻪ ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ﺳﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺳﺒﻮس ، ﮔﻠﻮﺗﻦ و ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد و در ﻛﺎرﺧﺎﻧـﻪ آرد ، ﻣﺤﺼـﻮﻻت آرد و ﺳـﺒﻮس ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﻲ .ﺷﻮد در اﻳﻦ ﻣﺜﺎل ﻓﺮض ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺨﺸﻲ از ﮔﻨﺪم ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ آرد و ﺑﺨـﺶ دﻳﮕـﺮی از آن ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻧﺸﺎﺳـﺘﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . وزن ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت / وزن ﻣﺤ ﺼﻮل )i( = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی )) وزن ﻣﺤﺼﻮل )2 i ( × ﻗﻴﻤﺖ ﻣﺤﺼﻮل )2 i )+( وزن ﻣﺤﺼﻮل )1 i ( × ﻗﻴﻤﺖ ﻣﺤﺼﻮل )1 i /(( وزن ﻣﺤﺼﻮل )1 i ( × ﻗﻴﻤﺖ ﻣﺤﺼﻮل )1 i( = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ﻣﺤﺼﻮل )1 i( 50(gr) /1000(gr) 0.05 = = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﺳﺒﻮس ( 150(gr) /1000(gr) 0.15 = = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ( 800(gr) /1000(gr) 0.8 = = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی آرد ) ( (50(gr) 500(R)) / (800(gr) 6000(R) 150(gr) 5000(R) 50(gr) 500(R)) 0.0044843 = × × + × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) ﺳﺒﻮس ( (50(gr) 500(R)) / (800(gr) 6000(R) 150(gr) 5000(R) 50(gr) 500(R)) 0.0044843 = × × + × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) ﺳﺒﻮس ( (150(gr) 5000(R)) / (800(gr) 6000(R) 150(gr) 5000(R) 50(gr) 500(R)) 0.13452915 = × × + × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ( (800(gr) 6000(R)) / (800(gr) 6000(R) 150(gr) 5000(R) 50(gr) 500(R)) 0.86098655 = × × + × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ( ﺣﺎل ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺎﻻ، ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ را ﺑﺮای ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . ] ) آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺎده ورودی lit/kg)) / ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ﻣﺤﺼﻮل )i([ * ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ﻣﺤﺼﻮل )i =( آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮلi [(2 (2000 / 0. 05)] 0.0044843 179.380969 (lit / kg) = + × = آﺑﺮاﻧﻪ ) ﺳﺒﻮس ( [2 (2000 / 0. 15)] 0.13452915 193.99105 (lit / kg) = + × = آﺑﺮاﻧﻪ ) ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ( ([2 (2000 / 0. 8)] 0.86098655 2154.18835 (lit / kg) = + × =آﺑﺮاﻧ ( آرد )ﻪ (179.380 0. 05) (193.991 0. 15) (2154.188 0.8) 2001.42 (lit / kg) = × + × + × =آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﻨﺪم ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 59 ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻋﺪد ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﺮای آﺑﺮاﻧﻪ ﮔﻨﺪم ﺑﺎ ﻣﻴﺰان اوﻟﻴﻪ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻬﻴﻪ ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮ ﮔﻨـﺪم ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ ﻫﻢ ﻧﺰدﻳﻚ اﺳﺖ . c ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮﻧﺞ؛ ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭼﻨﺪ ﻓﺮآورده ) ﻣﺤﺼﻮل ﺧ ﺮوﺟﻲ ( از ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ورودی - آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮﻧﺞ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از داد ه ﻫﺎی ﻣﺤﻠﻲ در آﺑﻴﺎری واﻗﻌﻲ ﺑﻪ ﺗﺨﻤﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﺳﺒﺰ، آﺑﻲ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﺮﻧﺞ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﭘﺮداﺧﺘـﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﻠﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف ﺑﺮﻧﺞ ﺑ ﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﺎرت ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ و داده ﻫـﺎی ﺗﻮﻟﻴـﺪ داﺧﻠـﻲ ﺗﺨﻤـﻴﻦ زده ﻣـﻲ . دﺷـﻮ ﭼﻬـ ﺎرﭼﻮب ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻛﻤﻴـﺖ آﺑ ﺮاﻧـﻪ ﺑـﺮﻧﺞ ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت Hoekstra (2008) and Chapagain ، Chapagain (2006) ، وHoekstra et.al. (2009) اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻛﺜﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آ ﺑﺮاﻧـﻪ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺗﻨﻬﺎ دو ﻣﻮﻟﻔﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮ را در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ ) ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺜـﺎل آﺑﺮاﻧـﻪ ﺳـ ﺒﺰ و آﺑـﻲ (.Chapagain et.al. (2006) ﻛـﻪ در آن از ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻴﺰان ﻧﻴﺘﺮوژن ازت ) ( ﺑﺮای ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺠﻢ آب آﻟﻮده ﺷﺪه در ﻣﺮﺣﻠﻪ آﺑﻴﺎری ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮﻧﺞ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻛﻤـﻚ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ ﻧﻴﺘﺮوژن ﺑﻪ ﻧﺪرت ﺑﻴﺶ از 30 ﺗﺎ40 در ﺗﺎﻻب ﺳ ﺎﻣﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮﻧﺞ ﭘـﻴﺶ ﻣـﻲ آﻳـﺪ )De, 1995 Datta .( در اﻳﻦ ﺳ ﺎﻣﺎﻧﻪ ﻫﺎ ، ﺑﺮﻧﺞ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﺪه در ﺧﺎک رس رﺷﺪ ﻛـﺮده و در ﭼﻨـﻴﻦ ﺷـﺮاﻳﻄﻲ ﻣﻴـﺰان آب ﺷـﻮﻳﻲ ﻧﻴﺘـﺮوژن ﻣﺤﺪود اﺳﺖ . - آﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮﻧﺞ ﻓﺮآوری ﺷﺪه ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ، ارﻗﺎم ﺑـﺮﻧﺞ از ﺣـﺪود 20 ، درﺻـﺪ ﭘﻮﺳـﺖ ﺑـﺮﻧﺞ 11 درﺻـﺪ ﺳـﺒﻮس و 69 درﺻـﺪ ﻧ ﺸﺎﺳـﺘﻪ داﺧﻠـﻲ ) اﻧﺪوﺳﭙﺮم ( ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ اﻧﺪو . ﺳﭙﺮم ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آرد ﺑﺮﻧﺞ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻛﻞ ﺷﺎﻣﻞ ﻏـﻼت ﺳـﺒﻮس دار و ﺑﺮﻧﺞ ﺳﺮ و داﻧﻪ ﺷﻜﺴﺘﻪ اﺳﺖ . آﺳﻴﺎب ﻛﺮدن ﺑﺮﻧﺞ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﮔﺎم ﻳﻚ، دو ﻳﺎ ﭼﻨـﺪ ﮔـﺎم اﻧﺠـﺎم ﮔﻴـﺮد . ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ ﺑﺮﻧﺞ آﺳﻴﺎب ﺷﺪه ) ﻛﻞ آرد ﺑﺮﻧﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﺑﺮﻧﺞ، ﺑﻪ ﺻﻮرت درﺻﺪ وزﻧ ﻲ ﺑﻴﺎن ﺷ ﺪه اﺳﺖ ( ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻧـﻮاع ﺑـﺮﻧﺞ 69 ﺗﺎ70 درﺻﺪ اﺳﺖ . ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ ﺑﺮﻧﺞ آﺳﻴﺎب ﺷﺪه ﺗﻨﻬﺎ 67 درﺻﺪ اﺳﺖ آﺑ . ﺮاﻧﻪ اوﻟﻴﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮﻧﺞ ﻧﺴﺒ ﺖ ﺑـﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﺮآوری ﺷﺪه ﺑﺮ اﺳـﺎس ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴـﺪ و ﻧﺴـﺒﺖ ارزﺷـﻲ ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ) . Chapagain وHoekstra ، 2004 ؛ Hoekstra ،و ﻫﻤﻜﺎران 2009 .(ﺷﻜ )ﻞ 3 - 5( ، ﺷﻤﺎﺗﻴﻚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮﻧﺞ ﻛﻪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ در ﻫﺮ ﮔـﺎم از ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮﻧﺞ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . 60 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺷﻜﻞ3 - 5 - ﺷﻤﺎﺗﻴﻚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮﻧﺞ و ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ در ﻫﺮ ﮔﺎم از ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮﻧﺞ )Pf = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی وVf =ن ﺳﺒﺖ ارزﺷﻲ ( Pf=0.80 Vf=0.95 ﻏﻼف ﺑﺮداری اﺳﺘﺨﺮاج ﺳﺒﻮس ﺑﺮﻧﺞ، ﺧﺮده ﺑﺮﻧﺞ Pf=0.15 Vf=0.1375 Pf=0.18 Vf=0.80 Pf=0.95 Vf=1.00 ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ داﺧﻠﻲ ) آﺳﻴﺎب ﻛﻠﻲ / ﺑﺮﻧﺞ ﺳﻔﻴﺪ ( Pf=0.85 Vf=0.8625 ﭘﻮﺳﺘﻪ ﺑﺮﻧﺞ ﺑﺪون ﻏﻼف / ﺑﺮﻧﺞ ﻗﻬﻮه ای آﺳﻴﺎب ﻛﻠﻲ Pf=0.20 Vf=0.05 ﺑﺮﻧﺞ ) آﺳﻴﺎب ﻧﺸﺪه ( آرد ﺑﺮﻧﺞ آﺳﻴﺎب ﻛﺮدن آرد داﻧﻪ ﻫﺎی روﻏﻨﻲ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 61 - آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﺑﺮﻧﺞ در ﻳﻚ ﻛﺸﻮر آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﺑﺮﻧﺞ در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﺎ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﺮ دو ﺑﺨﺶ داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻳﺪ . آﺑﺮاﻧـﻪ داﺧﻠـﻲ ﻣﺼـﺮف ﺑﺮﻧﺞ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف و آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮای ﺑﺨﺸﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف داﺧﻠﻲ ﺑـﺮ ﻣـﻲ ﮔـﺮدد . ﻫﺮﮔﻮﻧـﻪ ﻣﺼـﺮف از ﺑﺨـﺶ ﺑـﺮﻧﺞ واردﺷﺪه ﻣﻌﺎدل آ ﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺮای ﻧﻘﺎﻃﻲ ﻛﻪ از آن ﺑﺮﻧﺞ وارد ﻣﻲ ﺷﻮد اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﺷﻜﻞ )3 - 6( ، ارزﻳﺎﺑﻲ آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠـﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺮﻧﺞ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺷﻜﻞ 3 - 6 - ﻃﺮح ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺼﺮف ﻣﻠﻲ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮﻧﺞ ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی ﻛﻠﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ ﺑﺮای ﻣ ﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺳﺎﻻﻧﻪ − ﮔﺮوه ﻏﻼت ) ﮔﻨﺪم، ﺟﻮ، ﺑﺮﻧﺞ، ذرت داﻧﻪ ( ای − ﮔﺮوه ﺣﺒﻮﺑﺎت ) ﻧﺨﻮد، ﻟﻮﺑﻴﺎ و ﻋﺪس ( − ﮔﺮوه ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ) ﭘﻨﺒﻪ، ﺗﻮﺗﻮن، ﺗﻨﺒﺎﻛﻮ، ﭼﻐﻨﺪر ﻗﻨﺪ، ﻧﻴﺸﻜﺮ، ﺳﻮﻳﺎ، ﻛﻠﺰا ( − ﮔﺮوه ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺟﺎﻟﻴﺰی ) ﺧﺮﺑﺰه، ﻫﻨﺪواﻧﻪ و ﺧﻴﺎر ( − ﮔﺮوه ﺳﺒﺰﻳﺠ ﺎت ) ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ، ﭘﻴﺎز، ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮﻧﮕﻲ ( واردات آب ﻣﺠﺎزی )m3/yr ( آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮﻧﺞ از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ )m3/yr ( آﺑﺮ اﻧﻪ ﺑﺮﻧﺞ )m3/t ( ﻣﺼﺮف ﺑﺮﻧﺞ وارداﺗﻲ )t/yr ( ﺻﺎدرات ﺑﺮﻧﺞ داﺧﻠﻲ t/yr) ( ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮﻧﺞ ﻣﻠﻲ (t/yr) ﺻﺎدرات دوﺑﺎره ﺑﺮﻧﺞ وارداﺗﻲ ﻣﺼﺮف ﺑﺮﻧﺞ داﺧﻠﻲ t/yr) ( آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺮﻧﺞ در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (m3/t) واردات ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺮﻧﺞ )t/yr ( ﺻﺎدرات دوﺑﺎره آب ﻣﺠﺎزی وارد اﺗﻲ (m3/yr) ﺻﺎدرات آب ﻣﺠﺎزی (m3/yr) آﺑﺮاﻧﻪ داﺧﻠﻲ ﻛﺸﻮر (m3/yr) آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎرﺟﻲ ﻛﺸﻮر (m3/yr) 62 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی − ﮔﺮوه ﻧﺒﺎﺗﺎت ﻋﻠﻮﻓﻪ ای ) ﻳﻮﻧﺠﻪ و ﺷﺒﺪر ( − ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻳﻤﻲ ) ﺑﺎﻏﺎت ( اﺳﺎﺳﻲ − ﻣﻴﻮه ﻫﺎی داﻧﻪ ) دار ﺑﻪ، ﺳﻴﺐ و ﮔﻼﺑﻲ ( − ﻣﻴﻮه ﻫﺎی ﻫﺴﺘﻪ ) دار آﻟﺒﺎﻟﻮ، آﻟﻮ، آﻟﻮ ﻗﻄﺮه ﻃﻼ، زردآﻟﻮ، ﺷﻠﻴﻞ، ﮔﻮﺟﻪ، ﮔﻼﺑﻲ و ﻫﻠﻮ ( − ﻣﻴﻮه ﻫﺎی داﻧﻪ رﻳﺰ ) اﻧﮕﻮر و ﺗﻮت درﺧﺘﻲ ( − ﻫ ﻣﻴﻮه ﺎی ﺧﺸﻚ ) ﺑﺎدام، ﭘﺴﺘﻪ، ﮔﺮدو، ﺳﻨﺠﺪ و ﻓﻨﺪق ( − ﻣﻴﻮه ﻫﺎی ﺳﺮدﺳﻴﺮی ) زرﺷﻚ، ازﮔﻴﻞ، زاﻟﺰاﻟﻚ و ﺳﻤﺎق ( − ﻣﻴﻮه ﻫﺎی ﻧﻴﻤﻪ ﮔﺮﻣﺴﻴﺮی ) اﻧﺎر، اﻧﺠﻴﺮ، ﭘﺮﺗﻘﺎل، ﺧﺮﻣﺎ، ﺧﺮﻣﺎﻟﻮ، زﻳﺘﻮن، ﮔﺮﻳﭗ ﻓﺮوت، ﻟﻴﻤﻮﺗﺮش، ﻟﻴﻤﻮﺷﻴﺮﻳﻦ، ﻧـﺎرﻧﺞ و ﻧﺎرﻧﮕﻲ ( − ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻴﻮه )ﻫﺎ زﻋﻔﺮان، ﻋﻨﺎب، ﻏﻴﺮﻣﺜﻤﺮ، ﺗﻮت ﻧﻮﻏﺎن، ازﮔﻴﻞ ژاﭘ (ﻨﻲ 3 - 5 - 2 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ) ﺳﺒﺰ ( ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻤﺪه ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ دارای آﺑﺮاﻧﻪ ﺳﺒﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی ﻛﻠﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻤﺪه ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﺟﻨﮕﻠﻲ − ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﻌﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺎده ﺑﺮای ﻫﺮ ﻫﻜﺘﺎر ﺟﻨﮕﻞ، ﻣﻴﺰان ﻣﺸﺨﺼﻲ ﺑﺎران ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺟﻨﮕﻠﻲ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد و ﺑﺮای ﻣﺮاﺗﻊ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﻣﺮاﺗﻊ ﻣﺘﺮاﻛﻢ، ﻧﻴﻤﻬﻢ ﺗـﺮاﻛﻢ و ﻛـﻢ ﺗـﺮاﻛﻢ ﻣﻴـﺰان ﻣﺸﺨﺼـﻲ آب ﺳـﺒﺰ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭼﻮن ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﺑﺮای ﺑﺎران ﻣﻮﺛﺮ ) آب ﺳﺒﺰ ( اراﺿﻲ ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ اﻧﺠﺎم ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑـﺎ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻌﺎدل آب ﺳﺒﺰ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ ﻛﻪ ﺷﺒﺎﻫﺘﻬﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ دارﻧﺪ ﻣﻲ ﺗـﻮان ﻣﻘـﺎدﻳﺮی را ﺑﺮای آب ﺳﺒﺰ اﻳﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب ﺳﺒﺰ ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎﺗﻲ اﻳـﻦ ﻋﺮﺻـﻪ ﻫـﺎ از ﻛـﻞ ﺑﺎرش ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺗﻊ ﻛﺸﻮر ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ د . ر ﺟﺪول ﻫﺎی اراﺋﻪ ﺷﺪه در ﮔﺰارش ﺗﻜﻤﻴﻠﻲ ) ﻟـﻮح ﻓﺸـﺮده ﭘﻴﻮﺳـﺖ ( ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻻزم در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . - ﺑﺮآورد آب ﺳﺒﺰ ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺗﻊ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ اﺳﺘﺎن در ﺳﺎل 1384 )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ- ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﺟﺪول )3 - 2(، ﺑﺮآورد آب ﺳﺒﺰ ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺗﻊ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ اﺳﺘﺎن در ﺳﺎل 1384 را ﻧﺸﺎ ن ﻣﻲ دﻫﺪ . از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻫـﺮ اﺳﺘﺎن، ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آب ﺳﺒﺰ ﻫﺮ ﻫﻜﺘﺎر ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه در ﺟﺪول )3 - 2(، ﺑﺎ رﻋﺎﻳﺖ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺣﺪود 88 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﺟﻨﮕﻠـﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺤ ) ﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 63 ﺟﺪول3 - 2 - ﺑﺮآورد آب ﺳﺒﺰ ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺗﻊ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ اﺳﺘﺎن در ﺳﺎل 1384 )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ - ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( - ﺳﻬﻢ آﺑﺮاﻧﻪ ﭼﻮب در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺮض ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ﭼـﻮب ﺑﺮاﺑـﺮ 52 /4 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ، ﻗﻴﻤـﺖ ﻳـﻚ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻛﺎﻏﺬ ﺑﺮاﺑﺮ 17500 رﻳﺎل و ﻗﻴ ﻤﺖ ﻳﻚ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﻟﻮار ﺑﺮاﺑﺮ 384000 رﻳﺎل اﺳـﺖ . ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻛﺎﻏـﺬ ﺑـﻪ ﻛـﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭼﻮﺑﻲ ﺑﺮاﺑﺮ 30 /0 و ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻟﻮار ﺑﻪ ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺮاﺑﺮ70 /0 اﺳﺖ . ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷـﻲ ﺑـﺮای ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﭼﻮب ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻧﮕﺎره ی 18 ﻓﺮﻣﻮل ﻫﺎی زﻳﺮ ﺑﺮای ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﻮاد اوﻟﻴﻪ ﺻﺎدق اﺳﺖ . (70gr) /100(gr) 0.7 = = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ) اﻟﻮار ( 30(gr) /100(gr) 0.3 = = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﻛﺎﻏﺬ ( (70(gr) 384000(R)) / (30(gr) 17500(R) 70(gr) 384000(R)) 0.980843 = × × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) اﻟﻮار ( 64 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی (30(gr) 17500(R)) / (30(gr) 17500(R) 70(gr) 384000(R)) 0.019157 = × × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) ﻛﺎﻏﺬ ( ﺣﺎل ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮﮔﻴﺮی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺎﻻ، ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ را ﺑﺮای ﻫﺮ ﻳ ﻚ از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . 3 [(4.52 / 0. 7)] 0.980843 6.333443 (m ) = × = آﺑﺮاﻧﻪ ) اﻟﻮار ( 3 [(4.52 / 0. 3)] 0.019157 0.288632 (m ) = × = آﺑﺮاﻧﻪ ) ﻛﺎﻏﺬ ( 3 6.333443 0.7 0.288632 0.3 4.52 (m ) = × + × =آﺑﺮاﻧﻪ ﭼﻮب ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )3 - 7( دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻋﺪد ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﺮای آﺑﺮاﻧﻪ ﭼﻮب ﺑﺎ ﻣﻴﺰان اوﻟﻴﻪ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻬﻴـﻪ ﻳﻚ ﻣﺘﺮﻣ ﻜﻌﺐ ﭼﻮب ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ . ﺷﻜﻞ 3 - 7 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ﭼﻮب 3 - 5 - 3 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ) ﺳﺒﺰ ( ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻣﻲ ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی ﻛﻠﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻤﺪه داﻣﻲ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﮔﻮﺷﺖ ﻗﺮﻣﺰ − ﮔﻮﺷﺖ ﺳﻔﻴﺪ ﻣﺮغ ) ( − ﺷﻴﺮ و ﻣﻮاد ﻟﺒﻨﻲ − ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ - ﺗﻌﻴﻴﻦ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت داﻣﻲ ) ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﺣﻴﻮاﻧﺎت زﻧﺪه ( ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻳﻚ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻠﻲ در ﺧﺼﻮص ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ در ﻣﻮرد ﺣﻴﻮاﻧـﺎت اﻫﻠـﻲ و ﻣﺤﺼـﻮﻻت آن ﻫـﺎ ﺗﻮﺳـ ﻂ ﺷـﺎﭘﺎﮔﺎﻳﻦ و ﻫﺎﻛﺴﺘﺮ ]42 [ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺗﺒﺎدل آب ﻣﺠﺎزی ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت ﺣﻴﻮاﻧﺎت اﻫﻠﻲ و ﻣﺤﺼﻮﻻت آن ﻫﺎ ارﺗﺒﺎط دارد، از ﻃﺮﻳـﻖ ﺿﺮب ﺣﺠﻢ ﻫﺎ ی ﺗﺠﺎرت ton yr در ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی 3 m ton ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺳﭙﺲ در ﻣﻴﺎن ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﻴﻮان ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﺑﺘﺪا اﻧﻮاع ﻣﺤﺼﻮﻻت p (n ) ﻛـﻪ از اﻧـ ﻮاع Pf=0.3 Vf=0.019 اﻟﻮار ﻛﺎﻏﺬ Pf=0.7 Vf=0.98 ﭼﻮب )52 /4( ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 65 s (n ) ﺣﻴﻮان ﻣﻨﺸﺎ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻓﻘﻂ و ﻓﻘﻂ از ﻳﻚ ﻧﻮع وﻳﮋه ﺣﻴﻮان ﺑﻪ وﺟـﻮد آﻳﺪ ﻣﻲ ﺑﻪ . ﻃﻮر ﺳﺎده، ﻓﺮض ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻓﺮآورده ﻫﺎی داﻣﻲ ﺻﺎدرﺷﺪه از ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻣﻌﻴﻦ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ در داﺧﻞ آن ﻛﺸﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺷﺎﭘﺎﮔ ﺎﻳﻦ و ﻫﺎﻛﺴﺘﺮا ]42 [ ﺑﺎ درﺧﺖ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﻟﻴﺪ را ﻧﺸـﺎن ﻣـﻲ دﻫـﺪ . ﺑـﺮای ﻣﺜـﺎل ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی در ﮔﻮﺷﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی در ﻻﺷﻪ ﺣﻴﻮان ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد، ﻛﻪ آن ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی در ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . اﮔﺮ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻻﺷﻪ، از ﭘﻮﺳﺖ ﺣ ﻴ ﻮان زﻧﺪه ﺑﺮای ﭼﺮم ﻧ ﻴ ﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﺷـﻮد، ﻣﺤﺘﻮﻳـﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑﺮ ﻻﺷﻪ و ﭘﻮﺳﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻧﺴﺒﺖ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﺣﻴـﻮان زﻧﺪه ﺑﻪ ﻃﻮر زﻳﺎدی ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در دوره زﻧﺪﮔﻲ ﺣﻴﻮان ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻋﻼوه ﺑـﺮ آن آب آﺷﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪه در ﻃﻮل زﻧﺪﮔﻲ ﺣﻴﻮان و ﻧﻴﺎزﻫﺎی آﺑﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﺮای ﺷﺴﺘﺸﻮی آﺧﻮر ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳـﺪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . - ﺳﻪ ﺟﺰو اﺻﻠﻲ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﻳﻚ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﻳﻚ ﺣﻴﻮان در ﭘﺎﻳﺎن دوره زﻧﺪﮔﻲ اش ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺠﻢ آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑـﺮای رﺷـﺪ و ﺗﻜـﺎﻣﻠﺶ ا ز ﻃﺮﻳـﻖ ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ، آب ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻲ و آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮا ی ﺗﻤﻴﺰﻛﺮدن ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺘﺶ و ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ، ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ) . راﺑﻄﻪ 3 - 7(ﺳﻪ ﺟﺰو اﺻﻠﻲ ﺑﺮای ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه وﺟﻮد دارد : )3 - 7( a feed drink serv VWC [e,a] VW [e,a] VWC [e,a] VWC [e,a] = + + ﻛﻪ در آن : a VWC [e,a] : ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﺣﻴﻮان (a) در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب در واﺣﺪ ﺗﻦ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ( feed VWC : ﻇﺮﻓﻴﺖ آب ﻣﺠﺎزی از ﺧﻮراک ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺴﺒﻲ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب در واﺣﺪ ﺗﻦ از ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ( drink VWC : ﻇﺮﻓﻴﺖ آب ﻣﺠﺎزی از ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺴﺒﻲ )ﻣ ﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب در واﺣﺪ ﺗﻦ از ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ( serv VWC : ﻇﺮﻓﻴﺖ آب ﻣﺠﺎزی از ﺳﺮوﻳﺲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺴﺒﻲ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب در واﺣﺪ ﺗﻦ از ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ( اﺳﺖ . - ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﺣﻴﻮان ﺑﺮای ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺷﺎﻣﻞ دو ﻗﺴﻤﺖ اﺳـﺖ : ﻧﺨﺴـﺘﻴﻦ ﻗﺴـﻤﺖ آب واﻗﻌـﻲ ﻛـﻪ ﺑﺮای آﻣﺎده ﻛﺮدن ﺧﻮراک دام ﻻزم اﺳﺖ و دوﻣﻴﻦ ﻗﺴﻤﺖ، آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ ﻛﻪ در اﺟـﺰا ی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺧـﻮراک ﻣﺼـﺮف ﺷـﺪه اﺳﺖ . ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﺧﻮراک ﻳﻚ ﺣﻴﻮان در ﭘﺎﻳﺎن دوره زﻧﺪﮔﻲ اش ﺑﺮاﺑﺮ راﺑﻄﻪ )3 - 8( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )3 - 8( c slaughter n mixing c 1 birth feed a {q [e,a] SWD[e,a]*C[e,a,c]}dt VWC [e,a] W [e,a] = + = ∑ ∫ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : 66 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی feed VWC [e,a] : ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﺧﻮراک ﻳﻚ ﺣﻴـﻮان در ﭘﺎﻳـﺎن دوره زﻧـﺪﮔﻲ اش ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب در واﺣـﺪ ﺗـﻦ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ( mixing q [e,a] :ﺣﺠﻢ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺨﻠﻮط ﻛﺮدن ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺣﻴﻮان a در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪهe )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در روز ( C[e,a,c] : ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮل ﻛﺸﺎورزی (C) در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در واﺣﺪ ﺗﻦ از ﻣﺤﺼﻮل ﻛﺸﺎورزی ( a W [e,a] : ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ وزن ﺣﻴﻮان زﻧﺪه (a) در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) )ﺗﻦ ( اﺳﺖ . ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ وزن ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑﺮ ﭘﺎ ﻪ ﻳ راﺑﻄﻪ )3 - 9( ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣ :ﺪﻳآ ﻲ )3 - 9( CWR[e,c] SWD[e,c] cy[e,a] = در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : CWR[e,c] : ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮل از ﻣﺤﺼﻮل ﻛﺸﺎورزی در ﻛﺸﻮرe )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﻫﻜﺘﺎر ( cy[e,c] : ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻣﺤﺼﻮل ) ﺗﻦ در ﻫﻜﺘﺎر ( اﺳﺖ . در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺣﺘﻴﺎﺟﺎت آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی، از ﻣﺪل CROPWAT ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ FAO ،ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲ ﺷـﻮد . اﻃﻼﻋﺎت آب و ﻫﻮاﻳﻲ ) اﻗﻠﻴﻢ ( ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺣﺘﻴﺎﺟﺎت آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت از ﺑﺎﻧﻚ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ CLIMWAT ازFAO ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی دﻳﮕﺮ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺎﺧﺘﺎری (in-built) در ﻣﺪلCROP WAT ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ از . ﻣﻌﺎدﻟﻪ spenmun – moteith FAO ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﺗﺒﺨﻴﺮی ﻣﺤﺼﻮل ﻛﺸـﺎورزی (ET0,mm / day) اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﺤﺼﻮل ﻛﺸﺎورزی (ET0,mm / day) ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻮع ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺿﺮﻳﺐ آن ﻣﺤﺼﻮلC (K ) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺎﺧﺘﺎری در ﻣﺪل CROPWAT ﻋﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ از . c ET دوره ﻛﺎﻣﻞ رﺷﺪ ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻛﻞ ﻧﻴﺎز آﺑـﻲ ﻣﺤﺼـﻮل اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی از FAO STAT ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . - ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از آب ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻲ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﺣﻴﻮان از ﻧﻮﺷﻴﺪن ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻛﻞ ﺣﺠﻢ آب ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺣﻴﻮا ن در ﻃﻮل دوره رﺷﺪ . در ﻛﻞ دوره زﻧﺪﮔﻲ ﺣﻴﻮان، ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺣﺠﻤﻲ از آب در ﻫﺮ ﺗﻦ از ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮد . ﻣﻴـﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻲ از راه راﺑﻄﻪ )3 - 10 ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )3 - 10 ( slaughter d birth drink a q [e,a]dt VWC [e,a] W [e,a] = ∫ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : drink VWC [e,a] :ﻣﻴﺰا ن آب ﻣﺠﺎزی از ﻧﻮﺷﻴﺪن ﻳﻚ ﺣﻴﻮان ﺗﺎ ﭘﺎﻳـﺎن دوره زﻧـﺪﮔﻲ اش ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب در واﺣـﺪ ﺗـﻦ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ( d q [e,a] : ﻧﻴﺎز آب ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻲ روزﻣﺮه ﺣﻴﻮانa در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪهe )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در روز ( ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 67 a W [e,a] : وزن ﺣﻴﻮان زﻧﺪه در ﭘﺎﻳﺎن دوره زﻧﺪﮔﻲ اش ﺗﻦ ) .ﺳﺖ ا ( - ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای ﻧﮕﻬﺪاری ﺣﻴﻮ ان ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﺣﻴﻮان ﺑﺮا ی ﻧﮕﻬﺪاری ﺣﻴﻮان ﻣﺴﺎوی ﺑﺎ ﻛﻞ ﺣﺠﻢ آب اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه ﺑـﺮای ﺗﻤﻴﺰﻛـﺮدن ﻣﺤﻮﻃـﻪ ﻣﺰرﻋﻪ، ﺷﺴﺘﻦ ﺣﻴﻮان و دﻳﮕﺮ ﺳﺮوﻳﺲ ﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﺤﻴﻂ در ﻃﻲ دوره ﻛﺎﻣﻞ زﻧﺪﮔﻲ ﺣﻴﻮان اﺳـﺖ . ﻣﻴـﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺬﻛﻮر ﺗﻮﺳﻂ راﺑﻄﻪ )3 - 11 ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )3 - 11 ( slaughter serv birth serv a q [e,a]dt VWC [e,a] W [e,a] = ∫ serv VWC [e,a] : ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪهe )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب در ﺗﻦ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ( a W [e,a] : وزن زﻧﺪه ﺣﻴﻮان (a) در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) ) (ﺗﻦ serv q [e,a] :اﺣﺘ ﻴﺎﺟﺎت روزاﻧﻪ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺟﻬﺖ ﻧﮕﻬﺪاری ﺣﻴﻮان a )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮ روز ( اﺳﺖ . - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺣﻴﻮاﻧﺎت اﻫﻠﻲ y ﺳﻄﻮح ﻣﺤﺼﻮل ﻣﻮﺿﻮع دﻳﮕﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﻮد ﭼﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه از ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺣﻴﻮاﻧـﺎت اﻫﻠـﻲ ) ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﮔﻮﺷﺖ، ﺷﻴﺮ، ﭘﻨﻴﺮ، ﻛﺮه و ﭼﺮم و ﻏﻴﺮه ( ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻮﺟﻮد در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﺸـﻜﻞ دوﺑـﺎره ﺷـﻤﺎری اﺳـﺖ . ﺑـﺮا ی ﻣﺜﺎل اﻣﻜﺎن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ دوﺑﺎره ﻣﻘﺪار آب ﻣﺠﺎزی ﻛﻪ ﻳﻚ ﺑﺎر ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﻴﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﻮﺷﺖ ﻳـﻚ دام وﺟﻮد دارد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺎﻃﺮ در ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺑﻪ روش ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ، ﺳﻄﻮﺣﻲ از ﻣﺤﺼﻮل در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭘﺲ ﻣﺤﺼـﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از ﻳﻚ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﻣﻨﺸﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺣﻴﻮاﻧﺎت اﻫﻠﻲ اوﻟﻴﻪ ﻧﺎﻣﻴـﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . ﺑـﺮای ﻣﺜـﺎل، ﮔﺎوﻫﺎ، ﺷﻴﺮ، ﻻﺷﻪ و ﭘﻮﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮﻻت اوﻟﻴﻪ آن ﻫﺎﺳﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﺤﺼﻮﻻت اوﻟﻴﻪ ﺣﻴﻮاﻧﺎت اﻫﻠـﻲ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻣﻲ ﻳﺎ ﺑﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻨﻴﺮ و ﻛﺮه ﻛﻪ از ﻣﺤﺼﻮل اوﻟﻴﻪ ﺷﻴﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﻨﺪ ﻳﺎ ﺳﻮﺳﻴﺲ ﻛﻪ از ﻣﺤﺼﻮل اوﻟﻴﻪ ﮔﻮﺷﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . y ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺳﻄﺢ ﺗﻜﺎﻣﻞ ) ﻣﺤﺼﻮﻻت اوﻟﻴﻪ از ﺣﻴﻮاﻧﺎت زﻧﺪه ( ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﻓﺮآورده ﺷﺎﻣﻞ ﻗﺴﻤﺘﻲ از ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑﻪ اﺿﺎﻓﻪ آب ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﺗﻜﺎﻣـﻞ ﻳﺎﻓﺘـﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻧﻴﺎز آب در ﻣﺮاﺣﻞ ﺑﻌﺪی در ﻫﺮ ﺗﻦ از ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑﺎ ﻛﻤﻚ راﺑﻄﻪ )3 - 12 ( ﻣﻌﻠﻮم ﻣﻲ ﺷﻮد : )3 - 12 ( [ ] [ ] [ ] PROC A Q e,a PWR e,a W e,a = در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : 68 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی [ ] PWR e,a : ﻧﻴﺎز آﺑﻲ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﺮآوری ﺑﺮای ﻫﺮ ﺗﻦ ﺣﻴﻮان زﻧﺪهa از ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮﻟﻴﺪی اوﻟﻴﻪ در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدر ﻛﻨﻨـﺪهe )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮ ﺗﻦ ( [ ] PROC Q e,a : ﺣﺠﻢ آب در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﺮآوری ﺑﺮای ﺣﻴﻮان زﻧﺪهa در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪهe )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( a W [e,a] : وزن زﻧﺪه ﺣﻴﻮان (a) در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) )ﺗﻦ ( اﺳﺖ . ﺣﺠﻢ ﻛﻞ آب ﻣﺠﺎزی ا ز ﺣﻴﻮان زﻧﺪه )VWCa ( و ﻧﻴﺎز آﺑﻲ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﺮآوری )PWR ( ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣﻨﻄﻘـﻲ ﺑـﻪ ﻫـﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺮای اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺎﻳﺪ دو راﺑﻄﻪ دﻳﮕﺮ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﺮد : ﺟﺰء ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺟﺰء ارزﺷﻲ ﺟﺰء ﺗﻮﻟﻴﺪ از راﺑﻄﻪ )3 - 13 ( ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ : آﻳﺪ )3 - 13 ( P a W [e,P] Pf[e,p] W [e,a] = در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : Pf[e,p] : ﺑﺨﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪی ﻣﺤﺼﻮلp در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪهe اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻫﺮ ﺗﻦ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑ ﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ . آﻳﺪ p W [e,p] : وزن ﻓﺮآورده اوﻟﻴﻪ (p) ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﻳﻚ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه (a) در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) ) (ﺗﻦ a W [e,a] :وزن زﻧﺪه ﺣﻴﻮ ان (a) در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) )اﺳﺖ (ﺗﻦ . ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﮔﺮ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل در ﻃﻲ دوره زﻧﺪﮔﻲ ﻳﻚ ﺣﻴﻮان ﺑ ﺪ ﺳﺖ آﻳﺪ، در اﻳﻦ ﺻﻮرت [ ]fP 0,1 ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﺷﻴﺮ و ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ﻫﺎ، ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ از ﻳﻚ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺟﺰو ارزﺷﻲ )f V [e,p] ( ، از راﺑﻄﻪ )3 - 14 ( ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ : آﻳﺪ )3 - 14 ( f f f v[p]*P [e,p] V [e,p] [ ] (v[p]*P [e,p] = ∑ ﻣﺨﺮج ﻛﺴﺮ ﻓﻮق ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺠﻤﻮع ﻛﻞ ﺗﻤﺎم ﻓﺮآورده ﻫﺎی اوﻟﻴﻪ ای اﺳﺖ ﻛﻪ از اﺻﻞ ﺣﻴﻮان (a) ﻣﻨﺸﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : f V [e,p] :ﻧﺮﺧﻲ از ارزش ﺑﺎزاری ﻓﺮآورده ﺣﻴﻮان اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻣﺠﻤﻮع ارزش ﻫﺎی ﺑﺎزاری ﻛﻠﻴﻪ ﻓـﺮآورده ﻫـﺎی ﺣﻴـﻮان اﺳﺖ ) رﻳﺎل ﺑﺮای ﻫﺮ ﺗﻦ ( v[p] :ارزش ﺑﻪ ازاری ﻓﺮآورده p )واﺣﺪ ﭘﻮﻟﻲ در ﺗﻦ ( اﺳﺖ . Pf[e,p] : ﺟﺰء ﺗﻮﻟﻴﺪی ﻣﺤﺼﻮلp در ﻛﺸـﻮر ﺻـﺎدرﻛﻨﻨﺪهe اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻫﺮ ﺗﻦ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻣﻴـﺰان آب ﻣﺠـﺎزی (VWC) از ﻣﺤﺼـﻮل اوﻟﻴـﻪ (P) و ﺑـﺮ ﺣﺴـﺐ 3 m ton اﺳﺖ ﻛﻪ از راﺑﻄﻪ )3 - 15 (ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ : آﻳﺪ )3 - 15 ( f p a f V [e,p] VWC [e,p] (VWC [e,a] PWR[e,a])* P [e,p] = + در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : p VWC [e,p] : ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی از ﻣﺤﺼﻮل اوﻟﻴﻪ (P) )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮ ﺗﻦ ( ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎ رﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 69 y ﺳﻄﺢ ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ از ﺗﻜﺎﻣﻞ ) ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ از ﻣﺤﺼﻮﻻت اوﻟﻴﻪ ( رده وآﻓﺮ ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﻓﺮآورده ﻫﺎی اوﻟﻴﻪ ﻧﻴﺰ، ﺑﻪ ﻣﻘﺪاری از آب ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ . ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ﺛﺎﻧﻮﻳـﻪ ﺷـﺎﻣﻞ ﻗﺴﻤﺘﻲ از ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺤﺼﻮل ﭘﺎﻳﻪ اوﻟﻴﻪ و آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه در ﻣﺮاﺣﻞ ﺑﻌﺪی اﺳﺖ . در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻴـﺎز آب ﺗﻜﻤﻴﻠـﻲ، pwr[e,p] ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺠﻤﻲ از آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻜﻤ ﻞ ﻴ ﻳﻚ ﺗﻦ از ﻣﺤﺼﻮل اوﻟﻴﻪ (p) در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺛﺎﻧﻮﻳـﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺳﻬﻢ ﻓﺮآورده fP [e,p] ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻧﺮﺧﻲ از وزن ﻣﺤﺼﻮل ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ (p) در ﻫﺮ ﺗـﻦ از ﻣﺤﺼـﻮل اوﻟﻴـﻪ در ﻛﺸـﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه (e) اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻣﻘﺪار ارزش f V [e,p]ﻋﻨ ، ﺑﻪ ﻮان ﻧﺮﺧﻲ از ارزش ﺑﺎزار از ﻳﻚ ﻓﺮآورده ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﺑﺮای ﻛـﻞ ارزش ﺑﺎزاری از ﻫﻤﻪ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه از ﻓﺮآورده اوﻟﻴﻪ اﺳﺖ . ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻣﻴـﺰان آب ﻣﺠـﺎزی از ﻓـﺮآورده ﺛﺎﻧﻮﻳـﻪ (P) 3 m ton ﺑﺎ اﺳﺘﻔ ﺎ ده از رواﺑﻂ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻓﺮآورده اوﻟﻴﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣ . ﺪﻳآ ﻲ ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻓﺮآورده اوﻟﻴﻪ و اﺣﺘﻴﺎﺟﺎت آب ﺗﻜﻤﻴﻠﻲ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺮآورده ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ، ﻣﺒﻨﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎ روش ﻣﺸـﺎﺑﻪ، اﻣﻜـﺎن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺛﺎﻟﺚ ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارد . c ﺳﻬﻢ آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﻳ ﺎ ﻓﺮآورده ﻧﻬﺎﻳﻲ؛ ﻣﻮرد ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮغ ﻓﺮض ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻣﺮغ ﺗﺨﻤﮕﺬار ﺑﺮاﺑﺮ 8000 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ و ﻗﻴﻤﺖ ﻳﻚ ﻣﺮغ زﻧﺪه در اﻳﺮان 24000 رﻳﺎل، ﻗﻴﻤﺖ ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮغ11000 رﻳﺎل و ﻗﻴﻤﺖ ﻳﻚ ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ 500 رﻳﺎل اﺳـﺖ و ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﻮﺷﺖ ﺑﻪ ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻ ت 8/0، ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ﺑﻪ ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت 05 /0 و ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﺮ ﻣـﺮغ ﺑـﻪ ﻛـﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻت 15 /0 اﺳﺖ . ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ﺑﺮای ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﻣﺮغ ﺗﺨﻤﮕـﺬار ﺑـﻪ ﺷـﻜﻞ زﻳـﺮ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ) ﻓﺮﻣﻮل ﻫﺎی زﻳﺮ ﺑﺮای ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﻣﻮاد اوﻟﻴﻪ ﺻﺎدق اﺳﺖ (. وزن ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻ ) ت 100 /( وزن ﻣﺤﺼﻮل ) ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮغ ( = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی 80(gr) /100(gr) 0.8 = = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮغ ( 5(gr) /100(gr) 0.05 = =ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ﺗﺨﻢ ) ﻣﺮغ ( 15(gr) /100(gr) 0.15 = = ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﭘﺮ ﻣﺮغ ( (80(gr) 11000(R)) / (80(gr) 11000(R) 5(gr) 450(R) 15(gr) 2000(R)) 0.96 = × × + × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮغ ( (5(gr) 450(R)) / (5(gr) 450(R) 80(gr) 11000(R) 15(gr) 2000(R)) 0.002 = × × + × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ﺗﺨﻢ ) ﻣﺮغ ( / (15(gr) 2000(R)) / (15(gr) 2000(R) 5(gr) 450(R) 80(gr) 11000(R)) 0.03 = × × + × + × = ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ) ﭘﺮﻣﺮغ ( ﺣﺎل ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮﮔﻴﺮی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺎﻻ ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ را ﺑﺮای ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . 70 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ])آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺎده ورودی )3 m ( / ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪی ﻣﺤﺼﻮل )i([ × ﻧﺴﺒﺖ ارزﺷﻲ ﻣﺤﺼﻮل )i( = آﺑﺮاﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮل )i( 3 [(8000 / 0. 8)] 0.96 9600 (m ) = × = ﺑﺮاﻧﻪ ) ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮغ ( 3 [(8000 / 0. 05)] 0.002 320 (m ) = × = آﺑﺮاﻧﻪ ﺗﺨﻢ ) ﻣﺮغ ( 3 [(8000 / 0. 15)] 0.03 1600 (m ) = × = آﺑﺮاﻧﻪ ) ﭘﺮﻣﺮغ ( c ﺑﺮآورد ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و ﻛﻞ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز دام ﮔﺎو ﮔﻮﺷﺘ ﻲ در ﻛﺸﻮر ﺟﺪول )3 - 3(، ﺑﺮآورد ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و ﻛﻞ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز دام ﮔﺎو ﮔﻮﺷﺘ ﻲ در ﻛﺸﻮر و ﺟﺪول )3 - 4(، ﺑـﺮآورد ﻣﻘـﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز دام و آب ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛـﻪ در ﺟـﺪول )3 - 3( دﻳـﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺮای ﻫﺮ واﺣﺪ داﻣﻲ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺗﻦ در ﺳﺎل ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑـﺮای ﮔـﺎو ﻧـﺮ و ﻣـﺎده ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺷـ ﺪه اﺳـﺖ و ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺧﻮراک ﺑﺮای دو ﻧﻮع دام ﻧﻴﺰ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﻴﺰان ﻧﻴﺎز وﻳﮋه ﻫﺮﻛـﺪام از ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺧـﻮراﻛﻲ ﺑـﺮای ﻫـﺮ ﺗـﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﺧﻮراﻛﻲ از ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺨﺶ زراﻋﺖ اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻧﺘﻴﺠﻪ ی ﺣﺎﺻﻞ ﺿﺮب دو ﺳﺘﻮن ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﻴـﺎز آﺑﻲ ﻫﺮ ﮔﻴﺎه و ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺧﻮراک ﻣﺼﺮﻓﻲ دام ﻫﺎ، ﺳﺘﻮن آﺧﺮ ﺟﺪول ﺑﺮای ردﻳﻒ ﻫﺎی 1 ﺗﺎ11 اﺳـﺖ ﻛـﻪ در ردﻳـﻒ12 ﻋـﺪد 2681 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮای ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺤﺼﻮﻻت در ﺳﺎل ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ . در ردﻳﻒ 13 ، ﺿﺮﻳﺒﻲ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺿﺮﻳﺐ ﺳﻦ و ﺑﻠـﻮغ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد در ﻋﻠﻮم داﻣﻲ، ﺑﺮای دام ﮔﺎو ﺷﻴﺮی ﺑﺮاﺑﺮ 3 اﺳﺖ . ﻧﺘﻴﺠـﻪ ﺣﺎﺻـﻞ ﺿـﺮب دﻳﻒ ر ﻫﺎی 12 و13 ، ﻋﺪد25 / 8043 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺗﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ی ﻛﻞ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ ﻳـﻚ واﺣﺪ دام ﮔﺎو ﺷﻴﺮی در ﻳﻚ ﺳﺎل اﺳﺖ . ردﻳﻒ ﻫﺎی 15 و16 ﺟﺪول )3 - 3( ، ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻧﻮﺷﻴﺪن و ﺳـﺮوﻳﺲ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . ﺑﺎ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑ ﺮای ﺧﻮراک، ﻧﻮﺷﻴﺪن و ﺳﺮوﻳﺲ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺮ ﻋـﺪد ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ وزﻧﻲ دام )580 /(ﺗﻦ ، آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻫﺮ واﺣﺪ داﻣﻲ ﺑﺮاﺑﺮ 13934 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮای ﻫﺮ ﺗﻦ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . در اداﻣـﻪ ﺑﺎ ﺿﺮب ﺗﻌﺪاد دام )400000 راس ( در ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ وزﻧﻲ دام، ﻣﻌﺎدل ﺗﻌﺪاد دام ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺗﻦ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺿﺮب ﻋﺪد اﺧﻴﺮ در آب ﻣﺼﺮف ﻫﺮ واﺣﺪ داﻣﻲ )13934 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺗﻦ ( ، آب ﻣﺼﺮف ﻛﻞ دام ﮔﺎو ﺷﻴﺮی ﺑﺮای ﻛﺸﻮر در ﻳﻚ ﺳﺎل ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 71 ﺟﺪول3 - 3 - ﺑﺮآورد ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و ﻛﻞ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز دام ﮔﺎو ﮔﻮﺷﺘ ﻲ در ﻛﺸﻮر اﻛﻨﻮن در ﺟﺪول )3 - 4( ﻣﻌﻠﻮم ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻘﺪار آب آﺑﻲ و ﺳﺒﺰ ﺑﺮای ﺗﻮ ﻟﻴﺪات ﮔﺎو ﺷﻴﺮی ﭼـﻪ اﻧـﺪازه اﺳـﺖ . ﺑـﺎ ﺿـﺮب ﻣﻘﺪار ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ در ﺗﻌﺪاد دام، ﻣﺼﺮف ﻛﻞ دام ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم در ﺳﺘﻮن ﭘﻨﺠﻢ ﺟﺪول )3 - 4( ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺿﺮب ﻣﻘﺪار ﻣﺼﺮف ﻛﻞ دام از ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮل در ﺿﺮﻳﺐ ﺳﻦ و ﺑﻠﻮغ ) ردﻳﻒ 13 ﺟﺪول )3 - 3( ( و ﻧﻴﺎز آﺑـﻲ ﻫـﺮ ﮔﻴـﺎه ) ﺳﺘﻮن ﺷﺸﻢ ﺟﺪول )3 - 3(( ، ﻣﻘﺪار ﻛﻞ آب آﺑﻲ ﻫﺮ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ دﺳـﺖ ﻣـﻲ آﻳـﺪ . ﺑـﺎ در اﺧﺘﻴﺎرداﺷـﺘﻦ ﻋﻤﻠﻜـﺮد در ﻫﻜﺘـﺎر ﻫـﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ﻣﻌﺎدل ﻛﻞ ﺳﻄﺢ زﻳﺮﻛﺸﺖ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . ﻣﻴﺰان آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻫﻜﺘﺎر ﻧﻴﺰ در ﺑﺨﺶ زراﻋﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ . در ﺳﺘﻮن آﺧﺮ ﻧﻴﺰ ﻛـﻞ آب ﺳـﺒﺰ ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﺑـﺮای ﺳـﻄﺢ زﻳﺮﻛﺸـﺖ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪ ه در ﺳـﺘﻮن 8 ، ﻣﻌـﺎدل 104345457 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ . 72 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺟﺪول3 - 4 - ﺑﺮآورد ﻣﻘﺪار ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز دام و آب ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻮاد ﺧﻮراﻛﻲ 3 - 5 - 4 - ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺑﺮاﻧﻪ ) ﺳﺒﺰ ( ﻣﺤﺼﻮﻻت آﺑﺰﻳﺎن ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی ﻛﻠﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻤﺪه داﻣﻲ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − آﺑﺰﻳﺎن در ﻣﺮاﻛﺰ ﭘﺮورﺷ ﻲ ﮔﺮم آﺑﻲ، آﺑﺰﻳﺎن ﺳﺮدآﺑﻲ و ﻣﻴﮕﻮی آب ﺷﻴﺮﻳﻦ − آﺑﺰﻳﺎن در ﻣﺮاﻛﺰ ﭘﺮورﺷﻲ ﺳﺮدآﺑﻲ − آﺑﺰﻳﺎن در ﻣﺮاﻛﺰ ﭘﺮورﺷﻲ ﻣﻴﮕﻮی آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫﺮﻛﻴﻠﻮﮔﺮم از ﻣﺎﻫﻴﺎن ﮔﺮم آﺑﻲ و ﺳـﺮدآﺑﻲ و ﻣﻴﮕـﻮی آب ﺷـﻴﺮﻳﻦ، ﻣﻴـﺰان ﻣﺸﺨﺼـﻲ آب ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗﺒﺨﻴـﺮ ﻳـﺎ آﻟﻮده ﺷﺪن از دﺳﺖ ﻣﻲ رود . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ در اﺧﺘ ﻴﺎرداﺷﺘﻦ آﻣﺎر ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣـﺎﻫﻲ و ﺑـﺎ ﻟﺤـﺎظ ﻛـﺮدن ﻣﻴـﺰان آب ﺗﺒﺨﻴﺮﺷﺪه و آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﻪ ازای ﻫﺮﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه، ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻘﺪار آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه را ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد . ﻣﻴـﺰان ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺑﻪ ازای ﻫﺮﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺎﻫﻲ ﮔﺮم آﺑﻲ و ﻣﻴﮕﻮی آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺮاﺑﺮ 1 ﻣﺘﺮ ﻣﻜﻌﺐ و 5/0 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳـﺖ . ﺑـﺮای ﻣﺎﻫﻴﺎن ﺳﺮدآﺑﻲ ﺗﺒﺨﻴﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﻤﻲ ﺷﻮد . ﻣﻴﺰان ﭘﺴﺎب ﺑﻪ ازای ﻫﺮﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺎﻫﻴﺎن ﮔﺮم آﺑﻲ، ﺳـﺮدآﺑﻲ و ﻣﻴﮕـﻮی آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ 7/0 ، 1/0 و5/0 درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻟﺒﺘﻪ ﻛﺎرﺑﺮان اﻳﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺿﺮﻳﺐ ﻫـﺎی ﻳﺎدﺷـﺪه را ﺑـﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻠﻤﻲ ﻳﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻴﺪاﻧﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ داده و ﻣﻨﺎﺳﺒﺘﺮﻳﻦ ﺿﺮﻳﺐ را اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﻨﺪ . در ﻧﺮم اﻓﺰار اراﺋﻪ ﺷﺪه در ﻟﻮح ﻓﺸـﺮده ی ﭘﻴﻮﺳﺖ، ﻣﻨﻮی ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ای ﺑﺮای ﻣﻨﻈﻮرﻛﺮدن ﺿﺮﻳﺐ ﻫﺎی ﻳﺎدﺷﺪه در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . - ﺰانﻴﻣ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻣﺰارع ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻴﺎن ﮔﺮم آﺑﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺗﻔﻜﻴﻚ اﺳﺘﺎن در ﺳﺎل 85 ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺮاﻛﺰ ﭘﺮورﺷﻲ ﮔﺮم آﺑﻲ، ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻋﻤﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ درﺻـﺪی از آب آﺑـﻲ را ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان آب ﺗﺒﺨﻴﺮﺷﺪه ) آب آﺑﻲ ( و درﺻﺪی از آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب آﻟﻮده ﺷﺪه ) آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻴـﺰان آﺑﺮاﻧـﻪ ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 73 آﺑﻲ ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ ﺟﺪ . ) ول 3 - 5( ، ﺰانﻴﻣ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻣﺰارع ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻴﺎن ﮔﺮم آﺑﻲ ﻛﺸـﻮر ﺑـﻪ ﺗﻔﻜﻴـﻚ اﺳﺘﺎن در ﺳﺎل 85 را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧـﻪ آﺑـﻲ ﺑﺮاﺑـﺮ 54224800 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ و ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﺮاﺑﺮ 93956800 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ77464 ﺗﻦ ﻣﺎﻫﻲ ﮔﺮم آﺑﻲ د ر ﻛﺸﻮر اﺳﺖ . ﺟﺪول 3 - 5 - ﺰانﻴﻣ آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ ﻣﺰارع ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻴﺎن ﮔﺮم آﺑﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺗﻔﻜﻴﻚ اﺳﺘﺎن در ﺳﺎل 85 )ﺗﻦ- ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 74 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 3 - 6 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی آﺑﻲ )-ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪی داﺧﻞ ﻛﺸﻮر ﻛﻪ ﻳﺎ ﺑﺮای ﻣﺼﺮف در ﻛﺸﻮر و ﻳﺎ ﺑﺮای ﺻﺎدرات ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رو د ﺷـﺎﻣﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻣﻲ ﺷﻮد . ﭘﻴﺶ از ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻻزم ﺑﻪ اﺷﺎره اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﮔﺮوه ﺑﻨﺪی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑ ﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﮔﺮوه ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﻮاد ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ − ﮔﺮوه ﻣﻨﺴﻮﺟﺎت − ﮔﺮوه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻮﺷﺎک و ﻛﻔﺶ − ﮔﺮوه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭼﻮب، ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭼﻮﺑﻲ و ﻛ ﺎﻏﺬی − ﮔﺮوه ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭘﺘﺮوﺷﻴﻤﻲ − ﮔﺮوه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺎﻧﻲ ﻏﻴﺮﻓﻠﺰی − ﮔﺮوه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻠﺰات اﺳﺎﺳﻲ − ﮔﺮوه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺎﺷﻴﻦ آﻻت − ﮔﺮوه ﺻﻨﺎﻳﻊ اﻟﻜﺘﺮوﻧﻴﻚ در ﺟﺪول )3 - 6( ،ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺟﺰﻳﻴﺎت ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻣ ﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ واﺣﺪﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر ﺑـﺮای ﻫـﺮ واﺣـﺪ ﻛـﺎﻻ در ﺑﺨﺶ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻏﺬاﻳﻲ اراﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ رﻗ . ﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻴﺰان واﺣﺪ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ از ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی آﻣﺎرﮔﻴﺮی ﺑﺎﻻ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﻮع ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی و ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫـﺮ ﻛـﺎﻻ، آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﺑـﺮای ﻫـﺮ واﺣـﺪ ﻛـﺎﻻی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﺑﺮای ﻛﻞ واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر در ﮔﺰارش ﻫﺎی ﻟـﻮ ح ﻓﺸـﺮده ی ﭘﻴﻮﺳـﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﻴﺰان آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﻫﺮ واﺣﺪ ﻛﺎﻻ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺣﺠﻢ ﺑﺎﻻی ﺻﻔﺤﺎت ﮔـﺰارش ﺻﺮﻓﺎ در ﻟﻮح ﻓﺸﺮده اراﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . - ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺟﺪاول ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻣ ﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ واﺣﺪﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر- ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻏﺬاﻳﻲ ﺟﺪول )3 - 6(، ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺟﺪاول ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻣ ﻘﺪار آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ واﺣـﺪﻫﺎ ی ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸـﻮر - ﺻـﻨﺎﻳﻊ ﻏـﺬاﻳﻲ را ﻧﺸـﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻛﻞ ﻇﺮﻓﻴﺖ واﺣﺪﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﺑـﺮ ﺣﺴـﺐ ﺗـﻦ ( و آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﻫـﺮ واﺣـﺪ ﺻﻨﻌﺘﻲ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ، آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫﺮ واﺣﺪ ﻛﺎﻻ، ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺿﺮب رﻗﻢ اﺧﻴﺮ در ﻇﺮﻓﻴـﺖ ﻫـﺮ واﺣـﺪ، ﻣﻴﺰان ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ واﺣﺪ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﺮای ﻫﺮ اﺳﺘﺎن ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺒﺰﺳ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 75 ﺟﺪول3 - 6 - ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺟﺪاول ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻣ ﻘﺪار آب ﻣﺼﺮﻓﻲ واﺣﺪﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر- ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻏﺬاﻳﻲ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﺗﻌﺪاد واﺣﺪﺳﻨﺠﺶ ﻇﺮﻓﻴﺖ اﺳﺘﺎن ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺻﻨﻌﺖ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻫﺮ واﺣﺪ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻫﺮ واﺣﺪ ﺻﻨﻌﺘﻲ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻫﺮ واﺣﺪ از ﻛﺎﻻ ﻛﻞ اب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ 1ﺗﻦ500 اﻳﻼم500 20779 42 20779 1ﺗﻦ174ﺗﻬﺮان174 20779 119 20779 1ﺗﻦ21600ﭼﻬﺎرﻣﺤﺎل21600 20779 1 20779 3ﺗﻦ22274 1راس30000ﺳﻴﺴﺘﺎن 2راس31650ﻓﺎرس15825 20779 1 41558 2راس540000ﮔﻴﻼن270000 20779 0 41558 1راس199500ﻫﻤﺪان199500 20779 0 20779 6راس801150 1ﻋﺪد76800ﺗﻬﺮان76800 20779 0 20779 1ﻋﺪد30660000ﻗﺰوﻳﻦ30660000 20779 0 20779 2ﻋﺪد30736800 1ﻗﻄﻌﻪ231000اﻳﻼم231000 20779 0 20779 1 231000 1ﺗﻦ25000ﻣﺎزﻧﺪران25000 20779 1 20779 1ﺗﻦ25000 1 دﺳﺖ11900ﺗﻬﺮان11900 20779 2 20779 1 دﺳﺖ11900 1راس30000اردﺑﻴﻞ30000 20779 1 20779 2راس234000ﺗﻬﺮان117000 20779 0 41558 1راس64000ﺧﺮاﺳﺎن64000 20779 0 20779 1راس28000ﺳﻴﺴﺘﺎن28000 20779 1 20779 1راس27000ﻛﻬﻜﻴﻠﻮﻳﻪ27000 20779 1 20779 1راس40000ﻳﺰد40000 20779 1 20779 7راس423000 1ﻋﺪد883000ﻗﺰوﻳﻦ883000 20779 0 20779 1ﻋﺪد883000 1ﺗﻦ75000ﻣﺎزﻧﺪران75000 20779 0 20779 1ﺗﻦ75000 1 دﺳﺖ119000ﺗﻬﺮان119000 20779 0 20779 1 دﺳﺖ119000 1راس50000اردﺑﻴﻞ50000 20779 0 20779 2راس1433000ﺗﻬﺮان716500 20779 0 41558 1راس1000000ﺧﺮاﺳﺎن1000000 20779 0 20779 1راس140000ﺳﻴﺴﺘﺎن140000 20779 0 20779 1راس430000ﻛﻬﻜﻴﻠﻮﻳﻪ430000 20779 0 20779 1راس500000ﻳﺰد500000 20779 0 20779 7راس3553000 1ﻋﺪد722000ﻗﺰوﻳﻦ722000 20779 0 20779 1ﻋﺪد722000 ﻛﺸﺘﺎرﮔﺎه اﻧﻮاع داﻣﻬﺎ ﻛﺸﺘﺎرﮔﺎه از ﻧﻮع ﮔﺎوی ﻛﺸﺘﺎرﮔﺎه از ﻧﻮع ﮔﻮﺳﻔﻨﺪی 3 - 7 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ ) ﺷﺮب، ﺷﺴﺘﺸﻮ، ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ و ﺧﺪﻣﺎت ( ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﺗﺮ ﮔﻔ ﺘﻪ ﺷﺪ ﺑﺨﺶ ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ ﺑﻪ واﻗﻊ در ﭘﺎﻳﺎن ﭼﺮﺧﻪ آب در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . در ﺑﺨﺶ ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ ﺑﻪ واﻗﻊ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺧﻮراﻛﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻬﺮی و روﺳـﺘﺎﻳﻲ ﻧﻴـﺰ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از آب ﺳﻄﺤﻲ ﻳﺎ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺳﺘﺤﺼﺎل ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﺮای ﺷﺮب، ﺷﺴﺘﺸﻮ، ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ )2 - 2( ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺨﺸﻲ از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﻪ آﻟﻮده ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ) ﭘﺴﺎب ﺷـﻬﺮی ﻳـﺎ روﺳﺘﺎﻳﻲ ( در ﭼﺮﺧﻪ آب در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻴﺰان آب ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ ﻫﻤﺎن آب اﺳﺘﺤﺼﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ از آب آﺑﻲ ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻣﻴﺰان ﭘﺴﺎب ﻫﻢ درﺻﺪی از آب ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آﻟﻮده ﺷﺪه اﺳﺖ . 76 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺧﻮراﻛﻲ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ اﻧﺮژی روزاﻧﻪ ﻳﺎ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺨﺸـﻲ از ﺗﻮﻟﻴـﺪات ﺧـﻮراﻛﻲ ﻧﻴـﺰ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﺼﺮف از ﺑﻴﻦ ﻣﻲ روﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﺿﺎﻳﻌﺎت در ﻣﺮﺣﻠﻪ ی ﻣﺼﺮف ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در ﻋﻤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آ ب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﺮای آن ﻫﺪررﻓﺘﻪ اﺳﺖ . اﻣﺎ ﺟﺰو ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی و ورودی ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . - ﺧ ﻼﺻﻪ وﺿﻌ ﻴﺖ آب ﺷﺮب ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 1385 ﺟﺪول )3 - 7(، ﺧ ﻼﺻﻪ وﺿﻌ ﻴﺖ آب ﺷﺮب ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 1385 را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ . ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺣﺪود 15 درﺻﺪ اﺳﺖ و ﻣﻴﺰ ان ﭘﺴﺎب ﻧﻴﺰ ﺑﺮاﺑﺮ 85 درﺻﺪ )5591 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( اﺳﺖ . ﺟﺪول 3 - 7 - ﺧ ﻼﺻﻪ وﺿﻌ ﻴﺖ آب ﺷﺮب ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 1385 ) ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 3 - 8 - ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ و وارداﺗﻲ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ی آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ و وارداﺗﻲ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ از ﻣﻴﺰان ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدارﺗﻲ و ﻣﻴﺰان آب ﺑﺮای ﻫﺮ واﺣﺪ ﺗﻦ ) ( اﻳﻦ ﻛﺎﻻﻫﺎﺳﺖ . در زﻳﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺮای آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﻳﻦ ﻛﺎﻻﻫﺎ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . - ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ ﻛﺸﺎورزی ﺟﺪول )3 - 8( ، ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ ﻛﺸﺎورزی در ﺳﺎل 1385 را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ در ﻣﺠﻤﻮع آﺑﺮاﻧﻪ اﻳﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺮاﺑﺮ 2249 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ) ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ( ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب آﺑﻲ ) - ﺳﺒﺰ- ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی - ﻣﺠﺎزی (20 / 12 / 92 77 ﺟﺪول3 - 8 - ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ ﻛﺸﺎورزی در ﺳﺎل 1385 ) ﻮنﻴﻠﻴﻣ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( 4 ﻓﺼﻞ4 ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 81 ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎ ی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 4 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎی زﻳﺮ از ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ اﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ اﺳﺖ : − ﺑﺮرﺳﻲ ارﺗﺒﺎط ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑـﻴﻼن ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ) ﭘﻴﻮﻧـﺪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﺠـﺎزی ﺑـﺎ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑـﻲ، ﺳـﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( − ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر و ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﺑﺮای ﻫﺮ ﺳﺎل از ﺟﻤﻠﻪ : − روش ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ، واﺑﺴﺘﮕﻲ آب، ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺳﺮاﻧﻪ ی آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺸﻮر − ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ ذﺧﺎﻳﺮ آﺑﻲ ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ − ادﻏﺎم ﺑﻴﻦ ﺑﻴﻼن ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺠﺪﻳﺪﭘﺬﻳﺮ ) آب و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫ ( ﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ − ﻧﺤﻮه ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﻊ ﻛﺸﻮر − روش ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﺒﺎدل آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ − ﺗﺎﺛﻴﺮ اﺟﺮای ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر − ﺗﺎﺛﻴﺮ واردات و ﺻﺎدرات ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻛ ﺸﻮر ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر − ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﻮراﻛﻲ و ﻏﻴﺮﺧﻮراﻛﻲ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﻛﺸﻮر و ﺗﺎﺛﻴﺮ آن ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر − ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ اﻗﺪاﻣﺎت و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻛﺸﻮر در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر − ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر − ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺟﻨﮕﻞ ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ − ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ آب و ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی − ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب − ﺑﺮرﺳﻲ آﺛﺎر زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب − ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻗ ﺎﺑﺖ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺠﺎزی و ﻣﻮازﻧﻪ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ − ارزﻳﺎﺑﻲ آب ﻗﺎﺑﻞ در دﺳﺘﺮس − ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ − ﻛﻤﻲ ﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎن آب ﻣﺠﺎزی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﻣﺤﺪوده ﻛﺸﻮری 4 - 2 - ﺑﺮرﺳﻲ ارﺗﺒﺎط ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑ ﻊ آب آﺑـﻲ، ﺳﺒﺰ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ( ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﻛﻠﻲ و ﻧﺤﻮه ی ﭼﻴﺪﻣﺎن ﺟﺪاول ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ و ﻣﺼﺎرف و ﺗﻮﻟﻴﺪات در ﺟﺪول )4 - 1( اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻳﻦ ﻣﺜﺎل ﻋﻤﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ واﻗﻊ، ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺒـﺎدﻻت ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧـﻪ آب در ﺷـﻜﻞ )2 - 2( ﻧﺸـﺎن داده 82 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺷﺪه اﻧﺪ، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﭘﻴﻮﻧ ﺪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺑـﻴﻼن ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب اﺳـﺖ . روش ﻛﻠـﻲ ﺑـﺮای ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻮردﻫﺎی ﻳﺎدﺷﺪه در ﺑﺎﻻ، ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﺗﻬﻴﻪ ی ﺟﺪول )4 - 1 ( و ﭼﻴـﺪﻣﺎن ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﻄـﺎﺑﻖ اﻳـﻦ ﺟﺪول، ﻧﺘﺎﻳﺞ اوﻟﻴﻪ آن ﻣﻮرد واﻛﺎوی اوﻟﻴﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد . اﻛﻨﻮن ﺑﺮای ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺮﻛﺪام از ﻣﻮردﻫﺎی ﺑﺎﻻ، ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻘـﺪار ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﻪ از ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻮرد ﻳﺎدﺷﺪه ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ در ﺟﺪول اوﻟﻴﻪ آن ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻨﺪ و دوﺑﺎره ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺟﺪول )4 - 1 ﭘﺲ از ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻮرد ﻳﺎدﺷﺪه ( ﺑﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ اوﻟﻴﻪ ﺟﺪول )4 - 1( ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﻮد ﺗﻮان ﻣﻲ . ﺑـﺎ ﺗﺤﻠﻴـﻞ دوﺑـﺎره ﻧﺘـﺎﻳﺞ، اﺛـﺮات آن ﺗﻐﻴﻴـﺮ را ﺑـﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﻓﺮض ﻛﻨﻴﻢ دوﻟﺖ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ و ﺗﺎﺛﻴﺮات آن را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ) آب آﺑﻲ و ﺳﺒﺰ ( و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﻨﺪ . آﺷﻜﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ را ﺗﻮان ﻣﻲ در ﺟـﺪول )4 - 1( دﻳﺪ . ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ، داﺧﻠﻲ و ﺑ ﺨﺶ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ واردات ﻛﺎﻻ ﭼـﻪ ﺗـﺎﺛﻴﺮاﺗﻲ ﺑـﺮ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻳﺎدﺷﺪه داﺷﺘﻪ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺳﺎﺧﺖ ﻳﻚ ﺳﺪ را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺮد . ﻛﺎرﺑﺮ در آﻏﺎز ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺳﺎﺧﺖ ﺳﺪ ﺑﺮ ﻣﻘﺪار ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ را ﺗﻌ ﻴﻴﻦ ﻛﻨﺪ . ﻓﺮض ﻛﻨﻴﻢ ﺳﺎﺧﺖ ﺳﺪ در ﻳﻜﻲ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻣﻲ رﺳﺪ و دوﻟﺖ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺗﺎﺛﻴﺮات آن ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﺪ . اﻳﻦ ﺳﺪ دارای ﻣﻴﺰان ﻣﺸﺨﺼﻲ آب ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﺣﺪود 50 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ از آب ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه در ﻣﺨﺰن ﺳﺪ ﺑﺮای ﺣـﺪود 5000 ﻫﻜ ﺘﺎر اراﺿﻲ زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻳﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻛﻪ 50 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) اﺳﺘﺤﺼﺎﻟﻲ ( اﻓﺰوده ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ و ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺪات زراﻋـﻲ و ﺑـﺎﻏﻲ در ﻣﺤـﺪوده ی 5000 ﻫﻜﺘﺎر ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻓﺰوده ﺷﻮد . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ در ارﺗﺒﺎط ﺑﻌﺪی ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺪات ﻛﺸﺎورزی در ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف ﻫﻢ ﻟﺤﺎظ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . اﻟﺒﺘﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻧﻬﺎﻳﻲ را اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﺪ و ﻛﺎرﺑﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻘﺎدﻳﺮ اوﻟﻴﻪ را در ﺟﺪول ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ آن در ﺑﻨﺪﻫﺎی ﻳﺎدﺷﺪه در ﺑﺨ ﺶ ﺳﻮم ﮔﺰارش اراﺋﻪ ﺷﺪ، ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . در ﺑﻨﺪﻫﺎی ﭘﺴﻴﻦ، ﺑﺎ ﻛﻤﻚ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫـﺎی ﺟـﺪول )4 - 1( و اراﺋـﻪ رواﺑـﻂ و ﻓﺮﻣـﻮل ﻫـﺎی ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎﺗﻲ ﺗﻜﻤﻴﻠﻲ، ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮردﻫﺎی ﻳﺎدﺷﺪه در ﺑﻨﺪ ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . - ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در اﻳﺮان در ﺟﺪول )4 - 1(، ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻳﻦ ﺟﺪول ﺑﻪ واﻗﻊ ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻧﺮم اﻓﺰار » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ « . ﻧﻜﺎت ﻣﻬﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﭘﻴﻮﻧﺪ آن ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﻛﻠﻴﻪ ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻘﺪا ر آب ) واﻗﻌﻲ- ﻣﺠﺎزی ( ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . − ﺗﺒﺎدﻻت ﺷﺎﻣﻞ3 ﺑﺨﺶ ﻛﻠﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﺎرﺟﻲ، ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ و ﺗﻮﻟﻴﺪات و ﻣﺼﺎرف ﻣﻲ .ﺷﻮد − ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻨﺒﻊ دارای2 ﺑﺨﺶ ورودی و ﺧﺮوﺟﻲ اﺳﺖ . ﺗﺒﺎدﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ، در دو ﻃﺮف ﭘﻴﺮاﺑﻨﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼ ﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 83 − ﺑﻪ ﺳﺐ ﻧﺒﻮد ﻳﺎ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻧﺒﻮدن از ﺑﺮﺧﻲ آﻣﺎر ) ﻣﻮردﻫﺎی ﺳﺘﺎره ( دار و ﻳﺎ ﻛﺎﺳﺘﻲ ﻫـﺎی آﻣـﺎری، دو ﻃـﺮف ورودی و ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻨﺒﻊ، ﻣﺘﻮازن ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . ﺿﻤﻦ اﻳﻦ ﻛﻪ در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑـﻪ ﺗﻨﻬـﺎﻳﻲ، ذاﺗـﺎ ﺗـﻮازن ﺑﺮﻗـﺮار ﻧﻤﻲ .ﺷﻮد − ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻴﻼن و ﺗﻌﻴﻴﻦ راﺑﻄﻪ آن ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﻴﻼ ن آب در ﻳﻚ ﻣﺤـﺪوده ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳﺖ و ﺗﺒﺎدﻻت اﺳﺎﺳﺎ از ﻫﺮ دو ﺟﻨﺲ ﻛﺎﻻﻳﻲ و ﻣﻨﺎﺑﻊ واﻗﻌﻲ آب اﺳﺖ . − ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﺳﻬﻢ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺻﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ . − دوره ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺗﺒﺎدﻻت ﻛﺎﻻﻳﻲ در ﭘﻴﺮاﺑﻨﺪ ﻫﺎی ﺑﺎﻻ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﺎل 85 - 1384 اﺳـﺖ . ﻫـﺮ ﭼﻨـﺪ ﺑﺮﺧـﻲ آﻣﺎرﻫﺎ ﺑﺮای ﺳﺎل 1386 و ﺑﺮﺧﻲ آﻣﺎرﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ 20 ﺳﺎﻟﻪ اﺳﺖ . ﺑﺮﺧﻲ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻛﻠﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺟﺪول )4 - 1 (ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ و آب ﺳﺒﺰ ﻛﺎﻻﻫﺎی وارداﺗﻲ ) ﻣﺠﺎزی ( ﺑـﻪ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺑﺮاﺑـﺮ 9480 و1656 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . 83 درﺻﺪ از آب آﺑﻲ ﻣ ﺮﺑﻮط ﺑﻪ واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی ﻛﺸـﺎورزی و 17 درﺻـﺪ آن ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ واردات ﻛﺎﻻﻫـﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ اﺳﺖ . در ﻃﺮف ﺻﺎدرات ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 5184 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب از ﻃﺮﻳﻖ ﺻﺎدرات ﻛﺎﻻ از ﻛﺸﻮر ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ وارداﺗﻲ، ﺑﺎرش اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﺷـﺎﻣﻞ رواﻧـﺎب ﺳـﻄﺤﻲ از ﺑـﺎرش ﺑـﻪ ﻣﻴـﺰان 82000 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ، ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣ ﻴﻨﻲ از ﺑﺎرش ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 46000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ و ﺑﺎرش ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻛـﻮﻳﺮ، ﻛـﻮه، ﺟﻨﮕـﻞ، ﻣﺮﺗﻊ و دﺷﺖ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 284000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . ﺑﺨﺸﻲ از آب آﺑﻲ وارداﺗﻲ ﺑﻪ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻣﻴـﺰان 6000 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺻﺮف ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﺑﺮای ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ و ﺑﺨـﺶ ﻫـﺎ ی ﺗﻮﻟﻴـﺪی - ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان اراﺋﻪ . داد ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻴﺰان واردات آب ) ﻣﺠﻤﻮع آﺑﻲ و ﺳﺒﺰ ( در ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 5866 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ از آب ﺻﺎدراﺗﻲ اﺳﺖ . ﺑﺮ اﺳﺎس ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﺟﺪول )4 - 1( ، ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳـﻄﺤﻲ ورودی ﺑـﻪ ﻛﺸـﻮر ﺑﺮاﺑـﺮ103801 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ و ﺧﺮوﺟﻲ از ﻣ ﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺮاﺑﺮ 112272 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . ﻣﻴﺰان ورودی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺑﺮاﺑـﺮ 64000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ و ﺧﺮوﺟﻲ از اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺮاﺑﺮ86638 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ در ﻣﻨﺒﻊ آب آﺑﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ )Blg ( ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ64000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب وارد ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﺮاﺑﺮ ﺑـﺎ 86638 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب ﺧـﺎرج ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ ردﻳـﻒ ﻫـﺎی ﻳﺎدﺷـﺪه در ﺟـﺪول )4 - 1( ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ورودی و ﺧﺮوﺟـﻲ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻣﻲ ﺗﻮان ﻣﻴﺰان ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﻳﺎ ارﺗﺒﺎط آن ﺑﺎ ﺳـﺎﻳﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ و ﻫﻤـﻴﻦ ﻃـﻮر ﺳـﻬﻢ اﻳـﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ در ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﻮراﻛﻲ را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﺮد و داﻣﻨﻪ ای از ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب را ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮد . از 284000 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ورودی ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺒﺰ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان99706 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در زﻳﺮﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺟﻨﮕﻞ و ﻣﺮﺗﻊ و زراﻋﺖ و ﺑﺎغ ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد و 186208 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آن ﻧﻴﺰ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر ورودی و ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴـﺪ و ﻣﺼـﺮف ﺑـﻪ ﺗﻔﻜﻴـﻚ ﺑـﺮای ﺻـﻨﻌﺖ و ﻛﺸـﺎورزی ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب را ﻣﺸـﺨﺺ ﻛـﺮد . در ﺑﺨـﺶ ﻛﺸـﺎورزی ﺑـﻪ 84 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻴﺰان182363 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻴﺶ از ﻧﻴ ﻤﻲ از آن ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آب ﺳﺒﺰ ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﻋﺮﺻـﻪ ﻫـﺎی ﺟﻨﮕﻠﻲ و ﻣﺮﺗﻌﻲ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ . در ﺑﺨﺶ ﺻﻨﻌﺖ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 5150 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻨﺒﻊ آب ﻣﺠﺎزی در ﻛﺸﻮر ﺷﺎﻣﻞ دو رﻗﻢ اﺧﻴﺮ و ورودی ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ از ﻃﺮﻳﻖ ﺧـﺎﻟﺺ واردات ﻛـﺎﻻ ) ﺑـﻪ ﻣﻴـﺰان 5866 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاﺑﺮ 193379 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد . در ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 199719 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 5592 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺴﺎب ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺧﺎﻛﺴـﺘﺮی ﻣﻨﺘﻘـﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺨﺶ ﻣﺼﺮف را ﻣﻲ ﺗﻮان ﭘﺎﻳﺎن ﭼﺮﺧﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی آب در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺟﺪول )4 - 1( ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﻫﺮ ﻣﻨﺒﻊ و ﻧﺤﻮه ﺗﺒﺎدﻻت آن ﻣﻨﺒـﻊ ﺑـﺎ ﺳـﺎﻳﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب و ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻫﻤﻴﺖ اﻳﻦ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎ در اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را ﺑﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ی ﺑﺎﻻ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﺮد . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺗﻨﻬﺎ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ و در اﻳﻨﺠﺎ ﺗـﺎﺛﻴﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﭼﻨﺎﻧﭽـﻪ دوﻟـﺖ در ﻧﻈـﺮ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ از ﻓﺸـﺎر ﺑـﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻜﺎﻫﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ وزن اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ را در ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ﺑﻜﺎﻫﺪ و ﻳ ﺎ اﻗﺪام ﺑﻪ واردات ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ ﻛﻨﺪ و ﻛﺎرﺑﺮ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺎﺛﻴﺮات اﻳﻦ ﺑﺮ ﻧﺎﻣﻪ را ﺑﺮ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ در ﺟﺪول )4 - 1( ﻣﺸﺎﻫﺪ ﻛﻨﺪ . ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ وزن ﻣﺤﺼﻮﻻت آب ﺑﺮ در اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﭘﻴﺪا ﻛﻨﺪ، ﺑﻲ درﻧﮓ ﺑﺎ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ی آب ﻣﺠـﺎزی ﺗﻮﻟﻴـﺪات ﻛﺸـﺎورزی ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺗـﺎﺛﻴﺮآن را در ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳ ﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ دﻳﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ ﻫﺎ ﻓﺮض ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷـﻮد ﻛـﻪ دوﻟـﺖ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ی اﺷـﺘﻐﺎل در ﺑﺨﺶ ﺻﻨﻌﺖ را دﻧﺒﺎل ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﺗﺎﺛﻴﺮات اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺻﻨﻌﺘﻲ را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ی ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب در دو وﺿﻌﻴﺖ ﭘﻴﺶ و ﭘﺲ از اﺟﺮای ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫ ﺎی و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ، آﺛﺎر آن را ﺑﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮرﺳﻲ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﺮد و درﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻧﺘﺎﺑﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺎی ﺑﺨﺶ آب ﻫﻤﺎﻫﻨـﮓ ﺑـﻮد، ان ﺳﻴﺎﺳـﺖ اﺟـﺮا ﺷﻮد . ﻫﺪف ﻫﺎ ﻧﻴﺰ از ﭘﻴﺶ در ﺑﺨﺶ آب ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷـﺪه اﺳـﺖ . ﺑـﺮای ﻣﺜـﺎل، اﮔـﺮ ﭘﺎﻳـﺪاری در ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻳﻜـﻲ از ﻫﺪف ﻫﺎی ﺑﺨﺶ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺟﺪول )4 - 1( ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﺑﺮداﺷﺖ ﺳﺎﻟﻴﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان 6000 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب از ذﺧﻴﺮه ی ﺛﺎﺑﺖ آﺑﺨﻮان ﻫﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻫﺪف ﻫﻤﺨﻮاﻧﻲ ﻧﺪارد و ﺑﻨﺎﺑﺮاﺑﻦ دوﻟﺖ ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﺎ اﺟـﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻫـﺎی ﻣﻨﺎﺳـﺐ ) واردات ﻣـﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ( از ﻓﺸﺎر ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻜﺎﻫﺪ . ﻳﺎ اﻳﻨﻜﻪ دوﻟﺖ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺳﻬﻢ آ ب ﺳﺒﺰ را در ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ ﻧﺎﭼﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ را اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻮان ﺟﺬب آب ﺳﺒﺰ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی در دوره ی ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﻮد دارد و ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﮔﻨﺠﺎﻧـﺪن آﻧﻬـﺎ در اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ، از ﻇﺮﻓﻴﺖ آب ﺳﺒﺰ در ﻛﺸﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻣﻲ ﺗﻮان آﺛﺎر ان را ﺑﺮ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ در ﺟﺪول )4 - 1( ﭘﻴﺪا ﻛـﺮد . اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ را ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﺪ و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻫﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺧﻮدﻛـﺎر در ﺟﺪوﻟﻲ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺎ ﺟﺪول )4 - 1( ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻫﺮ ﺟﺪول ﺑﺎ ﺟﺪول ﻗﺒﻞ از آن، ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫـﺎی ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎﺗﻲ ﻻزم را ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺎﻻ اراﺋﻪ دﻫﺪ . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 85 ﺟﺪول4 - 1 - ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر 86 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 4 - 3 - روش ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ، واﺑﺴﺘﮕﻲ آب ، ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺳﺮاﻧﻪ آﺑ ﺮاﻧﻪ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻨﻄﻘﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻓﺮض ﺷﻮد ﻛﻪ در ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد ا ﻣﻜﺎن ﺑـﻪ دﺳـﺖ آوردن ﺳـﻮد از آب ﺧﺎﻟﺺ وارداﺗﻲ وﺟﻮد دارد . از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎی دارای ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻓﺮاوان ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﻨﺪ از ﺻـﺎدرات آب ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻣﺠـﺎزی ﺳﻮد ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻧﺪ . ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر از ﻧﻈﺮ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ و واﺑﺴـﺘﮕﻲ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب از ﻳـﻚ ﻧﻤـﻮدار ﻣﻮﺳـﻮم ﺑـﻪ ﺟﻌﺒﻪ ی ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ- واﺑﺴﺘﮕ ﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﻜﻞ )4 - 1( ،ﻧﻤﻮدار ﻛﻢ ﻳﺎﺑﻲ - واﺑﺴـﺘﮕﻲ ﺑـﻪ ﭼﻬـﺎر ﻛـﻼس ﻳـﺎ ﭼﻬـﺎر ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻃﺒﻘﻪ ی ﭼﻬﺎر ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ ﻛﻢ ﻳﺎﺑﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ و در ﻋـﻴﻦ ﺣﺎل، واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻛﻤﻲ ﺑﻪ واردات ﻛﺎﻻ دارﻧﺪ . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺳﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺎ ﻛـﻢ ﻳـﺎﺑﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب روﺑـﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻣﺎ واردﻛﻨﻨﺪه ﻋﻤﺪه ﻛﺎﻻ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﺷﻜﻞ 4 - 1 - ﻧﻮاﺣﻲ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﻛﻢ ﻳﺎﺑﻲ -واﺑﺴﺘﮕﻲ آﺑﻲ ) ﺑﺨﺶ ﺳﺎﻳﻪ ﺧﻮرده ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﻢ ﻳﺎﺑﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ آﺑﻲ ﺑﺎ واﺑﺴﺘﮕﻲ آﺑﻲ ﺑﺎﻻ و ﻛﻢ ﻳﺎﺑﻲ ﺑﺎﻻی آﺑﻲ ﺑﺎ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ اﺳـﺖ . اﻳـﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﺴﻴﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ .( ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻳﻚ ﺷﺎﺧﺺ از ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ از ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻴﺰان ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﻪ ﻣﻴـﺰان آب در دﺳﺘﺮس اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد . راﺑﻄﻪ )4 - 1( ﻧﺤﻮه ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . )4 - 1( s wu W *100 wA = در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ : s W : ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ (%) u W :ﻣﻴﺰان ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺸﻮر ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮ ﺳﺎل ( A W : ﻣﻴﺰان آب در دﺳﺘﺮس ﻣﻠﻲ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮ ﺳﺎل ( اﺳﺖ . 0 50 100 100 50 ﻛﻤﻴﺎﺑﻲ آب واﺑﺴﺘﮕﻲ آب ﻃﺒﻘﻪ2 ﻃﺒﻘﻪ1 ﻃﺒﻘﻪ3 ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 87 ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب دارای ﻣﺤﺪوده ای ﺑﻴﻦ ﺻﻔﺮ ﺗﺎ 100 درﺻـﺪ اﺳـﺖ . اﻣـﺎ در ﻣﻮاردی یﺑﺮا ) ﻣﺜﺎل آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ( ﻲ ﺪ دارای ﻣﻘﺎدﻳﺮی ﺑﻴﺶ از 100 درﺻﺪ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻴﺰان آب در دﺳﺘﺮس ﻣﻠﻲ )A W ( ﻫﻤﺎن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی داﺧﻠﻲ ﺗﺠﺪﻳﺪﺷﻮﻧﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﻴﺰان ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺗﺠﺪﻳﺪﺷﻮﻧﺪه د ر ﻃﻮل ﻳﻚ ﺳﺎل ﻛﻪ از ﺑﺎرش در ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣ . ﺪﻳآ ﻲ ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ )u W (در ﺷﺮا ﻳ ﻂ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ و ﺳـﺒﺰ اﺳـﺖ . اﻣﺎ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﺸﻜﻼت ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ، ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ آﺑـﻲ ﺑـﻪ ﻫـﺎ آب ی در دﺳـﺘﺮس ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد ﻳﻚ ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ واردات آب ﻣﺠﺎزی ﻳﺎ واﺑﺴﺘﮕﻲ آب ﻧﻴﺰ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ . ﺷﺎﺧﺺ ﺑﺎﻳـﺪ اﻧﻌﻜـﺎس دﻫﻨـﺪه ﻣﻴﺰان واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻳﻚ ﻣﻠﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺎﺷﺪ . واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑـﻪ آب )WD ( ﻳـﻚ ﻣﻠـﺖ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻧﺴـﺒﺖ آب ﻣﺠﺎزی وارداﺗﻲ ﺧﺎﻟﺺ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻛﻞ آب ﺗﺨﺼﻴﺼﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد )4 - 2( u NVWI WD *100ifNVWI 0 W NVWI 0ifNVWI 0 = ≥ + 〈 ﻣﻘﺪارWD آب ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻴﻦ ﺻﻔﺮ ﺗﺎ 100 درﺻﺪ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻘﺪار ﺻﻔﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫـﺪ ﻛـﻪ آب ﻣﺠـﺎزی وارداﺗـﻲ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ و ﺻﺎدرات آن در ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻌﺎدل اﺳﺖ و ﻳﺎ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺻﺎدرات ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺠﺎزی وﺟﻮد دارد . در ﺣﺪ اﻧﺘﻬﺎﻳﻲ دﻳﮕـﺮ اﮔـﺮ واﺑﺴﺘﮕﻲ آﺑﻲ ﻳﻚ ﻣﻠﺖ ﺑﻪ 100 درﺻﺪ ﺑﺮﺳﺪ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻛﻪ آن ﻣﻠﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﻘﺮﻳﺒﻲ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻛﺎﻣـﻞ ﺑـﺮ آب ﻣﺠـﺎزی وارداﺗﻲ ﺗﻜﻴﻪ دارﻧﺪ . ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ درﺻﺪ واﺑﺴﺘﮕﻲ آﺑﻲ، درﺻﺪ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻛﻤﻚ راﺑﻄﻪ )4 - 3( ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻲ :ﺷﻮد )4 - 3( u u W WSS { *100ifNVWI 0 W NVWI 100ifNVWI 0 = ≥ + 〈 ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ ﻳﻚ ﻣﻠﺖ در ارﺗ ﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﻴﺰان واﺑﺴﺘﮕﻲ آﺑﻲ آن ﻣﻠﺖ از ﻃﺮﻳﻖ راﺑﻄﻪ ی )4 - 4( ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣ : ﺪﻳآ ﻲ )4 - 4( WSS 100 WD = − ﻣﻴﺰان ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ (WSS) ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﺗﻮان ﻳﻚ ﻣﻠﺖ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ﻛـﺎﻻ و ﺧـﺪﻣﺎت در ﻛﺸﻮر اﺳﺖ . اﮔﺮ ﺗﻤﺎم آب ﻣﻮرد ﻧ ﻴﺎز در دﺳﺘﺮس ﺑﺎﺷﺪ و از درون ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺷﻮد ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑـﻲ ﺑﺮاﺑـﺮ 100 درﺻﺪ اﺳﺖ . ﻣﻴﺰان ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ در ﺻﻮرﺗﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﺻﻔﺮ درﺻﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻳﻚ ﻛﺸﻮری ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﺗﻜﻴـﻪ ﺑـﺮ واردات آب ﻣﺠﺎزی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ در اﻳﺮان در ﺟﺪول )4 - 2( ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ، ﺟﺪول )4 - 3(، درﺻﺪ واﺑﺴﺘﮕﻲ و ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ و ﺟﺪول )4 - 4( ﺳﺮاﻧﻪ آ ﺑﺮاﻧـﻪ ﻛﺸﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﻧﺤﻮه ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در ﺟﺪاول ﻣﻨﻌﻜﺲ ﺷﺪه اﺳﺖ . 88 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺟﺪول4 - 2 - ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ ) درﺻﺪ- ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﻣﻠﻲ ( %) ﻣﻴﺰان ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺸﻮر ﻣﻴﺰان آب در دﺳﺘﺮس ﻣﻠﻲ 80 101928 128000 ﺟﺪول4 - 3 - درﺻﺪ واﺑﺴﺘﮕﻲ و ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ ) درﺻﺪ - ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( درﺻﺪ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ آﺑﻲ WSS درﺻﺪ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﺧﺎرﺟﻲWD ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﻛﺸﻮر TWU ﻣﻴﺰان ﻛﻞ اﺳﺘﻔﺎده آب در ﻛﺸﻮر از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ IWU ﻣﻴﺰان ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺠﺎزی وارداﺗﻲ ﻛﺸﻮرNVWI 94 6 106009 100143 5866 ﺟﺪول4 - 4 - ﺳﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ﻛﺸﻮر ) درﺻﺪ - ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﺳﺮاﻧﻪ آﺑﺮاﻧﻪ ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل ( ﻛﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر ﻧﻔﺮ ) ( ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در ﻛ ﺸﻮر TWU ﻣﻴﺰان ﻛﻞ اﺳﺘﻔﺎده آب در ﻛﺸﻮر از ﻣﻨﺎﺑﻊ داﺧﻠﻲ IWU ﻣﻴﺰان ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺠﺎزی وارداﺗﻲ ﻛﺸﻮر NVWI 1413 75000000 106009 100143 5866 4 - 4 - روش ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﺒﺎدل آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺮای ﻳﻚ ﻧﺎﺣﻴﻪ ﻛﻢ آب، ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻦ ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺗﻮﻟﻴـﺪی و ﺻـﺎدراﺗﻲ ﺑـﺎ ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﻴـﺰان ﻛـﻢ آب ﻣﺠـﺎزی و ﻣﺤﺼﻮﻻت وارداﺗﻲ ﻛﻪ ﺣﺎوی آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ . ﺣﺠﻢ ﻣﺸﺨﺼـﻲ از ﻣﻴـﺰان آب ﻣﺠـﺎزی وارداﺗـﻲ ﺑـﻪ ﻣﻠﺖ ﻫﺎی ﻛﻢ آب ﺑﺮا ی ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﻘﺎدﻳﺮ آب در دﺳﺘﺮ ﺳ ﺸﺎن ﻛﻤﻚ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ آن ﻛﻤﻴـﺎﺑﻲ ﻧﻬـﺎده ﻫـﺎی ﻛـﺎرﮔﺮ، زﻣـﻴﻦ و ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻣﺴﻴﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﺎورزی ﻛﺸﻮرﻫﺎ اﺛﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارد و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن ﺑﺮ ﻣﺴﻴﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﺠﺎری اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣ ﻮ ﺛﺮ اﺳـﺖ . ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑـﻴﻦ دو ﻛﺸـﻮر ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ آب ﻣﺠـﺎزی ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺗﺠـﺎری و ﺣﺠـﻢ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ ﺗﺠـﺎرت ﻣﺤﺼﻮﻻت واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ]143 [ ؛ ]70 [ و ]71 .[ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻛﺸﻮر، ﻣﻘﺪار آب ﻣﺠﺎزی ورودی ﻳﺎ ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺿﺮب ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﻓﺮآورده ﻫﺎی ﺗﺠﺎری ﺑﺎ ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠ ﺎزی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻮد . - ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﻗﺎﺑﺖ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣ ﺠﺎزی و ﻣﻮازﻧﻪ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت زراﻋﻲ رﻗﺎﺑﺖ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺿﺮب ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ در ﻣﻘﺪار آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻮﺟﻮد در آن ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣـﻲ آﻳـﺪ . ﻣﻮرد دوم ﺑﻪ ﻧﻴﺎز وﻳﮋه آﺑﻲ ﮔﻴﺎه در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه آن ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄ )ﻪ 4 - 5( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد )4 - 5( e i e i e VWT(n ,n ,c,t) CT[n ,n ,c,t]*SWD[n ,c] = ﻛﻪ در آن : WVT : ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪهe n ﺑﻪ ﻛﺸﻮر واردﻛﻨﻨﺪهin در ﺳﺎلt و ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮلc CT : ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮل از ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪهe n ﺑﻪ ﻛﺸﻮر واردﻛﻨﻨﺪهin در ﺳﺎلt ﺑﺮای ﻣﺤﺼﻮلc )ﺗﻦ درﺳﺎل ( SWD :ﻣ ﻴﺰان آب وﻳﮋه ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺤﺼﻮلc در ﻛﺸﻮر ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه ) ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ (ﺗﻦ در . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔ آب ﺎﻧﻪ 20 / 12 / 92 89 در ﻣﻌﺎدﻻت ﺑﺎﻻ ﻓﺮض ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ اﮔﺮ ﻳﻚ ﮔﻴﺎه ﻣﺸﺨﺺ از ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻣﺸﺨﺺ ﺻﺎدر ﺷﻮد اﻳﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻪ ﻃـﻮر واﻗﻌـ ﻲ در آن ﻛﺸﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ) ﺷﻮد ﻧﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ از ﻛﺸﻮر دﻳﮕﺮی وارد ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺻﺎدرات ﻓﺮآور ی ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ (. اﮔﺮ ﭼـﻪ در اﻳﻦ روش ﺧﻄﺎﻫﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارد اﻣﺎ اﻳﻦ ﺧﻄﺎﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺮ روی ﻛﻞ ﻣﻮازﻧﻪ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﻛﺸـﻮر اﺛﺮ ﻧﺪارد . در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﺑﺮرﺳﻲ ﻳﺎ ردﻳﺎﺑﻲ ﻣﻨﺸﺎ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺻﺎدراﺗﻲ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ . 4 - 5 - ﻧﺤﻮه ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﺎدراﺗﻲ و وارداﺗﻲ ﺑﺮ ذﺧﺎﻳﺮ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر اﺑﺘﺪا ﻣﻘﺪار آب ﻣﺠﺎزی ﻳﻚ ﮔﻴﺎه اوﻟﻴﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻘﺪار آب ﻻزم ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﻴﺎه و ﻣﻘﺪار آﺑﻲ ﻛﻪ در ﻣﺮاﺣﻞ ﻓﺮآوری ﻣﺤﺼﻮل ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . روش ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﺤﺼﻮل از روش ﻓﺎﺋﻮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ]32 .[ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ داده ﻫﺎی ﻫﻮاﺷﻨﺎﺳﻲ ﻛﺸﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺤﺼﻮل و ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺤﺼﻮل در ﻛﺸﻮر اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻴﺰان آب ﻣﺠﺎزی ﻳـﻚ ﺣﻴﻮان زﻧﺪه ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺧﻮراک آن ﺣﻴﻮان، ﻣﻘﺪار آﺑﻲ ﻛﻪ ﺣﻴﻮان ﻣﻲ ﺧﻮرد و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﻣﻘـﺪار آﺑـﻲ ﻛﻪ در ﻃﻮل دوره ﺣﻴﺎت آن ﺣﻴﻮان ﺻﺮف ﺧ ﺪﻣﺎت آن ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻪ روش FAO (2003) ] 55 [ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﻣﻠﻲ3 n S (m / yr) Δ از ﻛﺸﻮرin در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮلP ﻪ ﺑ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ )4 -6( اﺳﺖ : )4 - 6( n i i i i i S [n ,p] V[n ,p]*I[n ,p] V[n ,p]*E[n ,p] Δ = − در اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ : V :ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی از ﻣﺤﺼﻮل P در ﻛﺸﻮرin )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺗﻦ ( I : ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮلP وارد ﺷﺪه ﺗﻦ ) در ﺳﺎل ( E :ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮل ﺻﺎدر ﺷﺪه ) ﺗﻦ در ﺳﺎل ( اﺳﺖ . آﺷﻜﺎر اﺳﺖ ﻛﻪn S Δ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻘﺪار ﻣﻨﻔﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻣﻘﺪار آب ﺧﺎﻟﺺ از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﺟﺎی ذﺧﻴ ﺮه ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﻘﺪار آب ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه ﺟﻬﺎﻧﻲg S Δ )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل ( از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮل P و ﺻﺎدرات آن از ﻛﺸـﻮر )e n ( ﺑـﻪ ﻛﺸﻮر و اردﻛﻨﻨﺪه )in ( ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ )4 - 7( اﺳﺖ : )4 - 7( g e i e i i e DS [n , n , p] T[n , n , p]* (V[n , p] V[n , p]) = − T :ﻣﻴﺰان ﺗﺠﺎرت ﺑﻴﻦ دو ﻛﺸﻮر ) ﺗﻦ در ﺳﺎل ( g S Δ :ﻣﻘﺪار آب ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه ﺟﻬﺎﻧﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮلP و ﺻـﺎدرات آن از ﻛﺸـﻮر e n ﺑـﻪ ﻛﺸـﻮر واردﻛﻨﻨـﺪهin )ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل ( ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه ﺟﻬﺎﻧﻲ از روی ﺗﻔﺎ وت آب ﻣﺤﺼﻮﻻت اﻟﮕﻮی ﺗﺠﺎرﺗﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳـﺪ . ﺗﻤـﺎﻣﻲ آب ذﺧﻴـﺮه ﺷـﺪه ﺟﻬﺎﻧﻲ از روی ﻣﺠﻤﻮع ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲg S Δ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺳﺖ . در ﻋﻴﻦ ﺣـﺎل ﺗﻤـﺎﻣﻲ آب ذﺧﻴـﺮه ﺷـﺪه ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﺑـﺎ ﻣﺠﻤﻮع آب ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه ﺟﻬﺎﻧ ﻲ ﺗﻤﺎم ﻛﺸﻮرﻫﺎ n S Δ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ . 90 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی - ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﻣﻠﻲ در ﻛﺸﻮر در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺟﺪول )4 - 5(، ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﻣﻠﻲ در ﻛﺸﻮر در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﻣﻠﻲ از ﻛﺸﻮر ﻫﺎی دﻳﮕﺮ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮﻻ ت ﺑﺮاﺑﺮ 5866 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ . ﺟﺪول 4 - 5 - ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﻣﻠﻲ در ﻛﺸﻮر در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻴﺰان آب ذﺧﻴﺮه ﻣﻠﻲ از ﻛﺸﻮر n در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮل P ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی وارداﺗﻲ از ﻣﺤﺼﻮل P در ﻛﺸﻮر m3/ton) ni ]( V[ni,p ﺣﺠﻢ آب ﻣﺠﺎزی ﺻﺎدراﺗﻲ ﻣﺤﺼﻮل P در ﻛﺸﻮر m3/ton) ni ] ( V[ni,p ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮلP وارد ﺷﺪه )ton/y ] ( I[ni,p ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺼﻮل ﺻﺎدر ﺷﺪه )ton/y ( E 5866 11136 5270 53163023 22614217 4 - 6 - ﻧﺤﻮه ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ واﺑﺴـﺘﮕﻲ ﺗﻮﻟﻴـﺪات داﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﻊ ﻛﺸﻮر ﺑﺨﺸﻲ از ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﺧﻮراﻛﻲ دام در ﻛﺸﻮر از ﻃﺮﻳﻖ ﻋﻠﻮﻓﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪی در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﻌﻲ و ﺟﻨﮕﻠﻲ ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . از ﻧﻈـﺮ ﺣﻔﻆ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻧﻴﺰ، واردات ﻋﻠﻮﻓﻪ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز دام ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻛﻢ ﺗﺮ از ﻋﻠﻮﻓﻪ ﻣﺮاﺗﻊ و ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﻛﺎﻫﺶ اﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻠﻮﻓﻪ ﻣﺮﺗﻌﻲ و ﺟﻨﮕﻠﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻧﺪارد اﻣﺎ ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻏﻴﺮﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ از ﻃ ﺮﻳﻖ ﺣﻔﻆ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ از واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪات داﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﻊ ﻛﺸﻮر ﻛﺎﺳﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . در ﻋﻤـﻞ ﺑـﺮای ارزﻳـﺎﺑﻲ اﻳـﻦ ﻣﻮﺿـﻮع، ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﻣﻴﺰان ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﻳﻲ در ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ و ﺳﺒﺰ ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﮔﻴﺎﻫﻲ داﺧﻠـﻲ ) ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻣﺼـﺮف ﺧـﻮراک دام رﺳﺪ ﻣﻲ ( را ﺑﺮآورد ﻛﺮد و آﺛﺎر آن را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب داﺧﻠﻲ ، ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی، ﻣﺼﺮف و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺮد . ادﻏﺎم ﺑﻴﻦ ﺑﻴﻼن ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺠﺪﻳﺪﭘﺬﻳﺮ ) آب و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ( در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺷﻴﻮه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ادﻏﺎم ﺑﻴﻦ ﺑﻴﻼن ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺠﺪﻳﺪﭘﺬﻳﺮ ) آب و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ( در ﺳﻄﺢ ﻣﻠـﻲ ﺑـﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت اﺳﺖ ﻛﻪ اﺛﺮ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮ ﺗﺮاز ﻣﻨﻔﻲ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻳﺎ ﺧﺸﻚ ﺷﺪن درﻳﺎﭼﻪ ﻫﺎ و ﺗﺎﻻب ﻫﺎی داﺧﻠﻲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮد ﻛﻪ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اراﻳﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . از ﻧﻈﺮ ﺣﻔﻆ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻧﻴﺰ، واردات ﻋﻠﻮﻓـﻪ ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز دام ﻣﻮﺟـﺐ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻛﻢ ﺗﺮ از ﻋﻠﻮﻓﻪ ﻣﺮاﺗﻊ و ﺟﻨﮕﻞ ﻣﻲﻫﺎ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﺎﻫﺶ اﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻠﻮﻓﻪ ﻣﺮﺗﻌﻲ و ﺟﻨﮕﻠﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴـﺘﻘﻴﻢ ﺑـﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻧﺪارد، اﻣﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از ﻃﺮﻳﻖ ﺣﻔﻆ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ و ﻛﻤﻚ ﺑـﻪ ذﺧﻴـﺮه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ . اﻟﺒﺘﻪ اﺛﺮ اﺻﻠﻲ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﺮ ﺣﻔﻆ آب ﺳﺒﺰ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ ﺧﺎک اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻫﺮ ﻃﺮﻳﻖ واردات آب ﻣﺠﺎزی در ﺑﺨﺶ ﻋﻠﻮﻓﻪ دام ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ . ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﻴﺶ از ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ در ﻣﻮاردی ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﺑﺮ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ا ز اﻳﻦ اﺛﺮات ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲ ﺗﻮان از وﺿﻌﻴﺖ درﻳﺎﭼﻪ آرال ﻧﺎم ﺑـﺮد ﻛـﻪ زﻣـﺎﻧﻲ ﭼﻬـﺎرﻣﻴﻦ درﻳﺎﭼﻪ ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ . از ﺳﺎل 1960 ﺗﺎ2000 ، 60 درﺻﺪ ا ز ﻣﺴﺎﺣﺖ درﻳﺎﭼﻪ آرال و 80 درﺻﺪ ا ز ﺣﺠـﻢ آب آن ﻛﺎﺳﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻋﻠﺖ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ ﻓﺎﺟﻌﻪ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺑﺮداﺷﺖ آب از دو رودﺧﺎﻧﻪ آﻣﻮ درﻳﺎ و ﺳ ﻴﺮ درﻳﺎ ﺑـﺮای ﻛﺎﺷـﺖ ﭘﻨﺒـﻪ در ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 91 ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻜﻲ ﻫﻤﭽﻮن آﺳﻴﺎی ﻣﺮﻛﺰی ﺳﺖ ا . اﻣﺮوزه 73 درﺻﺪ ا ز ﭘﻨﺒﻪ دﻧﻴﺎ ﺗﻮﺳﻂ زﻣﻴﻦ ﻫـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪ آﺑﻴـﺎری ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﻳﻦ زﻣﻴﻦ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﺪ ه در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ از اﻗﻠﻴﻢ ﺧﺸﻚ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و از ﻛﻤﺒﻮد آب رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮﻧ ﺪ، ﻗﺮار دارﻧﺪ . ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ازﺑﻜﺴﺘﺎن، ﺷﻤﺎل ﻫﻨﺪ، ﭘﺎﻛﺴـﺘﺎن و ﺑﺨـﺶ ﻫـﺎﻳﻲ از ﭼـﻴﻦ از ﺟﻤﻠـﻪ اﻳـﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛ ﻪ روز ﺑﻪ روز ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻛﺎرﺑﺮد آب در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻨﺒﻪ از ﻣﻴﺰان ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ و ﺳﻄﺤﻲ آن ﻫﺎ ﻛﺎﺳـﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎ وﺟﻮد ﻛﻤﺒﻮد آب در اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ، ﺣﺠﻢ ﻛﻤﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻨﺒﻪ ﺗﻮﺳﻂ آﺑﻴﺎری ﻗﻄﺮه ای اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺷﺎﻳﺪ آﮔﺎﻫﻲ از ﺷﺮاﻳﻂ درﻳﺎﭼﻪ آرال و دﻳﺪن ﺻﺤﻨﻪ ﻫﺎﻳﻲ از ﺣﺮﻛﺖ ﺷﺘﺮ در ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﺗﺮ ﻣﺤﻞ درﻳﺎﭼﻪ و ﭘﺮ از آب ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻳﺎ دﻳﺪن ﺷﺮاﻳﻂ زﻳﺴﺖ- ﺑﻮم ﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻪ، ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع آب ﻣﺠﺎزی و اﻫﻤﻴﺖ آن ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﺑﺸﻮد . 4 - 7 - ﻛﻤﻲ ﻛﺮدن ﺟﺮﻳﺎن آب ﻣﺠﺎزی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﻣﺤﺪوده ﻛﺸﻮری ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ، ﭘﻴﺶ از ﻫﺮ ﭘﻴﺎﻣﺪی، اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ را ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﻣﻲ اﻧـﺪازد . ﻣﺰاﻳـﺎی ﻣﻮﻓﻘﻴـﺖ ﻫـﺎ ی ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻔﻜﺮات ﺳﻨﺘﻲ ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ اﻧﻄﺒﺎق دارد، ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻏﺎﻟﺐ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ وﺿﻌﻴﺖ آب در ﻣ ﻨﻄﻘﻪ اﺳﺖ . ﺑـﺮ اﺳﺎس اﻳﻦ ﮔﻔﺘﻤﺎن، ﺗﺎ ﻣﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ . ﻋﻠـﻲ رﻏـﻢ اﻳﻦ ﮔﻔﺘﻤﺎن، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰان ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی در اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺪون داﺷﺘﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﺸﺨﺼﻲ، از ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ در آب و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . اﻳﻦ در ﺣﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼ ﻨﻴﻦ اﻫﺪاف ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬار ی ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﭘﺮ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻪ ﻧﺪرت در ﺑﺮاﺑﺮ آزﻣﻮن ﻳﺎ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ . اﻧﺪ ﺑﺮای ﺳﻴﺎﺳﺘﻤﺪاران و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬار ان اﻫﻤﻴﺖ آب ﻣﺠﺎزی دﺳﺖ ﻛﻢ در اﻳـﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣﻜﺎن را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ادﻋﺎ ﻛﻨﻨﺪ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻛﻢ آﺑﻲ در داﺧﻞ ﻛﺸﻮرﺷﺎن از ﻃﺮﻳﻖ و اردات ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ ﺣـﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻛﺸﻮرﻫﺎی آﻧﺎن در آب و ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺧﻮراﻛﻲ ﺑ ﺎ ﻣﺸﻜﻞ روﺑﺮو ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺤﺚ اﻣﻨﻴـﺖ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ، ﻛﻤﻚ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ واردات آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ درﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻼﺣﻈـﺎت اﻣﻨﻴـﺖ ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ و ﺗﺎﺛﻴﺮ واردات و ﻳﺎ ﺻﺎدرات و ﺗﻮ ﻟﻴﺪات داﺧﻠﻲ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻪ درﺳﺘﻲ ﮔﺰﻳﻨﺶ ﺷﻮﻧﺪ . ﭼﺮاﻛﻪ در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮردﻫﺎ، اﻓﺰاﻳﺶ واردات ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﻠﻲ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎری ﻣﺮدم ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﺼﺮف ﺑﻲ روﻳﻪ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای واﻛﺎوی ﻫـﺎی ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ ی ﺳﻨﺎرﻳﻮﻫﺎ و ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ اﺳﺖ ) ﺟﺪول 4 - 6 .( ﺑـﺮا ی ﺗﻬﻴـﻪ ی اﻳـﻦ ﺳـﻨﺎرﻳﻮﻫﺎ ﻻزم اﺳـﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺟﺪول ﻫﺎی )4 - 7ﺗﺎ4 - 10 ( اﻧﺠﺎم ﺷﻮد . ﺟﺪول 4 - 6 - ﺷﺮح ﺳﻨﺎرﻳﻮﻫﺎ و ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ واردات ﺻﺎدرات 1 ﮔﺰﻳﻨﻪ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻛﺎﻣﻞ )واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺻﻔﺮ ﺑﻪ واردات ﻏﺬاﻳﻲ ( ﻣﻌﺎدل واردات ﻓﻌﻠﻲ + ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ0 وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 2 ﮔﺰﻳﻨﻪ درﺻﺪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 30 واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ واردات ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان درﺻﺪ واردات ﻓﻌﻠﻲ 70 ﻣﻌﺎدل+ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ درﺻﺪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 30 وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 3 ﮔﺰﻳﻨﻪ درﺻﺪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 70 واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ واردات ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان درﺻﺪ واردات ﻓﻌﻠﻲ 30 ﻣﻌﺎدل+ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ درﺻﺪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 70 وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد - ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ واردات ﻓﻌﻠﻲ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 1 ﮔﺰﻳﻨﻪ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻛﻞ واردات ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻋﻼوه درﺻﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ 80 ﻣﻌﺎدل درﺻﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ 20 ﻣﻌﺎدل+ ﻛﻞ واردات ﻣﻮﺟﻮد وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 2 ﮔﺰﻳﻨﻪ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻛﻞ واردات ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻋﻼوه درﺻﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻮﺟﻮد 50 ﻣﻌﺎدل درﺻﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ 50 ﻣﻌﺎدل+ ﻛﻞ واردات ﻣﻮﺟﻮد وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﺳﻨﺎرﻳﻮ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ ﺟﻬﺖ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﺟﻬﺖ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻛﻠﻲ ﮔﺰﻳﻨﻪ وﺿﻌﻴﺖ واردات ، ﺻﺎدرات و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ 1 ﺳﻨﺎرﻳﻮ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد 2 ﺳﻨﺎرﻳﻮ 92 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی - ﻧﻤﻮﻧﻪ ی ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ارﺗﺒﺎط اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺟﺪول ﻫﺎی )4 - 7 ﺗﺎ4 - 10 ( ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﻧﻈﺮ ﮔ ﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺟﺰﻳﻴﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت و ﻧﺤﻮه ی ﺗﻬﻴﻪ ی اﻳﻦ ﺟﺪوﻟﻬﺎ در ﮔﺰارش راﻫﻨﻤﺎی ﻟﻮح ﻓﺸﺮده ی ﭘﻴﻮﺳﺖ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻛﻠـﻲ در اﻳـﻦ ﺟﺪول ﻫﺎ، اﻣﻜﺎن ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻫﺮﻛﺪام از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻗﺎﺑـﻞ ارزﻳـﺎﺑﻲ اﺳـﺖ . ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻫﻢ زﻣﺎن ا ﻣﻜﺎن ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ و ﺗﺎﺛﻴﺮات آب ﺑﺮ ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺟﺪول 4 - 7 - ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺧﻮراﻛﻲ ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻏﺬاﻳﻲ در ﺳﺎل 1385 -ﺳﻨﺎر ﻮﻳ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 - ﻫﺰار ﺗﻦ ﺳﺎل ﺷﺮح ﮔﻨﺪم ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﺮﻧﺞ ﺳﺒﺰﻳﺠﺎت ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺟﺎﻟﻴﺰی ﻗﻨﺪ و ﺷﻜﺮ ﺣﺒﻮﺑﺎت داﻧﻪ ﻫﺎی روﻏﻨﻲ ﻣﻴﻮه ﺟﺎت ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ﮔﻮﺷﺖ ﺷﻴﺮ ﺧﺎم ﺟﻤﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ و واردات15779/9 4814/1 13789/8 3759/0 9235/3 677/9 1358/0 2447/3 230/0 717/2 1624/0 ﻛﺮﺑﻮﻫﻴﺪرات11930 3793 770 273 9208 422 469 470 1 4 1280 ﭼﺮﺑﻲ284 72 8 4 0 9 391 9 27 115 24 ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ1862 366 65 23 0 160 239 28 29 122 123 (اﻧﺮژی )ﮔﻴﮕﺎﻛﺎﻟﺮی54125204 17475107 1295952 1165290 35648304 2348778 6021305 2273554 0 0 0 ﺻﺎدرات ﻏﺬاﻳﻲ ﻓﻌﻠﻲ42 1 118 172 0 0 0 1902 30 278 112 ﺻﻔﺮ درﺻﺪ واردات ﻏﺬاﻳﻲ ﻓﻌﻠﻲ0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ﻣﻮﺟﻮدی اﻧﺒﺎر0 0 0 0 361 0 0 0 0 13 0 ﺧﺎﻟﺺ ﻣﺼﺮف ﻏﺬاﻳﻲ15738 4813 13672 3587 9596 678 1358 545 200 453 1512 ﻛﺮﺑﻮﻫﻴﺪرات11898 3793 768 260 9567 422 469 105 1 2 1192 ﭼﺮﺑﻲ283 72 8 4 0 9 391 2 24 72 23 ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ1857 366 64 22 0 160 239 6 25 77 115 (اﻧﺮژی )ﮔﻴﮕﺎ ﻛﺎﻟﺮی53981124 17471048 1292790 1112044 37039834 2348778 6021305 506378 0 0 0 ﻛﻞ7719 3216 8363 8363 1158 643 772 5789 20585 3088 3216 ﻛﺮﺑﻮﻫﻴﺪرات5836 2534 1335 606 1154 400 266 1112 82 15 2534 ﭼﺮﺑﻲ139 48 14 8 0 9 222 20 2429 494 48 ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ911 244 112 50 0 152 136 66 2573 525 244 (اﻧﺮژی )ﮔﻴﮕﺎ ﻛﺎﻟﺮی26477158 11675423 2247145 2592394 4469468 2228944 3422732 5378414 0 0 0 .ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از : ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺗﻮﺿﻴﺢ: ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﺟﻤﻌﻴﺖ و رﻗﻢ ﺳﺒﺪ ﻣﻄﻠﻮب ﻏﺬاﻳﻲ اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻌﺎدل واردات ﻓﻌﻠﻲ+ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﻌﻠﻲ ﺟﺪول4 - 8 - ﺷﻜﺎف ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ در وﺿﻌﻴﺖ ﻫﺎ » ی ﺗﻮﻟﻴﺪ از ﻣﺼﺮف ﻣﺼ » ، « ﺮف از ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد « و » ﺗﻮﻟﻴﺪ از ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد « در ﺳﺎل 1385 - ﺳﻨﺎر ﻮﻳ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 - ﻫﺰار ﺗﻦ ﮔﻨﺪم ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﺮﻧﺞ ﺳﺒﺰﻳﺠﺎت ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺟﺎﻟﻴﺰی ﻗﻨﺪ و ﺷﻜﺮ ﺣﺒﻮﺑﺎت داﻧﻪ ﻫﺎی روﻏﻨﻲ ﻣﻴﻮه ﺟﺎت ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ﮔﻮﺷﺖ ﺷﻴﺮ ﺧﺎم ﻛﻞ42 1 118 172 361- 0 0 1902 30 265 112 ﻛﺮﺑﻮﻫﻴﺪرات32 1 2 12 359- 0 0 365 0 1 88 ﭼﺮﺑﻲ1 0 0 0 0 0 0 7 4 42 2 ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ5 0 0 1 0 0 0 22 4 45 8 اﻧﺮژی)ﮔﻴﮕﺎ ﻛﺎﻟﺮی144081 4058 3162 53246 1391530- 0 0 1767175 0 0 0 ﻛﻞ8019 1597 5309 4775- 8438 35 586 5244- 20384- 2635- 1704- ﻛﺮﺑﻮﻫﻴﺪرات6062 1258 567- 346- 8413 22 202 1007- 82- 13- 1343- ﭼﺮﺑﻲ144 24 6- 5- 0 0 169 18- 2405- 422- 26- ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ946 121 48- 29- 0 8 103 60- 2548- 448- 130- اﻧﺮژی)ﮔﻴﮕﺎ ﻛﺎﻟﺮی27503966 5795625 954354- 1480350- 32570366 119834 2598573 4872036- 0 0 0 ﻛﻞ8061 1598 5427 4604- 8077 35 586 3342- 20355- 2371- 1592- ﻛﺮﺑﻮﻫﻴﺪرات6094 1259 565- 334- 8053 22 202 642- 81- 12- 1255- ﭼﺮﺑﻲ145 24 6- 5- 0 0 169 12- 2402- 379- 24- ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ951 121 47- 28- 0 8 103 38- 2544- 403- 121- اﻧﺮژی)ﮔﻴﮕﺎ ﻛﺎﻟﺮی27648046 5799683 951193- 1427104- 31178836 119834 2598573 3104860- 0 0 0 ﺗﻮﻟﻴﺪ از ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد از ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺷﺮح ﺗﻮﻟﻴﺪ از ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 93 ﺟﺪول 4 - 9 - ﺷﺎﺧﺺ ﺖﻴ اﻣﻨ یﻫﺎ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ در ﺳﺎل 1385 - ﺳﻨﺎر ﻮﻳ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 ﺟﺪول 4 - 10 - ﺰانﻴﻣ آب ﻣﻌﺎدل در ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺼﺮف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻏﺬاﻳﻲ در ﺳﺎل 1385 - ﻮﻳﺎرﺳﻨ1 ﻨﻪﻳﮔﺰ1 ﻫﺰار ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ 4 - 8 - در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻼﺣﻈﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺑﺮاﻧﻪ در دﻳﺪﮔﺎه ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻼش ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس را در ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻳﻢ . ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻗﺎﺑـﻞ دﺳﺘﺮس ، ﻣﺎزاد آب در ﺳﻪ ﺳﻄﺢ ﺳﺒﺰ، آﺑﻲ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ .ﺷﻮد 4 - 8 - 1 - ارزﻳﺎﺑﻲ آ ب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس - ارزﻳﺎﺑﻲ آب آﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس1 ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب آﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در ﻣﺤﻴﻂ ﻻزم اﺳﺖ ﻛﻪ اﺑﺘﺪا ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در ﻣﺤـﻴﻂ را ﺑـ ﻪ دﺳـﺖ آورﻳـﻢ . ﺑﺮای ﺑﺪﺳﺖ آوردن آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺗﻮان ﻣﻲ از ﻣﺘﻮﺳﻂ داده ﻫﺎی ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ ﻳﻚ رودﺧﺎﻧﻪ در ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺮای ﻣﺪت ﺣـﺪاﻗﻞ 10 ﺳـﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺘﻔﺎ ﻛﺮد ده . ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻴﺰان رواﻧﺎب در ﻣﺎه ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس را ﻃﺒﻖ راﺑﻄﻪ )4 - 8( ﻪ ﺑ دﺳﺖ آورد : )4 - 8( blue WA [x,t] R[x,t] EFR[x,t] = − ﻛﻪ در آن : [ ]blue WA x,t : ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx R[x,t] :ﻣﻴﺰان رواﻧﺎب در ﻣﺎه ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ و ﻣﺤﺪوده x 1 - ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در زﻣﺎن و ﻣﺤﺪوده ﻣﻌﻴﻦ، اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ، اﻣﺎ اﻧﺠـﺎم اﻳـﻦ ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﻧﻴﺎزﻣﻨـﺪ دﺳﺘﺮﺳـ ﻲ ﺑـﻪ اﻃﻼﻋـﺎت آﺑـﺪﻫﻲ ﻛﻠﻴـﻪ اﻳﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻫﻴﺪروﻣﺘﺮی و ﺑﺮرﺳﻲ اﺛﺮ ﺳﺪﻫﺎی ﻣﺨﺰﻧﻲ و اﻧﺤﺮاﻓﻲ ﺑﺮ روی رژﻳﻢ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎﺳﺖ . 94 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی EFR[x,t] : ﻣﻴﺰان آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﺤﻴﻂ ﻛﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻣﺘﻮﺳﻂ دﺑﻲ ﻣﺎه ﻣﻮرد ﻧﻈ ﺮ در ﺣﺪاﻗﻞ 10 ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ . ﭘﺲ از ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در ﺣﻮزه x و ﻣﺎهt ﺗﻮان ﻣﻲ ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آﺑﺮاﻧـﻪ آب آﺑـﻲ را در ﻣﺤـﻴﻂ از ﻃﺮﻳﻖ راﺑﻄﻪ )4 - 9( ﺑ ﻪ دﺳﺖ آورد : )4 - 9( blue blue blue WF [x,t] WS [x,t] WA [x,t] = ∑ ﻛﻪ در آن : [ ] blue WA x,t : ﻣﻴﺰان آب آﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx blue WS [x,t] : ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻲ در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx [ ] blue WF x,t :ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ آب آﺑﻲ در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx ﻃﺒﻖ راﺑﻄﻪ ی ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه اﮔﺮ ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻲ در زﻣﺎن t و ﻣﺤﺪودهx ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺻﻔﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻌﻨﻲ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﻣﺤﻴﻂ و رواﻧﺎب ﺑـﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻮده و اﮔﺮ ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻲ در زﻣﺎن t و ﻣﺤﺪودهx ﺗﺮ ﻛﻢ از ﺻﻔﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻌﻨﻲ آب ﻣﻮرد ﻧﻴـﺎز در ﻣﺤـﻴﻂ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ از ﻣﻴﺰان آب در دﺳﺘﺮس اﺳﺖ ﻛ . ﻤﺒﻮد ﻣﺘﻮﺳﻂ آب آﺑﻲ در ﻛﻞ ﺣﻮ ﻪ ﺿx ﺑﺮ اﺳﺎس راﺑﻄﻪ )4 - 10 (ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ : )4 - 10 ( 12 blue t 1 blue,ave WS [x,t] WS [x] 12 = = ∑ ﻛﻪ در آن : blue,ave WS [x] : ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻲ در ﻣﺤﺪودهx 12 blue t 1WS [x,t] = ∑ : ﻣﺠﻤﻮع ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻲ در زﻣﺎنt و ﻣﺤﺪودهx - ارزﻳﺎﺑﻲ آب ﺳﺒﺰ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﺳﺒﺰ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در ﻣﺤﻴﻂ ﻻزم اﺳﺖ ﻛﻪ اﺑﺘﺪا ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق ﭘﺎﻳﻪ و اﺳﺎﺳـﻲ ﻣﺤـﻴﻂ زﻳﺴـﺖ را ﺑـﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮم اﻓﺰارﻫﺎﻳﻲ ﺷﺒﻴﻪ SEAWAT ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﻨﻴﻢ و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ، ﺗﺒﺨﻴـﺮ و ﺗﻌـﺮق واﻗﻌـﻲ )E- act (ﻣﺤﻴﻂ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻳﻢ . ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻘﺪار ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﺗﻌﺮق واﻗﻌـﻲ را از ﺗﺒﺨﻴـﺮ و ﺗﻌـﺮق ﭘﺎﻳـﻪ ﻛـﻢ ﻛﻨـﻴﻢ آب ﺳـﺒﺰ ﻗﺎﺑـﻞ دﺳﺘﺮس در ﻣﺤﻴﻂ ﺑ ﻪ دﺳﺖ . آﻳﺪ ﻣﻲ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻴﺰان آب ﺳﺒﺰ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس از ﺗﺒﺨﻴﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ ﺑﺎﺷـﺪ ﻳﻌﻨـﻲ در ﻣﺤـﻴﻂ ﻛﻤﺒﻮد آب ﻧﺪارﻳﻢ و ﺑﺮﻋﻜﺲ اﮔﺮ ﻣﻴﺰان آب در دﺳﺘﺮس ﻛﻢ از ﺗﺮ green WF [x,t] ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻌﻨﻲ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑـﺎ ﻛﻤﺒـﻮد آب ﺳـﺒﺰ روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻴﻢ ) . راﺑﻄﻪ 4 - 11 4 - 11 ( [ ] [ ] green green green WF x,t WS [x,t] WA x,t = ﻛﻪ در آن : green WS [x,t] : ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﺳﺒﺰ در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx [ ] green WF x,t : ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺳﺒﺰ در ﻣﺎه t و ﻣ ﺤﺪوده x ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 95 [ ] green WA x,t : ﻣﻴﺰان آب ﺳﺒﺰ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx ﻛﻤﺒﻮد ﻣﺘﻮﺳﻂ آب ﺳﺒﺰ در ﻛﻞ ﺣﻮزهx ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺟﻤﻊ ﻛﻤﺒﻮد آب در ﺗﻤﺎم ﺳﺎل ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﺮ ﻛﻞ ﻣﺎه ﻫﺎ، ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻـﻮرت راﺑﻄﻪ )4 - 12 ( اﺳﺖ : )4 - 12 ( 12 green t 1 green,ave WS [x,t] WS [x] 12 = = ∑ ﻛﻪ در آن : green WS [x,t] : ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺒﻮد آب ﺳﺒﺰ در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx green,ave WS [x] : ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻛﻤﺒﻮد آب ﺳﺒﺰ در ﻣﺤﺪودهx - ارزﻳﺎﺑﻲ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی در ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی در ﻣﺤﻴﻂ، درﺟﻪ ﺳـﻄﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد )WLP ( ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺳـﻄﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ ا ز درﺟﻪ آﻟﻮدﮔﻲ رواﻧﺎﺑﻲ ﻛﻪ از ﻣﺤﻴﻂ ﻋﺒﻮر ﻣﻲ ﻛﻨـﺪ ﻳـﺎ ﻣﻘـﺪار ﻧﺴـﺒﺘ ﻲ از ﻗـﺪرت ﺑﺮﻃـﺮف ﻛﻨﻨـﺪﮔﻲ آﻟﻮدﮔﻲ از ﺟﺮﻳﺎن ﺳﻄﺤﻲ ﻛﻪ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه اﺳﺖ . ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آﻟﻮدﮔﻲ 100 درﺻﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻌﻨﻲ ﻗﺪرت ﭘﺎک ﻛﻨﻨـﺪﮔﻲ آب ﺟـﺎری ﻛﺎﻣﻼ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه و دﻳﮕﺮ ﻧ ﺗﻮاﻧ ﻤﻲ ﺪ ﭘﺎک ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل اﮔﺮ ﺣﺪ آﺳﺘﺎﻧﻪ آﻟﻮ دﮔﻲ آب در ﻛﺸـﺎورزی 200 واﺣـﺪ ﻧﻴﺘـﺮات ﺑﺎﺷـﺪ و آب ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﺑـﺮای ﻛﺸـﺎورزی دارای 20 واﺣـﺪ ﻧﻴﺘـﺮات ﺑﺎﺷـﺪ اﻳـﻦ آب ﺑـﻪ ﻣﻴـﺰان 10 درﺻـﺪ )200 / 20 × 100 (از ﺗﻮان ﭘﺎک ﻛﻨﻨﺪﮔﻲ ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده و 90 درﺻﺪ ﻗﺪرت ﭘﺎک ﻛﻨﻨﺪﮔﻲ دارد . ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺳﻄﺢ آﻟـﻮدﮔﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد در ﻛﻞ ﺣﻮزه x ﺑﺮاﺑﺮ راﺑﻄﻪ )4 - 13 (اﺳﺖ : )4 - 13 ( gray WF [x,t] WPL[x,t] R[x,t] = ﻛﻪ در آن : [ ]gray WF x,t : ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx WPL[x,t] :درﺟﻪ ﺳﻄﺢ آﻟﻮدﮔﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد در ﻣﺎه t و ﻣﺤﺪودهx R: ﻣﻴﺰان رواﻧﺎب در ﻣﺎهt و ﻣﺤﺪودهx y ارزﻳﺎﺑﻲ آب ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ی در ﻣﺤﻴﻂ ﺷﻜﻞ )4 - 2( ، ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﻮزه ﭼﻤﺮﻳﺰ رودﺧﺎﻧﻪ ﻛﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ درازﻣـﺪت ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ی دوره44 - 45 ﺗـﺎ79 - 80 اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﺎﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ، دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در ﻣﺎه ﻫﺎی ﻣﻬﺮ ﺗﺎ اﺳﻔﻨﺪ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ دﺑـﻲ درازﻣـﺪت و ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ دﺑﻲ در ﻳﻚ ﺳﺎل آﺑﻲ ﻣﻴﺰان آب در دﺳﺘ ﺮس زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺗﺮ ﻛﻢ از ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ دﺑﻲ ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ﻣﺤـﻴﻂ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ در اﻳﻦ ﻣﺎه ﻫﺎ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب روﺑﺮو اﺳﺖ و ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ از ﺣﺪ ﻣﺠﺎز از آب رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮداﺷـﺖ ﻛـﺮد در . ﻣﺎه اردﻳﺒﻬﺸﺖ ﻣﻘﺪار دﺑﻲ رودﺧﺎﻧﻪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﺎ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ درازﻣﺪت ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ و در ﻣﺎه ﻫﺎی ﻓﺮوردﻳﻦ ﺗﺎ ﺷـﻬﺮﻳﻮر ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ دﺑـﻲ 96 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ از ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ درازﻣﺪت اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ از رودﺧﺎﻧﻪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﺑﺮداﺷﺖ ﻛﺮد و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب روﺑﺮو ﻧﻴﺴﺖ . ﺷﻜﻞ4 - 2 - آب آﺑﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس از دﻳﺪﮔﺎه زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ 4 - 8 - 2 - ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻳﻚ از ﺳﻪ آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺳﺒﺰ، آﺑﻲ و ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ، ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد . - ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ در ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ آب آ ﺑﻲ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان آﺑﺮاﻧﻪ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮل، ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه ﺧﺎص و ﻳﺎ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه در ﻣﺤﺪوده x و در ﻣﺎهt زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ و ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ آﺳﻴﺐ ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ وارد ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑـﺎ ﺗﻐﻴﻴـﺮ ﻫـﺮ ﻳـﻚ از ا ﻳـﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﻣﻴﺰان اﻳﻦ اﺛﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﺳﺎس راﺑﻄﻪ )4 - 14 ( ﺗﻐﻴﻴﺮ .ﻛﻨﺪ ﻣﻲ )4 - 14 ( [ ] [ ] blue blue blue x t WFII (WF x,t *WS x,t ) =∑∑ ﻛﻪ در آن : blue WFII :ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ blue WF : آﺑﺮاﻧﻪ آﺑﻲ در زﻣﺎنt و ﻣﻜﺎن ) ﻣﺤﺪوده ( x blue WS :ﻣﻴﺰ ان ﻛﻤﺒﻮد آب آﺑﻲ زﻣﺎن t و ﻣﻜﺎن ) ﻣﺤﺪوده ( x اﺳﺖ . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 97 - ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آب ﺳﺒﺰ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺼﺮف آب ﺳﺒﺰ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ و ﻛﻤﺒﻮد آب ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ ﺑـﻪ ﻣﺤـﻴﻂ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ ﻳﻦ ﺿـﺮﺑﻪ وارد ﻣـﻲ ﺷـﻮد و ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻛﻤﺒﻮد آب در ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﻣﻴﺰان ﻣﺼﺮف در ﻣﺤﻴﻂ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ آﺳـﻴﺐ ﺗـﺮ ﻛـﻢ ی وارد ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آب ﺳﺒﺰ ﺑﻪ ﺷﺮح راﺑﻄﻪ )4 - 15 ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )4 - 15 ( [ ] [ ] green green green x t WFII (WF x,t *WS x,t ) =∑∑ ﻛﻪ در آن : green WFII :ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﺳﺒﺰ green WF :آﺑﺮاﻧﻪ آب ﺳﺒﺰ در زﻣﺎن t و ﻣﻜﺎن ) ﻣﺤﺪوده ( x green WS :ﻣﻴﺰان ﻛ ﻤﺒﻮد آب ﺳﺒﺰ در زﻣﺎن t و ﻣﻜﺎن ) ﻣﺤﺪوده ( x اﺳﺖ . - ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻪ ﺷﺮح راﺑﻄﻪ )4 - 16 ( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻲ :ﺷﻮد )4 - 16 ( [ ] [ ] grey grey x t WFII (WF x,t *WPL x,t ) =∑∑ ﻛﻪ در آن : grey WFII :ﺷﺎﺧﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی grey WF :آﺑ ﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﻳﺎ ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ در زﻣﺎن t و ﻣﻜﺎن ) ﻣﺤﺪوده ( x [ ] WPL x,t : ﺳﻄﺢ آﻟﻮدﮔﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد در زﻣﺎن t و ﻣﻜﺎن ) ﻣﺤﺪوده ( x اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ از راﺑﻄﻪ )4 - 16 ( ﺑﻪ دﺳﺖ آﻳﺪ ﻣﻲ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻴﺰان ﺳﻄﺢ آﻟﻮدﮔﻲ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﻮده و ﻣﻴﺰان آﻟـﻮدﮔﻲ ﻧﻴـﺰ زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ ﺷﺎﺧ ﺺ اﺛﺮ آﺑﺮاﻧﻪ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮی ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ ﻣﻘﺪار را دارد و اﺛﺮ زﻳﺎدی ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ دارد . 4 - 9 - ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺸﺘﺮک ) ﻣﺮزی ( و ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ) ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ و ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ( در ﮔﺴﺘﺮه ی ﻧﻈﺮﻳﻪ ﭘﺮدازی رواﺑﻂ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺮای ﻫﺎ آب ی ﻣﺮزی، ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻳﻚ ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﻣﺸﺨﺺ و واﻗـﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧـﻪ اراﻳﻪ داد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل در ﺧﺎور ﻣﻴﺎﻧﻪ، در ﻫﺮ ﺣﻮﺿﻪ ی رودﺧﺎﻧﻪ ای، ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻣﺴﻠﻂ و ﺑﺮﺗﺮ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ ﺗﺮﻛﻴﻪ در ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ی رود دﺟﻠﻪ - ﻓﺮات، ﻣﺼﺮ در ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ی رود ﻧﻴـﻞ و اﺳـﺮاﻳﻴﻞ در ﺣﻮﺿـﻪ ی رود اردن اﺷـﺎره ﻛـﺮد . در ﻳـﻚ ﭼﻬﺎرﭼﻮب واﻗﻊ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ، رواﺑﻂ ﻣﺮزی ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻫﺮ ﻛﺸـﻮر ﺑـﺮای ﻃـﺮ ح رﻳـﺰی ﻗـﺪرت ﻣﻨﻄﻘـﻪ ای رﺑـﻂ داده ﺷـﻮد و رﻫﻴﺎﻓﺖ ﻫﺎ ی ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎ ی ﻋﻤﻞ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ، اﺻﻞ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ را ﺑﺮای اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎ اراﻳﻪ ﻧ ﻛﻨﺪ ﻤﻲ . اﻳـﻦ ﻣﻮردﻫـﺎ از آن دﺳﺘﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻫﺎ درﺳﺖ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﺴﺎﻳﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﺎﭘﻲ در ﻣﻮرد ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺸﺘﺮک آب ﺷﻴ ﺮﻳﻦ ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، در آن ﭼﻪ ﻛﻪ ﺑﺎری ﺑﻮزان آن را زﻳﺮﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ی اﻣﻨﻴﺖ ﻧﺎﻣﺪ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ وﺟﻮ د دارد . ﻧﻈﺮﻳﻪ ی اﻣﻨﻴﺖ ﺳﺎزی 98 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻮزان در ﻣﻮرد ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﺗﺸﺮﻳﺢ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی اﻣﻨﻴﺘﻲ را از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی ﻋﺎدی ﺟﺪا ﺳﺎﺧﺘﻪ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎ ی واﻗﻊ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ اراﻳﻪ . ﺪﻛﻨ ﻣﻲ ﺑﻮزان ، ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ و ﺷﻤﺎل آﻓﺮﻳﻘﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای ﺑـﻪ ﺷـﺪت اﻣﻨﻴﺘـﻲ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻪ زﻳﺮ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﺮده اﺳﺖ . ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ، در ﺧﻠﻴﺞ و ﺷـﻤﺎل آﻓﺮﻳﻘـﺎ، آب ﻣﺴـﺎﻟﻪ ای ﺣﺎﺷـﻴﻪ ای اﺳﺖ و رﻗﺎﺑﺖ اﺻﻠﻲ ﺑﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﺮق ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ) اﺳﺮاﻳﻴﻞ، اردن و ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ ( اﺳـﺖ . ﺑـﺎ اﻳـﻦ ﺣـﺎل، ﻋﻠـﻲ رﻏـﻢ اﻫﻤﻴﺖ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺎﻟﻪ ای ﺑﺤﺮاﻧﻲ، ﺟﺎﻳﮕﺎه آن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﺣﻮﺿـﻪ ی اردن ﻣﺤـﺪود ﺷـﺪه اﺳﺖ و دﺳﺘﻮرات اﺻﻠﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺟﻠﺴﻪ ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺳﻨﺘﻲ اﺳﺖ . ﭘﺲ ﻣﺒﻨﺎی اﺻﻠﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺸﺘﺮک ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، ﺑﻪ ﺗﻮان ﻛﺸﻮر ﺑﺮای ﻣﻬـﺎر آب ﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺮزی ﻧﻴﺰ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻧﻘﺶ آﻧﻬﺎ در ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻏﺬاﻳﻲ از ﻧﻈﺮ اﻣﻨﻴﺘـﻲ و ﺧـﺎﻟﻲ از ﺳـﻜﻨﻪ ﻧﺸـﺪن ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻣﺮزی از ﺟﻤﻌﻴﺖ ) اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ( دارای اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﺻﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﭘﺲ ﻫﺮ ﻋﺎﻣﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﮕﻬﺪاﺷﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺮزی و اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ در ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻏﺬاﻳﻲ ﻛ ﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻔﻴﺪ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﭘﻴﻮﻧﺪ اﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﺗﺠـﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از ﭼﻨﺪ زاوﻳﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ ﺑﺎﺷﺪ : − ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺮای اﺳﺘﺤﺼﺎل ﻫﺎ آب ی ﻣﺮزی وارداﺗﻲ ﺑﻪ ﻛﺸﻮر و ﻳﺎ ﮔﺴﺘﺮش آن ﻫـﺎ ﺑـﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺧﺮوج آن ﻫﺎ ﺑﻪ ﻛﺸﻮر ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻄﺮح ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺮای ﻣﺜـﺎل ﭘﺎﻛﺴـﺘﺎن اﻗـﺪام ﺑـﻪ ﺳـﺎﺧﺖ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎ ی آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ و در ﻣﺮزﻫﺎی داﺧﻠﻲ ﺧﻮد ﻛﺮده اﺳﺖ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﻣﻜﺎن ﻣﻬﺎر اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮای اﻳﺮان از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺗﻮان ﻣﻲ . ﻣﻌﺎدل آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد و ﻣﻴـﺰان آﺑـﻲ ﻛﻪ در اﺛﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪات از ﻛﺸﻮر ﺛﺎﻟﺚ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ را ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﻘﺶ وﻳﮋه اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮔﺬاﺷﺖ . − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺮزی ) ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻫﻴﺮﻣﻨـﺪ در ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺳﻴﺴـﺘﺎن ( ﭘﺎﻳـﺪاری ﻛﺸـﺎورزی را در اﻳـﻦ ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . − ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی در اﻳﺮان ﻳﻜﻲ از ﺗﺮ ﻣﻬﻢ ﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ی اﻗﺘﺼـﺎدی اﺳـﺖ و اﻳـﻦ در ﺣـﺎﻟﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻛﻤﺒـﻮد آب اﺻﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺤﺪود ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی و ﻏﺬاﻳﻲ اﺳﺖ . در ﺣﺪود 93 درﺻﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﺪﻳﺪ ﺷﻮﻧﺪه ﻛﺸﻮر در ﻛﺸﺎورزی ﻓﺎرﻳﺎب ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد وﻟﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ﺣﺎﺻـﻞ از آن ﺗﻘﺎﺿـﺎی ﻧﻴـﺎز ﻏـﺬاﻳﻲ ﻛﺸﻮر را ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ . ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺑﺨـﺶ ﻛﺸـﺎورزی ﻛﺸـﻮر، آب ﺑـﻪ ﻫﺎ ﺷﻜﻞ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺑﻪ ﻣﻴﺰان زﻳﺎدی ﺗﻠﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻛﻪ ﺑﺎزده ﻛﻞ آﺑﻴﺎری در ﻛﺸﻮر ﺑﻴﻦ 33 ﺗﺎ37 درﺻﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . ﻳﻌﻨﻲ ﺣﺪود 70 درﺻﺪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺒﺨﻴﺮ، ﻧﻔﻮذ ﻋﻤﻘﻲ، ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﺳﻄﺤﻲ ﺑﻪ زﻫﻜﺶ ﻫﺎ و از ﻃﺮﻳﻖ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ درﻳﺎ رﻳﺨﺘ ﻪ و ﻳﺎ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮر ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﻠﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 99 4 - 10 - ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ- اﻣﻨﻴﺘﻲ، ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﺧﺘﻼﻓﺎت، ﻣﻨﺎزﻋﺎت، ﺻﻠﺢ ﻫﺎ و ﻫﻤﻜﺎری ﻫﺎ در ارﺗﺒـﺎط ﺑـﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب دارای ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻴﺎﺳﻲ- اﻣﻨﻴﺘﻲ اﺳﺖ و ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ را ﺑﺮای ﺑﺮﻃ ﺮف ﻛﺮدن ﻣﻨﺎزﻋﺎت ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﻣﻘﺪﻣﻪ ﮔﺰارش اﺷﺎره ﺷﺪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ و ﺟﻨﻮب آﻓﺮﻳﻘﺎ در ﻟﺒﻪ ﺑﺤﺮان ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﻄﺮح ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻛﺸﻮر اﻳﺮان ﻧﻴﺰ در ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧـﻪ واﻗـﻊ ﺷـﺪه اﺳـﺖ . ﮔﺴﺘﺮش ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎ و ﺗﻬﺪﻳﺪاﺗﻲ را ﻓﺮاروی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳ ﺰان ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺮار داده اﺳﺖ . ﻓﺮﺻﺘﻲ ﺑﻪ ﻧـﺎم » اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ « و ﺗﻬﺪﻳﺪی ﺑﺎ ﻋﻨﻮان » ﺳﻠﻄﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ . « ﻛﺸﻮرﻫﺎی زﻳﺎدی ﺑﺎ ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻣـﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻛﺎﻓﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﺮدﻣﺸﺎن را ﺗﻬﻴﻪ و ﻓﺮاﻫﻢ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﺮد در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻧﻤﻲ ﻫﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ و ﻳﺎ ﻧ ﺗﻮاﻧ ﻤﻲ ﻨﺪ ﻣﻮﺟﺐ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻛﺸﻮر ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺷﻮﻧﺪ . از ﻃﺮﻓﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﻴﻦ و ﻫﻨﺪ ﺑـﻪ ﻋﻠـﺖ ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﺑﺴـﻴﺎر زﻳﺎدﺷﺎن ﻧ ﺗﻮاﻧ ﻤﻲ ﻨﺪ ﺑﻪ ﺗ ﺎ ﻣﻴﻦ ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ از ﻧﺎﺣﻴﻪ واردات آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻜﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪ . ﻛﺸﻮر اﻳﺮان در ﻳﻜﻲ از ﺧﺸﻚ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻬﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﻛﻪ ﻣﺘﻮﺳ ﻂ ﺑﺎرﻧـﺪﮔﻲ ﻛﺸـﻮر )252 ﻣﻴﻠـﻲ ﻣﺘـﺮ ( ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻮم ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺟﻬﺎن ﺑﻮده و اﻳﻦ در ﺷﺮاﻳﻄﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ 179 ﻣﻴﻠﻲ ﻣﺘﺮ )71 درﺻﺪ ( آن ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ ﭘﺘﺎﻧﺴـﻴﻞ ﺑـﺎﻻی ﺗﺒﺨﻴﺮ در ﻛﺸﻮر، ﺑ ﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﺷﺪه و از دﺳﺘﺮس ﺧﺎرج ﻣﻲ .ﺷﻮد از ﻃـﺮف دﻳﮕـﺮ 93 درﺻـﺪ از ﻛـﻞ آب ﻣﺼـﺮﻓﻲ ﻛﺸﻮر در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی اﺳﺘﻔﺎ ده ﻣﻲ ﺷﻮد در ﺣﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺳﻬﻢ آب ﻛﺸﺎورزی در دﻧﻴﺎ 70 درﺻﺪ اﺳﺖ . ﺑﺎ ﻛﻤﻲ دﻗﺖ در ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻴﻢ ﻛﻪ ﺳﻬﻢ ﺻﻨﻌﺖ ) ﺑﺎ ارزش اﻓﺰوده ﺑﺎﻻﺗﺮ ( ، ﺷﺮب ) ﺑﺎ درﺟﻪ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻴﺶ ( ﺗﺮ و دﻳﮕﺮ ﻣﻮارد ﻣﺼﺮف آب، از ﻛﻞ آب ﻛﺸﻮر ﺗﻨﻬﺎ 7 درﺻﺪ اﺳﺖ . اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻧﻴﺎز اﻳﺸﺎن ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻲ ﻃﻠﺒـﺪ ﻛـ ﻪ ﺳـﻄﺢ ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ ی از اراﺿـﻲ ﺑـﻪ زﻳﺮﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮود ﻛﻪ اﻳﻦ ﺧﻮد ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺗﺨﺼﻴﺺ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻛﺸﺎورزی اﺳﺖ . از ﺳﻮﻳﻲ دﻳﮕـﺮ ﺗﻘﺎﺿـﺎی آب در ﺑﺨﺶ ﺷﺮب ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﺮوﻳﺞ زﻧﺪﮔﻲ ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﺗـﺮ ﺷﺪن ﺟﻮاﻣﻊ از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﺮان، ﺑﺪون ﺗ ﻣﻴﺎ ﻦ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖ ﻫﺎ از ﺟﻤﻠﻪ آب ﻛﺎﻓﻲ، ﺧﻴﺎﻟﻲ ﺑﻴﻬﻮده ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﻠﻢ ﺑﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﻴﺖ ﺗ ﺎ ﻣﻴﻦ آب ﺷﺮب و ارزش آب ﺑﺮای ﺻﻨﻌﺖ، ﺑﺎزﻧﺪه اﻳﻦ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد، اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺎﮔﻔﺘـﻪ ﭘﻴﺪاﺳـﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ و ﻧﺤﻮه اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺎ ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎی ﻓﻌﻠـﻲ اﺳـﺖ و اﻻ ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﺎ درک ﺻـﺤﻴﺢ از داﺷـﺘﻪ ﻫـﺎ و ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻫﺎﻳﻤﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺻﻼح و ﺑﻬﺒﻮد اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻣﺼﺮف آب ﭼﻪ در ﻛﺸﺎورزی و ﭼﻪ در ﺷﺮب و ﺻﻨﻌﺖ اﻗﺪام ﻛﻨﻴﻢ ﺗﺎ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﻓﺮﺻﺖ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ذﻛﺎوت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰان ﻣﻠﻲ، ﺑﺘـﻮاﻧﻴﻢ از اﻓـﺰاﻳﺶ راﻧـﺪﻣﺎن آب ﻣﻮﺟـﻮد ﺧﻮد ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﺷﺪه و رﺷﺪ و ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻲ ﻣﺘﻮازن و ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﺑﺤﺮان ﻛﻤﺒﻮد آب در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن، ﻣﻮﺿﻮع آب ﻣﺠﺎزی ﺑـ ﻪ واﺳـﻄﻪ ﻋﻤـﻖ ﻣﻔﻬـﻮم آن از اﻫﻤﻴﺖ وﻳﮋه ای در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاری ﻛﻼن آب در آﻳﻨﺪه ﺑﺮﺧﻮردار ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ . ﻫـﻢ اﻛﻨـﻮن ﻧﻴـﺰ ﺑـﺎ ﺻـﺎدرات و واردات ﻛ ﺎﻻ و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن، ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﻲ ﻧﻴﺰ از ﻣﻴﺰان آب وارد ﺷﺪه ﻳﺎ ﺻﺎدر ﺷﺪه ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان آب ﻣﺠﺎزی ﺑ ﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﻲ . آﻳﺪ 100 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻧﻴﺰ ﺣﺠﻢ ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻛﺎﻻﻫﺎ در ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ، 1600 ﻛﻴﻠﻮ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ در ﺳﺎل اﺳﺖ ﻛﻪ از اﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﺣﺪود 80 درﺻﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی و ﺑﻘﻴﻪ ﺑـﻪ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﻣﺮﺑـﻮط ﻣـﻲ ﺷـﻮد . ﺧ ﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ، ﺑﺎ دارا ﺑﻮدن آب ﺷﻴﺮﻳﻦ اﻧﺪک و ﻣﻴﺰان ﻧﺎﭼﻴﺰی آب - ﺧﺎک، ﭘﺮﭼﺎﻟﺶ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ی ﺟﻬـﺎن از ﻧﻈـﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻫﺴﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ آب در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ ﺑﻮده و ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎ ی واﻗﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧﻪ و ﻧﻴﺰ ﺑﺎور ﻋ ﻤـﻮﻣﻲ، ﻛـﻢ ﺑـﻮد آب ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ وﻗﻮع ﺟﻨﮓ ﻫﺎ ی آب ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﺑﺮﺧﻼف ﺗﻘﺎﺿﺎی رو ﺑﻪ رﺷﺪ آب در ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ، ﺑﻪ ﺟﺰ ﭼﻨﺪ ﺣﺎدﺛـﻪ ی ﻛﻮﭼـﻚ در دره ی ﺷﻤﺎﻟﻲ اردن در اواﻳﻞ دﻫﻪ ی 1960، ﻫﻴﭻ ﻧﺸﺎﻧﻪ ای از ﺑﺮوز ﺟﻨﮓ ﺑﺮ ﺳﺮ آب دﻳﺪه ﻧﺸﺪه اﺳـﺖ . ﺑـﺮﻋﻜﺲ، ﺷـﻮاﻫﺪ ﺑﺴﻴﺎری از ﻫﻢ ﻛﺎری ﺑﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺪود آب ﻣ ﻨﻄﻘﻪ، ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺣﻮﺿﻪ ی رود اردن ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ ﻛﻢ آﺑـﻲ را دارد، وﺟﻮد دارد . واﻗﻌﻴﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ آب آن ﻗﺪر دارای اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ دو وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺎزش و ﻫﻢ ﻛـﺎری و ﻳـﺎ ﺟﻨﮓ روﺑﻪ رو اﺳﺖ . ﺑﺴﻴﺎری از اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ از ﻫﺎ ﺳﻔﺮه ی آب ﺷـﻴﺮﻳﻦ و ﻣﻨـﺎﺑﻊ ز ﻳﺮزﻣﻴﻨـﻲ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣـﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ . در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻌﺘﺪل ﺣﺪود 90 درﺻﺪ از آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ، ﺑـﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ از آب ﻣﻮﺟﻮد در ﻻﻳﻪ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺧﺎک ﺑﻪ دﺳﺖ آﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ آن آب - ﺧﺎک ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ . در ﺳـﻄﺢ ﺟﻬـﺎﻧﻲ، ﻣـﺎزاد ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎک وﺟﻮد دار . د آب ﺧﺎک ﺑﺎ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و در ﻛﺸﺎورزی، ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﺤﺼـﻮﻻت زراﻋﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . اﻣﺎ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﺮای ﻛﻠﻴﻪ ی ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﺧﺎﻧﮕﻲ، ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻛﺸﺎورزی ﻣﺼـﺮف ﺷـﻮد ، ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻤﭗ، اﻧﺘﻘﺎل و اﺳﺘﺤﺼﺎل اﺳﺖ و در داد و ﺳﺘﺪﻫﺎ ی ﺗﺠﺎری دارای ارزش ﺑﺎﻻ ﻳﻲ اﺳﺖ . آب ﺧﺎک ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ در ﻣﺤﻞ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه و ﻳﺎ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺗﺠﺎرت ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﻣﻨﺘﻘﻞ و ﺻﺎدر ﺷﻮد . ﺧﻮش ﺑﺨﺘﺎﻧﻪ در ﻣﻮرد اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﻛﻢ آب ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ، اﻳﻦ آب ﺧﺎک ﻣﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ از ﻃﺮﻳـﻖ ﺗﺠـﺎرت در ﻗﺎﻟـﺐ ﻛﺎﻻﻫـﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻏـﻼت ﻗﺎﺑـﻞ دﺳﺘﺮس ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، ﻫﺮ ﺳﺎل ﻛﺸﺎورزان و ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺠﺎرت ﻛﺎﻻ، ﺑﺮاﺑﺮ ﺟﺮﻳﺎن ورودی آب رود ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﻣﺼﺮ و ﻳﺎ 25 درﺻﺪ ﻛﻞ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در دﺳﺘﺮس ﻣﻨﻄﻘﻪ را ﺑﻪ ﮔﺮدش در ﻣﻲ آورﻧﺪ . ﻫﺪف اﻳﻦ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ : − ﻣﻴﺰان درک و ﺷﻨﺎﺧﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﻣﺤﺪود اﺳﺖ؛ دﺳﺖ ﻛﻢ ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﻛﻪ ﻛﻢ آﺑﻲ ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ی دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻣﻲ ﺷﻮد . − ﻋﻠﺖ آن ﻛﻪ ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﻣﻮﺟﻮد ﻫﻢ ﭼﻨﺎن ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ اﺳﺖ، اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت آﺷـﻜﺎر در ﻣـﻮرد ﻛﺎرآﻣـﺪی اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه ﺗﺎ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺣﻞ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺮﺳﻨﺪ . − ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻛﻪ در وﺿﻌﻴﺖ ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﻗـﺮار دارد ﻧﻴـﺰ ﻣﻬـﻢ اﺳـﺖ . در واﻗـﻊ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ی ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻪ ﺳﻮی اﺻﻼح ﺳﻴﺎﺳﺖ آب را ﻛﺎﻫﺶ داده و رواﺑﻂ ﺟﻬﺎﻧﻲ را ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺗﺮ ﻛﺮده و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﺸﺘﺮک را در ﻣﻌﺮض ﻣﻨ ﺎﻗﺸﻪ ﻗﺮار داده اﺳﺖ . آب ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻜﻲ از ده ﻫﺎ ﻣﻮردی اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻧﺰدﻳﻜﻲ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ ی ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ، اﺧـﺘﻼف ﺑﺮاﻧﮕﻴـﺰ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻫﺎی ﻋﻤﺪه ی اﺧﺘﻼف ﺑﻴﻦ اردن و اﺳﺮاﻳﻴﻞ ﭘﻴﺶ از ﺑﺴﺘﻦ ﺗﻮاﻓﻘﻨﺎﻣﻪ ی ﺻﻠﺢ 1994 ، ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ زﻣﻴﻦ و آب ﺑﻮده اﺳﺖ . در ﻣﻮر د اﺳﺮاﻳﻴﻞ و ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ، ﭘﻨﺞ ﺑﺤﺚ ﻣﻮرد اﺧﺘﻼف وﺟﻮد دارد ﺑﻴﺖ : اﻟﻤﻘﺪس ، ﻣﺮز زﻣﻴﻦ، اﻗﺎﻣـﺖ، ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 101 اردوﮔﺎه ﻫﺎ و آب . از آن ﺟﺎ ﻛﻪ ﺑﺤﺚ ﻫﺎی زﻳﺎدی ﺑﺮ روی ﻣﻴﺰ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ وﺟـﻮد دارد، از ارﺗﺒـﺎط دادن آن ﻫـﺎ در ﮔﻔـﺖ و ﮔﻮﻫـﺎ ﺗﻮان ﻤﻲﻧ ﺧﻮدداری ﻛﺮد . ﺑﺎ اﻳـﻦ ﺣـﺎل، اﻫﻤﻴـﺖ ﻧﻤـﺎدﻳﻦ ﺑﺮﺧـﻲ از ﻣﺴـﺎﻳﻞ ﻗﺎﺑـﻞ ﻃـ ﺮح، ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻣﺸـﺨﺺ ﻛـﺮدن وﺿـﻌﻴﺖ ﺑﻴﺖ اﻟﻤﻘﺪس ، ﺣﻞ ﻣﺴﺎﻟﻪ ی ﻣﺮزﻫﺎ و دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺻﻠﺢ ﻧﻬﺎﻳﻲ، ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺧـﻮد ﺳـﺎﻳﺮ اﺧـﺘﻼف ﻫـﺎی ﻣﻬـﻢ اﻗﺘﺼـﺎدی ) ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺟﺎﻣﻊ آب و ﺣﻖ ﺑﺎزﮔﺸﺖ آوارﮔﺎن ( را ﻧﻴﺰ - ﻫﺮ ﭼﻨﺪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻮق اﻟﺠﻴﺸﻲ ﻋﻤﻴﻖ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ ﻣﻲ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، در ﺗﻮاﻓﻘﻨﺎ ﻣﻪ ی ﺻﻠﺢ 1994 ﺑﻴﻦ اردن و اﺳﺮاﻳﻴﻞ، دﺳﺘﺎوردﻫﺎی ﻧﻤﺎدﻳﻦ و ﭘﺮﻫﺰﻳﻨﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻲ ﮔﻴﺮی روﻧﺪ ﺻﻠﺢ و دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﺮزﻫﺎی ﻛﺸﻮری، ﺑﻪ ﻗﻴﻤﺖ از دﺳﺖ رﻓﺘﻦ ﺷﺮط ﻫﺎی ﻣﺮ ﺑﻮط ﺑﻪ آب ﺑﺮای اردن ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ . در واﻗﻊ، ﺳﻴﺎﺳﺖ آﺑﻲ در ﺣﻮﺿﻪ ی اردن، ﺷﺎﻣﻞ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻫﺎ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺸﺘﺮک آ ب ﺷﻴﺮﻳﻦ، ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ی داﻧﺶ ﺳﺎزه ای و ﻳﺎ ﻧﺘﻴﺠﻪ دﻳﺪﮔﺎه ﻫﺎ ی ﻣﺘﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ اﺳﺖ . ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬار ان ﺑﻪ ﻃﻮر آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ای، ﻣﺸﻜﻞ ﻛﻢ آﺑـﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﺸﺎن را ﻛﻢ اﻫﻤﻴﺖ ﺟﻠﻮه دﻫﺪ ﻣﻲ و ﺑﺎ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی ﺑـﻪ ﻇـﺎﻫﺮ ﺑـﻲ ﺧﻄـﺮ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب از ﻃﺮﻳـﻖ راه ﻛﺎرﻫﺎی ﺳﺎزه ای، ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺣ ﻞ ﻧﺸﺪﻧﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺤﺮان ﻛﻢ آﺑﻲ را ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . آن ﭼﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ را ﻫـﻢ ﭼﻨـﺎن ﭘﻴﭽﻴـﺪه ﻧﮕﻪ ﻣﻲ دارد ، ﺗﺼﻮرﻫﺎی اﻳﺠﺎدﺷﺪه ﭘﻴﺮاﻣﻮن اﻣﻨﻴﺖ آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻪ دور از ﺳـﺎﻣﺎﻧﻪ ی ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬـﺎﻧﻲ و دﺳﺘﺮﺳـﻲ ﺑـﻪ آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ . در 50 ،ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ دوﻟﺖ ﻫﺎ ی ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﺟﺮای ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻫـﺎ ی ﻏﻴﺮ ﭘﺎﻳـﺪار ﺗﺨﺼـﻴﺺ آب، از ﺳـﻮی اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﻮده . اﻧﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل، اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬار ان ﺑﻪ ﺟﺎی ﻛﻤﻚ ﮔـﺮﻓﺘﻦ از ﻇﺮﻓﻴـﺖ ﻫـﺎی ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﺸﻜﻞ ﻓﺰاﻳﻨﺪه ی ﻛﻢ آﺑـﻲ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧـﻪ، ﮔﺰﻳﻨـﻪ ی واردات آب ﻣﺠـﺎزی در ﻗﺎﻟـﺐ ﻏـﻼت و ﻛﺎﻻﻫـﺎی ﺧﻮراﻛﻲ را از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدی ﭘﻨﻬﺎ ن و از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺳﺎﻛﺖ ﺑﺮﺷﻤﺮده . اﻧﺪ در ﺣﻘﻴﻘﺖ آن ﻫـﺎ در ﮔﻔﺘﮕﻮﻫـﺎی ﻋﻠﻨـﻲ، ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻋﻤﻴﻘﻲ دﻳﺪﮔﺎه ﻫﺎ ی واﻗﻌﻲ ﺧﻮد ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻛﻢ آﺑﻲ را دروغ ﺷﻤﺮده . اﻧﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل، ﻋﻠﻲ رﻏﻢ ﻫﺸﺪارﻫﺎی زﻳﺎد در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺧﻄﺮﻫﺎی ﺑﺤﺮان آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ای، ﻣﻮارد زﻳﺎدی ﻧﻴﺰ ﻣﺬاﻛﺮه ﭘﻴﺮاﻣﻮن آب را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﻨﻔﻲ ﻗﺮار داده اﺳﺖ . ﺑﻪ ﺳﺒﺐ وﺟﻮد ﺑﺮﺧﻲ اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﺸﻨﺞ ﺗﻮان ﻣﻲ زا درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ ﺗﻼش ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺮزی ﺑﺮای ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻤﻮﻣﻲ آب ﺑﺮ ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ ﻓﺰوﻧﻲ دارد . در ﻋﻴﻦ ﺣـﺎل ﻣـﻮارد اﻣﻴﺪوارﻛﻨﻨـﺪه ای ﻧﻴﺰ دﻳﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ . از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ در ﮔﻔﺖ و ﮔﻮﻫﺎی اﺳﺮاﻳﻴ ﻞ ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ، ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮﻫﺎ ﺑﺮ ﺑﻬﺮه ﺑﺮدار ی از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﺷﺪ، ﻧﻘﻄﻪ ی ﻋﻄﻒ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪ؛ ﺑﻬﺮه ﺑﺮدار ی ﺑﺮاﺑﺮ، ﻫﻤﻴﺸﻪ در اﺟﺮا دﺷﻮار اﺳﺖ، اﻣﺎ اﻳـﻦ ﺣﺴﻦ را دارد ﻛﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻠﻲ و ﺟﻬﺎﻧﻲ را ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎ ﺑﻲ ﺑﻪ ﺗﻮاﻓﻖ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻫﻤﮕﺮا ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ در ﺣﻮﺿﻪ ی اردن، رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﺣﻮﺿﻪ ی اردن ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫـﺎ ی ﺑـﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ ، ﺑﺴـﻴﺎر ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن اﺳﺖ، ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺎ ﺑﺤﺚ ﻣﺎ در ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ . ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺸﻤﻜﺶ ﻫﺎ ی ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮ ﺳﺮ آب، ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻫﺎی ﻧﻤﺎدﻳﻦ و ﺣﺎﻛﻤﻴﺘﻲ از ﻗﺒﻴﻞ ﺻﻠﺢ، ﺑﻴﺖ اﻟﻤﻘﺪس ، ﻣﺮزﻫﺎ، ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ و ﺑﺎزﮔ ﺸﺖ آوارﮔﺎن اﺳﺖ . ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ اﻳـﻦ ﺣﻮﺿـﻪ ﻫﻤﮕـﻲ ﺗﺎﺑﻊ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ در ﻣﻮرد آب ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﺣﺘﻲ اﺳﺮاﻳﻴﻞ ﻧﻴﺰ ﻋﻠﻲ رﻏﻢ ﻧﺸـﺎن دادن ﻣﻮﺿـﻊ ﺟﺪﻳـﺪ در اواﺳـﻂ 1980 ﻛـﻪ ﻓﺮﺿﻴﺎت راﻳﺞ ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی آب را رد ﻛﺮد ﻣﻲ ، از آﻏﺎز ﮔﻔﺖ و ﮔﻮﻫﺎی ﺻـﻠﺢ در 1992 ، ﺑـﻪ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ روی آورده اﺳﺖ . در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ اردن در وﺿﻌﻴﺘﻲ ﺗﺠﺎری ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ ﺳﻴﺎﺳﺖ آب دوﻟﺖ، از ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﺼـﻮب ﻓﺎﺻـﻠﻪ 102 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . در ﻣﺠﻤﻮع، ﺳﻴﺎﺳﺖ آب در ﺣﻮﺿﻪ ی اردن ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻛﻢ رﻧـﮓ ﻛـﺮدن ﻧـﻮآوری ﻫـﺎ ی اﺻـﻮﻟﻲ ﺗﻮﺳـﻂ اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﺖ . ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺳﻴﺎﺳﺖ آﺑﻲ در ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ در ﻃﻮل ﻧﻴ ﻤﻪ ی دوم ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت وﺿﻌﻴﺘﻲ ﭘﺮﺗﻨﺶ و ﺑﺮﺧﻲ اوﻗﺎت ﻧﻈﺎﻣﻲ و دﺷﻤﻨﺎﻧﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد . در اواﺧﺮ دﻫﻪ ی 1940 ، اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ از ﻧﻈﺮ اﻣﻨﻴﺖ آﺑﻲ، ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺑـﻮده و آب ﻛـﺎﻓﻲ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﺧﺎﻧﮕﻲ، ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻧﻴﺰ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ در اﺧﺘﻴﺎر داﺷﺘﻨﺪ . اﻣﺎ ﭘﺲ از آن، ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺣﻮ ﺿﻪ از ﺣﺪود ﺳﻪ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از 50 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن، ﻣﺼﺮف آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در ﻋﺮض ﻧﻴﻢ ﻗـﺮن، ﺣﺪود ﺷﺶ ﺑﺮاﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ . در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان آب ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧـﺪه اﺳـﺖ، ﺗﻘﺎﺿـﺎی آب در ﺳـﺎﻳﺮ ﺑﺨـﺶ ﻫـﺎی اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺳﻄﺢ و اﻟﮕﻮی ﻣﺼﺮف آب ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺣﺘﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ی ﺑﺎزﻳﺎﻓﺖ آب ﺷﻬﺮی در اﺳﺮاﻳﻴﻞ ﻧﻴـﺰ ﺑـﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در دﺳﺘﺮس را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺣﻮﺿﻪ ی اردن ﺑﻪ ﻃﻮر ﺑﺴﻴﺎر ﺟﺪی ﺑﺎ ﻛﻢ ﺑﻮد روﺑﺮو ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻧﻜﺘﻪ ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ رﻏﻢ اﻳﻦ ﻛﻤﺒﻮدﻫﺎ، درﮔﻴﺮی ﻫﺎ ی ﺑﺴﻴﺎر اﻧﺪﻛﻲ ﺑﺮ ﺳﺮ آب وﺟـﻮد دارد . ﺑـﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺎﻃﺮ، ﺣﻮﺿﻪ ی اردن ﻣﻮرد ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮای ارزﻳﺎﺑﻲ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ و اﺛﺮات ﻣﺜﺒﺖ واردات آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ . ﻫﻤـﺎن اﺛﺮاﺗﻲ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدی ﭘﻨﻬﺎن و از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺧﺎﻣﻮش اﺳﺖ . آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻃـﻮر اﺻـﻮﻟﻲ از ﻃﺮﻳـﻖ ﺑﺎزارﻫـﺎی ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﻏﻼت در دﺳﺘﺮس اﺳﺖ . ﺑﺎ ﻓﺮض ﺛﺎﺑ ﺖ ﻣﺎﻧﺪن ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﺣﻮﺿﻪ، ﺑﻪ ﺣﺪود 15 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ﺑـﺮای ﺧﻮدﻛﻔـﺎﻳﻲ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل، ﺑﺪون اﺣﺘﺴﺎب آب - ﺧﺎک در ﺷﻤﺎل ﺣﻮﺿﻪ ﻛﻪ ﺣﺪود ﻳﻚ ﺗﺎ دو ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﺑﺮآورد ﻣﻲ ﺷـﻮد ، ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺗﺮ ﻛﻢ از ﺳﻪ ﻣﻴﻠﻴﺎرد آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس وﺟﻮد دارد . ﺗﺎﻛﻨﻮن، اﻳـﻦ ﻛـﻢ ﺑـﻮد ) ﺳـﺎﻻ ﻧﻪ ﺑﺮاﺑـﺮ 10 ﺗـﺎ12 ﻣﻴﻠﻴـﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ( ﻛﻪ از 1950 وﺟﻮد داﺷﺘﻪ، ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻳﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ اﺳـﺮاﻳﻴﻞ، ﻓﻠﺴـﻄﻴﻦ و اردن ﻧ ﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ داﺧﻠﻲ، ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﻣﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ ﺧـﻮد را ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨـﺪ . در ﻋـﻮض، ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاران ﺻﺤﺒﺖ از ﭘﺎ ﻳﺎن ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در آﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . دﺳﺖ آﺧﺮ اﻳﻦ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﺴﺎﻳﻞ آب وﺟﻮد ﻧﺪارد . زﻣﺎن ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮاﻓﻖ اﻳﺠﺎدﺷﺪه ﻧﻴـﺰ ﭘﺎﻳـﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . در 1994، اردن و اﺳﺮاﻳﻴﻞ ﺗﻮاﻓﻘﻨﺎﻣﻪ ی ﺻﻠﺤﻲ را ﺑﺎ ﻣﺴﺎﻳﻠﻲ ﺑﻪ وﻳﮋه ﭘﻴﺮاﻣﻮن آب ﺑﻪ اﻣﻀﺎ رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ . در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ ﺣﻮﺿﻪ ی اردن ﻣﻮرد ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺳﺖ، ﭼﺮا ﻛﻪ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮﻫﺎ ﭘﻴﺮاﻣﻮن آب ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻗـﻮی ﺑـﺎ ﺳـﺎﻳﺮ ﻣﺴـﺎﻳﻞ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ، ﻋﻠﻲ رﻏﻢ ﺳﭙﺮی ﺷﺪن ﻣﺪت ﻫﺎ ی ﻣﺪﻳﺪ از وﻗﻮع ﻛﻢ آﺑﻲ، ﺑﻪ ﺗﺎزﮔ ﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺑﻮم ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺣﻮﺿﻪ ی اردن در ﻧﻴﻤﻪ دوم ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در ﻃـﻮل ﻳـﻚ دﻫﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . ی دﻫﻪ1940، دوره ای ﭘﺮ از ﺷﻜﺴﺖ ﻫﺎ ی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﻮده اﺳـﺖ . ﺣﺎﻣﻴـﺎن ﻧﻈﺮﻳـﻪ ﻫـﺎ ی ﺑﻮم ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ادﻋﺎ دارﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، از ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪ . در ﺣﻮﺿﻪ ی اردن، رواﺑﻂ ﻗﺪ رت آﺷﻜﺎر اﺳﺖ از . 1984 ، اﺳﺮاﻳﻴﻞ از ﻧﻈﺮ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﺑﺮﺗـﺮ ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﺷـﺪه اﺳـﺖ . در ﺿـﻤﻦ ﻋﻠـﻲ رﻏـﻢ ﻧﺪاﺷـﺘﻦ ﺷﻔﺎﻓﻴﺖ ﻻزم ﺑﺮای ﻣﻬﺎر ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺣﻮﺿﻪ، اﺳﺮاﻳﻴﻞ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ی اراﺿﻲ و ﺑﺮﺗـﺮی ﻧﻈـﺎﻣﻲ، ﺑـﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در ﺣﻮﺿـﻪ ی ﺑﺎﻻﻳﻲ رود اردن ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ دارد . ﻧﻜﺘﻪ ی اﺻﻠﻲ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی ﻣ ﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، اﻳﺠﺎد داﻧﺶ ﺑﺮای ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ ﻛﺸـﻮرﻫﺎی ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗﺮ ﺳﺎﺣﻠﻲ اﺳﺖ . در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺣﻮﺿﻪ ی اردن، ﺳﻨﺖ دﻳﺮﻳﻨﻪ ای ﺑﺮای اﻳﺠﺎد داﻧﺶ در ﻣﻮرد ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ وﺟـﻮد دارد . ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 103 ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺑﻮم ی ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ، راه ﻛﺎرﻫﺎی ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدﺷﺪه ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ی ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن ﺑﻴﺶ از ﺳـﻲ ﻛﺘـﺎب ﭘﻴﺮاﻣـﻮن آب ﺣﻮﺿـﻪ ی ار دن را ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ی ﻟﻮدرﻣﻴﻠﻚ در 1944 ، ﺑﻪ روﺷﻨﻲ ادﻋﺎی ﻳﻬﻮدﻳﺎن را در ﻣﻮرد ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻣﻨﻄﻘـﻪ ای ﺗ ﺎ ﻳﻴـﺪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ی ﻳﻮﻧﻴﺪز در 1953 از راﺑﻄﻪ ی اﺳﺘﻔﺎده ی ﭘﺎﻳﺪار از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺪود آب ﺑﺮای اﻫﺪاف اﻗﺘﺼﺎدی و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﻟﻬﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ در . ﺣﻮﺿﻪ ی اردن، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺮ ﺟﺎ ی دﻳﮕﺮ ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﺎور وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب، ﺑـﺮ ﻛـﺎرآﻳﻲ اﻗﺘﺼـﺎدی و ﺣﺘﻲ رواﺑﻂ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ دارد ﭘﻴﺶ . ﺑﻴﻨﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد درﮔﻴﺮی ﻫﺎ ی ﻧﻈﺎﻣﻲ، ﮔﺰﻳﻨﻪ ای ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﺟﺘﻨـﺎب در رواﺑﻂ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل، ﺑﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪن ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻗـﺮن، ﺗﺠﺮﺑـﻪ ﻫـﺎ ی اﻗﺘﺼـﺎ دی ﺣﻮﺿـﻪ ی اردن اﻳـﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ آب، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ی ﺗﻮﺳﻌﻪ ی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ - اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺒﻮده و ﺑـﺮﻋﻜﺲ، اﻳـﻦ ﺗﻮﺳﻌﻪ ی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ- اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ ﻓﺮﺿﻴﻪ ای ﻛﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ آب ﻣﺤﻠﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮاﺳﺎس اﻣﻨﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدی و اﺟﺘﻤﺎ ﻋﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺤﺚ ﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ آب را در ﺗﻤـﺎم ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﭘﻲ رﻳﺰی ﻛﺮده اﺳﺖ . اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ از ﻛﻢ آﺑﻲ واﻗﻌﻲ در ﺣﺎل اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻔﻠﺖ ﻛﺮده اﻧﺪ، زﻳﺮا ﺗﺸﺨﻴﺺ ﭼﻨـﻴﻦ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺮ ﺧﻄﺮ اﺳﺖ . آﮔﺎﻫﻲ از واردات رو ﺑﻪ رﺷﺪ ﻏﻼت ﻛﻪ ﺷـﺎﻫﺪ ﻋﻴﻨـﻲ ﺗﺸـﺪﻳﺪ ﻛـﻢ آﺑـﻲ اﺳﺖ، ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ای ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﺮدﻳﺪ از ﺳﻴﺎﺳﺖ آﺑﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﭼﺮا ﻛﻪ آب ﭘﻨﻬﺎن ﺷﺪه در واردات ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧـﺎﻣﺮﺋﻲ و ﺧﺎﻣﻮش وارد ﻛﺸﻮر ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺗﺎ ﺳﺎل 2000، واردات ﺳﺎﻻﻧﻪ ی ﻏﻼت ﺑﻪ اﺳﺮاﻳﻴﻞ ) ﺷـﺎﻣﻞ ﻓﻠﺴـﻄﻴﻦ ( و اردن ﺑـﺎﻟﻎ ﺑـﺮ ﭘـﻨﺞ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ . در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﻨﺒﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در د ﺳﺘﺮس در ﺳﻪ ﻛﺸﻮر ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻏﻼت ﺗﺨﺼﻴﺺ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺣﺪود ﺳﻪ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻦ ﻏﻠﻪ اﻧﺠﺎﻣﻴﺪ . ﺑﺎزار ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻏﻼت، ﺑﺴﻴﺎر اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮده و ﭘﺪﻳﺪه ای وﻳﮋه در اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﺖ . اﻣﺎ ﺑـﻪ ﻫـﻴﭻ وﺟـﻪ ﻳـﻚ ﺳـﺎﻣﺎﻧﻪ ی ﺑﺎزاری ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻧ ﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ . در واﻗﻊ، ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎی آن از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺴ ﻴﺎر ﻧﺎﻣﻌﻘﻮل و ﻣﺒﻬﻢ اﺳﺖ . ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺣﻮﺿـﻪ ی اردن از ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن ﻗﻴﻤﺖ ﻫﺎ ی ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻏﻼت ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ی ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﭘﺮداﺧـﺖ ﻳﺎراﻧـﻪ ﺑـﻪ ﺑﺨـﺶ ﻛﺸـﺎورزی در ﻛﺸـﻮرﻫﺎی اروﭘـﺎﻳﻲ و آﻣﺮﻳﻜﺎی ﺷﻤﺎﻟﻲ اﺳﺖ، ﻣﻨﺘﻘﻊ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻨﻜﻪ اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن اﻳـﻦ را اﻣـﺮی ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮب ﻣـﻲ داﻧﻨـﺪ، اﻣـﺎ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻫـﺎ ی ﻛﺸﺎورز ی ﻏﺮب از ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ ﮔﺴﺘﺮده ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ اﺳﺖ . از اﻳﻦ ﺗﺮ ﻣﻬﻢ ، ﺻﺎدرات ﻏﻼت ﻳﺎراﻧﻪ ای، دوﻟﺖ ﻫﺎ ی ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ را ﻗﺎدر ﻣﻲ ﺳﺎزد ﻫﻢ ﭼﻨﺎن ﺑﻪ ﺷﻌﺎر ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻏﺎﻟﺐ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ . اﻳﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﻢ آﺑﻲ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟـﺪی اداﻣـﻪ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﻳﺎﻓﺖ آﺑﻲ ﻛﻢ . ﻫﺎی ﻓﺰاﻳﻨﺪه در ﻃﻮل ﭼﻬﺎر دﻫﻪ ﮔﺬﺷ ﺘﻪ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺨﺼﻲ از ﺑﺤﺚ ﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻛﻨﺎر ﮔﺬارده ﺷـﺪﻧﺪ و ﻓﻮرﻳـﺖ ﻛﻢ آﺑﻲ ﻓﺰاﻳﻨﺪه در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻓﺮا ﺧﻮر آن اﻫﻤﻴﺖ ﺧﻮد را از دﺳﺖ داد . ﮔﺎﻫﻲ در ﻫﻨﮕﺎم ﮔ ﻔ ﺖ و ﮔﻮی ﻛﺸﻮرﻫﺎ، ﭼﺎﻧﻪ زﻧﻲ ﺑﻴﺶ از آن ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ، در داﺧﻞ آﻧﻬﺎ اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ . ﻋﻠﺖ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ روﺷﻦ و ﺳﺎده اﺳﺖ ﻮاﻓﻖﺗ : ﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﺟﺪای از اﻳﻦ ﻛﻪ ﺗﺎ ﭼﻪ اﻧﺪازه ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ داﺧﻞ ﻛﺸﻮر ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻪ ﻧﺎﭼـﺎر اﺛـﺮات ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﮔﺮوه ﻫﺎی داﺧﻞ ﻛﺸﻮرﻫﺎ دارﻧﺪ . ﮔﻔﺖ ﮔﻮ و ﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن ﺑـﺎ ﺗﺠﺮﺑـﻪ، ﺑـﻴﺶ ﺗـﺮ ﻣﻮﻗـﻊ ﻫـﺎ اﺑـﺮام دارﻧـﺪ ﻛـﻪ دﺷﻮارﺗﺮﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﺷﻐﻞ ﺷﺎن، داد و ﺳﺘﺪ و ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﻃﺮف ﺧﺎرﺟﻲ ﻧﻴﺴﺖ، ﺑﻠﻜﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻫـﺎی ﮔـﺮوه ﻫـﺎی ﺻـﺎﺣﺐ ﻧﻔﻊ، ﺗﺸﺮﻳﻔﺎت، دﻳﻮان ﺳﺎﻻری و ﺟﻠﺐ ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﺘﻤﺪاران داﺧﻠﻲ اﺳﺖ . ﻣﺎده ﻫﺎی ﻣﻮاﻓﻘﺘﻨﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺻﻠﺢ ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ 1994 ﺑـﻴﻦ اﺳﺮاﻳﻴﻞ و اردن، ﺑﻪ روش ﺳﻨﺘﻲ، اﻫﻤﻴﺖ راﺑﻄـﻪ ﻫـﺎ را ﻧﺸـﺎن داد . اردن ﺑـﻪ ﻇـﺎﻫﺮ ﺳـﺎﻻﻧﻪ 200 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب در 104 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻧﻮﺑﺖ ﻫﺎی 50 ﻣ ﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺒﻲ درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . دو ﻧﻮﺑﺖ ﻧﺨﺴﺖ، ﺗﺎ ﺣﺪودی اﺳﺮاﻳﻴﻞ را در ﻣﻮرد دادن آب ﺑﻪ اردن دﭼﺎر ﺗﺮدﻳﺪ ﻛﺮد . ﻧﻮﺑﺖ ﺳﻮم ﻧﻴﺰ ﺑﺮﺧﻲ از ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﻫﺎ را در اردن ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻞ روﺑﺮو ﻛﺮد . دو ﻧﻮﺑﺖ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻌﺪی ﺗﻮاﻓﻖ ﺷـﺪه، ﺑـﻪ ﻃﻮر ﺷﺪﻳﺪی ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﻣﺸﺘﺮک ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻌﻠﻴﻖ درآﻣﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ رﻓﻊ ﺗﻌﻠﻴﻖ از آن ﺑﺴـﻴﺎر دﺷﻮار ﺷﺪ؛ زﻳﺮا اردن و اﺳﺮاﻳﻴﻞ ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاری در زﻳﺮﺳﺎﺧﺖ ﻫﺎ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ روﺑﺮو ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل، ﺟﺪی ﺗﺮﻳﻦ ﻛﻢ ﺑﻮد در ﺑﻨﺪﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آب در ﻗﺮارداد ﺻﻠﺢ اردن - اﺳﺮاﻳﻴﻞ، ﻧﺒـﻮد ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎی ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑﺮ ای ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ ﺑﻮد . وﻗﻮع ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ دوﺑﺎره در ﺣﻮﺿـﻪ ی اردن ﺣﺘﻤـﻲ اﺳـﺖ . در ﺻـﻮرت ﺑـﺮوز ﺧﺸـﻚ ﺳـﺎﻟﻲ، دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺷﻔﺎف ﻣﻮرد ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ ﻗﺮار ﮔﻴـﺮد و ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻗﺎﺑـﻞ دﺳﺘﺮﺳـﻲ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻏﻴـﺮ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﻪ روﺷﻨﻲ ﺟﺪا ﺷﻮﻧﺪ . ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس آب آن ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻫـﺮ ﺳـﺎﻟﻪ ﺻـﺮف ﻧﻈـﺮ از وﻗـﻮع ﻳـﺎ ﻋـﺪم وﻗـﻮع ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ در دﺳﺘﺮس ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ اﺳﺖ و ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﺎﻳﺪار ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺷـﻮﻧﺪ . ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﺗﻜﺎی آب، ﺗﻨﻬﺎ در ﺳﺎل ﻫﺎی ﻏﻴﺮﺧﺸﻚ در دﺳﺘﺮس . اﻧﺪ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ ﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن ﻫﻤـﻮاره وﺿـﻌﻴﺖ را ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﺳﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛ ﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر آزﻣﺎﻳﺸﻲ ﻓﺮض ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﻤﺎم ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑـﻲ از ﻧـﻮع ﻗﺎﺑـﻞ اﺗﻜـﺎ ﻫﺴـﺘﻨﺪ . اﻣـﺎ در ﭼﻬـﺎر ﺳـﺎل ﺗﻮاﻓﻘﻨﺎﻣﻪ ی 1994، وﻗﻮع ﻳﻚ ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ ﺟﺪی اﻳﻦ ﻓﺮض ﻧﺎﻣﻄﻤﺌﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻛﺸﺎﻧﺪ . ﻧﺎﻛﺎﻣﻲ اﺳﺮاﻳﻴﻞ در اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻘـﺪار ﻫﺎ آب ی ﺗﻮاﻓﻖ ﺷﺪه، از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ آن ﭼﻨﺎن ﭘﺮﻫﺰﻳﻨﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺮای ﻳﺎﻓﺘﻦ راه ﺣﻞ، ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﺳـﺮﻋﺖ ﺑـﻪ ﺷـﺎه اردن و اﻋﻀـﺎی ﻋﺎﻟﻲ رﺗﺒﻪ ی ﻛﺎﺑﻴﻨﻪ ی اﺳﺮاﻳﻴﻞ اراﻳﻪ ﺷﺪ . ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب در ﻃـﻮل دﻫـﻪ ی 1990 ، ﻣﺒﻨـﺎﻳﻲ ﺑـﺮای ﺳـﻨﺠﺶ اﻣﻜـﺎن ﻣﺸﺎرﻛﺖ در ﺑﻬﺮه ﺑﺮدار ی از اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ . اﻓﺰون ﺑﺮ آن ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺴﺐ اﻃﻤﻴﻨﺎن از اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ آب از ﺳـﭙﺘﺎﻣﺒﺮ 2000 ، در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻣﻨﻴﺘﻲ، در اوﻟﻮﻳﺖ راﺑﻄﻪ ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ و اﺳﺮاﻳﻴﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ . - ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ی ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺖ و ﻳﻜﻢ ﺗﺎ ﺳﺎل 2000، ﺑﻪ ﺳﺒﺐ رﺷﺪ ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﻬﺎﺟﺮت ﻫﺎ ﺑﻪ اﺳﺮاﻳﻴﻞ و رﺷﺪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺟﻤﻌﻴﺖ در اردن، ﻏﺰه و ﺳﻮرﻳﻪ، ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از 50 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ . ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ از ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺳﻪ ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ در دﺳﺘﺮس، ﻣﻴﺰان ﻣﻄﻤﺌﻨﻲ ﺑﺮای ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮﻳﻲ ﺑﻪ ﺗﻘﺎﺿﺎﻫﺎی ﻏﻴﺮﻛﺸﺎورزی ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻣﺮوزی و آﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻧﻤﻲ رود . ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ، ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻫﺎی ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺳﻪ ﺗﺎ ﭼﻬﺎر ﺑﺮاﺑﺮ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ و آب - ﺧﺎک ﺑﺨﺶ ﻧﺎﭼﻴﺰی در ﺗﻌﺎدل آب اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رود . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺮای ﺑﺮآوردن ﻧﻴﺎزﻫﺎی روز اﻓـﺰون ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ ﻛﺸـﻮرﻫﺎی ﺣﻮﺿﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺠﺎزی ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮای ﻣﺼﺮف داﺧﻠﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ- ﺗﻨﻬﺎ10 درﺻﺪ ﻛﻞ آب ﻻزم ﺑﺮای ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺗﺮ ﻛﻢ از ﺳﻄﺢ ﻣﻮرد ﭼﺎﻟﺶ اﺳﺖ . در ﺣﻘﻴﻘﺖ، ﻓﻦ آوری ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ زﻳـﺎدی ﺑـﺮای ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﻛـﺎﻓﻲ ﺗﻘﺎﺿـﺎی آب ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻏﻴﺮﻛﺸﺎورزی را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد . اﺳﺮاﻳﻴﻞ اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻧﻤـﻚ زداﻳـﻲ ﺧـﻮد را ﻣﺘﻮﻗـﻒ ﻛـﺮده و ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﺳـ ﺖ دوره ای ﭘﺲ از ﺗﻮاﻓﻖ ﺻﻠﺢ ﺑﺎ ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ، ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮای ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺑـﺎ اﻳـﻦ ﺣـﺎل، ﺑـﺎ ﺑﺪﺗﺮﺷـﺪن رواﺑﻂ ﺑﺎ ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ ﭘﺲ از ﻧﺸﺴﺖ ﻛﻤﭗ دﻳﻮﻳﺪ در ﺟﻮﻻی 2000 و وﻗﻮع ﺧﺸﻚ ﺳﺎﻟﻲ، اﺳﺮاﻳﻴﻞ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را ﺑﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﺮده و ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 105 در ﻧﻮاﻣﺒﺮ2001 ﺧﺒﺮ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اش را ﺑﻪ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺳﺎﻻﻧﻪ 50 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﻋﻼم ﻛﺮد . ﺧﺒﺮ اﺟـﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ی دوم در ﺑﻬﺎر 2002 اﻋﻼم ﺷﺪ ﻛﻪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﺮاﺑﺮ50 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ دﻳﮕﺮ را ﻧﻤﻚ زداﻳـﻲ ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ . اﻳـﻦ ﻫـﺎ ﺑﺨﺸـﻲ از ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ی ﭼﻬﺎرﺻﺪ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺒ ﻲ اﺳﺖ . ﻃﺮاﺣﻲ دو ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻘﺪار ﻛﻞ 100 ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳـﺎل، د ر ﺳـﺎل 2002 آﻏـﺎز . ﺷﺪ ارﻳﻞ ﺷﺎرون در 1998 ﭘﻴﺶ ﻧﻬﺎد ﻛﺮد ﻛﻪ اﺳﺮاﻳﻴﻞ در ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ دﻫﻪ ی ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺖ و ﻳﻚ، ﺗـﺎ 800 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ آب را در ﻫﺮ ﺳﺎل ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ ﻛﻨﺪ . اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﺣﻮﺿﻪ ی اردن، ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺗﺎ ﺳﺎل 2020 ﺑﻴﻦ ﻳﻚ ﺗﺎ5/1 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آب را ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد . اﻳﻦ ﻣﻘﺪ ار آب ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﺳـﻄﺢ ﻛﻨـﻮﻧﻲ آب ﺷـﻴﺮﻳﻦ در دﺳـﺘﺮس را ﺑـﻪ ﻣﻴـﺰان 50 درﺻـﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺧﻮاﻫﺪ داد . ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﺘﺨﺼﺼﻴﻦ آب اﺳﺮاﻳﻴﻞ درﻳﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﻛﻪ دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ آب ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ ﺷﺪه، آﺳﺎن ﺗﺮ از ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ و ﺗﺒﺎدل آب اﺳﺖ . در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ آب ﺑﺎ اﻳﻦ ﺷﻴﻮه ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻼت ﻛﻢ ﺗﺮ و اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﺶ ﺗﺮی ﻫﻢ را ه اﺳﺖ . ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺳﺮﻳﻊ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب اﺳﺮاﻳﻴﻞ و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی ﺗﺨﺼﻴﺼﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ آب ﺑﺘﻮاﻧـﺪ ﺑـﻪ آﺳـﺎﻧﻲ ﺑـﻪ ﻳـﻚ ﻣﺴﺎﻟﻪ ی ﻣﻬﻢ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮد . ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻠﻲ، ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻋﻤﻴﻘﻲ ﺑﺮ وﺿـﻌﻴﺖ ﺗﺠـﺎرت ﻛﺸـﻮرﻫﺎی درﮔﻴـﺮ دارد . ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺑﺮداﺷﺘﻲ از آب در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ و ﺟﻬﺎﻧﻲ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ی ﺧ ﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻫـﺎی ﺳﻴﺎﺳـﻲ ﺑـﻪ وﻳﮋه ی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﻓﻦ آوری و ﻣﺴﺎﻳﻞ اﻗﺘﺼﺎدی ﻗﺎﺑﻞ درک ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل، اﻳﻦ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ی ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ دﻳﺪﮔﺎه ﻫﺎ ی ﻣﻬﻤﻲ را ﺑـﺮای ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻫـﺎ ی آﺑـﻲ ﻛﺸـﻮرﻫﺎی ﺳـﺎﺣﻠﻲ ﺣﻮﺿﻪ ی اردن اراﻳﻪ دﻫﺪ ﻣﻲ . آب ﻣﺠﺎزی اﻗﺘﺼ ﺎدﻫﺎی ﺑﻪ ﺷﺪت دﭼﺎر ﻛﻢ آﺑﻲ را ﻗﺎدر ﻣﻲ ﺳﺎزد ﻛﻪ ﻣﺸﻜﻼت آن ﻫﺎ را ﺑﻪ آراﻣـﻲ و ﺑﺪون ﻫﺰﻳﻨﻪ ی ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺣﻞ ﻛﻨﺪ . از آن ﺗﺮ ﻣﻬﻢ ، ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ، اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ را ﻗﺎدر ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ درﻛﻲ ﻏﻠﻂ و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﻣﻄﻤﺌﻦ از ﻧﻈﺮ ﺗ ﺎ ﻣﻴﻦ آب ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ . اﻓﺰون ﺑﺮ آن، ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻫـﺎ ی ﺗﺨﺼـﻴﺺ آﺑـﻲ را ﻛـﻪ از ﻧﻈـﺮ ﺳﻴﺎﺳـﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻣﺎ از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدی و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺗﺮ ﻛﻢ از ﺣﺪ ﺑﻬﻴﻨﻪ اﻧﺪ، ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ . ﻧﻘـﺶ ﻣﻬـﻢ ﺑﻬﻴﻨـﻪ ﺳـﺎزی آب واﻗﻌﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ آن، اﺻﻼﺣﺎت ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در ﺑﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی ﻧﻴﺎز آﺑﻲ را آﻫﺴﺘﻪ ﺗﺮ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . از اﻧﺠﺎم ﺑﺮرﺳﻲ و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﻫﺎی ﺿﺮوری اﻣﺎ از ﻟﺤﺎظ ﺳﻴﺎﺳﻲ دﺷﻮار، ﺑﻪ وﻳﮋه اﺻﻼﺣﺎﺗﻲ ﻛـﻪ ﺗﺨﺼـﻴﺺ ﻛﺎرآﻣـﺪﺗﺮ آب را ﻣﻤﻜـﻦ ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ و ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﺳﻮدآوری ﺑﻴﺶ ﺗﺮ داراﻳﻲ ﻫﺎ ﺷﻮد، ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ آن ﻫﺎ، ﺧﻮدداری ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ دﻫﻪ ﻫـﺎی ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺖ و ﻳﻜﻢ ﻧﻴﺰ از ﻧﻈﺮ اﻳﺪه ﻫﺎی ﺑﻪ وﺟﻮد آورﻧﺪه ی ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی آﺑـﻲ اﻛﻨـ ﻮن و وﺿـﻌﻴﺖ ﻣﺒـﺎدﻻت، ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻧـﻴﻢ ﻗـﺮن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫـﺎ ی آﺑـﻲ و وﺿـﻌﻴﺖ ﻣﺒـﺎدﻻت، ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻧـﻴﻢ ﻗـﺮن ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد . ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﭼﻴﺮه ﺷﺪن ﺑﺨﺶ ﻫﺎی آب اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﻫﺎ آب ی ﻣﺸـﺘﺮک ﺑـﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ، اﺳﺘﻤﺮار ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ . ﺗﺪارک دوﻟﺖ ﻫ ﺎ ﺑﺎ اﻃﻼﻋﺎت و اﺑﺰاری ﺗﺎ آن ﻫﺎ را ﻗﺎدر ﺳﺎزد : − اﻧﺘﺨﺎب ﻫﻮﺷﻴﺎراﻧﻪ ی ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ راه ﻣﻮﺛﺮ در اﻓﺰاﻳﺶ ﺻـﺮﻓﻪ ﺟـﻮﻳﻲ و ﻋـﺎﻣﻠﻲ ﺑﺮای ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﺳﺎزی ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ در ﺳﻄﻮح ﻣﻠﻲ و ﻣﻨﻄﻘﻪ ای آب − ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻛﻢ آﺑﻲ در ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از اﺑﺰارﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺮای دﺳـﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ ﺗﺒﺎدﻻت ﺧﺎرﺟﻲ و ﺑﺎزارﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﻲ در ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎز ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ .ﺧﻮد 106 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﭘﺲ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی دارای ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ ﻫﺎی ﺧﺎص ژﺋﻮﭘﻠﺘﻴﻚ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﺳﺒﺐ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻛﺸـﻮرﻫﺎ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ اﺳﺖ . ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻋﻠﺘﻲ ﺑﺮای ﻫﻤﻜﺎری و ﺻﻠﺢ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﻳﺎ دﻟﻴﻠﻲ ﺑﺮای ﻣﻨﺎزﻋﻪ ﺑﺎﺷـﺪ . ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧـﻪ از ﻧﻈـﺮ ﺑﺮﺧﻮرداری از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺷﻴﺮﻳﻦ، ﺑﺴﻴﺎر ﻓﻘﻴﺮ اﺳـﺖ؛ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺑـﺮای ﻧﻴﺎزﻫـﺎی اﺳـﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ در ﺑﺨـﺶ ﻫـﺎی ﺷـﻬﺮی ) روﺳﺘﺎﻳﻲ ( ، ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻛﺸﺎورزی در ﺳﺎل 1970 ﺑﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﺑﺤﺮاﻧﻲ رﺳﻴﺪ . ﺑﺮﺧﻼف اﻧﺘﻈﺎر و ﻋﻠﻲ رﻏﻢ ﻛﻢ ﺑﻮد ﺷـﺪﻳﺪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻛﻪ ﺑﺎ ﻓﺰوﻧﻲ ﺗﻘﺎﺿﺎی آب ) ﻧﺎﺷﻲ از رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﻢ ( راه ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﻨﺶ ﺑﻴﻦ اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ آب ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ ﻳﻜﻲ از دﻻﻳﻞ اﺻﻠﻲ آن، دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب از ﻃﺮﻳﻖ واردات آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻮده اﺳﺖ؛ زﻳـﺮا اﻗﺘﺼـﺎدﻫﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ واردات ﻏﻼت ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻣﺠﺒﻮر ﻧﻤﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻛﻢ ﻳﺎب آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺧﻮد را ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ داﺧﻠﻲ ﮔﻨـﺪم اﺳﺘﺤﺼـﺎل ﻛﻨﻨـﺪ . ﻣﻨﻄﻘﻪ ی ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ و ﺷﻤﺎل آﻓﺮﻳﻘﺎ ﺗﺎ ﺳﺎل 2000 ، ﺳﺎﻻﻧﻪ50 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻦ ﻏﻼت وارد ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ، ﻛﻪ اﻳﻦ اﻗﺪام ﻣﻮﺟﺐ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮی ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﻫﺎی ﺷﺮب، ﺧﺎﻧﮕﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ آب درﻳﺎ ﺷﺪ . ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻛﻠـﻲ اﻗﺘﺼـﺎد ﺳﻴﺎﺳـﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﺼﺮف و ﺗﺠﺎرت آب، ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺑﺮ ﻧﻮع روش ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧـﻪ داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ . ﺑﺪﺑﺨﺘﺎﻧـﻪ ﺳـﺎﻣﺎﻧﻪ ی ﺟﻬـﺎﻧﻲ روﻧـﺪ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑﻲ را ﻃﻲ ﻛﺮده اﺳﺖ . زﻳﺮا در ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ دﺳﺘﺮﺳﻲ آﺳﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه ﺗﺎ ﺗﻼش و اﻧﮕﻴـﺰه ﻛـﺎ ﻓﻲ ﺑﺮای دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب در ﺳﻄﺢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﻛﻢ ﺗﺮ ﺷﻮد . ﻣﻘﺮون ﺑﻪ ﺻﺮﻓﻪ ﺗﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺧﻮد را ﺑ ﻪ ﺻﻮرت آب ﻣﺠﺎزی وارد ﻛﻨﻨﺪ . ﻫﻢ اﻛﻨـﻮن از 5 ﻫـﺰار ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ آﺑﻲ ﻛﻪ در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺻﺮف ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻ ﻣﻲ ت ﺷﻮد ﻳﻚ ﻫﺰار ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ) آن ﻣﻌـﺎدل 20 درﺻﺪ ( ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﻲ ) ﺷﻮد ﺻﺎدرات و واردات ( ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ . ﻛﺸـﻮرﻫﺎی آﻣﺮﻳﻜـﺎ، ﻛﺎﻧﺎدا، اﺳﺘﺮاﻟﻴﺎ، آرژاﻧﺘـﻴﻦ و ﺗﺎﻳﻠﻨـﺪ از ﺑـﺰرگ ﺗـﺮﻳﻦ ﺻـﺎدرﻛﻨﻨﺪﮔﺎن و ﻛﺸـﻮرﻫﺎی ژاﭘـﻦ، ﺳـﺮﻳﻼﻧﻜﺎ و اﻳﺘﺎﻟﻴـﺎ از ﻋﻤـﺪه ﺗـﺮﻳﻦ واردﻛﻨﻨﺪﮔﺎن آب ﻣﺠﺎزی ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻋ ﺑﻪ ﺑﻨﺎ . ﻼم داﻧﻴﻞ زﻳﻤﺮ Daniel Zimmer ﻣﺪﻳﺮ ﺷﻮرای ﺟﻬﺎﻧﻲ آب ﻣﺮدم آﺳـﻴﺎ، ﺑـ ﻪ ﻃـﻮر ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ 1400 ﻟﻴﺘﺮ آب ﻣﺠﺎزی در روز اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ، در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اروﭘﺎﻳﻴﺎن و ﻣﺮدم ﺷـﻤﺎل آﻣﺮﻳﻜـﺎ روزاﻧـﻪ در ﺣـﺪود 4000 ﻟﻴﺘﺮ آب ﻣﺠﺎزی ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . 4 - 11 - ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺸﺘﺮک ) ﻣﺮزی ( و ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ) ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ و ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ( در ﮔﺴﺘﺮه ی ﻧﻈﺮﻳﻪ ﭘﺮدازی رواﺑﻂ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﺮای ﻫﺎ آب ی ﻣﺮزی، ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﺗﻮان ﻣﻲ ﻳﻚ ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﻣﺸﺨﺺ و واﻗـﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧـﻪ اراﻳﻪ داد . ﺑﺮای ﻣﺜﺎل در ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ، در ﻫﺮ ﺣﻮﺿﻪ ی رودﺧﺎﻧﻪ ای، ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻣﺴﻠﻂ و ﺑﺮﺗﺮ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ ﺗﺮﻛﻴﻪ در ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ی رود دﺟﻠﻪ - ،ﻓﺮات ﻣﺼﺮ در ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ی رود ﻧﻴـﻞ و اﺳـﺮاﻳﻴﻞ در ﺣﻮﺿـﻪ ی رود اردن اﺷـﺎره ﻛـﺮد . در ﻳـﻚ ﭼﻬﺎرﭼﻮب واﻗﻊ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ، رواﺑﻂ ﻣﺮزی ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻫﺮ ﻛﺸـﻮر ﺑـﺮای ﻃـﺮح رﻳـﺰی ﻗـﺪرت ﻣﻨﻄﻘـﻪ ای رﺑـﻂ داده ﺷـﻮد و رﻫﻴﺎﻓﺖ ﻫﺎ ی ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎ ی ﻋﻤﻞ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ، اﺻﻞ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ را ﺑﺮای اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﻲ ار ﻫﺎ اﻳﻪ ﻧ ﻛﻨﺪ ﻤﻲ . اﻳـﻦ ﻣﻮردﻫـﺎ از آن دﺳﺘﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻫﺎ درﺳﺖ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﻣﺴﺎﻳﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﺎﭘﻲ در ﻣﻮرد ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺸﺘﺮک آب ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ، در آن ﭼﻪ ﻛﻪ ﺑﺎری ﺑﻮزان آن را زﻳﺮﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ی اﻣﻨﻴﺖ ﻧﺎﻣﺪ ﻣﻲ ﻧﻴﺰ وﺟﻮ د دارد . ﻧﻈﺮﻳﻪ اﻣﻨﻴـﺖ ﺳـﺎزی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺗﻮ ﺳﻂ ﺑﻮزان در ﻣﻮرد ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﺗﺸﺮﻳﺢ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی اﻣﻨﻴﺘﻲ را از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ی ﻋﺎدی ﺟﺪا ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 107 در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎ ی واﻗﻊ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ اراﻳﻪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ﺑﻮزان ، ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ و ﺷﻤﺎل آﻓﺮﻳﻘﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای ﺑـﻪ ﺷـﺪت اﻣﻨﻴﺘـﻲ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻪ زﻳﺮ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﺮده اﺳﺖ . ﺑﺮ اﺳﺎس ا ﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ، در ﺧﻠﻴﺞ و ﺷﻤﺎل آﻓﺮﻳﻘـﺎ، آب ﻣﺴـﺎﻟﻪ ای ﺣﺎﺷـﻴﻪ ای اﺳﺖ و رﻗﺎﺑﺖ اﺻﻠﻲ ﺑﺮای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﺮق ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ) اﺳﺮاﻳﻴﻞ، اردن و ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ ( اﺳـﺖ . ﺑـﺎ اﻳـﻦ ﺣـﺎل، ﻋﻠـﻲ رﻏـﻢ اﻫﻤﻴﺖ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺎﻟﻪ ای ﺑﺤﺮاﻧﻲ، ﺟﺎﻳﮕﺎه آن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺎﺣﻠﻲ ﺣﻮﺿﻪ اردن ﻣﺤﺪود ﺷﺪ ه اﺳﺖ و دﺳﺘﻮرات اﺻﻠﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺟﻠﺴﻪ ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺳﻨﺘﻲ اﺳﺖ . ﭘﺲ ﻣﺒﻨﺎی اﺻﻠﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺸﺘﺮک ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی، ﺑﻪ ﺗﻮان ﻛﺸﻮر ﺑﺮای ﻣﻬـﺎر آب ﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد . ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺮزی ﻧﻴﺰ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻧﻘﺶ آﻧﻬﺎ در ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ از ﻧﻈﺮ اﻣﻨﻴﺘﻲ و ﺧﺎﻟﻲ از ﺳﻜﻨﻪ ﻧﺸﺪ ن ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻣﺮزی از ﺟﻤﻌﻴﺖ ) اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ( دارای اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﺻﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﭘﺲ ﻫﺮ ﻋﺎﻣﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﮕﻬﺪاﺷﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻣﺮزی و ا ﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ در ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﺮای اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻔﻴﺪ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﭘﻴﻮﻧﺪ اﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از ﭼﻨﺪ زاوﻳﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ ﺑﺎﺷﺪ : − ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ ﺑﺮای اﺳﺘﺤﺼﺎل ﻫﺎ آب ی ﻣﺮزی وارداﺗﻲ ﺑﻪ ﻛﺸﻮر و ﻳﺎ ﮔﺴﺘﺮش آن ﻫـﺎ ﺑـﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺧﺮوج آن ازﻫﺎ ﻛﺸﻮر ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻄﺮح ﺑﺎﺷﺪ . ﺑـﺮای ﻣﺜـﺎل ﻛﺸـﻮر ﭘﺎﻛﺴـﺘﺎن ، اﻗـﺪام ﺑـﻪ ﺳﺎﺧﺖ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎی آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ در ﭘﺎﻳﻴﻦ دﺳﺖ و در ﻣﺮزﻫﺎی دا ﺧﻠﻲ ﺧﻮد ﻛﺮده اﺳﺖ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ اﻣﻜـﺎن ﻣﻬﺎر اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮای اﻳﺮان از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺗﻮان ﻣﻲ . ﻣﻌﺎدل آب ﻣﺠﺎزی ﺑﺮای اﻳـﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ را ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻛـﺮد و ﻣﻴﺰان آﺑﻲ ﻛﻪ در اﺛﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪات از ﻛﺸﻮر ﺛﺎﻟﺚ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ را ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﻘﺶ وﻳﮋه اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮔﺬاﺷﺖ . − ﻣﻨﺎﺑﻊ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺮزی ) ﻫﻤﺎﻧﻨ ﺪ ﻫﻴﺮﻣﻨﺪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺳﻴﺴﺘﺎن ( ﭘﺎﻳﺪاری ﻛﺸﺎورزی را در اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﻲ .ﻛﻨﺪ 4 - 12 - ﻣﺼﺎرف آب در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼـﻮﻻت ﻛﺸـﺎورزی ) ﺗﺤﻠﻴﻠـﻲ و ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ( در اﻳﻦ ﺟﺎ ﻛﺎرﺑﺮد ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روﺷﻲ ﺑﺮای ﻛﻢ ﻛﺮدن ﻓﺸﺎر روی ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب اﺳـﺖ . ﺑﻬﺘـﺮ اﺳـﺖ ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ واردات ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭘﺮآب ﺑﻪ ﻧﻮاﺣﻲ ﻛﻪ ﻗﻴﻤﺖ آب ﺧﻴﻠﻲ زﻳﺎد اﺳﺖ و ﺻﺎدرات ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﻘﺪار آب زﻳﺎدی ﻧﺪارﻧﺪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ اﺻﻞ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد . در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺗﻘﺎﺿﺎی آب ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻓﺸـﺎر روی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻧﻮاﺣﻲ دارای ﻛﻢ ﺑﻮد آب ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺎﺳ ﺘﻪ ﺷﻮد . اﮔﺮ ﭼﻪ ﺗﻤﺎم ﻛﺸﻮرﻫﺎ واردﻛﻨﻨﺪه و ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑـﺎ ارزش ﻫﺴﺘﻨﺪ . وﻟﻲ از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ دارای آب ﻛﻤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ واردﻛﻨﻨﺪه و ﻛﺸﻮرﻫﺎی دارای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻋﻈـﻴﻢ ﺑﺎﻳـﺪ ﺻـﺎدرﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﺷـﻨﺪ، ﺧﻴﻠـﻲ از ﻛﺸـﻮرﻫﺎی ﻧﻴﻤـﻪ ﺧﺸـﻚ در ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧـﻪ ﻣﺸﻜﻼﺗﺸـﺎن را ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ و اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﻫﺎی ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ ) آب ﻣﺠﺎزی ( ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻛﺮده . اﻧﺪ ﺑﺮﺧﻲ از اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﺜـﻞ اﺳﺮاﻳﻴﻞ، ﺻﺎدرات و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭘﺮآب ) ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ اﺣﺘﻴﺎج ﺑﻪ آب زﻳﺎدی دارﻧـﺪ ( را ﻛـﺎﻫﺶ داده اﻧـﺪ و اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ در ﻋﻮض اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت را وارد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . 108 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﻛﺸﺎورزی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺳﺎده ﺗﻮان ﻣﻲ آن را ﻣﻘﺪار ﺗﻮﻟﻴﺪ در واﺣﺪ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛـﺮد، وﺿـﻌﻴﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﻴﻨﻪ از آب را در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و د ر ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ در ﻛﺸﻮر 7/0 ﻛﻴﻠﻮ ﮔﺮم ﺑﺮ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ . اﻳـﻦ در ﺣﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺟﻤﻌ ﻴﺖ رو ﺑﻪ رﺷﺪ ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 1400 ﺑﺎﻳﺪ ﻋﺪد ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﺑﻪ6/1 ﻛﻴﻠـﻮ ﮔﺮم ﺑﺮ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ . در زﻣﻴﻨﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﻴﻨﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻛﺎﻫﺶ ﺿﺎﻳﻌﺎت و ﺗﻠﻔﺎت آن ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔﺎت آب از ﻃﺮﻳﻖ ﻛﺎﻫﺶ ﺿﺎﻳﻌﺎت ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن ﻣﻮﺿﻮع آب ﻣﺠﺎزی اﺷﺎره ﻛﺮد ﺑ . ﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﻳـﻦ ﻛـﻪ دﺳﺖ ﻛﻢ 15 درﺻﺪ از ﻛﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ﻛﺸﻮر ﺿﺎﻳﻊ ﻣﻲ ﺷﻮد ، ﻣﻘﺪار ﺿﺎﻳﻌﺎت ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی ﺑﺎﻟﻎ ﺑـﺮ 10 ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﺗﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺎ ﻟﺤﺎظ ﻛﺮدن ﻣﻘﺪار ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻮﻟﻴﺪی ) ﻳﻌﻨﻲ رﻗﻢ 63 /0 ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﺑـﺮ ﻣﺘﺮﻣﻜﻌـﺐ ( ، ﻣﻘـﺪار ﺿﺎﻳﻌﺎت آب از ﻃﺮﻳﻖ ﺿﺎﻳﻌﺎت ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻴﺶ از 15 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ ﻣﻲ .ﺷﻮد 4 - 13 - ﻧﻘﺶ آب ﻣﺠﺎزی در اﺻﻼح ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﺼﻴﺺ آب و ﺗﺪوﻳﻦ ﻃﺮح ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ و ﻣﺤﻠﻲ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ ﻫﺎی ﭘﻲ در ﭘﻲ و ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺟﻮی، اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﻳﻨﺪه ای ﺑﻪ ﻛﺸـﺎورزی آﺑـﻲ واﺑﺴـﺘﻪ اﺳﺖ . درﺣﺎﻟ ﻛﻪ ﻲ در دﻫﻪ ﻫﻔﺘﺎد ﺣﺪود 80 درﺻﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻛﺸﺎورزی اﻳﺮان از اراﺿﻲ آﺑﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻣﺪ ﻫﻢ . اﻛﻨﻮن ﺑﻴﺶ از 90 درﺻﺪ ﻣﻮاد ﺧﺎم زراﻋﻲ و ﺑﺎﻏﻲ از ﻛﺸﺎورزی آﺑﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ . اﻳﻦ واﺑﺴﺘﮕﻲ در ﺟﻬـﺎن 40 درﺻـﺪ اﺳـﺖ ) ﻋﻠـﻲ زاده 2005 ( .درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺣﺪود 60 درﺻﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی در ﺟﻬﺎن از اراﺿﻲ دﻳﻢ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ در اﻳﺮان ﻓﻘﻂ 8 درﺻﺪ از ﻣﻮاد ﺧﺎم زراﻋﻲ در اراﺿﻲ دﻳﻢ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ) ﺷﻮد ﺣﻴﺪری 1388 .(آﻣﺎر ﻣﺬﻛﻮر ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺷﺪﻳﺪ ﺗﻮ ﻟﻴﺪات ﻛﺸـﺎورزی ﺑـﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﺳﺖ . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺷﺪﻳﺪ آب و زﻣﻴﻦ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ، اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺸﺎورزی در اﻳﺮان ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﺪ ه از ﻃﺮﻳـﻖ اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻬﺮه وری و ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ دﺳﺖ آﻳﺪ . ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن دﺳﺘﺮﺳـﻲ ﺑـﻪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺸﻮر رو ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ اﺳﺖ . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣﺼﺎرف ﺻـﻨﻌﺘﻲ، ﻛﺸـﺎورزی، ﺷـﻬﺮی و روﺳـﺘﺎﻳﻲ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ آب در ﺣﺎل اﻓﺰاﻳﺶ اﺳﺖ . ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺟﺎﻣﺎب در ﺳﺎل 1400 ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ در اﻳـﺮان ﺑﻪ 116 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ در ﺳﺎل ﻣﻲ رﺳﺪ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان آب ﺗﺠﺪﻳﺪﭘﺬﻳﺮ ﻛﺸﻮر ﻳﻌﻨﻲ 130 ﻣﻴﻠﻴﺎرد ﻣﺘﺮﻣﻜﻌﺐ اﺳﺖ ) ﺟﺎﻣﺎب 2006 ( .از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ ﺗﻼش ﻫﺎی ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻟﻪ اﺧﻴﺮ ﺑﺮای ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ، ﻓﺸﺎر ﺑـﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﺑـﻪ وﻳـﮋه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨ ﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ . درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﺳﺎل ﻫﺎی 2000 و2008 اﻳﺮان در زﻣﺮه ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ واردﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﮔﻨﺪم در ﺟﻬﺎن ﺑﻮد، در ﺳﺎل ﻫﺎی 1385 و1386 ﻛﺸﻮر در زﻣﻴﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﻨﺪم ﺑـﻪ ﺧﻮدﻛﻔـﺎﻳﻲ ﻧﺴـﺒﻲ رﺳـﻴﺪ و اﻳـﻦ ﻓﺸـﺎر ﻓﺰاﻳﻨﺪه ای ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب وارد ﺳﺎﺧﺖ ) ﻣﻮﺳﻮی 1388 .(ﮔﺮﭼﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ اﻗﺪام ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در دﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و اﺟﺮاﺳﺖ، وﻟﻲ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺗﻼش ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﻫﻨﻮز ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﻄﻘﻲ و اﺳﺘﻔﺎده از آب ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم- ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮه ﻛﺎرﺑﺮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘ ﻮﻧﺪﻴ ﻣﻘﺎد ﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ آب 20 / 12 / 92 109 اﺳﺎﺳﻲ دارد . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻓﺮاروی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب ﻛﺸﺎورزی ﻗﺮار دارد ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣـﻲ ر ﺳـﺪ ﻛـﻪ دو روﻳﻜـﺮد ﻣﻜﻤـﻞ ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از : − اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻬﺮوری و ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺑﺨﺶ ﻛﺸﺎورزی − ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺳﺎزی اﻟﮕﻮی ﺗﺠﺎرت ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ) واردات آب ﻣﺠﺎزی ( − روﻳﻜﺮد اول در درﺟﻪ اول اﻫﻤﻴﺖ ﻗﺮار دارد . زﻳﺮا ﻧﺎﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب ﻛﺸﺎورزی ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻬﺮه وری آب ﺣﺘﻲ در ﻣﻮرد ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ دارای ﻛﺎرآﻳﻲ ﺑﺎﻻی ﻣﺼﺮف آب ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب را ﻣﻲ ﺗـﻮان از ﺗﻈﺮ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف آب در واﺣﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮﻟﻴﺪی اﻓﺰاﻳﺶ داد . اﻓﺰون ﺑﺮ آن، در ﺷﺮاﻳﻂ ﺧـﺎص اﻣﻜـﺎن ﺑﻬﺒﻮد ﻛﺎرآﻳﻲ اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺼﺮف آب از ﻃﺮ ﻳﻖ ﺑﺎزﺗﺨﺼﻴﺺ آب از ﻣﺤﺼﻮﻻت آب ﺑﺮ ﻛﻪ ﺑﻬﺮه وری اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺮ ﻛﻢ ی دارﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺎﻻﺗﺮی دارﻧﺪ وﺟﻮد دارد . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺑـﻪ ﺟـﺎی ﻛﺸـﺖ ﻣﺤﺼـﻮﻻﺗﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻠﻮﻓﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺎ ارزش ﺗﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻴﻮه و ﺳﺒﺰی ﻛﺎﺷﺘﻪ ﺷﻮد . − ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻬﺒﻮد اﻟﮕﻮی ﺗﺠﺎرت ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﺑﺮای ﻛﺸﻮر اﻳﺮان آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻛﺎﻻی اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ . ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﺑﻬﻴﻨﻪ ) ﻛﺎرآﻳﻲ اﻗﺘﺼـﺎدی ﻣﺼـﺮف آب ( در ﺳـﻪ ﺳﻄﺢ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ : ﺳﻄﺢ ﻣﺤﻠﻲ ) ﻣﺰرﻋﻪ و ﺧﺎﻧﻮار ( ، ﺳﻄﺢ ﺣﻮﺿﻪ و ﺳﻄﺢ ﺟﻬـﺎﻧﻲ . ﻛـﺎرآﻳﻲ ﻣﺼـﺮف آب در ﺳـﻄﺢ ﻣﺰرﻋـﻪ را ﺗﻮان ﻣﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻗﻴﻤﺖ ﮔﺬاری آب، ا ﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻦ آوری ﻫﺎی آب اﻧﺪرز و ﺳـﺎﻳﺮ اﺑﺰارﻫـﺎی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﻓـﺰاﻳﺶ داد . در ﺳﻄﺢ ﺣﻮﺿﻪ ارزش آب در ﻣﺼﺎرف رﻗﻴﺐ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﻛﻼن اﻗﺘﺼﺎدی ﻗﺮار دارد . در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﻴﻦ ) اﻟﻤﻠﻞ ( ﻛﺎرآﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب را ﺗﻮان ﻣﻲ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﺮ آب و ﻛﻢ آب ﺟﻬـﺎن اﻓـﺰاﻳﺶ . داد اﻧﺘﻈﺎر ﻣﻲ رود ﻛﻪ ﺑﺎ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺳﺎزی اﻟﮕﻮی ﺗﺠﺎرت ﺧﺎرﺟﻲ ﻛﺸﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﺗﺮ ﻛﻢ ی دارﻧـﺪ در داﺧـﻞ و واردات ﺑﺨﺸﻲ از ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺎز آﺑﻲ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی دارﻧﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . زﻳﺮا ﭘﻴﺮوی از ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻴﺎﺳﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ وارد ﻛﺮدن آب ﻣﺠﺎزی اﺳ ﺖ ﻛﻪ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ راه ﻛﺎری ﺑﺮای روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آﻳﺪ . از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدی ﻛﺸﻮری ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب روﺑﺮوﺳﺖ ) ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﺮان ( ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﻦ درآﻣـﺪ را از ﻫﺮ واﺣﺪ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ی ﻧﻴﺎز داﺷﺘﻪ و ﻳـﺎ ﺑـﺎزده ﺗـﺮ ﻢﻛـ ی در واﺣـﺪ آب ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ از ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﭘﺮ آب ﺗﺮ وارد ﻛﻨﺪ . در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ در ﺗـﺪوﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﻫـﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ . ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﻮاﻳﺪ روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﻛﻤﺒﻮد آب از ﻃﺮﻳﻖ ﺳﻴﺎﺳـﺖ و اردات آب ﻣﺠـﺎزی را ﺑﺎﻳﺴـﺘﻲ ﺑـﺎ اﺛـﺮات ﻣﻨﻔـﻲ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻧﺎﺷﻲ از واردات ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی آب ﺑﺮ ﺑﺮ اﻗﺘﺼﺎد روﺳﺘﺎﻳﻲ و اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛﺮد . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ آب و ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﻮدن وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻬﺮه وری آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از راه ﻛﺎرﻫﺎی اﻳﻦ ﻣﺸﻜﻞ ﺷﻨﺎ ﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ اﺷﺎره ﺷﺪ ﻳﻜﻲ از راه ﻫﺎی اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻬﺮه وری در ﻣﻘﻴﺎس ﻛﻼن، ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠـﺎزی اﺳـﺖ . در ﺳﺎل ﻫﺎی اﺧﻴﺮ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﺟﻬﺎن ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴـﺖ و ﺗﺸـﺪﻳﺪ ﺑﺤـﺮان ﻣﻨـﺎﺑﻊ آﺑـﻲ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از راه ﻛﺎرﻫﺎی ﻣﻮﺛﺮ در ﺗ ﺎﻣﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻮادﺧﻮراﻛﻲ اﻳﻦ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳـﺖ . 110 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﻛﻪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺸﻚ و ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﻗﺮار دارد ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺑﺎ واردات ﻛﺎﻻﻫﺎی آب ﺑﺮ آﺑﻲ را ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴـﺪ آن ﻧﻴـﺎز اﺳﺖ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در ﺳﺎﻳﺮ ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ﻛﻪ ﺑﺎزده ﺑﺎﻻﺗﺮی ﺑﻪ ازای آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ و از اﻳـﻦ ﻃﺮ ﻳـﻖ ﻧﻴـﺎز ﺗﺮ ﻛﻢ ی ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﻛﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻓﺰاﻳﻨﺪه ای در ﺑﺮ دارد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﺑﻪ وﻳﮋه آن ﻛﻪ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﺑﻴﺶ ﺗﺮ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺸﻮر روز ﺑﻪ روز ﻣﺸﻜﻞ ﺗﺮ ﻣﻲ .ﺷﻮد - اﺣﺘﻴﺎط ﻫﺎی ﻻزم در ﻣﻮرد ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻟﺰوم ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺮ اﻗﺘﺼﺎد روﺳ ﺘﺎﻳﻲ، واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و ﻣﻴﺰان اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﺑﺎزار ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﻣـﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ در ﺗﺪوﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزی ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد . در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ رواﺑـﻂ ﺣـﺎﻛﻢ ﺑـﺮ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﻳﺎراﻧﻪ ﻫﺎی ﻛﺸﺎورزی و ﺗﻌﺮﻓﻪ ﻫﺎ، ﻗﻴﻤﺖ ﻳﺎراﻧﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ از ﺟﻤﻠﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛ ﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺷﻮد . وﻟﻲ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﻪ ﺟﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻴﻦ ﺣﻮﺿﻪ ای آب و ﻛﺎﻫﺶ اﺛـﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ آن ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آﻳﺪ ﺷﻜﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد . از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﻓﺰاﻳﻨﺪه ای ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﻘﻴﺐ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﺧﻮدﻛﻔـﺎﻳﻲ ﺑـﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﻲ ﻛﺸﻮر وارد ﻛﺮده ﺑﻪ ) وﻳﮋه آب زﻳﺮزﻣﻴﻨ ( ﻲ ﻣﺴﺎﻟﻪ ای اﺳﺖ ﻛﻪ روز ﺑﻪ روز ﺣﺎدﺗﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد . ﺑﺮای ﻛﺸﻮری ﻛـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ارزی ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮای واردات ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت آب ﺑﺮ در اﺧﺘﻴﺎر دارد اداﻣـﻪ ﺳﻴﺎﺳـﺖ ﺧﻮدﻛﻔـﺎﻳﻲ ﻧ ﻤـﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ اﻣﻨﻴـﺖ ﻏـﺬاﻳﻲ را ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻛﻨﺪ . ﭼﺮا ﻛﻪ اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ارزﺷﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب ﻛﺸـﻮر ﻳ ﻌﻨـﻲ ﻫـﺎ آب ی زﻳﺮزﻣﻴﻨـ ﻲ ﻣﻨﺠـﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ . ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﺗﺮ اﺷﺎره ﺷﺪ، راﻫﺒﺮد ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ اﻗﺪام ﻣﻜﻤﻞ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ اﻗﺪام ﻫﺎی ﺳﺎزه ای و ﻏﻴﺮﺳﺎزه ای در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺎﻳﻪ ای ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر راﻫﻜﺎر ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ اﺳﺖ . وﻟﻲ اﻳﻦ راﻫﺒﺮد ﻧ ﻤﻲ ﺗﻮاﻧـ ﺪ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ راه ﻛـﺎر ﺟﺎﻳﮕﺰ ﻳﻦ ﺑﺮای اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻬﺮه وری آب و ﺑﻬﺒﻮد ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺼﺮف آب ﻛﺸﻮر ﺗﻠﻘﻲ ﺷﻮد . 5 ﭘﻴﻮﺳﺖ1 ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ( در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﺤ ) ﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻻر - اﺳﺘﺎن ﻓﺎرس ( ﭘﻴﻮﺳﺖ1 - ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ( در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ) ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻻر-اﺳﺘﺎن ﻓﺎرس (20 / 12 / 92 113 ﭘﻴﻮﺳﺖ1 - ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﺑﻴﻼن ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺑﻲ ) ( در ﻳﻚ ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﺤ ) ﺪوده ﻣ ﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻻر-اﺳﺘﺎن ﻓﺎرس ) ﺷﻜﻞ پ.1 - 1 - ﭼﺮﺧﻪ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ در ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻻر ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ در ﻳﻚ ﺳﺎل آﺑﻲ ﻣﻌﻴﻦ 6 ﭘﻴﻮﺳﺖ2 ﻧﻜﺎت وﻳﮋه ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت آب ﻣﺼﺮﻓﻲ واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر ﭘﻴﻮﺳﺖ2 - ﻧﻜﺎت و ﻴﭘ ﮋهﻳ ﺮاﻣﻮن ﻣﺤﺎﺳﺒ ﺎت آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ واﺣﺪﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﻛﺸﻮر 20 / 12 / 92 117 ﭘﻴﻮﺳﺖ2 - ﻧﻜﺎت وﻳﮋه ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت آب ﻣﺼﺮﻓﻲ واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر پ.2 - 1 - ﻛﻠﻴﺎت ﺟﺪول ﻫﺎی اراﻳﻪ ﺷﺪه در ﻟﻮح ﻓﺸﺮده ﭘﻴﻮﺳﺖ ) ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ (، ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ اﻃﻼﻋـﺎت اراﻳـﻪ ﺷـﺪه در ﻃﺮح آﻣﺎرﮔﻴﺮی » اﻃﻼﻋﺎت رﻳﺴﺖ ﻣ ﺤﻴﻄﻲ و ﻣﺼﺎرف آب ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 1382 « اﺳـﺖ . ﻛﻠﻴـﻪ آﻣﺎرﻫـﺎ از ﻣﺮﻛﺰ آﻣﺎر اﻳﺮان ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎ ی اﻧﺠﺎم ﮔ ﺮﻓﺘﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻛﻤﻴﺘﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ﺗﺪوﻳﻦ راﻫﻨﻤﺎی ﺣﺎﺿـﺮ، ﺑﺮﺧـﻲ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ارا ﺋ ﻪ ﺷﺪه در اﻳﻦ آﻣﺎرﮔﻴﺮی درﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧ ﻤﻲ رﺳﺪ . اﻣﺎ رﻗـﻢ ﻛﻠـﻲ ﻣﺼـﺎرف آب ﺑـﻪ ارﻗـﺎم اﻋـﻼم ﺷـﺪه از ﺳـﻮی ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﺘﻮﻟﻲ ﺑﺨﺶ آب ، ﻧﺰدﻳﻚ اﺳﺖ . ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻃﺮح آﻣﺎرﮔﻴﺮی ﻧﺎم ﺑﺮده ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻛﻞ اراﺿﻲ ﻛﺎرﮔﺎه، ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ ﻛﺎرﮔﺎه و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ی آب، درﺻﺪ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻮارد ﻣﺼﺮف آب، درﺻﺪ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻘﺪار ﻛﻞ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺎرﮔﺎه، ﻣﻘﺪار ﻓﺎﺿـﻼب ﺻـﻨﻌﺘﻲ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮﺣﺴﺐ اﻃﻼﻋﺎت زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ دارای ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ، درﺻﺪ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﺤﻞ دﻓﻊ ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ، درﺻﺪ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻧﻮع ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ، درﺻﺪ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨـﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛـﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮﺣﺴـﺐ ﺳﻴﺴﺘﻢ آزﻣﺎﻳﺶ ﻓﺎﺿـﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌ ﺘﻲ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ − ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ی آب، درﺻﺪ و اﺳﺘﺎن ﺗﻌﺎرﻳﻒ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻳﻦ آﻣﺎرﮔﻴﺮی ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ : پ.2 - 2 - ﻛﺎرﮔﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺎرﮔﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﻜﺎن ﺛﺎﺑﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ و ﻧﻴﺮوی ﻛﺎر ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﻳـﺎ ﭼﻨـﺪ ﻣﺤﺼـﻮل ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . پ.2 - 3 - ﻛﺎرﮔﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ10 ﻧﻔﺮﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﻛﺎرﮔﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺗﻌﺪاد ﻛﺎرﻛﻨﺎﻧﺶ 10 ﻧﻔﺮ و ﺑﻴﺶ ﻣﻲ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ . در اﻳـﻦ آﻣـﺎرﮔﻴﺮی آﻣـﺎر و اﻃﻼﻋـﺎت ﻣﺮﺑـﻮط از ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﻣﺘﺒﻮع ) واﺣﺪ اﻗﺘﺼﺎدی ( 10 ﻧﻔﺮ ﻛﺎرﻛﻦ و ﺑﻴﺶ ﺗﺮ ﺟﻤﻊ آوری ﺷﺪه اﺳﺖ . 118 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی پ.2 - 4 - ﻛﺎرﮔﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎرﮔﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ دارای ﺣﺴﺎب ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل اﻳﻦ ﺣﺴـﺎب در ﻣﺤـﻞ ﻛﺎرﮔـﺎه ﻗﺎﺑـﻞ اراﺋـﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . پ.2 - 5 - ﻛﺎرﮔﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺘﺒﻮع ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎرﮔﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻧﺪارد و اﻳﻦ ﺣﺴﺎب ﺑﺎ ﺣﺴﺎب ﻣﺎﻟﻲ ﻳﻚ ﻳﺎ ﭼﻨـﺪ ﻛﺎرﮔـ ﺎه دﻳﮕـﺮ ) ﻛﺎرﮔـﺎه ﺗﺎﺑﻊ ( ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻔﻜﻴﻚ، در ﻫﻤﻴﻦ ﻛﺎرﮔﺎه ﻗﺎﺑﻞ اراﺋﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . پ.2 - 6 - ﻣﻨﺒﻊ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻛﺎرﮔﺎه ﺟﻬﺖ ﺗﺎﻣﻴﻦ آب ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز از ﻣﻨﺒﻊ ﻳﺎ ﻣﻨﺎﺑﻌﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﺪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ رودﺧﺎﻧﻪ، ﭼﺸﻤﻪ، ﻗﻨﺎت، ﺷﺒﻜﻪ ی ﺷﻬﺮی و ﭼﺎه اﺳﺖ و اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺟﻬﺖ اﺳﺘﻔﺎده ی ﻣﻄﻠﻮب ا ز آب، اﻗﺪام ﺑﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ی آن ﻛﺮده ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ دو ﺻﻮرت ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ آب، ﺣﺬف ﻣﻮاد ﻣﻌﻠﻖ در آن و رﺳﺎﻧﺪن ﻛﺪورت آب ﺑﻪ ﺣﺪ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده اﺳـﺖ . در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮی در ﻛﻴﻔﻴﺖ آب داده ﻧ ﻤﻲ ﺷﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮای رﻓﻊ آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎی ﻇﺎﻫﺮی آب ) ﻣﺜﻞ ﻣ ﻮاد ﻣﻌﻠﻖ ( ﺑـﻪ ﻛـﺎر ﺑﺮده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آب، ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ رﺳﻴﺪن ﻣﻮاد و ﻋﻨﺎﺻﺮ داﺧﻞ آب ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻫـﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﺮای ﻣﺼﺮف ﻣﻲ ﺷﻮد و در آن اﻣﻜﺎن ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آب وﺟـﻮد دارد . ﻣﻬـﻢ ﺗـﺮ ﻳﻦ روش ﻫـﺎی ﺗﺼـﻔﻴﻪ ی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﺻﻼح ﺗﺮﻛﻴﺐ آب از ﻧﻈـﺮ اﻣـﻼ ح ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ ی اﺳـﺘﻔﺎده از آﻫـﻚ و ﻛﺮﺑﻨـﺎت ﻛﻠﺴـﻴﻢ ﻳـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از روش ﻫـﺎی ﻧﻤﻚ زداﻳﻲ، ﺣﺬف آﻫﻦ و ﻣﻨﮕﻨﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . پ.2 - 7 - ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﺛﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻧﻈﺮ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ) رﻧﮓ، ﺷﻔﺎﻓﻴﺖ، ﺑﻮ، ﻣﺰه و ( … ﻳﺎ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ) اﺳﻴﺪی ﺷﺪن، ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﺷﺪن و ( … ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺘﻲ در آﻳﺪ ﻛﻪ اﺳﺘﻔﺎده ی دوﺑﺎره ﻳﺎ ﺗﺨﻠﻴﻪ ی آن در ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺑﺎﺷﺪ . پ.2 - 8 - ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻫﺪف از ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن آب ﭘﺎﻛﻴﺰه از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﺪاﺳﺎزی آﻻﻳﻨﺪه ﻫﺎ از آب آﻟﻮده ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳـﻦ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ) آﺷﻐﺎل ﮔﻴﺮی – داﻧـﻪ ﮔﻴـﺮی – ﺷﻨﺎ ورﺳـﺎزی – ﭼﺮﺑـﻲ ﮔﻴـﺮی و ( … ﻳـﺎ ﺗﺼـﻔﻴﻪ ی ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ) اﺳﺘﻔﺎده از واﻛﻨﺶ ﻫﺎی ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻨﺘﺮل PH، ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ، اﻛﺴـﺎﻳﺶ، دﻓـﻊ ﻧﻴﺘـﺮوژن و ﻓﺴـﻔﺮ و ( … ﻳـﺎ ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ) ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﻫﻮازی – ﺗﺼﻔﻴﻪ ی ﺑﻲ ﻫﻮازی ﻣﻲ ... و ( ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻨﻈﻮر از ﺧﻨﺜﻲ ﺳﺎزی ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻛﻢ ﻛﺮدن درﺟ ﻪ ی ﻗﻠﻴﺎﻳﻲ ﻳﺎ اﺳﻴﺪی اﻳﻦ ﻣﻮاد اﺳﺖ . ﻣﻨﻈﻮر از آزﻣﺎﻳﺶ ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در آزﻣﺎﻳﺸـﮕﺎه ﺑـﺮ روی ﭘﻴﻮﺳﺖ2 - ﻧﻜﺎت و ﻴﭘ ﮋهﻳ ﺮاﻣﻮن ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت آب ﻣﺼﺮﻓ ﻲ واﺣﺪﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ ﻛﺸﻮر 20 / 12 / 92 119 ﻓﺎﺿﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد و ﺑﺎ ﺗﺠﺰﻳﻪ ی ﻓﺎﺿﻼب ﺑﻪ روش ﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﺗﺸـﻜﻴﻞ دﻫﻨـﺪه ی آن ﭘـﻲ ﺑﺮده ﺗﺎ ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آن در ﺟﻬﺖ ﺑﺎزﻳﺎﻓﺖ ﻳﺎ دﻓﻊ آن ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻨﺎﺳﺐ را اﺗﺨﺎذ ﻛﻨﻨﺪ . BOD :اﻛﺴﻴﮋن ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز COD :اﻛﺴﻴﮋن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز DO : ﻣﻴﺰان اﻛﺴﻴﮋن ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز TDS :ﺗﻌﺪاد ذرات ﻣﻌﻠﻖ ﻣﺎﻳﻊ در ﻣﺎﻳﻊ TSS :ﺗﻌﺪاد ذرات ﻣﻌﻠﻖ ﺟﺎﻣﺪ در ﻣﺎﻳﻊ پ.2 - 9 - ﻣﻮاد زاﻳﺪ و زﺑﺎﻟﻪ ﻣﻮادی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ ی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻋﻢ از ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻣﻌﺪﻧﻲ و ... ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻣـﺎده زاﻳـﺪ در ﻣـﻲ آﻳـﺪ و از ﻧﻈـﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه ﺑﻼ اﺳﺘﻔﺎده ﺗﺸﺨﻴﺺ داده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و داروﻳﻲ، روﻏـﻦ ﺳـﻮﺧﺘﻪ، ﭘﻼﺳـﺘﻴﻚ و ﻻﺳـﺘﻴﻚ و ... ﻣﻮادی زاﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻫﺎی ﺟﺎﻣﺪ، ﻣﺎﻳﻊ و ﮔﺎز ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . پ.2 - 10 - ﻧﺤﻮه و ﻣﺤﻞ دﻓﻊ ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﻛﺎرﮔﺎه اﻗﺪام ﺑﻪ دﻓﻊ ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺟﺎﻣﺪ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﻨﺪ، ﻣﺤﻞ دﻓﻊ اﻳﻦ ﻣﻮاد ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در ﻣﺤﻞ ﻛﺎرﮔﺎه ﻳﺎ در ﺧـﺎرج از ﻛﺎرﮔﺎه ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺗﻮاﻧ ﻣﻲ ﺪ در ﻣﺤﻞ دﻓﻊ ﺷﻬﺮداری ﻫﺎ و ﻳﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻜﺎن ﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﭘﺬﻳﺮد . ﻧﺤﻮه ی دﻓﻊ ﺷﺎﻣﻞ : دﻓﻦ ) ﻗﺮاردادن ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺟﺎﻣﺪ در اﻋﻤﺎق ﺧﺎک (، ﺳﻮزاﻧﺪن ) در ﻓﻀﺎی آزاد ﻳﺎ ﺗﻮﺳﻂ دﺳـﺘﮕﺎه زﺑﺎﻟـﻪ ﺳـﻮز ( ، ﺑﺎزﻳﺎﻓـﺖ ) ﺟـﺪاﻛﺮدن ﺑﺨﺸﻲ از ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎده ی ﻣﺠﺪد ... . و ( پ.2 - 11 - ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻛﻨﺘﺮل آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا ﻛﺎرﮔﺎه ﺑﺮای ﻛﻨﺘﺮل آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا از وﺳﺎﻳﻞ و ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﺪ ﻣﻲ . ازﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻮان ﻣﻲ ﻫﺎ ﺑـﻪ اﻟﻜﺘﺮوﻓ ﻴﻠﺘـﺮ، اﺳﻜﺮاﺑﺮ، ﺑﮓ ﻓﻴﻠﺘﺮ و ﺳﻴﻜﻠﻮن اﺷﺎره ﻛﺮد . پ.2 - 12 - اﻟﻜﺘﺮوﻓﻴﻠﺘﺮ ) رﺳﻮب دﻫﻨﺪه ی اﻟﻜﺘﺮواﺳﺘﺎﺗﻴﻚ ( دﺳﺘﮕﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا درﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ و در ﻣﻮاردی ﻛﻪ ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ ذرات را از ﺣﺠـﻢ زﻳـﺎد ﮔـﺎز ﺗﻮﻟﻴﺪﺷﺪه در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺎرﮔـﺎه ﺧـﺎرج ﻛﻨﻨـﺪ ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗـﺮار ﻲﻣـ ﮔﻴـﺮد در . اﻳـﻦ روش اﺑﺘـﺪا ذرات ﺑـﺮ اﺛـﺮ اﻟﻜﺘﺮون ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻳﻚ اﻟﻜﺘﺮود ﺑﺎ وﻟﺘﺎژ زﻳﺎد ﺑﻪ ﻃﺮف اﻟﻜﺘﺮود دﻳﮕﺮی ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺑﺎردار ﻳﺎ ﺷـﺎرژ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ) اﻟﻜﺘـﺮود ﻣﺜﺒﺖ (. ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ اﻟﻜﺘﺮ ون ﻫﺎ دارای ﺑﺎر ﻣﻨﻔﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ . در اﺛﺮ ﺑﺎردارﺷﺪن، اﻳﻦ ذرات ﺑﻪ ﺑﺪﻧﻪ ی ﻟﻮﻟـﻪ ﻲﻣـ ﭼﺴـﺒﻨﺪ 120 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﻪ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮔﺎه ﺑﺎ ﺿﺮﺑﻪ زدن ﺑﻪ ﺑﺪﻧﻪ ی ﻟﻮﻟﻪ از ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺧﺎرج ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . اﻳﻦ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ دارای ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﻗﻄﻌﻪ ﻣﺘﺤﺮک ﻧﺒﻮده و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ اﻟﻜﺘﺮﻳﺴﻴﺘﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ازاﻳﻦ رو ارزان ﺑﻮده و ﻛﺎرﺑﺮد زﻳﺎدی دارﻧﺪ . پ.2 - 13 - اﺳﻜﺮاﺑﺮ دﺳﺘﮕﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا درﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﻬﺖ ﺟﻤﻊ ﻛﺮدن ذرات ﺑﺰرگ ) ﺗﻘﺮﻳﺒـﺎ ﺑـﺎﻻی 50 ﻣﻴﻜﺮون ( اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻧﻮع ﻣﻮﺛﺮ آن ﺣﺎﻟﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آب، ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ دﻫﺎﻧﻪ ی ﺧﺮوﺟﻲ ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت در ﻫﻢ ﭘﺎﺷﻴﺪه ﺷﺪه و ﺑﺎ ﮔﺎز ﺑﺮﺧﻮرد ﻛﻨﺪ ﻣﻲ و ﻫﺮ ﭼﻪ اﻧﺪازه ی ﻗﻄﺮات آب و ﺣﺒﺎب ﻫﺎ ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻋﻤﻞ ﺟﺪاﺳﺎزی ذرات ﺑﻬﺘﺮ ﺻﻮ ﻣﻲ رت ﮔﻴﺮد . پ.2 - 14 - ﺑﮓ ﻓﻴﻠﺘﺮ ) ﻓﻴﻠﺘﺮ ﻛﻴﺴﻪ ای – ﻓﻴﻠﺘﺮ ﭘﺎﻛﺘﻲ ( دﺳﺘﮕﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا درﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﻪ ﻧﻈﻴﺮ ﻛﻴﺴﻪ ﻫﺎی ﺟﺎرو ﺑﺮﻗـﻲ ﻋﻤـﻞ ﻣـﻲ ﻛﻨـﺪ . ﺑـﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻛﻪ ﻫﻮا ﻳﺎ ﮔﺎز آﻟﻮده از آن ﻋﺒﻮر داده ﻣﻲ ﺷﻮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ذرات ﻛﻮﭼﻚ و ﺑﺰرگ ﺗﻮﺳﻂ آن ﺟـﺬب ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ﭼ . ﻨـﻴﻦ ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ وﻗﺖ ﻳﻚ ﺑﺎر ﺧﺎﻟﻲ و ﺗﻤﻴﺰ ﺷﻮﻧﺪ . اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻴﻠﺘﺮﻫﺎ در ﺻـﻨﻌﺖ ﻛـﺎرﺑﺮد ﺑﺴـﻴﺎر دارﻧـﺪ، اﻣـﺎ در ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﺣﺮارت و رﻃﻮﺑﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺴﺎس ﻫﺴﺘﻨﺪ . پ.2 - 15 - ﺳﻴﻜﻠﻮن ) ﭼﺮﺧﺶ دﻫﻨﺪه (ﻫﺎ دﺳﺘﮕﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا در ﻛﺎرﮔﺎه ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﻬﺖ ﺟﺪاﺳﺎزی ذرات ﺑﺰرگ ﺑﺴﻴ ﺎر ﻣﺘﺪاول اﺳـﺖ . ﻫﻮای آﻟﻮده ﺑﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ ای ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻂ ﻣﺤﻮر و ﻣﺮﻛﺰی دﺳﺘﮕﺎه، ﺑﺎ ﺷﺪت ﺗﻤﺎم ﺑﻪ داﺧﻞ ﺳـﻴﻠﻨﺪری ﻣﺨﺮوﻃـﻲ ﺷـﻜﻞ وزﻳـﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد، اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻳﻚ ﺣﺮﻛﺖ ﭼﺮﺧﺸﻲ ﻳﺎ ﮔﺮداﺑﻪ ای ﻫﻮا در داﺧﻞ ﺑﺪﻧﻪ ﻣﺨﺮوﻃﻲ ﺷﻜﻞ ﺷﺪه و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ذرات ﺟﺎﻣﺪ ﺑﺰرگ )ﺗﺮ ﺳﻨﮕﻴﻦ ( ﺗﺮ را ﺑﻪ دﻳﻮاره ی ﺳﻴﻠﻨﺪر ﻣﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪ ﻛﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ در ﻗﺴـﻤﺖ ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﻣﺨـﺮوط ﺟﻤـﻊ ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ . در ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﭼﻨﺪ ﺳﻴﻜﻠﻮن در ﻛﻨﺎر ﻫﻢ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ . 7 ﭘﻴﻮﺳﺖ3 ﺟﺪول ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﭘﻴﻮﺳﺖ3 - ﻟﻮح ﻓﺸﺮده : ﺟﺪول ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮ ﺎتﻳ آب ﻣﺠﺎز ی ﻛﺎﻻﻫﺎ ی ﺻﻨﻌﺘ ﻲ20 / 12 / 92 123 ﭘﻴﻮﺳﺖ3 - ﻟﻮح ﻓﺸﺮده : ﺟﺪول ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻ ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺟﺪول ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت آب ﻣﺠﺎزی ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد زﻳﺎد و ﺣﺠﻢ ﺑﺎﻻی آﻧﻬﺎ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻳـﻚ ﻓﺎﻳﻞ ﺑﺎ ﻫﻤﻴﻦ ﻧﺎم در ﻟﻮح ﻓﺸﺮده ﻗﺮار داده ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺟﺪول ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗـﻮان ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎ و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ روﻧﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت و ﺟﻤﻊ آوری را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﻮد . 8 ﭘﻴﻮﺳﺖ4 ﻧﺮم اﻓﺰار ﻛﺎرﺑﺮدوﺳﺖ » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم » ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی و ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﻣﺤﺪوده ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر « ﭘﻴﻮﺳﺖ4 - ﻧﺮم اﻓﺰار ﻛﺎرﺑﺮدوﺳﺖ » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ... 20 / 12 / 92 127 ﭘﻴﻮﺳﺖ4 - ﻧﺮم اﻓﺰار ﻛﺎرﺑﺮدوﺳﺖ » ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی « ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ... ﻛﻠﻴﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻫﺎ ی ﺑﺎﻻ در ﻗﺎﻟﺐ ﻳﻚ ﻧﺮم اﻓﺰار ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻫﺮ ﺟﺪول ﺑﺎ ﺟﺪاول دﻳﮕﺮ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی زﻳﺮ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺷﺪه اﺳﺖ . در ﻟﻮح ﻓﺸﺮده ﭘﻴﻮﺳﺖ، اراﻳﻪ ﻧـﺮم اﻓـﺰار ﻛﺎرﺑﺮدوﺳـﺖ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ی ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی در ﺳﻄﺢ ﻛﺸﻮر اراﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ . در اﻳﻦ ﻧﺮم اﻓﺰار، ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻣﻨﻮ دﻳﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﻛـﻪ ﻣﻨﻮﻫﺎی ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺎرﺑﺮ ﺑﺎﻳﺪ وارد ﻛﻨﺪ . ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﻢ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺟﺪول )4 - 1( اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﮔﺰارش اراﺋﻪ ﺷﺪ و ﻛﺎرﺑﺮان را ﻗﺎدر ﻣﻲ ﺳﺎزد ﺗﺎ واﻛﺎوی ﻫﺎی ﻻزم را ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻴﻮه ی اراﺋﻪ ﺷـﺪه در ﺑﺨـﺶ ﭘﺎﻳـﺎﻧﻲ اﻳـﻦ ﮔﺰارش اﻧﺠﺎ م دﻫﻨﺪ . ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 20 / 12 / 92 129 ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣ ﺮاﺟﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 1 - ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ )1374 ( ، » ﮔﺰارش ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻧﺴﺎﻧﻲ1994، ﺟﺪول ﻫﺎ و ﮔﺰﻳﺪه ای از ﻣﺘﻦ « ، ﻣﺮﻛـﺰ ﻣـﺪارک اﻗﺘﺼﺎدی- اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ، ﺗﻬﺮان . 2 - روﺣﺎﻧﻲ، ن . و اﻣﻴﻦ، س . )1385 ( ، »ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﺼﺎرف آب در اﻳﺮان « ، ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ آﺑﻴـﺎری، داﻧﺸـﻜﺪه ﻛﺸﺎورزی داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز، ﺷﻴﺮاز . 3 - ﺳﻠﻄﺎﻧﻲ، ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ )1382 ( ، » ﻛﺎراﻳﻲ اﻗﺘﺼﺎدی و اﺻﻼح اﻟﮕﻮی ﻛﺸـﺖ ، « ﻧﺸـﺮﻳﻪ ﺷـﻤﺎره 113 - 09 - 82 - 2 ﺷـﺮﻛﺖ ﺳﻬﺎﻣﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب، دﻓﺘﺮ اﻗﺘﺼﺎد آب . 4 - ﺻﺒﻮﺣﻲ، ﻣﺤﻤﻮد و ﺳﻠﻄﺎﻧﻲ، ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ )1387 ( ، »ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺳﺎزی اﻟﮕﻮی ﻛﺸﺖ در ﺳﻄﺢ ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و واردات ﺧﺎﻟﺺ آب ﻣﺠﺎزی : ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺮاﺳﺎن « ، ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠـﻮم و ﻓﻨـﻮن ﻛﺸـﺎورزی و ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، ﺷﻤﺎره 43 -اﻟﻒ . 5 - ﻗﺎﺳﻤﻲ، ح . )1378 ( ، »ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻟﮕﻮی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﻏﺬا و ﺗﻐﺬﻳﻪ، ﻃﺮح ﻣﺎﺑﺎ « ، اﻧﺴـﺘﻴﺘﻮ ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت ﺗﻐﺬﻳـﻪ ﻛﺸـﻮر و ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ، ﺗﻬﺮان . 6 - ﮔﻮﺋﻞ، ک . )1376 ( ، »ﺷﺎﺧﺺ ﺷﻨﺎﺳﻲ در ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی و ﺣﺴﺎب ﻫﺎ ی ﻣﻠﻲ در ﺑﺴـﺘﺮ ﺳـﺒﺰ « ، اﻧﺘﺸـﺎرات ﺷـﺮﻛﺖ ﭼﺎپ و ﻧﺸﺮ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ، ﺗﻬﺮان . 7 - ﮔﻮﻟﺪﻳﻦ، ی . و وﻳﻨﺘﺮز، ل . ) آ.1379 ( ، »اﻗﺘﺼﺎد ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار « ، ﺗﺮﺟﻤﻪ دﻛﺘﺮ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ آزاد و ﻋﺒﺪاﻟﺮﺿـﺎ رﻛـﻦ اﻟـﺪﻳﻦ اﻓﺘﺨﺎری، اﻧﺘﺸﺎرات ﻣ ﻮﺳﺴﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ی ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ، ﺗﻬﺮان . 8 - ﻟﻄﻔﻲ، ا . )1381 ( ، »ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آب در ﻛﺸﺎورزی؛ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی- اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ « ، ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷـﻤﺎره 63 ، ﻛﻤﻴﺘـﻪ ﻣﻠـﻲ آﺑﻴﺎری و زﻫﻜﺸﻲ اﻳﺮان، ﺗﻬﺮان 9 - ﻣﺎرﻛﺎﻧﺪﻳﺎ، آ . )1381 ( ، »ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎ ﻳﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار؛ ﭼﻬﺎرﻣﻘﺎﻟـﻪ « ، ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﺣﻤﻴﺪرﺿـﺎ اﺷـﺮف زاده، ا ﻧﺘﺸـﺎرات روﺳﺘﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ، ﺗﻬﺮان . 10 - ﻣﺨﺘﺎری، د . )1378 ( ، » ﺑﺮرﺳﻲ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﻴﻦ اﻟﮕﻮﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف در ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻓﺎرس، ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺪل ﺗﻘﺎﺿﺎی ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ اﻳـﺪه ) آل A.I.D.S. (« ،، ﭘﺎﻳـﺎن ﻧﺎﻣـﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﻲ ارﺷـﺪ اﻗﺘﺼـﺎد ﻛﺸـﺎورزی داﻧﺸﻜﺪه ﻛﺸﺎورزی، داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز، ﺷﻴﺮا .ز 11 - ﻣﺨﺘﺎری، د . )1384 ( ، » ﺑﺮرﺳﻲ اﻣﻨﻴﺖ ﻏﺬاﻳﻲ ﺧﺎﻧﻮارﻫـﺎی ﺷـﻬﺮی و روﺳـﺘﺎﻳﻲ اﻳـﺮان « ، ﮔـﺰارش ﻃـﺮح ﭘﮋوﻫﺸـﻲ، ﻣﻮﺳﺴﻪ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎ ی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و اﻗﺘﺼﺎد ﻛﺸﺎورزی، ﺗﻬﺮان . 12 - ﻣﻄﻮف، ش )1379 ( ، »ﻧﻘﺶ ﻓﺮﻫﻨﮓ، ﻣﺸﺎرﻛﺖ و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار ﻣﻨﻄﻘﻪ « ای ، ﭘﮋوﻫﺶ، ﺷﻤﺎره 2 : 14 . 13- AAFC, (2000), "Water requirements for pastured livestock", Agriculture and Agri-Food Canada, Canada. 13 Sept. 2002. 130 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 14- Adamu, S., (1993), "disaggregated human development Index within nigeria", background paper for human development report 1994. UNDP, New york. 15- Akder, A.H., (1993), "Disaggregated human Development Index: A Means to closing Gaps.", paper presented at seminar on the Uses of the Human Development Index, february 17-18, UNDP, New york. 16- Alan, T., (2002), "Water resources in semi-arid regions: Real deficits and economically invisible and politically silent solutions", in: Turton A. and Henwood, R. (eds.), Hydropolitics in the Developing World: A Southern African Perspective. Pretoria: African Water Issues Research Unit. Pretoria: African Water Issues Research Unit (AWIRU). 17- Alberta, (1996), "Water requirements for livestock", Agriculture Food and Rural Developments, Alberta. 18 Sept. 2002. 18- Alberta, (2000), "Average daily and annual water requirements", Agriculture Food and Rural Developments. Requirements. Water Requirements,18 Sept. 19- Alderman, H., (1993), "Food preferences and nutrition", In: Craig, G.M. (Ed.), "The Agriculture of Egypt", Oxford University Press, Oxford. 20- Allan, J.A., (1993), "Fortunately there are substitutes for water otherwise our hydro-political futures would be impossible", In: Priorities for water resources allocation and management, ODA, London, pp. 13-26. 21- Allan, J.A., (1994), "Overall perspectives on countries and regions", In: Rogers, P. and Lydon, P. Water in the Arab World: perspectives and prognoses, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, pp. 65-100. 22- Allan, J.A., (1995), "The role of drought in determining the reserve water sector in Israel", Drought Network News, 7(3), October. 23- Allan, J.A., (1996) "The Political Economy of Water: Reasons for Optimism but Long Term Caution", in Allan, J.A. & Court, J.H. (Eds.) 1996. Water, Peace and the Middle East: Negotiating Resources in the Jordan Basin. I.B. Taurus Publishers: London 24- Allan, J.A., (1997), "Virtual water: A long term solution for water short Middle Eastern economies?", Occasional Paper 3, School of Oriental and African Studies (SOAS), University of London. 25- Allan, J.A., (1998a), "Virtual water: a strategic resource, Global solutions to regional deficits", Groundwater, 36(4), pp 545-546. 26- Allan, J. A., (1998b), "Global soil water: A long term solution for water-short Middle Eastern Economies", Proceeding of water workshop: Averting a water crisis in the Middle East - make water a medium of cooperation rather than conflict, Green Cross International, Mar, 1998, Geneva. 27- Allan, J.A., (1999), "Water stress and global mitigation: water food and trade", Arilands newsletter 45. 28- Allan, J.A., (2000), "Contending Environmental Knowledge on Water in the Middle East: Global, Regional and National Contexts". In Stott, P. & Sullivan, S. (Eds.) Political Ecology: Science, Myth and Power. London: Arnold & New York: Oxford University Press ISBN 0 340-76165 2 29- Allan, J.A., (2001), "The Middle East water question: Hydropolitics and the global economy", I.B. Tauris, London. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 20 / 12 / 92 131 30- Allan, J.A., (2003), "Virtual Water Eliminates water wars? A case study from the Middle East" 31- Allen, R.G., L.S. Pereira, D. Raes, and Smith, M., (1998) "Crop evapotranspiration: Guidelines for computing crop water requirements", FAO Irrigation and Drainage ,56, FAO, Rome, Italy. 32- Allen, R.G., M. Smith, A. Perrier, and L.S. Pereira, (1994a), "An update for the definition of reference evapotranspiration ICID Bulletin", 43(2), pp 1-34. 33- Allen, R.G., M. Smith, A. Perrier, and Pereira, L.S., (1994b), "An update for the calculation of reference evapotranspiration ICID Bulletin", 43(2), pp 35-92. 34- Anderson, K., (2002), "Basics of Feeding Horses: What to Feed and Why", University of Nebraska, Institute of Agriculture and Natural Resources. 4 Oct. 2002. 35- Bell, S. and Morse, S., (1999), "Sustainibility Indicators", Eartscan Publications Limited, UK. 36- Berkoff, J. (2001) "Unpublished Report on Irrigation Costs". 37- Blackburn, H., (1998), "Livestock production, the environment and mixed farming systems", FAO, Rome, Italy. 26 Sept. 2002. 38- Boleman, L. L., Herd, B. D., and Boleman, C. T., (2001), "Managing Beef cattle for show", The Texas A & M University system. 2 Oct. 2002. 39- Bouwer, H., (2000), "Integrated water management: emerging issues and challenges, Agricultural Water Management", 45, pp 217-228. 40- Chapagain, A.K. and Hoekstra, A.Y., (2003), "Virtual water trade: A quantification of virtual water flows between nations in relation to international trade of livestock and livestock products", Value of Water Research Report Series, 13, UNESCO-IHE, Delft, the Netherlands 41- Chapagain, A. K. and Hoekstra, A. Y., (2004), "Water footprints of nations", Value of Water Research Report Series , 16, UNESCO-IHE, Delft, the Netherlands. 42- Clarke, D., M. Smith, and El-Askari, K., (1998), "CropWat for Windows: User guide", Version 4.2, 43- Duch, R., (2002), "Democracy and poor Education: A Dangerous Cocktail?", University of Houston, november. 44- Earle, A., (2001), "The role of virtual water in food security in Southern Africa", Occasional, 33, School of Oriental and African Studies (SOAS), University of London. Virtual water trade in relation to international crop trade / 47 45- Elliot, A.J. (1996), "An Introduction to Sustainable Development", second edition, published by Routledge, London. 46- Falkenmark, M., (1989), "The Massive Water Scarcity Now Threatening Africa – Why isn’t it being addressed?", Ambio, 18(2), pp. 112 – 118 47- FAO, (1987), "Animal feed resources for small-scale livestock producers", Proceedings of the second Pastures Network for Eastern and Southern Africa (PANESA) workshop, Kategile, J.A., Said, A.N. and Dzowela, B.H., (Eds.), "International Development Research Centre, Nairobi, Kenya, Nov 11, 1985-Nov 15,1985. 48- FAO, (1995), "World livestock production system", FAO, Rome, Italy. 14 Nov. 2002. 49- FAO, (1997), "Water resource of the Near East region: a review", 38 p. 132 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 50- FAO, (2000), "Livestock productions system classification", FAO, Rome, Italy. 17 Oct. 2002. 51- FAO (2002a), "Domestic Animal Diversity Information System", On-line database (DAD-IS), FAO, Rome, Italy. 11 Oct. 2002. 52- FAO, (2002b), "Global Livestock Production and Health Atlas", GLiPHA, FAO, Rome, Italy. 1 Nov. 2002. 53- FAO, (2002c), "Livestock Statistics", FAO, Rome, Italy. rmlive.htm, 14 Nov. 2002. 54- FAO, (2003), "Technical Conversion Factors for Agricultural Commodities", FAO, Rome. 55- FAO, (2003a), "AQUASTAT", FAO, Rome, Italy. 1 July 2003. 56- FAO, (2003b), "FAOSTAT", FAO, Rome, Italy. 12 Aug. 2003. 57- FAO, (2003c), "Technical Conversion Factors for Agricultural Commodities", FAO, Rome, Italy. 20 Dec. 2003. 58- Fisman, R. and Gatti, R., (2000), "Decentralization and Corruption: Evidence across Countries", Development Research Group, the world Bank, October. 59- Gleick, P.H., (1993), "Water in crisis: A guide to the world’s fresh water resources", Oxford University Press, New York, USA. 60- Greenaway, F., Hassan, R. and Reed, G. V., (1994), "An empirical analysis of comparative advantage in Egyptian agriculture", Appl. Eco., 26, pp 649-657. 61- Gregorica, M. J., (2000), "Water, The Forgotten Nutrient", Vigortone. 17 Sept. 2002. 62- Grobbelaar, N., G. Mills & Sidiropoulos, E., (2002), "Angola Prospects for Peace and Prosperity", South African Institute of International Affairs, Johannesburg 63- Haan, C. S., (1998), "Balancing livestock and environment: The grazing system", FAO, Rome, Italy. 26 Sept. 2002. 64- Haddadin, M. J., (2003), "Exogenous water - A conduit to globalisation of water resources", In: Hoekstra (ed) Virtual water trade, Proceedings of the International Expert Meeting on Virtual Water Trade, Value of Water Research Report Series No. 12, UNESCO-IHE Institute for Water Education, Delft, the Netherlands. 65- Hernandez-Mora N., Llamas, M.R., Martinez, L., (2001), "Misconceptions in aquifer over- exploitation – implications for water policy in Southern Europe", in Agricultural Use of Groundwater – towards integration between agricultural policy and water resource management (C. Dosi), Kluwer Academic Publisher, pp 107-125. 66- Hoekstra, A.Y., (1998), "Perspectives on Water: An integrated model-based exploration of the future", International Books, Utrecht, the Netherlands. 67- Hoekstra, A.Y., (2003), (ed), "Virtual water trade: Proceedings of the International Expert Meeting on Virtual Water Trade", Value of Water Research Report Series No. 12, UNESCO-IHE Institute for Water Education, Delft, the Netherlands. 68- Hoekstra, A.Y., (2008), "Water neutral: reducing and offsetting the impacts of water footprints", Value of Water Research Report Series No. 28, UNESCOIHE, Delft, the Netherlands. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 20 / 12 / 92 133 69- Hoekstra, A. Y and Chapagain, A. K., (2007), "Water footprints of nations: Water use by people as a function of their consumption pattern", Water Resour Manage, Vol 21, P35-48 70- Hoekstra, A. Y. and Hung, P. Q., (2002), "Virtual water trade: a quantification of virtual water flows between nations in relation to international crop trade", Value of Water Research Report Series No. 11, UNESCO-IHE, Delft, The Netherlands. 71- Hoekstra, A. Y. and Hung, P. Q., (2005), "Globalization of water resources: International virtual water flows in relation to crop trade", Global Environmental Change, 15(1), pp 45-56. 72- Hopkins, N.S., (1993), "Small farmer households and agricultural sustainability in Egypt", In: Faris, M.A. and Khan, M.H. (Eds.), Sustainable Agriculture in Egypt. Lynne Reinner Publishers, Boulder, Colorado. 73- Horlemann, L and Neubert, S., (2007), "Virtual water trade Arealistic concept for resolving the water crisis?", German Development Institute (DIE). 74- Irwin, R. W., (1992), "Water requirements of livestock", Ministry of Agriculture and Food, Ontario. 18 Sept. 2002. 75- ITC, (2004), "PC-TAS version 1997-2001 in HS or SITC", CD-ROM, International Trade Centre, Geneva. 76- Jain, K.SH and K.V., (2007), "Status of virtual water trade from India Current science", Vol. 93, No 8.25, P 1093-1099 77- Jermar, M.K., (1987), "Developments in water science: Water resources and water management", pp. 204-207. Elsevier Science Publishing Company Inc., The Netherlands. Kammerer, J.C. (1982) ‘Estimated demand of water for different purposes, in: IWRA, (Ed.) Water for Human Consumption, pp. 161-168. 78- Kaufmann, D., Art K. and Mastruzzi, M., (2003), "Governance Matters III: Governance Indicators for 1996-2002", The world Bank, June 30. 79- Keng, H. s. and Nurhayati, B. sh. A., (2001), "Measuring Development progress: the Development Idicators for Malaysia", a paper Prepared for the UN Workshop on Development Indicators for the ASEAN Countries, Department of Statistics, Malaysia. 80- Khedr, H., Ehrich, R. and Fletcher, R., (1996), "Nature, rationale and accomplishments of the agricultural policy reforms,1987-1994", In: Fletcher, L.B. (Ed.), Egypt’s Agriculture in a Reform Era. Iowa State University Press, Ames, Iowa. 81- Kollar K.L. and MacAuley, P., (1980), "Water use in United States industrial and commercial production", In: Gleick, P.H., (Ed.) Water in Crisis: A guide to the World's Fresh Water Resources, pp. 404-405. 82- Krieth, M., (1991), "Water Inputs in California food Production". Water Education Foundation: Sacramento. 83- Krugman, P.R and Obstfield, M., (1995), "International economics: theory and policy (3rd ed)", Harper Collins; New York. 84- Lee w., (2003), "Is Democracy More Expropriotive than Dictatorship? Tocquevillian wisdom Revisited", Journal of Development Economics, 71(1), pp 155-198. 85- Liu, J. and Savenije, H.H.G., (2008), "Food consumption patterns and their effect on water requirement in china UNESCO-IHE", Value of Water Reasearch Report Series No. 30 86- Llamas, M.R. and Custodio, E., (2003), "Intensive use of Groundwater– challenges and opportunities", Balkema Publishers Dordrecht, pp 13-31. 134 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی 87- Looper, L. M. and Waldner, D. N., (2000), "Water for Dairy Cattle", College of Agriculture and Home Economics. 1 Nov. 2002. 88- Merrett, S., (2003), "Virtual water and Occam’s razor", Water Resources Consultant Occasional, 62, SOAS Water Issues Study Group School of Oriental and African Studies/King’s College London University of London 89- Miller, G.T., (1998), "Living in the Environment (3rd ed.)", Wadsworth: Johannesburg 90- Mori K. (2003), "Virtual Water Trade in Global Governance", in Hoekstra ed. (2003). 91- Nassar, S., Sands, F.B., Omran, M.A., Krenz, R., (1996), "Crop production responses to the agricultural policyreforms", In: Fletcher, L.B. (Ed.), Eg,ypt’s Agriculture in a Reform Era. Iowa State University Press, Ames, Iowa. 92- NCDENR, (2002), "Water efficiency: Industry Specific Processes, Division of Pollution Prevention and Environmental Assistance", North Carolina Department of Environmental and Natural Resources. 19 Sept. 2002. 93- NDSU, (1992), "Livestock and water", North Dakota State University. 4 Oct. 2002. 57 94- Nielsen, M. and Haugoard, J., (2000) "Democracy, corruption and Human Development", University of Aarhus, Denmark, spring. 95- Nyagwambo, N.L., (1998), ''Virtual water' as a water demand management tool: The Mupfure river basin case", MSc thesis DEW 045, IHE Delft, the Netherlands. 96- OECD, (2002), "Agricultural policies in OECD countries monitoring and evaluation", Paris. 97- Ohlsson, L. (1998), "Water and Social Resource Scarcity", An Issue Paper Commissioned by FAO/AGLW. Presented as a discussion paper for the 2nd FAO E-mail Conference on Managing Water Scarcity. WATSCAR 2. 98- Ohlsson, L., (1999), "Environment Scarcity and Conflict: A Study of Malthusian Concerns", Department of Peace and Development Research, Göteborg University ISBN 91-87380-43-9 99- Oki, T. and Kanae, S., (2004), "Virtual water trade and world water resources", Water Science & Technology, 49(7), pp 203-209. 100- Oki, T., M. Sato, A., Kawamura, M., Miyake, S., Kanae and Musiake, K., (2003), "Virtual water trade to Japan and in the world". In: Hoekstra, A.Y. (ed) ‘Virtual water trade: Proceedings of the International Expert Meeting on Virtual Water Trade’, Value of Water Research Report Series No 12. UNESCO-IHE Institute for Water Education , Delft, the Netherlands. 101- Pallas, P., (1986), "Water for Animals", FAO, Rome, Italy. 2 Oct. 2002. 102- Paris, T.R., (2002), "Crop-animal systems in Asia: socio-economic benefits and impacts on rural livelihoods", Agricultural Systems, 71, pp. 147-168. 103- Pirelli, G. J., Weedman-Gunkel, and Weber, D. W., (2000), "Beef production for small farms: An overview, Oregon State University". 11 Oct. 2002. 104- Postel, S.L., G.C. Daily, and Ehrlich, P.R., (1996), "Human appropriation of renewable fresh water", Science271, pp 785-788. 105- Ramirez, A. and Ranis, G., (1997), "Economic Growth and Human Deveiopment", YALE University, Center Discussion, 787, December. 106- Raskin, P., P. Gleick, P. Kirshen, G. Pontius and Strzepek, K., (1997), "Water futures: Assessment of longrange patterns and problems Comprehensive assessment of the freshwater resources of the world", Stockholm Environment Institute, Stockholm, Sweden. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 20 / 12 / 92 135 107- Renault D. and Wallender, W.W., (2000), "Nutritional Water Productivity and Diets: From « Crop per drop »towards « Nutrition per drop »", Agricultural Water Management, 45, pp 275-296. 108- Renault, D., (2002), "La valeur de l’eau virtuelle dans la gestion de l’alimentation humaine", Actes des 27emes journées de la Société Hydrotechnique de France, Eau et Economie, 24-26 septembre 2002,8p. 109- Renault, D., (2003), "Value of virtual water in food: Principles and virtues", In: Virtual water trade: Proceedings of the International Expert Meeting on Virtual Water Trade, Value of Water Research Report Series No. 12, ed. 110- Rockstrom, J. and Gordon, L., (2001), "Assessment of green water flows to sustain major biomes of the world: implications for future ecohydrological landscape management", Phys. Chem. Earth (B), 26, pp 843-851. 111- Rodgers, P., (2003), "Keynote address", Stockholm International Water Symposium – August 2003. 112- Rosegrant M. and Ringler, C., (1999), "Impact on food security and rural development of re- allocating water from agriculture", IFPRI, Washington DC. 113- Rosegrant, M.W. and Svendsen, M., (1993), "Asian food production in the 1990s: Irrigation investment and management policy". Food Policy, 18(2), pp. 13-32. 114- Russell, B., (1996), "History of Western Philosophy and its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day", London: Routledge. 115- SARPN, (2002), "Regional Poverty Indicators", 116- Seckler, D., R. Barker and Amarasinghe, U., (1999), "Water scarcity in the twenty-first century", Water Resources Development, 15 (1), pp 29-42. 117- Shiklomanov, I.A., (1997), "Assessment of water resources and water availability in the world, Comprehensive assessment of the freshwater resources of the world", World Meteorological Organisation, Geneva. 118- Smith, M., R.G. Allen, J.L. Monteith, A. Perrier, L.S. Pereira, and Segeren, A., (1992), "Report on the Expert Consultation on revision of FAO methodologies for crop water requirements", FAO, Rome, Italy, 28-31 May 1990. 119- Statistics Canada, (2002), "Livestock feed requirement study 1999 – 2000", Agriculture Division, Statistics Canada, Ottawa, Ontario. 2 Oct. 2002. 120- Stoner, R., (1994), "Future irrigation planning in Egypt", In: Howell, P.P., Allan, J.A. (Eds.), The Nile: Sharing a Scarce Resource. Cambridge Univ. Press, Cambridge. 121- Turton, A.R., (1998), "The Hydropolitics of Southern Africa: The Case of the Zambezi River Basin as an Area of Potential Co-Operation Based on Allan's Concept of Virtual Water", Unpublished M.A. Dissertation, Department of Political Science, Pretoria: University of South Africa (UNISA) 122- Turton, A.R., (1999), "Water Scarcity and Social Adaptive Capacity: Towards an Understanding of the Social Dynamics of Water Demand Management in Developing Countries", MEWREW Occasional Paper No. 9. Water Issues Study Group, School of Oriental and African Studies (SOAS), University of London. Available from: Websit 123- Turton, A.R., (2000a), "Precipitation, People, Pipelines and Power in Southern Africa: Towards a 'Virtual Water'-based Political Ecology Discourse". In Stott, P. & Sullivan, S. (Eds.) Political 136 20 / 12 / 92راﻫﻨﻤﺎی ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻼن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت آب ﻣﺠﺎزی Ecology: Science, Myth and Power. London: Arnold & New York: Oxford University Press ISBN 0 340-76165 2 124- Turton, A.R., (2000b), "Water and Sustainable Development: A Southern Perspective. Forthcoming in Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS)" London: EOLSS Publishers. Available in Draft from Website 125- Turton, A.R. and L. Ohlsson, (1999), "Water Scarcity and Social Stability: Towards a Deeper Understanding of the Key Concepts Needed to Manage Water Scarcity in Developing Countries". Paper presented to the 9th Stockholm Water Symposium. Available in Draft from Website 126- Turton, A.R. and Meissner, R., (2000), "The Hydrosocial Contract and its Manifestation in Society: A South African Case Study", Forthcoming chapter in a book as yet untitled. Available in Draft from Website 127- Twort, A.C., Ratnayaka, D.D. and Brandt, M.J., (2000), "Water supply". Fifth edn, pp. 15-18. Arnold, London. 128- UMCE, (2002), "Watering System for Livestock", Bulletin 7129. 27 Sept. 2002. 129- UNDP, Human Development Report, (2002), Newyork, Oxford University press. 130- UNDP, (2003), "Human Development Repor", Newyork, Oxford University press. 131- United Nation Development Programms, (1997), "International Conference on Governance for Sustainable Growth and Equity", Newyork, 1997. 132- UNSD, (2001), "Personal Computer Trade Analysis System", PC-TAS (CD-ROM). United Nations Statistics Division, New York, USA. 133- US-AEP, (2002), "Clean Technologies in U.S. Industries: Focus on Food Processing", Water use in Food Industry, United States-Asia Environmental Partnership. 12 Sept. 2002. 134- USDA, (1998), "Chickens and Eggs Final Estimates 1994-97", United States Department of Agriculture, National Agricultural Statistics Service. 7 Nov. 2002. 135- USDA, (2002a), "Agriculture fact book 2000", U.S. Department of Agriculture, Office of communication. 11 Oct. 2002. 136- USDA, (2002b), "Milk cows and production: Final estimates 1993-1997", United States Department of Agriculture, National agricultural statistical services. 10 Oct. 2002. 58 137- USDA, (2002c), "Livestock Slaughter: 2001 Summary", United States Department of Agriculture, National Agricultural Statistics Service. 8 Oct. 2002. 138- USDA, (2002d), "Livestock feeding and feed imports in the European Union - A decade of change", United States Department of Agriculture. 11 Oct. 2002. 139- Van der Leeden, F., F.L. Troise and Todd, D.K., (1990), "The water encyclopedia", Second edn, pp. 356-394. Lewis Publishers, Chelsea, Michigan, USA. 140- Van Oel, P. R, Mekonne, N and Hoekstra, A., (2008), "The external water footprint of Netherlands quantification and impact assessment UNESCO-IHE", Value of Water Reasearch Report Series No. 33 141- Wackernagel, M. and Rees, W., (1996), "Our ecological footprint: Reducing human impact on the Earth", New Society Publishers, Gabriola Island, B.C., Canada. ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ 20 / 12 / 92 137 142- Wackernagel, M., L. Onisto, A.C. Linares, I.S.L. Falfan, J.M. Garcia, I.S. Guerrero and Guerrero, M.G.S., (1997), "Ecological footprints of nations: How much nature do they use? - How much nature do they have? Centre for Sustainability Studies", Universidad Anahuac de Xalapa, Mexico. 143- Ward, P.N., (1993), "Systems of agricultural production in the Delta", In: Craig, G.M. (Ed.), The Agriculture of Egypt.Oxford University Press, Oxford. 144- Warner, J., (2003), "Virtual water – virtual benefits", In Hoekstra ed. (2003). 145- Wichelns, D., (2001), "The role of ‘virtual water’ in efforts to achieve food securities and other national goals, with an example from Egypt", Agriculture Water Management, 49, pp. 131-151. 146- Wichelns, D., (2004), "The policy relevance of virtual water can be enhanced by considering comparative advantages", Agricultural Water Management, 66(1), pp. 49-63. 147- Wilford, J. N., (1994), "Among the Dying species Are Lost Tribes of Mankind", New york Times. January 2, section 4. 148- Wollstonecraft, M., (1792), "Vindication of the Rigbts of woman: with stristues on political and Moral subjects", London: Joseph Jonhson. 149- World Bank, (1992a), "The world Bank Annual Report", Washington, D.C. 150- World Bank, (1993a), "The World Bank approach to water allocation and management in the Middle East and North Africa", Washington D.C., The World Bank. 151- World Bank, (1993b), "Water resources management", Washington DC, The World Bank, A World Bank Policy Paper, 140 pp. ISBN 0 8213 2638 8. 152- World Bank, (1996), "Pollution Prevention and Abatement: Meat Processing and Rendering", Draft Technical Background Document. pp. 337-340. Environment Department, Washington, D.C. 153- World Bank, (2002), "World development indicator data query", The World Bank Group. 11 Nov. 2002. 154- WUR, (2002), "Plant, Animal, Man & Environment", PAME, course material of the Wageningen University and Research Centre. ANIMAL/PECONCEPTON/pec01.htm and its links, 20 Sept. 2002. 155- Yegnes, A., (2001), "Virtual water export from Israel: Quantities, driving forces and consequences", M.Sc. thesis DEW 166, IHE Delft, The Netherlands. 156- Yang, H. Wang, L. Abbaspour and Zehender, A. J. B., (2006), "Virtual water trade: an assessment of water use efficiency in the international food trade", Hydrology and earth system science, Vol 10, P 443-454 157- Yang, H. and A. J.B. Zehnder, (2002), "Water scarcity and food import: A case study for Southern Mediterranean countries", World development, 30(8), pp. 1413-1430. 158- Yang, H., P. Reichert, K.C. Abbaspour and A.J.B. Zehnder, (2003), "A water resources threshold and its implications for food security", In: Virtual water trade: Proceedings of the International Expert Meeting on Virtual Water Trade’ Value of Water Research Report Series No. 12, ed. A. Y. Hoekstra, UNESCO-IHE, Delft, the Netherlands. 159- Zimmer, D. and Renault, D., (2003), "Virtual water in food production and global trade: Review ofmethodological issues and preliminary results", In: Hoekstra (ed) ‘Virtual water trade: Proceedings of the International Expert Meeting on Virtual Water Trade’, Value of Water Research Report Series No. 12, UNESCO-IHE Institute for Water Education, Delft, the Netherlands.