معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران ریاست جم‌هوری معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و نوزیع آب شهری و روستایی فشریه شمطاره ۱۱۷-۳ بازنگری اول معاونت نظارت راهبردی وزارت نیرو امور نظام فنی دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا ,37۳2333 ۱۳۳۳/۳/0 ۱۳۹۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- محادنن باه ری و ارت موی در مور بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران ٍ موضوع: ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیع آب شهری و روستایی . به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و ماده (۶) آیین‌نامه استانداردهای اجرابی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲و در چارچوب نظام فنی و اجرابی کشور (موضوع تصویبنامه شماره ۷۹ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم وزبران)» به پیوست نشریه شماره ۱۱۷-۳ امور نظام فنی. با عنوان «ضوابط طراحی سامانه‌های انققال و توزیق آب شهری و روستایی - بازنگری اول» از نوع گروه دوم ابلاغ می‌شود تا از تاریخ ۱۳۹۲/۰۷/۱ به اجرا در آید. رعایت کامل مفاد این ضابطه از طرف دستگاه‌های اجرابی, مشاوران, پیمانکاران و سایر عوامل ذی‌نفع الزامی است. همچنین در پروزه‌هایی که با مشارکت بخش غیر دولتی در سرمایه‌گذاری اجرا می‌شوند. انتخاب حدود معیارها و ضوابطی که در این نشریه به صورت متغیر اعلام شده است. در حدود تعیین شده بر عهده دستگاه‌های اجرایی است. با این ابلاغ, بخشنامه شماره ۱/۱۹۰۴۵/۵۶-۲۱۷۷ مورخ ۱۳۷۱/۱۱/۲۶ لغو می‌شود. امور نظام فنی این معاونت. عهده‌دار پاسخگوبی و اعلام اصلاحات در مفاد این نشربه خواهدبود. ۱ ش ش: ۹۴۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی امور نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر از این‌رو از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده ه رگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت زیر گزارتس فرمایید: - شسماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان من اصلاح تسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. - نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکاتبه : تهران, میدان بهارستان» خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء امور نظام فنی ۱0 ۱۷۷۱: 7 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بنام خدا پیشگفتار اول جوامع» تهیه و کاربرد آن‌ها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروزء تهیه ضوابط معیارهاً و استانداردها در هر رمینه به مجامع فنی تخصصی واگذار شده است. با در نظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در آیران تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین گردیده است: - استفاده از تخصص‌ها و تجارب کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش‌های عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و مأخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه اجراء بهره‌برداری و ارزشیایی طرح‌ها - پرهیز از دوباره‌کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور امید است محریان و دست‌آندر کاران بخش آب با به کار گیری استانداردهای یاد شده برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیت‌های کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشار کت نمایند. اعضای کمیته فنی شماره ۲-۵ که در تهیه این استاندارد مشارکت داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا به شرح زیر می‌باشد: ۲- آقای مهندس عنایت ثابتی از سازمان برنامه و بودجه. مدیریت منابع آب فوق‌لیسانس مهندسی بهداشت ۳- آقای مهندس عبدالحمید جوادی از سازمان آب تهران فوق‌لیسانس الکترومکانیک ۵- آقای مهندس احمد عشقی از مهندسین مشاور عمران محیط زیست فوق‌لیسانس راه و ساختمان این استاندارد در دفتر تحقیقات و معیارهای فنی سازمان برنامه و بودجه با حضور آقای مهندس شفیعی‌فر و آقای م‌هندس تولایی و اعضای کمیته فنی شماره ۲-۵ مورد بررسی و پس از اعمال نظرات مورد تأیید قرار گرفت. سپاسگزاری می‌شود. زمستان ۱۳۷۱ -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی دسترسی به آب شرب بهداشتی یکی از مهمترین نیازهای بشری و حقوق شهروندی است. به‌همین دلیل تامین» انتقال» تصفیه و توزیع آب شرب بهداشتی به منظور رفع نیازهای آب مشترکین شهری و روستایی یکی از وظایف اولیه و اولویت‌های هر دولتی می‌باشد. طراحی و اجرای بهینه سامانه‌های آبرسانی نیازمند وجود استانداردها و ضوابط فنی دقیق و علمی است. به‌همین منظور استانداردهای مختلف بین‌المللی معیارهای فنی گوناگونی را در این زمینه ارائه نموده‌اند. در کشور ایران نیز نشریه ۱۱۷-۳ که در سال ۱ منتشر شد اولین گام برای تدوین استاندارد ملی در زمینه مبانی و ضوابط طراحی طرح‌های آبرسانی شهری به‌حساب می‌آمد. با گذشت دو دهه از انتشار آن نشریه و با توجه به تجارب بدست آمده از طراحی‌های انجام شده توسط مهندسین مشاورء لزوم استفاده بیش‌تر از آخرین پیشرفتها و تجارب بین‌المللی و همچنین لزوم تکمیل نقایص و کمبودهای نشریه قبلی از جمله مباحث مربوط به شبکه‌های آب روستایی» بازنگری در نشریه ۱۱۷-۳ را ضروری ساخته بود. نشریه حاضر به منظور بازنگری نشریه ۱۱۷-۳ و ایجاد هماهنگی در طراحی سامانه‌های آبرسانی شامل خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع آب شهری و روستایی و تاسیسات جانبی مربوطه و هم‌چنین رعایت اصول» روش‌ها و تجارب ملی و با توجه به استانداردها و دستورالعمل‌های بین‌المللی تهیه و تدوین شده است. با توجه به اهمیت مبحث فوقء امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور » تهیه نشریه «ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیع آب شهری و روستایی» را با هماهنگی دفتر نظام فنی اجرایی معاونت نظارت راهبردی رییس جمهور در دستور کار قرارداد و پس از تهیه» آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی اجرایی کشور به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور (دفتر نظام فنی اجرایی) ارسال نمود که پس از بررسی» براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی اجرایی کشور (مصوب شماره ۴۲۳۳۹/ت ۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. این نشریه در برگیرنده ضوابط فنی و معیارهای طراحی سامانه‌های آبرسانی شامل خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع آب با درنظر گرفتن تاسیسات مربوطه ازجمله مخازن ذخیره» شیرهاء پمیها و لوله‌هاء ضوابط فنی انتخاب و اجرای لوله‌ها و آشنایی با سامانه‌های جنبی حفاظت در برابر خوردگی» پایش و اسکادا و ... می‌باشد که به منظور استفاده شرکت‌های آب و فاضلاب» مشاوران» پیمانکاران و سایر مراکز مرتبط تهیه شده است. بدین وسیله معاونت نظارت راهبردی از تلاش و جدیت رییس آمور نظام فنی جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم امور نظام فنی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیروه جناب آقای مهندس محمد ابراهیم‌نیا و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه» تشکر و قدردانی می‌نماید و از ایزد منان توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران را آرزومند می‌باشد. امید است متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این نشریه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. معاون نظارت راهبردی بهار ۱۳۹۲ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل نشریه ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیع آب شهری و روستایی (شماره ۱۱۷-۳) مجری: شرکت مهندسین مشاور آبران مولف اصلی: مسعود تابش ‏ دانشکده مهندسی عمران دانشگاه تهران دکترای مهندسی عمران (سیستم‌های منابع آب) اعضای گروه تیه کننده: صدرالدین بلادی موسوی ‏ شرکت مهندسین مشاور آبران فوق‌لیسانس علوم اجتماعی مسعود تابش دانشکده مهندسی عمران دانشگاه تهران دکترای مهندسی عمران (سیستم‌های منابع آب) زهره جوادی شرکت مهندسین مشاور آبران فوق‌لیسانس مهندسی بهسازی محیط علی ربوبی خبوشانی شرکت مهندسین مشاور آبران فوق‌لیسانس راه و ساختمان محمدعلی کرمانشاچی شرکت مهندسین مشاور آبران فوق‌لیسانس مهندسی برق عبدالمهدی میرسپاسی شرکت مهندسین مشاور آبران دکترای مهندسی عمران محیط زیست حمیدرضا هنری شرکت مهندسین مشاور آبران فوق‌لیسانس مهندسی بهسازی محیط اعضای گروه نظارت: پیمان اربایها شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور فوق‌لیسانس مهندسی عمران ابوالقاسم توتونچی شرکت مهندسین مشاور ایراناب فوق‌لیسانس راه و ساختمان مینا زمانی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت أآب لیسانس مهندسی شیمی کشور - وزارت نیرو حسن مهرابلی کارشناس آزاد فوق‌لیسانس مهندسی صنایع اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی آب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): نعمت‌الّه الهی‌پناه شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور فوق‌لیسانس هیدرولوژی سایه ایمانزاده وزارت نیرو لیسانس مهندسی عالی آب و فاضلاب ابوالقاسم توتونچی شرکت مهندسین مشاور ایرانب فوق‌لیسانس راه و ساختمان علیرضا تولایی کارشناس آزاد فوق‌لیسانس راه و ساختمان عباس حاج‌حریری شرکت آب و فاضلاب استان تهران فوق‌لیسانس مدیریت صنایع مینا زمانی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب لیسانس مهندسی شیمی کشور- وزارت نیرو حسن صادقپور شرکت تهران میراب فوق‌لیسانس مهندسی عمران حسین عطایی‌فر شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور فوق‌لیسانس مهندسی بهداشت محیط سید احمد علوی شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس تبدیل انرژی مجتبی فاضلی دانشگاه صنعت آب و برق دکترای مهندسی محیط زیست -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای گروه هدایت و راهبردی: خشایار اسفندیاری رییس گروه آمور نظام فنی فرزانه اقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی ساناز سرافراز کارشناس منابع آب آمور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - بررسی نیاز آبی ۱-۱- کلیات ۳-۱- پیش‌نیازهای طراحی و مطالعات پایه ۱-۲-۱- شناخت منطقه ۲-۲-۱- مطالعات هواشناسی و اقلیم منطقه ۳-۲-۱- مطالعات زمین‌شناسی ۴-۲-۱- مطالعات هیدرولوژی و هیدروژئولوزژی ۳-۱ مبانی طرح ۱-۳-۱- دوره طرح ۲-۳-۱ برآورد جمعیت ۴-۱- مصرف سرانه آب ۱-۴-۱- تعریف نیازهای آبی شهر و روستا ۲-۴-۱ نحوه تعیین مصرف سرانه آب ۳-۴-۱- نوسانات زمانی تقاضا و عوامل موثر در آن ۵-۱ نیازهای جنبی ۱-۵-۱- آب مورد نیاز آتش‌نشانی ۲-۵-۱- آب مورد نیاز شستشو و گندزدایی شبکه ۶-۱- مدیریت آب ۱-۶-۱- مدیریت تامین ۱(-۲-۶- مدیریت توزیع ۳-۶-۱- مدیریت تقاضا فصل دوم - منابع تامین آب شسهر و روستا ۱-۲- انواع منابع آب ۲-۲- ویژگی‌های منابع تامین آب فصل سوم- مبانی طراحی و اجزای اصلی سامانه‌های آبرسانی ۱-۳- تعریف سامانه آبرسانی ۲-۳- تاسیسات آبگیری از منابع سطحی ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ۱۳۲ ۱۵ ۱۵ ۱۸ ۲۳۲ ۲۳۳۴ ۲۳۳۴ ۲۴ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۷ ۳۹ ۳۹ ۳۳ ۳۵ ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۳-۳- تاسیسات آبگیری از منابع زیرزمینی ۴-۳- خطوط انتقال آب خام و آب تصفیه‌شده ۱-۴-۳- مبانی فنی طراحی ۵-۳- تلمبه‌خانه‌ها ۷-۳- تجهیزات و تاسیسات کنترل ضربه قوچ ۳-م۸- مخازن ۱-۸-۳- مخازن زمینی ۲-۸-۳- مخازن هوایی فصل چهارم- نکاتی اجمالی در مورد تصفیه‌خانه آب ۱- ۴- معیارهای قابل بررسی برای جانمایی تصفیه‌خانه آب در سامانه‌های آبرسانی فصل پنجم- مبانی طراحی سامانه توزیع ۱- ۵- تعریف شبکه توزیع ۳-۵- انواع شبکه توزیع آب از نظر آرایش خطوط لوله و هیدرولیک ۳-۵- هیدرولیک شبکه توزیع آب و مبانی فنی طراحی ۱-۳-۵- بده (دبی) ۴-۳-۵- انتخاب قطر لوله ۵-۳-۵- ضریب زبری ۵-۵- اجزای اصلی شبکه توزیع ۱-۵-۵- خطوط اصلی و فرعی توزیع آب» خطوط کمربندی ۲-۵-۵- مخازن زمینی و هوایی ۳-۵-۵- سیستم‌های تامین فشار صفحه ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۴۲ : ۴۷ ۳۸ کیفی و هیدرولیکی ۴۸ ۵۱۹ ۳ ۳ ۳ ۵۵ ۵۵ ۵۵ ۵۶ ۵۶ ۵۶ ۵۹۷ ۵۹۷ ۵۹۷ ۵۸ ۵۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۵-۵- انشعاب‌ها ۵-۵-۵- تاسیسات و تحهیزات جنبی فصل ششم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی ۱- ۶- کلیات ۲-۶- حفاظت در مقابل آلودگی ۳-۶- رعایت ضوابط و نکات فنی ۴-۶- تحهیزات مورد استفاده در خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع ۱-۴-۶- لوله‌ها ۲-۴-۶- شیرها ۳-۴-۶- سامانه اندازه‌گیری جریان ۵-۶- نحوه اجرای خطوط لوله ۱-۵-۶- استانداردها ۲-۵-۶- بسترسازی و خاکریزی ۳-۵-۶- عمق پوشش روی لوله ۴-۵-۶- تکیه‌گاه ۵-۵-۶- جدا کردن خطوط لوله آبء فاضلابروها و مجاری فاضلاب و آب‌های ۶-۵-۶- نصب موازی لوله‌های آب و مجاری فاضلاب ۷-۵-۶- سایر موارد ۶-۶- سامانه حفاظتی مقابله با خوردگی ۱-۶-۶- ضوابط طراحی سیستم‌های حفاظت کاتدی ۷-۶- سامانه گندزدایی ۸-۶- سامانه‌های کنترل و اسکادا (پایش و فرمان از دور) فصل هفتم - معرفی نرم‌افزارهای طراحی شبکه توزیع و خطوط انتقال ۱-۷ نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیکی شبکه توزیع ۲-۷ نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیکی جریان ناماندگار در خطوط انتقال پیوست ۱- اقلیم‌نماها و عمق یخبندان‌ها پیوست ۲- روش‌های برآورد و پیش‌بینی جمعیت پیوست ۳- پرسشنامه‌های جمع‌آوری اطلاعات مصرف آب سطحی ۵۹ ۹۵ ۶۳۷ ۶۷ ۶۷ ۶۷ ۶۸ ۷۷ ۷۷ ۷۷ ۷۸ ۷۸ ۷۸ ۷۸ ۷۸ ۸۰ ۸۰ ۸۳ ۸۳ ۸۷ ۸٩۹ ۹۱ ۱۰۳ ۱۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه پیوست ۶- مثال عددی ۱۱۷ پیوست ۵- شاخص‌های کیفیت آب ۱۳۰ پیوست ‎-٩‏ مثال‌های نمونه برای روش‌های 5۸۷۷ و ۸11۳ ۱۳۹ پیوست ۷- خلاصه ضوابط طراحی سامانه‌های کنترل و اسکادا در سامانه‌های آبرسانی ۱۳۵ منابع و مراجع ۱۷ شکل ۱-۳- نمونه‌ای از نوسانات ساعتی مصرف ۳۹ شکل پ.۱-۱- نمودار اقلیم نمای دومارتن ۹۵ شکل پ.۲-۱- اقلیم‌نمای آمبرژه ۶ شکل پ.۳-۱- محاسبه ضریب اصلاح فرمول برگرن ۹۷ شکل پ.۴-۱- متوسط ظرفیت انتقال حرارتی برای خاک‌های رسی و گل و لای (سیلت) در دو حالت یخ‌زدگی و یخ‌نزدگی ۹۸ شکل پ.۵-۱- متوسط ظرفیت انتقال حرارتی برای خاک‌های گرانولی در دو حالت یخ‌زدگی و یخ‌نزدگی ۹۹ شکل پ.۶-۱- متوسط ظرفیت انتقال حرارتی برای خاک‌های نباتی در دوحالت یخزدگی و یخ‌نزدگی ۱۰ شکل پ.۷-۱- برآورد عمق یخبندان براساس روش (1106 /71۵۷) ۱۰۲ شکل پ.۲-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر فسفات ۱۲۳۴ شکل پ.۳-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر فیکال کلیفرم ۱۳۴ شکل پ.۴-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر کدورت ۱۳۵ شکل پ.۵-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر اکسیژن محلول ۱۳۵ شکل پ.۶-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر 011 ۱۳۶ شکل پ.۷-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس کل مواد جامد ۱۳۶ شکل پ.۸-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس کل .3.0.1] ۱۳۷ شکل پ.۱-۶- نمایش رویکرد روش سلسله مراتبی ۱۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۱-الف- تطبیق تقسیم‌بندی اقلیمی روش آمبرژه و نقشه تقسیمات اقلیمی ایران جدول ۱-۱-ب- تطبیق تقسیم‌بندی اقلیمی روش دومارتن و نقشه تقسیمات اقلیمی ایران جدول ۲-۱- تعیین عمق یخبندان با توجه به اقلیم منطقه جدول ۳-۱- دوره طرح و مرحله‌بندی زمانی عملیات اجرایی برای تاسیسات مختلف سامانه‌های آبرسانی جدول ۴-۱- حداقل درصد نمونه‌گیری لازم جهت اطلاعات مربوط به مشترکین جدول ۵-۱- مصارف توصیه شده برای دام‌ها و طیور جدول ۶-۱- مقدار مصرف سرانه خانگی برحسب جمعیت (بدون فضای سبز و دام و طیور) جدول ۷-۱- مصرف متوسط روزانه آب فضای سبز (بر حسب لیتر بر روز بر مترمربع) جدول ۸-۱- ضریب حداکثر روزانه ( ,)) در مناطق مختلف آب و هوایی کشور جدول ۹-۱ ضریب حداکثر ساعتی ( ,ل)) در جمعیت‌های مختلف جدول ۱-۲- مشخصه‌های بارز منابع آب‌های زیرزمینی و سطحی جدول ۲-۲- مشخصه های بارز منابع آاب‌های شور جدول ۱-۲- نمونه‌ای از مقادیر نوسانات ساعتی مصرف در شبانه‌روز جدول ۲-۳- حجم ذخیره آتش‌نشانی برحسب نوع بافت شهری و تراکم در محدوده تحت پوشش هر مخزن جدول ۳-۳- زمان متعارف برای اطلاع رسانی و انجام تعمیرات جدول ۱-۵- بده و زمان مورد نیاز اطفای حریق برحسب نوع بافت شهری زیر پوشش مخازن جدول ۱-۶- امتیازبندی انتخاب نوع و جنس لوله‌ها جدول ۲-۶- راهنمای تعیین قطر شیر هوا جدول ۳-۶- راهنمای تعیین قطر شیر تخلیه در خطوط انتقال اب جدول ۴-۶- تاثیر 011 خاک بر روی خوردگی ساختارهای مدفون جدول ۵-۶- وضعیت خورندگی الکترولیت (خاک) جدول ۶-۶- تاثیر پتانسیل 1۳000 (اختلاف پتانسیل الکتریکی بین خاک و لوله) بر روی سازه‌های فولادی مدفون زیر خاک جدول پ.۱-۱- اقلیم نمای دومارتن جدول پ.۲-۱- میزان 11 پیشنهادی باتوجه به وضعیت سطح برای شرایط یخبندان جدول پ.۳-۱- میزان 11 پیشنهادی با توجه به وضعیت سطح برای شرایط گداختگی پرسشنامه ۱- جمع‌آوری اطلاعات مصرف آب شهری پرسشنامه ۲- جمع‌آوری اطلاعات مصرف آب روستایی جدول پ.۱-۵- تعیین خصوصیت آب از نظر رسوب دهی و خورندگی با توجه به شاخص لانژلیه جدول پ.۲-۵- تعیین خصوصیت آب از نظر رسوب دهی و خورندگی با توجه به شاخص پایداری رایزنر (1۹51) جدول پ.۳-۵- درصد وزنی شاخص‌های کیفیت آب جدول پ.۴-۵- معیار کلی تعیین کیفیت آب بر اساس اندازه‌گیری شاخص های کیفیت جدول پ.۳-۵- طبقه بندی آب آشامیدنی براساس شاخص شولر جدول پ.۱-۶- روش مقایسه زوجی ۱۲ ۱۸ ۱۹ ۳۲. ۳۱ ۲۳۳ ۲۳۳ ۳۰ ۳۰ ۳۹ ۴۱ ۶۱ ۶۹ ۷۲ ۷۳ ۲ ۲ ۲ ۳ ۱۱ ۱۱ ۱۱۵ ۱۶ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۷ ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مغدمه ز مقدمه آب مهم‌ترین سرمایه ملی است که جایگزینی برای آن وجود ندارد و امروزه صرفه‌جویی و استفاده بهینه از منابع آبی ضرورت بسیار دارد. نظر به این که آب از اهمیت حیاتی برای هر جامعه برخوردار است. طرح‌های آبرسانی نیز به تبع آن از اهمیت شایانی برخوردار بوده و از جمله طرح‌های با اولویت اول هر منطقه می‌باشند. به‌منظور یکسان‌سازی و ارتقای سطح کیفی طرح‌های آبرسانی توام با حداقل ساختن هزینه‌ها و مسایل اقتصادی, استفاده از ضوابط معیارها و استانداردهای مرتبط اجتناب‌ناپذیر و ضروری است. بدیمی است این ضوابط و استانداردها نیز همگام با گذشت زمان و ارتقای سطح دانش و زندگی, نیاز به بازنگری و به‌روزرسانی دارد. در این راستاء نشریه ۱۱۷-۳ وزارت نیرو تحت عنوان «مبانی و ضوابط طراحی طرح‌های آبرسانی شهری»» براساس آخرین منابع و مأَخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی» کلیه نشریات و استانداردهای تهیه شده مربوط به صنعت آب کشور و همچنین با استناد به تجارب کارشناسان و صاحبنظران این بخش و توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران مورد بازنگری قرار گرفته است و تحت عنوان «ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیع آب شهری و روستایی» برای استفاده کلیه دست اندر کاران بخش آب ارائه شده است. در این راستا ضروری است پروژه‌های تحقیقاتی لازم در رابطه با شاخص‌ها و ضرایب ارائه شده در استاندارد موجود از جمله سرانه‌های آب» ضرایب حداکثر و اثرات تغییر قیمت آب انجام شود تا بتوان نتایج آنها را مبنای تجدیدنظرهای آتی این استاندارد قرار داد. - هدف هدف از تهیه این نشریه, بازنگری و تکمیل نشریه ۱۱۷-۳ و ارائه ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیع آب شهری و - دامنه کاربرد دامنه کاربرد این ضوابط در مورد تعیین مبانی مطالعات آبرسانی اعم از مطالعات شناخت منطقه, دوره طرحء بررسی و پیش‌بینی جمعیت» برآورد و پیش‌بینی مصارف سرانه و تعیین نیازهای آبی و همچنین طراحی کلیه طرح‌های آبرسانی شامل خطوط انتقال آب خام یا تصفیه شده» خطوط جمع‌آوری آب چاه‌هاء خطوط انتقال بین مخازن» انواع مخازن زمینی و هوایی» شبکه‌های توزیع و سایر سامانه‌های جانبی آب (خارج از ساختمان) می‌باشد. تبصره ۱: ضوابط مربوط به تعیین مبانی طرح» درخصوص طرح‌های فاضلاب شهری و روستایی (تا جایی که مربوط به تعیین و تفکیک مصارف سرانه آب است) و طرح‌های تامین آب نیز کاربرد دارد. تبصره ۲: در تعیین مصارف سرانه,ء دامنه کاربرد این ضوابط محدود به تعیین مصرف سرانه خانگی, عمومی, فضای سبز عمومی (درمناطقی که هنوز از آب شبکه توزیع برای این مصارف استفاده می‌شود)» تجاری و صنعتی (صنایع و کارگاه‌های کوچک) در شهرها و روستاها در وضعیت موجود و پیش‌بینی این مصارف تا افق طرح جهت استفاده در طراحی سامانه‌های آب و فاضلاب است. شهرک‌های صنعتی در دامنه کاربرد این نشریه نیست. تبصره ۲: در مورد سامانه‌هایی که دارای نشریه» ضوابط و معیارهای طراحی جداگانه هستند., نظیر تصفیه‌خانه و تلمبه‌خانه‌ها و .ب به‌دلیل جلوگیری از تکرار مطالب, صرفا به نشریه یا استاندارد مربوطه اشاره شده است تا در طراحی‌ها ملاک عمل قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌ها ی انتقال و نوزیع آب سهری و روستایی تبصره ۴: کلیه پیش‌نیازها و ضوابط طراحی اشاره شده در این نشریه به‌صورت کلی و با توجه به حداقل‌های لازم ارائه شده است و طراح باید شرایط خاص محلی را به‌منظور بالاا بردن کیفیت طراحی در نظر گیرد. تبصره ۵: باید در انجام طراحی‌هاء کلیه ضوابط ارائه شده دراین نشریه, با دیدگاه وسیع‌تری به‌منظور بهره‌برداری بهینه در نظر گرفته شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ بررسی نیاز آبی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - بررسی نیا ز آبی ۱-۱- کلیات یکی از اساسی‌ترین بخش‌ها در طرح‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی مبانی طرح است که شامل شناخت منطقه» دوره طرح» جمعیت و مصرف سرانه آب می‌باشد. با توجه به این که پیش‌بینی ظرفیت تاسیسات در طرح‌های آب و فاضلاب بستگی کامل به انتخاب دقیق مبانی طرح دارد.ء دقت در انتخاب این مبانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این فصل مبانی اصلی و عوامل موثر در برآورد نیاز آبی شهری و روستایی مورد بررسی قرار گرفته است. در این رابطه موارد زیر قابل ذکر است: - اساس پیش بینی جمعیت آینده مناطق مورد مطالعه» آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن است. در مواردی که پیش‌بینی طرح‌های هادی, جامع و تفصیلی مصوب در محدوده زمانی طرح موجود باشد. اولویت در محدوده زمانی طرح‌های فوق با مبانی این طرح‌ها است. - در تعیین دوره طرح عوامل زیادی (به خصوص عامل اقتصادی) نقش دارند. در این قسمت پس از برشمردن عوامل موثرء حدود و ارقامی که در شرایط متعارف می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد ذکر شده است. سپس در مورد مرحله بندی اجرای کار در دوره طرح و عوامل موثر در آن بحث و مقادیر لازم ارائه شده است. - تعیین و انتخاب مصرف سرانه آب یکی از مهم ترین عوامل جهت طراحی سامانه های آب و فاضلاب است. این ضوابط به منظور یکنواخت کردن نحوه مطالعه و مشخص کردن حداقل بررسی های لازم جهت تعیین مصرف سرانه آب و ضرایب مربوطه تهیه شده و حدود متعارف در هر مورد نیز دکر شده است. حدود مقادیر و ضرایب ارائه شده» با توجه به ارقام منعکس شده در گزارش های مطالعاتی موجود.ء منابع بین‌المللی و تجربیات صاحب نظران و کارشناسان کشور تعیین شده است. - درصورتی که اندازه گیری‌ها و یا شرایط محلی در مواردی خاص و در منطقه‌ای محدود از یک شهر یا روستاء اعدادی خارج از حدود ذکر شده را نشان دهد.ء مشاور می‌تواند ضمن ارائه دلایل کافی و تایید کارفرماء از اعداد به‌دست آمده استفاده و یا آنها را غیرقابل استناد اعلام کند. - تعیین مصرف آب کارخانجات بزرگ و متوسط. جنگل‌کاری‌ها و فضای سبزء مصارف کشاورزی» دامداری‌ها و مرغداری‌های صنعتی و همجنین مصارف آب مناطقی که از شبکه آب آشامیدنی استفاده نمی کنندء خارج از حدود این ضوابط بوده و باید به طور جداگانه مورد بررسی قرار گیرند. اما در طرح‌های تامین آب ممکن است برحسب شرح خدمات. موارد یادشده در برآورد کل نیاز آبی در نظر گرفته شود. - درصورتی که به‌دلیل کمبود منابع آب و مشکلات فنی و اقتصادی» توزیع آب به‌صورت متناوب صورت گیرد یا آب موجود در شبکه برای شرب مناسب نباشد.ء طراح باید نسبت به اصلاح سرانه مصرف حال و آینده اقدام کند. ۲-۱ پیش‌نیازهای طراحی و مطالعات پایه ۱-۲-۱ سناخت منطقه در انجام هرگونه طرح مطالعاتی» بررسی منطقه و شناخت آن از اهمیت شایانی برخوردار است. به‌عبارت دیگر هرچه اطلاعات مربوط به شناخت منطقه کامل‌تر و دقیق‌تر تهیه شودء اصول و مبانی طرح مناسب‌تر بوده و اجرای طرح با مشکلات کم‌تری مواجه -------- صفحهٔ بعد -------- : ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی خواهد بود. لذا به‌منظور شناخت منطقه, ضمن درخواست از کارفرما و پیگیری از کلیه سازمان‌ها و ارگان‌های ذیربط جهت دریافت مار نقشه‌ها و اطلاعات مورد نیازء بازدیدهای مکرر محلی نیز ضروری است. در مطالعات مربوط به شناخت منطقهء موارد زیر باید بررسی شود: - موقعیت جغرافیایی و طبیعی منطقه - اطلاعات توپوگرافی منطقه - نقشه‌های مورد نیاز (با مقیاس مناسب برحسب مورد) - تقسیمات سیاسی منطقه مورد مطالعه - بررسی جهات و محدودیت‌های توسعه - بررسی و تجزیه و تحلیل مطالعات مربوط به طرح‌های هادی, جامع و تفصیلی منطقه (درصورت وجود) - شناخت منطقه از نظر آثار فرهنگی» مذهبی و تاریخی واقع در محدوده طرح و استعلام حریم‌های مربوطه از سازمان‌های اوقاف, امور خیریه, میراث فرهنگی و غیره - بررسی و تجزیه و تحلیل سایر طرح‌های عمرانی انجام یافته و یا دردست مطالعه و یا پیش‌بینی شده در منطقه - دریافت خلاصه‌ای از برنامه‌ریزی‌های انجام شده درخصوص توسعه امکانات رفاهی» آموزشی, جلب گردشگران, راه و ترابری و استعلام حریم‌های مربوطه و بررسی امکانات بالفعل و بالقوه منطقه از جنبه‌های مختلف - بررسی وضعیت موجود تاسیسات زیرزمینی (مترو گاز» برق» مخابرات» فاضلاب و ...) درصورت وجودء امکانات توسعه و انتقال انرزی (از قبیل خطوط انتقال برق» خطوط انتقال گاز و غیره) و استعلام حریم های مربوطه - شناخت منطقه از نظر اقتصادی, اجتماعی» فرهنگی و ... - بررسی شهرک‌های صنعتی و صنایع عمده که آبرسانی به آنها در محدوده طرح قرار می‌گیرد. در عین حال در مطالعات شناخت باید درخصوص مسایل زیست محیطی منطقه و توجیه فنی اقتصادی طرح نیزء» در حد مطالعات مرحله اول, مدارک و مستندات موجود بررسی شود. مواردی که بررسی آن در این بخش ضرورت دارد عبارتند از: - بررسی وضعیت کمی و کیفی منابع آبی موجود و امکان‌سنجی آلودگی منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی و یا سایر منابع - بررسی نحوه دفع فاضلاب منطقه - بررسی و شناخت مناطق حفاظت شده در منطقه مورد مطالعه (در صورت وجود) - توجیه فنی, اقتصادی و زیست محیطی طرح در حد مطالعات مرحله اول (در حد کلیات و با توجه به اطلاعات موجود) - پیش‌بینی و پیشنهاد انجام مطالعات ارزیابی زیست محیطی به موازات مطالعات مرحله اول و به منظور اخذ مجوز زیست محیطی طرح توسط کارفرما در راستای اجرای مفاد قوانین برنامه‌های پنج ساله توسعه کشور تبصره ۱: انجام آزمایش‌های کیفی از منابع تامین آب و مطالعات زیست محیطی طرح, به موازات مرحله اول ضروری است. تبصره ۲: در زمان انجام مطالعات مرحله اول, توصیه می‌شود اقدامات لازم به‌منظور تهیه شرح خدمات مطالعات پایه مورد نیاز از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - بررسی نیا زآبی ۷ ۲-۲-۱- مطالعات هواشناسی و اقلیم منطقه ۱-۲-۲-۱- مطالعات هواشناسی در انجام مطالعات آبرسانی دستیایی به اطلاعات و داده‌های هواشناسی منطقه یکی از مهم‌ترین بخش‌های مطالعات است. در انجام مطالعات هواشناسی منطقه باید موارد زیر انجام شود: - انتخاب ایستگاه هواشناسی: بررسی دقیق درخصوص موقعیت ایستگاه‌های هواشناسی اعم از سینوپتیک و کلیماتولوژی موجود در منطقه مورد مطالعه و در نهایت انتخاب ایستگاه یا ایستگاه‌های هواشناسی مناسب و مرجع باتوجه به نزدیکی طولی و ارتفاعی ایستگاه‌ها که بتواند اطلاعات جامعی را دراختیار قراردهد. هرچه محدوده طرح وسیع‌تر باشد باید از ایستگاه‌های بیش‌تری در منطقه مورد مطالعه استفاده شود. درخصوص روستاها و شهرهای کوچک بررسی یک ایستگاه هواشناسی که اطلاعات کامل‌تر و نزدیک‌تر به منطقه را داشته باشد کفایت می‌کند. درصورتی که مشخصات ارتفاعی با اقلیمی تنها ایستگاه‌های هواشناسی موجود با محدوده طرح تطابق نداشته باشد لازم است از روش‌های موجود نسبت به یکسان‌سازی اطلاعات با منطقه طرح استفاده کرد. - دریافت اطلاعات هواشناسی طی سال‌های موجود از ایستگاه یا ایستگاه‌های هواشناسی مربوطه - دسته‌بندی» تجزیه و تحلیل و نتیجه‌گیری از اطلاعات اخذ شده توجه: بدیهی است هرچه مدت دوره اطلاعات کسب شده بیش‌تر باشدء تجزیه و تحلیل مربوط به اطلاعات هواشناسی و تعیین تبصره ۱: اطلاعات هواشناسی لازم درخصوص طرح‌های آبرسانی شامل اطلاعات کامل مربوط به تغییرات دمای منطقه (حداکثر مطلق, حداقل مطلق, حداکثرء حداقل و متوسط درجه حرارت)» بارندگی (حداکثر» حداقل و متوسط ماهانه و سالانه)» رطوبت نسبی (حداکثرء حداقل و تبصره ۲: درخصوص طرح‌هایی که تامین آب نیز در شرح خدمات مطالعات گنجانده شده (یا طرح‌های جمع‌آوری و دفع فاضلاب)؛ باید پارامترهای تبخیرء رواناب» نفود و باد نیز دریافت و تجزیه و تحلیل شوند. ۲-۲-۲-۱- تعیین اقلیم به‌منظور تعیین اقلیم منطقه درصورتی که اطلاعات پایه هواشناسی در ایستگاه‌های نزدیک منطقه موجود باشد باید از اقلیم‌نماهای معتبرء از جمله اقلیم‌نماهای دومارتن و آمبرژه که امروزه بیش‌تر مطرح می‌باشند. استفاده شود. بهتر است هر دو روش در انجام مطالعات به‌کار رفته و با یکدیگر مقایسه شوند. درصورتی که اطلاعات پایه هواشناسی به هر دلیلی در منطقه مورد مطالعه موجود نباشد می‌توان از نقشه اقلیم‌شناسی ایران تهیه شده توسط سازمان هواشناسی کشور که در شکل (۱-۱) ارائه شده استفاده شود. لازم به ذکر است نقشه مذکور براساس اقلیم آیران تهیه شده است و با اقلیم‌نمای آمبرژه و دومارتن کاملا همخوانی ندارد. لذا به‌منظور برقراری ارتباط بین این اقلیم‌نماها و نقشه مذکور که کل ایران را به ۵ منطقه آب و هوایی تقسیم نموده» جدول (۱-۱) ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ضوابط طراحی سامانه‌ها ی انتقال و توزیع آب تسهری و روستا در تعداد ایستگاه و یا سال‌های آماری» اقلیم نیز مختصر تغییری داشته باشد. لذا تعیین اقلیم از روش آمبرژه و دومارتن و تعمیم آن به اقل ایران با استفاده از جدول (۱-۱) ممکن است در برخی مواقع با تناقضاتی مواجه شود که در این صورت باید از قضاوت مهندسی استفاده ک ِ ی ین( ۹ ن 69 هی 7 : اک - آب و فواق خزرق. [] مان ی ۹ ۷ / شا 0 ۳ آب و خرای مدهراه ال ۱ ۳ 3+ ۹ ۹ : ی 3 ۸ اس سس ۳( ۴ آپ و هوای نیمه بابالی 22 اس دزاس وت درو لها شکل ۱-۱- نقشه تقسیمات اقلیمی ایران ۱ (کوهستانی) با ۴ (نیمه پیاباتی) یی -_ سر و رد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - بررسی نیا زآبی ۹ جدول ۱-۱-ب- تطبیق تقسیم‌بندی اقلیمی روش دومارتن و نقشه تقسیمات اقلیمی ایران اقلیم دومار تن مناطق آب و هوایی ایران خیلی مرطوب نوع الف. خیلی مرطوب نوع ب» مرطوب ۱ (کوهستانی) یا ۳ (خزری) کوستای ۷ ۲استای بانی) کمک ۳-۲-۲-۱- عمق یخبندان با توجه به این که عمل یخ زدن آب و ذوب شدن آن باعث شل شدن خاک می‌شود و نیز برای جلوگیری از یخ زدن آب درون لوله‌هاء باید عمق یخبندان در طراحی‌ها ملاک عمل قرار گیرد. در طراحی سامانه‌های آبی جهت تعیین عمق یخبندان با توجه به مرحله مطالعاتی و اطلاعات و آمار در دسترس» لازم است یکی از روش‌های زیر ملاک عمل قرار گیرد: - بررسی مطالعات ژُئُوتکنیک سایر طرح‌های مطالعه شده در منطقه و استخراج عمق یخبندان از این گزارش‌ها. - در مطالعات مرحله اول که صرفا اطلاعات پایه هواشناسی موجود می‌باشد برای تعیین عمق یخبندان از روش‌های )0 2 ۳۵۱۲» و با «(100 /11۵۷» استفاده و بدترین شرایط در طراحی‌ها لحاظ شود. - در مطالعات مرحله دوم (درصورت وجود نتایج مطالعات ژئوتکنیک منطقه) بهتراست عمق یخبندان با استفاده از فرمول اصلاح شده «۳0۲88761 0ع۷100111» نیز کنترل شود. فرمول‌های مربوط به عمق یخبندان در پیوست ۱ ارائه شده - در مناطق دور افتاده که امکان دسترسی به هیچ یک از اطلاعات پایه جهت تعیین عمق یخبندان وجود نداردء با توجه به جدول ۲-۱- تعیین عمق یخبندان با توجه به اقلیم منطقه [1] اقلیم منطقه مورد مطالعه عمق یخبندان (متر) تبصره ۲ توصیه می‌شود درصورت وجود ایستگاه‌های مراکز تحقیقات کشاورزی در منطقه مورد مطالعهء اطلاعات مربوط به عمق -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی ۳-۲-۱ مطالعات زمین‌شناسی به‌منظور انجام مطالعات زمین‌شناسی در طرح‌های آبرسانی توصیه می‌شود در صورت امکان موارد زیر در صورت وجود اطلاعات مدنظر قرار گیرد: - تهیه عکس‌های هواییء نقشه‌های زمین‌شناسی و توپوگرافی پهنه مطالعاتی - معرفی کلی زمین‌شناسی منطقه و استقرار آن در محدوده پهنه‌بندی زمین‌شناسی ایران - معرفی اجمالی سازندهای زمین‌شناسی از قدیم به جدید - معرفی واحدهای سنگ شناسی (لیتولوژیکی) مجاور محدوده مطالعاتی طرح - معرفی مقاومت واحدهای لیتولوژیکی مجاور محدوده طرح و تاسیسات آبرسانی برحسب تفکیک آنها به چهار رده (خاک. دج» سنگ سوزاء سنگ غیرسوزا) و تعیین درصد سنگ در عملیات اجرایی و پیشنهادات لازم درخصوص نحوه حفر براساس ویژگی مقاومتی سنگ‌ها - بررسی و معرفی گسل‌های اصلی و فرعی در معرض (مجاور) تاسیسات آبرسانی طرح» پیشینه لرزه‌ای آنهاء فاصله» حریم گسل‌ها و پیشنهادات اجرایی لازم درخصوص پایداری در برابر شتاب لرزه‌ای به‌ویژه مقاومت مصالح در برابر رخدادهای احتمالی - ارائه بهترین جانمایی تاسیسات طرح باتوجه به استانداردها و آیین‌نامه‌های موجود در زمینه طراحی لرزه‌ای سازه‌های آبی در ایران - بررسی اجمالی ساختارهای دامنه‌ای نظیر رانش, لغزش» خزش, راک فالء واریزه‌ها و تالوس‌ها و تاثیرات آن بر طرح - تعیین تاسیسات آبرسانی بر روی نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی منطقه - بررسی اجمالی منابع قرضه - پیشنهاد مطالعات تعیین پارامترهای ژئوتکنیکی - هیدروژئولوژیکی جهت طراحی قسمت‌های مختلف پروژه - بررسی ویژگی‌های شیمیایی» فرسایش» نفوذپذیری,» انحلال و هوازدگی سنگ‌ها در مسیرهای خطوط انتقال آب. تاسیسات. مخازن و سازه‌های وابسته از طریق بازدید میدانی 2-۲-۱ مطالعات هیدرولوزی و هیدروژئولوزی در طرح‌های انتقال و توزیع آب شهری و روستایی صرفا با دید تکمیل گزارش شناخت منطقه باید نسبت به تهیه گزارشی اجمالی از منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی موجود درمنطقه مورد مطالعه اقدام کرد. این گزارش براساس مدارک و اطلاعات موجود در منطقه»ء نظیر نقشه‌های حوضه‌های آبریزء داده‌های ایستگاه‌های هیدرومتری موجود در منطقه (درصورت وجود) بررسی سایر مطالعات انجام شده درخصوص تامین آب منطقه (درصورت وجود) یا با استفاده از اطلس منابع آب ایران تهیه و تدوین شود. در این بخش از مطالعات باید به ارائه اطلاعات موجود درخصوص منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی منطقه مورد مطالعه پرداخته شود. در طرح‌های آبرسانی که مطالعات تامین آب نیز در شرح خدمات مشاور باشد مطالعات مذکور باید اختصاصی‌تر و خاص منطقه مورد مطالعه صورت پذیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - بررسی نیا زآبی 2 ۳-۱- مبانی طرح ۱-۳-۱- دوره طرح ۱-۱-۳-۱ تعریف و انتخاب دوره طرح نظر به‌این که جمعیت و مقدار مصرف آب در شهرها و روستاها معمولا در حال افزایش بوده و از طرفی منابع تامین آب و سرمایه گذاری‌ها و امکانات مالی و اجرایی محدود است. در طرح‌های آبء زمان مناسبی انتخاب می‌شود تا شرایط و نیازمندی‌های آن زمان در تعیین مبانی طراحی ملاک عمل قرار گیرد. دوره طرح دوره زمانی است که طراحی هر قسمت از تاسیسات شهری و روستایی آب برای آن دوره پیش‌بینی می‌شود. این دوره از زمان شروع بهره‌برداری تا دستیابی به شرایط پیش‌بینی شده تعریف شده است. انتخاب دوره طرح تابع عوامل و شرایط زیادی استء لذا ارائه عدد دقیقی برای آن مقدور نیست. در شرایط ایران می‌توان ۱۵ تا ۰ سال را مبنای دوره طرح قرار داد مگر آن که شرایط خاص ناحیه ای و سایر عوامل موثر در دوره طرحء اعدادی خارج از حدود ذکر شده را مشخص کند که با ارائه دلایل کافی و تایید کارفرما قابل اعمال خواهد بود. ۲-۱-۳-۱ عوامل موثر در دوره طرح عوامل زیر در انتخاب دوره طرح موثر هستند: - محدودیت‌های منابع تامین آب و سرمایه - هزینه طرح و مسایل اقتصادی (اصلی‌ترین عامل محدود کننده است) < نرخ بهره - ملاحظات فنی و اجرایی - عمر مفید اجزای اصلی تاسیسات مورد طراحی با درنظر گرفتن کیفیت اجزاء تجهیزات و کالاهای مورد استفاده و کیفیت بهره‌برداری و امکان تامین وسایل یدکی مورد نیاز (افزایش آن سبب افزایش دوره طرح می‌شود) - نرخ انتخاب شده برای رشد سالانه جمعیت (بالا بودن آن موجب کوتاهی دوره طرح می‌شود) - طرح‌های توسعه شهری و روستایی از قبیل طرح های جامع» هادی و تفصیلی (در صورت همخوانی از نظر زمانی و طول دوره طرح) - امکان توسعه تاسیسات (سهولت آن سبب کاهش دوره طرح می‌شود) - کیفیت بهره‌برداری و نگهداری و تعمیرات ۳-۱-۳-۱ مرحله‌بندی عملیات اجرایی در دوره طرح دوره طرح هر یک از تاسیسات آب شهری را می‌توان حسب مورد با توجه به مسایل اقتصادی و یا محدودیت‌های مالی و اجرایی با نظر کارفرما در صورت تامین شرایط زیر به چند مرحله اجرایی تقسیم کرد. - تاسیسات مورد نظر قابل تقسیم به چند مرحله اجرایی بوده و تاسیسات اجرا شده در پایان هر مرحله به تنهایی قابل بهره‌برداری باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی - مرحله‌بندی موردنظر و زمان‌های بهره‌برداری از هر مرحله جوابگوی نیازمندی‌ها و محدودیت‌ها باشد. - مراحل مختلف طرح باید به گونه‌ای اجرا شود که در زمان مقررء بهره‌برداری از آنها شروع شده و در هیچ زمانی طرح دچار تبصره: اراضی مورد نیاز باید برای تمام دوره طرح پیش‌بینی و استملاک شود. جدول ۳-۱- دوره طرح و مرحله‌بندی زمانی عملیات اجرایی برای تاسیسات مختلف سامانه‌های ۳ طرح (سال) ۴۴5 تجهیزانی نوع د دوره طرح ساختمانی ۲ تجهیزاتی بیس # در تعیین قطر خطوط انتقال و مرحله‌بندی اجرای آن (در اقطار بالا- بیش از ۱۰۰۰ لب عوامل موثر از | تخصیص آبء هزینه‌های سرمایه‌گذاری» بررسی دقیق فنی و اقتصادی از روش آرزش فعلی و غیره درنظر گرفته شود. ماد اد در خصوص شبکه توزیع آب مرحله‌بندی عملیات اجرایی با توجه به توسعه شهر انجام می‌شود. تبصره ۱: برای روستاها به‌صورت تکی استفاده از مقادیر حداقل مندرج در جدول (۳-۱) توصیه می‌شود. منبع اصلی برای پیش‌بینی جمعیت آینده شهرها و روستاها سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن می‌باشد که از آخرین سرشماری به عنوان جمعیت پایه استفاده می‌شود. در این نشریه اصول اساسی و موارد ضروری پیش‌بینی جمعیت بیان شده و ۱-۲-۳-۱ منابع اصلی برآورد جمعیت منابع اصلی برآورد جمعیت عبارت است از: - سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - بررسی نیا زآبی ۳ - آمارگیری‌های جمعیتی مرکز آمار ایران و سایر منابع معتبر و رسمی از جمله «ذیج حیاتی»۱ مراکز بهداشتی و درمانی مناطق روستایی برای روستاها (در صورت وجود) - طرح‌های هادی, جامع و تفصیلی شهر به شرط این که در محدوده زمانی مورد نظر طرح‌های آبرسانی بوده و اطلاعات پایه آن از آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن بهره برده باشد. جمعیت مندرج در طرح‌های جامع و تفصیلی در محدوده زمانی این طرح‌ها اولویت داشته و برای مقاطع زمانی پس از آن از روش‌های علمی مستند به نتایج سرشماری‌ها استفاده می‌شود. ۳-۲-۳-۱ عوامل موثر در برآورد جمعیت عوامل موثر در برآورد جمعیت آینده عبارتند از: الف- روند رشد جمعیت شهر در سال‌های گذشته ب- طرح‌های عمرانی و توسعه صنعتی پیش‌بینی شده برای آینده ج- تنگناهای موجود در برابر توسعه آینده شهر (از قبیل محدودیت منابع آب و زمین قابل استفاده) د- روند مهاجرت ه- جمعیت فصلی و شناور و- برنامه‌های بلند مدت سایر ارگان‌ها در منطقه طرح ز- شرایط جغرافیایی اقتصادی» اجتماعی و فرهنگی ۳-۲-۳-۱ موارد ضروری برای برآورد جمعیت - بررسی روند رشد جمعیت از سال ۱۳۳۵ تاکنون با توجه به منابع مرکز آمار ایران و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری تبصره ۱: درصورتی که محدوده سیاسی تغییر پیدا کرده باشد» جمعیت سرشماری‌های گذشته با توجه به آخرین محدوده بازسازی شود. تبصره ۲: برای برآورد جمعیت در روستاهاء درنظر گرفتن متوسط رشد جمعیت در حداقل سه دهه گذشته (درصورت وجود) ضروری است. - برای پیش‌بینی‌های میان مدت و بلند مدت (بالاتر از ۱۰ سال) در شهرها و روستاهای بالای ۲۰۰۰ نفر باید از روش مولفه‌ای سنی و جنسی (روش ترکیبی) استفاده شود. تبصره: در صورت عدم وجود اطلاعات کافی به منظور برآورد جمعیت به روش ترکیبی» با ارائه دلائل باید از سایر روش‌ها استفاده شود. - پیش‌بینی‌ها باید به صورت ۵ ساله تا افق طرح صورت گیرد. - توصیه می‌شود با توجه به پدیده شکوفایی جمعیت.» رشد طبیعی جمعیت از سال ۱۳۸۵ حداکثر تا سال ۱۴۰۰ مساوی با بیش‌تر از رشد طبیعی جمعیت منطقه مورد مطالعه در دهه ۱۳۷۵-۸۵ درنظر گرفته شده و بعد از آن رشد کاهش یاید. در غیر این صورت باید توجیه منطقی وجود داشته باشد. ۱ ذیج حیاتی صفحه‌ای است برای نمایش پویای تولد و مرگ و فعالیت‌های تنظیم خانواده در خانه‌های بهداشت. که به‌وسیله آن اطلاعات بالا برای جمعیت -------- صفحهٔ بعد -------- ۱5 ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب سهری و روستایی - به‌غیر از شهرها و روستاهای مجاور کلان شهرها یا شهرهای تازه تاسیس, متوسط رشد جمعیت شهر یا روستا باید با نرخ - طرح‌های عمرانی و توسعه صنعتی» گردشگری و زیارتی پیش‌بینی شده برای آینده با توجه به تاثیر آنها بر روند مهاجرت در نظر گرفته شود. شود در پیش‌بینی جمعیت مورد توجه قرار گیرد. - برخی از شهرها در ماه‌ها یا روزهایی از سال به‌دلایل سیاحتی یا زیارتی پذیرای جمعیت زیادی می‌شوند. در این خصوص طراح باید ضمن مطالعه و بررسی» درصورتی که افزایش جمعیت موقت قابل توجه باشد. آن را به عنوان جمعیت شناور تبصره: در موارد خاص در صورتی که جمعیت شناور در زمانی غیر از زمان حداکثر مصرف وجود داشته باشد و میزان مصرف مربوطه بالاتر از زمان حداکثر مصرف باشد.ء باید عدد جدید مبنای طراحی در نظر گرفته شود. - تراکم جمعیت (برحسب نفر در هکتار) مبتنی بر طرح جامع یا هادی است. در صورت عدم وجود طرح‌های مذکورء درحالتی که جمعیت کم‌تر از ۵۰ هزار نفر باشد. از تراکم جمعیت یکسان استفاده شود. در رابطه با تراکم جمعیت موارد زیر توصیه می‌شود: * پس از برآورد جمعیت در شهرها و روستاهای مورد مطالعه, طراح به‌منظور طراحی سیستم شبکه توزیع و مخازن دخیره باید نسبت به تراکم‌بندی محدوده مورد مطالعه اقدام کند. به‌این منظور عوامل موثر در تراکم‌بندی عبارتند از: جمعیت منطقه مورد مطالعه در وضعیت موجود تا افق طرح,» سیاست‌گزاری‌های وزارت مسکن و شهرسازی درخصوص منطقه مورد مطالعه (بررسی طرح‌های هادی و جامع یا تفصیلی در صورت وجود). ۰ اگر چنانچه مطالعات طرح هادی» جامع یا تفصیلی در منطقه مورد مطالعه وجود داشته باشد طراح موظف است ضمن اخذ مدارک مربوطه و بررسی آن اطلاعات مورد نیاز را جمع آوری کند. * درصورتی که زمان مطالعات طرح‌های شهرسازی با مطالعات طرح‌های عمرانی هم‌زمانی نداشته باشدء توصیه می‌شود تاحد امکان ضمن برگزاری جلساتی با مشاوران شهرسازء خط مشی کلی توسعه منطقه و محدودیت‌های لحاظ شده از نظر مشاور شهرساز (نظیر حداکترمجاز تراکم ناخالص) اخذ شود و با توجه به منطقه‌بندی و تراکم‌یندی صورت پذیرفته توسط مشاور شهرساز» نسبت به پیش‌بینی تراکم‌های شهری تا افق طرح اقدام شود. طراح به منظور پیش‌بینی تراکم‌های شهری باید ضمن رعایت ضوابط و محدودیت‌های موجود در طرح‌های شهرسازی, موقعیت هر منطقه را از نظر نحوه امکان توسعه (افقی» عمودی,» ترکیبی) مشخص کند. این کار با بررسی نقشه‌های وضعیت موجود و بازدیدهای محلی امکان‌پذیر است. * درصورتی که محدوده شهر یا روستا پاسخگوی جمعیت پیش‌بینی شده تا افق طرح نباشد (با توجه به رعایت حداکثر تراکم ناخالص شهرساز) باید با توجه به جمعیت و تراکم ناخالص مجاز» سطح مورد نیاز برای توسعه. محاسبه شده و با توجه به جهات و محدودیت‌های توسعهء نسبت به پیش‌بینی فضای قابل توسعه و پخش جمعیت اقدام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - بررسی نیا زآبی ۰ * درصورتی که مطالعات شهرسازی در منطقه مورد مطالعه انجام نشده باشد.ء برای روستاها می‌توان از یک تراکم ناخالص استفاده کرد. درخصوص شهرهای با جمعیت افق کمتر از ۵۰ هزار نفر نیز می توان با توجه به بازدید محلی, بررسی نقشه‌های وضع موجود و درصورت یکنواختی توزیع جمعیت. یک تراکم ناخالص لحاظ شود. * اگر چنانچه در شهرهای کم‌تر از ۵۰ هزار نفر با توجه به بازدیدهای محلی مشخص شود که وضعیت توزیع جمعیت به‌صورت یکنواخت نیست. توصیه می‌شود با توجه به وضعیت موجود. از دو یا سه تراکم ناخالص استفاده شود (تراکم زیاده متوسط و کم). * درصورتی که طبق بازدیدهای محلی مشخص شود که در منطقه مورد مطالعه و در وضعیت موجود. تراکم از یکنواختی چندانی برخوردار نیست. توصیه می‌شود علاوه بر بازدیدهای محلی و بررسی نقشه‌های موجودء از اطلاعات بلوک‌های آماری و نقشه‌های مربوطه (تهیه شده در مرکز آمار ایران) نیز درصورت وجود و امکان, استفاده شود. * در مطالعات مربوط به تراکم‌هاء طراح باید به زمین‌های ذخیره شهری یا روستایی نیز توجه کند. * توصیه می‌شود درصورت امکان کارفرمایان پس از انجام مطالعات جمعیتی و تراکم‌های شهری توسط مشاورء نتیجه مطالعات را به ارگان‌های ذیربط نظیر استانداری» فرمانداری» شهرداری, بخشداری» دهداری و غیره ارائه نموده و آن را * در شهرها یا شهرک‌های تازه تاسیس که بر مبنای رعایت الگوهای شهرنشینی دارای طرح تفصیلی با کاربری مشخص اراضی وجود دارد. لازم است طراح با توجه به جانمایی محل‌های مسکونی و سایر کاربری‌های خدماتی, به‌جای استفاده از تراکم ناخالص» از تراکم خالص شهری به‌عنوان مبنای طراحی استفاده کند. ۶-۲-۳-۱ موارد موثر در دقت برآورد جمعیت رعایت موارد زیر باعث دقت بیش‌تر برآورد جمعیت می‌شود: - بررسی بعد خانوار - بررسی برخی از شاخص‌های اجتماعی اقتصادی از جمله نسبت جنسی» میزان شهرنشینی» حاشیه‌نشینی و جمعیت شناورء فعالیتء اشتغال و بیکاری» باسوادی و ... - مقایسه شاخص‌های جمعیتی کشورء استان و شهرستان با شاخص‌های جمعیتی منطقه مورد مطالعه 2-۱- مصرف سرانه آب میانگین مصرف روزانه آب هر نفر در طول یک سال را مصرف سرانه آب می‌نامند. ۱-2-۱- تعریف نیازهای آبی شهر و روستا اولین قدم در طراحی سامانه‌های آب شهری و روستایی» تعیین مقدار آب مورد نیاز است که بر مبنای مصارف سرانه آب و جمعیت تعیین و مقدار آن از زمان شروع تا انتهای دوره طرح» به‌صورت دوره‌های پنج‌ساله محاسبه می‌شود. مصارف آب شهری شامل مصارف -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی می‌شود مصارف فضای سبز عمومی نیز جزو مصارف آب قرار می‌گیرد. مصرف سرانه آب به عوامل زیادی بستگی دارد که مهم‌ترین آنها عبارتند از: عادات و فرهنگ مردم» وضعیت اقتصادی و سطح زندگی» میزان صنعتی بودن, امکانات مراکز عمومی, شرایط آب و هواییء نحوه آبرسانی (وجود شبکه و نوع آن)» وجود یا عدم وجود کم‌تر مراکز عمومی. تجاری 9 صنعتی است. در روستاهایی که دام‌های خانگی دارند و این دام‌ها از آب شرب استفاده می‌کنند مقدار بخشی از مصارف آنها (مصارف شرب و بهداشتی) از منابع آب شرب تامین می‌شود که جزء مصارف غیرخانگی در نظر گرفته می‌شود. ۱-۱-2-۱ مصارف خانگی مصارف خانگی شهری و روستایی شامل مصارف آشامیدن» پخت و پزء شستشوهاء مصارف بهداشتی و وسایل تهویه. فضای سبز خانگی و از این قبیل می‌باشد. مصارف خانگی روستایی علاوه بر موارد بالا شامل مصارف آب دام و طیور خانگی نیز می‌شود. میانگین روزانه مصارف فوق در طول یک سال برای هر نفر» متوسط مصرف سرانه خانگی نامیده می‌شود. در صورتی که بحث جداسازی شبکه‌های آب شرب مطرح باشد. باید مطالعات جداگانه‌ای در خصوص تعیین سهم مصارف شرب انجام پذیرد. ۲-۱-2-۱ مصارف عمومی مصارف عمومی شامل مصارف ادارات و موسسات عمومی» مراکز درمانی و آموزشی, اماکن مذهبی, حمام‌هاء مراکز ورزشی و هنری» آتش‌نشانی و از این قبیل می‌باشد. میانگین روزانه مصارف بالا در طول یک سال به ازای هر نفر از جمعیت شهر یا روستاء متوسط مصرف سرانه عمومی نامیده می‌شود. مصارف تجاری و صنعتی شامل مصارف مراکز تجاری و صنعتی کوچک از قبیل مغازه‌هاء مراکز خرید و کارگاه‌های کوچک واقع در محدوده شهرها و روستاها می‌باشد. میانگین روزانه مصارف فوق در طول یک سال به ازای هر نفر از جمعیت شهر یا روستاء متوسط مصرف سرانه تجاری و صنعتی نامیده می‌شود. صنایع بزرگ در شهرها و دامپروری‌ها در روستاها معمولا به‌طور مستقل آب مورد نیاز خود را تامین می‌کنند و فقط بخشی از مصارف آنها (شرب و بهداشتی) که از شبکه توزیع آب استفاده می‌شودء باید درنظر تبصره: در موارد خاصی که صنایع بزرگ و مراکز تجاری عمده در حاشیه شهرها (داخل محدوده شهری) وجود داشته باشند و از شبکه توزیع آب استفاده نمایند., لازم است در طراحی‌ها مصارف آنها به صورت موضعی دیده شود.ء ولی در مصارف سرانه صنعتی و تجاری لحاظ نشود. بدیهی است این مصارف در محاسبه نیاز آبی کل در نظر گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - بررسی نیا زآبی ۷ 2-۱-2-۱ مصارف فضای سبز عمومی مصارف فضای سبز عمومی شامل مصارف پارک‌هاء فضای سبز خیابان‌ها و میادین و جنگل کاری‌ها می‌باشد. میانگین روزانه مصارف بالا در طول یک سال به ازای هر نفر از جمعیت شهر یا روستاء متوسط مصرف سرانه فضای سبز عمومی نامیده می‌شود. این مصارف فقط برای شهرها و روستاهایی در نظر گرفته می شود که هنوز از آب تصفیه شده برای آبیاری بخشی از فضای سبز عمومی استفاده می کنند. بدیهی است با توجه به سیاست اصلاح الگوی مصرف. این مناطق باید طبق برنامه زمان‌بندی آب غیرشرب را جایگزین آب شرب کنند که دراین صورت این نوع مصارف به صفر رسیده و نباید در سرانه مصارف لحاظ شوند. ۵-۱-2-۱ آب به‌حساب نیامده (بدون درآمد) اختلاف تولید آب و کلیه مصارف اندازه گیری شده» آب به حساب نیامده نام دارد. آب به‌حساب نیامده به دو بخش تلفات ظاهری (غیرفیزیکی) و تلفات واقعی (فیزیکی) تقسیم می‌شود. تلفات ظاهری آبی است که به مصرف رسیده است ولی به‌دلیل خطاهای مدیریتی» بهره‌برداری» پرسنلی ابزار اندازه‌گیری و مصارف غیرمجاز, اندازه‌گیری نشده و درآمد آن توسط شرکت‌های بهره‌بردار دریافت نمی شود. تلفات واقعی عبارت است از آبی که از طریق نشت از تلمبه‌خانه‌هاء مخازن و سرریز آنهاء خط انتقال بین مخازن و شبکه توزیع (شامل لوله‌های اصلی لوله‌های فرعی, انشعابات و اتصالات و شیرها) قبل از رسیدن به‌دست مصرف کننده از سامانه خارج شده و بهای آن نیز توسط شرکت‌ های آب و فاضلاب دریافت نمی شود. میانگین روزانه آب به حساب نیامده در طول یک 1-۱-2-۱ مصرف کل مصرف کل شامل مجموع مصارف خانگی, صنعتی و تجاری» عمومی, فضای سبز عمومی به اضافه آب به‌حساب نیامده است. میانگین روزانه مصرف کل در طول یک سال به ازای هر نفر از جمعیت شهر یا روستاء متوسط مصرف سرانه نامیده می‌شود. تبصره: در محاسبه میزان کل برداشت آب از منابع استحصال باید تلفات آب در خطوط انتقال آب و تاسیسات تصفیه خانه و قبل از زیرزمینی دوردست که نیازی به تصفیه متعارف نداردء مقدار تلفات خط انتقال با توجه به بررسیهای میدانی تعیین شود. ۷-۱-2-۱ حداکثر مصرف روزانه حداکثر مصرف روزانه عبارت است از میزان مصرف کل شهر یا روستا در روزهایی از سال که به‌علت شرایط آب و هوایی, ۸-۱-2-۱- حداکثر مصرف ساعتی حداکثر مصرف ساعتی عبارت است از میزان بیش‌ترین مصرف لحظه‌ای شهر یا روستا در ساعتی از روز حداکثر مصرف. ۹-۱-2-۱ ضریب حداکثر روزانه -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی ۱۰-۱-2-۱- ضریب حداکثر ساعتی ضریب حداکثر ساعتی عبارت است از حاصل تقسیم حداکثر مصرف ساعتی به متوسط مصرف ساعتی در روز حداکثر مصرف در ۲-2-۱ نحوه تعیین مصرف سرانه آب جهت تعیین مصرف سرانه لازم است مراحل زیر انجام شود: ۱-۳-2-۱- جمع‌آوری آمار و اطلاعات تولید و مصرف آمار و اطلاعات میزان تولید و مصارف کل آب به تفکیک از گذشته تا زمان انجام مطالعات از امور مشترکین و ادارات مربوطه ۱-۱-۲-2-۱- مصارف خانگی جهت جممع‌آوری آمار و اطلاعات در مورد مصارف خانگی اقدامات لازم با توجه به موارد زیر انجام شود: الف- تقسیم بندی شهر به مناطق مختلف با توجه به بافت شهری و صنعتی از قبیل تراکم» سطح زندگی (یاداور می شود بافت ب- انتخاب درصد مناسبی از مشترکین در هر منطقه (براساس جدول ۴-۱) و جمع‌آوری اطلاعات مربوط به مصرف, جمعیت مصرف کننده آب» سطح زیربناء مساحت فضای سبر و غیره (مطابق پرسشنامه‌های شهری و روستایی ارائه شده در پبوست ۳ جدول ۶-۱- حداقل نمونه‌گیری لازم جهت اطلاعات مربوط به مشترکین سپ جمعیت (هزار نف پچ حدا حداقل ۹ شترگین ‏ ۲۵-۰ ۲۰-۵ ۱۵-۰ .۱ ۵-۵ ۲/۵۵ ۱/۵-۱ برای نمونه گیری تذکر ۲: اعداد مندرج در جدول (۴-۱) به منزله یک راهنما برای طرح‌های بو و فاضلاب می‌باشد و در امور مطالعاتی و پژوهشی لازم است براساس اصول علم آمار با توجه به میزان دقت و محدوده قابل اطمینان» کفایت داده‌ها بررسی شده و در صورت نیازء نمونه‌های بیش‌تری انتخاب شود. برای آشنایی بیش‌تر به نشریه ۳۰۸ مراجعه شود. بدیهی است پراکندگی انتخاب نمونه‌ها براساس روش‌های آماری متداول انجام می‌شود. ج- دریافت فایل رایانه‌ای مصارف مشترکین خانگی به‌صورت دوره‌ای از امور مشترکین و استخراج آمار مصرف در مورد اماکنی که به‌عنوان نمونه انتخاب شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - بررسی نیا زآبی ۹ د- جمع آوری آمار و اطلاعات مربوط به بخشی از جمعیت در زمان مطالعه طرح که به علت نداشتن انشعاب به صورت غیرمستقیم از شبکه استفاده می‌کنند و همجنین اطلاعات مربوط به انشعابات غیرمجاز (درصورت انجام مطالعات آب به‌حساب نیامده). ه- جمع‌آوری اطلاعات مربوط به دام و طیور. تذکر ۱: مجوز استفاده از آب شرب برای دام و طیور و حداکثر تعداد دام و طیور که مصارف آنها در طرح درنظر گرفته می‌شود توسط کارفرما و با هماهنگی سیاست‌گزاران وزارت نیرو تعیین می‌شود. تذکر ۲: در روستا درصورتی که اطلاعات مصارف به‌صورت رایانه‌ای وجود داشته باشدء چون مصارف دام‌های خانگی هم جزو مصارف خانگی است.ء سرانه خانگی که از این طریق به‌دست می‌آید شامل دام هم می‌شود. در روستاهایی که اطلاعات به‌صورت رایانه‌ای موجود نیست و یا کنتور ندارند می‌توان مصارف دام (به تعداد متعارف) را با توجه به جدول (۵-۱) و مصارف خانگی بدون دام را با توجه به بند ۱-۳-۲-۴-۱ درنظر گرفت. جدول ۵-۱- مصارف توصیه شده برای دام‌ها و طیور تذکر ۲: مصارف دامداری‌ها و مرغ‌داری‌های صنعتی محدوده شهرها و روستاها نباید در سرانه صنعتی لحاظ شده و باید به‌صورت جداگانه در تامین آب در نظر گرفته شود. تبصره: درصورتی که در کنار آمار مصارف امور مشتر کین اطلاعاتی نظیر تعداد واحد مسکونی, نتایج مطالعات آب بدون درآأمد و همچنین مساحت فضای سبز خانگی در آن شهر یا شهرهای مشابه مشخص باشد. می‌توان بدون تکمیل پرسشنامه اقدام به تعیین مصرف سرانه کرد. تذ کر ۴: درصورتی که از فایل رایانه‌ای امور مشترکین جهت تعیین مصرف سرانه خانگی استفاده شود رعایت نکات زیر دارای - ارقام اخذ شده از امور مشترکین باید در یک توزیع نرمال دسته‌بندی شده و از تاثیر مصارف مشترکینی که خارج از محدوده هستند (از جمله کنتورهای خراب) جلوگیری شود. - پس از دسته بندی اطلاعات, جهت دستیابی به سرانه خانگی» باید مقدار مصرف مربوط به جمعیت تحت پوشش آن دسته از مشترکینی که حذف شده‌اند سرشکن شود. - به‌منظور آماده‌سازی اطلاعات قبل از دسته‌بندی» مصارف تکراری برای هر انشعاب کنترل و در صورت وجود.ء حذف شود. ۲-۱-۳۲-2-۱- مصارف غیرخانگی اطلاعات مربوط به مصارف غیرخانگی شامل مصارف عمومی, تجاری و صنعتی و فضای سبز عمومی از کلیه منابع ممکن از جمله فایل رایانه‌ای امور مشترکین براساس کدهای مربوطه جمع‌آوری شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ,۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی ۳-۱-۲-2-۱- تولید و مصرف کل لازم است آمار و اطلاعات موجود در مورد تولید و9 مصرف کل در تمام فواصل زمانی موجود و همجچنین اطلاعات اندازه گیری‌های ساعتی از آب مصرفی شهر حداقل در یک دوره یک ساله (درصورت وجود) جمع‌آوری شود. ۲-۲-2-۱ تعیین میزان مصرف کل آب (نیاز آبی) پس از جمع‌آوری آمار و اطلاعات, لازم است موارد زیر تعیین شود: الف- متوسط مصرف سرانه خانگی» متوسط فضای سبز خانگی (با توجه به آمار موجود) و مصرف سرانه فضای سبز خانگی ب- متوسط مصرف سرانه عمومی و تجاری و صنعتی ج- متوسط مصرف سرانه فضای سبز عمومی د- میزان آب به‌حساب نیامده (با توجه به آمار موجود) ه- میزان مصرف سرانه کل آب و- حداکثر مصرف روزانه و ساعتی و در نتیجه ضرایب ,۲و 2 (درصورت موجود بودن آمار مصرف روزانه و ساعتی) ۳-۳-2-۱ پیش‌بینی مصرف سرانه کل آب در انتهای دوره طرح ۱-۳-۲-2-۱- پیش‌بینی مصرف سرانه خانگی (بدون فضای سبز) فاضلاب این امر ضرورت می‌یابد. در مواردی که اطلاعات کافی در دسترس نباشد و یا امکان تکمیل پرسشنامه مصارف خانگی وجود نداشته باشد می‌توان محدوده ۷۵ تا ۱۵۰ لیتر بر نفر بر شبانه روز را به‌عنوان حدود بالا و پایین متوسط سرانه خانگی (بدون فضای سبز و دام و طیور) مدنظر قرار داد و براساس جدول (۶-۱) برحسب جمعیت. مقدار مصرف سرانه خانگی را برآورد کرد. جدول ۹-۱- مقدار مصرف سرانه خانگی برحسب جمعیت (بدون فضای سبز و دام و طیور) مقدار مصرف سرانه خانگی* (لیتر بر نفر بر روز) # درصورتی که اعداد پیش‌بینی شده برای مصرف خانگی (بدون فضای سبز و دام و طیور) خارج از این محدوده باشد. ابتدا باید». علل این تذکر: در آنتخاب عدد مصرف سرانه خانگی از بین محدوده ارائه شده در جدول (۶-۱) باید شرایط اقلیمی نیز درنظر گرفته شود. به‌طور کلی در پیش‌بینی میزان مصرف سرانه خانگی (بدون فضای سبز) در آینده, علاوه بر تعداد جمعیت عوامل زیر موثر هستند: الف- ارقام اندازه گیری شده فعلی -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - بررسی نیا زآبی ۳ ج- سهولت تامین آب و دسترسی به منابع آب و نوع مسکن ۲-۳۲-۲-2-۱- پیش‌بینی مصرف سرانه فضای سبز خانگی و عمومی با توجه به‌این که به‌دلیل رعایت الگوی مصرف و کاهش آن استفاده از آب شبکه توزیع برای مصارف فضای سبز عمومی مجاز نیست» مناطقی که هنوز از آب شبکه توزیع به‌این منظور استفاده می‌کنند موظف هستند تا سال ۱۳۹۵ این مصارف را به صفر برسانند. به‌منظور برآورد میزان سرانه فضای سبز عمومی (در مناطقی که هنوز این مصارف وجود دارد) و سرانه فضای سبز خانگی به طریق زیر عمل می‌شود: منابع آب و زمین قابل پیش‌بینی است. - مصارف متوسط روزانه فضای سبز با توجه به اندازه گیری‌های محلی و کاربرد روابط تجربی تعیین می شود و درصورت عدم دسترسی به این اطلاعات. می‌توان از جدول (۷-۱) استفاده کرد. - با توجه به ارائه دامنه تغییرات برای اعداد جدول (۷-۱) انتخاب عدد برای هر منطقه با توجه به شرایط منطقه از نظر بارندگی» درجه حرارت. نوع گیاه» سیستم و دوره آبیاری انجام می‌شود. محاسبه سرانه آب مورد نیاز فضای سبز با توجه به سرانه فضای سبز و میزان آب مصرفی آن انجام می‌شود. جدول ۷-۱- مصرف متوسط روزانه آب فضای سبز (بر حسب لیتر بر روز بر مترمربع) منطقه شا ۳۳۰ # مناطق آب و هوایی در شکل (۱-۱) مشخص شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی ۱--۳-۳-۲- پیش‌بینی مصرف سرانه عمومی متوسط مصرف سرانه عمومی با توجه به مقادیر اندازه گیری شده در زمان مطالعه طرح و سال های قبل از آن و همچنین با توجه به بافت مناطق مختلف شهر و روستا در آنتهای دوره طرح محاسبه می‌شود. این مقدار برای ایران در انتهای دوره طرح معادل ۵ تا ۱۵ درصد مصرف سرانه خانگی پیش‌بینی می‌شود. بدی‌می است مصارف سرانه عمومی در مناطق روستایی کم‌تر از 24-۳-۲-2-۱- پیش‌بینی مصرف سرانه تجاری و صنعتی محدوده شهرها و روستاها متوسط مصرف سرانه تجاری و صنعتی نیز با توجه به اندازه گیری‌های زمان مطالعه طرح و سال‌های قبل براساس فایل امور مشترکین و همچنین درجه تجاری و صنعتی بودن منطقه در انتهای دوره طرح محاسبه می شود. این مقدار برای ایران در افق طرح معادل ۵ تا ۲۰ درصد مصرف سرانه خانگی پیش‌بینی می‌شود. ۵-۳-۲-2-۱- پیش‌بینی مقدار سرانه آب به‌حساب نیامده (بدون درآمد) مقدار کل آب به حساب نیامده به کیفیت مدیریت و بهره‌برداری» خطای پرسئلی و ابزار اندازه گیری» کیفیت مصالح مصرفی و اجرای شبکه, فشار آب» کیفیت بهره‌برداری از شبکه, طول عمر تاسیسات. فناوری و ... بستگی دارد. مقدار متوسط سرانه آب به‌حساب نیامده برای افق طرح نباید بیش از ۱۵ درصد متوسط مجموع مصارف خانگی» عمومی, تجاری و صنعتی منظور شود. تبصره: درصورتی که میزان هدررفت آب در شبکه موجود بیش‌تر از مقدار حداکثر فوق باشدء باید با اتخاذ روش‌های مناسب با توجه به راهکارهای اجرایی کاهش آب به حساب نیامده (مندرج در نشریه ۳۰۸ طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور)» میزان آن را حتی‌الامکان کاهش داده و در افق طرح» مقدار پیش‌بینی شده در محدوده توصیه شده بالا را در محاسبات منظور کرد. 1-۳-۲-۶-۱- پیش‌بینی مصرف سرانه کل با توجه به مجموع مصارف آب و مقدار آب به‌حساب نیامده, مصرف سرانه کل قابل محاسبه خواهد بود. تبصره: درصورتی که به‌دلیل کمبود آبء ملاحظات محلیء فنی و اقتصادی, قسمتی از مصارف سرانه کل آب از منابعی غیر از شبکه آب آشامیدنی شهری و روستایی تامین شود لازم است این امر در پیش‌بینی مصرف سرانه مد نظر قرار گیرد. ۳-2-۱- نوسانات زمانی تقاضا و عوامل موثر در آن ۱-۳-2-۱ تعیین ضریب حداکثر روزانه (,۲) ضریب حداکثر روزانه به عوامل زیادی از جمله عادات مردم در مصرف آبء اقلیم منطقه و مناسبتهای خاص زمانی بستگی دارد و معمو لا" به‌صورت درصدی از متوسط مصرف روزانه بیان می‌شود. درصورتی که طرح اصلاح و توسعه مورد نظر باشد.ء ضریب ,) براساس اندازه گیری‌های انجام شده در زمان مطالعه طرح انتخاب می‌شود. درصورتی که این امکان وجود نداشته باشد می‌توان از اندازه گیری‌های انجام شده در شهرهای مشابه استفاده کرد. در غیر این‌صورت با توجه به نوع اقلیم می‌توان از جدول (۸-۱) استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - بررسی نیا زآبی ۳۳ کرد. مناطق آب و هوایی در نقشه شکل (۱-۱) مشخص شده است. سپس با توجه به مقدار ضریب (. مصرف سرانه (بدون آب به حساب نیامده) و جمعیت. حداکثر مصرف روزانه (بدون آب به‌حساب نیامده) تعیین می‌شود. لازم بد ذکر است که ضریب حداکثر روزانه در مصرف سرانه کل بدون آب به‌حساب نیامده دخالت داده می‌شود و آب به‌حساب نیامده شامل این ضریب نمی‌شود. جدول ۸-۱- ضریب حداکثر روزانه ( ,)) در مناطق مختلف آب و هوایی کشور منطقه آب و هوایی ضریب ,) ۱ ۴ تا ۱/۸ ۲ ۳ تا ۱/۶ ۱/۹ ۱۷۱/۴ ۳ ۱۹۱/۵ ۴ ۲-۳-2-۱ پیش‌بینی ضریب حداکثر مصرف ساعتی (۲۲) یکی از عوامل موثر مهم در تعبین ضریب حداکثر ساعتی» جمعیت است. در مناطق شهری معمولا مقدار سرانه مصرف آب بیش‌تر و ضریب حداکثر ساعتی کم‌تر و در مناطق روستایی» مقدار سرانه مصرف آب کم‌تر و ضریب حداکثر ساعتی بیش‌تر است. درصورتی که طرح اصلاح و توسعه مورد نظر باشد» ضریب ,لح براساس اندازه‌گیری‌های ۲۴ ساعته از خروجی هر مخزن قابل محاسبه است. در حالتی که این امکان وجود نداشته باشد و یا اندازه گیری‌های شهرهای مشابه در دست نباشد.ء می‌توان پس از منطقه‌بندی و مشخص کردن جمعیت تحت پوشش هر مخزن» مقدار پل را از جدول (۹-۱) تعیین کرد. سپس با توجه به مقدار حداکثر مصرف روزانه (بدون آب به‌حساب نیامده) و ضریب ,-ح» مقدار حداکثر مصرف ساعتی (بدون آب به‌حساب نیامده) تعیین می‌شود. تبصره ۱: در کلیه موارد بالا درصورتی که در حالات خاص, اعداد پیش بینی شده خارج از مقادیر حداقل و حداکثر تعیین شده باشد. ابتدا باید علل این مساله مشخص و سپس با تحلیل کارشناسی و نظر کارفرما تصمیم مقتضی اتخاذ شود. جدول ۹-۱ ضریب حداکثر ساعتی ( ,ل)) در جمعیت‌های مختلف ۶ تا ۱/۸ تا ۳۰۰ ۴ تا ۱/۶ * تذکر: توصیه می‌شود جمعیت تحت پوشش هر مخزن از سیصد هزار نفر تجاوز نکند. تبصره ۲: ضرایب حداکثر مصرف روزانه و ساعتی باید در مصرف سرانه کل بدون آب به‌حساب نیامده ضرب شود. تبصره ۳: در تعیین حداکثر مصارف روزانه و ساعتی کل, باید مقدار آب به‌حساب نیامده در نظر گرفته شود. تبصره ۴: برای روستاهایی که مجوز درنظر گرفتن مصارف دام و طیور به تعداد معین در مصرف سرانه خانگی از سوی وزارت نیرو صادر شده باشد.ء در محاسبه حداکثر مصارف روزانه و ساعتی نباید مقدار مصارف دام و طیور در ضرایب 9 و پن)ضرب شود و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب شهری و روستایی همانند مقدار آب بحساب نیامده باید مقدار کل مصرف دام و طیور در محاسبه مقادیر حداکثر مصارف روزانه و ساعتی کل درنظر تبصره ۵: در جواأمع با جمعیت کم‌تر از ۲۰۰۰ نفر که همزمانی مصرف نمود پیدا می‌کند. ممکن است اعداد جدول ‎)۹٩-۱(‏ صادق نباشد. لذا باید علاوه بر محاسبه مصرف حداکثر ساعتی به روش معمول, نتایج روش واحد مصرف شیر" نیز محاسبه و عدد بزرگ‌تر منظور شود. در پیوست ۴ یک مثال نمونه در مورد محاسبه نیازهای آبی ارائه شده است. ۵-۱- نیازهای جنبی ۱-۵-۱- آب مورد نیاز آتش‌نشانی آب مورد نیاز آتش‌نشانی براساس تعریف» یکی از اجزای مصارف عمومی است که مقدار کل آن قابل ملاحظه نیست ولی مصرف لحظه‌ای آن در زمان اطفای حریق زیاد است. با توجه به این که این مصرف عملا اندازه‌گیری نمی‌شود. مقدار آن در عدد آب به‌حساب نیامده محسوب می‌شود. همان گونه که در تعیین اجزای سرانه آب ذکر شد. اطلاعات مربوط به مصارف عمومی از جمله آب مورد نیاز آتش‌نشانی از گذشته تا زمان مطالعه طرح از امور مشترکین شرکت آب و فاضلاب و سازمان آتش‌نشانی منطقه مورد مطالعه قابل دسترسی است. با درنظر گرفتن جمعیت تحت پوشش, میزان مصارف عمومی از گذشته تا زمان مطالعه طرح مشخص می‌شود و با توجه به روند افزایش مصارف عمومی در گذشته و بررسی میزان توسعه امکانات منطقه, مصارف عمومی در آینده قابل پیش‌بینی خواهد بود. میزان آب مورد نیاز آتش‌نشانی در تعیین حجم مخازن آب و نیز در تعیین قطر لوله‌ها در شبکه توزیع آب حایز اهمیت است که در بخش‌های ۱-۱-۱-۸-۳ و ۱-۵-۵-۵ به آن پرداخته شده است. ۳-۵-۱ آب مورد نیاز شستشو و گندزدایی شبکه شستشوی شبکه‌های توزیع آب پس از اجرا و قبل از شروع بهره‌برداری و در مواقع بحرانی انجام می‌شود. علاوه بر آن» در مواردی که انتهای خطوط بسته باشد (شبکه‌های شاخه‌ای) و یا زمان ماند آب در لوله زیاد باشدء شستشوی برنامه‌ریزی شده شبکه سبب افزایش کیفیت آب خواهد شد. گندزدایی خطوط انتقال و شبکه توزیع پس از اجرای خطوط اجرا شده جدید. هنگام بروز حوادث و شکستگی‌هاء زمانی که امکان آلودگی در منابع تامین و یا مخازن ذخیره وجود داشته باشد و نیز هنگام شیوع بیماری‌های مرتبط با آب» ضروری است. نحوه شستشو و گندزدایی در نشریه ۲۶۸- الف (دستورالعمل شستشو و گندزدایی تاسیسات آب) ارائه شده است. براساس دستورالعمل نشریه ۳۰۸- الف, حدود ۱ تا ۲ درصد مصارف کل آب» جهت نیازهای جنبی در نظر گرفته می‌شود که این مقدارء آب مورد نیاز شستشو و گندزدایی را نیز تامین می‌کند. |- ]1۳1 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - بررسی نیا زآبی ۳ ۹-- مدیبریت آب به فرآیندی از برنامه ریزی» ساماندهی» هدایت و کنترل جهت ایجاد تعادل و توازن بین نیازهای آبی و هزینه های مربوطء مدیریت ۱-۹-۱ مدیریت تامین به مجموعه فعالیت‌هایی که جهت شناسایی» توسعه و استخراج آب از منابع جدید یا منبع آب بازچرخانی به شیوه‌های اقتصادی و ۳-1-۱ مدیریت توزیع به محموعه فعالیت‌هایی که برای رساندن آب به مقدار کافی, فشار مناسب و کیفیت استاندارد به‌دست مصرف کنندگان از محل مخزن ذخیره تا نقطه مصرف انجام می‌شود مدیریت توزیع گفته می‌شود. تذکر: مدیریت آب بدون درأمد (آب به‌حساب نیامده) نیز به‌دلیل افزایش آب قابل دسترس و همچنین اضافه کردن ظرفیت عرضهء زیرمجموعه مدیریت تامین و توزیع آب می‌باشد. مدیریت آب بدون درآمد به فرآیندی از برنامه‌ریزی, سازماندهی و کنترل جهت کاهش و منطقی‌سازی مقدار آب بدون درآمد گفته می‌شود. ۳-۹-۱ مدیریت تقاضا به فرأیندی از برنامه ریزی» سازماندهیء هماهنگی و کنترل جهت شناسایی شیوه‌های مصرف و ابزارهای موجود برای کنترل سطوح و کاهش مصرف آبء مدیریت تقاضا گفته می‌شود. از جمله اقدامات قابل انجام برای مدیریت تقاضاء استفاده از شیرهای کاهنده مصرفء» برنامه‌های آموزشی, فرهنگی و تبلیغاتی و همچنین افزایش قیمت آب می‌باشد که با توجه به درجه تاثیر هریک, توسط تصمیم‌گیرندگان مورد استفاده قرار می‌گیرد. نتیجه این امرء انجام صرفه جویی و کنترل مصرف (تقاضا) و یا محافظت آب" می‌باشد. همان گونه که آشاره شد با توجه به کمبود شدید منابع آب موجود قابل دسترس و رشد جمعیت و نیازهای آبی در افق طرح, درصورتی که نرخ رشد مصرف به روال عادی افزایش یابد. احتمال دارد نیاز آبی پایان طرح با توجه به منابع آب موجودء قابل دسترسی را تا حد ممکن کاهش داده و اختلاف بین نیاز آبی و منابع موجود را به کم‌ترین حد ممکن برساند تا از شدت بحران کاسته شود. |- ۷۷/۵۱۵۲۲۲03 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ منابع تامین آب شهر و روستا -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - منابع تامین آب سهر و روستا ۳۹ ۱-۳۲- انواع منابع آب منابع آب قابل دسترس عبارتند از: آب‌های سطحی (رودخانه, برکه, دریاچهء دریا و اقیانوس) و آب‌های زیرزمینی (چاه» چشمه و قنات) و آب باران. منابع آب متعارف که برای مصارف شربء بهداشتی و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از: رودخانه‌هاء دریاچه‌ها و منابع آب زیرزمینی که دارای آلاینده‌های متعارف بوده و با استفاده از فرآیندهای متعارف» مورد تصفیه و یا گندزدایی قرار می‌گیرند. منابع غیرمتعارف که در برخی نقاط کشور بالاجبار از آزها استفاده می‌شود عبارتند از: آب‌های شورء لب شور آب باران و حتی استفاده از پساب حاصل از تصفیه فاضلاب که در ایران بیش‌تر برای مصارف آبیاری فضای سبز و مصارف کشاورزی و بعضی در برخی صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرد. به‌طور کلی مهم‌ترین مواردی که در تعیین منبع تامین آب شهر یا روستا باید مورد بررسی قرارگیرد به‌شرح زیر است: - کمیت منابع آب و نوسانات آن طی چندین دوره آبی به‌همراه بررسی حقابه‌ها - کیفیت منابع آب و نوع تصفیه مورد نیاز - توپوگرافی مسیر انتقال آب - اختلاف ارتفاع منبع تامین آب و محل مصرف یا مخازن ذخیره - سهولت دسترسی - نوع سیستم انتقال (تقلی - پمپاز) - مقایسه اقتصادی یادآوری ۱: در تصمیم‌گیری نهایی انتخاب منبع تامین آب» مقایسه فنی و اقتصادی ضروری است. یادآوری ۲: در مورد انتخاب بهترین منبع تامین آب شهر یا روستاء استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی ۸۲1۳" (که یکی از روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره است) پیشنهاد می‌شود. برای آشنایی بیش‌تر به پیوست ۶ مراجعه شود. یادأوری ۳ در شهرها یا روستاهایی که تامین آب از منابع مختلف سطحی و زیرزمینی انجام می‌شود که از نظر کیفی با هم تفاوت دارند (ولی در هرحال در حد استاندارد هستند)» توصیه می‌شود در حد امکان موضوع اختلاط این آبها با هم و ارائه آب با کیفیت یکسان به مشترکان مدنظر قرار گیرد. ۲-۲- ویزژگی‌های منابع تامین آب ویژگی‌های بارز منابع عمده تامین آب (آب‌های سطحی و زیرزمینی) در جدول (۱-۲) ارائه شده است. تدکر: ویژگی‌های مندرج در این جدول مربوط به سفره‌های عمیق زیرزمینی و بهسازی شده می‌باشد. ۱- ۸۵1۷۱۵ ۲11۳۵۲۵۱۷ 065 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و نوزی عآب تسهری و روستایی ویژگی‌های بارز منابع تامین آب غیر متعارف (آب باران» آب‌های شور و لب شور) عبارت است از: جزیی» آلودگی میکروبی (کم» به شرط رعایت اصول بهسازی در جمع‌آوری) و نیازمند گندزدایی می‌باشد. - ویژگی آب‌های شور و لب شور براساس میزان کل جامدات محلول به شرح جدول (۲-۲) است. جدول ۱-۲- مشخصه‌های بارز منابع آب‌های زیرزمینی و سطحی اشکال قابل دسترسی برکه‌هاء رودخانه‌ها و دریاچه‌ها و مخازن ذخیره مصنوعی . | قنات. انواع چاه چشمه - وسیع بودن دامنه تغییرات با توجه به بارندگی‌های فصلٍ - محدود بودن دامنه تغییرات - برای شهرهای بزرگ» شهرک‌های صنعتی و مصارف - برای تامین آب شهرهای کوچک و روستاها کشاورزی مناسب‌تر هستند مناسب‌تر هستند - میزان مواد معلق زیاد (محدوده تغییرات زیاد) بسیار جزیی - کل جامدات محلول کم (قابل تغییر) زیاد (قابل تغییر) - اکسیژن محلول زیاد کم - کدورت زیاد (محدوده تغییرات وسیع) بسیار جزیی - سختی کم (قابل تغییر) زیاد (قابل تغییر) - 011 ۵ تا ۸/۵ ۹ تا ۷/۹ - مواد معدنی کم زیاد - مواد آلی نسبتا زیاد (محدوده تغییرات وسیع) کم - آلودگی میکروبی زیاد (محدوده تغییرات وسیع) جزیی - آلودگی بیولوژیکی زیاد (محدوده تغییرات وسیع) تصفیه متعارف (درصورت لزوم» تصفیه خاص) ی صرفا گندزدایی (درصورت ازوم؛ جدول ۲-۲- مشخصه های بارز منابع آب‌های شور میزان کل جامدات حول ل یی گرم بر لیتر) در بررسی کیفی منابع تامین آب باید به‌ترتیب زیر اقدام شود: - درخصوص منابع تامین آب موجود باید نتایج آزمایش‌های دوره‌ای انجام شده طی ماه‌ها و سال‌های متوالی از ارگان‌های مربوط اخد و مورد بررسی قرار گیرد. - اگر آزمایش‌های دوره‌ای در مورد منابع آب موجود انجام نشده باشد و یا نتایج آن موجود نباشد و همچنین درخصوص طرح‌هایی که تامین آب یا تصفیه آب نیز در شرح خدمات گنجانده شده است. درصورت عدم وجود آزمایش‌های کیفی از کلیه منابع آب (به تعداد و تناوب قابل قبول)» مشاور باید پیشنهاد کند تا آزمایش‌های کیفی آب باتوجه به نوع منابع (حداقل در یک دوره ۶ الی ۱۲ ماه به‌صورت ماهانهء در حد امکان در یک سیکل هیدرولوژیکی) صورت پذیرد تا همراه با تحلیل کارشناسی در مطالعات مرحله دومء نتایج آزمایش‌ها موجود بوده و در طراحی‌ها مدنظر قرارگیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - منابع تامین آب تُسهر و روستا )۳ - آزمایش‌های مورد نیاز برای منابع آب زیرزمینی عبارتند از آزمایش‌های فیزیکی» شیمیایی متداولء شیمیایی خاص (فلزات سنگین, دترجنت و عناصر جزیی)» سموم» میکروبی و رادیواکتیو - آزمایش‌های مورد نیاز برای منابع آب سطحی عبارتند از آزمایش‌های فیزیکی» شیمیایی متداول, شیمیایی خاص (فلزات سنگین, دترجنت و عناصر جزیی)» سمومء بیولوزیکی» میکروبی» رادیواکتیو و جارتست (برای تعیین نوع و مقدار ماده منعقد کننده) - آزمایش‌های فیزیکی» شیمیایی» میکروبی» بیولوژیکی و جارتست باید هر ماهه در یک دوره یک ساله انجام شود. آزمایش‌های فلزات سنگین بسته به نوع منبع آب» روند آلودگی و ساختار زمین در حوضه آبریز» بین دو تا چهار مرتبه در یک دوره یک ساله تکرار شود. آزمایش رادیواکتیو حداقل یکبار درصورت امکان انجام شود. پس از دریافت و یا تهیه نتایج آزمایش‌هاء باید کیفیت آب از همه جهت مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرارگیرد. در دسته‌بندی کیفی آب‌ها از روش‌های مختلفی استفاده می‌شود که دیاگرام شولر» شاخص رایزنر و لانژلیه (به‌منظور مشخص کردن خاصیت رسوب‌دهی و خورندگی آب‌ها) و محاسبه شاخص کیفیت آب" (۷۷/.. 1) از جمله این روش‌ها می‌باشند. برای آشنایی بیش‌تر با شاخص‌های کیفیت آب به پیوست ۵ مراجعه شود. تبصره: به‌منظور بررسی کیفی منابع آب» مقایسه کیفی منابع با استانداردهای سازمان بهداشت جهانی و استانداردهای ملی ایران (از جمله استاندارد ۱۰۵۳) و درصورت لزوم سایر استانداردهای مربوطه الزامی است. در بررسی کمی منابع آب باید موارد زیر ملاک عمل قرار گیرد: - درخصوص منابع تامین آب موجود. باید نتایج مطالعات تامین آب منطقه (درصورت وجود) مورد بررسی قرار گیرد و همچنین اطلاعات و آمار تولید آب شهر یا روستا از شرکت آب و فاضلاب شهری یا روستایی و یا سایر ارگان‌هایی که وظیفه آبرسانی منطقه مورد مطالعه را برعهده دارند, اخذ شود. در مورد منابع آب زیرزمینی براساس نوع منبع» اطلاعاتی نظیر میزان حداکثر مجاز و میزان فعلی برداشت آب» حقابه‌های چشمه‌ها و نوسانات فصلی آنها اهمیت دارد. درعین حال در مورد چاه‌ها باید آزمایش‌های پمپاژز چاه‌ها نیز درصورت وجود. اخذ و مورد بررسی قرار گیرد و درصورت عدم وجود. براساس اندازه‌گیری‌های میدانی عمل شود. سطح آب‌های زیرزمینی منطقه و اطلاعات مربوط به سفره آب‌های زیرزمینی منطقه نیز درصورت وجود باید مورد بررسی قرار گیرد. - درخصوص منابع آب‌های سطحی نیز آمار مربوط به میزان گذر حجمی آب رودخانه باید طی دوره‌های مختلف آماری اخد شده و مورد بررسی قرارگیرد. - درصورت تامین آب شرب از هر نوع منبع (اعم از سدء رودخانه و آب زیرزمینی) باید میزان تخصیص آب از سوی وزارت نیرو مدنظر قرارگیرد. - درصورت تامین آب از سدهای دردست احداث به‌دلیل احتمال بروز پدیده یوتریفیکاسیون و لایه بندی حرارتی آب در دریاچه سدء توصیه می‌شود طراح پیشنهادات لازم برای برداشت آب از لایه‌ها و ترازهای مختلف دریاچه سد را به مشاور سدسازی ارائه دهد. ضمنا پیشنهاد می‌شود طراح به مشاور سدسازی توصیه کند تمهیدات لازم جهت پایش کیفی آب در ترازهای مختلف دریاچه سد را درنظر بگیرد. 02[1)0۷) ۷۷/۵۲۵۲ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی - در طرح‌هایی که مطالعات تامین آب از منابع آب سطحی نیز مدنظر است و آمار و اطلاعات دقیقی از میزان گذرحجمی رودخانه در دسترس نبوده و یا ایستگاه‌های هیدرومتری در منطقه موجود نباشد. یا با توجه به گستردگی و شرایط منطقه به تعداد کافی ایستگاه هیدرومتری وجود نداشته باشد.ء طراح باید پیشنهاد لازم درخصوص احداث ایستگاه هیدرومتری به تعداد کافی را به کارفرما ارائه و برای نتیجه‌گیری باید از ایستگاه‌های هیدرومتری مجاور و روش‌های غیر مستقیم در تعیین آبدهی استفاده کند. - بدیهی است هرچه تعداد ایستگاه‌های هیدرومتری بیش‌تر بوده و آمار و اطلاعات آن در دوره های زمانی طولانی‌تری موجود باشد نتیجه‌گیری بهتری در انتخاب منبع آبی و یا قابلیت آبدهی آن انجام خواهد شد. درصورت عدم وجود اطلاعات کافی و قابل اطمینان» وجود حداقل یک دوره ده ساله آماربرداری در ایستگاه‌های مجاور الزامی است. - دریافت اطلاعات حقابه آب‌های سطحی بسیار ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ مبلنی طراحی و اجزای اصلی سامانه‌های آبرسانی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- مبانی طراحی و اجزای اصلی سامانه‌ها ی آبرسانی ۳ ۱-۳- تعریف سامانه آبرسانی سامانه آبرسانی عبارت است از کلیه تاسیساتی که آب را از منبع تامین به تصفیه خانه یا مخازن ذخیره یا مخازن تامین فشار و سپس به مصرف‌کننده منتقل می‌کند. سامانه آبرسانی شامل تاسیسات و اجزای زیر است که یک طرح آبرسانی بسته به نوع و محل این تاسیسات شامل آبگیری از رودخانه, برج آبگیر از دریاچه. تجهیزات هیدرومکانیکال» برقی» کنترلی و تجهیزات آشغال‌گیری برداشت آب و نیز تحهیزات دانه گیری است. مبنای طراحی این تاسیسات براساس تعیین ظرفیت برداشست در دوره طرح بر مبنای به تجهیزات انتقال و پمپاژ انتخاب شوند ولی تجهیزات می‌توانند به‌تدریج و برحسب نیاز نصب شوند. برای آشنایی با مبانی و ضوابط طراحی این تاسیسات به استانداردهای مربوطه مراجعه شود. ۳-۳- تاسیسات آبگیری از منابع زیرزمینی و تحهیزات اندازه گیری برقی و کنترلی می باشد. مبانی طراحی این تاسیسات عبارت است از: تعیین ظرفیت استحصال براساس نتایج آزمایش‌های پمپاز و یا اندازه گیری بده آنها در سال‌های پرآبی و کم آبی» بررسی پروانه و مجوز بهره‌برداری» حداکثر نیاز آبی روزانه» 2-۳ خطوط انتقال آب خام و آب تصفیه‌شده خطوط انتقال, آب خام یا آب تصفیه‌شده را از محل تاسیسات آبگیری یا تصفیه‌خانه یا مخازن تعادل به مخازن ذخیره در نقاط ۱-2-۳ مبانی فنی طراحی مبانی طراحی خطوط انتقال عبارت است از: تعیین ظرفیت انتقال در دوره طرح بر مبانی حداکثر نیاز آبی روزانه و یا میزان شیمیایی خاک مسیر خط انتقال, زلزله خیز بودن» رانش و لغزنده بودن زمینء مسایل هیدرولیکی به‌خصوص بروز جریان ناپایدار و در نظر گرفتن سایر ضوابط فنی. در این بخش اهم ضوابط لازم به شرح زیر ارائه می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی ۱-۱-2-۳- بده (دبی طراحی) خطوط انتقال براساس بده حداکثر مصرف روزانه و یا رژیم پمپاز برای انتقال حداکثر مصرف روزانه طراحی می‌شوند. ۲-۱-4-۳ فشار آب فشار آب در خطوط انتقال آب به عوامل هیدرولیکی از قبیل اختلاف ارتفاع در طول مسیرء افت فشار خطء فشار دینامیکی پمپاز (در خطوط انتقال غیرنقلی» تغییرات فشار ناشی از قطع ناگهانی جریان (ضربه قوج) و فشار اسمی خط لوله بستگی دارد. ۱-۲-۱-2-۳- حداکثر فشار مجاز با توجه به این که اضافه شدن فشار در خطوط انتقال موجب افزایش نشت و حوادث می‌شود. باید دیدگاه کلی در طراحی خطوط انتقال به‌صورتی باشد که با درنظر داشتن جنبه‌های فنی و اقتصادی,» فشار در نقاط مختلف, با رعایت مقادیر حداقل لازم با توجه به پروفیل هیدرولیکی مسیرء کم‌ترین مقدار ممکن باشد. در هر صورت حداکثر فشار (یا احتساب فشارهای ناگهانی ناشی از جریان ۲-۲-۱-2-۳- حداقل فشار مجاز در طراحی خطوط انتقال, حداقل فشار مجاز باید به‌گونه‌ای باشد که با توجه به پروفیل هیدرولیکی مسیرء هیچ‌گاه خط شیب در هیچ کجای مسیر خط انتقال, فشار کم‌تر از ۵ متر (۰/۵ بار) نشود. درخصوص حداقل فشارهای ایجاد شده در اثر ضربه قوچ با توجه به تراز ارتفاعی قرارگیری محل طرح از سطح دریا و سایر روابط ترمودینامیکی, مقدار فشار حداقل باید به‌گونه‌ای باشد که موجب بخار شدن سیال عبوری از مقطع مورد نظر نشود. متذکر می‌شود موضوع حداقل فشار باید در خصوص کارکرد صحیح شیرهای تخلیه هوا به علت کاهش فشار نیز کنترل شود. ۳-۱-2-۳ سرعت آب به‌منظور جلوگیری از افت فشار بیش از حد ناشی از اصطکاک زیادء حفظ آب‌بندی لوله‌ها و متعلقات و کاهش تنش در محل می‌شود. به‌منظور جلوگیری از رسوب‌گذاری در لوله‌ها و تغییر شرایط کیفی آب از جمله بو و مزه حداقل سرعت آب در خطوط انتقال درهرحال در خطوط انتقال آب ثقلی سرعت حداکثر آب در لوله و شیرآلات نباید از ۳ متر بر ثانیه تجاوز کند. استفاده از سرعت‌های بالا تا سقف سرعت حداکثر باید با بررسی تمام جوانب فنی و اقتصادی برای انواع لوله‌ها توجیه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- مبانی طراحی و اجزای اصلی سامانه‌های ابرساتی ۳۷ 4-۱-2-۳ انتخاب قطر لوله قطر خط وله انتقال با توجه به بده 0 محدودیت سرعت 9 فشارء تعیین می‌شود. در خصوص خطوط انتقال غیرتقلی به‌منظور صرفه‌جویی اقتصادی» قطر لوله با توجه به مقایسه هزینه‌های تهیه و اجرای لوله و هزینه پمپاز با یکدیگر انتخاب می‌شود. همچنین پس از تعیین هزینه‌های جاری و بهره‌برداری و نگهداری و تبدیل آن به ارزش فعلی و مقایسه ارزش فعلی سرمایه‌گذاری‌ها برای ۵-۳- تلمبه‌خانه‌ها درصورت قرارگرفتن نقاط مصرف در تراز بالاتر یا مساوی نسبت به منبع تامین آب یا تصفیه خانه» ضروری است از تلمبه خانه ها برای انتقال آب استفاده شود. مبانی طراحی تلمبه‌خانه‌ها عبارت است از: تعیین ظرفیت پمپاژ در دوره طرح بر مبنای تامین حداکثر نباز آبی روزانه نوع الکتروپمپ‌هاء تعداد الکتروپمپ جهت سرویس‌دهی در دوره‌های مختلف طرح» زمان پمپاژه ظرفیت پمپاژ و ارتفاع پمپاز هر الکتروپمپ, نقطه کار کرد الکترویمپ‌ها در حالت ارتباط داشتن بین الکتروپمپ‌ها در مجموع و به صورت انفرادی (کوپلاز) و کنترل راندمان آن در ظرفیت‌های مختلف, محاسبات و تحلیل شرایط بروز جریان ناپایدار و تاثیر آن در انتخاب سیستم حفاظتی آن» نوع و مشخصات و ظرفیت سیستم حفاظتی ایستگاه پمپاژه نوع و مشخصات فنی تجهیزات الکترومکانیکال و سیستم کنترل آن. برای آشنایی با مبانی و ضوابط طراحی این تاسیسات به استانداردهای مربوطه مراجعه شود. تبصره: اگر در یک طرح چندین ایستگاه پمپاز لازم باشد., همسان‌سازی آنها برای سهولت در بهره‌برداری توصیه می‌شود. 1-۳- تجهیزات و تاسیسات تنظیم فشار پروفیل مسیر خط لوله» پروفیل هیدرولیکی» نقاط بحرانی و نیز ظرفیت انتقال و میزان کاهش فشار صورت می‌گیرد. ۷-۳- تجهیزات و تاسیسات کنترل ضربه قوچ در اثر قطع ناگهانی جریان پمپاز به دلیل قطع برق یا باز و بسته کردن سریع شیرهای قطع و وصل در طول خط (علیرغم طولانی بودن زمان باز و بسته کردن شیرها) جریان ناپایدار بروز نموده و در نتیجه باعث ایجاد تغییرات فشار آب در خط لوله می‌شود که باید توسط تجهیزات و تاسیسات کنترل ضربه قوچ آن را مهار کرد. طراحی و انتخاب تجهیزات و تاسیسات کنترل جریان‌های ناپایدار براساس محاسبات و تحلیل شرایط بروز جریان ناپایدار با استفاده از نرم‌افزارهای مناسب در این خصوص می‌باشد. همچنین مبانی طراحی, شامل ظرفیت خط انتقال, سرعت جریان» سرعت موج در لوله. مشخصات خط انتقال از قبیل جنس» ضخامت و قطر لوله و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی زمان انجام تغییر جریان می‌باشد. برای محاسبات جریان ناپایدار و انتخاب تحهیزات مناسب.» استفاده از نشریه شماره ۵۱۱۷ (دستورالعمل انتخاب و طراحی تجهیزات کنترل ضربه قوچ در تاسیسات آبرسانی شهری) الزامی است. ۸-۳- مخازن هدف از احداث مخازن» تامین ذخیره مورد نیاز برای اهداف مختلف از جمله ایجاد تعادل بین ورودی و خروجی آب. جبران نوسانات مصرفء ایجاد ذخیره برای مواقع اضطراری (حوادث یا قطع جریان و ...4 ذخیره برای نیاز آتش‌نشانی و تامین فشار آب می‌باشد. مخازن می‌توانند به‌صورت زمینی یا هوایی احداث شوند که در هر حال باید ملاحظات پدافند غیرعامل در مورد آزما رعایت شود. انواع مخازن با توجه به نحوه احداث و کاربرد به شرح زیر تقسیم‌بندی می‌شوند: ۱-۸-۳ مخازن زمینی مخازن زمینی با توجه به توپوگرافی شهر یا روستا می‌تواند به‌صورت مخزن زمینی همسطح (ذخیره یا تعادل در مناطق با اختلاف ارتفاع کم) و یا مخزن زمینی مرتفع (ذخیره» تعادل و تأمین فشار) باشد. - مخازن ذخیره: این مخازن جهت ذخیره آب برای جبران نوسانات مصرف و موارد اضطراری قطع جریان از منابع تامین و اطفای حریق و جمع‌آوری آب چاه‌ها استفاده می‌شود. - مخازن زمینی مرتفع: علاوه بر موارد مطرح شده در مورد مخازن ذخیره» از این مخازن برای تامین فشارء زون‌بندی شبکه - مخازن تعادل: از این مخازن به‌منظور ایجاد تعادل در ورودی و خروجی مخزن و در خطوط آبرسانی مشترک (ثقلی - پمپاژ) به‌خصوص پمپاز و تنظیم زمان خاموشی الکترویمپ‌ها جهت بهینه‌سازی مصرف انرژی, استفاده می‌شود. برای آشنایی با مبانی و ضوابط طراحی مخازن به استانداردهای مربوطه مراجعه شود. ۱-۱-۸-۳ ضوابط تعیین حجم مخازن زمینی ۱-۱-۱-۸-۳- حجم مفید مخازن زمینی آب تصفیه شده حجم مفید مخازن قسمتی از حجم مخزن است که آب موجود در آن مورد استفاده قرار می‌گیرد و شامل قسمت‌های زیر است: الف- حجم مورد نیاز برای جبران نوسانات ساعتی مصرف (حجم متعادل کننده) مخازن آب باید قادر باشند مابه‌التفاوت آب مورد نیاز شهر یا روستا را در ساعات حداکثر مصرف ساعتی با توجه به حجم ورودی از تاسیسات انتقال و مصرف شبکه. تامین کنند. حجم مورد نیاز برای این منظور باید با اندازه‌گیری‌های لازم و ترسیم منحنی تغییرات شهرهایی با شرایط مشابه» حجم مورد نیاز را محاسبه کرد. درصورتی که تغذیه مخزن با بده ثابت انجام گیرد. حجم مورد نیاز فوق برابر ۲۰-۱۰ درصد حداکثر مصرف روزانه شبکه مربوط (با توجه به جمعیت و نحوه مصرف) توصیه می‌شود. درصورتی که تغدیه مخزن با بده ثابت انجام نشودء این حجم مطابق شرایط پمپاژ تعیین خواهد شد. -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم- مبانی 3333333 تبصره: لازم تغییرات روزانه و ۳ ۲ دت نو با ی بت گاه‌های اندازه گیری و ثبت جریان در ورودی و خروجی مخارن. اطلاعات لازم براء طور مستمر جمع‌اوری شود. ) مثالی از نوسانات ساعتی مصرف شهرها و روستاها با جمعیت‌های مختلف ارائه شا ۳ ۲ ۹ / ۳ !/ ا چه مت ی ایشا سوه گم با مک ۳ سح 7 و مت مت یت دت وت و و ی هش ضوع هد م7 رگ را رگ را ورگ وا رد پر و ود و ی و ید دا 0 خر ۵ نار خر را ۵ کی حجمفینت ۵۰۰۰ شکل ۱-۳- نمونه‌ای از نوسانات ساعتی مصرف جدول ۱-۳- نمونه‌ای از مقادیر نوسانات ساعتی مصرف در شبانه‌روز ضریب مصرف در ساعات مختلف برای انواع شهرها روستاها شهرهای ۵ تا ۲۰ | شهرهای تا ۱۰۰ ۱ شهرهای ۰ نفر> جمعیت هزار نفر هزار نفر بزرگ سا کح 6 سح لک نک سک ۳۹ .۵ است. -------- صفحهٔ بعد -------- 5 ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی ادامه جدول ۱-۳- نمونه‌ای از مقادیر نوسانات ساعتی مصرف در شبانه‌روز ضریب مصرف در ساعات مختلف برای انواع شهرها روستاها شهرهای ۵ تا ۳۲۰ ۱ شهرهای تا ۱۰۰ شهرهای ۰ نفر> جمعیت هزار نفر هزار نفر بزرگ ۳ و ۵ ۳ اس ی ۳۴ ۳۴ ۳۴ ۳۴ ب- حجم مورد نیاز برای تامین مصارف آتش‌نشانی این حجم با توجه به ضوابط مربوط به آتش‌نشانی تعیین می‌شود. حجم مورد نیاز برای تامین مصارف آتش‌نشانی براساس تعداد آتش‌سوزی‌های هم‌زمان» زمان متوسط برای اطفای هر تش‌سوزی یا متوسط حجم آب مصرفی جهت اطفای حریق (با دریافت اطلاعات از شده است ملاک محاسبه حجم قرار می‌گیرد. در صورت عدم وجود اطلاعات کافی, استفاده از جدول (۲-۲) توصیه می‌شود. جدول ۲-۳- حجم ذخیره آتش‌نشانی برحسب نوع بافت شهری و تراکم در محدوده تحت پوشش هر مخزن [۲۷] حجم ذخیره آتش‌نشانی (مترمکعب) تبصره: برای مخازنی که انواع مختلف بافت شهری را زیر پوشش قرار می‌دهند بالاترین رقم پیشنهادی در جدول (۲-۳) جهمت اطفای حریق برای تعیین حجم مورد نیاز آتش‌نشانی انتخاب شود. ج- حجم مورد نیاز برای ذخیره اضطراری این حجم باید قادر باشد درصورت قطع شدن جریان آب ورودی به مخازن» به‌دلایل مختلف ازجمله شکستگی و صدمات وارده به خطوط آیرسانی یا از کار افتادن الکتروپمپ‌ها و انجام تعمیرات و غیره» آب مورد نیاز شبکه مربوطه را تامین کند. عواملی که موجب افزایش این حجم می‌شود به‌شرح زیر است: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- مبانی طراحی و اجزای اصلی سامانه‌ها ی آبرسانی 5 - منحصر به‌فرد بودن خط انتقال و طول زیاد آن - سخت دسترسی به خط انتقال یا محل تامین آب - احتمال زیاد قطع برق و نداشتن سیستم برق اضطراری در مواردی که از الکتروپمپ استفاده می‌شود تعمیرات به شرح جدول (۳-۲) است) جدول ۳-۳- زمان متعارف برای اطلاع رسانی و انجام تعمیرات [۷۲] کاس حجم مورد نیاز برای ذخیره اضطراری با توجه به عوامل بالا تعیین می‌شود و این مقدار نباید از ۲۰ درصد حداکثر مصرف روزانه شبکه مزبور در پایان دوره طرح کم‌تر باشد. د- حجم مورد نیاز برای بهینه سازی مصرف انرزی این حجم برای مخازنی که از طریق پمپاژ تغذیه می‌شوند در نظر گرفته می‌شود. حجم مورد نیاز با توجه به مدت زمان اوج مصرف برق برای جبران خاموشی برنامه‌ریزی شده الکتروپمپ‌ها درشهرها یا روستاها و با هدف بهینه‌سازی در مصرف آنرژی تعیین تبصره: حجم به‌دست آمده از این بند با مقدار حجم ذخیره اضطراری مقایسه و بزرگ‌ترین مقدار ملاک محاسبه قرارگیرد. ه- حجم مفید مخازن در انتهای دوره طرح حجم مفید مخازن با توجه به چهار قسمت الف تا د این بخش تعیین می‌شود و درصورت نبودن اطلاعات کافی, در شرایط معمولی این حجم بین ۵۰ تا ۸۰ درصد حداکثر مصرف روزانه پیش‌بینی شده در پایان دوره طرح توصیه می‌شود. تبصره ۱- درصورتی که عوامل ذکر شده در بند ج این بخش مناسب باشدء حجم مفید مخزن را می‌توان تا ۴۰ درصد حداکثر مصرف روزانه کاهش داد. تبصره ۲- در موارد خاص» از جمله نامساعد بودن شرایط ذکر شده در قسمت‌های ج و د این بخش, می‌توان با توجیه کافی حجم -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی تبصره ۳ لازم است پس از تعیین حجم مفید مخازن ذخیره رمینی مفاد نشریه‌های مربوط بکه طراحی معماری و سازه و همجنین ۲-۱-۱-۸-۳- مخازن تعادل این مخازن جهت ذخیره موردنیاز برای ایجاد تعادل بین ورودی و خروجی آب به مخزن» بهینه‌سازی مصرف انرژی در خطوط انتقال به‌صورت پمپاز و اصلاح شرایط هیدرولیکی خط انتقالء درنظرگرفته می‌شود. حجم مخازن تعادل به مدت زمان پیک مصرف برق و جبران خاموشی برنامه‌ریزی شده الکتروپمپ‌ها جهت بهینه‌سازی مصرف انرژی» زمان استراحت تلمبه‌ها و به مدت زمان لازم برای تعمیرات خط انتقال در صورت بروز حوادث بستگی دارد. به هرصورت تصمیم‌گیری در خصوص تعیین زمان مذکور بستگی به اهمیت طرح» میزان سرمایه‌گذاری, بالا بردن قابلیت مانور و قابلیت اطمینان و ... دارد. توصیه می‌شود حجم مخزن تعادل, بسته به حجم آب انتقالی و قضاوت مهندسی, معادل ۰/۵ تا ۲ ساعت حداکثر مصرف روزانه محاسبه شود. تذکر: در موارد استحصال آب از منابع آب زیرزمینی» مخزن تعادل به‌عنوان مخزن جمع‌آوری آب تلقی می‌شود. در شرایطی که منابع تامین آب شهر یا روستا از منابع آب زیرزمینی باشد. ضروری است مخزن جمع‌آوری آب در طراحی لحاظ شود. حجم مخازن جمع‌آوری براساس اختلاف بین بده پمپاز آب ورودی و خروجی از مخزن در طی مدت زمان قطع پمپاژ خروجی محاسبه می‌شود. بنابه شرایط فنی و اقتصادی طرح, تامین آب به‌طور پیوسته مورد نظر باشدء باید ذخیره کافی جهت تامین آب خام پیش‌بینی شود. حجم این مخازن با توجه به محدودیت‌های برداشت از منابع طبیعی و حجم مخازن ذخیره آب تصفیه شده انتخاب می‌شود. ۲-۸-۳- مخازن هوایی مخازن هوایی اساسا جهت تامین فشار آب در شبکه توزیع مناطقی که در سطح شهر یا روستا اختلاف ارتفاع قابل توجهی وجود ندارد احدات می‌شوند. علاوه بر تامین فشار آب» از این مخازن می‌توان جهت ایحاد ححجم ذخیره به منظور جبران نوسانات مصرف و یا ایجاد حجم تعادلی بین ورودی و خروجی به آنء استفاده کرد. ۱-۲-۸-۳ تعیین حجم مخازن هوایی حجم مخازن هوایی که بنا بر شرایط خاص محلی و بررسی‌های اقتصادی به منظور جبران نوسانات ساعتی و تامین فشار شبکه ساخته می‌شود تابع آنچه در بند ۱-۱-۸-۳ تشریح شد. می‌باشد. در صورت وجود مخازن زمینی و لزوم ساختن مخازن هوایی جچمست تامین فشارء برای تعیین حجم مورد نیاز جهت جبران نوسانات مصرف, لازم است مصرف در طول ساعات مختلف شبانه‌روز اندازه گیری شده و درصورت عدم امکان اندازه گیری,» از اطلاعات مربوط به شهرها یا روستاهای مجاور استفاده شود. با استفاده از اطلاعات مصرف در ساعات مختلف شبانه روز می‌توان جدول و یا منحنی تغییرات ساعتی مصرف را تهیه کرد. با توجه به رزیم انتخاب شده جهت پمپاز آب به منبع هوایی و تفسیر اختلاف بین پمپاژ و مصرف در ساعات مختلف و در زمان حداکثر مصرف روزانه» می‌توان حجم مورد نیاز جهت جبران نوسانات مصرف را تعیین کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم- میانی طراحی و اجزای اصلی سامانه‌ها یآبرسانی ۳ معمولا برای شهرهای بزرگ حجم به‌دست آمده از این روش» غیراقتصادی است. لذا چهت تعیین حجم مخازن هوایی توصیه می‌شود که اختلاف بین بده پمپاز به منبع هوایی و بده جریان خروجی در ساعات پیک مصرف برای مدت زمان معینی مثلا ۱ تا ۲ ساعت ملاک قرار گیرد. معمولا حجم مفید مخازن هوایی بین ۲ تا ۴ درصد حداکثر مصرف روزانه پیش‌بینی شده در پایان دوره طرح انتخاب می‌شود. لازم است بین روش‌های یادشده» مقایسه فنی و اقتصادی صورت گیرد تا بتوان به‌طور قطعی حجم مخزن هوایی را تبصره ۱: در مواردی که وسعت شبکه زیر پوشش» کم یا شرایط نامساعد باشد. با توجیهات کافی می‌توان حجم بیش‌تری را تبصره ۲: در مناطق سرد یا کوهستانی» لازم است جهت حفاظت از یخ زدگی آب در مخازن هوایی کوچک. تمهیدات خاص در این خصوص رعایت شود. تبصره ۳: در روستاهای کم جمعیت می‌توان حجم ذخیره را هم در منبع هوایی در صورت وجود توجیه اقتصادی درنظر گرفت. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- نکانی اجمالی در مورد تصفیه خاز آب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- نکانی اجمالی در مورد تصفیه خانه آب ۷ ۱-2- معیارهای قابل بررسی برای جانمایی تصفیه‌خانه آب در سامانه‌های آبرسانی نظر به این که تصفیه‌خانه آب از مراکز مهم در هر شهر یا روستا است» انتخاب محل مناسب تصفیه‌خانه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از این‌رو لازم است معیارهایی برای انتخاب محل مناسب درنظر گرفته شود. مهم‌ترین نکات و پارامترهایی که باید در انتخاب محل تصفیه‌خانه آب مورد توجه قرار گیرد به شرح زیر می‌باشد: - فاصله مناسب از آبگیر - وجود اختلاف ارتفاع مناسب از محل استقرار تصفیه‌خانه به منطقه تحت پوشش - امکان توسعه آینده - فاصله مناسب با محل مصرف - دور بودن از منابع آلوده کننده مختلف صنعتی, انسانی و سایر منابع آلاینده - امکان توسعه منابع آب باللا دست - وجود راه و در دسترس بودن جاده و یا امکان احداث آن - امکان تامین انرژی الکتریکی - در حد امکان, زلزله‌خیز نبودن منطقه و فاصله مناسب از گسل‌ها - فاصله مناسب از مسیل‌ها و بررسی امکان وقوع سیلاب - بررسی وضعیت زمین‌شناسی (جنس زمین» قابلیت نفوذ و سطح آب‌های زیرزمینی) - امکان دفع مواد زاید و پساب لجن و سرریز تصفیه‌خانه - امکان تملک اراضی - بررسی اثرات زیست محیطی - ابعاد و شکل زمین - نیازهای آبی در بین مسیر - امکان رسوب‌گذاری در لوله - هزینه بهره‌برداری» نگهداری و راهبری (با توجه به فاصله) - هزینه‌های اجرایی - تامین نیروهای متخصص (با توجه به فاصله) - مرحله‌بندی و تعداد فازهای اجرایی در طول دوره طرح -------- صفحهٔ بعد -------- 5۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی تذکر: در مورد انتخاب بهترین محل احداث تصفیه‌خانه استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره ۸11۳" پیشنهاد می‌شود. برای آشنایی بیش‌تر با نحوه استفاده از این روش به پیوست ۶ رجوع شود. ۲-5- معیارهای تعیین ظرفیت تصفیه‌خانه آب ظرفیت تصفیه‌خانه آب براساس حداکثر نیاز روزانه در پایان دوره طرح تعیین می‌شود. به‌منظور تعیین ظرفیت تصفیه‌خانه به‌صورت زیر عمل می‌شود: - تعیین دوره طرح و مراحل مختلف اجرای طرح - برآورد جمعیت در سال شروع و پیش‌بینی جمعیت از ابتدا تا انتهای دوره طرح در دوره‌های ۵ ساله - تعیین مصرف سرانه کل از ابتدا تا آنتهای دوره طرح در دوره‌های ۵ ساله - برآورد نیاز آبی از ابتدا تا انتهای دوره طرح در دوره‌های ۵ ساله - انتخاب ضریب حداکثر روزانه و محاسبه حداکثر نیاز آبی روزانه از ابتدا تا انتهای دوره طرح در دوره‌های ۵ ساله - میزان تخصیص آب از منابع مختلف مورد استفاده - قابل اطمینان بودن منبع آب - بررسی اقتصادی مدول‌بندی تصفیه‌خانه‌ها سطح تصفیه‌خانه به‌طور تقریبی از رابطه زیر به‌دست می‌آید: (۱-۴) ۸-366 که ۸<- سطح مفید تصفیه خانه برحسب هکتار و < ظرفیت نهایی تصفیه‌خانه برحسب مترمکعب بر ثانیه. لازم به ذکر است سطح فضای سبزء معابر و سایر تاسیسات باید به سطح فوق اضافه شود. یادآوری: فرمول ۱-۴ مربوط به سطح مفید تصفیه‌خانه‌های متعارف بوده و برای تصفیه‌خانه‌های خاص این مقدار بر اساس ححم و کیفیت آب و نوع فرایند تصفیه مشخص می‌شود. ۳-4- نکات قابل توجه به‌منظور هماهنگی تصفیه‌خانه‌ها و سایر تاسیسات طرح آبرسانی از نظر کمی, کیفی و هیدرولیکی از نکات مهم در هماهنگی تصفیه‌خانه و سایر تاسیسات طرح آبرسانی» ارتباط بین تصفیه‌خانه آب و منابع از نظر پارامترهای مختلف است. از نظر کمی, علاوه بر تامین مقدار نیاز آبی» حجم منابع آب قابل دسترس (تخصیص آب) و با کیفیت مناسب» در تعیین ظرفیت تصفیه‌خانه آب دخالت دارد. از نظر کیفی نیز انتخاب نوع فرآیند مناسب در تصفیه‌خانه بستگی به کیفیت منابع آب دارد. همچنین شیب هیدرولیکی مناسب بین منابع آب و تصفیه‌خانه در انتخاب محل تصفیه‌خانه موثر است. علاوه بر منبع تامین آب. محل احداث تصفیه‌خانه باید به‌نحوی انتخاب شود که درصورت امکان آب خروجی از تصفیه خانه به‌طور ثقلی به مخازن انتقال یابد. ۵6۵۵ ۲11۳۵۳۵۷ ۸۵۱۷۲۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- نکاتنی اجمالی در مورد تصفیه خانه آب ۹ ند کر: در این فصل تنها به نکاتی اجمالی در مورد تصفبه‌خانه آب اشاره شده و برای آشنایی با ضوابط 0 معیارهای طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مبانی طراحی سامانه نوزیع فصل ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مبانی طراحی سامانه نوزیع ۳ ۱-۵- تعریف سبکه توزیع شبکه توزیع عبارت است از مجموعه تاسیساتی که در کنار هم امکان توزیع و هدایت آب را از محل ذخیره یا تولید به طرف مصرف‌کنندگان (مشتر کین) به مقدار لازم و با حداقل فشار مورد نیاز فراهم می‌سازد و آب را به محل مشترکین توزیع می‌کند. به‌طور کلی اجزای یک شبکه توزیع شامل خطوط یا خط لوله کلیدی خروجی از مخزن یا مخازن مختلفء لوله‌های اصلی تشکیل دهنده ساختار اصلی شبکه و نیز خطوط لوله فرعی که آب را به نقاط مصرف توزیع کرده و در انتهای آن انشعابات مشتر کین می‌باشد که آب را از خطوط لوله فرعی در اختیار مصرف کننده قرار می‌دهد. معمولا با توجه به وسعت و اهمیت شبکه و تراکم جمعیت و تعداد مشترکین» لوله‌های اصلی و فرعی از هم تفکیک می‌شوند. در کنار خطوط لوله مختلف» تجهیزات دیگری از جمله: تلمبه‌هاء شیرآلات مختلف, اتصالات و حوضچه‌های مختلف زیرزمینی نیز وجود دارند که نقش حفاظت و کنترل فشار و جریان آب را در شبکه توزیع به‌عهده دارند. این تجهیزات. عملیات راهبری, نگهداری و تعمیرات را به‌خصوص در زمان بروز حوادث تسهیل می‌کنند. در این بخش ضوابط طراحی شبکه توزیع و نکات و اصولی که باید مدنظر قرار گیرد به‌شرح زیر ارائه می‌شود. ۳-۵- انواع سبکه توزیع آب از نظر آرایش خطوط لوله و هیدرولیک - شبکه شاخه‌ای: این نوع شبکه از یک یا چند خط اصلی تشکیل شده است که خطوط فرعی مانند شاخه‌های درخت از آن منشعب می‌شوند تا سرانجام به‌دست مصرف کننده برسد. جهت جریان درتمام ساعات در کلیه لوله‌ها ثابت و از مخزن به سمت مصرف کننده می‌باشد. - شبکه حلقوی: این نوع شبکه از حداقل دو لوله که به‌صورت یک حلقه به‌هم ارتباط داشته باشند تشکیل شده است. - شبکه درهم: دراین نوع شبکه آرایش لوله‌ها به‌صورت ترکیبی از شبکه‌های شاخه‌ای و حلقوی می‌باشد. ۱-۲-۵- منطقه‌بندی! شبکه توزیع از نظر فشار و مساحت زیرپوشش و تعداد انشعابات به‌منظور آنجام و اجرای صحیح مدیریت توزیع و مدیریت فشار در سطح شبکه توزیع و کاهش حوادث و تلفات واقعی و نیز سهولت کنترل و بهره‌برداری صحیح از آن در طول دوره طرح» ضروری است شبکه منطقه‌بندی شود. جهت انجام منطقه‌بندی توجه گستردگی شبکه» حجم مخازن موجود و طرح‌های توسعه آن» توپوگرافی شهر یا روستاء محدودیت‌های فنی و محل منبع تامین آب. به‌این منظور از شیوه‌های مختلفی نظیر منطقه‌بندی شبکه با مخازن, تغییر فشار و یا تلفیق این دو استفاده می‌شود. به‌منظور تامین حداقل فشار و جلوگیری از افزایش فشار که منجر به افزایش حوادث و تلفات آب و استفاده غیرضروری از آب می‌شود لازم است مدیریت فشار به‌وسیله انتخاب مناسب محل مخزن و منطقه‌بندی فشاری شبکه انجام شود. ۱۳ 8 -------- صفحهٔ بعد -------- 5 ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی ۱-۱-۲-۵- منطقه‌بندی مخازن با توجه به آن‌که یکی از وظایف مخازن ذخیره تامین و متعادل‌سازی فشار در شبکه توزیع است» برای تحقق این امرء محل مخازن ذخیره و توزیع باید در حدامکان نزدیک به مراکز مصرف انتخاب شوند. درصورت داشتن توپوگرافی مناسب در سطح شهر یا روستاء جهت تامین فشارء مخازن باید در ارتفاعی احداث شوند که حداقل فشار آب در زمان مصرف حداکثر لحظه‌ای و در بالاترین تراز ارتفاعی مصرف‌کنندگان» برقرار شود ضمن آن که اختلاف ارتفاع بین محل مخزن تا پایین‌ترین تراز ارتفاعی مصرف‌کنندگان نباید از حداکثر مجاز تجاوز کند. به‌این ترتیب برای نقاط با اختلاف ارتفاع بیش از ۵۰ متر نسبت به محل مخازن ذخیره و تامین فشارء لازم است مخازن دیگری در تراز مناسب درنظر گرفته شود. لازم به دکر است که جهت جلوگیری از ساخت مخازن متعدد که مشکلات عدیده‌ای را در بهره‌برداری و نگهداری برای بهره‌بردار به‌وجود می‌آوردء می‌توان به‌وسیله نصب شیرهای فشارشکن بر روی خطوط لوله‌ای که از مرز دو منطقه فشاری مختلف عبور می‌کند و نقش کلیدی در تغذیه منطقه فشاری پایین‌تر از خود دارند» شبکه توزیع آب دو منطقه مجاور را به یکدیگر مرتبط ساخت. نکته مهم: در منطقه‌بندی مخازن» به‌خصوص در طرح‌های توسعه شبکه‌های موجودء لازم است سطح تحت پوشش مخازن با توجه به حجم آن و یا امکان توسعه آن تعیین شود. تذکر: در شهرهای بزرگ و پرجمعیت ضروری است برای رعایت ضوابط پدافند غیرعامل و مدیریت بهینه بهره‌برداری (مدیریت فشار» مدیریت توزیع و ...) از مخازن متعدد هم‌تراز و یا غیر هم‌تراز استفاده شود. ۲-۱-۲-۵- منطقه‌بندی فشار در شبکه‌های توزیع آب موجود یا در مطالعات طرح‌های توسعه تاسیسات و شبکه توزیع آب شهرها و روستاهایی که اختلاف زیاد در سطح شهر یا روستا وجود دارد انجام منطقه‌بندی فشار شبکه ضروری است. منطقه‌بندی فشار در سطح شبکه عبارت است از کلیه اقداماتی که باعث محدود نگه‌داشتن فشار در حد استاندارد و یا مدیریت فشار می‌شود. جهت اجرای طرح منطقه‌بندی فشارء لازم است با توجه به نقشه‌های مناسب با ترازهای ارتفاعی از وضعیت شهرسازی و شبکه توزیع» حجم» تراز ارتفاعی و حداکثر تراز آب مخزن و نیز رعایت محدودیت فنی فشار آب» خطوط جداکننده فشار در حالت استاتیک ترسیم و پس از آن با شناسایی کامل موقعیت لوله‌های موجود در مرزهای این خطوط نسبت به قطع یا عدم ارتباط خطوط لوله بین دو منطقه هم‌جوار اقدام شود. از آنجایی که ساخت مخازن متعدد در ترازهای مختلف جهت ذخیره و تامین فشار هر یک از منطقه‌ها مشکلات عدیده‌ای را در تهیه و استملاک زمین, آبرسانی به مخازن متعددء سرمایه گذاری اولیه و نیز بهره‌برداری و نگهداری برای شرکتهای آب و فاضلاب به‌وجود می‌آوردء لذا به‌عنوان یک راه‌حل اساسی می‌توان با استفاده از نصب شیرهای فشارشکن برروی خطوط لوله اصلی که از مرز دو منطقه فشاری عبور می‌کند و نقش کلیدی در تغذیه شبکه توزیع منطقه فشاری پایین‌تر از خود دارده شبکه توزیع آب دو منطقه فشاری مجاور را به یکدیگر مرتبط کرد. تذکر: تعداد مناطق فشاری تحت پوشش یک مخزن معمولا با توجه به کلاس فشاری لوله‌های شبکه توزیع و احتمال از کار افتادن شیر فشارشکن تعیین می‌شود (لازم به‌ذکر است که شیرهای فشارشکن به‌صورت دوتایی و موازی اجرا می شوند). به‌این ترتیب برای شبکه‌های توزیع منطقه تحت پوشش هر مخزن, حداکثر بین سه تا پنج ناحیه فشاری توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مبانی طراحی سامانه توزیع ۵ ۳-۵- هیدرولیک سبکه توزیع آب و مبانی فنی طراحی در این بخش ضوابط لازم در خصوص بده» فشار» سرعت و قطر لوله‌ها در زمان طراحی ارائه می‌شود. اعداد ارائه شده در مورد ۱-۳-۵- بده۵ (دبی) شبکه‌های توزیع باید با توجه به دو مورد زیر طراحی شوند: الف- براساس بده حداکثر مصرف ساعتی و با توجه به حداقل فشار مورد نیاز محاسبه شود. اتش‌نشانی) کنترل شود. با توجه به این که اضافه شدن فشار در شبکه توزیع موجب ازدیاد مصارف ناخواسته, افزایش نشت و حوادث می‌شود.ء باید دیدگاه کلی در طراحی شبکه‌های توزیع به‌صورتی باشد که با درنظر داشتن جنبه‌های فنی و اقتصادی,» فشار در سطوح عمده تحت پوشش, با ۱-۲-۳-۵ حداکثر فشار مجاز با توجه به کیفیت اجرای شبکه‌های توزیع آب و لوله کشی‌های داخل ساختمان‌ها در ایران» حداکثر فشار مجاز شبکه برابر ۵ بار توصیه می‌شود (معادل اختلاف ارتفاع حداکثر تراز آب مخزن و پایین ترین تراز ارتفاعی مصرف‌کنندگان). تبصره: درصورتی که با توجه به وضع توپوگرافی منطقهء محدودیت فوق مشکلاتی ایجاد کرده یا با اضافه هزینه قابل ملاحظه‌ای همراه باشدء می‌توان با توجیه کافی, در مناطقی از شبکه» حداکثر فشار تا ۶ بار را مجاز دانست. ۲-۲-۳-۵- حداقل فشار مجاز حداقل فشار مجاز در شبکه‌های توزیع آب باید به اندازه‌ای باشد که با توجه به افت فشارهای شبکه و لوله کشی داخل ساختمان و همچنین تغییرات سطح آب در مخازن» در بالاترین نقطه برداشت در ساختمان‌ها (پشت بام)» حداقل فشار از ۰/۳ بار کم‌تر نباشد. حداقل فشار مجاز شبکه برای ساختمان‌های یک طبقه برابر ۱/۴ بار (در محل انشعاب - پشت کنتور) است و برای هر طبقه اضافی جهت تامین ارتفاع و افت فشارهای لوله‌های داخلی ساختمان, ۰/۴ بار به عدد فوق افزوده می‌شود. تبصره ۱: با توجه به شرایط ایران حداکثر طبقاتی که فشار آب آنها باید مستقیما از شبکه تامین شود.ء معمولا چهار طبقه است. در ساختمان‌های مرتفع برای تامین فشار مورد نیاز باید از تاسیسات داخلی استفاده شود. بنابراین بسته به تعداد طبقات, حداقل فشار مورد نیاز در محدوده ۱/۴ تا ۲/۶ بار می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- 1 ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب شهری و روستایی لازم به ذکر است که در این نشریه حداقل فشارء ۳ متر ستون آب در بالاترین نقطه مصرف یعنی روی بام ساختمان‌ها و اماکن در حداقل فشار در زمان مصرف آب برای اطفای حریق در گره‌های اطراف محل اطفای حریق نباید کم‌تر از ۵ متر ستون آب (۰/۵ بار) باشد. ۳-۳-۵- سرعت آب در شبکه توزیع به‌منظور جلوگیری از افت فشار بیش از حد ناشی از اصطکاک زیادء حفظ آب‌بندی لوله‌ها و متعلقات و کاهش تنش در محل اتصالات, حداکثر سرعت مجاز در شبکه‌های توزیع آب به‌طور معمول ۲ متر بر ثانیه و در مواقع برداشت بده آتش‌نشانی برابر ۲/۵ متر بر ثانیه توصیه می‌شود. به منظور جلوگیری از رسوب‌گذاری در لوله‌ها و تغییر شرایط کیفی آب از جمله بو و مزه» حداقل سرعت آب در شبکه‌های توزیع ۰/۳ متر بر ثانیه توصیه می‌شود. درصورتی که به‌دلیل رعایت قطر حداقل و یا استفاده از لوله‌های موجود در طراحی» سرعت کم‌تر از ۰/۳ متر بر ثانیه باشدء عدم رعایت حداقل سرعت در این شرایط خاص بلامانع است. در هرحال برای خطوط طراحی شده براساس بده حداکثر ساعتیء سرعت خطوط لوله با اقطار بیش‌تر از حداقل قطرء نباید کم‌تر از ۰/۳ متر بر ثانیه شود. 2-۳-۵ انتخاب قطر لوله به‌منظور صرفه‌جویی اقتصادی باید حداقل قطر مورد نیاز برای لوله‌های شبکه انتخاب شود به‌نحوی که جایگزینی قطرهای کوچک‌تر از آن موجب کاهش فشار شبکه از حداقل مجاز آن شود. حداقل قطر برای لوله‌های دارای شیر آتش‌نشانی و یا فاقد آن به شرح زیر است: - حداقل قطر داخلی در لوله‌های فاقد شیر آتش‌نشانی معادل ۸۰ میلی‌متر برای شهرها و ۵۰ میلی‌متر برای کوچه‌های بن‌بست و همچنین روستاها توصیه می‌شود. میلی‌متر کم‌تر باشد. حداقل قطر داخلی باید با محاسبات مصرف آتش‌نشانی و برقراری حداقل فشار در شبکه کنترل شود. - در مواردی که فشار آب با رعایت حداقل قطر به‌دلیل توپوگرافی موجود.ء بیش از حداقل فشار مجاز شبکه است و محاسبات مصرف آتش‌نشانی نیز برقراری حداقل فشار در شبکه را نشان می‌دهد. می‌توان از لوله ۸۰ میلی‌متر برای نصب ۵-۳-۵- ضریب زبری در انتخاب ضریب زبری لوله‌ها باید جنس لوله و پوشش داخلی آن, تعداد اتصالات و شیرآلات, کیفیت آب و تاثیری که افزایش عمر لوله بر ضریب زبری خواهد داشت مورد توجه قرار گیرد. در مراجع مختلف برای ضریب زبری براساس جنس, پوشش داخلی و عمر وله اعداد مختلفی پیشنهاد شده است. به‌طور کلی ضریب زبری لوله با توجه به تجربه طراح» مراجع موجودء فناوری ساخت لوله در زمان طراحی شبکه کیفیت آب» کیفیت و جنس لوله و درنظر گرفتن وضعیت لوله در انتهای دوره طرح انتخاب می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مبانی طراحی سامانه توزیع ۷ 2-۵- کیفیت و پایش‌های لازم آب تولید شده پارامترها و شاخص‌های فیزیکی, شیمیایی و میکروبیولوژیکی آب در شبکه‌های توزیع باید از محدوده مجاز ارائه شده در استاندارد کیفیت آب آشامیدنی (نشریه ۱۱۶-۳) تجاوز نکند. همچنین با توجه به این که کلر از مهم‌ترین مواد گندزدا در شبکه‌های توزیع آب است. طراحی شبکه با توجه به وضعیت سرعت در لوله‌هاء تعداد نقاط کلرزنی» زمان‌های کلرزنی و نرخ تزریق کلر در هر نقطه باید آشامیدنی) مقدار کلر باقی‌مانده در هیچ زمان و هیچ نقطه‌ای از شبکه (با توجه به 1آم آب) کم‌تر از ۰/۲ تا ۰/۴ میلی گرم بر لیتر نباشد. مقدار توصیه شده کلر آزاد باقی‌مانده پس از نیم ساعت زمان تماس در شرایط عادی, ۰/۵ تا ۰/۸ میلی‌ گرم بر لیتر در انتهای شبکه با توجه به 011 آب و در شرایط اضطراری» همه‌گیری بیماری‌های روده‌ای و بلایای طبیعی یک میلی‌گرم بر لیتر است. در هر صورت باید دقت شود که کلر باقی‌مانده کم‌تر از حد مجازء باعث خطر بروز آلودگی میکروبی می‌شود. از آنجا که کلر باقی‌مانده زیاد. باعث بوی نامطبوع» خطر بروز مسمومیت و همچنین تشکیل تری‌هالومتان (بسته به کیفیت آب) و افزایش خطر سرطانزایی می‌شود. در شرایط عادی در هیچ‌یک از نقاط شبکه نباید مقدار کلر باقی‌مانده از ۱ تا ۱/۲ میلی‌گرم بر لیتر بیش‌تر شود. به‌همین منظور باید بر اساس مندرجات نشریه ۴۳ طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور (بررسی وضعیت کلرزنی آب مشروب در کشور)» نسبت به نمونه‌برداری منظم و متوالی از شبکه به منظور اندازهگیری کلر باقی‌مانده در نقاط مختلف شبکه اقدام کرد. همچنین با گسترش دامنه استفاده از نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیکی و کیفی در شرایط بهره‌برداری شبکه‌های توزیع آب می‌توان در کنار اندازه گیری‌های میدانی, مقادیر کلر باقی‌مانده در تمام گره‌های شبکه و در تمامی ساعات دوره زمانی مشخص را محاسبه نمود و با پایش مستمر این مقادیرء زمان و مقدار تزریق کلر در نقاط کلرزنی را تعیین و تنظیم کرد. ۵-۵- اجزای اصلی شبکه توزیع ۱-۵-۵- خطوط اصلی و فرعی توزیع آب» خطوط کمربندی تعریف شبکه اصلی: شبکه اصلی به‌عنوان لوله‌های اصلیء وظیفه توزیع آب به مناطق مختلف شبکه را برعهده دارد و دارای - عموما حلقوی بوده و در این‌صورت با قطع جریان آب در یک لوله اصلی, سایر بخش‌های شبکه؛ دارای آب است. - حداقل قطر داخلی شبکه اصلی برای روستاها و شهرها (بسته به وسعت آن) از ۵۰ میلی‌متر (برای لوله‌های فاقد شیر - شبکه اصلی معمولا از معابر اصلی عبور می‌کند. - طراحی شبکه معمولا با توجه به لوله‌های اصلی شبکه انجام می‌شود. - شبکه‌های فرعی از شبکه اصلی انشعاب می‌گیرند. - تعریف شبکه فرعی: شبکه فرعی» وظیفه توزیع آب به مشترکین را بر عهده دارد و دارای خصوصیات زیر است: - کلیه انشعابات بر روی شبکه فرعی نصب می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب سهری و روستایی - حداکثر تعداد انشعابات روی یک شاخه از شبکه فرعی ۱۵۰ رشته است. تعریف خطوط کمربندی: خطوط کمربندی بخشی از خطوط لوله اصلی شبکه توزیع است که با توجه به شرایط شهرسازی (از نظر وجود معابر کمربندی)» منطقه تحت پوشش یک مخزن را محصور می‌کند. ۳-۵-۵- مخازن زمینی و هوایی تعاریف و ضوابط طراحی استفاده از مخازن زمینی و هوایی در بخش ۸-۲ این نشریه ارائه شده است. ۳-۵-۵- سیستم‌های تامین فشار در شبکه توزیع مناطقی از شهر یا روستا که اختلاف ارتفاع کافی برای ایجاد فشار آب توسط مخازن زمینی مرتفع وجود نداردء به منظور تامین فشار از سه روش زیر استفاده می‌شود: - احداث منابع هوایی با حجم و ارتفاع مناسب, متناسب با وسعت شبکه توزیع تحت پوشش آن: در این روش» آب از خروجی مخزن جمع‌آوری یا ذخیره, مستقیما به منبع هوایی پمپاژ می‌شود. خروجی منبع هوایی نیز به شبکه توزیع» مرتبط شده و فشار آب یکنواختی را در سطح شهر یا روستا تامین می‌کند. کار کرد این سیستم به‌صورت یکنواخت بوده و استهلاک سیستم و هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری آن به‌طور نسبی از روش‌های دیگر کم‌تر است. - استفاده از سیستم مشترک پمپاز و منبع هوایی: در این روش آب از خروجی مخزن جمع‌آوری یا ذخیره, توسط تلمبه‌خانه هم‌جوار آن مستقیما به شبکه توزیع پمپاز می‌شود. از طرفی به دلیل ارتباط شبکه توزیع با منبع هوایی» در ساعات مصرف کم آب در طول شبانه روزء مازاد آب پمپاز شده وارد منبع هوایی شده و در صورت پرشدن منبع» فرمان قطع کارکرد الکتروپمپ‌ها در تلمبه‌خانه صادر می‌شود. در این روش به دلیل تغییرات مصرف در سطح شبکه توزیع (در ساعات مختلف شبانه‌روز) و در صورت متناسب نبودن حجم ذخیره منبع هوایی با حجم لازم جهت جبران نوسانات مصرف, فشار متغیر در شبکه ایجاد خواهد شد. در نتیجه ایجاد فشار متغیرء کار کرد سیستم به‌صورت غیریکنواخت درآمده و استهلاک سیستم و هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری از آن بالا خواهد رفت. قطع جریان برق» یا خاموش و روشن شدن الکتروپمپ‌ها و ایجاد جریان متغیر و ناپایدار در شبکه توزیع» سبب افزایش حوادث بر روی خطوط لوله و انشعابات شبکه می‌شود. - استفاده از سیستم پمپاژ مستقیم به شبکه توزیع: در این روش به‌جای استفاده از منبع هوایی» آب از خروجی مخزن جمع‌آوری و ذخیره و یا چاه» مستقیما به شبکه توزیع پمپاژ می‌شود. این روش معمولا در شبکه‌هایی که اختلاف ارتفاع زمین کم بوده بنا به ضرورت تا آماده شدن منبع هوایی یا مخازن زمینی مرتفع یا طرح‌های توسعه و ناحیه‌بندی» برای رفع کمبود فشار و تامین نیاز آبی شبکه. به‌صورت موقت و کوتاه مدت مورد استفاده قرار می‌گیرد. به‌دلیل بروز نوسانات مصرف در ساعات مختلف شبانه‌روز» توصیه می‌شود جریان پمپاز به‌صورت غیریکنواخت برقرار شود. این موضوع علاوه بر نوسانات نامناسب فشار آب در سطح شبکه توزیع» سبب افزایش حوادث و استهلاک سیستم و بالا رفتن هزینه‌های بهره‌برداری» نگهداری و تعمیرات خواهد شد. در این روش استفاده از الکترویمپ‌های با دور متغیر می‌تواند تا حدودی از مشکلات بروز حوادث را کاهش دهد. اما به هرصورت» قطع ناگهانی جریان برق در شبکه نیز محتمل است که طبیعتا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مبانی طراحی سامانه نوزیع ۹ برای شبکه‌های توزیع گسترده» مشکلاتی را در افزایش حوادث در پی دارد. در این گونه سیستم‌ها انتخاب نوع و مدل مناسب تلمبه‌ها از حساسیت خاصی برخوردار است. در نتیجه با انتخاب نوع و مدل نامناسب. در شبکه توزیع نوسانات تذکر: نوسانات زیاد و مداوم فشار نسبت به فشار بالا با نوسان کم موجب استهلاک بیش‌تر شبکه توزیع می‌شود. لذا لازم است طراحی به نحوی انجام شود که از ایجاد نوسان بیش از حد فشار آب در شبکه توزیع جلوگیری شود. تبصره: روش نخست از ارجحیت و قابلیت اطمینان بیش‌تری برخوردار بوده و روش‌های دوم و سوم بنا به ضرورت و با توجیه کافی و در صورت محدودیت اعتبارات و به منظور حداکثر استفاده از تاسیسات موجود می‌تواند انتخاب شود. برای طراحی تلمبه‌خانه‌های آب به نشریه ۴۷۰ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور (راهنمای طراحی تلمبه‌خانه‌های آب) مراجعه شود. 2-۵-۵ انشسعاب‌ها انشعابات عبارت است از کلیه تجهیزاتی که به‌وسیله آن می‌توان آب را از شبکه توزیع به شبکه داخلی مشترکین هدایت کرد. در خطوط اصلی شبکه توزیع با قطر بیش از ۴۰۰ میلی‌متر باید از گرفتن هرگونه انشعاب خودداری شود. درصورت ضرورت, انشعابات از خط لوله‌ای که به موازات خط لوله اصلی اجرا می‌گردد گرفته می‌شود. لازم به ذکر است درصورتی‌ که در شهرها یا روستاهای با جمعیت کم» قطر لوله اصلی تغذیه کننده بدنه شبکه توزیع کم‌تر از ۴۰۰ میلی‌متر باشد نیز باید از گرفتن انشعاب از آن خودداری شود تا شرایط لازم برای کنترل و پایش شبکه توزیع فراهم شود. به‌طور کلی توصیه می‌شود حداکثر قطر لوله انشعاب دهنده به ۱۵۰ تا تبصره: در هرصورت نباید از بدنه اصلی شبکه انشعاب گرفته شود. انتخاب قطر مناسب برای لوله انشعاب بسیار مهم است. در انتخاب قطر لوله انشعابء بده لحظه‌ای مصرف, حداقل فشار در محل انشعاب باید کم‌تر از یک سوم قطر لوله شبکه شهری باشد. حداقل این قطر برای ساختمان‌های ویلایی ۲/۴ اینچ (۲۰ میلی‌متر) ساختمان‌های چند طبقه یک اینچ (۲۵ میلی‌متر) و مشترکین تجاری کم مصرف ۱/۲ اینج (۱۲ میلی‌متر) است. تذکر: در خصوص انشعابات پرمصرف نظیر ساختمان‌های بلندمرتبه ضروری است مشترک نسبت به احداث مخزن بعد از محل کنتور اقدام نماید. تامین فشار آب داخل ساختمان این گونه انشعابات به‌عهده مشترک است و به‌هیچ عنوان پمپاژ مستقیم از شبکه نظر به کوتاه بودن خطوط لوله مستقیم و تعدد پیچ و خم‌ها در شبکه داخلی ساختمان» افت فشار موضعی ناشی از زانویی‌ها و شیرفلکه‌هاء نسبت به افت فشار خطی لوله‌ها قابل صرف‌نظر کردن نیست. برای محاسبه افت فشار در شبکه آبرسانی داخل ساختمان از روش واحدی (بارگذاری) استفاده می‌شود. یادآوری: برای آشنایی با جزئیات انشعابات منازل به استانداردهای مربوطه رجوع شود. -------- صفحهٔ بعد -------- 7 ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی ۵-۵-۵ تاسیسات و تجهیزاتن جنبی ۱-۵-۵-۵ ضوابط تامین نیازهای آتش‌نشانی آن» شبکه توزیع آب و شیرهای آتش‌نشانی مربوط طراحی شود. ۱-۱-۵-۵-۵- نوع شیرهای آتش‌نشانی به‌طور کلی این شیرها به دو نوع ایستاده (رو زمینی) و زیرزمینی تقسیم‌بندی می‌شود. انتخاب نوع شیر به شرایط خاص محلی, ۲-۱-۵-۵-۵- فاصله شیرهای آتش‌نشانی - در مناطقی که خطر آتش‌سوزی زیاد است (مثل مناطق حساس و متراکم تجاری و صنعتی» بازار و مناطق مسکونی با تراکم زیاد) فاصله شیرهای آتش‌نشانی باید به‌نحوی باشد که در هر نقطه بتوان حداکثر از فاصله ۷۵ متری (با کمک شیلنگ) آب مورد نیاز برای آتش‌نشانی را از شبکه توزیع آب تامین کرد. در مراکزی که احتمال آتش‌سوزی‌های بزرگ وجود دارد (مثل انبار کالاهای قابل اشتعال)» باید ۲ الی ۳ شیر آتش‌نشانی در اطراف آنها پیش‌بینی شود. - در مناطقی که خطر آتش‌سوزی متوسط است (مشل مناطق مسکونی و تجاری با تراکم متوسط)» فاصله شیرهای آتش‌نشانی باید به‌نحوی باشد که در هر نقطه از شهر بتوان حداکثر از فاصله ۱۰۰ متری (با کمک شیلنگ) آب مورد نیاز برای آتش‌نشانی را از شبکه توزیع آب تامین کرد. - در مناطقی که خطر آتش‌سوزی کم است (مثل مناطق مسکونی با تراکم کم) فاصله شیرهای آتش‌نشانی باید به نحوی باشد که در هر نقطه از شهر بتوان حداکثر از فاصله ۱۵۰ متری (با کمک شیلنگ) آب مورد نیاز برای آتش‌نشانی را از - در مناطقی که خطر آتش‌سوزی بسیار کم باشد.ء با توجیه کافی می‌توان فواصل بیش‌تری را برای شیرهای آتش‌نشانی در نظر گرفت. تبصره ۱: در چهارراه‌های اصلی باید حداقل یک شیر آتش‌نشانی ایستاده وجود داشته باشد. در چهارراه‌های بزرگ با ترافیک تبصره ۲: در مجاورت مراکز عمومی بزرگ از قبیل بیمارستان‌هاء سینماهاء مدارس و غیره» باید حداقل یک شیر آتش‌نشانی ۳-۱-0-0-۵- فشار مجاز شبکه برای آتش‌نشانی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مبانی طراحی سامانه نوزیع ش آتش‌سوزی‌های بزرگ وجود دارد (مثل انبار کالاهای قابل اشتعال) لازم است محاسبه فشار شبکه بر مبنای برداشت آب از ۲ الی تبصره۱: در مناطقی که شبکه قادر به تامین فشار لازم برای تامین آب مورد نیاز مصرف آتش‌نشانی نباشد باید با اتخاذ تدابیر ۶-۱-0-۵-۵- بده قابل برداشت از هر شیر آتش‌نشانی طراحی شبکه باید به نحوی باشد که برای مصارف آتش‌نشانی بتوان از هر شیر آتش‌نشانی به میزان ۱۰ لیتر بر ثانیه (برای مناطق با خطر آتش‌سوزی کم) و ۲۰ لیتر بر ثانیه (برای مناطق با خطر آتش‌سوزی زیاد) آب برداشست کرد. در مناطقی که خطر آتش‌سوزی بسیار کم باشد. با توجیه کافی می‌توان بده کم‌تری تا ۷ لیتر بر ثانیه نیز در نظر گرفت. تبصره: در طراحی شبکه توزیع آب لازم است قبل از تهیه طرح قطعی» جهت بررسی امکانات محلی با مسوولین اداره آتش‌نشانی محل مشورت شده و نظریات و تجربیات آنان مدنظر قرارگیرد. ۵-۱-0-0-۵- زمان آتش‌سوزی و بده مورد نیاز اطفای حریق بده و زمان متوسط مورد نیاز برای اطفای حریق به منظور محاسبه شبکه توزیع و نیز تعیین ظرفیت اضافی مخازن براساس اطلاعات سازمان آتش‌نشانی مشخص می‌شود. در صورت عدم وجود اطلاعات می‌توان از جدول (۱-۵) استفاده کرد. تبصره ۲: در حالاتی که احتمال آتش‌سوزی‌های بزرگ زیاد باشد.ء با صلاحدید اداره آتش‌نشانی محل می‌توان بده و زمان مورد نیاز اطفای حریق را بیش‌تر از مقادیر ارائه شده در جدول (۱-۵) درنظر گرفت. در هرصورت در کنترل محاسبات شبکه توزیع آب لازم است ملاحظات اقتصادی در اعمال بده آتش نشانی در گره‌های مصرف برای تصمیم گیری نهایی لحاظ شود. تذکر: برای کنترل محاسبات باید با توجه به نوع بافت شهری و نقاط بحرانی در آن تعدادی شیر آتش‌نشانی در منطقه تحت پوشش هر مخزن با اعمال بده آتش‌نشانی درنظر گرفته شود. اعداد جدول (۱-۵) مربوط به مجموع بده قابل استفاده در اطفای حریق از چندین شیر آتش‌نشانی است که هر شیر بسته به اهمیت آتش‌سوزی می‌تواند یکی از بده‌های ۰۲۰ ۱۰ یا ۷ لیتر بر ثانیه باشد. جدول ۱-۵- بده و زمان مورد نیاز اطفای حریق برحسب نوع بافت شهری زیر پوشش مخازن [۲۷] . با و بده آتش‌نشا زمان اطفای حریق مک سک اک اک هه ۴ مناطق تولیدی و کارگاه‌های صنعتی -------- صفحهٔ بعد -------- را ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی ۲-0-0-۵- سیستم‌های گندزدایی ! در شبکه‌های گسترده توزیع آب به‌منظور تامین حداقل میزان کلر باقی‌مانده در طول شبانه‌روز و در کلیه نقاط شبکه و پرهیز از افزایش میزان کلر دریافتی توسط اولین مشترک» تزریق مجدد کلر در نقاطی از شبکه لازم می‌شود. تعداد و موقعیت نقاط و نرخ تزریق کلر با استفاده از تلفیق نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیکی-کیفی و بهینه‌سازی و با رعایت محدودیت‌های فنی و بهداشتی انجام می‌شود. تبصره: نکات فنی که در این مورد باید رعایت شود عبارت است از: رعایت زمان ماند مناسب و تامین حداقل کلر باقی‌مانده و امکان استقرار تجهیزات. برای آشنایی بیش‌تر با تجهیزات کلرزنی در شبکه توزیع به نشریه ۵۹ طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی (تجهیزات کلرزنی) ۱-۳-0-۵-۵- مناطق مجزا (ایزوله) شده (۲)1۷1۸ به‌منظور انجام کنترل دائمی بازده حجمی شبکه توزیع و کنترل تلفات آب در آن» ایزوله‌بندی (مجزاسازی) شبکه توزیع ضروری است. برای ایجاد منطقه ایزولهء شبکه توزیع آب تحت پوشش هریک از مخازن به مناطق مجزا شده با شبکه‌های کوچک‌تر تفکیک می‌شود که ورود و خروج آب به آن از یک یا چند مسیر محدود و مشخص صورت گرفته و از کلیه مناطق مجاور خود به وسیله بستن شیرهای قطع و وصل منطقه‌ای مجزا می‌شود. براساس تعریفء هر منطقه ایزوله دارای خصوصیات مشخصی از نظر جمعیت تعداد انشعابء تعداد مشترکین» طول لوله اصلی و فرعی شبکه., نسبت طول لوله به انشعابات, تعداد و نوع مصرف‌کنندگان عمده شبانه فشار متوسط شبانه» شرایط زیربنایی» قدمت شبکه, تعداد حوادث بر روی خطوط اصلی و انشعابات و ... می‌باشد. ابعاد ایزوله معمولا بین ۵۰۰ تا ۵۰۰۰ مشترک متغیر است ولی بهترین ابعاد ایزوله جهت اندازه‌گیری جریان حداقل شبانه بین ۵۰۰ ۱۵۰۰۱ مشترک می‌باشد. برای أشنایی بیش‌تر با مناطق ایزوله به نشریه ۵۵۶ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور (راهنمای شناخت و عوامل موثر در آب به‌حساب نیامده و راهکارهای کاهش آن) رجوع شود. برای شناخت مرزهای ایزوله و شیرآلاتی که باید بسته یا باز نگه‌داشته شوند استفاده از مدل تحلیل هیدرولیکی توصیه می‌شود. برای سهولت انجام اندازه‌گیری‌های مربوط به مناطق مجزا شده در زمان بهره‌برداری» که با داده‌برداری و پایش آنها زمینه لازم برای تعیین مقدار نشت در سیستم و برنامه‌ریزی لازم برای کاهش هدررفت فراهم می‌شود. لازم است در زمان طراحی, شبکه به ایزوله‌های مختلف تقسیم شده و تاسیسات لازم از قبیل حوضچه‌هاء کنتورهای آندازه‌گیری جریان و شیرهای قطع و وصل لازم برای قطع جریان به خارج از منطقه ایزوله پیش‌بینی شود. برای شناخت و کاهش مقدار آب به‌حساب نیامده» وجود کنتور و اندازه‌گیری دایم جریان و فشار شبکه ضروری است. لذا در مرحله طراحی باید در تمامی مبادی تولید آب و خروجی تصفیه‌خانه‌ها و مخازن» حوضچه‌های نصب کنتورهای حجمی درنظر گرفته شود. 011109 (9 1۱ هه ۱ 4۵ 31010716 101۵1۳01 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مبانی طراحی سامانه توزیع 1۳ همچنین در کلیه نقاط حساس شبکه نیز حوضچه‌ها و تاسیسات لازم برای نصب فشارسنج‌های دایمی پیش‌بینی شود. کلیه نقاطی که جریان سنجی و فشار سنجی در آنها ضروری است در نشریه ۵۵۶- الف معرفی شده‌اند. به‌منظور کنترل دائمی بازده حجمی شبکه توزیع آب از کنتورهای جریان‌سنج ناحیه‌ای استفاده می‌شود و با برقراری ارتباط بین کنتورهای مذکور و درصورت وجود سیستم تله‌مترینگ می‌توان وضعیت جریان ورودی و یا خروجی از ناحیه ایزوله شده را در هر زمان تبصره: در آرایش‌های شبکه توزیع ذکر شده در بند ۲-۵ توصیه می‌شود که طراح امکان ایزوله کردن شبکه طراحی شده را در طرح اولیه خود مدنظر قرار دهد. ۲-۳-۵-۵-۵- رعایت ضوابط استاندارد در اجرای شبکه عدم رعایت ضوابط استاندارد در اجرای شبکه توزیع و عدم انجام نظارت کافی در این زمینه باعث ایجاد نابسامانی‌ها و نواقصی می‌شود که باعث بروز و افزایش نشت و هدررفت آب می‌گردد. مهم‌ترین نکاتی که در این زمینه باید رعایت شود عبارت است از: - استفاده از مصالح مناسب با کیفیت کافی (دارای نشان کنترل کیفیت 02 با کلاس فشاری مناسب - بسترسازی مناسبء رعایت عمق استانداردء ایجاد تراکم لازم برای خاک پوشش روی لوله - انجام آزمایش فشار و اطمینان از آب‌بندی کافی لوله‌ها و تجهیزات نصب شده - استفاده از قطرهای طراحی شده برای جلوگیری از افزایش یا کاهش بیش از حد فشار - اجرای تمام مخازن طراحی شده - ایجاد زون‌های فشاری و نواحی ایزوله (10۸1۸) - نصب و تنظیم صحیح شیرألات به‌خصوص شیرهای فشارشکن - احداث حوضچه‌های لازم برای استقرار کنتورهای حجمی و فشارسنج‌ها - تهیه کنتورهای با دقت بالا و نصب استاندارد آزها در محل مشترکین - دقت و رعایت ضوابط استاندارد در نصب انشعابات - استقرار سیستم پایش از دور - قابلیت مقابله با بحران آب و جیره‌بندی از طریق شیرهای قطع و وصل اصلی - قابلیت شناسایی مشترکین تحت پوشش شیرهای شبکه - حفظ شرایط استاندارد از نظر فواصل شیرهاء محدوده تحت پوشش هر شیرء حداکثر تعداد شیر برای قطع آب یک لوله برای رفع ترکیدگی و ... -------- صفحهٔ بعد -------- ق ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی - دسته‌بندی و بایگانی اسناد و مدارک و نقشه‌های طرح و نحوه گزارش گیری از آن در دفتر فنی کارفرما برای جزییات بیش‌تر به نشریه ۳۰۳ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (مشخصات فنی عمومی کارهای خطوط لوله آب و -------- صفحهٔ بعد -------- سار ضوابط طراحی و فصل ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نسشسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی 71۷ -۱-۹٩‏ کلیات در این فصل نکات ضروری در طرح‌های آب شهری و روستایی از قبیل حفاظت در مقابل آلودگی‌هاء انتخاب تجهیزات و مصالحء نحوه استقرار خطوط لوله و شیرهاء سامانه مقابله با خوردگی و پایش از دور ارائه می‌شود. ۲- ۹- حفاظت در مقابل آلودگی حفاظت در مقابل هر نوع آلودگی یکی از اساسی‌ترین نکات در خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع آب شرب است. به‌این منظور باید موارد زیر رعایت شود: - نباید هیچ‌گونه اتصالی بین لوله و متعلقات حامل آب شرب و همچنین لوله و متعلقات حامل آب‌های با کیفیت نامطلوب (آب آلوده, نامطمئن و آب‌های استفاده مجدد) وجود داشته باشد. - امکان برگشت آب از داخل اماکن مشتر کین و یا وسایل مصرف به شبکه» چه از طریق سیفون شدن یا هر طریق دیگری وجود نداشته باشد. - باید از عبور لوله‌های آب شرب از مجاری فاضلاب» زهکش‌هاء آدم‌روها و حوضچه‌های متصل به آنها و همچنین نصب لوله‌های آب شرب در زمین‌های آلوده به فاضلاب اجتناب شود. درصورت اجبار به عبور لوله در تقاطع و یا هم‌جواری با موارد فوق» لازم است تمهیدات لازم دراین خصوص رعایت شود. - جهت جلوگیری از آلودگی آب شرب در شبکه توزیع» زهکش حوضچه شیرهاء کنتورها و سایر لوازم نباید مستقیما به مجاری آب‌های سطحی و فاضلابروها متصل شوند. - زه‌آب و نشتاب حوضچه‌ها را چنان‌چه در معرض سیلاب قرار نگیرند می‌توان به سطح زمین و چاه‌های جاذب تخلیه کرد. - در ساختمان حوضچه‌ها باید تدابیر لازم جهت تهویه هو پیش‌بینی شود. در طراحی و محاسبات هیدرولیکی شبکه‌های توزیع باید کلیه ضوابط موضوع این نشریه رعایت شود. به‌علاوه باید به مسایلی از قبیل سهولت در امر بهره‌برداری» صرفه‌جوبی در نیروی انسانی و تحهیزات. مصالح, محافظلت در مقابل صدمات. خورندگی و توجه کامل مبذول شود. 2-1- تجهیزات مورد استفاده در خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع تجهیزات مورد استفاده در خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع آب شامل لوله‌هاء اتصالات, شیرآلات و متعلقات است که باید ضمر -------- صفحهٔ بعد -------- 7۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب سهری و روستایی موجود سامانه آبرسانی از جمله مخازن, لوله‌هاء ایستگاه‌های پمپاز و غیره مورد بررسی قرار گیرد و در صورت سالم بودن از آنما استفاده شود. -۱-2- لوله‌ها به‌طور کلی نکات زیر باید در زمان مطالعات و طراحی در انتخاب جنس مدنظر قرار گیرد: - امکان تهیه در محل و یا از نزدیک‌ترین فاصله - ضریب زبری هیدرولیکی مناسب (ضریب 11۷۷ل) در فرمول هیزن ویلیامز تا حد آمکان بزرگ و یا ضریب ! در فرمول دارسی وایسباخ تا حد امکان کوچک باشد) بسته به نوع لوله و یا پوشش داخلی آن - امکان آسیب پذیری لوله به هنگام حمل و نقل, ریسه کردن و کارگذاری لوله, یا به علت ضربات هیدرولیکی ناشی از تغییر جریان و یا ضربات خارجی - مسایل مربوط به نصب. تعمیرات و نگهداری - تغییر قطر و ضریب زبری در آثر رسوب‌گذاری - قیمت تمام شده مشتمل بر اجرای پوشش‌های لازم - مقاومت در مقابل فشارهای داخلی و ضربه قوچ (چکش آبی) - مقاومت در مقابل بارهای خارجی و انتخاب بسترسازی با تکیه‌گاه مناسب - سهولت حمل و نقل و هزینه‌های مترتب بر آن - مقاومت در برابر عوامل خورنده از داخل و خارج لوله و آنتخاب پوشش و حفاظت‌های مناسب با توجه به میزان خورندگی محیط - تغییر شکل‌پذیری لوله در مقابل نیروهای خارجی هنگام حمل و نصب و اثر آن بر روی پوشش داخلی - محدودیت قطر - مشکل شناور شدن لوله در مناطق باتلاقی و مناطق با سطح بالای آب زیرزمینی - افزایش هزینه‌ها جهت بسترسازی مناسب - تغییر مقاومت فشاری لوله در اثر تغییر درجه حرارت آب و محیط - مقاومت در مقابل عوامل محیطی - امکان عبور از مناطق پر پیچ و خم کوهستانی - سهولت نصب استاندارد انشعابات خانگی به منظور تحقق انتخاب مناسب تجهیزات در طرح» ضروری است ملاحظات و بررسی‌های زیر در زمان انجام مطالعات مرحله اول و قبل از تصمیم‌گیری در مورد نوع مصالح و تجهیزات صورت گیرد: - بررسی منابع تامین لوله‌هاء اتصالات و شیرآلات در منطقه - بررسی و پیمایش مسیرهای ممکن جهت انتقال آب و انتخاب مناسب‌ترین گزینه برای مسیر - بررسی توپوگرافی مسیر و انتخاب مناسب‌ترین شیوه جهت انتقال آب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سشسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی 7۹ - بررسی مقدماتی هیدرولیک و انتخاب قطر مناسب با توجه به نیاز آبی و ملاحظات فنی و اقتصادی آن - بررسی کلیه عوامل تاثیرگذار در انتخاب جنس لوله و اتصالات از قبیل جنس خاک. مسیر لوله‌گذاری, تملک اراضی, مسیل‌هاء سهولت لوله گذاری, تقاطع با جاده یا بزرگراه» حفر ترانشه‌های عمیق, خاکبرداری و خاکریزی‌هاء امکان رانش زمین» وجود گسل,ء زه کش بودن خاک مسیر لوله گذاری» وجود آبراهه‌های فصلی یا دایمی و نیز کیفیت آب جاری شده در آبراه‌ها و وجود راه‌های دسترسی - بالا بودن سطح آب زیرزمینی در مسیر - عبور از مجاری سطحی - بررسی کیفیت آب از نظر خورندگی و یا رسوب‌کنندگی - بررسی کیفیت خاک مسیر لوله‌گذاری از نظر شاخص‌های مختلف خورندگی از قبیل مقاومت مخصوص خاک. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و باکتری‌های احیا کننده سولفات در خاک - بررسی عمق یخبندان براساس مطالعات هواشناسی در طول مسیر خط انتقال - بررسی تغییر درجه حرارت آب در منبع تامین آب - درنظر گرفتن ملاحظات بهداشتی انواع لوله‌هایی را که می‌توان در طرح‌های انتقال آب مورد استفاده قرار داد در سه ساختار اصلی فلزی» سیمانی و مواد سنتتیک (مصنوعی) تقسیم بندی می‌شوند. رتبه بندی لوله‌ها که نشان دهنده شدت مزایا و معایب آنها است در جدول (۱-۶) ارائه شده است. استفاده از عبارت‌های نظیر عالی یا خیلی زیاد (۴)» خوب یا زیاد (۳)» متوسط یا کم (۲)» ضعیف یا خیلی کم (۱) برای مقایسه لوله‌ها در شرایط متعارف و یکسان عنوان شده است. لازم به ذکر است که برای جبران نقاط ضعف یا بالا بردن مقاومت هریک از انواع لوله ها می‌توان اقداماتی انجام داد که در مقایسه اقتصادی باید هزینه‌های مربوط نیز منظور شود. تذکر: در استفاده از اعداد جدول (۱-۶) باید تغییرات احتمالی در اثر پیشرفت فناوری‌های ساخت در زمان طراحی و همچنین کیفیت محصول تولیدی کارخانجات مختلف نیز در نظر گرفته شود. جدول ۱-1- امتیازبندی انتخاب نوع و جنس لوله‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- 2 ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی ادامه جدول ۱-1- امتیازبندی انتخاب نوع و جنس لوله‌ها یمان:د ۳ ۱۱ کلم محدودیت فطر عدم نیاز به بسترسازی خاص اع عدم تغییر وت فشاری لوله در اثر افزایش درجه حرارت ۳ ۳ ۳ ۳ ۱ ۱ ۳ # استفاده از لوله صرفا درصورت صدور مجوز از مقامات مسئول امکان‌پذیر است و در هرصورت باید تبعات بهداشتی و محیط زیستی استفاده از آزبست بر روی سلامت انسان‌ها کاملا مورد توجه قرار گیرد. با توجه به فاصله محل پروژه تا کارخانه سازنده امتیازبندی می‌شود. در زمان انجام مطالعات نیاز به استعلام قیمت است. معیار تصمیم‌گیری مثل سهولت نصبء بسته به جنس لوله مثل پلی اتیلن» چدن و غیره» امتیازی درنظر گرفته شود. استفاده از روش ساده و کاربردی محموع وزنی ساده (5۸۷۷) پیشنهاد می‌شود. امتیاز هر جنس لوله از رابطه زیر به‌دست می‌آید: 1 (۱۳۶) ,۷۷:۴ ر2 < امتیاز هر جنس اوله 1-1 که ۷ وزن و میزان اهمیت هر معیار تصمیم گیری» تعداد معیارها و زک امتیازی است که به هر معیار بسته به جنس لوله داده شده است. در نهایت هر جنسی که بیش‌ترین امتیاز را داشته باشد به‌عنوان بهترین جنس لوله انتخاب می‌شود. نکنته مهم وزن ۲-2-۹ شیرها به‌طور کلی شیرها برحسب کاربردشان در خطوط انتقال یا شبکه‌های توزیع به دو دسته عمده تقسیم می‌شوند: الف- شیرهایی که برای سهولت راهبری, نگهداری و تعمیرات در خطوط لوله مورد استفاده قرار می‌گیرند» نظیر شیرهای قطع و وصل جریان» شیر حفاظت از شکستگی» شیر هواء شیر تخلیه, شیر آتش‌نشانی ب- شیرهایی که برای کنترل هیدرولیکی خطوط لوله مورد استفاده قرار می‌گیرند. نظیر شیر فشارشکن» شیر یکطرفه» شیر کنترل جریان نکته مهم در این بحث. رعایت موقعیت استقرار شیرهاء نوع, تعداده قطر و فواصل شیرها از یکدیگر می‌باشد. لازم به ذدکر است که استانداردهای مربوط به شیرآلات و ضوابط انتخاب نوع و اندازه شیرآلات در نشریه ۵۲۹ ارائه شده است و در این نشریه صرفا به برخی موارد مرتبط با طراحی سامانه‌های آبرسانی به اختصار اشاره می‌شود. |- 510۱6 ۸0010۷6 8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی )۳ ۱-۱-۲-2-1- شیر قطع و وصل این شیرها در انواع مختلف کشویی» پروانه‌ای", بشقابی " و کروی" ساخته می‌شوند. ساده‌ترین و ارزان‌ترین نوع شیرهای قطع و وصل, نوع کشویی است. - شیر کشویی جهت قطع و وصل جریان آب در خطوط لوله مورد استفاده قرار می‌گیرد. این شیر رایج‌ترین نوع شیر در شبکه‌های توزیع آب است. - شیر کشویی از دیدگاه بهره‌برداری» نگهداری و تعمیرات. دارای کارآیی‌های مختلفی نظیر شناسایی شبکه. استفاده در مواقع بروز حادثه, اجرای عملیات تعیین محدوده نشت. شناسایی نشت شبکه و ایزوله کردن شبکه می‌باشد. - تعداد شیرها باید کافی بوده و به‌نحوی روی خطوط لوله پیش بینی شوند که هنگام قطع آب و تعمیرات, احتمال ورود آلودگی به داخل لوله به حداقل ممکن برسد. - معمولا در هر تقاطع حداقل دو عدد شیر درنظر گرفته می‌شود. - معمولا شیرها به‌نحوی روی خطوط لوله تعبیه می‌شوند که برای خطوط با اقطار پایین (تا ۴۰۰ میلی‌متر) باعث قطع آب در طول بیش‌تر از ۴۰۰ متر نشود. فواصل بین شیرها در اقطار بیش از ۴۰۰ میلی‌متر از ۵۰۰ تا ۷۰۰ متر و در خطوط آبرسانی (با توجه به امکان دسترسی به شیرخانه‌هاء. سهولت در آزمایش فشار خطوط لوله در زمان راه‌اندازی» جلوگیری از هدررفت آب در زمان تعمیرات و همچنین جنس و قطر لوله» شرایط طرح و عوامل اقتصادی) از ۱۵۰۰ تا ۴۰۰۰ متر در نظر گرفته می‌شود. - معمولا در اقطار بیش از ۲۵۰ میلی‌متر به‌جای شیر کشویی از شیر پروانه‌ای و برای اقطار بزرگ‌تر از ۶۰۰ میلی‌متر از شیر پروانه‌ای همراه با کنارگذر استفاده شود. آن که قطع آب در اثر حادثه برروی خود تغذیه کننده باشد. - توصیه می‌شود شیرهایی که در داخل حوضچه‌ها نصب می‌شوند مجهز به اتصالات مخصوص برای پیاده کردن باشند. ۲-۱-۲-2-۹- شیر آتش‌نشانی * شرایط استفاده از شیرهای آتش‌نشانی باید منطبق با ضوابط مندرج در بند ۱-۵-۵-۵ این نشریه باشد. |- 02316 6 6 ]1167 -2 6 حاه‌ان) -3 6 |3۵ -4 5- ۳1۳۲ 01 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی ۳-۱-۲-2-۹- شیر هوا! هدف اصلی از نصب شیرهای هوا در خطوط لوله. برقراری جریان ورود و خروج هوا به لوله در مواقع راه‌اندازی و تخلیه لوله‌ها در زمان تعمیرات است. در مواقع راه‌اندازی و تخلیه شبکه توزیع» این عمل توسط شیرهای آتش‌نشانی و در زمان بهره‌برداری» توسط شیرهای مصرف مشترکین و شیرهای آتش‌نشانی انجام می‌گیرد. در خطوطی که انشعاب مشترکین و شیر آنش‌نشانی وجود ندارد (به‌خصوص خط لوله خروجی مخزن تا اولین انشعاب مشترکین) باید شیر هوا درنظر گرفته شود. انواع شیرهای هوا به شرح زیر است: - شیر هوای یک روزنه: برای فشارهای کاری کم تا متوسط (تا ۱۰ بار) و فقط برای ورود و خروج حجم هوای کم برای اقطار کم‌تر از ۳۰۰ میلی‌متر کاربرد دارد. - شیر هوای دو روزنه": علاوه بر فشارهای بالا (بیش از ۱۰ بار) برای مواردی که موضوع تخلیه و ورود هوا مدنظر باشد نیز کاربرد دارد. - شیرهای ضد خلاء": از این شیرها برای ورود هوا به داخل لوله به‌منظور جلوگیری از ایجاد خلاء استفاده می‌شود. همچنین در نقاطی که براساس تحلیل ضربه قوچ نیاز به نصب شیر هوا وجود دارد انتخاب نوع شیرء قطرء محل استقرار و فواصل آن با توجه به موارد زیر تعیین می‌شود: - نصب شیر باید در نقاط مرتفع (گرده ماهی) مسیر خط انتقال انجام شود. همچنین در نقاطی از خطوط انتقال آب که - در مسیرهایی که تقریبا مسطح بوده و یا تغییر جهت شیب در فاصله بیش از ۶۰۰ تا ۸۰۰ متر رخ نمی‌دهد باید در فاصله - قطر شیر هوا به خصوص در خطوط پمپاژز باید با توجه به شیب خط لوله محاسبه شود. توصیه می‌شود در خطوط پمپاز به‌دلیل تغییرات سریع و ناگهانی فشار آب از شیر هوای دو روزنه استفاده شود. همچنین جدول (۲-۶) می‌تواند به‌عنوان راهنما برای انتخاب قطر شیر هوا مورد استفاده قرار گیرد. جدول ۲-1 راهنمای تعیین قطر شیر هوا [ ۷۲] قطر شیر هوا (میلی‌متر) قطر لوله اصلی (میلی‌متر) ۶۰ ۹ ۱۳۰ |- ۸۱۳۲ [6 6 ۸۱۲ ع[ع8 51۳ -2 6 ۸۱۲ 10۱6 -3 4- ۸ 5۳۵6 ۸1۲ 60 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ثسشسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی ۳۳ شود. - شیرهوا باید در داخل حوضچه قرار گیرد. - در شیرهای هوا باید پیش‌بینی‌های لازم جهت جلوگیری از نفوذ آلودگی‌های احتمالی (گرد و خاک, حشرات و غیره) به داخل شبکه انجام گیرد. حوضچه باید حداقل ۱۵ سانتی‌متر بالاتر از سطح طبیعی زمین قرارگیرد. - برای تخلیه هوا هنگام پرکردن و یا تامین هوا هنگام تخلیه لوله‌های انتقال آب, درنظر گرفتن شیرهای هوا با روزنه بزرگ ضروری است. حفاظتی انجام شود. *-24-۱-۲-2- شیر تخلیه آب! - قطر شیر تخلیه برای لوله‌های خطوط انتقال به شرح جدول (۳-۶) است. جدول ۳-۹- راهنمای تعیین قطر شیر تخلیه در خطوط انتقال آب [ ۷۲] قطر شیر تخلیه (میلی‌متر) قطر لوله اصلی (میلی‌متر) - محل شیرهای تخلیه در خطوط انتقال با توجه به پروفیل طولی خطء سهولت تخلیه و تاسیسات مجاور تعیین می‌شود. شیرهای آتش‌نشانی انجام می‌گیرد. 6 1۳۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی وصل و تخلیه آب در برخی از نقاط پست با فشار بالا ضروری است. - لوله‌های تخلیه نباید مستقیما به مجاری آب‌های سطحی و فاضلابروها متصل شود و قبل از تخلیه به مجاری آب‌های - در انتهای لوله تخلیه» جهت جلوگیری از ورود مواد آلود کننده» حشرات و جانوران به داخل لوله» باید دریجه تخلیه! (بادیزنی) درنظر گرفته شود. - برای سهولت بهره‌برداری و جلوگیری از نشت» توصیه می‌شود از یک مجموعه دوتایی شیرهای تخلیه به‌صورت سری استفاده شود. -۲-۲-2- شیرهای کنترل این‌گونه شیرها عمل کنترل هیدرولیکی فشار و جریان آب را در خطوط انتقال یا شبکه‌های توزیع انجام می‌دهند. با توجه به آن که در سامانه‌های انتقال و توزیع آب» محل تامین» محل تصفیه‌خانه» محل ایستگاه‌های پمپاژ و محل مخازن ذخیره و نقاط مصرف.» از نظر مسافت و توپوگرافی مسیر, دیکته کننده روش انتقال و توریع آب خواهند بود. لدا کاربرد شیرهای کنترل کننده که از مهم‌ترین آنها می‌توان به شیرهای کنترل فشار آب و شیرهای کنترل جریان آب اشاره کرد. به‌طور کلی شیرهای کنترل کننده فشار آب شامل شیر فشار شکن,» شیر اطمینان و شیر ثابت نگه‌دارنده فشار می‌باشند. شیرهای کنترل کننده جریان آب نیز شامل شیرهای کنترل بده» شیرهای کنترل سطح آب در مخازن و شیرهای یکطرفه می‌باشند. لازم است در انتخاب شیرهای کنترل با توجه به فشار و بده جریان؛ محدوده خلاءزایی شیر کنترل شود. ۱-۲-۲-2-۹- شیر فشارشکن ۲ این شیر یکی از انواع شیرهای کنترل هیدرولیکی جریان آب در خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع آب محسوب می‌شود که به‌وسیله آن می‌توان فشار آب را تا مقدار مورد نیاز کاهش داده یا تنظیم کرد. در خطوط انتقال آب به‌صورت ثقلی» برای جلوگیری از فشارهای بالا و در نتیجه کاهش حوادث و تلفات آب و نیز کاهش فشار کار لوله و ضخامت لوله‌ها و در نتیحه کاهش هزینه‌هاء استفاده از شیر فشارشکن توصیه می‌شود. جهت تعیین محل بهینه استقرار شیرهای فشارشکن در خطوط انتقال آب لازم است پروفیل هیدرولیکی خط انتقال ترسیم و براساس محدودیت‌های فنی از قبیل فشار آب» منحنی خلاءزایی شیر و هزینه‌های تهیه لوله (از نظر جنس» ضخامت یا کلاس فشار لوله) نسبت به تعیین محل استقرار شیر و تعداد آن تصمیم‌گیری کرد. قطر شیر فشارشکن با در نظرگرفتن بده مورد نیاز؛ سرعت بهینه و فشار ورودی و خروجی پیشنهادی شرکت سازنده تعیین می‌شود. استفاده از حوضچه فشارشکن به‌جای شیر فشارشکن, در بعضی از طرح‌ها پیشنهاد می‌شود. لازم به‌ذکر است که استفاده از حوضچه فشارشکن علاوه بر هزینه‌های احداث و تملک زمین, احتمال سرریز شدن و اتلاف آب را دربر خواهد داشت» ضمن آن که در ۱- ۳۱۵0 6 2- ۳۳۹۹۷۳۵ 100۵ ۷۵1۷۵ )۳1۹۷/( -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تَسنَسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات ی ۳۰ مناطق سردسیر نیز احتمال یخ‌زدگی آب در حوضچه وجود خواهد داشت. بنابراین در استفاده از حوضچه فشارشکن در خطوط انتقال به‌صورت نقلی. باید ملاحظات فوق با توجه به سایر مسایل فنی و همچنین مسایل بهداشتی و جلوگیری از آلودگی در نظر گرفته شود. در صورت ضرورت» استفاده از حوضچه فشارشکن بیش‌تر در خطوط انتقال آب خام توصیه می‌شود. در استفاده از شیر فشارشکن در اقطار کوچک‌تر از قطر خط انتقال, باید هزینه‌های تهیه شیر و اتصالات برای تغییر قطرء در مقابل هزینه استفاده از شیر فشارشکن هم قطر لوله خط انتقال, مورد بررسی و مقایسه اقتصادی قرار گیرد. شیر فشارشکن در شبکه‌های توزیع جهت انجام ناحیه‌بندی فشار شبکه» انجام مدیریت فشار در سطح شبکه و یکنواخت کردن فشارء مورد استفاده قرار می‌گیرد. تراز محل استقرار شیر فشارشکن در سطح شبکه. با توجه به طرح ناحیه‌بندی و براساس حداکثر فشار مجاز و خطوط تراز ارتفاعی برای تعیین مقدار فشار خروجی شیر فشارشکن در خطوط انتقال آب باید به نکات زیر توجه شود: - بحرانی‌ترین نقاط مسیر در پایین‌دست (مرتفع‌ترین» گودترین و دورترین نقاط) - جنس و کلاس فشار لوله - منحنی خلاءزایی شیر فشارشکن (با توجه با کاتالوگ کارخانه سازنده) - بهینه کردن تعداد و محل نصب شیرهای فشارشکن تعیین مقدار فشار خروجی شیر فشارشکن در شبکه توزیع با رعایت بند ۲-۱-۲-۵ بر اساس تامین حداقل فشار در حداکثر مصرف شبکه در نقاط بحرانی (مرتفع‌ترین» نزدیک‌ترین و دورترین نقاط) انجام می‌شود. تذکر: به‌منظور کاهش هرگونه فشار اضافی در شبکه که در عین حفظ حداقل فشار استاندارد باعث کاهش نشت. حوادث و مصارف ناخواسته آب می‌شود. استفاده از کنترل کننده فشار که به همراه شیر فشارشکن عمل می‌کند برای مناطقی که ناحیه‌بندی - با توجه به هزینه‌های تهیه و نصب شیر فشارشکن,» توصیه می‌شود که استفاده از شیر فشارشکن در خطوط انتقال و شبکه توزیع به حداقل ممکن تقلیل یابد و عمدتا برروی خطوط اصلی شبکه توزیع در محل جداسازی مناطق فشاری درنظر گرفته شود. - در نقاطی که تعبیه شیر فشارشکن ضروری است. دو شیر فشارشکن (یکی به عنوان یدک) به‌منظور انجام تعمیرات و سایر مسایل بهره‌برداری درنظر گرفته شود - لازم است توری فلزی مشبک یا فیلتر برای جلوگیری از ورود ذرات ماسه به داخل شیر فشارشکن پیش‌بینی شود. - در انتخاب شیر فشارشکن, حدود کار شیر از نظر فشارهای ورودی و خروجی مورد نیازء با مشخصات سازنده کنترل شود. - توصیه می‌شود بعد از شیر فشارشکن (در جهت جریان) شیر هوا درنظر گرفته شود. ۲-۲-۲-2-۹- شیر اطمینان " این شیر یکی دیگر از انواع شیرهای کنترل هیدرولیکی فشار آب در خطوط انتقال محسوب می‌شود که به‌وسیله آن می‌توان از بروز فشارهای بالاء ناشی از قطع ناگهانی جریان آب در خطوط انتقال, جلوگیری کرد. کاربرد عمده این شیر در خطوط پمپاژ آب با 6 16۱1۲ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و نوزی عآب نسهری و روستایی اقطار کوچک است و محل نصب آن در خط رانش ایستگاه پمپاز توصیه می‌شود. به‌منظور جلوگیری از هدررفت آب در زمان عملکرد شیرء خروجی شیر را می‌توان به خط لوله مکش ایستگاه پمپاز مرتبط کرد. آنتخاب قطر مناسب برای شیر اطمینان» براساس سرعت جریان آب» حداکثر فشار آب و قطر خط انتقال و با توجه به راهنمای کارخانه‌های سازنده شیرآلات (برای محاسبه و انتخاب شیر اطمینان) و نیز نشریه ۵۱۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور (دستورالعمل انتخاب و طراحی تجهیزات کنترل ضربه قوچ در تاسیسات آبرسانی شهری) صورت می‌گیرد. *-۳-۲-۲-2- شیر ثابت نگه‌دارنده فشار" این شیر نیز یکی دیگر از انواع شیرهای کنترل هیدرولیکی آب در خطوط انتقال آب محسوب می‌شود که به‌وسیله آن می‌توان فشار آب را در ناحیه بالادست شیر ثابت نگه‌داشت. کاربرد این شیر در انتقال آب به منابع هوایی و خروجی تلمبه‌ها (برای ثابت نگه داشتن بده و راندمان) و نیز در محل تقاطع خطوط انتقال یا انشعاب مجموعه‌ای از مصرف‌کنندگان از شبکه توزیع است. انتخاب قطر مناسب شیر ثابت نگه‌دار نده فشار براساس توصیه کارخانه سازنده و9 راهنمای انتخاب آن صورت می‌گیرد. 2-۲-۲-2 شیر کنترل بدهآ این شیر یکی از انواع شیرهای کنترل هیدرولیکی جریان آب در خطوط انتقال آب محسوب می‌شود که به منظور کنترل و محدود کردن بده جریان و نیز ثابت نگه‌داشتن بده خروجی شیر با وجود تغییرات فشار و مصرف, مورد استفاده قرار می‌گیرد. کاربرد عمده این شیر در خطوط انتقال آب به‌صورت ثقلی و در محل انشعابات» ورودی به مخازن و تصفیه‌خانه‌ها و نیز خروجی سدها می‌باشد. از جمله نمونه‌های این گونه شیر می‌توان به شیر سوزنی" (که نقش کنترل بده و کاهش فشار زیاد را برعهده دارد) و شیر بشقابی» با امکان کنترل دقیق و موثر بده و فشار آبء اشاره کرد. توصیه می‌شود شیر کنترل جریان به صورت دوتایی موازی درنظر گرفته شود. لازم به ذکر است که استفاده از این نوع شیر برای کنترل جریان آب در خطوط انتقال ثقلی و جلوگیری از بروز جریان نیمه پر به منظور حفظ پیوستگی و یکنواختی جریان و افزایش کارایی و ایمنی خط انتقال الزامی است. ۵-۲-۲-4-3- شیر کنترل سطح آب در مخازن " این شیر یکی از انواع شیرهای کنترل هیدرولیکی جریان آب ورودی به مخازن با عملگر کنترل سطح آب است که برای کنترل و حفظ سطح آب در مخازن مورد استفاده قرار می‌گیرد. عمل کنترل جریان توسط سیستم پیلوت مرتبط با شیر صورت می گیرد. کاربرد این شیر در خطوط انتقال آب به صورت ثقلی و در محل ورودی به مخازن یا حوضچه‌های فشارشکن است. با تغییر سطح آب در مخازن در حد فاصل بین حداقل و حداکثر تنظیم شده» فرمان قطع و یا وصل تدریجی جریان شیر توسط پیلوت آن صادر می‌شود. 6 ۹10116 ناگ ۳۳۹۵۷۳۵ -| 6 [01۲۵-) 110۷۷ -2 3- [00016 [6 4- 11100 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تسشسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی ۳۷ 1-۲-۲-2-۹- شیر یکطرفه" این شیر یکی از انواع شیرهای کنترل هیدرولیکی جریان آب است که فقط امکان عبور جریان در یک جهت را ایجاد می‌کند. این شیر معمولا در خطوط رانش تلمبه‌ها در ایستگاه پمپاز یا در خطوط انتقال به‌صورت پمپاز با ارتفاع استاتیکی زیاد کاربرد دارند. این شیر در انواع مختلفی ساخته می‌شود و از مزایای آن می‌توان به داشتن قابلیت تنظیم و کنترل سرعت باز و بسته شدن» اشاره کرد که در کاهش ضربه آب موثر است. برای کسب اطلاعات بیش‌تر به نشریه ۵۱۷ رجوع شود. ۷-۲-۲-2 شیر حفاظت شکستگی خط لولهآ این شیر برای حفاظت خط لوله برای عبور جریان زیاد ناشی از شکستگی در خط لوله که در اثر حادثه و یا حوادث طبیعی نظیر سیل, زمین لرزه رخ می‌دهد. مورد استفاده قرار می‌گیرد. این شیر نسبت به سرعت جریان حساس بوده و در اثر افزایش سرعت آب در خط لوله جهت بستن و قطع جریان فعال می‌شود. مدار جریان این شیرء قابلیت تنظیم و کالیبراسیون را برای سرعت‌های مختلف دارد. این شیر معمولا در خطوط انتقال آب به‌صورت ثقلی و یا در خطوط انتقال به‌صورت پمپاژ قابل کاربرد است. ذکر این نکته ضروری است که نصب شیر هوای دو روزنه در ناحیه پایین دست جریان این شیرء جهت ورود جریان هوا به داخل خط لوله در زمان عملکرد شیرء الزامی است. ۳-2-۹- سامانه اندازه‌گیری جریان با توجه به اهمیت فوق‌العاده اندازه‌گیری جریان در بهره‌برداری بهینه از سامانه‌های آبرسانی» لازم است در هنگام طراحی,» نوع و اندازه کنتورهای مورد نیاز و حوضچه‌های مربوطه در نقاط مختلف از جمله خروجی آبگیرء تصفیه‌خانه. مخازن و ایستگاه‌های پمپاژ و نقطه ورودی به نواحی زیردست مخازن» مناطق فشاری و مناطق مجزا شده برای اندازه‌گیری (ایزوله) مشخص شود. تذکر: در انتخاب نوع کنتور لازم است به کیفیت آب و قطرء جنس» ضخامت و فشار کاری لوله توجه شود و در انتخاب محل نصب آن نیز ضوابط توصیه شده توسط کارخانه سازنده جهت افزایش کارایی و دقت اندازه‌گیری رعایت شود. -۵-۹٩‏ نحوه اجرای خطوط لوله پس از انجام طراحی و تعیین مشخصات لوله‌ها و تجهیزات. لازم است نقشه‌های اجرایی تهیه شود. مهم‌ترین مساله پس از تمهیه ۱-۵-۹- استانداردها سازنده باشد. برای آگاهی از جزییات به نشریه ۳۰۲ رجوع شود. (۵[۷۵ ۷ 116۳۵ ۳10) ۷/۵۱۷۵ 0۳۵۵۴ -| 6 لاله اد -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳/۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب سهری و روستایی ۳-۵-۹ بسترسازی و خاکریزی بسترسازی و خاکریزی اطراف و روی لوله‌ها با توجه به جنس لوله (درجه انعطاف‌پذیری)» عمق نصبء بارهای خارجی و جنس زمین طراحی می‌شود. جهت بسترسازی و پرکردن ترانشه, باید از مصالح مناسب که به صورت لایه لایه ریخته و کوبیده شده استفاده کرد و سنگ‌های درشت تا عمق ۲۰ سانتی‌متر باید از زیر لوله خارج شود. برای آگاهی از جزییات به نشریه ۳۰۳ رجوع شود. ۳-۵-۹- عمق پوشش روی لوله تمام خطوط لوله آب که در زیر زمین نصب می‌شوند باید دارای پوشش کافی برای جلوگیری از یخبندان و اثرات بار خارجی باشند و چنان‌چه امکان در نظر گرفتن پوشش کافی وجود نداشته باشد یا لوله در روی زمین نصب شود باید در مقابل یخبندان, گرمای محیط و ضربات خارجی حفاظت شود. 2-۵-۹- تکیه گاه برای جلوگیری از حرکت شیرها و متعلقات لوله (شامل سه‌راهی‌هاء زانویی‌هاء تبدیلی‌ها و درپوش‌ها) و همچنین حرکت طولی لوله ۵-0-۹ جدا کردن خطوط لوله آب., فاضلابروها و مجاری فاضلاب و آب‌های سطحی - جنس خاک - تنش‌های ناشی از حفاری برای نصب لوله‌های جدید برروی لوله‌های موجود - نحوه اتصال انشعابات مشتر کین به خطوط لوله آب و فاضلاب - موقعیت لوله‌های آب و فاضلاب نسبت به یکدیگر - فضای لازم برای تعمیر و تغییر لوله‌های آب و فاضلاب خطوط لوله آب باید حداقل در فاصله افقی ۳ متری و فاصله عمودی ۳۰ سانتی‌متری از فاضلابروهای موجود و یا پیشنهادی قرار گیرند. این فاصله از جداره‌های خارجی بین دو لوله آندازه‌گیری می‌شود. در مواردی که پیش‌بینی فاصله ۳ متر میسر نباشد می‌توان با بررسی هر مورد خاص؛ فواصل کم‌تری نیز انتخاب کرد. کم‌کردن فاصله خطوط آب و فاضلابروها درصورتی مجاز است که خطوط آب در ترانشه‌ای مجزا پا بر ۱- درصورتی که درنظر گرفتن فاصله ۵۰ سانتی‌متر موجب افزایش غیرمعمول هزینه پروژه شود می‌توان با پیش‌بینی تدابیر لازم این فاصله را تا ۰ سانتی‌متر کاهش داد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تسشسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی ما ۱-1-0-۹ نصب غیرموازی (متناظر) لوله‌های آب و مجاری فاضلاب در مواقعی که مسیر لوله‌های آب و مجاری فاضلاب از روی هم عبور کنند. لازم است لوله‌های آب در بالای مجاری فاضلاب تکیه گاه‌های ویژه برای لوله‌های آب یا مجاری فاضلابرو مورد نیاز است. تبصره: در مواردی که عبور لوله‌های فاضلاب از روی لوله‌های آب اجتناب‌ناپذیر باشدء پیش‌بینی‌های لازم (مانند پوشش حفاظتی و قرار دادن لوله‌ها در داخل بتون با ضخامت و طول کافی) جهت حفاظت از آلودگی ضروری است. ۳-1-0-۹ عبور از مجاری آب‌های سطحی برای عبور خطوط لوله آب از رو یا زیر مجاری آب‌های سطحی باید به نکات زیر توجه شود: ۱-۳-1-0-۹- عبور از زیر مجاری آب‌های سطحی لوله‌های آب در عبور از زیر مجاری آب‌های سطحی باید دارای غلاف بتنی مسلح بوده و به فاصله حداقل ۶۰ سانتی‌متر زیر کف مجاری قرار گیرد. در مواقعی که لوله از نهرهای عریض‌تر از ۵ متر عبور می‌کند. نکات زیر باید رعایت شود: الف- با توجه به شرایط عبور لوله» سازه مخصوص درنظر گرفته شود. ب- در دو طرف نهرها باید شیرهای قطع و وصل به منظور خارج کردن این قسمت از مسیر لوله جهت آزمایش و یا تعمیرات پیش‌بینی شود. شیرها باید قابل دسترس بوده و در معرض سیل قرار نگیرند. شیرها باید در حوضچه بازدید قرار گیرد. ج- در یک طرف نهرها باید با توجه به شیب لوله, شیر تخلیه و شیر هوا پیش‌بینی شود. د- شیرهای انشعابی باید در هر طرف شیر داخل حوضچه جهت نمونه‌گیری» تعبیه شود. ۳-۲-1-0-۹- عبور از روی مجاری آب‌های سطحی علاوه بر موارد بند ۱-۳-۵-۵-۶ برای عبور از روی مجاری آب‌های سطحی نکات زیر نیز باید مورد توجه قرار گیرد: الف- محل استقرار لوله بالاتر از سطح سیلاب با دوره برگشت ۵۰ ساله در نظر گرفته شود. ب- مسایل مربوط به انبساط لوله و نشت از آن در نظر گرفته شود. ج- چنان‌چه لوله به پل روگذر متصل می‌شود با توجه به نوع سازه پل و درزهای انبساط آن, جزییات مناسب برای خط لوله ه- چنان‌چه برای عبور خط لوله از پایه استفاده شودء باید پیش‌بینی‌های لازم جهت تحمل بارهای وارده با توجه به دهانه پل‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی - لوله‌های آب نباید از داخل آدم‌روهای شبکه‌های فاضلاب رد شوند و باید در فاصله مناسب از آن قرارگیرد. در مواردی که این امر اجتناب‌ناپذیر باشد باید حفاظت‌های لازم به‌عمل آید. - تلمبه‌های تقویت‌کننده مشتر کین نباید مستقیما به شبکه وصل شوند. - روی هر انشعاب باید کنتور مجزا نصب شود. امکان آلودگی آب شبکه توزیع با آب تانکر وجود نداشته باشد. به‌این منظور باید از برگشت آب به‌داخل شبکه جلوگیری شده و امکان انتقال آلودگی از تانکر به‌وسیله شیلنگ ارتباطی وجود نداشته باشد. - موقعیت کارگذاری لوله‌ها در عرض معابر و موقعیت آنها نسبت به سایر تاسیسات زیرزمینی مثل گازء تلفن» برق و شبکه فاضلاب با توجه به مسائل فنی و حریم لوله‌ها رعایت شود. 1-۹ سامانه حفاظتی مقابله با خوردگی به منظور جلوگیری و کاهش روند خوردگی در ساختارهای مختلف فلزی و افزایش طول عمر و بالا بردن قابلیت اطمینان جریان» نوع آندهای مصرفی در روش اعمال جریان» انتخاب نوع بسترهای آندی و نحوه حصول اطمینان از عملکرد سیستم حفاظت کاتدی خطوط لوله و سازه‌های فولادی) به تفصیل ارائه شده است و در این نشریه به اختصار به برخی از این موارد اشاره می‌شود. ۱-1-۹- ضوابط طراحی سیستم‌های حفاظت کاتدی - سیستم حفاظت کاتدی: حفاظت کاتدی به روشی گفته می‌شود که در آن الکترون‌های آزاد در سطح سازه از طریق یک منبع خارجی تامین می‌شوند تا میزان حرکت یون‌های مثبت از سطح فلز کاهش (سطح سازه حفاظت می‌شود) و درنتیجه فلزی (روش آندهای فدا شونده) یا یک منبع ولتاژ برق 1۳ (روش اعمال جریان) است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تسشسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فنی ۸۱ - معیار حفاظت کاتدی: تعیین و اندازه‌گیری پتانسیل سازه تحت حفاظت نسبت به محیط اطراف آن (الکترولیت) را معیار - الکترولیت: محیط اطراف سازه را که واکنش‌های آندی و کاتدی در آن محیط انجام می‌شود الکترولیت می‌نامند. - روش آندهای فداشونده: در این روش منبع تولید الکترون آزاد در سطح سازه» یکسری فلزات فعال‌تر از سازه به نام - روش اعمال جریان: در این روش الکترون‌های آزاد توسط جریان برق ۳] تامین می‌شود. - بستر آندی: بسترهای مورد استفاده در روش اعمال جریان» که وظیفه توزیع جریان دریافتی از منابع تغذیه 1۳ را به‌عهده ۳-۱-1-٩‏ اطلاعات اولیه جهت طراحی - اطلاعات مربوط به سازه مورد نظر جهت حفاظت: این اطلاعات شامل ابعادء نوع» جنس و9 نوع پوشش سازه می‌باشد. - اطلاعات منطقه: این اطلاعات به بخش‌های زیر تقسیم می‌شود: ۰ مقاومت الکتریکی الکترولیت (طبق جدول ۵-۶) * اختلاف پتانسیل الکتریکی بین خاک و لوله (تاثیر پتانسیل 1۴00) (طبق جدول ۶-۶) * نقشه‌های 2۷0۱1.] با ع[۳۳۲۵]1 بک 10۷۲[ منطقه * نقشه‌های مناطق خطر (در صورت وجود داشتن) ۱ - وجود یا عدم وجود 514 - محل تغییر وضعیت سازه از مدفون به روکار - نقشه‌های سایر خطوط لوله و سازه‌های مجاور نقشه‌های مربوط به امکان برق‌رسانی در اطراف سازه - موقعیت کابل‌های برق فشار متوسط و قوی در اطراف سازه - بررسی وجود یا عدم وجود جریان‌های سرگردان - بررسی موقعیت سازه‌هاء مخازن» حوضچه‌ها و نحوه قطع جریان حفاظت کاتدیک توسط کیت‌های عایقی در محل سازه‌ها و برقراری مجدد جریان پس از سازه‌ها به‌وسیله کابل ارتباطی" 310 عادان5 -۱ 1 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی جدول 2-۹- تاثیر 011 خاک بر روی خوردگی ساختارهای مدفون یگدووخ‌هجود جدول ۵-۹- وضعیت خورندگی الکترولیت (خاک) مقاومت الکترولیت (اهم - سانتی‌متر) میزان خورندگی الکترولیت جدول 1-۹- تاثیر پتانسیل 1160407 (اختلاف پتانسیل الکتریکی بین خاک و لوله) بر روی سازه‌های فولادی مدفون زیر خاک ۳-۱-1-۹ اصول اولیه طراحی جهت انجام طراحی» باید اصول اولیه طراحی مشخص باشد. این اصول از استانداردهای ملی و بین‌المللی و همچنین کتب مرجع قابل دسترسی است. اهم این اطلاعات عبارت است از: - راندمان پوشش - دانسیته جریان حفاظتی برای سطح بدون پوشش و پوشش‌دار - طول عمر طراحی تاسیسات حفاظتی - مشخصات مربوط به آند مورد نظر (ابعاده وزن و ...) - ضرایب ایمنی مربوط به محاسبه سطح و جریان کل مورد نیاز پس از جمع‌آوری اطلاعات فوق, باید محاسبات و طراحی نهایی به ترتیب زیر انجام شود: - محاسبه سطح کل مورد نیاز - محاسبه جریان کل مورد نیاز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نُسسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فمی ۸۳ - محاسبه تعداد آند مورد نیاز - انتخاب نوع بستر و محاسبه مقاومت بستر آندی - آزمایش طراحی انجام شده - تغییر تعداد و ابعاد آندهای مورد نیاز در صورت لزوم - انتخاب مبدل یکسو کننده" مورد نیاز. لازم به ذکر است که مرحله انتخاب مبدل یکسوکننده تنها مربوط به روش اعمال جریان بوده و نیازی به انجام آن در روش آندهای فداشونده نیست. - انتخاب محل و مشخصات کیت‌های عایقی - تعیین مشخصات و موقعیت کابل‌های ارتباطی ۷-٩‏ سامانه گندزدایی برای جبران میزان کلر باقی‌مانده کاهش یافته در خط انتقال آب و رساندن آن به غلظت توصیه شده توسط مراجع ملی و بین المللی و به منظور حفظ ایمنی سامانه آبرسانی و توزیع آب لازم است در هر نقطه ای که غلظت کلر کاهش یافته است با ایحاد سامانه کلرزنی نسبت به افزایش غلظت کلر باقی مانده اقدام شود. مبانی طراحی و انتخاب نوع و محل نصب تحهیزات و تاسیسات مورد نیاز برای کلرزنی براساس ظرفیت, قطر و طول خط انتقال, مدت زمان ماند آب در خط انتقال, غلظت کلر باقی‌مانده در خروجی تصفیه‌خانه (درصورتی که تصفیه‌خانه در نزدیکی محل تامین آب باشد) و نیز ابعاد و گستردگی سامانه توزیع آب (درصورتی که در محل مخزن تعادل یا ذخیره آب سامانه گندزدایی احداث شود) و همجنین دوری و نزدیکی محل احداث سامانه گندزدایی نسبت به محل تامین یا کارخانه تولید کلر و مدت زمان ذخیره‌سازی» درجه حرارت محیط, سهولت دسترسی به محل ایجاد تاسیسات و نکات ایمنی که در این خصوص باید رعایت کرد.ء خواهد بود. برای اطلاعات بیش تر در خصوص مشخصات تحهیزات به ضوابط طراحی تحهیزات تصفیه‌خانه آب رجوع شود. در صورت وجود اطلاعات پایه کافی (برای دوره یک ساله) برای مدلسازی و وضعیت کیفی منابع و عدم وجود پمپاز مستقیم به شبکه. تحلیل کیفی کلر باقی‌مانده در شبکه توزیع و تعیین سن آب باید برای ابتدا و انتهای دوره بهره‌برداری» تعیین و مشخصات فنی مورد نیاز ارائه شود. در این خصوص باید الگوی مصرف ساعتی با توجه به مندرجات بخش (۱-۱-۱-۸-۳- الف) مشخص و ملاک عمل قرار گیرد. سپس با انجام آزمایش های بطری بسته» ضریب اضمحلال کلر (۸) تعیین شود. از طرفی با انجام سایر آزمایش هاء برای پروژه‌های با خطوط انتقال طولانی با توجه به بده» طول, جنس و قطر لوله‌ها و کیفیت آب (به‌خصوص از نظر عوامل بیولژیکی و مواد اکسید شدنی آب)» احداث ایستگاه‌های کلرزنی مجدد در فواصلی با ضریب اطمینان کافی توصیه می‌شود. همچنین لازم است در زمان بهره‌برداری در شرایط و فصول مختلف» ضرایب اضمحلال کلر و جدار از طریق آزمایش مشخص و به‌وسیله نرم‌افزارهای مربوطه وضعیت کلرزنی مورد تحلیل قرار گیرد تا میزان دقیق تزریق کلر در هر ایستگاه مشخص شود. لازم به‌دکر است ا ‏ 8۵0016 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی که مقدار کلر باقیمانده از حداکثر مجاز نیز تجاوز نکند. یادأوری: علاوه بر کلرزنی» روش‌های دیگری از جمله ازن زنی» اشعه ماوراء بنفش و غیره نیز وجود دارند که در صورت توجیه فنی» زیست محیطی و اقتصادی می‌توانند در تصفیه‌خانه‌ها استفاده شوند. ۸-۹- سامانه‌های کنترل و اسکادا (پایش و فرمان از دور) جمع‌آوری کلیه اطلاعات درخصوص تاسیسات تامین, انتقال,ء تصفیهء ذخیره و توزیع آب در مدت زمان طولانی و پایش آن می‌تواند از دو جنبه مختلف مورد استفاده قرارگیرد که یکی تنظیم مدل تحلیل هیدرولیکی و دیگری استفاده از اطلاعات مذکور در بهره‌برداری از آن می‌باشد. لذا دراین خصوص فراهم کردن بستری که بتواند اطلاعات را از راه دور جمع‌آوری و پایش کند ضروری است. به‌طور متداول, اطلاعات و داده‌هایی که معمولا از سیستم تله‌مترینگ جمع‌آوری می‌شود شامل اطلاعات مربوط به بده» ارتفاع سطح آب در منابع هوایی و مخازن» فشار آب» اطلاعات مربوط به کلر باقی‌مانده یا کدورت آبء ساعت کار کرد الکتروپمپ‌ها و سایر اطلاعات مورد نیاز می‌باشد. جمع‌آوری بخشی از اطلاعات مذکور به‌وسیله سیستم تله‌متری در واقع وظیفه روزمره عامل بهره‌برداری و راهبری یک تاسیسات است. اطلاعات مذکور خصوصا در تشخیص نیازهای آبی در قسمت‌های مختلف شبکه توزیع بسیار مفید است و همچنین در شناسایی علل بروز حوادث در خطوط لوله انتقال یا شبکه توزیع و به‌طورکلی تاثیرپذیری فعالیت‌های شرکت بهره‌برداری کننده در بالا بردن راندمان حجمی سیستم بسیار موثر خواهد بود. به‌این لحاظ یک سیستم جمع‌آوری اطلاعات در بخش‌های مدیریت تامین» تصفیه انتقال» ذخیره‌سازی و توزیع آب که از نظر زمانی و وسعت مکانی و جغرافیایی بتواند به سهولت ثبت و پردازش شودء بدون استفاده از یک سیستم کنترل و فرمان از راه دورء تقریبا غیرعملی است. بنابراین ضروری است که کلیه تاسیسات آبرسانی و توزیع آب در شهرها و روستاها به سیستم پایش و کنترل و فرمان از راه دور تجهیز شوند. به‌منظور بهره‌برداری مناسب و مطلوب از تاسیسات آب از سامانه‌های کنترل و اسکادا جهت انتقال اطلاعات, کنترل و نظارت بر قسمت‌های مختلف تاسیسات آبرسانیء استفاده می‌شود. لازم است این سامانه‌ها ضمن راهبری طرحء سه هدف زیر را دنبال کنند: - اهداف کنترلی: با استفاده از سامانه‌های کنترل و اسکاداء ارتباط و مدارهای همبندی (اینترلاک‌های) لازم بین قسمت‌های مختلف تاسیسات آبرسانی صورت می‌پذیرد. در این حالت می‌توان به کمک اندازه‌گیری‌های مختلف, تلمبه‌ها و شیرهای مربوط و غیره را به‌طور مناسب قعال پا غیرفعال کرد. - اهداف بهره‌برداری: به‌منظور بهره‌برداری مناسب و بهینه‌سازی در زمینه راهبری و نگهداری طرح. از سامانه کنترل و اسکادا استفاده می‌شود. بهره‌بردار با دریافت اطلاعات جامع و هشدار دهنده» تصمیمات لازم را با کم‌ترین هزینه اتخاد خواهد کرد. 011 -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل ثسنسم - سایر ضوابط طراحی و ملاحظات فلی د۸ آبرسانی شهر و روستا و بررسی نحوه کار کرد بخش‌های مختلف در طول شبانه روز و هفته. می‌توان با ذخیره‌سازی مناسب آب در مخازن و بهره‌برداری آن در زمان مناسب» نسبت به کاهش مصارف انرژی اقدام کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ معرفی نرم‌افزارهای طراحی شبکه نوزیع و خطوط انتقال -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - معرفی نرم‌افزارهای طراحی سبکه توزیع و خطوط انتفال ۸۹ ۱-۷- نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیکی شبکه توزیع برای مدل‌سازی و تحلیل هیدرولیکی شبکه‌های توزیع آب و خطوط انتقال نرم‌افزارهای مختلفی تهیه شده و در عمل مورد استفاده قرار می‌گیرند. از مهم‌ترین این نرم‌افزارها می‌توان به 5۳۸۲۳7 ۸/1۳۲۳ 6۷۳1۳8 1۷۵10۳۳۸10 65 و ... اشاره کرد. در هریک از این نرم‌افزارها مشخصات و ویژگی‌های مشترک با منحصر به‌فردی وجود دارد که مهم‌ترین آنها عبارت است از: - امکان دریافت اطلاعات ورودی از نرم‌افزارهای دیگر - تعیین مقدار کلی و خالص جریان گذرنده از هر المان - تعیین و تخصیص تقاضاهای گره‌ای - ردیابی جریان از هر مخزن به هر گره - مدل‌سازی جریان آتش‌نشانی و شیرهای آتش‌نشانی - وارد کردن تقاضای گرهی به نرم‌افزار از طریق فایل‌های متنی - تبدیل خطوط ۸۸۵۲۸10 به لوله - استفاده از داده‌های منابع خارجی شامل 5آن) و ([۸1۵۲۸1 و غیره - تغییر برنامه پمپاز و خالی و پر کردن مخازن - محاسبه افت اصطکاکی با انواع فرمول‌های هیزن- ویلیامز» دارسی وایسباخ و شزی - مانینگ - امکان استفاده از فایل‌های ع111 ۸/1612 011۵0 یا 41۷1 به عنوان فایل پس‌زمینه - تحلیل کیفی آب (از جمله شبیه‌سازی سن آب و تحلیل کلر باقی‌مانده) - تحلیل ایجاد و پیدایش محصولات جانبی" در آب - تحلیل اختلاط آب در منابع مختلف - مدل‌سازی حرکت یک ماده ردیاب خنثی از نظر شیمیایی در شبکه - تحلیل شرایط بحرانی (آلودگی» جریان آتش‌نشانی» شکستگی لوله, قطع برق و ...) - تحلیل اقتصادی و سرمایه‌گذاری - قابلیت طراحی اتوماتیک - بهینه‌سازی - کالیبره کردن اتوماتیک - مدل کردن انواع تلمبه‌ها از جمله تلمبه‌های با دور متغیر - تحلیل هزینه‌های انرژی 1-3-1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی - اجرای پیکربندی‌های مختلف شبکه در یک فایل - رسم منحنی‌های هد سیستم - مدل کردن انواع شیرآلات - قابلیت برنامه‌ریزی اضافی به کمک زبان‌های برنامه‌نویسی مختلف - امکان قطع و وصل جریان در لوله‌ها - ایجاد راهنمای نقشه رنگی شبکه برای نمایش انواع پارامترها - قابلیت اتصال با سیستم اسکادا - شبیه سازی سناریوهای مختلف - تحلیل دوره گسترده زمانی" بدیهی است با گذشت زمان هر روز نرم‌افزارهای جدیدتر و کامل‌تری تولید شده و در دسترس قرار می‌گیرند که کاربران باید با توجه به خصوصیات هر شبکه و ویژگی‌های مورد نیاز در مدل‌سازی و همچنین رعایت مسایل اقتصادی,» مناسب‌ترین نرم افزار قابل دسترس برای طراحی را انتخاب کنند. برای آشنایی بیش‌تر با هریک از نرم‌افزارها به دفترچه راهنمای ارائه شده توسط تولید کنندگان آزها مراجعه شود. تذکر: از آنجا که مبنای تحلیل هیدرولیکی در هریک از نرم‌افزارهای یادشده یکسان استء نتایج حاصله در خصوص پارامترهای مختلف هیدرولیکی کیفی نیز مشابه می‌باشند. بنابراین تفاوت نرم‌افزارها صرفا در رابطه با نحوه ورود داده‌هاء نمایش نتایج و قابلیت انجام برخی از محاسبات جانبی است. ۲-۷- نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیکی جریان ناماندگار در خطوط انتقال نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیکی جریان‌های ناماندگار در خطوط انتقال» جریان ناماندگار و اثرات آن (مانند خلاءزایی» جدایی ستون آب و ضربه قوچ) را در سیستم‌های خط انتقال با روش عددی حل می‌کنند. ضربه قوچء نوسانات فشاری است که در خط لوله. زمانی که جریان به طور ناگهانی تغییر کند. ایجاد می‌شود. همچنین تاثیر استفاده از انواع تجهیزات کاهش دهنده اثرات موج فشاری " ناشی از جریان ناماندگار (به شرح مندرج در نشریه ۵۱۷) به وسیله این نرم‌افزارها مدل می‌شود. از مهم‌ترین این نرم‌افزارها می‌توان به 11۸0/0/1 718۸15 ۲77۸/88 اه 1۷78۸0 ۴۷۳1۳۴ 5 ۸۲ 1/۲۲۹۳ ۸۳۲ و ۳1۳۳۲۲۲ اشاره کرد. برای کسب اطلاعات بیش‌تر از این نرم‌افزارها و نحوه کار با آنها به نشریه ۵۱۷ و همچنین راهنمای ارائه شده توسط تولیدکنندگان رجوع شود. |- ۷/۵16۳ 1( 2- ۳۳۱۵۵6۵ ۳۵۲1۵2 0 3-6 -------- صفحهٔ بعد -------- اقلیم نماها و ست ۱ ار ما پم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱-اقلیمنماها و عمق یخبندان‌ها ۹۳ پ.۱-۱- اقلیم نمای دومار تن ۳ (پ.۱-۱) <] 10 + ]" (میلی‌متر) هستند. شکل (پ.۱-۱) تقسیم‌بندی‌های اقلیم نمای دومارتن را نشان می‌دهد. پ. ۳-۱ اقلیم‌نمای آمبرژه در روش طبقه‌بندی آمبرژه وضعیت اقلیم براساس شاخص آمبرژه () از رابطه پ-۲-۱ تعیین می‌شود. 2000۳ (پ-۲-۱) ب او - ۶ ]۲ که ]/۰۸ میانگین حداکثرهای درجه حرارت در گرمترین ماه سال در دوره آماری (بر حسب درجه کلوین)» 81 میانگین حداقل‌های درجه حرارت در سردترین ماه سال در دوره آماری (بر حسب درجه کلوین) و ۳: متوسط بارندگی سالانه (برحسب میلی‌متر) هستند. در اقلیم نمای آمبرژه که از دو محور متعامد تشکیل شده است (شکل پ.۲-۱) با استفاده از مقدار 1 (برحسب درجه سانتی‌گراد) در محور افقی و مقدار ) در محور عمودی, نوع اقلیم مشخص می‌شود. پ.۳-۱- تعیین عمق یخبندان به‌روس ۲270۲ 200 ۲۳2۳ درخصوص محاسبه عمق پوشش لوله‌های مدفون»ء معروف‌ترین و ساده‌ترین روش که می‌توان در مطالعات مرحله اول و با استفاده از اطلاعات و آمار هواشناسی منطقه استفاده نمودء رابطه ۳۵1۳ و2(6۳۲) به‌شرح زیر است: (پ.۳-۱) ۶5 1.65[ -ل اندیس یخزدگی (۳۲) از رابطه زیر محاسبه می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی (پ.۴-۱) 2 بآ 2 -320) -۳ 11 پ.۶-۱- تعیین عمق بخبندان به‌روش 130۳8870 ۱100:1100 به‌منظور تدقیق عمق یخبندان در مطالعات مرحله دوم و با در دست داشتن نتایج مطالعات رُئُوتکنیک منطقه از روش اصلاح شده برگرن» که در آن علاوه بر اطلاعات و آمار هواشناسی میزان رطوبت خاک و میزان تبادل حرارتی و پارامترهای دیگر خاک منطقه نیز موثر می‌باشد.ء استفاده می‌شود [۲۵ و۲۷ و ۳۱]. در این روش اطلاعات اولیه مورد نیاز عبارتند از: اطلاعات هواشناسی منطقه شامل درجه حرارت» ایام یخبندان برای محاسبه عمق یخبندان و ایام با درجه حرارت بسیار بالا در مناطق گرمسیر جهت محاسبه عمق گداختگی و درجه-روز با توجه به هدف محاسبه (عمق یخبندان و یا عمق گداختگی) که می‌توان از آداره هواشناسی اخد نمود و اطلاعات مربوط به نوع خاک» درصد رطوبت خاک و وزن مخصوص خشک آن که پس از انجام آزمایش‌های ژئوتکنیک (در مطالعات مرحله دوم) تعیین می‌شود. به منظور محاسبه عمق یخبندان یا عمق گداختگی در این روش به شرح زیر اقدام می گردد: 1 ور 48 1 مرن 48 (پ.۶-۱) عمق گداختگی تست که : عمق یخبندان یا عمق گداختگی, . ۸: ضریب اصلاح, ی. ه: قابلیت هدایت حرارتی خاک (میانگین حالت یج زده و یخ نزده خاک) برحسب (۳] .31][/107.11])» 10: فاکتور تبدیل نقطه انجماد هوا به پوشش زمین» [*]: شاخص یخ‌زدگی هوا با توجه به شرایط آب و هوایی (1۳.42(/5) [1: شاخص گداختگی هوا با توجه به شرایط آب و هوایی (1۳.44(/5) و ن: حرارت نهفته خاک (*81711/ 11) می‌باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- 5 ست ۱-اقلیم‌نماها و عمق یخبندان‌ها س ۳ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ : ۱ أ ۱ ۱ : ایس ۲ 9 ۲ ۱ ۱ شکل پ.۱-۱- نمودار اقلیم نمای دومار تن ٍ : ِا ا -------- صفحهٔ بعد -------- ای ۷۱ پ ۸ َ ۹ ۹ 4 ۱ 1 سا ود ۵ + ژ ای ی ضوابط طراحی سامانه‌ها ی انتقال و نوزیع آب تسه 33333333333 5 ۸ ای 0 1 َ 9 ی ِ ات ی ۲ 2 1 ُ و 3 7 1 ۱ ضریب آمبرژه( 2) ری و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱(-اقلیم‌نماها و عمق یخبندان‌ها ۹1۷ به‌منظور محاسبه .۸ باید از نمودار شکل پ.۳-۱ استفاده کرد که دو پارامتر مورد نیاز آن به ترتیب ۸ (نسبت حرارتی) و | (ضریب 1 نسبت حرارتی (0) 7 ۰ ۳ ۹ ی ۱ ۹ 6 > 05 2 1 1 5 04 10 1 01 01 ( مر) ضریب گداختگی شکل پ.۳-۱- محاسبه ضریب اصلاح فرمول برگرن برای محاسبه 0 از فرمول پ. ۷-۱ استفاده می‌شود: کت تا ۱ 1 1 که ]: متوسط درجه حرارت سالانه هوا یا زمین به فارنهایت. 1۲: ۳۲ درجه فارنهایت و ,آ: متوسط درجه حرارت در دوره بخبندان فستنند. برای محاسبه ا از فرمول زیر استفاده می‌شود: ۵ (پ.۸-۱) (|]- 7 ۲ ] که ح: متوسط ظرفیت ویژه حرارتی خاک (87111/1*.*۳) است. ظرفیت ویژه حرارتی خاک در دو حالت یخزدگی و یخ‌نزدگی خاک محاسبه شده و در نهایت از معدل‌گیری این دو عدد برای محاسبه ۲ استفاده می‌شود (فرمول‌های پ. ۹-۱ و پ. ۰-۱ ۵۱ 0۱.5 (پ. ۹-۱) 00 +0. 17) -< درم ۷ (پ.۰-۱ ۱( 7001 +0.17) ۳-۵ ماس که ر: جرم مخصوص خشک خاک (10/11) و /۷: درصد رطوبت خاک می‌باشند. (پ.۱-۱ ۱ ی ۳ هرمن -م به‌منظور محاسبه حرارت نهفته خاک از فرمول پ.۱۳-۱ استفاده می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی (پ.۱۲-۱) و ً ۱00 پس از محاسبه 0 و بر از شکل (پ.۳-۱) مقدار ۸ استخراج می‌شود. قدم بعدی در محاسبات عمق یخبندانء محاسبه میزان ی..ا است که با توجه به نوع خاک (مطابق با مطالعات ژئوتکنیک منطقه مورد مطالعه) و نمودارهای شکل‌های (پ.۴-۱) تا (پ.۶-۱) محاسبه می‌شود. ای تا که ۹۹ ۱ 17 ۵ 120 بل ۳۹ 3 8 : ۹ ۱ 100 7 ۰ لت ٍ ۹ 10 ار ج ای دا و |۲۳ وه وه 90 1 سک الما 0 ۸ 70 ۳ 10 0 4 3 2 10 0 درصد رطوبت درصد رطوبت (حالت یخ‌نزدگی) (حالت یخ‌زدگی) شکل پ.۶-۱- متوسط ظرفیت انتقال حرارتی برای خاک‌های رسی و گل و لای (سیلت) در دو حالت یخ‌زدگی و یخ‌نزدگی (بر گرفته از 1966 ,۳۵۳۵۵ ۸۱۲ ۵0 1949 ,۵ع16۲۹۱) [۲۵ و۲۷ و ۳۱] -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - اقل. یی رنماها و عمق یخبندان‌ها ی تکگ1 ۸۱ لب ۳۹ ی ۵۷ ابا ۱ سای نکم و ی 0 کل با مایت بل الا او 0 و الیل ی ی ییالال عم لب 1 کی اد نک لا سل ۱۱ کش با یت لها سر جح ۳۱ کح 0 1 1 1 40 0 1۳ 2 ۱ 42 درصد رطوبت درصد رطوبت (حالت یخ‌نزدگی) (حالت یخ‌زدگی) شکل پ.۵-۱- متوسط ظرفیت انتقال حرارتی برای خاک‌های گرانولی در دو حالت یخ‌زدگی و یخ‌نزدگی (بر گرفته از 1966 ,۳۵۳۵۵ ۸۲ ۵۳ 1949 ,ع1۳6۲: ۱) [۲۵ و۲۷ و ۳۱] ۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- .1 یی در گرا ۱ | پس از (پ. ۱- که ۵: ز با توجه ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و نوزیع آب شسهروٍ از رز ,۱333333333333333 ۱ ۱ ۱۱ 1 ۱۹ ۲ ۹ و / ۱ ِ ۱۱ ۱۱ ۱۱۱۱ دا او ی ۳ 1 + ادا ابا : ۱ ۹11 ب کل ۱ سار دسا دس سس اک 0 ۱۹۱ : ۱ ۱۱۹ کی 1 :ْ ۱۱۷ ۷ با تج ۳ ۷ را ۸ ۱۷ ۱ 1۹۹ 5 اد ۹ ا سید س ِ اد اش پح ۹ ۱ 1:18 ۹ ۲ ۱ 3 0 10 0 ۵ ۱ ۵0 040 0 0 200 1۵0 10 ۵0 0 درصد رطوبت درصد رطوبت (حالت یخ‌نزدگی) (حالت یخ‌زدگی) شکل پ.۹-۱- متوسط ظرفیت انتقال حرارتی برای خاک‌های نباتی در دوحالت یخ‌زدگی و یخ‌نزدگی (برگرفته از 1966 ,ع۳0۵۳۵ ۸:۲ ۵00 1949 ,۲۹۸ع1۳) [۲۵ و۲۷ و ۳۱] های مربوطه دو حالت یخ‌زدگی و یخ‌نزدگی انواع خاک‌ها مدنظر قرار گرفته است که پس از استخرا- معدل‌گیری این دو عدد یی حاصل می‌شود. ین مرحله نوبت به محاسبه 11 یا فاکتور تبدیل نقطه انجماد هوا به سطح می رسد که بدین منظور با توجه به | مق یخبندان و یا عمق گداختگی باشد.ء می‌توان از فرمول‌های پ.۱۳-۱ و پ.۱۴-۱ استفاده کرد: ۱ ۷۲ ساخص یخبندان سطحء 0: شاخص یخزدگی هواء 2: شاخص گداختگی سطح و [: شاخص گداختگی هوا می‌بان به این که محاسبه شاخص‌های موجود در این دو فرمول از پیچیدگی زیادی برخودار است. لذا فرمول‌ها صرفا توصیه می‌شود برای محاسبه 11 از جداول (پ.۲-۱) و یا (پ.۲-۱) استفاده شود. و روستایی 4 1 و بن که هدف 4 < [1 (و 9 2 [1 ای سند. برای اطلاع -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱-اقلیم‌نماها و عمق یخبندان‌ها )۱۰ جدول پ.۲-۱- میزان 1۱ پیشنهادی باتوجه به وضعیت سطح برای شرایط یخبندان سا 9 جدول پ.۳-۱- میزان ۱ پیشنهادی با توجه به وضعیت سطح برای شرایط گداختگی سا ی پ.۵-۱- محاسبه عمق یخبندان به روس 100۲ 1۱۵۷ اداره مهندسی ارتش ایاللات متحده آمریکا (15)۳]) به‌طور تجربی منحنی‌هایی برای تعیین عمق یخبندان با استفاده از شاخص مه ۱ ۰.۰ ۰۰ 3 ۰ ۰ ۰ یخبندان یه کرده است. شاخص یخبندان معیاری است که جمع جبری درجه حرارت متوسط روزهای متوالی زیر صفر به درجه - روز تعیین می‌شود. (1969) ۳۲۵۷۷۲۱ در منحنی فوق تجدیدنظر کرد و به‌جای شاخص یخبندانء شاخص آب شدن یخ را به‌ کار برد. منحنی مذکور در شکل (پ.۷-۱) ارائه شده است [۲۵ و۲۷ و ۳۱ ع ۳۳۵71 -| 11۵۷۷" -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و نوزی عآب ز سشجشجچجچجشجشجخجخخشش____شششششش___شششش_____شش_________ششش______شششش_شش ی لب با ال دا با اب اب لا اب با ال رال ۷ ن ۱ ای با ال رال اما ال لا ال را را ۱۱ مرحم با ال رال ال ال با را ال اب را رک ۱۹ ۱ ۱1 ۱ 1۱1 ۱ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ ز ۱ ۱ ۱ ۱ ۱۱ َ ۱ ( ۱ ۱۱ ا ۱1 ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱۱ : ۱ ۱ وا با ار الا ان با رل با را را اب را کار ۹ ۱۱| ِ ۱ ۱1 [ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ ۹ : وا ا ۱ | 1 ۱ ۱ 1 ۱ 1 ۱ ا ۱ ۱ ۱۱۱ رل ال اج ال تن مب تک تک کت ٍ ۱ ۱ را اب ال ۳ ۱۱۱ 1 ال ۱ 11 زک ۱ ۱ 9 ۱۱ ۱ ۱1 ۱ ۱ [ ۱ ۱۷۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱1 ۱ ۱1 [ ۱ [ ۱ و ۱۱ ۱ ۹ ۱ ۱ ۱ ۱1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱۷۱ ۱ ۱ ۹ ۱ و ۱1 5 ۱ ۱1 1 !۱ ۱ ۱ و۱۱۱ ۲ ۱ / ۱ اس أ ۱ 7 7 7 رس ی ۱ ( 1 1 ۱ 5 ۱ ۱ 1 1 ۱ ( ۱ ۱ ۱۷1 | 1 الا ال ال رل ان ال ال لا ۱۱ 9 ۱ ی 1 ۱ ۱1 ۱ ۱ [ ۱ ۱۱ ۱ ۱ ۱ ۱ اک وا ی سا : ۱ ۱1 ۱ ۳ ۱ زا ۱ ۱ ۱ اا ‏ ا گ لا لا لا ال جات کات لا رو رو نا +2 ۱ ۱ ۱ ۱ او ۱ ۱ ۱9 ۱۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ۱ ۱1 ۱ ۱ ۱ ایا ها ۱ بو ما۱ ۱ > ا 1 1 1 ۱ 1 1 1 1 ۱ ا ۱ ۱ ۱۷1 ا ا 3 ۱ ۱1 ۱ ۱ ۱ ۱ وا ۹۱ ۱ ۱ ۱ وا 2 ۱ 4 ۹ بر رس ی ج ۹ ۱ ۱1 ز ۱ ۱ ۱ ۴۹ ۱ ۱ ا ۱۱ : ۱ تا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ , وا 3 1 ۱ ۱1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۹ ۱ ۱ ۱ ۱۱۱ 1 او ی ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۹ 8 1 ۱ ۱ 1 پرسی سر ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱ ] ۱ 1 ۱ ۱ الا 2 0 ۰ 8 ۲ ۹ ۱ 3 7 ی 7 وه 9 ۲ چیه ۱ مه ۱ ٍ ۱ [ ای ۳ وچ تا ! 565 ۱ 3 ۹ دور ار را رو الا لا 1 4 5 ۱ 1 ۱ 1 زا ۱ ا : ۱ ۱ ۱ ۱1 زا ایا لا ال ال رجا ی ۹ ال لا ع پا 2 1 ٍ ْ خر ار را را ما و 9 ری ٍ ۱ [ را 1 ۱ ۱ ۱۷ ۱۱ ۱ 3 » ۱ ۱1 ۱۱ ۱ ۱۱۱ ۱ ی چرب راک را ارم رو را تب اح اد ( ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱ ا 1 ۱ ا ۰ 1 ۱ ۱1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱1 ۱۱ ۱ 1 : و رج کر اب رل را را ور چ - ۱ ۱1 ۱ ۱ ۱ ۱ | ۱ ۱۱ بت ۱ ۱ ۱۱ ۱۱۱ ۱ ۲ ۱ ۱ ۱1 [ ۱ ۱ ۱۱۱۷ ۱ ۱ ۱ وا ۱ ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا یا کر ۱ ۱ 1 ا 1 1 0 ۱۹1 . ات کل ال 11 :۰ َ زک ۱ ۱ وا ۱ !۱ ۱ 1 ۱۱۱ ۱ لا ۱۱ ۱ ۱1 ۱ ۱۳ [ 1 0 ۱۱ َ ۱ ۱ 1 ۱ نمی اس رس سا سر سل سل چا سا مه سا سا سل سا سس ارچ و هد اس ٍ ۱ ۱1 1 ۳ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ 1 ۱۱ ۱ کیک کور کرک تن کا هک تک جک رک رک مع و تک تر دا کت تک تا عج تک جک تا ٍ ۱ ۱1 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ [ ۱۱ ی ی ۱ ۱ ۱ اْ ۱ ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ۱ ا ۱۱ ۱ ۱1 1 ۸ ۱ ۱ ۱۱ ۱۱ ۱ ۱ 1 ۱۱ اد سس و ۱ |( ها ۱ [ را ز ۱ ۱ ۱ ۱1 ۱۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱1 ۱ !۱ [ ۱ ۱۱۱ ۱ ۱ 1 زا ۱ ۱ أ ۱ زو ۱ ۱ ۱ |۱۱ ۱ ۱ ۱ 0 ۱۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ۱ 1 ۱ ۱ ( ۱ ا ۱۱ سع ی سا سم سسالاسسشاسسشلللننن دا اه و ما نفود یخ‌زدگی سهری و روستایی -------- صفحهٔ بعد -------- نیو سس ۲ روش‌های بر آورد و پیش‌بینی جمعیت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- روس‌های برآورد و پیش‌بینی جمعیت نمه پ. ۱-۲- مقدمه در حال حاضر سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن که بر پایه تکمیل پرسشنامه با مراجعه به خانوارها صورت می‌گیرد.ء به‌عنوان کامل‌ترین و قابل اعتمادترین منبع اطلاعاتی جمعیت شناخته شده‌اند. به‌دلیل تغییرات پیوسته جمعیت که گاهی از شدت بالایی نیز برخوردار است» نمی‌توان از نتایج این‌گونه سرشماری‌ها برای مقاطع پس از سرشماری و مخصوصا سال‌های دورتر جهت بسیاری از اهداف موردنیازء استفاده کرد. خود به اطلاعات جاری و آینده جمعیت نیاز دارند. اگرچه از روش‌های نمونه‌گیری نیز جهت رفع نیازهای اطلاعات پایه‌ای جمعیت استفاده می‌شود. اما این روش‌ها علاوه بر پرهرینه بودن. نمی‌توانند برای اهداف گذشته و آینده به کار روند. روش‌های مختلف برآورد جمعیت و همچنین شاخص‌های جمعیتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند. در متون جمعیت‌شناسی عمدتا از سه واژه برآورد» تصویر و پیش‌بینی جمعیت" استفاده می‌شودء که لازم است در آغاز به وجوه (شریوک و همکاران ۱۹۷۶۰): 1 ۰ ۳ 2 1 ۰ ۰.۰ ه ۰ ۰ ۰ ء‌ِ ۰ ۱- برآوردهای بین دو سرشماری : این گروه» برآوردی از جمعیت در حد فاصل دو سرشماری انجام شده ارائه و بدین منظور 1 ۰ ۰ ۵ خ 1 0 ۰۰ ۰۰ ۰ . ۰ ۰.۰ ۲- براوردهای پس از سرشماری : در این گروه» براوردهای جاری و گذشته جمعیت در مقطع پس از آخرین سرشماری تا زمان اجرا قرار دارند که از نتایج آخرین سرشماری و احتمالا سرشماری‌های قبلی و اطلاعات جاری جمعیت بهره می‌گیرند. ۳ تصویر: این گروه از برآوردهاء نسبت به ارائه برآوردهای جمعیت پس از آخرین سرشماری و برای زمان‌های طولانی‌تر که هنوز اطلاعات جاری تغییر جمعیت به دست نیامده است. اقدام می‌کنند. البته در این گروه برآوردهای جمعبت برای زمان‌های گذشته که اطلاعات جاری جمعیت موجود نیست نیز قرار می‌گیرند. با توجه به تقسیم‌بندی‌های فوق» در این گزارش» اصطلاح «برآورد» جهت برآورد جمعیت (پس از سرشماری) به‌کار می‌رود. اما از طرف دیگر باید بین تصاویر جمعیتی و پیش‌بینی‌های جمعیت نیز تمایز قائل شد. رده‌ای از تصاویر جمعیت که احتمالا خیلی به واقعیت نزدیک هستند به‌عنوان پیش‌بینی‌های جمعیت معرفی می‌شوند [۷ع ۴۷ ۱ از این‌رو تمامی پیش‌بینی‌هاء تصاویر جمعیتی هستند. اما هر تصویر جمعیت لزوما به عنوان پیش‌بینی قلمداد نمی‌شود. بلکه گروهی از آنهاء صرفا روابطی تحلیلی و محاسباتی به‌شمار می‌روند. 0 ]1 0 -2 3 5 ]11۳060۹۵ -4 65 ۳۵۵1۹۵ -5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.7 ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی پ.۲-۲- روش‌های برآورد جمعیت در این قسمت روش‌های مختلف پیش‌بینی جمعیت شهرها و جوامع روستایی در قالب دو رده‌ی اصلی روش‌های ریاضی و جمعیت‌شناسی (روش‌های مولفه‌ای و مولفه‌ای نسلی) مورد بررسی قرار می‌گیرد. پ.۱-۲-۲- روش ریاضی روش‌های ریاضی مختلفی را می‌توان برای برآورد پس از سرشماری جمعیت کل کشور براساس گروه‌های سنی به‌کار برد. از آنجا که این روش‌هاء نتایج تقریبی برای جمعیت گروه‌های سنی به دست می‌دهند. از این‌رو تنها در مواردی که اطلاعات کافی و مناسبی از مرگ و میرء موالید و سایر مولفه‌های مورد نیاز وجود ندارد می‌توان از این روش‌ها استفاده کرد. دو روش از مرسوم‌ترین روش‌های ریاضی» یکی برازش منحنی خطی به دو سرشماری آخر و سپس برون‌یابی رده‌های سنی مختلف برای سال موردنظر و دیگری برون‌یابی درصد سهم هریک از رده‌های سنی براساس یک برازش خطی برای سال مورد نظر می‌باشد. براساس هر دو روش می‌توان برآوردی از جمعیت رده‌های سنی مختلف برای سال‌های پس از سرشماری آخر را به‌دست آورد. اغلب» جمت سازگاری نتایج این روش‌ها با برآورد مستقلی از جمعیت کل کشورء نتایج حاصله از روش‌های فوق به‌ گونه‌ای تعدیل می‌شوند تا جمع برآوردهای جمعیت رده‌های سنی» برابر برآورد جمعیت کل کشور که براساس روش مستقل دیگری (مانند میزان رشد هندسی یا نمایی) به‌دست آمده است. شود. روش‌های ریاضی از لحاظ مفهومی به سادگی قابل اجرا هستند. در استفاده از این روش ملاحظاتی به شرح زیر وجود دارد: برآورد جمعیت به روش ریاضی با استفاده از رشد هندسی و رشد نمایی نیازمند رشد جمعیت است که معمولا از دو سرشماری آخر استفاده می‌شود. نکته مهم برای محاسبه رشد جمعیت. همانند بودن منطقه جغرافیایی (شهرء آبادی؛ شهرستان» استان و ...) در دو مقطع سرشماری است. به‌عنوان مثال اگر در بین دو سرشماری» یک آبادی جذب شهر شده باشد.ء برای محاسبه رشد جمعیت باید جمعیت آبادی در سرشماری اول هم اضافه و سپس رشد جمعیت محاسبه شود. برآورد جمعیت با استفاده از روش ریاضی, برای پیش‌بینی‌های کوتاه مدت (کم‌تر از ۱۰ سال) توصیه شده است و در پیش‌بینی‌های میان مدت یا بلند مدت. درصورت استفاده از این روش با توجه به رشد ثابت جمعیت» خطای برآورد وارد می‌شود. پ. ۱-۱-۲-۲ محاسبه رشد سالیانه با استفاده از رشد هندسی جمعیت براورد جمعیت به‌روش هندسی از رابطه زیر محاسبه می‌شود: (پ.۱-۲) ۳( +۱) ,۳ < ,۳ که ,۲۲]: جمعیت کل در پایان دوره» ۳6 جمعیت کل در ابتدای دوره» تعداد سال‌های مورد نظر هستند. : متوسط ۸... ۳ نرخ رشد سالیانه است که ۸0108۱ ۲۳ رو ۸7108 و ۳ ود۳: تعداد جمعیت در دو سرشماری متوالی هستند. 1 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- روش‌های برآورد و بیش‌بینی جمعیت ۷« پ. ۲-۱-۲-۲ محاسبه رشد سالیانه با استفاده از معادله افزایش نمایی در محاسبه رشد جمعیت با روش هندسی, فرض بر این است که افزایش جمعیت هرسال به‌طور مجزا از هم» با میزان افزایش سالیانه ‎[٩‏ انجام می‌شود. در حالی که افزایش جمعیت به‌طور پیوسته و مستمر انجام شودء رشد جمعیت دارای افزایش نمایی بوده و از رابطه زیر محاسبه می‌شود: (پ.۲-۲) ورط - ,0 که ۳ ی ما برطبق الگوی رشد نمایی با این فرض که پس از سال پایه» جمعیت براساس میزان رشد لحظه‌ای ثابتی؛ برابر متوسط میزان رشد لحظه‌ای مشاهده شده‌ی بین دو سرشماری آخرء رشد خواهد داشت. اقدام به برآورد یا پیش‌بینی جمعیت می‌شود. البته برای پیش‌بینی‌های بلندمدت اگر بتوان میزان رشد لحظه‌ای افق پیش‌بینی را تخمین زد. با درون‌یابی ریاضی مثلا درون‌یابی خطی می‌توان میزان رشد لحظه‌ای سال‌های میانی بین افق پیش‌بینی و سال پایه را نیز برآورد و با استفاده از میزان رشد متغیری» اقدام به پیش‌بینی جمعیت کرد. البته امکان برآورد میزان رشد لحظه‌ای در افق طرح خیلی مشکل و در برخی موارد امکان‌ناپذیر است. قابل ذکر است کاربری رشد سالانه جمعیت براساس معادله تصاعد حسابی یا هندسی در برآورد جمعیت کل بدون تفکیک گروه‌های سنی است. روش‌های دیگری نیز در این مورد وجود دارد که روابط آنها فهرست‌وار ارائه می‌شوند. (پ.۲-۲) 111611010 1111621 (چ +1) و۳ > ,۳ (پ.۴-۲) 11611010 [000161112 ۱۷10011100 7 +2 < ,۳ (پ.۵-۲) 00۲۷۴ 10813116 ۴ ۳ ی |[ (پ.۶-۲) 0۳۷۵ ۱1۵1۳011277 (*۵ + )108 - ,۳ (پ.۷-۲) 00۳۷۵ 600106717 57 -< ,۳ (پ.۸-۲) ۵ 46816۵ 01 [ ۳۹۵1۷۵۲۵ رد مه (پ.۹-۲) 56۲165 ۸10۳۵8216351۷6 مه ج+..+ د ره + تمه ۳۴ (پ.۱۰-۲) ۲0۳611010 ع1۷00۲0011] > ۰1 ش ۳ که ,۳: جمعیت در سال 1 و ۰2 ۰2۰۳ ۰20 2۱ و ... پارامتر هستند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب سهری و روستایی پ.۳-۲- محاسبه برآورد جمعیت بر اساس ترکیب سن و جنس اگر هدف, برآورد جمعیت پس از سرشماری به تفکیک مولفه‌های سن و جنس باشد. روش‌های مختلفی از جمله روش‌های مبتنی بر نمونه‌گیری» ثبت‌های جمعیت. آمارهای ثبتی و ثبت‌های اداری» روش مولفه‌ای نسلی یا روش ترکیبی » روش ریاضی تجزیه جمعیت پایا" و ترکیب‌های مختلفی از آنها مورد استفاده قرار می‌گیرند [۶۷]. در مواردی که اطلاعات پایه و ثبت جمعیت وجود دارده معمولا از روش مولفه‌ای نسلی یا بقای نسلی " استفاده می‌شود. پ.۱-۲-۲- روش مولفه‌ای در این روش عمدتا تصاویری مجزا برای مولفه‌های موالید. باروری» مرگ و میر و مهاجرت به داخل و خارج شهر برای دوره‌ی زمانی مورد نظر ساخته می‌شود. البته در عمل باید با توجه به شرایط پیش رو و مطالعات سیاسی اجتماعی مختلف, نسبت به اعمال پیش‌فرض مناسب برای خالص مهاجرت تصمیم‌گیری کرد. در مواردی که اطلاعات آخرین سرشماری» مرگ و میرء موالید و مهاجرت بین‌المللی درحد رضایت‌بخشی در دسترس باشد.ء می‌توان از این روش جهت برآورد جمعیت شهر یا آبادی برای سال‌های پس از سرشماری بهره جست. معادله‌ی اساسی روش مولفه‌ای عبارت است از: (پ.۱۱-۲) ل ج رت جع ۳ که ,۳: جمعیت کل کشور در میانه سال ] (یا در زمان متناظر با مقطع انجام سرشماری) ,., ,3 : کل موالید طی سال فرضی 4 1: کل مرگ و میر در طول سال فرضی ] و ,.ر ,۹6: خالص مهاجرت بین‌المللی طی سال مذکور هستند. سال فرضی می‌تواند از فروردین تا فروردین یا از میانه سال قبل تا میانه سال مورد نظر باشد. معمولا جمعیت پایه برای میانه سال (شهریور یا حتی آبان) موجود بوده و پیش‌بینی‌های جمعیتی نیز برای میانه سال خواهد بود. به‌عنوان مثال برای برآورد جمعیت در پایان آبان‌ماه سال ۱۳۸۶ با توجه به فرمول فوق چهار مولفه زیر مورد نیاز است: - جمعیت پایان آبان‌ماه سال ۱۳۸۵ در سرشماری - کل موالید ثبت شده طی اول آذرماه ۱۳۸۵ تا پایان آبان‌ماه ۱۳۸۶ - کل مرگ و میر به وقوع پیوسته از اول آذرماه ۱۳۸۵ تا پایان آبان‌ماه ۱۳۸۶ - مهاجرت به خارج و همجنین به داخل شهر در فاصله‌ی اول آذر ۱۳۸۵ تا پایان آبان‌ماه ۱۳۸۶ که در نتیجه خالص مهاجرت به‌دست می‌آید. بدیهمی است فرض آاساسی در به کارگیری این روش آمکان دستیابی به اطلاعات ثبتی مناسب از مولفه‌های فوق است. البته در صورت لزوم باید اطلاعات ثبتی غیردقیق با روش‌های مناسب تعدیل و اصلاح شده و سپس مورد استفاده قرار گیرند. 40 60۵۱۳۵۱۵۲۱ - 0۵0۲1 -| 5 ۳۵1۵110 510016 -2 [۵ 5۳۷1۷ 00۵1301 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- روئس‌های برآورد و پیش‌بینی جمعیت ۱+۹ لازم به ذکر است زوم تعدیل اطلاعات. منحصر به اطلاعات جاری مانند موالید و مرگ و میر نیست. بلکه درباره‌ی جمعیت سال پایه که در معرض کم‌شماری» بیش‌شماری و خطای گزارش سن افراد خانوار است نیز (درصورتی که نتایج تعدیل از اعتبار بالایی معادله‌ی اساسی برآورد جمعیت در روش مولفه‌ای نسلی مشابه معادله‌ی اساسی روش مولفه‌ای است. با این تفاوت که معادله‌ی مولفه‌ای باید برای هریک از گروه‌های سنی نیز آورده شود. در بسیاری از شهرها آمار دقیقی از مرگ و میر به تفکیک گروه‌های سنی وجود ندارد و به‌علاوه آمار موالید نیز در معرض دیرثبتی و کم‌ثبتی است و آمار مهاجرت در شهرها به‌طور سالانه وجود ندارد. بنابراین در این صورت با استفاده از میزان بقای جداول عمر برای گروه‌های سنی ۵ ساله اقدام به برآورد جمعیت به تفکیک سن و جنس می‌شود. برای این منظور باید ابتدا نسبت به انتخاب مدل و سطح مناسبی برای میزان بقا در رده‌های مختلف سنی» به تفکیک گروه جنسی مردان و زنان, اقدام شود. با استفاده از این میزان‌ها می‌توان بازماندگان جمعیت سال پایه در ۵ سال بعد را در گروه‌های سنی ۵ ساله به تفکیک جنسیت به‌دست آورد. در این میان تعداد موالید صورت گرفته در طول پنج سال مزبور هنوز مشخص نشده است. برای برآورد این تعداد و لحاظ آنها در جمعیت گروه‌های سنی ۵ سالهء روش‌های مختلفی پیشنهاد شده است. پ. ۱-۲-۲-۲ استفاده از برآورد مستقل دیگر بازماندگان گروه‌های سنی تعدیل می‌شود. به‌این منظور فرض می‌شود ۳۱ معرف برآورد مستقلی از جمعیت کل کشور و :۳ برآورد موالید طی ۵ سال مورد نظر باشد. بنابراین مطابق این رهیافت. برآورد جمعیت کل شهر برابر برآورد مستقل دیگری ازجمعیت شهر پ. ۲-۲-۳-۲ استفاده از میزان باروری‌ها بر این اساسء با دراختیار داشتن برآوردی از میزان باروری اختصاصی سنی" و با ضرب آنها در تعداد جمعیت زنان واقع در سنین باروری برای سال پایه و ۵ سال بعدء برآوردی از تعداد موالید از مجموع هر یک از این حاصل‌ضرب‌ها به‌دست می‌آید. میانگین این دو برآوردء برآوردی از تعداد موالید سالانه طی دوره‌ی مورد نظر خواهد بود که با ضرب آنها در عدد ۵ تعداد موالید کل ۵ سال مورد ۰ ۰ سا ۵ 1 ۰ ۰ ۰ ۰ انش ۰ ۰ ۲ ۰ ۸ بررسی حاصل می‌شود. البته درصورت فقدان براوردی از میزان باروری اختصاصی سنی» می‌توان از میزان باروری عمومی نیز استفاده کرد و با ضرب این میزان در تعداد کل زنان واقع در سنین باروری» برآوردی از تعداد کل موالید برای سال موردنظر به‌دست آورد. (۸57*14) 1۵16 ۲۵۲۳|1۷ ما5 عی۸ -ا۱ (1آ0)) 1۵16 16711 0066۲۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ظ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب سهری و روستایی مجددا با اعمال شیوه‌ی مشابهی برای سال پایه و ۵ سال بعد و میانگین‌گیری از این دو برآورد و ضرب آنها در عدد ۳۵ (متوسط تیداد سال‌های باروری زنان ۱۵ تا ۴۹ ساله)» برآوردی از تعداد موالید کل ۵ سال موردنظر به‌دست خواهد آمد. بنابراین براساس هر یک از دو روش پیشنهادی فوقء می‌توان جمعیت گروه‌های سنی ۵ ساله را در ۵ سال پس از سال پایه به‌طور کامل به‌دست آورد. حال اگر هدف ارائه برآورد جمعیت برای سال‌های میانی طی یک دوره‌ی ۵ ساله باشد. می‌توان با بهره‌گیری از روش‌های ریاضی اقدام به درون‌یابی جمعیت رده‌های سنی ۵ ساله نمود. لازم به ذکر است با توجه به استفاده از روش‌های غیرمستقیم و مدل‌های منطقه‌ای» در این شیوه (که از اطلاعات ثبتی به صورت مستقیم استفاده نمی‌کند) معمولا نتایج به‌دست آمده از برآورد جمعیت گروه‌های سنی به‌گونه‌ای تعدیل می‌شوند که با برآورد مستقل دیگری از مجموع کل شهر سازگار شوند. به‌این منظور با استفاده از یک ضریب تعدیل, جمعیت برآورد شده‌ی گروه‌های سنی مختلف به‌گونه‌ای تعدیل می‌شوند که مجموع این برآوردهاء برابر برآورد مستقل موردنظر از جمعیت کل شهر شود [۶۷). براین اساس عملا شیوه مولفه‌ای نسلی» راه حلی جهت ارائه برآورد جمعیت به تفکیک گروه‌های سنی جنسی خواهد بود. با توجه به ذات تغییرات مولفه‌های مرگ و میرء موالید و مهاجرت که تاثیر مستقیمی در اندازه‌ی شهر یا آبادی می‌گذارد. بدیهی است هرگونه اقدام درخور توجهی جهت تصویر و پیش‌بینی جمعیت باید بر مفروضاتی اساسی استوار باشد. از جمله‌ی این مفروضات می‌توان از شرایط عادی سیاسی اجتماعی ناحیه‌ی مورد بررسی» طی دوره‌ی زمانی پیش‌بینی نام برد. این بدان معنی است که فرض شود طی این دوره‌ی زمانی» جنگ و بلایای طبیعی و نظایر آن که تاثیرات قابل توجهی در برخی از مولفه‌های تغییر جمعیت دارند در هرصورت جهت ارائه پیش‌بینی مناسب. مفروضاتی بر میزان رشد جمعیت» میزان خام موالید و مرگ و میرء میزان اختصاصی سنی و سایر مولفه‌های تغییر جمعیت طی دوره‌ی زمانی پیش‌بینی منظور می‌شود. براساس این مفروضات با توجه به روش پیش‌بینی انتخابی» اقدام به پیش‌بینی جمعیت در سطوح ملی یا منطقه‌ای می‌شود. پ. ۳-۲-۳-۲ پیش‌بینی مرگ و مبر اگر آمارهای مناسب و مطلوبی از مرگ و میر کل کشورء مخصوصا به تفکیک گروه‌های سنی و جنسی موجود باشد. می‌توان میزان مرگ و میر اختصاصی سنی جنسی! را برای سنوات مختلف به‌دست آورد. براساس این میزان‌هاء تصاویر یا پیش‌بینی مقادیر آتی آنما ممکن خواهد شد. به این منظور مفروضات مختلفی جهت رفتار آنی میزان مرگ و میر اختصاصی سنی جنسی قابل طرح می‌باشد: - ثابت ماندن میزان مرگ و میر در سطح آخرین میزان مشاهده شده. - برون‌یابی روند گذشته‌ی میزان مرگ و میر مشاهده شده. - اعمال درصد استانداردی از کاهش در آخرین میزان‌های مرگ و میر مشاهده شده. - مفروض گرفتن میزان مرگ و میر برای یک سال معین (افق پیش‌بینی) با استفاده از نظرات و تجارب کارشناسان امر و درون‌یابی این میزان‌ها برای سال‌های میانی بین سال پایه و افق پیش‌بینی. از میان چهار گزینه‌ی پیشنهادی فوق معمولا" گزینه‌ی چهارم مورد استفاده قرار می‌گیرد. (]/۸55۸) 1۵16 31071 5601110 جع - م۸ -| -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- روس‌های برآورد و پیش‌بینی جمعیت )۱ همچنان که گفته شد. فرض اساسی جهت اعمال یکی از راه‌حل‌های فوق دسترسی به اطلاعات دقیق و مناسب جهت برآورد میزان مرگ و میر اختصاصی سنی جنسی است. در مواردی که چنین امکانی فراهم نیستء از الگوهای مرگ و میر مختلف نظیر الگوهای منطقه‌ای یا الگوهای سازمان ملل متحد می‌توان جهت تعیین میزان مرگ و میر یا میزان بقای اختصاصی سنی جنسی سود جست. با این وجود متذکر می‌شود استفاده از مدل‌های جدول عمرء معادل این فرض است که ساختار حاکم بر مرگ و میر به تفکیک رده‌های سنی جنسی کشور متناظر با ساختار ارائه شده در الگوی انتخابی است. اگر چنین فرضی با واقعیت رفتار مرگ و میر گروه‌های سنی جنسی در تضاد باشدء باعث خواهد شد تا برآوردهای ارائه شده برای ترکیب سنی جنسی کل کشور دور از واقعیت قرار گیرند. پ. 4-۲-۳-۲ پیش‌بینی باروری اگر تنها امکان دسترسی به برآورد معقولی از میزان باروری کل فراهم باشد و نتوان ۸51 را به صورت مستقیم برآورد کرد می‌توان با استفاده از مدل‌های باروری به صورت غیرمستقیم اقدام به برآورد ۸5۳/۹ ها کرد. راهنمای شماره ۱۰ سازمان ملل (۱۹۸۳) در فصل اول» دو نوع از مدل‌های باروری موسوم به مدل باروری کول و تراسل و مدل باروری گمپرتز را بدین منظور معرفشی کرده است. در پیوست ۳ این راهنماء مدل باروری گمپرتز یا روش نسبتی براس به کمک مدل باروری گمپرتز که در نرم افزار جمعیت‌شناسی 060016 به‌کار می رود تشریح شده است. با انتخاب یک روش مناسب می‌توان تعداد موالید دوره‌ی زمانی ۵ ساله را برآورد کرده و پیش‌بینی یا برآورد جمعیت کل شهر یا آبادی به تفکیک سن و جنس را برای دوره‌های زمانی پنج ساله‌ی پس از سال پایه (معمولا آخرین سرشماری) به‌دست آورد. همانند شیوه مولفه‌ای نسلی برآورد جمعیت. در این حالت نیز می‌توان برای سال‌های میانی بین سال پایه و افق پیش‌بینی» با استفاده از روش‌های ریاضی درون یابی» اقدام به ارائه پیش‌بینی جمعیت به تفکیک گروه‌های سنی جنسی کرد. روش‌های توضیح داده شده که با هدف آگاهی از کار کرد نرم افزارها است. در نرم افزارهای 060016 01ع[0۲۵ 4610 و 0 به کار برده شده است که کار با آن را آسان می‌کند. پ. 82-۲- عدم قطعیت یکی از عوامل بروز عدم قطعیت. وجود خطا در اطلاعات خام اولیه است. از آن جمله می‌توان از خطای برآورد جمعیت سال پایه. خطای اندازه‌گیری میزان‌های حیاتی سال پایه و خطای اندازه‌گیری روند میزان‌های حیاتی نام برد. از این‌رو همواره تاکید می‌شود از دقت اطلاعات پایه‌ی پیش‌بینی اطمینان حاصل کرده و در صورت نیاز باید براساس روش‌های مناسب تعدیل, اطلاعات پایه را اصلاح نمود. اما مهم‌ترین منبع عدم قطعیت در پیش‌بینی جمعیت. عدم قطعیت مقادیر آتی میزان‌های حیاتی است که نوعا پیش‌بینی آنها امر بسیار مشکلی است. در روش‌های معرفی شده این قسمت که به نوعی می‌توان از آن به تصاویر جمعیت‌شناسی بیزی یاد کرد. نظرات کارشناسی و تصاویر مرسوم جمعیتی با یکدیگر در قالبی احتمالی ترکیب می‌شوند. در حقیقت در این روش‌ها سعی می‌شود نظرات کارشناسی جمعیت شناسان درباره‌ی روند آتی مولفه‌های جمعیتی موردنظر و حتی اطلاعات پایه در قالب یک توزیع احتمالی بیان شود. این به آن معنی است که کارشناس موردنظرء به‌جای ارائه سه مقدار قطعی (مفروضه‌ی پایین» متوسط و بالا) برای میزان حیاتی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی موردنظر در افق پیش‌بینی و یا ارائه‌ی یک برآورد نقطه‌ای از میزان حیاتی در سال پایه, قادر باشد طیف پیوسته‌ای از مقادیر را به همراه یک اندازه‌ی احتمالی برای آن مقادیر که عمدتا برگرفته از دیدگاه شخصی او است ارائه کند. یعنی همجنان که او بر طبق سنت کلاسیک براساس تجربیات حرفه‌ای, دیدگاه‌ها و مطالعات خویش؛ اقدام به ارائه‌ی معقول‌ترین مقدار آتی میزان‌های حیاتی می‌کند می‌تواند دیدگاه شخصی خود را در قالب یک توزیع احتمال ذهنی نیز بیان کند. یکی از مهم‌ترین مشخصات پیش‌بینی‌های جمعیت. وجود عدم قطعیت در مولفه‌های مورد پیش‌بینی است. که جهت رفع این مشکل راه‌حل‌های متفاوتی از طرف جمعیت‌شناسان و آماردانان مورد توجه قرار گرفته است. جمعیت‌شناسان معمولا به منظور لحاظ نمودن عدم قطعیت در پیش‌بینی‌های خودء اقدام به ارائه چندین سری مختلف پیش‌بینی از مولفه‌های موردنظر می‌کنند. هر یک از این پیش‌بینی‌ها براساس مفروضاتی اساسی پایه‌ریزی می‌شودء به‌گونه‌ای که ترکیب این مفروضات نباید غیرمحتمل باشد. به‌طور مثال در روش مولفه‌ای نسلی نمی‌توان فرض کرد که امید به زندگی در بدو تولد به ۷۰ رسیده و در همان سطح باقی می‌ماند و در همان حال میزان باروی کل را در سطح ۶ ثابت فرض نمود. چرا که چنین ترکیبی در تاریخ جمعیت‌شناسی دیده نشده است و ناسازگاری‌های قابل ملاحظه‌ای با تجربیات عینی دارد. معمولا سه نوع سری پیش‌بینی تحت عنوان سری بالاء میانه و پایین در این‌گونه پیش‌بینی‌ها ارائه می‌شود که سری میانی یا مرکزی به عنوان محتمل‌ترین سری منظور می‌شود. نکته قابل توجه آن است که دامنه‌ی بین دو سری بالا و پایین» اگرچه گویای درجه‌ای از عدم قطعیت درتغییرات آینده است اما این نوع درجهٌ عدم قطعیت به هیچ‌وجه در قالب مفهوم احتمالی آن مانند ضریب اطمینان فواصل تصادفی تعبیر نمی‌شود. به بیان دیگر در دیدگاه کلاسیک جمعیت‌شناسی» نمی‌توان ضریب اطمینانی برای پوشش واقعیت آتی جمعیت بر طبق سری بالا و پایین مشخص کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- نیو ست ۳ بر سشنامه‌های حمع آوری اطلاعلت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پرسشنامه ۱- جممع‌آوری اطلاعات مصرف آب شهری عمر ساختمان: (سال) آیا در تمام سال در محل سکونت اقامت دارید؟ بلی سطح فضای سبز: (متر مربع) تعداد روزهای آبیاری: ‏ حداکثر: (روز) ‏ حداقل: ‏ (روز) منبع تامین آب فضای سبز: چاه لوله کشی تانکر ‏ غیره (ذکر شود) یا قطع آب در شبانه روز دارید؟ بلی (مدت متوسط: (ساعت)) خیر یا از منبع دیگری بجز شبکه آب شهری برای مصارف خانگی استفاده می‌شود ؟ بلی . (مورد مصرف: تاسیسات بهداشتی با مصرف زیاد: حمام . توالت با سیفون مخزنی ‏ ماشین لباسشویی آیا از سیستم خنک کننده استفاده می‌شود ؟ بلی . (نوع سیستم: آیا مشکل دفع فاضلاب دارید ؟ بلی یا زیرزمین دارید؟ بلی خی عمق زیرزمین: ‏ (متر) تبصر ه: سه سوال آخر مربوط یب مطالعات طرح‌های فاضلاب است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱7 ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیع آب سهری و روستایی پرسشنامه ۲- جمع‌آوری اطلاعات مصرف آب روستایی تعداد روزهای آبیاری: ‏ حداکثر: (روز حداقل: ار لوله کشی .. تانکر غیره (ذکر شود) آیا قطع آب در شبانه روز دارید؟ بلی (مدت متوسط: (ساعت)) خیر آیا بجز لوله کشی آب روستایی از منبع دیگری استفاده می‌شود؟ بلی یا از منبع دیگری برای مصارف خانگی استفاده می‌شود ؟ بلی : : (مورد مصرف: یا از سیستم خنک کننده استفاده می‌شود ؟ بلی . (نوع سیستم: مقدار تقریبی مصرف: ‏ (مترمکعب)» خیر یا دام در خانه نگهداری می‌شود؟ بلی ‏ (نوع دام: زمان چرا: مدتی که دام خارج از منزل نگهداری می شود: منبع تامین آب دام چیست ؟ چاه آب لوله کشی لیتر در روز) ‏ نهریا رودخانه . غیره. ( آیا مشکل دفع فاضلاب دارید ؟ بلی یا زیرزمین دارید؟ بلی خر عمق زیرزمین: (متر) -------- صفحهٔ بعد -------- مثال عددی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست 8- منال عددی ۱۹ مثال: مطلوب است محاسبه سرانه آب مصرفی و حداکثر مصرف روزانه و ساعتی آب در یکی از شهرهای واقع در منطقه با آب و هوأی مدیترانه‌ای کشور (منطقه ۳) با جمعیت ۵۰۰۰۰ نفر (در پایان دوره طرح) بر اساس ضوابط فصل ۰۱ برای رسیدن به هدف بالا کافی است به ترتیب گام‌های زیر برداشته شود: ۱ انتخاب مصرف سرانه خانگی (بدون فضای سبز) در پایان دوره طرح از جدول (۶-۱) ۱۳۵ لیتر بر شبانه‌روز بر نفر ۲- انتخاب مصرف سرانه فضای سبز خانگی بر مبنای انتخاب ۱ متر مربع فضای سبز برای هر نفر از ساکنین شهر با توجه به بازدید میدانی: با انتخاب عدد ۵ لیتر بر مترمربع از جدول (۷-۱) برابر ۵ لیتر بر شبانه‌روز بر نفر ۳ انتخاب مصرف سرانه عمومی در پایان دوره طرح از بند (۳-۲-۲-۴-۱): با انتخاب ۱۲ درصد مصرف سرانه خانگی. برابر ۱۵ لیتر بر شبانه‌روز بر نفر ۳ انتخاب مصرف سرانه تجاری و صنعتی در پایان دوره طرح از بند (۴-۳-۲-۴-۱): با انتخاب ۱۲ درصد مصرف سرانه خانگی» برابر ۱۵ لیتر بر شبانه‌روز بر نفر ۵- مجموع اجزای مصرف سرانه: ۱۶۰ لیتر بر شبانه‌روز بر نفر ۶- با درنظر گرفتن مقدار آب به‌حساب نیامده بر مبنای ۱۵ درصد مجموع اجزای مصرف سرانه (بدون فضای سبز) از بند (۵-۳-۲-۴-۱): ۲۳ لیتر بر شبانه‌روز بر نفر ۷ محاسبه کل مصارف سرانه آب با توجه به تبصره بند (۶-۳-۲-۵-۱): ۱۸۳ لیتر بر شبانه‌روز بر نفر ۸- انتخاب ضریب حداکثر روزانه مصرف آب از جدول (۸-۱): ۱/۷ ۹- محاسبه حداکثر مصرف روزانه آب از بند (۱-۳-۴-۱): (مترمکعب بر شبانه روز) ۱۴۷۵۰ * (لیتر بر شبانه روز) ۵۰۰۰۰۲۱۴۷۵۰۰۰۰ [۲۳+ (۱/۷ ۱۶۰۳)] ۰- انتخاب ضریب حداکثر ساعتی مصرف آب از جدول (۹-۱): ۱/۷ ۱- محاسبه حداکثر ساعتی مصرف آب از بند (۲-۳-۴-۱) (در صورت وجود یک مخزن): (لیتر بر شبانه‌روز) ۲۴۲۷۰۰۰۰ - ۵۰۰۰۰ [۲۳ + (۱۶۰۱/۷۷۱/۷)] (لیتر بر ثانیه) ۲۸۱ - (لیتر بر ساعت) ۱۰۱۱۲۵۰ - -------- صفحهٔ بعد -------- لبوست ۵ شاخص‌های کیفیت آب -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱-۵- شاخص‌های اشباع لانزلیه و رایزنر قابلیت خورندگی و یا رسوب کنندگی با تعیین شاخص اشباع لانژلیه و رایزنر قابل ارزیابی است. به این منظور نتایج آزمایش‌های فیزیکی و شیمیایی منابع آب در دوره‌های زمانی مختلف اخذ شده و مورد بررسی قرار می‌گیرد. پ.۱-۱-۵- شاخص اشباع لانژلیه (1.]) این شاخص از روی اختلاف بین 011 واقعی آب و 011 محاسبه شده بر اساس میزان اشباع کربنات کلسیم (براساس مقدار کلسیم قلیائیت و کل جامدات محلول در آب که بر اساس درجه حرارت بدست می‌آید) بر طبق روابط زیر محاسبه می‌شود. (پ.۱-۵) + ۳ +0 و0۲ (پ.۲-۵) ام لام -]1ا که وآام - ]آم محاسبه شده بر اساس میزان اشباع کربنات کلسیم» ,[آ0 - [آ0 اندازه‌گیری شده آب» آرآ< شاخص لانژلیه, ۲ < فاکتور مربوط به کل جامدات محلول در آب (میلی گرم بر لیتر) با توجه به درجه حرارت آب» ,۳ - فاکتور مربوط به غلظت کلسیم (برحسب «(0)-۵6-)) 14118/111 ۳,۱ < فاکتور مربوط به قلیائیت آب (بر حسب «(-)2-)) (میلی‌گرم بر لیتر) در این صورت پیش‌بینی وضعیت خورندگی یا رسوب دهی آب به شرح جدول (پ.۱-۵) خواهد بود. جدول پ.۱-۵- تعیین خصوصیت آب از نظر رسوب دهی و خورندگی با توجه به شاخص لانژلیه آب بیشتر تمایل به خورندگی دارد آب از نظر خاصیت رسوب دهی و خورندگی مشکلی ایجاد نمی‌کند پ.۱-۱-۵- شاخص پایداری رایزنر (1151) شاخص اشباع لانژلیه فقط تمایل یا عدم تمایل آب به رسوب‌دهی را نشان می‌دهد و نمی‌توان از آن بعنوان یک نتیجه‌گیری دقیق و قطعی از نظر کمی استفاده کرد. برای رفع این اشکال می‌توان شاخص پایداری رایزنر ([115) را به‌کار برد. با استفاده از این شاخص می‌توان تا حدودی به نتایج کمی دست یافت. شاخص پایداری رایزنر به صورت زیر تعریف می‌شود: (پ.۳-۵) ,ام - م2 - 851 در این صورت پیش‌بینی وضعیت خورندگی یا رسوب دهی آب به شرح جدول (پ.۱-۵) خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی جدول پ.۲-۵- تعیین خصوصیت آب از نظر رسوب دهی و خورندگی با توجه به شاخص پایداری رایزنر (1351) استفاده همزمان از دو شاخص فوق به پیش‌بینی دقیق‌تر تمایل آب به تشکیل رسوب یا خورنده بودن آن کمک می‌کند. به‌منظور محاسبه شاخص‌های رایزنر و لانژلیه می‌توان از نرم‌افزارهای موجود استفاده کرد. پس از تعیین وضعیت رسوب‌دهی یا خورندگی آب» طراح باید تمهیدات لازم درخصوص تاسیسات آبرسانی را لحاظ کند. به‌عنوان مثال درصورتی که آب خورنده باشد می‌توان در مرحله اول نسبت به اصلاح کیفیت آب قبل از انتقال کوشید و در مراحل بعدی از پوشش‌های لوله و اتصالات موجود در بازار و یا از لوله و اتصالات با جنس مقاوم در برابر خورندگی نظیر لوله‌های پلی اتیلن» ۳٩ا ۷۳۲ و یا چدن داکتیل بسته به فشار کار مورد نیاز و شرایط هیدرولیکی و فنی استفاده کرد. درعین حال برای احداث سایر تاسیسات می‌توان از مواد افزودنی جهت افزایش مقاومت در برابر خورندگی نظیر سیمان ضدسولفات و غیره استفاده نمود. درصورت اهمیت زیاد درصورتی که آب دارای خاصیت رسوب‌کنندگی باشد نیز در ابتدا اصلاح کیفیت آب» قبل از انتقال و توزیع پیشنهاد می‌شود. درصورتی که این امر امکان‌پذیر نباشد می‌توان تمهیداتی چون استفاده از لوله و اتصالات با زبری کم‌تر دریچه‌های تخلیه در قسمت‌های مختلف خطوط انتقال همراه با برنامه منظم شستشوی خطوط و یا شیرهای آتش‌نشانی در تمامی نقاط مورد نیاز شبکه توزیع (به منظور ایجاد امکان شستشوی شبکه) را مدنظر قرار داد. درعین حال در زمان طراحی» باید ضوابط سرعت حداقل در خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع آب مدنظر قرار گیرد تا امکان رسوب‌گذاری به حداقل ممکن کاهش یابد. دراین شرایط امکان دو خطه کردن خطوط نیز باید با هدف تامین نیاز آبی میان مدت و درازمدت.» درصورت توجیه کافی فنی و اقتصادی, مدنظر طراح قرار گیرد تا رسوب گذاری در ابتدای طرح نیز به حداقل ممکن برسد. پ.۲-۵- شاخص ].۱۷۷.0 یکی از معیارهای اندازه‌گیری کیفیت آب» تعیین شاخص کیفیت آب (۷۷.0. 1) می‌باشد. در این روش برای تعیین کیفیت آبء ‎٩ پارامتر زیر اندازه‌گیری می‌شود: 011 اکسیژن محلول (درصد اشباع)» کدورت ([].40۷.1» فیکال کلیفرم ( 0 درجه حرارت (سانتی گراد)» .1.20.10 (میلی گرم بر لیتر)» فسفات (میلی‌گرم بر لیتر) نیترات (میلی‌گرم بر لیتر) و .1.10.5 (میلی‌گرم بر لیتر). به هریک از پارامترها براساس اهمیت آنها درصد وزنی مطابق جدول (پ.۳-۵) درنظر گرفته می‌شود. |- ۷۷/۵16۲ 0۵|] -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- تشساخص‌های کیفیت آب ۱۳۳ جدول پ.۳-۵- درصد وزنی شاخص‌های کیفیت آب سا هک سس سک سس سس ی ی هک سس پس از آزمایش و اندازه‌گیری پارامترهای فوقء شاخص کیفیت آب در هر یک از پارامترها براساس نمودارهای مربوط به هر پارامتر که در این روش موجود است. محاسبه شده و با درنظر گرفتن ارزش وزنی هر پارامتر» در ستون ۲ جدول (پ.۳-۵) قرار شاخص کل و باتوجه به دسته بندی جدول (پ.۴-۵) تعیین می‌شود. جدول پ.۶-۵- معیار کلی تعیین کیفیت آب بر اساس اندازه‌گیری شاخص های کیفیت ۹۶۶ ۶۱۱۲۱۳۵ ِ 100 90 لا بل لبلب بل فلز ومع لبلب لبلب زب ]| بلقا نود 5 0 ۹ مه »5 ابا ان 250 لبلب ]| لا 40 ّ لب ]ال 0 با ابا نج ای 20 ]الا ا ا ۱ 10 سس سل با ۷ 6 90 80 70 80 0ا5گ 4۹0 3580 26 16 ز. ۲۳:۹9:7۱ (0. 1 دی ,100.0 < ۲1۱۳۳۵۳۵۵ 1۴ -------- صفحهٔ بعد -------- عااا۳»۶ ۴۲۵۶0۳۵۲۵ للم 93۵ ۲ 5 لب ]لبلب لارارر با || ] لبلللم, ]بل لبلب لب لام 2 را را ارس مر 0 0 0 0 0 0 0 0 با لا اور 0 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 ۲۲۱۹/1 (2.0 > ,10.0 < 0۳۵50۳۵۸۵ 1۶ :3016) وا 169۱ (۴6) ۱0۱9:(مع2 اهمه۶ :0۳8۲۱2 مت وس 100 : ِ سس ۳ ۱ 90 ۱ اس ۷ 8 لا 1 ۹1 70 1 ۱ ۳ ص 0-3۵ تا | 0 ۰ 10 ج اس ۳ موه وچ 0 زی ‎٩‏ اه 1۵ 1۱900۵ ز ۹ زه دز ۹10 ز ۱۱ ۵0۱۵۲۱۵۶۹/100 :۴۵ شکل پ.۳-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر فیکال کلیفرم -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- تساخص‌ها ی کیفیت آب و1 658 1051 #االاطا۲ن۲ :8 6۳۵۲۶۱ س 1 ٍ 100 ۱ ِ پا ۱ تا ۱ 8۵ 5 گت اک الک لگ تا گنها ۹ بط هس از ۱ وال2/-0) 103 3 ِ تا تا 1 ۱ جح - _ سم مس ۱ ا ها ااق جاق بفوا4 شا8 ها8 8۵ ۱۵۸ ۱ 2 3 4 5 (۱۵۵ع۱۳/ ۵۵۸ ۳۵۵۷ ۳۹1 100 0 (ل6 70 6۵9 50 4۵ 30 20 ۱۵0 0 ال ۵۲۲ :۷ لاس۲ شکل پ.2-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر کدورت ۲۳3۳۶ ۲۷۱۳۷۴ ۷۷۵۱8111۵۶ و۳ 762 (00) #موود0 لهوامع۵ :1 امهض ۲ ۱ / ای / ْ ْ 00-36 ۳۳ سس 30 ۱ ا ۱ 0 120 100 30 650 4۵0 20 0 00 6 ۵۳ ,1۹۵۵ + ص‌ااوهسعکه ‎٩٩‏ 00۵ 8 :هم شکل پ.۵-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر اکسیژن محلول ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳ ضوابط طراحی سامانه‌ها ی انتقال و توزی عآب سهری و روستایی ۳۵۶۵۹۶ 16251 ا۲ام :3 6۳۵۳۹ 100 90 80 7 6اا2 0-۷ 4۵0 3۵9 20 1۵08 اامی :0۲۹ 0-۵ ۹2 ان و 720 اما هه شکل پ.1-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس پارامتر 017 و8۵ 1851 (7185) 501۱08 اقاه؟ :9 60۱۹۲۱ درساا0-3 0 450 400 م35 هوق که 200 ۵و1 1۵۵ ۵ ۵ ۲و۳ :15 2 دی ۵ 503 ۶ 5 راو ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عااا ۳۲5 1651 (0010] 00۳3۳۵ 00960 ا۵: 800۱6۳ 5-03۵۷ :3 0۳۶۲ زع اد ۵ او د2 20 چا 1۵ 5 0 1و :و600 مد وال تا ۶ ۲۸۱ شکل پ.۸-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس کل .3.0.0 به‌منظور بررسی کیفیت آب منابع تامین کننده از نظر قابلیت مصرف و شرب از طبقه‌بندی آب آشامیدنی شولر استفاده می‌شود. دیاگرام مربوط به این شاخص (شکل پ.۹-۵) در قسمت عمودی به ۸ اشل که بر روی آنها یون‌های کلسیم» منیزیم» سدیم» کلرورء سولفات» بی‌کربنات» 1.10.5 (کل جامدات محلول) و سختی (بر حسب میلی گرم در لیتر :460-)) و در جهت افقی نیز به ۶ بخش که مربوط به طبقه‌بندی آب بوده و کلاس‌های شش‌گانه آب را از هم جدا می‌کند تقسیم شده است. همچنین جدول (پ.۵-۵) برای طبقه‌بندی آب آشامیدنی با استفاده از دیاگرام شولر تهیه شده است. ارقام این جدول حدفاصل طبقه‌بندی آب را در دیاگرام مذکور نشان می‌دهد. 0 کت یگ سک گرم بر لیتر) ‏ (میلی‌گرم بر لیتر) ‏ (میلی‌گرم بر لیتر) | (میلی‌گرم بر لیتر) | (میلی‌گرم بر لیتر) سس ی سا سس هه هه سس هه که -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ ضوابط طراحی سامانه‌های انتّقال و توزیع آب تُسهری و روستایی انوس 0 (۵ ۲۳۷۵5۲۵۴ 71.3.5 ۳۳ ۰ ۳۰۹۸ ۸ مص ۳.۸ صصم مصممر ۳ ۱۴ /مهموم ۰000 1۰۰ موم ۱ ۴و۳ ۰۹۳ /۳9 200 10۵ 2000 همه پر ری 990 0 سس 09 مم5ا 7 ۳۵ ۵۵ 00۵ مج ۹0۵ ۷000 زه ۵ 0 زو ممه ۱ 700 70 : ممع ۹ ۰" 390 90 مه را ری 00 2۵ ممهه 20۵ 306 15 ند 1350 و 200 رها عج ۱0 9 ۹0 مت »1 3 70 1 ۱.1۹ ۱0۵ 5 109 ۹ 3 90 مو ان ۹ زه. 0 70 70 م6 3 م6 20 مء [۹ 1۰ 2 0 20 30 یم 15 20 19 20 1 09 0 18 07 15 ی 7 06 6 ۵ سم 0 ۱ ۰ 5 0 20 15 20 10 9 5 ۰ 0 زا 0 ‌ 7 د0 ین ۵ 15 20 7 ۰ زره 5 ۰ 3 5 ۰ ۷ 5 1 : 7 پل 20 1 ده , 1 ‌ 8 و1 3 : و 5 7 3 ۰ 5 > س 7 ۰ 3 ۰ 0 ۱ ۸۰ 5 10 5۸ ۱ 2" 0۱ شکل پ.۹-۵- نمودار تعیین کیفیت آب بر اساس شاخص شولر -------- صفحهٔ بعد -------- مثال‌های نمونه برای روش‌های ۷ و ۸1۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست 1 - منال‌های نمونه برای روئس‌های ۹۸۱۱۷ و ۸/1۳ )۱۳ پ.۱-۹- انتخاب جنس لوله با استفاده از روش 5۸۷۷ برای ساده شدن مسالهء انتخاب جنس لوله با توجه به ۳ فاکتور از ۱۴ معیار ذکر شده در جدول (۱-۷) مدنظر است. گام اول, تعیین وزن این معیارها با توجه به نظر کارشناسان و تصمیم‌گیرندگان با تجربه طرح است. وزن معیار (: ۷۷) اهمیتی است که تصمیم گیرنده برای این معیار در مقایسه با دیگر معیارها قائل است. فرض می‌شود سه معیار انتخابی عبارتند از: رن قیمت لوله و اتصالات (0. 4 - ,۷۷ )۰ دن): سهولت نصب و تعمیرات (0.3 > (۷) و ون): مقاومت در برابر عوامل خورنده داخلی و خارجی (0. 3 - +۷۷). توجه شود که مجموع وزن‌ها یک است. 1 (پ.۱-۶) ۷۳ ر2 -امتیاز هر جنس لوله 11 که ,۷۷ : وزن و میزان آهمیت هر معیار تصمیم‌گیری و 1: تعداد معیارها و زن): عددی است که به هر معیار بسته به جنس لوله امتیاز کلی هر یک از جنس لوله‌ها با توجه به ۲ معیار یاد شده عبارتند از: در نتیحه بیش‌ترین امتیاز مربوط به لوله با جنس ۳٩آن)‏ است. البته این مثال فرضی است و باید وزن دهی به همه معیارها صورت گیرد. پ.۲-۹- انتخاب محل مناسب تصفیه‌خانه با استفاده از روش ۸117 رویکرد روش ۸]1۳ یک رویکرد سلسله مراتبی به شکل زیر است: سطح صفر: اهداف اول: معیارها -------- صفحهٔ بعد -------- رورا ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی این روش به چند دلیل توصیه می‌شود: ۱- رویکرد این روش استفاده از ماتریس‌های مقایسات زوجی معیارها به صورت دو به دو و مقایسه دو به دوی سناریوهای تصمیم‌گیری از نظر هر یک از معیارها است که توسط تصمیم‌گیرنده یا تصمیم‌گیرندگان صورت می‌گیرد. ۲ دراین روش امکان درنظر گرفتن نظرات تصمیم‌گیرندگان مختلف وجود دارد. ۳- از آنجا که اکثر معیارهای تصمیم‌گیری در مساله مورد بحث از نوع کیفی و قضاوتی است این روش مناسب‌تر از روش‌های دیگر است. ۴ از آنجا که روش پیشنهادی از نوع سلسله مراتبی است» اگر چنان‌چه برخی معیارهای تصمیم‌گیری مثل اثرات زیست‌محیطی دارای زیرمعیارهای دیگری نیز باشدء این روش قادر به درنظر گرفتن آنها می‌باشد. ۵- وجود نرم‌افزارهای تجاری (از جمله 110106 ]۳۳061) که می‌تواند محاسبات این روش را به‌راحتی انجام دهد. ۶- معیارهای کمی» مثل هزینه طراحی یا بهره‌برداری نیز در این روش به‌راحتی قابل استفاده هستند. مثال نمونه: در مورد انتخاب بهترین محل مناسب احداث تصفیه‌خانه فرض می‌شود دو معیار تصمیم‌گیری وجود دارد: ر): فاصله مناسب تا محل مصرف و د): دور بودن از منابع آلوده کننده مختلف انسانی و سایر منابع آلاینده. از طرفی فرض می‌شود دو سایت جهت احداث تصفیه‌خانه در نظر گرفته شده است که هدف انتخاب یکی از آنهاست. ساختار سلسله مراتبی این مساله به شکل زیر است: دور بودن از منابع آلوده کننده (د)) شکل پ.۲-۹- ساختار سلسله مراتبی مثال تصمیم‌گیرنده باید ابتدا ماتریس مقایسات زوجی را بر اساس جدول (پ.۱-۶) برای مقایسه دو به دوی سناریوها از نظر هر یک از جدول پ.۱-1- روش مقایسه زوجی [1۵] اهمیت نزدیک به متوسط اهمیت متوسط -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست 1 - منال‌های نمونه برای روئس‌های ۹۸۱۷و ۸۲7۳ ۱۳۳ به‌عنوان مثال ماتریس‌های زیر شکل گرفته‌اند: 8 ۸ 4 ۲۱ ۸ 1 ۳ 2 مقایسه گزینه‌ها از نظر دور بودن از محل آلودگی: 8 ۸ 1 4 ۱۱1 ۸ [ ۱3 تا سپس ماتریس مقایسه زوجی معیارها با یکدیگر تشکیل می‌شود: 8 2[ ۵ | با روش‌های مختلفی جهت محاسبه وزن‌ها مثل روش میانگین حسابی» هندسی و غیره وجود دارد که در مراجع قابل مشاهده عنصر به مجموع عناصر هر ستون تقسیم و سپس متوسط عناصر هر سطر به‌عنوان وزن درنظر گرفته می‌شود. به‌این ترتیب پارامترهای زیر از ماتریس اول به‌دست می‌آید: 4 1 را ۱۱۱۸ 5 1۸ ۳ 5 2-15 همچنین پارامترهای زیر از ماتریس دوم به‌دست می‌آید: 3 1 1 2 ور راخ راخ ار راخ ۱۱۱۸ 4 2[3-) و ۸ 2۸ و 3 2 و 3 08 در نتیجه امتیاز کلی هر یک از سناریوها عبارتند از: [ |[ 2 4 8 تب ۸/۹/۷۸ م۸ 3 4 3 5 2 2۸) ]1 21۸ هو - لنوت شرا - /» [ ب /۱۸ ۷/۷( . 0 رم 2 0 05 در نتیجه گزینه برتر جهت احداث تصفیه‌خانه در این مثال فرضی گزینه ۸۸ است. در اینجا ذکر دو نکته حائز اهمیت است: اول این که روش ۸1۲1۳ برای مسایلی که هر معیارء زیرمعیار نیز داشته باشد. مطابق روش ارائه شده قابل استفاده است و نرم افزار 10106 انح ]۳06۲ قادر به انجام محاسبات این روش است. دوم این که در روش 9۸۷۷ اگر تصمیم‌گیرنده نتواند صراحتا مقادیر وزن‌ها را تعیین کند. می‌تواند از روش ماتریس مقایسات زوجی معیارها که در بالا اشاره شد برای محاسبه وزن‌ها استفاده نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بو ست ۷ خلاصه ضوابط طراحی سامانه‌های کنترل و اسکاد) در سامانه‌های آبرسانی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۷- خلاصه ضوابط طراحی سامانه‌ها ی کننرل و اسکادا در سامانه‌ها یآبرسانی ۱۳۷ پ.۱-۷- شسرح سامانه‌های کنترل و اسکادا سامانه‌های کنترل و اسکادا از قسمت‌های زیر تشکیل می‌شود: - تحهیزات اندازه گیری (ابزار دقیق) - سامانه‌های کنترل - سامانه ارتباطات - سامانه کنترل نظارتی و جمع‌آوری داده‌ها (50۸7۸) پ.۲-۷- استانداردها طراح, مسئول رعایت کلیه موارد ذکر شده در استانداردهای زیر در تمام مراحل طراحی است: - مقررات و استانداردهای ملی (15111) - مقررات ملی طرح و اجرای تاسیسات الکتریکی (1۳) 001۹۹10 ۳1010116۵1 [۵ 11۵0 - (۳۳۳۸) 0006 ۳:۳۵ ۸۹۵00۵10 ۳۳۵10۵ ۳۳۵ [۵ ۳۵10 - (۳۳)) ۳۵۱۵۳۵۳۲ ۳10۵ او 2 م۸ ۵ط) 1۵۲ کعاظ 0۵ 01۹۹100 ۵ 116۵0 - (۸ ۸۷/۷۷) :۸۵۵۵001۵110 ۷۷۵۲۵ ۷۷۵167 م۸ - (111ح)) 011166 0۹11۵11۷6 1616006 ( معا 1 [۵ 11۵0 - استانداردهای صنعتی زیر درصورتی که استانداردهای ملی جوابگو نباشند قابل استفاده است. (15۸) |01۳۵ 200 ۷12۵۳۵6۲ 1۵۲ امک [۵ 11۵0 - (۳1۸) ۸001211010 دعا 10 ۳0۵6 - ([۸۳51) 1۹11۲۵ ک012۳0 10 ۲21100۵1 ۸1۵0 - (1۳۳۳) ۳۵10۳۵ ۳100۵۵ 300 [۵ ۳1 ا0 1۵6 - 0 ۳۳۵۵۵ 00۵1۵110 ۳۵۱۵ ۲1۸1 - ۳۳۲ 0۳۷)) ۳10110۵ ۱0۳۵۱1۵۵00 عل ۵۵۵م ۳۵ عانصصم) - کلیه تجهیزاتی که در تماس با آب آشامیدنی هستند باید تایید استانداردهای مورد قبول آب آشامیدنی مانند ۰۸۷۷۷۷۸ ۳۴1۷۷ 5ل) با ۲5۳ را داشته باشند. پ.۳-۷- اهداف سامانه‌های کنترل و اسکادا به‌منظور بهره‌برداری مناسب و مطلوب از تاسیسات آب از سامانه‌های کنترل و تله‌متری جهت انتقال اطلاعات» کنترل و نظارت بر قسمت‌های مختلف تاسیسات آبرسانی استفاده می‌شود. سامانه کنترل و تله‌متری ضمن راهبری طرح, لازم است سه هدف زیر را -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی پ.۱-۳-۷- اهداف کنترلی با استفاده از سامانه کنترل و اسکاداء ارتباط و اینترلاک‌های لازم بین قسمت‌های مختلف تاسیسات آبرسانی صورت می‌پذیرد. در پ. ۲-۲-۷ اهداف بهره‌برداری به‌منظور بهره‌برداری مناسب و بهینه‌سازی در زمینه راهبری و یا نگهداری طرح از سامانه کنترل و اسکادا استفاده می‌شود. بهره‌بردار با دریافت اطلاعات جامع و هشدار دهنده تصمیمات لازم را با کم‌ترین هزینه اتخاذ خواهد کرد. پ.۳-۳-۷- اهداف مدیریت انرژزی به کمک اطلاعات دریافتی از رفتار هیدرولیکی منابع تولید. توزیع و روند مصرف آب تاسیسات آبرسانی شهر و بررسی نحوه نسبت به کاهش مصارف انرژی اقدام کرد. پ.2-۷- سامانه کنترل و اتوماسیون پ.۱-2-۷- فلسفه کنترل! اولین وظیفه سامانه‌های کنترل فرآیند تامین ارتباط بهم پیوسته در زمان واقعمی" با عملیات فرآیندی در شرایط مختلف کار می‌باشد. دومین وظیفه» خودکار نمودن کارهای جاری است تا پرسنل بتوانند به موارد مهم‌تری متمرکز شوند. مهندس کنترل فرآیند متخصص در امور آب و فاضلاب لازم است موارد ذیل را در تهیه و تنظیم مدارک مورد نظر قرار دهد: - کلیدهای انتخاب کننده " با لامپ‌های سیگنال و انتخاب حالت‌های دستی- قطع - از راه دور در تابلوی راه‌انداز موتورها (۸1۲۴) و کنار هر تحهیز پیش‌بینی شوند. لازم است این دو ارتباط اطلاعات یکسانی را نشان دهند. - سامانه کنترل برای فرآیندهای بحرانی و حساس لازم است به‌صورت دوبل " طراحی شود به‌طوری که در صورت خرابی یک تجهیز (کنترلی) سیستم کنترلی از حالت اتوماتیک خارج نشود. - سامانه کنترل باید به‌نحوی طراحی شود که در صورت خرابی کنترل‌کننده بتوان تجهیزات فرآیندی را به‌صورت دستی بهره‌برداری کرد و در این شرایط لازم است بقیه تحهیزات کنترلی بتوانند به‌صورت اتوماتیک کار کنند. - تمام تحهیزات فرآیندی باید به‌صورت کاملا خودکار عمل کنندء به‌طوری که مداخله راهبر در حداقل ممکن باشد. - زمانی که یک تجهیز در حالت محلی قرار می‌گیرد لازم است کنترل تجهیز مستقل از عملکرد کنترل کننده باشد. ۳۱[0۹۵(۷ ]0۳1۳۵ -۱ 6 |۵ع ۲ -2 3-07 4 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۷- خلاصه ضوابط طراحی سامانه‌ها ی کتنرل و اسکادا در سامانه‌ها ی آبرسانی ۱۳۹ - منبع تغذیه بدون وقفه (1۳5]) با ظرفیت حداقل ۲ ساعت برای کلیه کنترلرها و تجهیزات اندازه‌گیری جریان آب پیش‌بینی شود به‌طوری که کلیه اطلاعات مربوط به جریان آب در کنترلر ذخیره شود. - لازم است کلیه اطلاعات ابزار دقیق در ایستگاه مرکزی قابل رویت باشند. - کلیه انتقال دهنده‌ها" و مبدل‌ها" باید در نزدیکی محل اندازه‌گیری باشند. - کلیه ابزار دقیق باید به‌طور ایمن و به‌سادگی قابل دسترسی بوده به‌طوری که تعمیرات به راحتی انجام شود. - کلیه ابزار دقیق‌ها باید برای نمایش مقادیر به‌صورت همزمان " و به‌طور دایم طراحی شوند. - کلیه شیرهای کنترلی باز- بسته باید مجهز به کلید حدی " برای وضعیت باز و بسته باشند. - شیرهایی که به‌صورت دستی کنترل می‌شوند لازم است محهز به یک عدد کلید حدی برای نمایش حالت کار عادی باشند. - شیرهای تدریجی و دریچه‌های دروازه‌ای باید مجهز به کلید حدی برای حالت‌های کاملا باز و بسته باشند. این شیرها لازم است سیگنال مربوط به مقدار باز بودن شیر را نشان دهند. - موتورها باید به صورت تک سرعته و یا سرعت متغیر باشند. - اینترلاک‌های لازم برای جلوگیری از کار در شرایط غیر دلخواه پیش‌بینی شود. - کلیه اینترلاک‌ها باید به‌صورت نرم افزاری در کنترل کننده قابل اندازه‌گیری (۳1-۳) پیش‌بینی شود. - کلیه شرایط مدارهای کنترلی (اینترلاک) به‌صورت مجزا در ایستگاه مرکزی نمایش و هشدار داده شود. - وضعیت کلیدهای قطع کننده در ایستگاه مرکزی نمایش داده شود. پ.۲-2-۷- وظایف و عملکرد سیستم کنترل و ابزار دقیق پ.۱-۲-2-۷- کلیات وظایف و عملکرد سیستم کنترل و ابزار دقیق هر قسمت از طرح باید توسط طراح در نمودارهای فرآیند و ابزار دقیق مشخص شود. موارد زیر لازم است در طراحی سیستم کنترل پیش‌بینی شود: - ارسال وضعیت کار تجهیزات (مثلا الکتروموتور تلمبه‌ها) شامل روشن- خاموش- خطا در سیستم کنترل محلی و مرکزی - ارسال وضعیت کلیدهای سطح دسترسی دستی - اتوماتیک (/۸-1) محلی - راه دور (٩1-ا)‏ در سیستم کنترل محل و مرکزی - ارسال پیام" خرابی تجهیزات به سیستم کنترل محلی و مرکزی - ارسال پیام قطع برق به سیستم کنترل محلی و مرکزی - مدارهای کنترلی لازم برای جلوگیری از کار تجهیزات در شرایط غیر دلخواه (برای مثال خشک کارکردن تلمبه‌ها) خن و 2-۳ 6( 3 5۷1 1۳31۲] - 4 |۵2 ع5- 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 5۰ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و نوزیع آب سهری و روستایی - رله‌های حفاظت موتور برای حفاظت موتورهای فشار ضعیف با قدرت بیش از ۱۳۲ کیلووات و موتورهای فشار متوسط - ارسال پیام‌های مدارهای کنترلی به سیستم کنترل مرکزی به‌طور مجزا برای هر مدار کنترلی - پیش‌بینی کلید قطع کننده" برای هر تجهیز به‌طور جداگانه به‌طوری‌که در صورت قطع بودن کلیدهای هادی (کنتاکتورهای) مربوطه فرمان نگیرند و ارسال پیام وضعیت کلید ( باز- بسته) به سیستم کنترل مرکزی - ارتباط با تجهیزات آنالوگ می‌تواند به یکی از سه صورت 100۷100۵۲ ۸۷100۳۵ و با ۳۲۵1۳۹ انجام شود. ارتباط به‌صورت ۲1۸141 1۵ 4-20 نیز قابل قبول است. - کلید تجهیزات باید مجهز به کلید سه حالته دستیء خاموش, از راه دور" باشد و واحد قابل برنامه‌ریزی (۳1) باید وضعیت هشدار را درصورتی که کلید سه حالته در حالت کنترل از راه دور نباشدء نشان دهد که نمایشگر حالت غیرعادی بوده و تجهیز تحت تعمیر است. - درصورتی که تجهیزاتی به‌صورت محلی و یا از راه دور کنترل می‌شود. لازم است دکمه های فشاری روشن- خاموش با کلیدهای دو حالته محلی - راه دور به‌طور جداگانه پیش‌بینی شود (مانند دمنده‌های هوا) - ارسال پیام فرمان روشن- خاموش برای تجهیزات (برای مثال الکتروپمپ‌ها) از تابلو محلی (در حالت محلی) و سامانه کنترل مرکزی (در حالت از راه دور) و یا به‌صورت خودکار (در حالت اتوماتیک) - ارسال فرمان باز و بسته شدن شیرهای موتوری و نمایش وضعیت باز و بسته بودن آنها در سیستم محلی و مرکزی - درصورت قطع پیام به محرک‌های برقی برای عملکرد تدریجی " لازم است شیر به مقدار تنظیم اولیه خود برگردد و یا در آخرین وضعیت خود باقی بماند. - درصورتی که پیام‌های باز و بسته هم‌زمان به محرک‌های برقی برای عملکرد باز- بسته" ارسال شود لازم است شیر به حالت ایمن از قبل تعیین شده برگردد. طراح لازم است وضعیت ایمن (بازء بسته» آخرین حالت) را مشخص کند. - باید فقط یک سیگنال برای کارکردن هر تجهیز ارسال شود. درصورت خرابی واحد قابل برنامه‌ریزی,» لازم است کلید انتخاب کننده از حالت کنترل از راه دور خارج شود. - درصورتی که انتخاب کننده در حالت دستی و با قطع باشد سامانه کنترل مرکزی هیجچگونه عملکردی روی تحهیز نخواهد داشت. - کنترل‌های دستی (دکمه‌های روشن- خاموش یا باز- بسته) فقط در حالتی که کلید انتخاب کننده در حالت محلی باشد فعال هستند و کنترل‌های از راه دور فقط درصورتی که کلید سلکتور در حالت راه دور باشد فعال است. - اندازه‌گیری جریان مصرف کننده‌های بزرگ (موتورهای ۷۵ کیلووات و بزرگ‌تر) - اندازه‌گیری و ارسال قدرت برق مصرفی هر قسمت به سیستم اسکادا پ. ۲-۲-2-۷ ایستگاه‌های بمپاز سیستم کنترل برای انجام مدارها و توابع کنترلی به منظور رسیدن به سطح اتوماسیون ایستگاه‌های پمپاز فعال می‌شود و برای اجرای برنامه‌های کنترلی در این سطح نیاز به حداقل تجهیزات زیر است: 1[ 11۹0011601 -| ۲10/011/0 - 2 0 6 ۱/000 - 3 4٩ - 006/010560 6 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۷- خلاصه ضوابط طراحی سامانه‌ها ی کننرل و اسکادا در سامانه‌ها یآبرسانی )۱5 - یک دستگاه کنترلر قابل برنامه‌ریزی (۳1.۳ یا مشابه آن) - یک دستگاه میز کنترل - یک دستگاه 1۳۹5 سامانه کنترل لازم است حداقل موارد زیر را تامین کند: - اندازه‌گیری جریان آب خروجی و نمایش مقدار لحظه‌ای و کل آن در محل و سامانه اسکادا - اندازه‌گیری فشار ورودی و خروجی هر تلمبه و نمایش آن در محل و سامانه اسکادا - اندازه‌گیری کلر باقی‌مانده (درصورتی که کلر در ایستگاه پمپاژ اضافه شده است) در خطوط خروجی و نمایش آن در محل و سامانه اسکادا - اعلام هشدار مقدار کلر باقی‌مانده در حد خیلی بالا (۲111) و خیلی پایین (-[ا) در سامانه کنترل محلی و اسکادا پ.۳-۲-2-۷- مخازن ذخیره آب در مخازن ذخیره آب معمولا هیچ‌گونه عملیات کنترلی انجام نمی‌شود و سیستم کنترل و اسکادا کلیه اطلاعات مورد نیاز از این قسمت را جمع‌آوری و آماده ارسال می‌کند. در این قسمت از تجهیزات زیر برای سامانه کنترل و اسکادا استفاده می‌شود: - یک دستگاه مودم (دستگاه باز خوان و یا مخابره کننده) سامانه کنترل لازم است حداقل موارد زیر را تامین کند: - اندازه‌گیری حجم و سطح آب مخازن و نمایش آن در سامانه کنترل محلی و مرکزی - اندازه‌گیری مقدار کلر باقی‌مانده در خط خروجی و نمایش آن در سامانه کنترل محلی و مرکزی - اعلام هشدار سطح آب مخزن در حد خیلی پایین (1-ا) و خیلی بالا (۲1]1) در سامانه کنترل محلی و مرکزی - اعلام هشدار مقدار کلر باقی‌مانده در حد خیلی بالا (111]) و خیلی پایین (نأا) در سامانه کنترل محلی و اسکادا پ. 2-۲-2-۷ جاه‌های آب سامانه کنترل جهت انجام مدارها و توایع کنترلی به‌منظور رسیدن به سطح خودکار در چاه‌های آب فعال می‌شود. برای اجرای برنامه‌های کنترلی در این سطح نیاز به حداقل تجهیزات زیر است: - یک دستگاه کنترل کننده قابل برنامه‌ریزی (۳1.6 یا مشابه آن) و یا مرکز راه دور 18710 برحسب نیاز. - یک دستگاه تغدیه بدون وقفه (1۳۹5]) سامانه کنترل لازم است حداقل موارد زیر را تامین کند؛ - اندازه‌گیری جریان آب خروجی و نمایش مقدار لحظه‌ای و کل آن در محل و سامانه اسکادا - اندازه‌گیری فشار خروجی هر تلمبه و نمایش آن در محل و سامانه اسکادا - اندازه‌گیری کلر باقی‌مانده (درصورتی که کلر در چاه آب اضافه شود) در خطوط خروجی و نمایش آن در محل و سامانه اسکادا - اندازه‌گیری سطح آب چاه و نمایش آن در محل و سامانه اسکادا -------- صفحهٔ بعد -------- پر ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی - دریافت پیام فرمان روشن- خاموش برای الکتروپمپ‌ها از تابلو محلی و سامانه اسکادا پ. ۵-۷- سامانه اسکادا پ.۱-۵-۷- کلیات سامانه اسکادا عبارت است از سامانه کنترل صنعتی رایانه‌ای که یک فرآیند را کنترل و پایش می‌کند و معمولا از قسمت‌های زیر - رابط کاربر و ماشین (11811) که وسیله‌ای برای نمایش داده‌های فرآیند به راهبر که به وسیله آن کاربر» کنترل و پایش فرآیند را انجام می‌دهد. - سامانه رایانه‌ای کنترل نظارتی به منظور جمع‌آوری داده‌ها از فرآیند و ارسال فرمان‌ها به فرآیند می‌باشد. - واحدهای قابل برنامه‌ریزی راه دور ([1۹۳1) که به ابزار دقیق در فرآیند متصل می‌شوند و پیام‌های اندازه‌گیری را به داده‌های دیحیتال تبدیل کرده و آنها را به سامانه کنترل نظارتی ارسال می‌کنند. به ایستگاه راه دور (11]1) بودند ر انجام می‌داد. ولی با جایگزین شدن کنترل کننده قابل اندازه گیری (۳1]۴) به‌جای ایستگاه راه دور ([71) این سامانه در برنامه‌های ۳1.۳ تاثیر گذاشته و «کنترل نظارتی»! را هم برعهده گرفت. به همین دلیل این سامانه به نام دیدگاه بهره‌وری نیروی انسانی» کنترل خودکار و غیر خودکار سامانه توسط ایستگاه‌های کنترل مرکزی و محلی, خدمات نگهداری و می‌شوند. پ.۲-۵-۷- سشبکه مخابراتی شبکه مخابراتی به‌منظور تامین وسیله‌ای برای انتقال داده‌ها بین سرور مرکزی و ایستگاه‌های فرعی است. از کابلء خطوط تلفن و رادیو می‌توان به عنوان واسطه استفاده کرد که به‌طور خلاصه کاربرد هر یک به شرح دیل است: |- 506۳۷1۵62 0۵| -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۷- خلاصه ضوابط طراحی سامانه‌ها ی کتنرل و اسکادا در سامانه‌ها ی آبرسانی ۱5۳ - کابل در یک تصفیه‌خانه یا ایستگاه پمپاز استفاده می‌شود و درصورتی که ایستگاه‌ها از نظر جغرافیایی فاصله داشته باشند - خطوط تلفن برای نواحی پراکنده اقتصادی است و از خط تلفن اجاره‌ای برای ارتباط همیشه متصل به ایستگاه‌های فرعی استفاده می‌شود. خطوط تلفن شماره‌گیر برای مواردی مناسب است که لازم است همواره اطلاعات به فواصل زمانی نه چندان کوتاه به‌روز شوند. - ارتباط رادیویی برای مواردی که خطوط تلفن در دسترس نباشد راه حل اقتصادی است. شبکه اسکادا لازم است به‌نحوی طراحی شود که با شبکه اداری محلی (۸[۷.]) و گسترده (۷۷۸/۷) بتواند به‌صورت یکپارچه عمل کند و از اطلاعات موجود اداری مانند سامانه‌های مدیریتی, سامانه‌های مدل‌سازی شبکه توزیع آبء 2015 بانک‌های اطلاعاتی و غیره استفاده کند. پ. ۳-۵-۷- مر کز اسکادا! طرح نه چندان کوچک, حداقل به تجهیزات زیر جهت سامانه کنترل نظارتی و جمع‌آوری داده‌ها مجهز باشد: - دو دستگاه کامپیوتر جهت ایستگاه بهره‌برداری (۲1۸11,۲1۸12) یک دستگاه نت‌بوک جهت تغبیر برنامه‌های ۲1 - یک دستگاه کلید زنی" - نرم افزار اسکادا - یک دستگاه نمایشگر دیواری بزرگ (ال)ا (در صورت نیاز) - دو دستگاه چایگر ی یک دستگاه تغذبه بدون وقفه (17۳۹) ۰ سس ۰ ۰.۰ و ۳۴ ۰.۰ ۰ س ه ۰.۰ خ ۰.۰ ۰ ۰ ۰ پا ۰ ۰ لازم است از طریق شبکه آترنت کلیه تجهیزات فوق به یکدیگر متصل شوند و یکی از سرورها قابل اتصال به رابط انسان و دو دستگاه کامپیوتر باید به‌نحوی برنامه نویسی شوند که در صورت خرابی یک دستگاه کامپیوترء دستگاه دوم بنواند کلیه کارهای لازم را انجام دهد." بهره‌بردار می‌تواند از یک کامپیوتر برای واحدهای خیلی کوچک و یا از یک شبکه از سرورهای مختلف تشکیل شده باشد که از طریق رابط انسان و ماشین (۷1۸/1[/۲18/11) با اپراتور ارتباط برقرار کند. ترمینال‌های اپراتور از طریق شبکه اداری ۲ م۸ ۱-۹۳۸1 2- 510۱۵ ۷ 3-1۲۸۵ 67 4- [1۲11:۳۹۵۲] ۳ 5- 10۵1-1602 1/1101-۹12۵۵ (۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی عآب سهری و روستایی می‌شود. پ.۶-۵-۷- ایستگاه‌های کاری و نرم‌افزار آن مهم‌ترین قسمت یک سامانه اسکادا نرم‌افزاری است که مورد استفاده قرار می‌گیرد و بیش‌ترین قسمت از نرم‌افزار مربوط به رابط انسان (کاربر) با ماشین (۲1۸11/81۸411) می‌شود. لذا باید به خوبی تعریف» طراحی» نوشته» کنترل و آزمایش شود. نرم‌افزارهایی که به‌طور معمول برای سامانه اسکادا نوشته می‌شود به‌شرح زیر است: - سیستم عامل کامپیوتر مرکزی- از نرم‌افزار ویندوز به‌طور معمول استفاده شود. - سیستم عامل ترمینال اپراتور- از نرم افزار ویندوز استفاده شود. - برنامه کاربردی کامپیوتر مرکزی - نرم‌افزار برای ارسال و دریافت اطلاعات به یا از []۳1 و کامپیوتر مرکزی و همچنین - برنامه کاربردی ترمینال اپراتور- برای دسترسی کاربر به اطلاعات کامپیوتر مرکزی - گرداننده" پروتکل مخابرانی- نرم افزار برای کنترل» تجمیع و تفسیر اطلاعات در مسیرهای مخابراتی در سیستم - نرم‌افزار مدیریت شبکه مخابراتی - نرم‌افزار برای کنترل شبکه مخابراتی و نمایش کارکرد و خطاهای آن - نرم‌افزار اتوماسیون ایستگاه راه دور ([1۳11): نرم‌افزاری برای پیکربندی و پشتیبانی برنامه‌های کاربردی در 1۳111/۳16 - نرم‌افزارهای سامانه اسکادا باید بر پایه فناوری‌های زمان واقعی و چند کاره" استوار باشد. برنامه کاربردی ترمینال اپراتور (۳1۸/۸1) با ارتباط با بانک‌های اطلاعاتی و برنامه‌های نرم‌افزاری باید امکانات زیر را تامین کند: - نمایش گرافیکی فرآًیند و و ضعیت کار تجهیزات (کل فرآینده هر ایستگاه و هر جزء از فرآیند) " - نمایش وضعیت هشداردهنده‌ها" - نمایش وضعیت متغیرها در زمان واقعی و سوابق آنها" - تهیه گزارش‌های مختلف - امکان روشن و خاموش کردن الکتروموتورها و باز و بسته کردن شیرهای موتوری توسط صفحه کلید و به‌صورت نرم‌افزاری برنامه کاربردی اسکادا باید قابلیت‌های زیر را داشته باشد: - دریافت و ارسال اطلاعات از کلیه ایستگاه‌ها و نمایش آنها - مدیریت توزیع و نشت آب به‌منظور کم کردن تلفات آب در شبکه توزیع در صورت بروز حادثه | - 7 8 200 11۳6 [۵ع ۳ - 2 م1115 ۱/1۱۱۵ - 3 85م]آ ۸1۵۲۵ -4 8 س-س-5 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۷- خلاصه ضوابط طراحی سامانه‌های کنترل و اسکادا در سامانه‌ها یآبرسانی : ۱5 - ارسال نقطه کارها به ایستگاه‌های فرعی - ارتباط با سطوح بالاتر کنترل - وارد کردن فرمان‌های کنترل - مدیریت پایگاه داده‌ها - تبادل اطلاعات با راهبر - ارسال اطلاعات مورد نیاز به منظور چاپ - تجدید نظر در برنامه‌های کنترلی ۳1. 2 - عیب‌یابی - عملیات تکرار اطلاعات میان فایل‌های گوناگون" - عملیات سریع بر اساس اطلاعات طبقه‌بندی شده - قابلیت تعیین سطوح دسترسی مختلف برای راهبرء مسئول تعمیرات و مدیر سایت - بهره‌برداری ساده براساس ویندوزهای صنعتی به صورت عمل روی فرآیند به کمک موس و صفحه کلید ا ‏ ۳۵۱۵ 5۵1 - | 2-1 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۱4۷ منابع و مراجع ۱ آشفته, ج.» (۱۳۵۹)» «طراحی آبرسانی شهری»» ناشر: سید ابولفضل حسینیان. ۲- بلادی موسوی» ص. و دیگران» (۱۳۸۱)» «بررسی روش‌های برآورد پیش‌بینی جمعیت استان‌های کشور ۱۳۷۶-۸۵»» پژوهشکده آمار. ۳ بلادی موسوی, ص. و دیگران» (۱۳۸۲) «بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور» مرکز آمار ایران. ۴- پازوش, ه.» (۱۳۶۹)» «شناخت آب‌های زیرزمینی»» انتشارات دانشگاه تهران. ۵- سازمان جهانی بهداشت (۱۳۸۲)» «رهنمودهای تکنولوژی برای تامین آب در اجتماعات کوچک» انتشارات سازمان جهانی بهداشت, ترجمه دکتر حسن نان‌بپخش, انتشارات دانشگاه علوم پزشکی ارومیه. ۶- طاحونی» ش» (۱۳۷۰)» «طراحی سازه‌های بتن مسلح»» انتشارات دهخداء چاپ چهارم. ۷ علیزاده ا» (۱۳۸۷)» «اصول هیدرولوژی کاربردی»» دانشگاه امام رضا (ع)» انتشارات آستان قدس رضوی. ۸- «آب آشامیدنی - ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی»» استاندارد ۱۰۵۳ تجدید نظر پنجم» چاپ پنجم» موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران» ۰۱۳۸۹ -٩‏ مدنی, ح. و نفیعی» س» (۱۳۷۱)» «زمین‌شناسی عمومی»» دانشگاه صنعتی امیر کبیر. ۰- منزوی, م. ت.» (۱۳۷۵)» «آبرسانی شهری»» انتشارات دانشگاه تهران. ۱ نبوی» ح» اسعدی, ر. و دیده‌ور» ا» (۱۳۵۵)» «اقلیم‌شناسی ایران»» طرح تدوین کتاب زمین‌شناسی ایران» وزارت معادن و فلزات» سازمان زمین‌شناسی کشور. ۲- «نشریه اصول کلی مطالعات آب شرب - راهنمای مطالعات طرح‌های آب آشامیدنی روستاها»» وزارت جهادسازندگی, معاونت عمران اداره کل مهندسی بهداشت. ۰.۱۳۶۷ ۳- «نشریه سیاست‌ها و راهبردهای تدوین شده برنامه بالانسینگ و مدیریت تقاضا و آب بدون درآأمد»» شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور - وزارت نیرو ۰۱۳۸۱ ۴- «راهنمای شناخت و نحوه مطالعه عوامل موثر در آب به‌حساب نیامده و راهکارهای کاهش آن» نشریه ۵۵۶ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهورء طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیرو» ۱۳۹۰ ۵- «راهنمای طراحی تلمبه‌خانه‌های آب»» نشریه ۴۷۰ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهورء طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور- وزارت نیروء ۰۱۳۸۸ ۶- «دستورالعمل شستشو و گندزدایی تاسیسات آب» نشریه ۲۶۸- الف. طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیرو» ۱۳۸۲. ۷- استاندارد کیفیت آب آشامیدنی»» نشریه ۱۱۶-۳ سازمان برنامه و بودجه, طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت -------- صفحهٔ بعد -------- 5۸( ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزی ع آب سهری و روستایی ۸- «بررسی وضعیت کلرزنی آب مشروب در کشور »» نشریه ۲۳-ن. طرح تهیه ضوابط و معیارهای صنع" آب ک را ۹- «تجهیزات کلرزنی»» نشریه ٩۵-ن»‏ طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیروء ۰۱۳۶۷ ۰- «مشخصات فنی عمومی کارهای خطوط لوله آب و فاضلاب شهری»» نشریه ۳۰۳ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء ۱۳۸۵ ۱- «دستورالعمل انتخاب و طراحی تجهیزات کنترل ضربه قوچ در تاسیسات آبرسانی شهری»» نشریه ۵۱۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهورء» طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور- وزارت نیروء ۰۱۳۸۸ ۳- «راهنمای حفاظت کاتدی خطوط لوله و سازه‌های فولادی»» نشریه ۳۲۱۱ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیرو» ۰۱۳۸۴ ۳- «مبانی و ضوابط طراحی طرح‌های آبرسانی شهری» نشریه ۱۱۷-۳ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور- وزارت نیروء ۰۱۳۷۱ نظارت راهبردی رئیس جمهورء طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیروء ۱۳۸۹ 25- ۷۷۷۷۷۵۵21۰۵0 ۵/۹ 82/01۹50001: /5 9030 7-1 1 40 ما0 0۳01010 ۵۵۵ ,|65 ۲ |۸۲ ,(۵ 1۹ سس ‌امم همه |۸۲ -26 ۵ ۵10۳826 061010 ۰ 11۳6 1۵۲ کا 100110 خاک راک 1103 ۱1(" ,(1999) ,313 ۷۵۵۵ ۸۷/۷۷۸ -27 0 آ0 ۲0۲۳۵۳۹۵ :۳۲۵۵00۵ ۳۵۵1۵0 ۵۲ ۰۷۵۵۵6۵ ب(1999) وان 200 0 هط -28 11۵5۵ ۲0۵ 1010۳1۵ + ددم م۸ 4 دام|ا۸ .لت ۱۳ ۸100 جوز ما۷۷ او معنخ۵ امصنم0 رد2003 ۲۹ ,۵۳۵۷۵ -29 ۷۳ رد ۵۳1۴ 200 1۵0 1۵۶ عمنام دم ان 006 ,736 اکطظ 510 ۹ظ -30 0100/10 0272 عا0ل 04 / 101/301۹ ۵۵۹۳۱21007۷۷5 ۳۳://۳۵۵۵ -ا3 10 ۳۳۵1۲1۵۰ ددرگ 100 ,(2002) ما ۲1۵۳۹۸ لصد کل مزال ۳ م0ع06ه) -32 ۳۵1۹۰ 110۵6 لماش ۵ 0 ک 11600۵110 ۲۵۵۵ 1 راز ,۳۲۵۵۵۲۵۲ معا 0جه دامعاس) معا ایک ۷۷۵۱۵۳ ,(2006) ملظ تم چات -33 ۳۹/1 ۳۵۵ 1۵۲ ۲1۵00006 ون ۳۵0/۵۱0۵۲ ,(2005) ۷16۹ ۳۵۵ 1۱۷۹06 او چات 34 ۰ ۳۵۳۱۵ 1۷۳۹6( آ0 را ب |۳۵ ۷۷/۵۱۵۳ 8 11۹1101100 ۷۷۵۵۳ 008 1۵ ازاد0 ۷/۵۵۲ ۰۹/۵۱ ,(0998 ,۸۵ ماما -35 ۰ ,۸۱۷۸/۷۹/۸ 5 ۹1۵00۲0 ,(2007) 00۷15100 ۲۵۱2 امع دما ام م0 زوم -36 68 )۹۵۵1۵ ۵۷۵1۵۵۵۲ ۲۵۳۵۷ ۷۷۵۵۵۱۵۵۹ ۵۲ با 1۵۶ رد1 ۵00 ۱۱0( ۳ 1۹ ۵۳ 5۳۸10۸ ۳۳۵۵ ,(2003) ۳۱۹۰ ۹۳۷ا|ط۳ -37 5 ۳۵۳۵۹18 ۳۵۵۵۵100 هرز ص1۷ از عنام بر2000) بل هط 106 -36 م۳۵ 01 ۲ع021ع1 ‎0101۵0٩, -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع هه 60 2 بخا۳۵۳۵۵ ۲۳۵۵۲1۵110 ۵ ما۰1 ,ر2004) ۵ محححلا۸ ۵00 بل معط 06 -39 ۰ ]011102 1016:1300 + ۸00۲020 .10۳ -۳۹ع ۳۵۵۷11۹۳ 1۴۵۵ ۳۳۵1012۰ بوام‌مرنگ ۰۷۷/۵۵۶۲ ,(2005) معش60 -4(0 ۰ 8۵ [۲00۵ ,۳۵۳۵۹۲۵ ۳۵۵۵۱۵0۵ ۱۵ ۳۳۳۵۲ او دلاعبما ,(۱973) مل م1۵۵۰ ‎٩4۱- ۰ 61001006۵ 1۵۳ مملمماد ع دا ۰۳۵ ,1۳۹-۳۲1۳۵20۰ ۹1۵ 1۳۹ -42 0010001۵[ 10۵۲ هل ناه ما۵۹ ,۳-۵20 1۳۹-0-1 ۹۲۵ ۱۳۹ -43 ۵1106 1۵۳ 5130000 ۲0010001 عگ ۰۹/۵ ,1۳۹-۱-1۳-7/۹0 510 1۳۹ -44 2۳ با جمنزام ۳۲ امعصد۳ ۲ ۷۷۵0۶ اه صونم 0 هد صعنحط مها «(2000) هط -ک4 .]1 ۶ ۷/۱۵۷ 105 .۸0 110ع1ا0اظ ۷11۵۵0۵ آ0 1101۷۳۹ بدازوگ ا۵ ۳۵۵م۳۳۵ [۵ 13۳ .(0949) ۹5۰ ایکا -46 0 1۵1۳1۷۵ ,۹۷۲ .۱1۱۵00۵1۵ 11 :// 0۵۷11۵011۷0 2/1 0 0 0 71111010 ۵۲8 ۶ |۷۷ 0[ ۳۳۵1۲1۵ 600۵ ۳۲۵۶۵۵ ,(2003) م.ظ ماوصغلها ,لمذا تلم ۸ بط 0۲10000 -47 .10 347-۰ ,67 ,۸5۸ ۳۵1۵0۰ ۳۵۳۵۳۵ 0۵ ,ب(01972) .۸ ۳۵۶۲۶ -48 -668 ,8 ,1۸5۸ 10۷10۷ ۸ تکام۵ ۳۵۳ ۳۵۵۵1۵10۵ [ ۲۵۵۵۵ ۵۶ ۰۹0۵۹5 ,بر۱9856) سلطا مها -49 901 8 10160 16 1۵۳ ها۵۹ ۳۵۲ ۳۵۵۱۵110۵ 10۵۹116 بر994ل یگ مها مزا 1 300 با بعما -50 ۱۱75-1۰ ,89 ,۸5۸ل[ 8۰ معا 100020 غاد ۹1۵۳ ب(1992) با معما -ا5 315-۰ ,8 ,۳۵۳۵۹108 40 ۵۵۳۵۱ ۳۵۵۵۶۵ با عس۷۵۱ ۲۵۵۵۵ ممممنعها مدا ,ر2006) بط ملهام‌نا -52 بات[ 1۹۵10 300۵ ,00 کنوصم ۳ ۵0 ۶ما 7 ببلنز 4۳ د و زاهن0م0 11۲۳۱۵11۵۲۵[| [0۳۳۵| ۶1 40 1۳۵۵۳6۲ ۳۳۵۵۵۹5 :ا] ۷۵۱6 ۲۵۵۵ ماع سسکا" ,ر2003) مسک.ظ ملهام‌نا -53 آ.۳ ,1۸10 ۵۵ ,۳۵۵۵ ما0 ,۳۵ 4 325 اا(ع11 200 ۹۵۲۳۵۲۵ ۳۳۵۵۵۵۵ 11۵۵000 مها اموعص ما ب(ر2002) منکاظط ملدام‌نا -54 ات۲ ,13۵100 300۵ ,۲۳۵۵۶ 0۴ .لت 3۳ ۸/0/۵۵ ۰ ۷۵۳ ۸10۷ ,[1 ۷0۵-11 10000 حصعاد یوک وناب دا ۰۷۷/۵۶ بر0999 ,۷۵۷۵۱۷ -55 ۱106070۷-1 1130000 امرگ ۵۱۵۳ ۷۷ ۰1۳۳۵۵ ب(2002) ۵۷۵۱۷۷۰ -56 001۳۵۵5 20 1۹1۳۵۵ |۵۹۳۵ ۰۳۲۵۵۵۹/1 ,ب(0999 لدم 0.2 200 کل ,۱۵۸۱۱۵ -57 ۰ ۷۵۳ ۸0۳۷ ,۷0۵-11 .0ج 5۳ ۲1۵000 40 ,112 ,۳1۵۵۵۵ :۲۵۱۳۵۵ ۷/۵6 ماد ۷۷ ,(2000) ببس م70 ۵00 ۵ ما۱۵ -58 ۲۵۰ ۳۳۵۲1۵۵ ,006۵110۵ ما٩5‏ 1151000 ۷۷۵۱67 لمجملمداک ,(2004) بحا ۷۷۵۱0۵ اصدعدم۳ ۱۷۵۵۲ -59 1۰ ۱1۵ ۵ ۵۲ ۸۵۳۵۹۵05 2.0 ص۷۹0 بات 2۳ بر990ل0) بلق عله کعنا ۲0۲۲ -60 0۰ 00۷6۳۳۲ ۳۵ اه انا ۳۱۵1۵۵ ۳۵۵0۶ 200 کل.ن] 0 ان 00 ۳۵۱۰ ۲۳۵۵ 0۲ 60۳0۳۵ ۳۲۵ 1۵۳۲ داعل۱0 ۰۰۹/1۵۳۵۵ ب(1973) ملا.ل ۳۵۱۱۵۲ -6۱ ۰ 17۳1۷۳۹۷ ۱86 0 0 5۵165 13۹1۵۵110 6 7) 5۸ ,(2006) 0011172110 200 آما 00 ۳۵۵۵۵۵ -62 (1۲ع5۵۵1 8 16 رگ ۵1۹110100 ۰۷۷۵۱۵۲ ,(2007) 0۳20 ما۸ ا۵ ۱۵۵0۱ ۷۷۵۶۴ ۳۵۵۱۵ -63 ۸۱۳۵۷۰0۰ ۲۵1۵۵۲۵۲ ۷/۵۲۴ ۳۵۱۵ 51۵0۵۳0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیعآب تُسهری و روستایی 1۳11 ۲10۷ -10 انا ۳۵۳۱1۵10 ۵۷۳۱] ,۳۵۵ بوام‌مهناگ ۷۷۵۵۲ ,(1995) ۳۵۵۳۵۰ -64 .ات1 ,۳۵1۲1۵ ۷۷۵۵۲ ۷۷۵۵6 200 #وام‌مناگ ۰۷/۵۱۵۲ ,(2001) ,لا یک.ظ رما -65 ۰ ۸10۷۷ ,۱۷00۵-111 ۳۳۵۵۵۵ و1۵ عزابوادم۸ 1۳۵ ,(0980) سا.] ماهد5 -66 ۰ ,505 ک ۷۷:16 000[ ۵21661۵ ۳۵۷۳۵۵۵۵ ,(2003) ماه اع .ل 501۷۵10 -67 1 5ل۱1010۵ 200 ۱115000 1۳۵ ,(1976) بذعادنوددش۸ 200 کل معایعزک بیک۲ ماع 5۳۳0 -68 ۰ ۸0206116 ۰ 12002۳۵0 91-۶ عع لاه ,00:0۵ ,۱۳00۹ ۳۹۳۳۵0۵ ۵۱۵0م۰۳۵ ب(1987) بقلهمه)) معنادزاهاک -69 ,2۵02 کعاد 51۵0 40 5۵۲۲۵۲۵ 5۵۵1۷۳۳۵۵۵۵ ,(2002) ,(۸کل) ۵00 ۸ 200 ایک 1۹۵0 1۸6 -70 ۰ 6 آها 121 40 129۷۳6۲۳6۲ ۰۳۲۵۵۵۵۵ ,(2003) مانمگ ما۸ فص ایوگ ج0ناه۵ا 13۹1۳ 1۳6 -71 (5)) ,دزد ۸۵۷ ۰۷۷۵۱۵۲۳ ,۳۵۲1۷ 5 ط1۵110 نک 200 1۵۵۳0 ۷۷۵۲۴ ۵زام۳۵ ۷۷۱111۵100 ۵۲ 10۳۵ -72 ۰ ۳۵۳۱۶ ۷۷1111۵100 ۵۲ 10۳۵ ,5۹1 ۳۰ 1۷۷۸ ماگ ۷۷۵۵۲ ,(2000) 1 8۵01 200 .10.0 ۲۵۵۵۵ .۸ 1۳۵۲ -73 6 | ۳۵۲۲ :۳۹۲۱۳۵0۵ ۳۵۵۵۱۵110۵ ۵۲ ۰۹/00۹5 ,ر1966) مکتفمع0) عط) او معط یک -74 ۳-4 فعلع5 ,قامعا ۳۵1۵000 000 با 00 00001 ک به۳ظ ع۳۵) ۵ ۳۳۵۵۳۵6 ,۷۷۵۵1210 ,01106 ۳۳۵۵ 00۷۵۳۵۲ کن] ,339 0۰[ ۰( [۱۵۵) ۳۵۳۳۵10۵ 6 م1۵2۵ 1۵۳۲ کعوطع 1 1۵60 ,(1983) مکص00< معانهن] -75 ۰ اه وصعلی۸ [۵ ۲12۵10 حعاهاک معانهنا] 0 0 7۳ باامتادم صمنناامم لاصه جام‌مه ۷۷۵۵۳ بر2005) حصسعتا ک مس -76 ۰ ,۳۵۵10۵ ۰ ع2 1۳ دنام ۷۷:1۵ فاد یوک ۸ه5)۸ عمسهعک ,ر2006) مها ۵ م۳۵ ۷۷:۱ -77 -------- صفحهٔ بعد -------- امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و فنی عمومی و مقاله» به‌صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 13622۸12۲۳1.۱1۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- 5 کم 3۳۵۱۱۲۶ 15۱296 5 200 ۳1212 ۹۳۳1216 ۳۵۳ ما۳۱ ۷۶۵ ب ۰ ۰ 240 11۳۵۳ 0۲ ۳1۵ع11ن) رروزکع(] 24۵ ۹۱:1۲ ۷۷2۵۲ ورن ۸ 45 1151۳101100 117-3 . ۷0 ۷( 0۲ ۱1۵151۷ 5067۷15100 51۳۵۱6216 1۵۲ م1 ا0 01۱16 [۵ع11عع1 300 ۳۵1۵۲1۵۵ اه با۵ع 5 5 160312 0۱ 0۱ع0271ع2] 71 0 ۷۷۵۱۲ ۵۲| ۲01۱611۵ ا ۱۱ 3232233 2013 -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه با عنوان «ضوابط طراحی سامانه‌های انتقال و توزیع آب شهری و روستایی» به‌منظور آگاهی از ضوابط و معیارهای فنی طراحی سامانه‌های آبرسانی شهری و روستایی با درنظر گرفتن تاسیسات مربوطه از جمله مخازن ذخیره» شیرهاء پمپ‌ها و لوله‌هاء ضوابط فنی اجرای لوله‌ها و سامانه‌های جنبی حفاظت در برابر خوردگی» پایش و اسکادا و ... تدوین شده است. مطالب ارائه شده در این نشریه دربرگیرنده مبانی نظری» دستورالعمل‌هاء ضوابط و معیارهای فنی و توصیه‌های ضروری برای مدیران و کارشناسان شرکت‌های آب و فاضلاب, مهندسین مشاورء پیمانکاران و کلیه پژوهشگران جهت طراحی سامانه‌های آبرسانی طبق استانداردهای جهانی و شرایط بومی کشور