سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نغتی رودخانه‌ها و معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی وزارت نیرو امور نظام فنی و اجرایی کشور دفتر استانداردها و طرح‌های آب و آبفا 130 ا را ۱۹۱/۱ ۱۳۹۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- :ش ش 1624053 با سمه تعالی بخشنامه به دستگاه های اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران 96/1157505 :ﺷﻤﺎره :تاریخ 18 / 02 / 1396 :موضوع دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی های نفتی رودخانه ها و دریاچه ها ( به استناد ماده23 قانون برنامه و بودجه و مواد6 و7) آیین نامه استانداردهای اجرایی طرح های عمرانی- مصوب سال1352 و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویب نامه شماره 42339/ت33497 هـ مورخ20 / 4 / 1385 هیأت محترم وزیران)، به پیوست ضابطه شماره732 امور نظام فنی و اجرایی ، با عنوان«دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی های نفتی رودخانه ها و دریاچه ها » از نوع گروه سوم ابالغ می.شود رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر، از تاریخ01 / 07 / 1396 .الزامی است امور نظام فنی و اجرایی این سازمان دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصالحی در مورد مفاد این ضابطه.بوده و اصالحات الزم را اعالم خواهد کرد محمد باقر نوبخت سازمان ربانهم و بودهج کشور ریاست جمهوری رییس سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه‌ این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان؛ این اثر مصون از از این رو از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد ‏ واشکال فدسی مراتسب را بسه صورت زی رگزارش فرمایید: ۱- شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخ ص کنید. ۲- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان د/رید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. ذشانی برای مکاتبه تهران. میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه م رکز تلفن ۳۳۳۷۱ سازمان برنامه و بودجه کشورء آمور نظام فنی و اجرایی ۳00 ۷022 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی تبعات و گستره اثرات نشت نفت در رودخانه‌ها و سایر منابع آبی در مقایسه با خشکی‌ها بیش‌تر و شدیدتر خواهد بود. چرا که این آلودگی در رودخانه‌ها به کمک جریان آب به مناطق پایین‌دست و سواحل منتقل شده و یا با چسبیدن به رسوبات. ته‌نشین خواهند شد. وقوع حوادث متعدد منجر به آلودگی نفتی منابع آب در سال‌های اخیرء بیان گر وضعیت بحرانی در نقاط اشتراک حریم‌های منابع آب و خطوط لوله است. در چنین شرایطی اعمال رویکردهای مدیریت ریسک خطوط لوله در مراحل طراحی. اجرا و بهره‌برداری الزامی می‌باشد. از طرفی با توجه به اجتناب‌ناپذیر بودن حوادث آلودگی نفتی, تدوین برنامه مدیریت بحران این حوادث به‌صورت جامع و موردی (با اولویت نقاط در معرض ریسک بالاتر) نیز ضروری به نظر می‌رسد. «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها» را با هماهنگی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود که پس از بررسی. براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه. آیین نامه استانداردهای اجرایی طرح های عمرانی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوب شماره ۳۲۳۳۹ /ت ۳۳۴۹۷ ه- مورخ ۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. علیرغم تلاش, دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را به امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه. با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه. نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده‌است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. بدین وسیله معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی از تلاش و جدیت رییس آمور نظام فنی و اجرایی کشور جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم آمور نظام فنی و اجرایی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیروء جناب آقای مهندس تقی عبادی و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این ضابطه. معاون فنی و توسعه امور زیربنایی بهار ۱۳۹۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها» [ضابطه شماره ۷۳۲] مجری: موسسه تحقیقات آب مشاور پروژه: داودرضا عرب موسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا ‏ دکترای عمران اعضای گروه تمیه کننده: حمید سهرابی موسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب روح‌الّه سهرابی موسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب داودرضا عرب موسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا دکترای عمران غلامرضا فتحی موسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا فوق‌لیسانس مدیریت سوانح طبیعی حدیقه محمدی موسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا فوق‌لیسانس مهندسی منابع آب اعضای گروه نظارت: نرگس دشتی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت لیسانس مهندسی آبیاری آب کشور - وزارت نیرو داود عمادی وزارت نفت لیسانس مهندسی شیمی عبدالله مظفری سازمان پیش‌گیری و مدیریت بحران شهر تهران فوق‌لیسانس مدیریت بحران جبار وطن‌قدا وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های هیدرولیکی بهمن هادی‌زاده سازمان حفاظت محیط زیست فوق‌لیسانس ارزیابی و آمایش سرزمین اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی مهندسی رودخانه و سواحل طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): محمود افسوس شرکت مهندسین مشاور سازه‌پردازی ایران فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک محمدابراهیم بنی‌حبیب دانشگاه تهران دکترای عمران -آب غزال جعفری شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی عمران -آب محمدحسن چیتی شرکت مهندسین مشاور پژوهش‌عمران راهوار ‏ فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های آبی کشور - وزارت نیرو حسن سید سراجی پردیس فنی و مهندسی شهید عباسپور دکترای مکانیک سیالات حسام فولادفر موسسه تحقیقات آب دکترای سازه‌های آبی سیدکمال‌الدین نوری وزارت کشور فوق لیسانس مهندسی منابع طبیعی - جبار وطن‌فدا وزارت نیرو قفوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های هیدرولیکی -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آبیاری و زهکشی. امور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان مقدمه فصل اول - کلیات ۱-۱-اثرهای نشت نفت بر محیط‌های آبی ۲-۱- وضعیت موجود خطوط لوله انتقال در ایران ۳-۱- حوادث آلودگی نفتی ناشی از شکست خطوط لوله و تجارب موفق مدیریتی در این زمب ۳-۱ - ضرورت‌ها و اهداف تهیه دستورالعمل حاضر ۵-۱-مرزها و محدوده‌های دستورالعمل فصل دوم - حریم‌های منابع آب در ارتباط با خطوط لوله انتقال ۱-۳۲ - کلیات ۲-۲- نحوه تلاقی خطوط لوله و مراکز آبی ۳-۲ - حریم‌های منابع آب در ارتباط با احداث خطوط لوله انتقال نفت و مواد نفتی ۱-۳-۲ چگونگی تعیین حریم کیفی آب‌های سطحی فصل سوم - مدیریت ربسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۱-۳ -کلیات ۲-۳ -مدپریت ریپسک ۱-۲-۳ - مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی پیش از اجرا (طراحی) ۲-۲-۳ مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در مرحله اجرا ۳-۲-۳ مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی پس از اجرا (بهره برداری) ۳-۳ -گام‌های تحلیل ریسک ۱-۳-۳ -انتخاب مدل مناسب ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله ۲-۳-۳ -اجزای مدل برآورد احتمال شکست ۳-۳-۳-ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله ۳-۳- سطح‌بندی ریسک وقوع حادئه و اقدامات متناسب با هر سطح ۵-۳- تشکیل پایگاه داده‌ها و ثبت. نگه‌داری و طبقه‌بندی اطلاعات فصل چهارم - تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۱-۴ - کلیات ۱۰ ۱۳ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۳۱ ۳۳ ۳۶ ۳۷ ۳۲ ۳۹ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۵ ۳۷ ۶۸ ۷۱ ۷۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۲-۱-۴ سامانه فرماندهی حادثه در مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی ۳-۱-۴ انتخاب روش مقابله با آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۱-۴ - تعیین سطح حادثه ۲-۲-۴۳ تهیه جک‌لیست مشخصات حادئه ۳-۴-معرفی روش‌های مقابله و پاک‌سازی ۱-۳-۴ - کلیات ۲-۳-۴۳ - روش‌های مقابله با آلودگی نفتی ۱-۴۴ - اثر روش‌های پاسخ در غیاب ماده نفتی ۲-۴-۴۳ - ارزیابی اثرات روش‌های پاک‌سازی در حریم‌های منابع آب داخلی ۳-۴۴ طبقه‌بندی روش‌های پاسخ به ماده نفتی در حریم‌های منابع آب ۴-۴-۴- خلاصه روش‌های پاسخ و زیست‌گاه‌ها پیوست ۱- معرفی روش‌های عبور خطوط لوله از محیط‌های آبی پیوست ۲-راهنمای پر کردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی پیوست ۳- پایش خطوط لوله و منابع آب در معرض خطر پیوست ۴ -معرفی روش‌ها و ابزارهای پاکسازی مواد نفتی از حریم‌های منابع آب پیوست ۵- طرح و برنامه‌ریزی مانور برای تیم‌های عملیاتی و حوزه تصمیم‌گیری پیوست ۶-واژه‌نامه منابع و مراجع ۷۳ ۷۴ ۷۶ ۷۸ ۷۸ ۸۰ ۸۱ ۸۱ ۸۱ ۸۳ ۸۳ ۸۴ ۸۶ ۱۳۸ ۱۳۷ ۱۶۱ ۳۱۳ ۳۱۳۷ ۳۰۹ ۳۳۳ ۳۵۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل ۱-۱- تاثیر برهم کنش‌ها در محیط برای از بین بردن نفت رهاشده شکل ۲-۱- تغییرات حوادث نشت نفت از خطوط لوله در کشور آمریکا ۲۰۰۷-۱۹۶۸ شکل ۳-۱- تغییرات مربوط به تعداد حوادث نشت نفت از خطوط لوله در دنیا شکل ۴-۱- تغییرات مربوط به حجم نشت نفت از خطوط لوله در دنیا شکل ۱-۳-منحنی معمول برای تغییرات نرخ شکست (منحنی ۵110) شکل ۲-۳- تئوری شکست خطوط لوله شکل ۴-۳-ساختار برآورد ریسک شکست خطوط لوله و اجزای تشکیل‌دهنده آن شکل ۵-۳-ساختار برآورد ریسک شکست خطوط لوله و اجزای تشکیل‌دهنده آن شکل ۸-۳-مثالی از برآورد امتیاز پارامتر تاسیسات رو سطحی شکل ۹-۳-ارتباط میان امتیاز ریسک و احتمال شکست شکل ۱۰-۳-ریسک حوادث آلودگی نفتی شکل پ. ۱-۱ - جزییات اجرایی عبور از رودخانه‌های کوچک از طریق حفر کانال شکل پ. ۲-۱ - جزییات اجرایی عبور لوله از رودخانه با استفاده از حفر کانال و استفاده از پمپ شکل پ. ۲۳-۱- عبور لوله از رودخانه با استفاده حفر کانال و استفاده از بند و لوله‌های انتقال در بستر شکل پ. ۳-۱- جزئیات اجرایی عبور از رودخانه‌های بزرگ به کمک حفر کانال شکل پ.۵-۱- نحوه تعیین سطح معمول آب در رودخانه‌های بزرگ و دریاچه برای برنامه‌ر یزی اجرای خط لوله شکل پ. ۶-۱- برش مقطع عبور به روش (1101] شکل پ. ۷-۱- جزییات اجرایی روش عبور افقی خط لوله ((111]) شکل پ. ۱-۲- فاکتورهای موثر بر شاخص عامل سوم شکل پ. ۲-۲- نصب نوار هشدار در مسیر خط لوله شکل پ.۳-۲- نمونه‌ای از نقشه‌های عبور خط لوله از بستر رود شکل پ. ۴-۲ - نمونه‌ای از امتیازدهی به پارامتر تاسیسات رو سطحی شکل پ.۵-۲- سلول خوردگی گالوانیک ۳۴ ۳۴ ۳۶ ۳۳ ۴۶ ۴۶ ۳۷ ۴۹ ۶۵ ۶۷ ۱۵۹۵۵ ۱۵۹۶ ۱۹۱۷ ۱۵۸ ۱۵۹۵۹ ۱۵۹۹ ۱۶۰ ۱۴ ۱۳۷ ۱۳۸ ۱۷۰ ۱۸۷ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل پ. ۶-۲-القای جریان در خطوط لوله مجاور خطوط انتقال فشارقوی ۸ ۹۳ شکل پ. ۷-۲- پارامترهای موثر بر شاخص طراحی ۱۹۶ شکل پ. ۸-۲- شماتیکی از نحوه جابه‌جایی خط لوله در اثر زمین‌لغزش ۳۲ شکل پ.۱-۴- استفاده از تجهیزات جمع‌آوری نفت نشت شده شامل بوم‌ها و اسکیمرها ۱۳۲ شکل پ.۲-۴- جمع‌آوری نفت از سطح و سواحل دریاچه‌ها با کمک نیروی انسانی و تجهیزات ابتدایی ۳۴۵ شکل پ.۳-۴- استفاده از مواد جاذب نفت برای کاهش آلودگی نفت ۳۱۳۷ شکل پ.۴-۴- درجا سوزاندن نفت نشت کرده به محیط ۳۵۹۲ شکل پ.۵-۴- نمونه‌ای از ایجاد بوم با استفاده از حداقل تجهیزات در اختیار (نایلون و شلنگ آتش‌نشانی) ۲۱۹ شکل پ.۶-۴-ایجاد مانع برای گسترش آلودگی با کمک آب‌بندهای موقت و خاشاک منطقه ۳۶۹ شکل پ.۷-۴-ایجاد سدهای کوتاه و محدود کردن گسترش نفت به مناطق مختلف و عبور جریان از زیر آن ۲۶۹ شکل پ.۸-۴- نمونه‌ای از احداث سدهای کوتاه به منظور عبور جریان و ممانعت از عبور آلودگی ۳۷۰ شکل پ.۹-۴- استفاده از حصارهای فلزی و گیاهان برای جلوگیری از گسترش آلودگی ۳۷۰ شکل پ.۱۰-۴-استفاده از حصارهای فلزی و گیاهان برای جلوگیری از گسترش آلودگی ۳۷۱ شکل پ.۱۱-۴- محدود کردن آلودگی نفتی در یک منطقه خاص با کمک فشار آب ۳۷۱ شکل پ.۱۲-۴- محدود کردن آلودگی نفتی در یک منطقه خاص با کمک فشار آب ۳۷۱ شکل پ.۱۳-۴- استفاده از شاخ و برگ درختان برای محدود کردن آلودگی و جلوگیری از گسترش بیش‌تر ۳۱۷۲ شکل پ.۱۴-۴-استفاده از بوم‌ها برای محافظت از مناطق حساس (مانند با پوشش گیاهی یا مناطق زیست حیوانات) ۲۷۳ شکل پ.۱۵-۴-استفاده از بوم‌ها برای محافظت از مناطق حساس (مانند تانک‌های ذخیره آب) ۷۳ شکل پ.۱۶-۴-انحراف مسیر لکه نفتی به سمت دیگر رودخانه با کمک بوم‌های تجاری ۳۷۳ شکل پ.۱۷-۴- محدود سازی و جمع‌آوری لکه‌های نفتی با کمک بوم‌ها در یک منطقه خاص از رودخانه ۳۷۴ شکل پ.۱۸-۴- بخش‌های مختلف ساختمان بوم‌های تجاری ۷۴ شکل پ.۱۹-۴-انواع مختلف بوم‌های تجاری برای استفاده در دریاها و رودخانه‌ها ۳۷۵ شکل پ.۲۰-۴- نمونه‌ای از بوم‌های مهار آلودگی نفتی ۱۷۶ شکل پ.۲۱-۳- نمونه‌ای از بوم‌های ارتجاعی ۳۷۶ شکل پ. ۲۲-۴ - نمونه‌ای از بوم‌های بادی ۲۱۷۶ شکل پ. ۲۳-۴ - نمونه‌ای از بوم‌های مخصوص ساحل ۳۷۷ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل پ.۲۴-۴- نمونه‌ای از بوم‌های ضد حریق ۳۷۷ شکل پ.۲۵-۴- نمونه‌ای از بوم‌های جذب کننده نفت ۳۷۷ شکل پ. ۲۶-۴ به‌کارگیری بوم‌ها در نهرهای کو چک برای محدودسازی جریان نفت شناور ۲۷۳۸ شکل پ.۲۷-۴- به‌کارگیری بوم‌ها در نهرها و رودخانه‌های بزرگ برای محدودسازی جریان نفت شناور مها شکل پ.۲۹-۴- نمایی کلی از روش جمع‌آوری آلودگی نفتی با کمک بوم‌ها و اسکیمرها ۲۸۱ شکل پ.۳۰-۴- نمایی کلی از روش جممع‌آوری آلودگی نفتی با کمک بوم‌ها و اسکیمرها ۳۸۲ شکل پ.۳۱-۴- تکنیک به‌کار گیری بوم‌ها برای تغییر مسیر لکه نفت به منطقه خاص و جمع‌آوری نفت ۳۸۳ شکل پ.۳۲-۴- نمایی از به‌کارگیری بوم‌ها برای محدود کردن و جمع‌آوری نفت‌های شناور منطقه ساحل به ساحل ۲۸۴ شکل پ.۳۳-۴- نمایی از به‌کار گیری بوم‌ها برای تغییر جهت مسیر نفت و محدودسازی نفت بر سطح آب ۳۸۵ شکل پ.۳۳۴-۴- عدم کارایی بوم‌ها در رودخانه‌ها یا منابع آبی با جریان سریع ۳۸۶ شکل پ.۳۵-۴- مشکلات بوم گذاری در آب‌های جاری با جریان تند یا همراه با زباله و شاخ و برگ ۳۲۸۶ شکل پ.۳۶-۴-مشکلات بوم‌گذاری در آب‌های سریع و بی‌اثر شدن بوم‌ها ۳۱۸۷ شکل پ.۳۷-۴- زاویه مناسب نصب بوم‌ها در آب‌های سریع (هر گره معادل ۰/۵۱۴ متر بر ثانیه است) ۳۸۸ شکل پ.۳۸-۴- انتخاب زاویه قرار دادن بوم در رودخانه‌هایی با آب سریع ۳۸۸ شکل پ.۳۹-۴- نحوه بوم‌گذاری و جمع‌آوری آلودگی نفتی در آب‌های سریع ۲۸۹ شکل پ.۴۰-۴- نحوه حرکت و گسترش نفت در رودخانه‌ای با آب سریع ۲۱۹۰ شکل پ.۴۱-۴- تکنیک بوم‌گذاری در آب رودخانه با جریان سریع (ساحل به ساحل) ۲۹ شکل پ.۴۲-۴- تکنیک بوم‌گذاری در رودخانه با آب سریع (ساحل به ساحل با تکیه‌گاه در آب) ۳۲۹۲ شکل پ.۴۳-۴- تکنیک بوم گذاری در رودخانه‌هایی با جریان سریع آب (از رودخانه به پل) ۲۱۹۳ شکل پ.۴۴-۴- استفاده از تکیه‌گاه‌های طبیعی برای نصب بوم‌ها در مناطق ساحلی ۳۲۹۵ شکل پ.۴۵-۴-انواع تکیه‌گاه‌ها در بوم گذاری (تکیه‌گاه موقت در ساحل) ۳۹۵ شکل پ.۴۶-۴-انواع تکیه‌گاه‌ها در بوم گذاری (ساحل به پل) ۳۹۵ شکل پ.۴۷-۴- نصب تکیه‌گاه‌های دائمی در کنار رودخانه‌ها به منظور افزایش سرعت بوم‌گذاری در حین مقابله ۲۹۶ شکل پ.۴۸-۴-انواع متفاوت از لنگرها برای نصب بوم‌ها در دریاچه‌ها به‌عنوان تکیه‌گاه ۲۹۷ شکل پ.۴۹-۴- نحوه نصب بوم‌ها در دریاچه‌ها با استفاده از تکیه‌گاه‌های مستغرق ۳۹۷ د -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل پ.۵۰-۴- مشکلات ناشی از عدم نصب مناسب بوم‌ها به تکیه‌گاه‌ها شکل پ.۵۱-۳۴- جمع‌آوری نفت با کمک بوم‌های شناور شکل پ. ۵۲-۴- تعیین زاویه نصب بوم‌ها با توجه به سرعت جریان آب شکل پ. ۵۳-۴- انواع مختلف اسکیمرها (غلتکی, نواری» پره‌ای و برسی) شکل پ.۵۴-۴- یکی نمونه از اسکیمر غلتکی و روش جدا کردن نفت توسط آن‌ها شکل پ.۵۵-۴- انواع اسکیمرها و کاربرد آن‌ها شکل پ. ۵۶-۴ - نمونه‌ای از بوم‌های جاذب. پدها و ورقه‌های جاذب نفت شکل پ.۵۷-۴- نمونه‌ای از کاربرد بوم‌ها و ورقه‌های جاذب نفت شکل پ. ۵۸-۴- کاربرد بوم‌های مهار بوم‌های جاذب و ورقه‌های جاذب نفت در کنار هم شکل پ.۵۹-۴- کاربرد بوم‌های مهارء بوم‌های جاذب و ورقه‌های جاذب نفت در کنار هم شکل پ. ۶۰-۴- کار برد بوم‌های مهارء بوم‌های جاذب نفت در کنار هم شکل پ.۶۱-۴-ابزارهای آماده به کار در داخل قایق‌های مخصوص برای افزایش سرعت عملیات شکل پ. ۶۲-۴- جمع‌آوری و دفع مناسب لباس‌ها و تجهیزات ا لوده شکل پ. ۶۳-۴ -انواع متفاوتی از مخازن جمع‌آوری نفت و آب آلوده در اندازه‌های مختلف شکل پ. ۶۴-۴-ابزارهای آماده به کار در داخل کانتینر برای استفاده سریع در محل حادثه شکل پ. ۶۵-۴- حداقل تجهیزات ایمنی شخصی مقابله با آلودگی نفتی شکل پ. ۱-۵- چرخه برنامه مانور پیشرو فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۱- خلاصه وضعیت خطوط لوله نفت در سطح کشور جدول ۲-۱- مرزها و محدوده‌های مطالعاتی طرح مطابق با طبقه‌بندی‌های موجود بین‌الملای جدول ۱-۲-ارزیابی درجه اهمیت کاربری‌های مختلف جدول ۲-۲-کاربری‌های سازگار در حریم جدول ۱-۲ -انواع مکانیسم‌های شکست خطوط لوله جدول ۱-۴-گام‌های انتخاب روش مقابله با آلودگی نفتی ۳۲۹۸ ۳۲۹۸ ۳۹۹ ۳۰۰ ۳۹۱ ۳۰۲ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۴ ۳۰۴ ۳۹۵ ۳۶ ۳۹۷ ۳۹۷ ۳۹۸ ۳۱۳ ۱۱ ۱۸ ۱۸ ۳۳ ۷۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها جدول ۲-۴- تقسیم‌بندی مواد نفتی بر اساس خواص آن‌ها ۷۹ جدول ۳-۴- چک‌لیست ویژگی‌های حادثه و منبع آبی آلوده شده ۸ جدول ۳-۴- چک‌لیست ویژگی‌های حادثه و منبع آبی آلوده شده ۸۱ جدول ۴-۴-انواع روش‌های مقابله با آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و منابع آبی درون سرزمینی ۸۳ جدول ۵-۴-اثر مرتبط روش‌های پاسخ در غیاب ماده نفتی ۸۴ جدول ۶-۴- محصولات بنزینی: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های آبی ۱۳۸ جدول ۷-۴-محصولات بنزینی: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های ساحلی ۱۳۹ جدول ۸-۳-مواد گازوییلی و نفت خام سبک: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های آبی ۱۴۰ جدول ۹-۴ -مواد گازوییلی و نفت خام سبک: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های ساحلی ۱۴۱ جدول ۱۰-۴- نفت خام رده متوسط و محصولات میانه: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های آبی ۱۴۳ جدول ۱۱-۴-نفت خام رده متوسط و محصولات میانه: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های ساحلی ۱۳۳ جدول ۱۲-۴- نفت خام سنگین: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های آبی ۱۴۴ جدول پ. ۱-۱ - ملاحظات متعدد عبور خط لوله از رودخانه یا مراکز آبی ۱۵۰ جدول پ. ۱-۲ - نمونه از ارزیابی خاصیت خورندگی خاک بر مبنای مقاومت الکتریکی آن ۱۸۹ جدول پ. ۲-۲ - برآورد محدوده امتیازات شاخص خوردگی بر اساس وضعیت خط لوله ۱۹۴ جدول پ. ۳-۲- امتیازات مربوط به ضریب اطمینان طراحی دیواره خط لوله ۱۹۹ جدول پ. ۴-۲-امتیاز خستگی بر اساس ترکیبات مختلفی از فشار و دوره بازگشت تغییرات آن در خطوط لوله ۲۰۰ جدول پ. ۵-۲-اجزای برنامه‌ی آموزش کاهش ریسک شکست برای خطوط لوله ۳۱۱ جدول پ. ۱-۳ -انواع پایش و خصوصیات و ضوابط مربوط به آن‌ها ۳۱۸ جدول پ.۲-۳- توصیف مراحل مختلف از انواع پایش آلودگی نفتی منابع آب ۳۱۸ جدول پ. ۳-۲ مثال‌هایی از پایش نوع ۱ و ۲ هنگام پاسخ به حادثه نشت ۳۱۹ ر -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها جدول پ. ۴-۲ راهنمای تهیه برنامه پایش (بر اساس دستورالعمل پایش خطوط لوله نفت استرالیا و نیوزیلند) ۰ ۲۲۰ جدول پ.۵-۳- روش‌ها و تکنیک‌های پایش خوردگی (استاندارد 1۳۹-1-1۳-802) ۷ جدول پ.۶-۳-مشخصات روش‌های پایش خوردگی خطوط لوله (استاندارد 1۳5-1-1۳-802) ۳۳۹ جدول پ.۷-۳- مهم‌ترین ترکیبات پلی آروماتیک هیدرو کربن‌های نفتی مورد اندازه گیری ۲۳۰ جدول پ.۱-۴- مزایا و معایب استفاده از این بوم‌های تجاری و روش‌های محدودسازی صحرایی ۲۳۸ جدول پ. ۱-۵ - فرم شاخص‌های موثر در طراحی و اجرای مانور ۳۱۶ جدول پ.۲-۵- عناوین و شرح وظایف پیشنهادی برای پرسنل ستاد اجرایی مانور ۳۳۴ جدول پ.۳-۵- فرم ارزیابی مراحل مختلف انجام مانورهای عملیاتی ۳۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- از اب کیا یا ر# »مدلقم مقدمه ندارد. سیب پذیری بالای محیط‌زیست به‌خصوص منابع آب از نشت نفت و مواد خطرناک. در تجارب متعددی در داخل و کشورها را وادار ساخته تا رویکردی مدیریتی نسبت به این پدیده اتخادذ نموده و دستورالعمل‌هایی مدون را تدوین نموده و در اجرای آن به تمرین بپردازند. از این رو تدوین این ضابطه با رویکرد مدیریت پدیده نشت نفت از خطوط لوله‌های انتقال آن. در دستور کار قرار گرفت. این دستورالعمل به‌منظور حفاظت آب‌های سطحی تحت مدیریت وزارت نیرو در برابر حوادث نشت نفت از لوله‌های نفتی تهیه شده است. (لازم به ذکر است که این دستورالعمل در حیطه مدیریت بحران سایر حوادث نشت نفت نیز کاربرد دارد). مطالعات انجام شده به‌منظور تهیه این دستورالعمل دارای ویژگی‌های اصلی زیر بوده‌اند: ۱ از آن جایی که طیف وسیعی از دستورالعمل‌ها با رویکرد الزام‌آور تدوین می‌شوند. انطباق آن با واقعیات کشور اولین ضمانت اجرایی شدن آن است. لذا رویکردهای لازم جهت سازگاری با واقعیت‌های کشور لحاظ گردیده‌اند. بین‌المللی می‌باشند. استفاده از این تجارب با توجه به مبانی نظری مطالعاتی و زیرساخت‌های موجود در آن ۳- تلفیق مبانی آکادمیک و9 حرفه‌ای در فرآیند انجام مطالعات با انتخاب صحیح اعضای گروه‌های مطالعه 9 مشاوره, مبانی انجام مطالعه و پیش‌نیازهای مطالعاتی طرح صورت پذیرفته است. ۱( تا حد زیادی مستند به قوانین مصوب و مقررات مقبول کشور باشد. ۲- در بخش ضوابط فنی, در استاندارد فنی رشته‌های اصلی دخالت نکرده یا لااقل تناقض در بندهای آن ایجاد ننماید. (به‌عنوان مثال, طراحی و اجرای خطوط لوله‌های نفتی در کشور زیر نظر وزارت نفت صورت می‌پذیرد. این وزار تخانه. شرکت‌های تابعه و پیمان کاران سال‌هاست که از استانداردهای شناخته شده‌ای جهت طراحی و اجرای خطوط لوله نفت استفاده می‌کنند. لذا وزارت نیرو در نظر دارد تا در بحش فنی با شناساندن حریم آب‌های تحت مدیریت خود. ملاحظات اضافی خود را علاوه بر استانداردهای موجود در این زمینه اعمال نماید.) ۳- در ارائه ساختارهای سازمانی و چارچوب‌های نهادی پشتیبان. حداقل تغییر را نسبت به ساختارهای فعلی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها لذا ساختار تدوین‌شده شامل موارد زیر است: ۱- تعیین محدوده کاربرد دستورالعمل ۲- تعیین حریم‌های منابع آب در ارتباط با خطوط لوله انتقال نفت و مواد نفتی ۳- مدیریت ریسک آلودگی ناشی از شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آب ۴- مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی ناشی از شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آب شامل مراحل مختلف شناسایی تا پاک‌سازی ۵- پیوست‌های حاوی اطلاعات تکمیلی برای استفاده از دستورالعمل - هدف و دامنه کاربرد وقوع حوادث متعدد منجر به آلودگی نفتی منابع آب در سال‌های اخیر بیان‌گر وضعیت بحرانی در نقاط اشتراک حریم‌های منابع آب و خطوط لوله است. عمده این حوادث به دلیل طول عمر بالای خطوط لوله. عدم رعایت اصول طراحی و اجرا (به خصوص رعایت حریم منابع آب) و نبود سیستم نظارت صحیح بر حریم‌های منابع آب واقع شده‌اند. در چنین شرابطی, اعمال رویکرد‌های مدیریت ریسک خطوط لوله در مراحل طراحی, اجرا و بهره‌برداری, الزامی به نظر می‌رسد. از طرفی با توجه به اجتناب‌ناپذیر بودن حوادث آلودگی نفتی, تدوین برنامه مدیریت بحران این حوادث به‌صورت جامع و موردی (با اولویت نقاط در معرض ریسک بالاتر) نیز ضروری به نظر می‌رسد. گستردگی و تنوع حوادث احتمالی, محدود کردن مرزهای تدوین این دستورالعمل را اجتناب‌ناپذ یر نموده است. لذا گروه کارشناسی, در راستای جامع و مانع بودن دستورالعمل (با توجه به آمار حوادث ثبت‌شده) مرزها و محدوده‌های آن را به‌صورت زیر در نظر داشته است: * دستورالعمل ازنظر حوزه فعالیت. هر دو حوزه مدیریتی و عملیاتی را در برمی‌گیرد. * دستورالعمل تدوین‌شده علاوه بر موارد مدیریتی (غیر فنی)» موارد فنی را نیز در برمی‌گیرد. * در بخش فنی, مقررات موجود در مجموعه استانداردهای وزارت نفت مورد بررسی و ارزیابی قرارگرفته و در قیاس با استانداردها و دستورالعمل‌های بین‌المللی توصیه‌هایی در راستای تکمیل این مجموعه ارائه گردیده است. * دراین دستورالعمل منبع پذیرنده آلودگی رودخانه‌هاء دریاچه‌ها و مراکز آبی سطحی داخلی "در نظر گرفته شده و دریاهاء اقیانوس‌ها و منابع آب زیرزمینی را شامل نمی‌شود. نوع ماده آلاینده. نفت و فرآورده‌های هیدروکربنی مایع و منبع آلاینده نیز خطوط لوله انتقال این مواد در نظر گرفته ( 012 ناگ ج ۳۳۲۵|۶۷ ص0۳ ۱-1۳۹ ۷۷/۵۵ 1۸1۵00 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ری رن ۵ تبعات و گستره اثرهای نشت نفت در رودخانه‌ها و سایر منابع آبی در مقایسه با خشکی‌ها بیش‌تر و شدیدتر خواهد بود. چراکه این آلودگی در رودخانه‌ها به کمک جریان آب به مناطق پایین‌دست و سواحل منتقل‌شده و یا با چسبیدن به رسوبات. ته‌نشین خواهند شد. این انتقال و ته‌نشینی سبب گسترش مواد نفتی در محدوده وسیعی خواهد شد. از دیدگاه زیست محیطی مواد نفتی ار گانیسم‌های موجود در آب را به شدت تحت تاثیر قرار داده و سبب مسمومیت شدید و یا مرگ آن‌ها خواهند شد. مواد نفتی هم‌چنین دمای قابل تحمل را برای ماهی‌ها و سار آبزیان کاهش داده و از طریق ممانعت برای ورود نور و یا چسبیدن به سطح برگ‌هاء گیاهان آبی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. مواد نفتی از طریق ایجاد مسمومیت جلبک‌های خوراکی و یا پلانکتون‌های موجود در آب. زنجیره غذایی را مختل کرده و حتی پرندگانی و پستانداران منطقه آلوده‌شده را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد. سرنوشت نهایی مواد نفت وارد شده به محیط‌های آبی توسط فرآًیندهای مختلفی از قبیل تبخیر. تشکیل محلول, پخش شدن روی سطح. امولسیون سازی, اکسایش, تجزیه به کمک میکروارگانیسم‌های موجود در آب و یا چسبیدن به رسوبات بستر رودخانه یا دریاچه مشخص می‌شود. پس از ورود مواد نفتی به یک محیط آبی ترکیبات فرار موجود در آن به‌سرعت تبخیر می‌شوند. پس از گذشت چند روز حدود ۲۵درصد از مواد نفتی نشت شده در محیط آبی از راه تبخیر از بین رفته و باقی‌مانده آن در معرض فرآیند تشکیل امولسیون قرار خواهد گرفت. یک امولسیون شامل قطره‌های پراکنده معلق یک مایع در مایع دیگر است. در این حالت امکان تشکیل دو نوع امولسیون نفت در آب و آب در نفت وجود دارد. پراکندگی نفت در آب هنگامی صورت پراکنده نشده و از میان آب عبور می‌کنند. تعدادی از این قطرات (به‌ویژه قطرات سنگین‌تر) با چسبیدن به رسوبات ته‌نشین خواهد شد. بیش‌تر نفتی که پس از فرآیندهای امولسیون سازی باقی می‌ماند به‌تدریج به‌وسیله‌ی عمل اکسیداسیون نوری و یا تجزیه به وسیله موجودات ریز موجود در آب شکسته می‌شوند (موجودات ریز دریایی قوی‌ترین در مجموع پس از نشت مواد نفتی در یک محیط آبی, این مواد روی سطح آب پخش‌شده و تشکیل یک‌لایه نازک می‌دهند. این لایه نازک تحت فرآیندهای مختلف فیزیکی, شیمیایی و بیولوژیکی قرارگرفته و به شدت تغییر می‌یاید. درمجموع امکان بروز ۸ فرآیند فیزیکی یا شیمیایی شامل توسعه لکه یا گسترده شدن, تبخیر. اختلاط اکسیداسیون نوری» پخش شدن در ستون آب. ته‌نشینی به همراه رسوبات. تجزیه بیولوژیکی و تشکیل امولسیون وجود دارد. در شکل (۱-۱) برهم‌کنش‌ها در محیط برای از بین بردن نفت رهاشده, نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها شکل ۱۱- تاثیر برهم‌کنش‌ها در محیط برای از بین بردن نفت رهاشده ۲-۱- وضعیت موجود خطوط لوله انتقال در ابران در حال حاضر خطوط لوله مربوط به انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی تحت مدیریت شرکت ملی نفت. شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی و شرکت ملی گاز ایران قرار دارند. بخش عمده‌ای از خطوط لوله با طولی در حدود شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران به‌عنوان یکی از شرکت‌های تابعه شرکت ملی پالایش و پخش وظیفه انتقال نفت خام از مبادی تولید به پالایشگاه‌ها و دریافت فرآورده‌های نفتی از پالایشگاه‌ها و مبادی واردات و انتقال آن‌ها به مخازن شرکت ملی پخش در سراسر کشورء تامین سوخت نیروگاه‌ها.ء فرودگاه‌ها. خوراک صنایع پتروشیمی, هم‌چنین حمل نفت خام کشورهای آسیای میانه از پایانه نفتی نکا به پالایشگاه‌های شمالی کشور را از طریق ۱۴۰۰۰ کیلومتر خطوط لوله و یازده منطقه عملیاتی در سراسر کشور بر عهده دارد. بخش عمده‌ای از این خطوط دارای عمر بالایی بوده و خطوط لوله انتقال نفت خام از خطوط لوله کشور به طول ۷۰۰۰ کیلومتر (طول خطوط اصلی) را در مناطق نفت خیرز کشور به خود اختصاص می‌دهد. ۳-۱- حوادث آلودگی نفتی ناشی از شکست خطوط لوله و تجارب موفق مدیریتی در این زمینه زیاد هستند لذا همواره بروز هرگونه مشکل یا اختلال در سلامت خطوط می‌تواند مشکل‌ساز و حتی خطرآفرین باشد. متاسفاته اطلاعات جمع‌بندی شده و طبقه‌بندی شده‌ای پیرامون حوادث منجر به آلودگی ناشی از نشت نفت از خطوط لوله -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات 7 در کشورهایی از قبیل ایالات متحده آمریکا و استرالیا به کمک آمار و اسناد طبقه‌بندی‌شده در این زمینه زمینه کاهش تعداد و شدت این حوادث صورت پذیرفته که گاه بسیار موثر بوده است. به‌عنوان مثال در گزارن انتشارات ]۸۳ در سال ۲۰۰۹ به چاپ رسیده آمده است که در مورد حجم نشت مواد نفتی از خطوط لوله داخا آمریکا در سال ۲۰۰۷ با ۳۵ درصد کاهش نسبت به دهه اخیر و ۷۰ درصد کاهش نسبت به اوایل ۱۹۷۰ موا نشت مواد نفتی از خطوط لوله داخلی بین سال‌های ۱۹۶۸ تا ۲۰۰۷ در ایالات متحده ۷۰ درصد کاهش 300.000 نسبت به دهه ۷۰ 250.000 ی 0 اد 2359340 : 7 00( 1 ۱۳96 ۱۳ ل ۹4 مد ۱۱1 50,000 1968-717 1978-717 ۱98-7 198۹-007 شکل ۳۲۳-۹ تغییرات حوادث نشت نفت از خطوط وله در کشور آمریکا ۲۰۰۷-۶۸ بررسی‌های انجام شده درباره تعداد حوادت نشت نفت از خطوط لوله از قبل از دهه ۱۹۷۰ روند سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ را نشان می‌دهد (شکل ۳-۱) و روند تغییرات حجم نشت یافته روند کاهشی با را در همین دوره نشان می‌دهد (شکل ۴-۱) 90 0 هک با اه مگ ده یک یا جک یک یک شب مخ مک یک مه شاب مه مگ هم هم "هم هم هی هم ای ی یج تج ی یه تج 0 60 ام ما مک کر را را را را رد نا اس شکل ۳-۱ - تغییرات مربوط به تعداد حوادث نشت نفت از خطوط لوله در دنیا ۷ سی که از سوی ی در سطح کشور جه بوده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - 600,000 ۹00,000 400,000 ۹ 300,000 4 ره ۱ 200,000 یا ۲ - 100,000 0 ۱ را 9 9 را ها جک بح ده 0۵ ها جک بح ده که ها ک بح ده مه ها ک بح خه وه ۵ داد ده 2۵ اه 0۵ 0۵ 0۵ 6 00۵ ۵6۵ 0۵6 و۵ بح یچ چم نحص جح هه ده دا خ ۵ 0۵ 30 0۵0 0۵ ا 0 ۵ که مه که که که که مه حع هه ۵ لح لح رم سم ای پ سس وم ی سح اس سح بح سح پ پم شکل ۴-۱- تغییرات مربوط به حجم نشت نفت از خطوط لوله در دنیا در تحقیق فوق لازم به ذکر است که بخش قابل توجهی از نشت نفت (در حدود ۸۵ ۸) از خطوط انتقال داخلی سبب آلودگی خاک محل نشت شده و بخش کوجچکی از آن مستقیما وارد آب‌های سطحی می‌ شود. برخی از تغییرات قانونی در نشت نفت از خطوط لوله داخلی در آمریکا و در دهه اخیر میسر گردیده است. خطوط لوله نفت و گاز در ایران تحت حکمرانی شرکت‌های تابعه وزارت نفت بوده و وظیفه پشتیبانی» پایش و نظارت بر عملکرد خطوط مربوط به هر شرکت. در حیطه وظایف همان شرکت قرار دارد که در صورت بروز هرگونه مشکل, خطر در بخش هیدروکربن‌های مایع شامل نفت خام و فرآورده‌های مایع آن مسوولیت با شرکت‌های نفت. پالایش و پخش فرآورده های نغفتی و صنایع پتروشیمی است. با توجه بد بالا بودن متوسط عمر خطوط لوله انتقال نفشت 9 مواد نفتی در سطح کشور و خطرات بالقوه ناشی از شکست احتمالی خطوط. ضرورت پایش به منظور پیشگیری از بروز چنین حوادئی از اهمیت ویزژه‌ای برخوردار خواهد بود. جدول (۱-۱) نشان‌دهنده وضعیت لوله‌های انتقال نفت است که در دیدی کلی عمر متوسط خطوط با قطر بالا را بیش از ۲۵ سال نمایش می‌دهد. این جدول لزوم ایجاد سامانه پایشی قوی و کارآأمد را در سیستم خطوط لوله انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی و هم‌چنین سامانه قدرتمند مدیریت ریسک و بحران حوادث 2 -(۳5۸) ان۸ براه‌ادد5 ۳۵۵۱۱۳۵ -۱ 6 ۸ (۳1۳۳۹) هانگ 200 ۳۳۵۵۵۱ ۳۳۵۱010 ۰ انا ۳۵۵۱۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۲ ۹ جدول ۲۱- خلاصه وضعیت خطوط لوله نفت در سطح کشور سل نک ۳ تاسلج که سس هه هه مه ۴-۱- ضرورت‌ها و اهداف تهیه دستورالعمل حاضر اگر از زاویه آسیب‌پذیری به پدیده حوادث آلودگی نفتی رودخانه‌ها و مراکز آبی پرداخته شود. افزایش سن شبکه به شدت سیب پذیر باشد و تبعات حوادث آلودگی نفتی نیز هزینه‌های اجتماعی, اقتصادی و زیست‌محیطی سنگینی به برای مدیریت ریسک و کاهش آسیب‌پذیری این پدیده کم می‌نماید. در صورت وقوع حوادث. هم‌کاری و هم‌گرایی میان آن‌ها را با دشواری مواجه می‌سازد. رویه غالب در مورد مدیریت مسایل چند رشته‌ای, از جمله حوادثت آلودگی نفتی رودخانه‌ها و مراکز آبی. تدوین چار چوب‌های نهادی (تهیه دستورالعمل‌ها و مقررات) است که طی آن سازمان‌های ذی‌نفع به تمرین مسوولیت‌های خود اگر از زاویه مدیریت ریسک. موضوع مورد واکاوی قرار گیرد. نمی‌توان از شرکت‌های طراحی و اجرای خطوط لوله‌های انتقال نفت انتظار داشت ملاحظات و منافع وزارت نیرو را در نظر داشته باشند. بدون آن که ضوابط فنی و استانداردهای لازم در خصوص رعایت حریم منابع آب (در برابر آلودگی نفتی) ملاحظات فنی پوشش خطوط لوله استفاده از تجهیزات و پایش هدف کلی از تدوین ان را می‌توان به‌صورت زیر بیان نمود: مدیریتی برای مدیران حوزه سیاست‌گذاری, مدیران منطقه‌ای و گروه‌های اقدام کننده در محل». -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۱- مرزها 9 محدوده‌های دستورالعمل مرزها و محدوده‌های تعیین‌شده در راستای تدوین دستورالعمل پس از بحث و تبادل‌نظر با کارشناسان امر به شرح زیر تعیین گردیده‌اند (آن جه در این قسمت به‌عنوان مرزها و محدوده‌های مطالعاتی طرح تشریح شده است مطابق با معیارهای بین‌المللی موجود در این حوزه است): - محدوده دستورالعمل ازنظر حوزه فعالیت: برنامه‌های مدیریت آلودگی نفتی برای سطوح مدیریتی یا عملیاتی طراحی می‌شوند که حوزه فعالیت این طرح» هر دو حوزه‌های فعالیتی مدیریتی و عملیاتی را شامل می‌شود. - رویکرد مدیریتی دستورالعمل: رویکرد مدیریتی شامل مدیریت ریسک و مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاجه‌ها است. دستورالعمل‌های مدیریتی و هم مقررات فنی را شامل می‌شود. + محدوده فنی دستورا لعمل: محدوده فنی مد یریت یک پدیده چند رشته‌ای شامل زنجیره‌ای از قوانین. مقررات به اهداف طرح و جایگاه وزارت نیرو در ارتباط با ضوابط فنی طراحی و احداث خطوط لوله نفت. محدوده فنی طرح شامل بررسی و تدوین مقررات فنی بوده است. - محدوده آلودگی: با توجه به تقسیم‌بندی‌های رایج جهانی, محدوده آلودگی مورد مطالعه در این دستورالعمل, محدوده داخلی یا محدوده خشکی به‌علاوه رودخانه‌هاء مراکز آبی و دریاچه‌ها باشد. " - تقسیم بندی ازنظر نوع ماده آلاینده: نوع منبع آلاینده‌ای که در مطالعه مدنظر است نفت و فرآورده‌های مایع زیست محیطی باشد. در این طرح منبع آلوده شونده مورد مطالعه. منبع مورد بررسی در این دستورالعمل در جدول (۲-۱) محدوده و مرزهای مطالعه آمده است: 6 1۳650 [از رک [(0 ۵00از] -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۲ جدول ۲-۱- مرزها و محدوده‌های مطالعاتی طرح مطابق با طبقه‌بندی‌های موجود بین‌المللی سا شک اف نی با قتی بو طرح سس سس ها نیمه مایع و گاز تقسیم‌بندی ازنظر نوع ماده آلاینده داخل محدوده مطالعاتی طرح خارج محدوده مطالعاتی طرح ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ حریم‌های منابع آب در ارتباط با خطوط وله انتقال -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - حریم‌های منابع آب در ارتباط با خطوط لوله انتقال ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۵ ۱-۲- کلیات برخورد خطوط لوله انتقال نفت با حریم رودخانه‌ها و مراکز آبی متعدد (مانند دریاچه‌ها) در طول کیلومترها از مسیر اجرا و بهره‌برداری خط لوله در این نقاط ضروری می‌سازد. این ملاحظات باید با در نظر گرفتن مقررات و قوانین و خطوط لوله تدوین شده است تا از آلودگی رودخانه‌ها و منابع آبی بر اثر عملیات اجرایی در هنگام اجرای خط لوله (مانند لوله‌ها) و آلودگی گسترده رودخانه‌ها و دریاچه‌ها جلوگیری به عمل آورد. ۲-۳۲- نحوه تلاقی خطوط وله 9 مراکر آبی خطوط لوله انتقال نفت و مواد نفتی در طول مسیر خود به دو صورت در تلاقی با حریم‌های منابع آب خواهد بود که تعیین‌کننده سطح اعمال ملاحظات و ضرایب اطمینان در طراحی, آجرا و بهره‌برداری خط لوله خواهد بود: - قرارگیری بخشی از مسیر خط لوله در حریم‌های مراکز آبی بدون تقاطع: در این مورد با استناد بر ضوابط و - تقاطع با مراکز آبی: در چنین شرایطی اجبار بر عبور از مرکز آبی موردنظر بوده و ملاحظات ویژه مربوط به خود را خواهد داشت. باید توجه داشت عبور خط لوله از مراکز آبی و یا قرارگیری در حریم آن‌هاء در هر پروژه دارای ویزژگی‌های منحصر به فردی است و نیازمند افراد با دانش و تجربه و هم‌چنین تجهیزات پیمان‌کاری است که بر اساس برنامه‌ریزی دقیق و ارزیابی عملکرد براساس قوانین و مقررات مربوط انجام شود. ۳-۲ - حریم‌های منابع آب در ار تباط با احداث خطوط لوله انتقال نفت و مواد نفتی علاوه بر تعیین بستر و حریم کمی و کیفی معمول برای رودخانه‌ها و مسیل‌ها و نیز دریاچه‌ها و تالاب‌ها. تعیین و اعلان حریم مراکز آبی سطحی در دو مقطع ساخت و بهره‌برداری از خطوط لوله نفت و مواد نفتی. می‌تواند اقدامی موتر در راستای مدیریت ریسک حوادث ناشی از آلودگی نفتی در مراکز آبی باشد. ملاحظات عمده برای تعیین این حریم‌ها ۱-موارد مرتبط با مشخصات و خصوصیات منبع آبی مورد نظر با ملاحظه عبور خطوط لوله نفتی: -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - خصوصیات زئومورفولوژیک رودخانه شامل شکل دره. شیب دره. نوع خاک محل و... - خصوصیات هیدرولیکی و هیدرولوژیکی رودخانه اعم از فصلی یا دائمی بودن» سرعت و میزان تلاطم جریان آب و - موارد مصرف منبع آبی موردنظر اعم از شرب.» صنعت و یا کشاورزی و در مورد هریک نیز سطح حساسیت. تعداد مصرف‌کننده و ... - میزان تاسیسات احداث‌شده در مسیر رودخانه و یا در کنار مرکز آبی موردنظر اعم از سدهاء بندهای انحراشی, ایستگاه‌های پمپاژ آب. آبگیرها و ... ۲- موارد مرتبط با خط لوله شامل موارد: - قطر لوله, فشار سیال داخلی, ملاحظات و احتمالات خوردگی لوله, ماده انتقالی - نحوه و میزان دسترسی به محل‌های دارای پتانسیل آلایندگی برای منبع آبی موردنظر دستورالعمل تعیین حریم کیفی آب‌های سطحی (موضوع تصویب‌نامه شماره ۵۸۹۷۷/ت ۲۹۱۰۱ ه مورخ ۸۲/۱۲/۱۸ هیات محترم وزیران) دفتر مدیریت کیفی منابع آب (خرداد ۱۳۸۴) ملاک و معیار تعیین حریم مراکز آبی کشور است. در این دستورالعمل حریم‌های مراکز آبی کشور به شرح زیر تعیین شده است: ۱۳-۲ چگونگی تعیین حریم کیفی آب‌های سطحی جهت تعیین حریم کیفی رودخانه‌هاء نزهرهای طبیعی, برکه‌ها و ... منابع آب سطحی به سه گروه زیر تقسیم شده و برای هر گروه طبق روش ذکر شده تعیین حریم می‌گردد: - منابع آب شرب - تالاب‌ها و رودخانه‌های حفاظت‌شده - سایر منابع ۱-۳-۲ حریم کیفی منابع آب شرب باعنایت به مصوبه حریم کیفی آب‌های سطحی, حریم کیفی منبع آب شرب مقطوعا ۱۵۰ متر (تراز افقی) است هم‌چنین محدوده بازه طولی حریم آب شرب از بالادست و نیز پایین‌دست محل برداشت آب ۰ برابر عرض بستر رودخانه در بالادست و ۱ تا ۲ برابر عرض بستر در نقطه برداشت آب در پایین‌دست محل برداشت آب منظور می‌گردد. چنان چه ایستگاه‌های برداشت آب شرب در رودخانه‌ای با فاصله کم‌تر از ۵ کیلومتر به‌صورت متوالی قرار گرفته باشند. کل این محدوده نیز بازه آب شرب محسوب می‌گردد. در محدوده حفاظتی حریم کیفی آب شرب به منظور کمال انتفاع و عدم تضرر منبع آبی, استقرار هرگونه کاربری به جز فعالیت‌های کشاورزی با مصرف آب کم و غیر غرقابی با اعمال کامل کنترل سم و کود. ممنوع است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - حریم‌های منابع آب در ارتباط با خطوط لوله انتقال ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۷ ۲-۱-۳-۲ - تالاب‌ها و رودخانه‌های حفاظت شده حریم کیفی تالاب‌هاء شعاع ۵۰ امتری از تالاب است. محدوده تالاب با استعلام از اداره کل حفاظت محیطزیست و حفاظتی) مقطوعا ۱۵۰متر است. این حریم براساس مصوبه شورای عالی شکاربانی و نظارت بر صید (مصوبه شماره ۱ مورخ ۴۶/۷/۱۲) در خصوص بخش حفاظت شده رودخانه چالوس و سرد آبرود واقع در شهرستان نوشهر فاصله ۲۰۰ متر از هر طرف رودخانه به عنوان حریم تعیین گردیده است. استقرار کلیه کاربری‌ها به جز موارد زیر در محدوده حریم کیفی تالاب‌ها و رودخانه‌های حفاظت شده ممنوع است و تنها کاربری‌های مجاز در حریم ذکرشده عبارتند از: - کاربری‌های مربوط به حفظ تنوع زیستی - گردشگری در جهت معرفی ارزش‌های تنوع زیستی تالاب یا رودخانه حفاظت‌شده بدون ایجاد هرگونه سازه در - کاربری پژوهشی و آموزشی ۳-۱-۳-۲ سایر منابع آب سطحی حریم کیفی آن دسته از منابع آب سطحی که کاربری شرب نداشته و یا جزو تالاب‌ها و رودخانه‌های حفاظت شده محسوب نمی‌شوند به سه ناحیه زیر تقسیم می‌شود. کاربری‌های مجاز در هر ناحیه براساس جدول (۲-۲) است. - حریم اول: حریم کیفی در ناحیه اول (۸) مقطوعا ۲۰ متر از منتهی‌الیه بستر رودخانه است. - حریم دوم: حریم کیفی در ناحیه دوم (]) براساس رده‌بندی رودخانه تعیین می‌گردد. منظور از رده‌بندی, شماره‌گذاری شاخه اصلی رودخانه و شاخه‌های فرعی آن به روش زیر است: شاخه اصلی رودخانه را با شماره ۱ مشخص نموده و شاخه‌های فرعی را که به آن می‌ریزد با عدد ۲ مشخص نموده و به همین روال هر چه انشعابات بیش‌تر می‌شود عدد منسوب به آن نیز بزرگ‌تر می‌شود (لازم به ذکر است که این روش عکس روش درجه‌بندی رودخانه‌ها است). حال اگر رده رودخانه با حرف نشان داده شود حریم کیفی آن در ناحیه دوم با استفاده از فرمول زیر تعیین می‌گردد: (۱-۲) (150-۸) _ و 1+1 - حریم سوم: حریم کیفی در ناحیه سوم (ل)) با استفاده از فرمول زیر تعیین می‌گردد: (۲-۲) ( + ۸) -150< 0 پس از تعیین درجه حساسیت منبع آب سطحی و برآورد حریم کیفی آن» نسبت به تطابق و استقرار کاربری‌های سازگار در مناطق مربوطه اقدام می‌گردد. جهت تعیین کاربری‌های متناسب با هر ناحیه ابتدا کاربری‌های اصلی مشخص -------- صفحهٔ بعد -------- گردیده و سپس هر کدام از کاربری‌ها با توجه به میزان اثرگذاری بر کیفیت منابع آب سطحی مطابق جدول (۲ ۱( درجه‌بندی می‌گردد. جدول ۲۳۲- ارزیابی درجه اهمیت کاربری‌های مختلف نوع کاربری اس شش در ارتباط با گروه‌های صنعتی لازم به ذکر است که طبقه‌بندی صنایع توسط سازمان حفاظت محیطزیست صورت پذیرفته است و صنایع گروه ((د. ۵ و)) براساس ضوابط و استانداردهای زیست‌محیطی با توجه به درجه خطرآفرینی باید خارج از حریم ۵۰امتری استقرار یابند. با عنایت به شدت اثر کاربری‌ها و حساسیت نواحی حریم کیفی, نحوه استقرار کاربری‌ها به شرح جدول (۲-۲) تعیین می‌گردد. جدول ۲-۲- کاربری‌های سازگار در حریم کشاورزی غیر غرقابی. تاسیسات زیربنایی گروه ۳ (انتقال آب. برق. مخابرات. پل‌ها و تاسیسات بندری) و تفریحی گسترده (بدون ایجاد دام‌پروری کشاورزی سنتی. مسکونی و تجاری شهری, گروه صنعتی ج. تاسیسات زیربنایی گروه ۱ در خصوص حریم کیفی منابع آب سطحی موارد زیر قابل توجه و لازم‌الاجرا است: - کلیه قوانین و مقررات موجود مربوط به تعیین حریم کیفی در زمینه استقرار کاربری‌ها در محدوده حریم ۱ جاری بوده و در اولویت قرار دارد. - ساخت و بهره‌برداری از کلیه تاسیسات بندری باید با رعایت کلیه جوانب و اصول زیست‌محیطی, قوانین و مقررات مربوطه و رعایت مقررات این دستورالعمل صورت پذیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - حریم‌های منابع آب در ارتباط با خطوط لوله انتقال ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۹ - تخلیه کلیه پساب‌ها از واحدهای صنعتی و زهکش‌های اراضی کشاورزی به منابع آب سطحی باتوجه به موازین انجام می‌شود. - درصورتی‌که هر نوع از کاربری‌ها در فهرست حریم‌های سه‌گانه ارائه نشده باشد. تصمیم‌گیری در خصوص چگونگی استقرار کاربری‌ها در حریم کیفی منابع آب سطحی با نظر وزارت نیرو و شرکت‌های آب منطقه‌ای انجام می‌گیرد. - معیارها و ضوابط صدور مجوز برای کاربری‌های یاد شده در محدوده حریم کیفی براساس قوانین و مقررات موضوعه آب و رعایت مقررات این دستورالعمل خواهد بود. - استقرار کاربری‌های مجاز در محدوده حریم کیفی آب‌های سطحی علاوه بر مفاد این دستورالعمل منوط به رعایت کامل کلیه ضوابط و استانداردهای زیست‌محیطی مرتبط با استقرار کاربری‌ها و نحوه تخلیه پساب و تعیین‌شده برای محاسبه حریم کمی منابع آب سطحی است . ارزیابی مصوبه فوق برای تعیین کفایت آن در راستای مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی مراکز آبی به شکل زیر - در این مصوبه خطوط انتقال و توزیع نفت و مواد نفتی دیده نشده‌اند لذا براساس بند صریح همین مصوبه. تعیین سطح خطر عبور خط لوله از حریم مراکز آبی» برعهده وزارت نیرو و شرکت‌های آب منطقه‌ای, خواهد بود - درصورتی‌که خطوط لوله را جزیی از تاسیسات زیربنایی در نظر داشته باشیم, در تعیین ضوابط عبور از حریم‌های منابع به دلیل پتانسیل بالای ایجاد خسارات و خطرات ناشی از نشت. اثرهای ناشی از آن نیز زیاد بوده و لذا توصیه می‌شود در این تصویب‌نامه (جدول ۲-۲) تاسیسات زیربنایی با خطرات زیاد نیز در نظر گرفته شوند. ۱ تاسیسات زیربنایی: به کلیه تاسیسات نظیر سیستم‌های حمل ونقل و ارتباطات. خطوط انتقال آب و برق, فرودگاه. راه‌آهن, مدرسه. دانشگاه, زندان و.. اطلاق می‌گردد که جهت تامین تسهیلات و خدمات در جوامع مختلف به کار گرفته می‌شوند. تاسیسات زیربنایی گروه ۱: گروهی از تاسیسات زیربنایی که به‌واسطه نوع عملکرد تاثیر منفی بیش‌تری بر کیفیت منابع آب مجاور خود می‌گذارند در این دستورالعمل تاسیسات زیربنایی گروه ۱ اطلاق می‌گردد (نظیر: شبکه‌های جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب. فرودگاه‌ها. بزرگراه‌هاء ..) تاسیسات زیربنایی گروه ۲: گروهی از تاسیسات زیربنایی که به‌واسطه نوع عملکرد تاثیر منفی کم‌تری بر کیفیت منابع آب مجاور خود می‌گذارند در این دستورالعمل تاسیسات زیربنایی گروه ۲ اطلاق می‌گردد (نظیر خطوط انتقال برق. آب. مخابرات. پل‌ها ...) ۲ شرکت‌های آب منطقه‌ای در تعیین حریم برای عبور خطوط لوله نفتی از مجاورت منابع آبی (رودخانه. دریاچه و تالاب) لازم است هماهنگی لازم را با دفتر بهره‌برداری از تاسیسات آبی و دفتر رودخانه و سواحل شرکت مدیریت منابع آب ایران معمول نمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ - در مورد خطوط لوله نفت و یا مواد نفتی (درصورتی‌که بنا بر عدم تقاطع و عبور خط از مرکز آبی بوده و تنها در حریم آن قرار خواهد گرفت) باید تعیین حریم مراکز آبی مجاور خط با اعمال ملاحظات زیر تعیین گردد: ٩‏ جهت شیب زمین که تعیین‌کننده جهت جریان یافتن مواد نشتی نسبت به منبع آب است. * فشار مایع داخل لوله که تعیین‌کننده میزان فوران ماده نشتی پس از حوادث شکست خط است. در این مورد باید فاصله ایمن فوران و شروع شیب به سمت آب رعایت گردد. * ریسک شکستگی خط لوله باتوجه به مکان عبور آن: درصورتی که خط لوله قرار گرفته در حریم منبع آب در تقاطع با جاده» ریل راه‌آهن یا خطوط لوله قدیمی, موازی با آن‌ها و یا در معرض محیطی خورنده قرار این مساله ضروری خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ مداد فت ریت ریسک حوادث [ 7۲ لودگی نفتی در رودخانه‌ها و در داجه‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳- کلیات عوامل متعددی در شکست خطوط لوله انتقال نفت موثر بوده و با تعیین و تخمین مقدار هریک از آن‌ها می‌توان تا نرخ شکست به طور معمول, از تقسیم میزان خوردگی در یک بازه زمانی بر طول آن بازه محاسبه می‌شود. خواهد بود. از مهم‌ترین عوامل شکست وابسته به خط لوله. خوردگی است. دلایل مختلفی که سبب خوردگی خط لوله جدول ۱۳- انواع مکانیسم‌های شکست خطوط لوله بررسی تاریخچه زمانی وضعیت خوردگی لوله توسط ارزیاب ممکن است اطلاعات مهمی پیرامون سیستم در اختیار نرخ شکست را برای مواد و خطوط لوله مختلف در طول عمر خط را نشان می‌دهد. (شکل ۲-۳ تشوری نمودار ۳۵13۸0۳ را نشان می‌دهد.) ((51017 5 00 دراگ 605100 10) 1055 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ناش دوم خواه ۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریا< (۳۵۶۵ ۲۵۲۵ ما۳ 8 داح 1) (ع۵۹ ۳ ۲۵۲۵ عمباند۳ ادا ف)) )13 6218 ۳۵۳۵ 1۵6 ۳ ۵۵۵( شکل ۲۳- منحنی معمول برای تغییرات نرخ شکست (منحنی (0۸11) شکل ۲-۳- تئوری شکست خطوط لوله برخی از تجهیزات. نرخ شکست اولیه بالایی دارند که بخش اول شکل (۱-۳) را تشکیل می‌دهد. در چنین موارد خورد از مرحله اول سبب شکست خط لوله خواهد شد. درصورتی که از خوردگی در این مرحله صرف‌نظر گردد. نمودار وارد خواهد شد. این فاز محدوده خوردگی با نرخ ثابت نامیده شده و عوامل شکست در این مرحله عوامل و حوادث خار فند بود. پس از گذر از این مرحله نرخ شکست رو به افزایش خواهد گذاشت. محدوده دوم از نمودار به صورت صعودی : وده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۵ و انتهای عمر مفید بهره‌برداری خط لوله را نشان خواهد داد. هنگامی که فرآیند حاکم بر شکست تابع زمان باشد (خوردگی با خستگی) اثرهای آن عمدتا در مرحله پایانی مشاهده خواهد شد. برداشت و بررسی اطلاعات مربوط به شکست خطوط لوله به صورت سری زمانیء به صورت تئوری, نموداری این چنینی تولید خواهد کرد که از روی آن نرخ شکست قابل حدس خواهد بود. درمجموع خسارات این حوادث در دو گروه عمده مستقیم و غیرمستقیم دسته‌بندی می‌شوند: - خسارات مستقیم عبارتند از: خسارت به تاسیسات ۹ خسارت به سلامت انسانی ٩‏ خسارات زیست‌محیطی * هدر رفتن مواد نشتی * هزینه‌های تعمیرات * هزینه‌های پاک‌سازی و بازسازی نقض قراردادها * عکس‌العمل‌های سیاسی * از دست دادن بازار فروش ٩‏ جریمه‌های دولتی در مورد خطوط لوله. انجام تحلیل‌های ریسک و ترسیم روند روبه رشد یا روبه کاهش این ریسک می‌تواند در پیش‌بینی زمان امکان شکستگی احتمالی موثر باشد. انجام این فرایند به طور مرتب و در طول خط لوله برای تعیین زمان منابع آب می‌تواند تا حد زیادی خسارات و هزینه‌ها را کاهش دهد. محاسبه‌ی خسارات احتمالی می‌تواند به بهره‌بردار خطوط کمک کند که میزان سرمایه‌گذاری برای جلوگیری از بروز چنین خساراتی را در نظر داشته باشند. یکی از دلایل یا مجراهایی که باعث ایجاد این خسارات می‌شود داخل شدن مواد نشتی به محیط های آبی از قبیل رودخانه‌هاء دریاچه‌ها و تالاب‌ها است. برای پیش‌بینی و جلوگیری از چنین حوادئی, از فرآیندهای ارزیابی ریسک شکست در خطوط لوله استفاده می‌شود. ارزیابی ریسک یک فرآیند اندازه‌گیری به منظور داشتن برداشتی صحیح از چگونگی مدیریت وقایع و حوادئی است که کمی‌سازی ریسک آن‌ها ضروری است. با توجه به وقوع مواد مکرر حوادث آلودگی نفتی ناشی از شکست خطوط لوله در مورد بسیاری از خسارات آن در حال حاضر امکان کمی‌سازی احتمال شکست. وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها کمی سازی ریسک باید بر اساس احتمال وقوع و شدت ننتایج حادئه صورت پذیرد. باید توجه داشت که ریسک کمیتی ثابت نبوده و در مورد خطوط لوله. در طول و از منطقه‌ای به منطقه‌ی دیگر متغیر خواهد بود. بنابراین با تغییر شرایط ۳۲-۳- مدیربت ریسک با توجه به فرمول نظری محاسبه ریسک» ریسک وقوع یک آسیب به زبان ساده در قالب فرمول زیر کمی می‌شود: (۱-۳) 1127.۷۷ > خطر *آسیب پذیری< ریسک اجزای تشکیل‌دهنده این فرمول در مورد حوادث آلودگی نفتی به‌صورت زیر خواهند بود: خطر: نشت مواد نفتی از خطوط لوله در حریم‌های منابع آب شده در اثر نشت مواد نفت حوادث آلودگی نفتی در حریم‌های منابع آب. در راستای هریک از پارامترهای فوق می‌تواند به شرح زیر باشد: گذر زمان یا حوادث ناگهانی برای خط لوله است. لذا کنترل و پایش مداوم خطوط لوله در حریم‌های منابع آب. می‌تواند سبب کاهش مقدار این پارامتر و درنهایت کاهش ریسک آلودگی گردد. شکل ۳-۳- اجزای تشکیل‌دهنده شاخص آسیب‌پذیری ۱-روابط متعددی پیرامون محاسبه ریسک حوادث ارائه شده که در برخی از آن‌ها پارامتر آمادگی مقابله با حوادث مخرج کسر و حاصل‌ضرب خسارات محتمل در احتمال وقوع. صورت کسر را تشکیل می‌دهند. پارامتر آمادگی در برابر حوادث آلودگی نفتی خود متشکل از مواردی از قبیل آموزش, تجهیزات در دسترس و ... است که به روشنی قابل تقسیم‌بندی در قالب مدیریت ریسک و بحران نیستند. در این دستورالعمل برای تعریف ریسک از رابطه (۱-۳) استفاده شده و پارامترهای آمادگی در مباحثی جداگانه مورد بررسی قرار گرفته‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۷ در مورد حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌هاء پارامترهای آسیب‌پذیری به شرح زیر قابل توصیف می‌باشند: - حساسیت: این فاکتور متاثر از نوع منبع آبی و کاربری آن است. منابعی که برای آب شرب مورد استفاده قرار می گیرند و یا به زیستگاه‌های حساس منتهی می‌شوند. از بیش‌ترین حساسیت برخوردارند. اجزای مهم فاکتور زیستگاه‌های وابسته به منبع. - تاثیرپذیری: این فاکتور متاثر از نوع و حجم ماده نفتی نشت یافته است. درواقع تاثیرپذیری پس از بروز نشت قابل‌بررسی است. - ظرفیت سازگاری: این فاکتور تابع نوع منبع و خصوصیات آن است. به عنوان مثال ظرفیت خود پالایی منبع, جنس سواحل, بده, سرعت و عمق جریان, نوع بستر و... تعیین‌کننده ظرفیت سازگاری منبع موردنظر با بحران از نظر بازه زمانی» مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در منابع آبی. طی سه مرحله اصلی قبل, حین و بعد از اجرا خواهد بود. رعایت الزامات مربوط به هر مرحله از سوی ارگان مسوول خط لوله و کنترل آن‌ها از سوی ذی‌ربطان (به خصوص بخش آب)» ریسک این‌گونه حوادث را به حداقل خواهد رساند. ۱-۲-۳ مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی پیش از اجرا (طراحی) نخستین و موثرترین تلاشی که می‌توان به کمک آن احتمال وقوع حادثه را بسیار کم نموده و یا به صفر برساند. حذف عامل خطرزا است. در حوادث آلودگی نفتی مورد بحث این دستورالعمل, عامل خطرزاء خط لوله حاوی مواد نفتی درصورتی‌که به هر دلیلی پس از بررسی‌های صورت گرفته توسط مشاور طرح» قرارگیری خط لوله در حریم مراکز آبی موجود در مسیر اجتناب‌ناپذیر ارزیابی گردید. انجام مراحل زیر به‌منظور افزایش ضرایب اطمینان و در نظر داشتن مدیریت ریسک حوادث منجر به آلودگی, دریافشت دو مرحله تاییدیه از سازمان مطبوع (وزارت نیرو و یا سازمان محیط زیست) در مرحله پیش از طراحی و پس از اجرا ضروری خواهد بود. به منظور دریاشت تاییدیه پیش از طراحی خط لوله در محل تقابل با حریم موردنظرء ارائه مدارک زیر ضروری است: - مدارک مربوط به توجیه الزام عبور - برنامه زمان‌بندی و عملیاتی نحوه عبور و روش منتخب برای عبور - گزارش ارزیابی اثرهای زیست‌محیطی تاییدشده توسط سازمان محیط زیست برای مراحل اجرا و بهره‌برداری - برنامه مدیریت بحران شرایط اضطرار (زلزله» سیل, فرسایش بسترء نشت در اثر شکستگی لوله. آتش‌سوزی و...) برای بازه‌های آسیب‌پذیر قرارگرفته در حریم -------- صفحهٔ بعد -------- - طرح جایگزین برای عبور از حریم به همراه ارزیابی و مقایسه اقتصادی دو طرح (به خصوص در مورد منابع آب با حساسیت بالا)» - طرح حفاظت از لوله در محدوده قرارگرفته در حریم (شامل حفاظت کاتدیک. پایش دوره‌ای. نصب علایم. نشت‌یاب‌ها و سیستم اطلاع‌رسانی حوادث) - طرح جاده‌های دسترسی به اهمیت منبع, امکانات و تجهیزات جمع‌آوری و پاک‌سازی و... در گزارش‌های مربوط به مراحل طراحی, اجرا و بهره‌برداری ذکرشده در بالا ارائه ضوابط و ملاحظات فنی و زیست محیطی ضروری است. گزارش‌های مرحله اجرا ماهانه و گزارش‌های مرحله بهره‌برداری باید در شرایط معمول هر سه ماه یک بار و در مواردی که احتمال شکست خط لوله بالاست. به طور ماهانه تهیه گردند. - نکته: الزامات رعایت حریم قبل از مسیریابی و طراحی خطوط لوله در قوانین. مقررات و استانداردها: هنگام مسیریابی خطوط لوله رعایت بند (۹-۵) از استاندارد 140-[1۳5-۳-۳1 و ماده ۲ از مصوبه شماره ۲ت ۴۰۸۲۲ ه هیات‌وزیران مورخ ۱۳۸۸/۶/۲۱ با عنوان «آیین‌نامه رفع آلودگی زیست‌محیطی فعالیت‌های نفتی» الزامی است. بند (9-5) استاندارد ۳5-۳-01-140]: این بند به تعیین حریم خطوط لوله ارتباط داشته و براساس آن باید در این محدوده تملک اراضی یا دریافت مجوز انجام بگیرد. هم‌چنین محاسبات مربوط به تعیین این حریم در این بند آمده است . ۱-با اشاره به ضوابط تعیین حریم مراکز آبی باید بندی مبنی بر عدم هم‌پوشانی این دو حریم به متن این استاندارد اضافه شود. متن پیشنهادی این بند به‌صورت زیر خواهد بود: باتوجه به دستورالعمل تعیین حریم کیفی آب‌های سطحی (موضوع تصویب‌نامه شماره ۵۸۹۷۷/ت ۲۹۱۰۱ ه مورخ ۸۲/۱۲/۱۸ هیات محترم وزیران) و هم‌چنین ضوابط تعیین حریم خطوط لوله. تعیین مسیر خط لوله باید به گونه‌ای انجام شود که حداقل تداخل حریم‌ها به منظور کاهش ریسک آلودگی در مراکز آبی. رعایت گردد. ماده ۳ آیین‌نامه رفع آلودگی زیست‌محیطی فعالیت‌های نفتی: احداث انبارهای نفتی و خطوط انتقال نفت یا فرآورده‌های نفتی و مکان‌یابی و دفن هر نوع پسماند ناشی از فعالیت‌های نفتی در حوضه‌های آبخیز بلافصل سدها و رودخانه‌های تامین کننده آب شرب ممنوع است. پس از صدور مجوز برای تملک اراضی واقع در حریم منبع آبی. در راستای عبور خطوط لوله قبول شروط زیر از سوی طرفین (وزارت نیرو و وزارت نفت) در قالب توافق‌نامه یا بندی از استاندارد ضروری به نظر می‌رسد: دریافت تاییدیه صحت اجرای خط لوله در حریم منبع آبی از ناظران نماینده وزارت نیرو مبنی بر رعایت استانداردهای اجرایی انجام بازدیدهای دوره‌ای منظم از خط لوله در حریم منبع آب و اعلام نتایج به ذی‌ربطان تعیین‌شده ازسوی بخش آب تکمیل جک لیست‌های مربوط به تعیین احتمال شکست خط لوله تعمیرء تعویض یا تغییر مسیر خط لوله در صورت افزایش احتمال خطر یا افزایش ریسک آلودگی نفتی در صورت تایید کمیته‌های فنی مورد قبول طرفین -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۲-۳ ضوابط فنی طراحی حریم‌های مراکز آبی از دیدگاه وزارت نیرو به دلیل حساسیت بالا نسبت به حوادث منجر به نشت و با آلودگی‌های نفتی خطوط لوله. در زمره مناطقی محسوب می‌شوند که به لحاظ طراحی نیازمند ملاحظات ویژه‌ای خواهند بود. ضوابط فنی مخصوص طراحی خطوط لوله در حریم‌های منابع آب در مجموعه استانداردهای داخلی صنعت نفت (1۳5) گنجانده - بند 7-5-1-13 حفظ پایداری خطوط لوله عبوری از زیر رودخانه‌هاء باتلاق‌هاء مراکز با ارتفاع بالای آب و نقاط سیل‌خیز در برابر نیروهای هیدرواستاتیک و هیدرودینامیک از قبیل نیروهای محرک افقی و عمودی و غوطه‌وری به کمک یکی از روش‌های زیر: * استفاده از وزن بتن پوشش لوله * استفاده از میل‌مهارهای متصل به زمین یا وزنه * مدفون کردن خط لوله خطوط لوله در دو حالت پر از آب (آزمایشی) و خالی در برابر نیروهای ذکرشده پایدار باشند. هم‌چنین در خاک‌های ضعیف و شرایط خاص, ملاحظات بیش‌تر برای جلوگیری از سیب رسیدن به لوله ضروری است. - بند 7-5-2 ضریب اطمینان خطوط لوله برای خوردگی و حوادث منجر به نشت و یا کاهش اثرات و خسارت ناشی از این حوادث (مدیریت ریسک) در مرحله طراحی به طور معمول سه روش و یا ترکیبی از آن‌ها به کار گرفته خواهند شد: * افزایش ضخامت خطوط لوله: ضرایب طراحی مندرج در جدول شماره ۲ استاندارد 140-]۳۹-۳-۳] خطوط لوله با استناد به استاندارد 31.4 8 ۸۲۸/51/۸5۸/]۳ و ضرایب افزایش ضخامت (مقادیر کم‌تر ضریب لوله انتقال به طورکلی برابر ۰/۷۳۲ و برای محل‌های تقاطع با رودخانه‌ها برابر ۰/۶ در نظر گرفته شده است. این ضریب برای مناطقی که خط لوله موازی جاده‌ها و یا خطوط راه‌آهن احداث خواهند شد نیز برابر ۹/۷۲ در نظر گرفته شده است؛ اما برای مناطقی که خط لوله در حریم مراکز آبی قرار دارد ملاحظاتی اعمال نشده است. لذا اعمال ضریب کم‌تر از ۰/۷۲ برای این مناطق ضروری به نظر می‌رسد: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * نصب و کاهش فاصله ایستگاه‌های حفاظت کاتدیک به ویژه در مواردی که مجاورت و یا تقاطع با رودخانه در بازه حریم رود با یکی از موارد زیر مقارن گردد: ۵ تقاطع یا موازی بودن با جاده‌ها و خطوط راه‌آهن ۵ تقاطع یا موازی بودن با خطوط لوله قدیمی (به‌ویژه در حین احداث خط که احتمال بروز حادثه برای خط قدیمی افزایش می‌یابد) -بند 9-2 شرایط مورد نیاز برای نقشه برداری و مسیریابی خطوط لوله در مقاطع مختلف در این بند اشاره شده است. در این بند اطلاعات مورد نیاز برای تعیین مسیر خط لوله به شرح زیر ذکر شده‌اند: * اطلاعات ژئوتکنیکی و زیست‌محیطی (زمین‌لغزش‌هاء گسل‌هاء زمین‌لرزه‌هاء گذر از رودخانه‌هاء سیلاب‌ها و جریان رودهاء اطلاعات هواشناسی و...) * اطلاعات مربوط به نوع خاک در مورد میزان خورندگی» سختی حفاری, نشست تحکیمی * سطح آب زیرزمینی و سطحی در شرایط حداکثری - بند 9-5 این بخش به حریم خطوط لوله اختصاص دارد. در بند (9-5-1) عوامل موثر در ابعاد حریم خطوط لوله به شرح زیر اعلام شده‌اند: * لوله مدفون یا غیر مدفون باشد * قطر لوله * روش اجرای لوله * زمینی که خط لوله روی آن اجرا می‌شود صاف باشد یا کوهستانی یا تپه‌ماهوری ه خطوط لوله‌ای که در آینده در امتداد مسیر لوله حاضر کشیده خواهند شد * نوع و فشار مایعی که در درون لوله جریان خواهد داشت در این بند اشاره‌ای به حریم‌های زیست‌محیطی, تاسیسات غیر وابسته به وزارت نفت. مراکز آبی و موارد مشابه نشده و تنها تاکید بر عدم تجاوز به حریم خطوط لوله است. - بند 10-6 در مناطقی که ریسک آسیب رسیدن به خط لوله بالاست باید به کمک نصب نشانگرها از این ریسک کاسته شود. براساس این بند در موقعیت‌های زیر نصب نشان‌گر الزامی است: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳ * هر کیلومتر از مسیر. * دو طرف محل تقاطع با جاده‌هاء ریل راه‌آهن و رودخانه‌ها و مراکز آبی * محل تغییر ضخامت یا جنس لوله. در محل انشعاب. * در محل اتصالات و شیرآلات مدفون. - بند 11-1 تقاطع با رودخانه و ضوابط فنی مورد نیاز برای طراحی در این بند ذکر شده‌اند. در بخش‌های مختلف این بند موارد زیر ذذکر شده‌اند: * انتخاب مسیر در مواردی که لوله اجبارا از رودخانه عبور می‌کند باید به نحوی باشد که طول عبوری از رودخانه از حداکثر اطمینان‌پذیری در طول دوره بهره‌برداری برخوردار باشد. * در لوله‌هایی که در محل تقاطع با رودخانه بالا آورده می‌شوند. ارتفاع لوله باید از حداکثر ارتفاع سیلاب در محل, سه متر بالاتر باشد. هم‌چنین ملاحظات دیگری برای رودهای قابل کشتیرانی, رودهای با سیلاب‌های بسیار بزرگ و غیره در این بند لحاظ شده‌اند. * مقطع لوله در محل تقاطع باید بر مبنای ۳5-۳-1۳-270[ و۳-620]-1۳۹5-۳ تعیین گردد. * مقاومت در برابر نیروی غوطه‌وری و شرایط لازم برای آن نیز در این بند لحاظ شده‌اند. ۲-۱-۲-۳ ملاحظات زیست محیطی در فاز طراحی ملاحظاتی که در مورد عبور خط لوله از درون رودخانه اعمال می‌شود به طور مستقیم به حساسیت مناطق اطراف و آن رودخانه نسبت به آلودگی ناشی از نشت نفت به درون رودخانه بستگی دارد و برحسب هر رودخانه و یا مراکز آبی مختلف متفاوت است. به طورکلی ملاحظات مربوط به عبور خطوط لوله از حریم رودخانه‌ها شامل ۲ بررسی اثرهای مستقیم و غیرمستقیم است؛ بنابراین» گزارش ارزیابی اثرهای زیست‌محیطی شامل این دو گروه از اثرهای انجام طرح به شرح ذیل و مدارک مربوط به آن‌ها در مورد بازه‌ای که خط لوله در حریم قرار خواهد گرفت باید تهیه شده و یک نسخه از آن برای تایید به نماینده وزارت نیرو ارائه گردد. در مورد مناطق با حساسیت اکولوژیک که تحت نظارت سازمان محیط زیست می‌باشند. یک نسخه نیز برای سازمان مطبوع جهت دریافت تایید. ارسال خواهد شد. - نقشه‌ها و جزییات اجرایی عبور از رودخانه - برنامه حفاظت از محیط زیست در محدوده طرح -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - برنامه کنترل فرسایش - برنامه‌های شرایط اضطرار شامل: * وقوع سیل 9 نشت گل‌های حفاری - برنامه نظارتی بعد از اجرا (پایش و بازرسی ویژه محدوده فوق) ۲-۲-۳ -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در مرحله اجرا برای اجرای خطوط لوله در حریم مراکز آبی در دو حالت قرارگیری در حریم و یا عبور از مرکز آبی ملاحظات فنی و روش‌های متعددی وجود دارد که در دستورالعمل اجرایی 0۳0۹51085 0۲۹۵ع۷۷/۵1070 ۸550012100 ۳۸۵۵۱۵۵ کاناداء جنبه آمده‌اند. در مرحله اجراء ملاحظات خاص عملیات اجرایی در حریم‌های منابع آب را می‌توان در چند دسته‌بندی ارائه نمود. - بازدید و تست جوش و مصالح مورداستفاده: در بخش های زیر از استاندارد 1۳۹ ملاحظات مربوط به اجراء (1-140م-ع) (0۳۹۳۲۵) دعااعمام 1۳۵۵۹۵۵0۵ ‎٩ (0-01-270) ۳:۵۵]۳۵ 1۳۵۵۹۵۵۸۵10۵ 01 ۷۷/۵۵۵ و (1-370م-۲) 16:08 عساده ۳ (0۵ ۹ 00) د06ام ۳ مرصناها م3۳ ‎٩ نقطه ابهام در برخی از موارد. عدم تفکیک نقاط تقاطع " خطوط لوله با رودخانه. جاده. ریل راه‌آهن و سایر تاسیسات است که به نظر می‌رسد با یکسان در نظر گرفتن خطر نشت در کنار یک رودخانه و در زیر یک جاده اهمیت و شدت عواقب نشت در منابع آبی نادیده گرفته شده و تنها به عنوان یک عامل خورنده لوله. به مراکز ابی نگریسته شده است. از - تمیزکاری و پوشش‌کاری خطوط لوله: نحوه تمیزکاری جداره بیرونی خطوط لوله و پوشش دادن آن‌ها در محل تقاطع با حریم‌های منابع آب. ملاحظات مربوط به نحوه جاگذاری این خطوط در محل (زیر رودخانه) و پایش و حفاظت خطوط در محل تقاطع (به‌صورت دوره‌ای و یا دائمی) در دو بخش زیر از استاندارد ۳5[ آمده است: (01-140-ع) (0۳۹۳۵۲۵) دعااعمام 1۳۵۳۹۵۵۵0۵ ‎٩ از اند اه | -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۳ (10-270-ع) کعساعساد اععاد 0ع2 اناد 200 معساط ۵۶ دعصنادم ۳۳۵۵۵۷۵ و اجرای صحیح موارد ذکرشده در استانداردهای فوق با نظارت نماینده بخش آب (وزارت نیرو) برای تامین امنیت منابع آب در برابر آلودگی نفتی کافی به نظر می‌رسد. هم‌چنین پایش دوره‌ای و مستمر در حریم منابع آب به ویژه در مقاطع با حساسیت بالاء بایگانی اسناد و نقشه‌های مربوط و ثبت داده‌های برداشتی در برنامه‌های پایش و بازبینی خطوط نیز ضامن امنیت منبع آبی در طولانی‌مدت خواهد بود. - تخلیه پساب عملیات ساختمانی و یا پساب مراحل تست خطوط: از آن‌جا که در بند (7-5) از ۳۹5-۳-۳1-370] (1) اشاره شده که در عملیات اجرا و تست بعد از اجرای خطوط لوله ترجیح براستفاده از منابع آب سطحی است لذا توجه لازم در تخلیه پساب ناشی از این فرآیندها نیز ضروری خواهد بود. درهمین راستا ارائه استانداردهای تخلیه پساب به منابع آب با توجه به کاربری منبع, به وزارت نفت جهت لحاظ در این استاندارد ضروری است تا میزان حداقل تصفیه پساب برای پیمان‌کار مربوط الزام‌آور گردد. ۱-۲-۲-۳ ملاحظات فنی عبور خطوط لوله از حریم‌های منابع آب بندهایی از استاندارد 1۳5 که در ارتباط با اجرای خطوط لوله در حریم‌های منابع آب هستند به شرح زیر می‌باشند: - استاندارد ۳۹-۲-۳1-140/2] * بند (5-0)-در این بند دستورات لازم در مورد تردد وسایل نقلیه و ماشین‌آلات در حریم خط لوله در حال احداث آورده شده است. اضافه کردن بندی به‌منظور تاکید بر حساسیت بیش‌تر حریم‌های منابع آب در ارتباط با ترددهای مرحله اجراء ضروری است. ۹ بند (6-1-1-0)- به منظور دسترسی سریع و آسان به محل نشت در کنار منابع آب مطابق این بند باید به محل تلاقی لوله با منابع آب و یا نقاط مشرف بر منابع آب (نقاطی که در صورت بروز مشکل مواد نشتی از آن‌ها وارد منابع آبی خواهد شد) جاده دسترسی احداث شود (از وظایف پیمان‌کار خط لوله) * بند ( 7)-مطابق این بند مجری طرح موظف است تملک اراضی را در نقاط عبور از رودخانه (حریم رودخانه دیده نشده است) انجام داده و امنیت این نقاط را به هزینه خود تامین نماید. هم‌چنین اقدامات انجام شده باید با تایید مهندس ناظر صورت گیرند. نقشه‌ها و جزییات اجرایی " نیزء باید به طور کامل مورد تایید مهندس ناظر قرار گرفته و همواره در دسترس باشند. 1آزبا ۸ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - استاندارد 81-140/3--1۳۹8 بند (7-2 ۸1016)-در این بند اشاره شده است که حداقل عمق پوشش خاک در عبور از منابع آب باید حتما بر اساس نقشه‌های اجرایی باشد. - استاندارد ۳1-140/7--۳5] * برای لوله‌هایی که قرار است پوشش بتنی داده شوند هیچ‌گونه خمی نباید در نظر گرفته شود. هم‌چنین در عبور از رودخانه‌ها لوله بایستی از انحناهای طبیعی مقطع عرضی رودخانه پیروی کند تا از هرگونه فشار اضافه به لوله جلوگیری شود. - استاندارد ۳1-140/ 8--۳5] بند (2-3-4) - لوله هایی که در حال حاضر در مرحله بهره برداری قرار نداشته و انتهای آن‌ها باز است؛ به ویژه در محل‌های برخورد با منابع آبی, جاده‌ها و ... باید به وسیله کلاهک‌های مخصوص به نحو موثری پوشانده * بند (3-2-10) - لوله‌های پوشش‌دار جز در موارد ضروری برای عبور از یک مقطع کشیده نشده ‏ و یا هل داده نشوند "و در موارد اجباری باید پوشش لوله به صورتی مناسب اجرا گردد تااز هرگونه آسیب به خط لوله در زمان اجرا و یا بهره‌برداری در اثر کشیده شدن یا هل داده شدن جلوگیری شود. فاصله میان لوله و پوشش, از طریق آزمایشات الکتریکی اطمینان حاصل شود که موارد فنی آن در این بند و در متن استاندارد توضیح داده شده است. - استاندارد ۳1-140/10--1۳5 این بخش کنترل‌های اساسی قبل از مدفون کردن لوله را در نقاط عبور از آبراهه‌ها یا منابع آبی "بیان می‌کند. * خطوط لوله باید سریعا زیر خاک قرار گیرند اما انجام این کار توسط پیمان‌کار قبل از دریاشت تایید از مهندس ناظر ممنوع است و در صورت انجام مهندس ناظر می تواند درخواست برداشتن خاک روی لوله و حتی خارج کردن آن را صادر کند. [[۶ا۳ -| ۳۵۹۵ -2 ۹ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۵ * بند (5-1)- در محل عبور لوله از رودخانه و مواردی که احتمال خوردگی لوله وجود دارد باید اقدامات لازم برای تقویت محل لوله انجام پذیرد. به همین منظور مجری باید خاک روی لوله را با کیسه‌های ماسه با کیسه‌های ماسه و سیمان تقویت نموده و تا سطح طبیعی زمین لایه روی لوله را به خوبی متراکم کند. - استاندارد ۳1-140/11--)-1۳۹ این بخش شامل دستورالعمل‌ها و ملاحظات ساخت مربوط به خطوط لوله از موانع مختلف ازجمله منابع آبی است. * بند (2)-این بند به طور خلاصه اشاره‌ای بر لزوم انجام مطالعات هیدروگرافی, ژئولوزیکی و هواشناسی برای تمامی مقاطع عبور دارد. ضمنا در این بند اشاره شده که قبل از دریافت تایید مهندس ناظر در مورد این مطالعات و هم‌چنین پیرامون نقشه‌های اجرایی انجام هرگونه اقدامی جایز نخواهد بود. - عبور از دریاچه‌ها و رودخانه‌های بزرگ ٩‏ بند (5-1)-در عبور از رودخانه‌های بزرگ و دریاجه‌هاء تایید صحت کلیه مشخصات عامل کنترل‌کننده تداوم اجرا و بهره‌برداری است. * بند (5-2) - بسته به عرض و عمق محل گذر و سرعت سیال عبوری از رودخانه با محل تقاطعء روش‌های مختلف عبور از قبیل استفاده از سکوء کشیدن لوله از زیر مقطع و یا روش‌های سنتی خواباندن لوله در مقطع * بند (5-60) - هنگام اجراء باید توجهات لازم برای عدم قرارگیری لوله در برابر تنش‌های اضافی که منجر به فرو ریختن یا کمانش لوله در اثر خروج از حالت دایره‌ای خواهند شد. صورت گیرند. ۰ بند (5-7) - تمامی جوش‌های خط لوله در مقطع عبوری از رودخانه بایستی قبل از قرارگیری لوله در محل * بند (5-8) - تمامی مقاطع عبوری از رودخانه‌ها بایستی برای مقاومت در برابر سیلاب و یا قرارگیری در برابر زنگ‌زدگی و خوردگی محافظت شوند. - عبور از مسیل‌ها * بند (6-1) - برای عبور از مسیل‌ها و رودخانه‌های فصلی یا آبراهه‌های با بده کم مشابه موارد معمول در مورد اجرای خطوط لوله اجرا خواهند شد به جز این که مقدار پوشش خاک بالای لوله در هیچ شرایطی نباید از ۱/۲ متر کم‌تر باشد. * بند (6-3) - نرخ بازرسی جوش توسط مهندس ناظر تعیین می‌گردد (این نرخ در مورد رودخانه‌های بزرگ ۰ درصد بوده است) -------- صفحهٔ بعد -------- * بند (6-4) - پیش آزمایش (تست فشار) در مورد این مقاطع مورد نیاز نخواهد بود. کلیه مشخصات فنی اجرایی در بخش های پنجم (رودخانه ها)» ششم (مسیل‌ها)» هفتم (قنات‌ها) و هشتم (زهکش‌های - استاندارد (1) 1۳۹-0-۳1-270 ٩‏ بند (8-5-3 --) 1-0271 2168017)) - بازبینی جوش در محل تقاطع خطوط لوله با رودخانه‌ها و مراکز آبی بایستی برای ۱*۰۰ درصد جوش‌ها به‌صورت کامل انجام پذیرد. - استاندارد (1) ۳1-370--1۳۹ * بندهای (6-1-5) و (6-1-6) - ملاحظات ویژه مربوط به انجام تست‌های فشار بعد از اجرای لوله‌ها در محل تقاطع با منابع آب (رودخانه‌ها) را شامل می‌شوند. بند (7-5)-در این بند اشاره شده است که برای استفاده در عملیات اجرایی و تست و بازبینی خطوط لوله ترجیح بر استفاده از منابع آب سطحی و رودخانه‌ها نسبت به منابع آب زیرزمینی است. بند (7-8) - یک ماه قبل از هرگونه برداشت از هر منبع آبیء برای عملیات اجرایی احداث خطوط لوله بایستی از مراجع ذی‌صلاح اعم از دولتی و خصوصی مجوز دریافت شود. * بند (13) - باتوجه به بند (7-5) در این بند آمده است که در صورت استفاده از آب‌های سطحی (رودخانه‌ها) در عملیات تست لوله‌هاء با توجه به احتمال وجود ترکیباتی شامل مواد پیشگیری‌کننده از خوردگی (1711101]0۳)» 6 21130112 و ایا 11128116116 در پساب‌های تولیدی, تخلیه این پساب‌ها به رودخانه یا سایر منابع آب. مطابق استانداردهای منبع آبی موردنظر صورت گیرد. - استاندارد 1۳-820--۳5] * بند (6-2-5-3) - حفاظت کاتدیک در محل عبور از منابع آب در دو طرف محل عبور باید نصب شود. بند (10-6-2-1)-برای نصب تجهیزات حفاظت کاتدیک در محل رودخانه. گرفتن نمونه از خاک و آب رودخانه ضروری است. - استاندارد 1۳۹-۳۲1۳-270 این استاندارد درخصوص نحوه پوشش‌های خطوط بحث می‌کند. * بند (8-1-14)- ملاحظات جغرافیایی در مورد پوشش لوله‌ها که عبور از مراکز آبی که از این موقعیت‌های -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۷ - استاندارد 1۳۹-۳۲1۳۰820 این استاندارد به حفاظت کاتدیک خطوط و ارتباط دارد. * بند (10-7)-در این بند اشاره شده است که بایستی در محل عبور خط لوله از جاده و ریل راه آهن یک آزمایشگاه " برای حفاظت کاتدیک خط لوله در مقطع موردنظر احداث شود اما اشاره‌ای به نقاط عبور از منابع موارد فوق برخی از ملاحظات فنی و زیست‌محیطی بوده که رعایت آن‌ها از سوی مجری خط لوله الزامی است. ۲-۲-۲-۳ ملاحظات زیست محیطی عبور خطوط لوله از حریم‌های منابع آبی مجریان خط لوله بایستی آمادگی لازم برای جلوگیری از افزایش خسارات حوادث را داشته باشند. بخشی از این اقدامات به‌صورت کلی شامل موارد زیر است اما تنها به این موارد محدود نمی‌شود. - ملاحظات عمومی زیست محیطی ٩‏ مدت‌زمان اجرای پروژه در داخل رودخانه به حداقل برسد * از مناسب‌ترین روش‌های اجرایی بهره‌گیری شود تا آسیب به محیط حداقل گردد * در بازه‌های زمانی مشخص تولیدمثل جانداران رودخانه و حریم آن از فعالیت‌های ساختمانی خودداری شده با * پاکیزه نگه‌داشتن آب و جلوگیری از آلوده شدن آب به گل و لای * به حداقل رساندن تغییرات بستر و حریم رودخانه * به حداقل رساندن فرسایش بستر و حریم رودخانه * کنترل جریان گل و لای و رسوبات حفاری *_پایش مداوم جریان رود در پایین‌دست * عدم تداخل در جریان رفت‌وآمد ماهی‌ها در زمان کار در بستر رودخانه * بازگرداندن شرایط هیدرولیکی» هیدرولوژیکی و هیدروژئولوزیکی رودخانه پس از اتمام عملیات احداث به شرایط اولیه آن * اطمینان از وارد نشدن هرگونه گل و لای و رسوبات حفاری یا سوخت ماشین‌آلات به محیط رودخانه * اطمینان از وارد نشدن آسیب‌های دائمی و جدی به اجزای اصلی محدوده هم‌جنین در زمان اجرا باید ملاحظات متعددی علاوه بر موارد فوق در نظر گرفته شود که عبارتند از: ا ‏ 1۳00 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - جانمایی محل عبور خط لوله نیاز باید از خدمات مشاوره دارای تجربه باید استفاده شود. * جانمایی محل عبور باید با در نظر گرفتن شرایط شیب‌ها و مناطق اطراف در محل عبور باشد. از انتخاب محل رودخانه عمود بر رودخانه جانمایی شود. * از وجود میزان فضای مورد نیاز برای فعالیت‌های مهندسی در زمان جانمایی لوله باید اطمینان حاصل شود. مرزهای فضای فعالیت باید کاملا مشخص شوند تا از فعالیت در مناطق مجاور پرهیز شود. * درصورتی که شرایط توپوگرافی منطقه اجازه می‌دهد حداقل ۱۰ متر فاصله بین محل کارگاه عملیاتی و دپوی تجهیزات و ماشین‌آلات و کناره‌های رودخانه در نظر گرفته شود. * میزان فضای موردنیاز برای برپایی محل کارگاه عملیاتی و دپوی تجهیزات به‌صورت حداقلی در نظر گرفته شود. * در محل عبور خط لوله. بایستی مناطق یا بخش‌های حساس به‌صورت واضح تعیین و با علایم و نشانه‌ها * از تمام ویژگی‌های بارز در منطقه که باید محافظت شوند بایستی گزارش مصور تهیه شود. - تمیز کردن محل ساخت و احداث عبور از خط لوله ۹ تمیز کردن محل عبور خط لوله از رودخانه می‌تواند سبب افزایش فرسایش شیب‌های اطراف یا ساحل رودخانه یا رسوب‌گذاری و ایجاد مانع در مسیر حرکت آب شود. ملاحظات زیر به‌منظور کاستن از اثرهای مخرب پاک کردن مناطق اطراف محل عبور خط لوله (افزایش فرسایش و رسوب‌گتاری در رودخانه) باید در زمان عبور در نظر گرفته شود. ۵ مشخص کردن و پرچم‌گذاری تمام مناطقی که باید پاک‌سازی شود. قبل از شروع عملیات باید انجام شود. ۵0 میزان پاک‌سازی مناطق اطراف را برای جلوگیری از فرسایش باید به حداقل رساند. ۵ تا حد امکان از ماشین‌آلات چرخزنجیری برای حرکت درشیب‌های اطراف استفاده شود. استفاده از سایر ماشین‌آلات را به حداقل رساند. * پاک‌سازی مناطق اطراف رود تا حد امکان به تاخیر انداخته شود و در فاصله زمانی کوتاهی قبل از عملیات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۹ - جابه‌جایی خاک منطقه جابه‌جایی خاک حاصل خیز منطقه می تواند سبب افزایش میزان فرسایش, مسدود یا محدود کردن جریان آب رودخانه یا عدم احیا پوشش گیاهی بعد از احداث خط لوله شود. ملاحظات زیر در زمان جابه‌جایی خاک حاصل خیز * در صورت امکان خاک جابجا شده در محلی خشک نگه‌داری شده و از یخ زدن آن جلوگیری شود. ۹ تاحد امکان خاک برداری سیلاب‌دشت‌هاء شیب‌های اطراف و مناطق ساحلی رودخانه به تاخیر انداخته شود و درست قبل از قبل از شروع عملیات انجام شود. خاک برداشت‌شده از مناطق مختلف شماره‌گذاری شود تا به همان منطقه برگردانده شود. خاک کنده شده در محل مناسبی دپو شود به گونه‌ای که با سایر مصالح مخلوط نشده و از سطح آب بالاتر قرار بگیرد تا در مسیر حرکت رواناب‌های اطراف رودخانه قرار نداشته باشد و یا در معرض تردد افراد و تجهیزات در محل کارگاه نباشد و از فرسایش و شسته شدن آن جلوگیری شود. * درصورتی‌که خاک کنده شده مدت زمان زیادی به حال خود باقی خواهد ماند و یا در فصل زمستان فعالیت‌ها انجام می‌شود. کاملا به وسیله یک پوشش محافظت شود. * مواقع بارندگی عملیات کندن متوقف و به زمان مناسب دیگری موکول گردد تا آسیبی به خاک وارد نشود. * از شسته شدن خاک منطقه توسط آب حاصل از ذوب برف در فصل بهار جلوگیری گردد. * باید هنگام اجرای عملیات نصب لوله در عبور از رودخانه جریان پایین‌دست رودخانه تامین شود. برای این منظور می‌توان از پمپ استفاده کرد. باید توجه داشت که آبی که به سمت پایین‌دست پمپ می‌شود نباید ۳-۲-۳- مدیریت ربسک حوادث آلودگی نفتی پس از اجرا (بهره‌برداری) حوادث منجر به آلودگی نفتی در منابع آب در محل برخورد حریم منبع با خطوط لوله. در مرحله بهره‌برداری خط لوله به وقوع می‌پیوندند. این حوادث ناشی از طراحی نادرست. اجرای ناصحیح و یا بهره‌برداری غلط واقع خواهند شد؛ اما درهرحال پایش مستمر و مداوم و اعمال برخی از محدودیت‌های فیزیکی و قانونی در کاهش حوادث در این دوره موثرند. ۳-۲-۳ پابش مستمر پایش مستمر خطوط لوله نفت در حریم منابع آب به ملاحظات ویژه‌ای نسبت به سایر حریم‌ها و یا تقاطع‌های دیگر. روش های پایش در استانداردهای ایران موردبررسی قرار گرفته و توصیه شده‌اند. اما ایراد وارده عدم تفاوت میان لوله‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها گذرنده مراکز آبی و لوله‌های گذرنده از جاده, ریل راه‌آهن و غیره و یا اصولا عدم اشاره به خطوط لوله قرار گیرنده در حریم منابع آب است. علت. دیدگاه یک‌طرفه وزارت نفت مبنی بر حفاظت از خطوط لوله است. درحالی که نشت نفت از لوله. بسته به محل وقوع نشت می‌تواند عواقب و نتایج متفاوتی به دنبال داشته باشد. دستورالعمل‌ها و استانداردهای مرتبط با سیستم‌های پایش خطوط لوله انتقال نفت در پیوست ۱ آمده‌اند. ۲-۳-۲-۳ پایش دوره‌ای برداشتی» تعیین محل‌های حساس برای پایش و نوع پایش نکاتی است که باید در نظر گرفته شوند. عموما سازمان های بهره‌بردار از خطوط لوله. وظیفه انجام پایش‌های مستمر و دوره‌ای را عهده‌دار هستند. پایش‌های دوره‌ای معمولا مفصل تر و شامل بررسی‌های بیش‌تری می‌باشند که هزینه و زمان‌بری بیش‌تری نیز در مقایسه با پایش‌های مستمر دارند و از طرفی ممکن است بخش‌های مختلف خطوط انتقال بسته به ماهیت و کارکردی که دارند. برنامه‌های پایش دوره‌ای مجزایی را نیاز داشته باشند. ۳-۳-۲-۳ برنامه مدیربت خوردگی سیستم‌های مدیریت خوردگی بر اساس میزان اهمیت در مقاطع مختلف در طول مسیر لوله امری ضروری است. این - ارزیابی آسیب‌پذیری در طول مسیرخط لوله و یا در مقاطع حساس (ازجمله حریم مراکز آبی) - به کارگیری روش‌های پایش - ثبت و بایگانی داده‌ها - به کارگیری روش‌های مقابله با خوردگی موثرترین روش مدیریت ریسک شکست خطوط لوله در مرحله بهره‌برداری, انجام برخی از تحلیل‌های مبتنی بر نتایج فرأیند تحلیل ریسک به طور معمول شامل برآورد متغیرهایی است که در ترکیب با یک‌دیگر تصویری از ریسک را به نمایش می‌گذارند. بسته به اهمیت ارزیابی ریسک در محدوده مورد نظرء تعدد و دقت برآورد انجام شده معتبر خواهد بود. بدین معنی که برآورد ریسک شکست خط لوله در یک منطقه تابعی از هزینه. زمان. دفقت مورد نظر و حساسیت منطقه خواهد بود. برآورد ریسک شکست خط لوله در حریم‌های منابع آب از اهمیت بالایی برخوردار بوده و تابع عوامل زیر می‌تواند باشد: - نوع مصارف مرتبط با منبع آبی مورد نظر - مشخصات خط لوله (سن. جنس ماده انتقالی و...) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -مدیریت ریسک حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ )۴ - عوامل محیطی (نوع سکونت و رفت‌وآمد در منطقه, عبور جاده» راه‌آهن یا مسیرهای مشابه) - شرایط آب و خاک (میزان خورندگی) باتوجه به موارد ذکرشده فرآیند تحلیل ریسک بایستی جامع و کامل باشد. به نحوی که شرایط خط لوله و منبع آبی مورد بررسی را به خوبی تبیین نماید. شناخت پارامترهای فوق علاوه بر نمایش شرایط موجود در طراحی برنامه مدیریت ۳-۳- گام‌های تحلیل ریسک گام‌های زیر برای انجام فرآیند تحلیل ریسک پیشنهاد می‌شود. - گام اول - مدل سازی ریسک: مدل‌های ارزیابی ریسک خطوط لوله شامل مجموعه‌ای از الگوریتم‌ها یا قوانین هستند که از اطلاعات موجود و ار تباطات میان داده‌هاء میزان ریسک را در طول خطوط لوله تعیین خواهند کرد. انواع مدل‌های ارزیابی ریسک از ساده‌ترین شکل تا پیچیده‌ترین آن‌ها شامل مدل ماتریسی. مدل احتمالاتی و مدل شاخص‌گذاری می‌باشند. معمول‌ترین مدل برای آرزیابی ریسک در خطوط لوله. مدل شاخص‌گذاری است که براساس انتخاب تعدادی شاخص و امتیازدهی به آن‌ها کار می‌کند. این وزن دهی هنگامی که شاخص‌های مورد نظر براساس بخش‌بندی صورت گرفته برای خط لوله متغیر خواهد بود. از مهم‌ترین عواملی که سبب افزایش کاربرد این روش شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: * سرعت پاسخ‌گویی * کم‌هزینه بودن (درصورتی که انجام پایش مداوم بوده و برداشت اطلاعات به صورت مرتب و بدون توجه به انجام ارزیابی انجام گیرد) * جامع بودن * قابلیت عمل کردن به عنوان یک سیستم پشتیبان تصمیم * توانایی کمی‌سازی ریسک شکست - گام دوم - جمع آوری و آماده سازی داده‌ها: اطلاعات می‌تواند شامل کلیه موارد مربوط به یک خط لوله از قبیل تمامی داده‌های مربوط به بازدیدهاء اطلاعات و داده‌های مربوط به زمان ساخت از نحوه طراحی تااجرای خط و تغییرات نقشه‌هاء وضعیت محیط اطراف خطوط لوله. تاریخچه نحوه بهره‌برداری و نگه‌داری خط حوادث گذشته در طول خط و سایر موارد باشد. آماده‌سازی داده‌ها نیز فعالیتی است که منجر به تولید سری‌های زمانی از اطلاعات فرآوری شده. برای استفاده در مدل ارزیابی ریسک می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۲ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها تقسیم بندی خطوط لوله به بازه‌های مختلف در آرزیابی ریسک موئر خواهد بود. این تقسیم‌بندی می‌تواند براساس موارد زیر باشد: تقسیم‌بندی خطوط لوله به مناطقی که پارامترهای ریسک در آن‌ها ثابت است (دینامیک) ۹ تقسیم‌بندی خط به بازه‌های قابل مدیریت * برای بخش‌بندی خط لوله در ارتباط با حریم‌های منابع آب معیارهای زیر را می‌تواند در نظر داشت: * طول خط لوله واقع‌شده در حریم منبع آب؛ * تغییر شرایط خط لوله در ارتباط با منبع آب موردنظر از قبیل مدفون بودن یا نبودن زیر آب, تغییر جنس خاک و میزان خورندگی آن. وضعیت خط لوله در ارتباط با رژیم هیدرولوژیکی رودخانه (بخش‌هایی از خط * تغییر شرایط توپوگرافیک در حریم منبع آبی که تعیین‌کننده اشراف یا عدم اشراف خط لوله خواهد شد؛ ۹ سازه‌های سطحی و مدفون قرارگرفته در حریم که ممکن است باعث تهدید خط لوله گردند. - گام چهارم - ارزیابی ریسک‌ها: در این گام مدل منتخب برای هر یک از قطعات یا بخش‌های خط مورد استفاده قرار گرفته و یک امتیاز ریسک را به آن بخش اختصاص می‌دهد. لوله. به کمک یک سیستم پشتیبان تصمیم بهترین چیدمان تجهیزات و نیروی انسانی برای مقابله با ریسک نقاط در معرض خطر انتخاب خواهد شد. فرآیند مدیریت ریسک غالبا شامل گام‌های زیر است: 9 تحلیل داده‌ها ۹ محاسبه‌ی ریسک‌ها به‌صورت تجمعی و تعیین روندها * تدوین یک استراتژی مدیریت ریسک جامع * تعیین پروزژه‌های کاهش اثرات مدل انتخاب و توصیه شده برای ارزیابی ریسک خطوط لوله در حریم‌های منابع آب. مدلی ساده و پرکاربرد است که با تطبیق مدل با شرایط مورد نظرء تعریف و تفسیر مجدد برخی از معیارها و ملاک‌های آرزیابی و آمتیازدهی در این مدل, -------- صفحهٔ بعد -------- مطابق با حریم‌های آبی صورت گرفته است. این مدل, مدنظر قرار گرفتن تمام پارامترهای موثر بر شکست خطوط لوله را - گروه اول: شامل شاخص‌های معرف کلیه عواملی است که به طور قابل پیش‌بینی می‌توانند سبب شکست خط شوند که عمدتا شامل پارامترهای طراحی, اجرا و بهره‌برداری می‌شوند. این شاخص‌ها در مدل حاضر - گروه دوم: نمایش تحلیلی از نتایج شکست هستند که در مورد منابع آب از اهمیت بالایی برخوردار خواهد بود. این گروه از شاخص‌ها در شرایط فعلی قابل کمّی شدن نبوده و در مدل حاضر به صورت کیفی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. ار ٍ : : 1 [ [ شاغص عامل سوه شاغخص فوردگی شافغذص طراهی شاخص بهره‌برداری ناصهحیع شکل ۴-۲۳- ساختار برآورد ریسک شکست خطوط لوله و اجزای تشکیل دهنده آن ۲-۳-۳-اجزای مدل بر آورد احتمال شکست (رنگ روشن‌تر) در نمودار فوق به شرح زیر خواهد بود. ۱- شاخص عامل سوم الف - حداقل عمق پوشش از ۰ تا ۲۰ امتیاز ۲۰ / ب- سطح فعالیت از ۹ تا ۲۹ امتیاز ۲۰ / جَ تاسیسات رو سطحی از ۰ تا ۱۰ امتیاز ۰ د موقعیت خط از * تا ۱۵ امتیاز ۱۵ / هد آموزش عمومی از * تا ۱۵ امتیاز ۱۵ / و شرایط حریم خط لوله از تا ۵ امتیاز ‏ ۵ / ز گشت‌زنی از * تا ۱۵ امتیاز ۱۵ / -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریا< 5 ۲- شاخص طراحی الف - ضریب اطمینان طراحی از * تا ۳۵ امتیاز ۳۵ / ب- خستگی از * تا ۱۵ امتیاز ۱۵ / د- بکپارچگی طراحی از تا ۲۵ امتیاز ۲۵ حر کات زمین از * تا ۱۵ امتیاز ۱۵ / ۳- شاخص خوردگی الف- خوردگی در اثر عوامل جوی الف -۱ - قرارگیری در معرض جو از تا ۵ امتیاز الف -۲ - شرایط جوی از * تا ۲ امتیاز ب -۲ - میزان حفاظت داخلی از * تا ۱*۹ امتیاز ج-۱-محیط زیر سطح از تا ۲۹ امتیاز ج-۱-۱- خورندگی خاک از * تا ۱۵ امتیاز ج -۲-۱- خوردگی مکانیکی از * تا ۵ امتیاز ج -۲ - حفاظت کاتدیک از * تا ۲۵ امتیاز چ-۱-۲- سطح اثرگذاری از * تا ۱۵ امتیاز ج-۲-۲- پتانسیل تداخل از * تا ۱۶ امتیاز 3 ۳- پوشش (ع0۵118)) از * تا ۲۵ امتیاز ج ۱-۳-۲ - تناسب پوشش از * تا *۱ امتیاز ج -۲-۳- شرایط از * تا ۱۵ امتیاز ۴ - شاخص بهره‌برداری نامناسب الف - طراحی الف -۱- تعیین خطرات از * تا ۴ امتیاز الف -۲ - پتانسیل ۱۷1۸0۳ از * تا ۱۲ امتیاز الف -۳- سیستم‌های ایمنی از تا ۱*۹ امتیاز الف -۴ - انتخاب مصالح از * تا ۲ امتیاز الف -۵- کنترل‌ها از * تا ۲ امتیاز ب - اجرا ب -۱ - بازرسی از * تا ۱*۹ امتیاز ب -۲ - مصالح از * تا ۲ امتیاز ها - -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ددرر ۳ ب -۳- جوشکاری (01118 از * تا ۲ امتیاز ب -۴- بسترسازی از تا ۲ امتیاز ب -۵- به کار گیری (ع۱۵1۵11) از * تا ۲ امتیاز ب -۶- پوشش از تا ۲ امتیاز ج- بهره‌برداری ج-۱ فرآیندها از * تا ۷ امتیاز چ-۲- ۹۸0۸ از * تا ۳ امتیاز ج -۳ - (16۹118 01708) از * تا ۲ امتیاز ج -۴- برنامه تامین ایمنی از تا ۲ امتیاز ج -۵ -نقشه‌برداری و مطالعات میدانی از * تا ۵ امتیاز ج -۶ آموزش از * تا ۱۶ امتیاز از * تا ۳۵ امتیاز ۳۵/ د- نگه‌داری ۱-۵ - بایگانی از تا ۲ امتیاز ۵ - زمان‌بندی از ۰ تا۳ امتیاز ۳-۵ فرآیندها از * تا ۱۶ امتیاز از * تا ۱۵ امتیاز ۱۵/ کل شاخص مجموع از * تا ۴۰۰ امتیاز ارزیابی ریسک شکست براساس رابطه (۱-۳) در صفحه ۲۶ شامل دو مرحله اساسی, محاسبه احتمال شکست و نی عمده‌ای از خطوط لوله کشور که با حریم‌های منابع آب برخورد دارند. می‌گذرد و شرایط رعایت حریم و تملک این روش در قالب چک‌لیست‌های برآورد ریسک در این فصل مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به این‌که یکی از ای تعیین ریسک شکست خط لوله شاخص طراحی است. در مورد خطوط لوله در حال بهره‌برداری. در صورت عدم ترسی به نقشه‌های طراحی و اجرایی خط. دریافت نظرات کارشناسی (ترجیحا کارشناسان طراح یا مجری خط) در ازدهی الزامی خواهد بود. ۱۳-۳- برآورد احتمال شکست خط لوله -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها شکل ۵-۳- ساختار برآورد ریسک شکست خطوط لوله و اجزای تشکیل‌دهنده آن جک لیست‌های زیر به‌منظور برآورد امتیاز هر یک از شاخص‌های فوق ارائه شده‌اند. برای پر کردن چک‌لیست‌های ارائه ۱- شاخص عامل سوم هه پا سس یت مه سس -آموزش عمومی از * تا ۱۵ امتیاز و- شرایط حریم خط لوله شکل ۶-۳- شماتیک شرایط عمق پوشش خط لوله -------- صفحهٔ بعد -------- فصل س ۹ ۳ ۱-الف اک ها : رک ّ 0 3 یی ده سس : ۱ ۹ سس ۷ ۰ هی / ۱ 1 سس ۳ / که ۱ ی سس ی ت ۱ خط لوله رخنما شده خط لوله ۳ ۵ متر ست 2 سس سوت ری کِ ۷۷-۳ شماتیک شرابط ۰ بو ۰ خط وله عمق قرارگیری لوله زیر سطح آب بین ۰ تا ۱/۵ متر و ی ۳ ۳ اعمق قرارگیری لوله زیر سطح آب بیش از ۱/۵ متر (حداکثر عمق ۳ رودخانه‌های قابل کشتبرانی رو ی قابل کشتیرانی لنگرها) (این امتیاز به مقادیر فوق اضافه ۳ خواهد شد) وس ۰ ۹۵ سانتی‌متر عمق قرار گیری لوله زیر کف کانا (این امتیاز به مقادیر فوق اضافه سس ورس الا خاش | از شوش را از سیننو سر ار محاسبه امتیاز این زیر شاخص از رابطه زیر بدست می‌آید. لازم به ذکر است که در این رابطه برای عمق پوشش, باید کم‌ترین مقدار آن در محدوده‌ی مورد بررسی را قرار داد. هم‌چنین در ارزیابی‌ها باید از دقیق بودن و به‌روز بودن آن اطمینان داشته باشد. امتیاز حداکثر تا ۲۰- ۱۳:۱۲ « (10) عمق پوشش استفاده از علایم هشداردهنده از قبیل نوار هشدار (به عرض ۷۵ تا ۹۰ سانتی‌متر) برای متوقف کردن عملیات حفاری نحوه‌ی در نظر داشتن نوار و شبکه نوار هشدار (محافظ) پوشش آضافی ‎٩‏ سانتی‌متر محافظ در امتیاز عامل سوم شبکه هشدار (محافظ) پوشش اضافی ۴۵ سانتی‌متر تذکر: مجموع امتیازات فوق نباید از ۲۰ بیش‌تر شود. این امتیازات با فرض این در نظر گرفته شده‌اند که عمق آب مانعی برای دسترسی عامل سوم -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۸ [ اس ۱-ب- 7 ذ ۸ اس : 1 3 72 (ف 9 3 اج پار امتر ل 2 ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها نقاط با سطح فعالیت بالا (صفر امتیان سایر تاسیسات مدفون به تعداد زیاد فعالیت‌های ساختمانی غیرمعمولی که تهدیدکننده نیستند تعداد کمی از گزارش‌های برخورد با خط لوله (کم‌تر از ۵ عدد در ماه) آس‌های تسیا قعایت جاوران با تعدا وچ مناطق با تمرکز جمعیتی کم و مناطق روستایی (فعالیت‌های کشاورزی با ابزار سنتی با عمق زیاد لوله) مناطق بدون فعالیت دارای ۲۰ امتیاز می‌باشند تذکر: در دسته‌بندی فوق. جمعیت یکی از عوامل کلیدی محسوب می‌شود (جمعیت با فعالیت‌هایی از قبیل: حصارکشی. باغبانی. حفر چاه آب و فاضلاب. ساخت دیوار حائل. ایجاد فضای سبز و ساخت استخر همراه است که از پتانسیل برخورد با خط لوله برخوردارند) فاصله تاسیسات تا محل عبور یی از ۶۰۹۰ متر باشد محدوده به کمک حصاری با فاصله‌ی ۲ متر حفاظت‌شده باشد وجود نرده محافظ بین محل عبور آتومبیل‌ها و تاسیسات (به ضخامت ۱۶ سانتی‌متر و ترجیحا از جنس لوله آهنی) دیواره‌ای از درختان (با قطر ۴۰ سانتی‌متر یا سازه‌هایی با عملکرد مشابه بین تاسیسات و محل عبور اتومبیل‌ها) خندق (به عمق و عرض حداقل *۱ سانتی‌متر) بین محل عبور اتومبیل‌ها و تاسیسات سس اه تذکر: آسیب‌های (ناشی از عامل سوم) تاسیسات رو سطحی خطوط لوله در مقایسه با بخش‌های مدفون شامل برخورد وسایل نقلیه یا عملیات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم ی ۱ا-د-م 2 2 1 1 5 72 ی 2 72 3 کُ حوادث آلودگی نفنی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ 150 1 شکل ۸-۳ - مثالی از برآورد امتیاز پارامتر تاسیسات رو سطحی تر محل خط لوله ظرفیتی برای دریافت و ذخیره اطلاعات مربوط به فعالیت‌های <: اعزام نیرو به محل انجام حفاری برای جانمایی دقیق علایم هن انجام فرآیندهای جانمایی و علامت‌گذاری کامل به همراه آه رد انتظار از سیستم داشتن نقشه‌های دقیق خطوط لوله شامل محل. عمق وم ز آغاز عملیات حفاری برقراری ارتباطات و جلسات موردنیاز با حفاران (پیمان‌کاران) بازدید میدانی هنگام حفاری سیستمی برای اطمینان از به‌روز بودن نقشه‌ها بازدید از تاسیسات پس از اتمام حفاری روش‌های جستجوی ‎٩۳ روش‌های الکترومغناطیسی تعیین محل لوله در روش‌های مغناطیسی نقشه‌های اجرایی با 01 ۷۵0۷/۲ خ‌گویی به استعلام نفوذْ امواج رادار به درون زمین هدایت الکتر یکی محدوده موردبررسی استفاده از ۳5:) عیین محل دقیق خطوط لوله راه‌اندازی سیستمی برای استعلام پیش از آغاز عملیات حفاری ضرورء تن نقشه‌های به‌روز شده از تاسیسات انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی. به‌صورت تمام‌وقت آماده پاس ۳۹ ۱ امتیاز ر امتیاز اری برنامه‌ریزی‌شده ندار خطوط لوله وزش‌های لازم شخصات لوله قبل از آغاز کار -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ [۲۸ 3333 ۱-ه-آموز ی 2 1 زکی تا 1 1 01 3 1 و 3 ۱- 9 شرا 3 ۹ 9 و 3 3 ال 7 زین 1 1 3 ۱ ر 9 1 3 ال ی 1 1 3 و سس ی سس 3 ملاقات سالانه با شرکت‌های محلی پیمان‌کار و حفار پ برنامه منظم برای آموزش‌های گروهی 1 تماس خانه به خانه با ساکنان منطقه ارسال جزوات و بروشورها برای پیمان کاران ) 1 کاری هریک تذکر: در این بروشورها به مخاطبان میزان اثرپذیری خطوط لوله از عامل سوم توضیح داده خواهد شد. بط حریم خط لوله توضیحات وزن پیشنهادی عالی مسبر کاملا قابل تشخیص بوده و علایم و نشان‌گرها به‌وضوح قابل تشخیص هستند. علایم کلیه موارد از قبیل تغییر جهت. تغییر ضخامت. تغییر قطر و.. را نشان داده و مسیر خط حتی با حذف یک علامت نیز قابل تشخیص خوب حریم تمیز بوده و پوشش گیاهی چندانی روی آن وجود ندارد. درصورتی که علایم همه موجود باشند. اطلاعات خوبی در مورد وضعیت خط در اختیار قرار خواهند داد. متوسط مسیر کاملا تمیز نبوده و در محل رودخانه. جاده و راه‌آهن علایم بیش‌تری برای تعیین دقیق مسیر مورد زیر متوسط در برخی از نقاط مسیر با پوشش گیاهی محوشده و از بالا قابل‌مشاهده نبوده و یا این که از پایین تسف سیر خط وه فا تنس تا نازنی 7 1 امتیاز تعیین سشده تذکر: گشت‌زنی زمانی اهمیت بیش‌تری خواهد یافت که برای مدت زمانی طولانی. گزارشی از وضعیت لوله ارائه نشده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سو مور حر؟ فعال تجاو کم هرگ مغام در ی در ۷ ۲- شا ۱ و «ی که در یک گشت‌زنی باید مورد بررسی قرار گرفته و گزارش گردند: ات زمین: لغزش زمین, نشست‌هاء فرسایش سواحل رودخانه و ناپایداری شیب‌ها (همه موارد از مهم‌ترین عوامل زمین هستند که در صورت وقوع در محل خط لوله به آن اسیب جدی وارد خواهند کرد) نه حوادث جاده‌ای. ریلی و تصادفات که به حریم خط لوله تجاوز کرده باشند باغات جدید یا هر نوع درخت‌کاری لع زمانی گشت‌زنی در شرایط مختلف به شرح زیر خواهد بود: سرایط معمول بهره‌برداری برای کنترل دسترسی به حریم و جلوگیری از هرگونه تجاوز به حریم سرایطی که فعالیتی از سوی عامل سوم در محدوده موردنظر در حال انجام است. مص خوردگی زیر شاخص 0ص سوک مس اف فرابطاجی ‏ ا تا ار لف۳ ابوششوجوی ۱ از را سس کل سل 0ص هه هه سس ی مس و لح 0ص سس سس 0 تیه متسه سس 0 که مس 0 0 که هه ه 0 هه تسه سس ۲۳۲ سل تخل ازاتا1ااتاز را اون 0 تال بشما سک سک مس سس سک کل کح را تا تال -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۲ ۲-الف - ذ چم 5 دید وه ( ۳-الف -۰۱ 9 2 و لد ۲-الف -۲ 1 ررشمرهچهچهجچمچ]جچچشجشگطححجگجگجگجگگگ>-_۷ض>-»ض«گ<گ«گ<گ<گ<«<گحححححتت وردگی در اثر عوامل جوی هت هی مغر ۲۰ از فرش[ سس وی اا - قرارگیری در معرض اتمسفر (وزن پیشنهادی ۵ امتیاز) پارامترهای ارزیابی برای یک لوله فولادی اسزاسشض ‏ را تذکر: ارزیاب باید بیش‌ترین خطر ناشی از خوردگی اتمسفری را برای بخشی از خط لوله که در معرض هوا قرارگرفته و برای سخت‌ترین شرایط آب و هوایی برآورد کند. - نوع اتمسفر (وزن پیشنهادی ۲۰ از خوردگی اتمسفری) مشخصه‌های اتمسفری که 7 قادرند اکسیداسیون فلز را تسریع بخشند. رطوبت و دما (دمای بالاتر منجر به تسریع خوردگی می‌گردد) -------- صفحهٔ بعد -------- چ5گ5گ5گکککککصجگککجحجحجحجمح-حجهههه__<ج>جچزچزگزج<«<«<زگچگچزژزگ«گ«گ«د«دهدهدهده«ه«ه«ه«ه«<ه<گ+<گ<گ<گججججججحح ۳ ۲-الف -۳- پوشش اتمسفری (وزن دهی ۳۰/ خوردگی اتمسفری) : به بررسی کیفی هرکدام از این مولفه‌ها 1 اصلاح نقص ۲-الف -۱-۳- تناسب پوشش (وزن پیشنهادی ۵۰ ارزیابی پوشش) 3 [(ه 1 ۰ 2 خوب از مشخصات فنی با جزییات بالا استفاده شده است. توجه زیادی به تمامی جنبه‌های کاربردی صورت گرفته و او ص. - 1 1 سیستم کنترل کیفیت متناسب مورد استفاده قرار گرفته‌است. 2 لا دید ۱ ن [ 1 9 متوسط مشابه موارد فوق. اما بدون سیستم‌های کنترل و کیفیت و نظارت منظم است. 3 : : لْ ضعیف کاربرد پوشش و کنترل ضعیف (بدون توجه به نیازها) و بی‌دقت صورت گرفته است. تا _اسنزسرشتر ار یی ۲-الف -۲-۳-وضعیت پوشش (وزن‌دهی ۵۰/ براورد پوشش دهی) + 8 خوب بازرسی منظم کامل و دقیق خط لوله. به‌ویژه برای تعیین خوردگی اتمسفری. این بازرسی توسط افراد آموزش‌دیده و 1 1 لُْ 1 از طریق پرکردن چک‌لیست‌های مشخص انجام خواهد شد. َ ۵ ۰ ۰ لو متوسط بازرسی‌ها نامنظم ولی توسط افراد آموزش‌دیده انجام می‌گیرند 1 سس ۹ پ 2 1 1 اک ضعیف بازرسی کم و با تکیه بر ریت تصادفی نقاط مشکل‌دار صورت می‌گیرد. 72 1 فاقد وجود هیچ‌گونه بازرسی انجام نمی‌گیرد طٌ ۵ : ند کر: بازرسی: کامل 0 دقیق بودن برنامه بازر سی بایستی مورد ارزیابی قرار بگیرد. مستندسازی و بایگانی در ست اطلاعات برداشت شده در الف -۳-۳- اصلاح نقص‌ها ۹ خوب هرگونه نقص گزارش‌شده در پوشش خط لوله. بلافاصله شده ثبت و بایگانی شده و طرح‌ریزی برای تعمیر به‌موقع آن 2 اه سس ۳ 0 1 ۷ ی متوسط نقص‌های پوسش خط وله به‌طور نامنظم گزارش شده و در وفقت مناسب تعمیر می‌شود. ذّ 4 1 (۹۶ صعیف نقص‌های پو سس خط لوله همواره و همیشه گزارش نمی شود و اقدام منظمی برای تعمیر آن صورت نمی گیرد. عدم وجود توجه کم یا عدم توجه به نقص‌های موجود در پوشش خط لوله انازسشسلی..ی؟_؟_ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۳-ب -خوردگی داخلی ۲-ب -۱- خورندگی محصول (وزن‌دهی ۵۰/ پتانسیل خوردگی داخلی) تَذ کر: در تدوین برنامه‌های مدبریت ریسک شکست خطوط لوله. بایستی ترکیبی از دو متغیر که بدترین حالت ممکن را تولید می‌کند. خورندگی محصول- مشخصه‌های جریان+ تغییر نرخ خورندگی و ۰ از ۷ امتیاز خوردگی ناشی از جامدات ۴۰./ از ۳ امتیاز خوردگی مرتبط با آب ۶۰/ از ۳ امتیاز در مواردی که مقدار جزییات تشریح شده برای خوردگی طرحی ساده پیشنهادشده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۳-ب -۱-۱- پتانسیل تغییر نرخ خوردگی امتیازدهی و توضیحات تجهیزات: بررسی و ارزیابی تجهیزات و امکاناتی که برای فیلتراسیون ناخالصی‌ها و آلودگی‌های جریان مورد استفاده قرار می‌گیرند. تجارب 6:81( ارزیابی نحوه پاسخ‌گویی پرسنل بهره‌برداری به وجود آلودگی در جریان داخل خط لوله. بالاترین سرعت و بالاترین سطح انرژی در خط لوله: بررسی حداکثر سرعت و انرژی جریان ممکن در مقطع مورد بررسی از خط لوله و اثر این شرایط بر فرسایش دیواره لوله. حداقل سرعت و حداقل سطح انرژی در خط لوله: بررسی حداقل سرعت و انرژی ممکن برای جریان در مقطع مورد بررسی و ارزیابی اثر آن بر خوردگی دیواره‌ها در اثر افزایش زمان تماس خط لوله و ماده انتقالی. این پارامتر به تغییر توان ] خورندگی ماده انتقالی در تغییر توان انتقال تاسیسات و یا احتمال خرابی آن‌ها شرایط غیرمعمول ارتباط دارد ‏ | عملیات بهره‌برداری و نگه‌داری از تاسیسات تحویل محصول به خط لوله تذکر: امتیازدهی به فاکتورهای فوق می‌تواند براساس مشاهدات انجام‌شده یا گزارشات تهیه‌شده. با نگاهی بر ارزیابی نهایی پارامتر «پتانسیل تغییر نرخ خوردگی» و با نظرخواهی متخصصین و بهره‌برداران خط صورت گیرد ۲-ب -۲- پیش‌گیری‌ها (وزن پیشنهادی 7۵۰ از خوردگی داخلی) تذکر: در صورت به‌کارگیری چند مورد از موارد زیر امتیازات تا سقف ۱۶ جمع بسته خواهند شد خطر خوردگی زیرسطحی در سه بخش عمده زیر خواهد بود: ۱- شرایط زیرسطحی محیط اطراف لوله. ۲- حفاظت کاتدی -------- صفحهٔ بعد -------- هس که سس سا سس سل سل سا ی هللا تذکر: عمده‌ترین خطر برای خط لوله. تشکیل سلول گالوانیکی است ۲-ج -۱- محیط زبر سطحی ۲-ج -۱-۱- خورندگی خاک (وزن پیشنهادی ۱۵ درصد) وزن‌دهی‌ها بر پایه قضاوت‌های کارشناسی یا تجارب مختلف در این زمینه صورت گیرد. در این گزارش هدف داشتن برآورد ساده‌ای از وضعیت خط لوله در مقطعی کوچک است. لذا استفاده از اعداد فوق کافی است. مقاومت الکتریکی کم‌تر از ۱ 013131/0100 و خورندگی بالای خاک مقاومت الکتریکی بین ۵ 0۱۱۱۱/۵۲۱ یا با خاصیت خورندگی متوسط مقاومت بالا (پتانسیل خورندگی پایین) بدون ملاحظه آثار خوردگی فعال بدون اطلاع از مقاومت الکتریکی و میزان خورندگی بالا (بااحتیاط) شامل ترک خوردگی ناشی از تنش هیدروزنی (11۹))7). ترک‌خوردگی ناشی از تنش سولفید 55). ج ۱ ۲ اثرات خوردی مکانیکی ترک خوردگی ناشی از اتصال هیدروژنی (:)111) یا ترد شدگی هیدروژنی, خستگی خوردگی و فرسایش -------- صفحهٔ بعد -------- 3ششجشجششجششچچچچچججچچجججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججج ۳ ۲-ج -۲-حفاظت کاتدی ۲-ج -۱-۲- کارایی سیستم حفاظت کاتدیک (۳)) ۰ ِ امتیازدهی به پارامتر انا ۱ ز ند کر: امتیازدهی به این پارامتر بر اساس نظر کارشناسان بهره‌بردار خط لوله و با توجه به نحوه اجرا برنامه‌های تهیه‌شده برای بازدیدهای دوره‌ای, انجام خواهد شد. ۲-ج -۱-۲-۲- تداخل مرتبط با ۸۲ (وزن پیشنهادی 7۲۰ از پتانسیل تداخل) هیچ منبع فشارقوی :)۸ در محدوده‌ی ۱۰۶۹۰ متری از خط لوله وجود ۳ ندارد منبع فشارقوی :)۸ در اطراف خط لوله وجود دارد. اما روش‌های ج ۲ ۱۳۲ تداخل مرتبط با )۸ / / ۱ ۱ا۳۱ َ محافظت از خط لوله مورداستفاده قرار گرفته‌اند منبع فشارقوی !)۸ در اطراف خط لوله وجود دارد و هیچ‌گونه اقدام پیش گیرانه‌ای اعمال نشده‌است ۲-ج -۳-۲-۲- تداخل مرتبط با 16 (وزن پیشنهادی ۷۰/ از پتانسیل تداخل) در صورت نبود سیستم حفاظت کاتدیک. دو سازه فلزی در زیر خاک تشکیل یک ل گالوانیک داده ود ج ۲ ۲ ۳ تداخل مرتبط با :)12 پ و سازه فلز سلول گالو ِ صورت وجود. سیستم حفاظت کاتدیک بایستی پاسخ‌گوی خوردگی در هر دو سازه باشد. امتیاز این فاکتور نیز ۱ ۱ در دو حالت وجود و عدم وجود سازه همسایه داده خواهد شد. ۲-ج -۳-پوشش (وزن پیشنهادی ۲۵ درصد از خطر خوردگی) ۳ پوشش سس (وزن پیشنهادی ۲۵ درصد از خطر - خوردگی) امتیازدهی به این فاکتور بر اساس چهار مشخصه اصلی آن ولی با وزن‌های مختلف صورت می‌گیرد. امتیازات 0 مشابه بند الف ۳ اعمال می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۲۳ زد 3333333333 ه حر کات پارامترهای موثر بر شاخص طراحی ستورالعمل مدیریت پیشگیری و سس نان طراحی از« ربه قوچ از ۰ طراحی از ۰ بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها تا ۳۵ امتیاز تا ۱۵ امتیاز تا ۱۰ امتیاز تا ۲۵ امتیاز تا ۱۵ امتیاز فشار نرمال استحکام مواد ضخامت دیواره لوله بارگذاری خارجی قطر لوله استحکام بست‌هاء شیرها و بخش‌های مختلف سفتی مواد نسبت قطر به ضخامت دیواره لوله مدول حجم سیال مدل الاستیسیته لوله نرخ سد شدن جریان سرعت جریان تکنیک بازرسی در حین کار دقت بازرسی در حین کار تکان لرزه‌ای جابه جایی گسل فرسایش ساحل رودخانه -------- صفحهٔ بعد -------- و ۳-الف - ضریب اطمینان (وزن پیشنهادی ۳۲۵ درصد) 5 1 ۵ وش دوم بر اساس مقدار ] اه ۱۳۳ 3 9 : بیش‌تر از ۱۸۱ 1 ضخامتی که باید باشد/ ضخامت فعلی دیواره لوله <] تذکر: مقدار مخرج این کسر با توجه به استانداردهای طراحی و کاربری خط لوله و بدون ضریب اطمینان به دست خواهد آمد ۳ب - خستگی (وزن پیشنهادی ۵ درصد) امتیاز خستگی بر اساس ترکیبات مختلفی از فشار و دوره با زگشت تغییرات آن در خطوط لوله بل اب اد بل شب شب بل 1 ا ص ال لب بر اب شاب ۲ 4 بل بل ال ندب ما اک اه 73 1 > ی و ند کر: ابتدا بر اساس مدارک و مشخصات فنی خط لوله در مقطع موردبررسی مقدار حداکثر فشار ممکن برای خط لوله استخراج‌شده و سیس بر اساس شرایط محیطی و یا نوع بهره‌برداری از خط. نوسانات فشار در آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت ۳-ج - پتانسیل موج (وزن پیشنهادی ۱۰ درصد) ح 1 احتمال وقوع بالا در مقاطع بالادست شیرهای قطع ۴ وصل جریان (در مورد نفت خام ۲ سایر اما : از 1 احتمال وقوع پایین - برای شرایط وقوع افزایش فشار در مقاطع مجهز به کنترل کننده‌ها ۵ امتیاز 71 5 0 اس 7 :1 را ر ر ره ر ر رس َ تذکر: برای داشتن معیاری جهت انجام مقایسات. فشار با مقدار بیش از ۱۰ بیش‌تر از فشار 10۳ ملاک قرار می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- برای ارزیابی و امتیازدهی به این پارامترء ارزیاب باید از مواردی از قبیل نصب تجهیزات کنترل کننده اضافه فشار ناشی از صربه فوچ. عملکرد صحیح این تجهیزات. علم بهره‌بردار از پتانسیل وقوع و کنترل افزایش فشار ناگهانی و توان مدیریت ۳-د- صحت سنجی (وزن پیشنهادی ۲۵ درصد) جو و رفع هرگونه تهدید و ناهنجاری در عملکرد خط لوله مراحل تعیین عدم نقص خط لوله (شامل پایش و بازرسی خطوط لوله) در یک بازه انتخابی پرهیز و جلوگیری از تهدیدات محتمل در آینده (شامل مراحلی است که در این گزارش. شاخص‌های مختلف موردبررسی قرار گرفته‌اند) تَذ کر: رایج تر ین روش‌های صحت‌سنجی دوره‌ای خطوط انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی تست فشار و آلااً می‌باشند. رس ر(2 بالا: مناطقی که سابقه حرکات زمین در آن‌ها ثبت‌شده و یا در اثر بروز این قبیل اتفاقات تلفات و خسارات سنگینی به منبع آبی مورد نظر وارد خواهد شد متوسط: احتمال حرکت زمین است اما به دلیل موقعیت و عمق قرارگیری خط لوله حتما آن را تحت تاثیر قرار خواهد داد. کم: شواهد حاکی از حرکت زمین به‌ندرت دیده شده. احتمال حرکت زمین کم است. هیچ‌گونه حوادث سازه‌ای ناشی از حرکت زمین در محدوده موردنظر ثبت نشده‌است احتمال صفر: هیچ گونه شواهد و دلایلی برای حر کت زمین در این محدوده وجود ندارد. ناشناخته: در صورت نبودن هیچ‌گونه اطلاعات و کارشناسان صاحب‌نظر و آشنا به محدوده. خط لوله در این رده قرار خواهد گرفت. شرایط لازم در مورد خطوط لوله گذرنده از حریم‌های آبی عبارتند از: - خط لوله گسل‌هایی را در حریم منبع آبی قطع کرده باشد - خط لوله از داخل یا روی سطح شیب‌دار ناپایدار عبور داده شده باشد (ممکن است شیب در طی چند سال اخیر ناپایدار شده باشد) - زمین یا بستر زیر لوله در حال نشست باشند. حوادث محتمل که منجر به حرکت زمین خواهند شد عبارتند از: زمین لغزش, فرسایش خاک. جوشش ماسه (روان‌گرایی)» لغزش سنگ. حرکت رسوبات. سونامی, آتش‌فشان. حرکت گسل‌هاء شسته شدن مواد زیر لوله (در موارد قرارگیری خط لوله در شیب کناره رودها و دریاچه‌ها» تخریب کانال انتقال آب مجاور لوله. فرسایش سواحل رودخانه در نزدیکی خط لوله, تغییر مسیر رود در جهتی که سبب تهدید خط لوله گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم ۴- شاخ لک ند 5 1 ۴-الف - پارامتر 3 دس 3 سح ص بهره‌برداری نامناسب الف طراحی سر وش | از تا مان ]ی را شک ی طراحی (وزن پیشنهادی ۳۰ درصد) شوند سای ی شآ را اقلا ی اب شوش کب بآ تذکر: برای افزایش دقت آرزیابی‌ها توصیه می‌شود که ارزیاب علاوه بر مطالعه مدارک و مستندات به بررسی شواهد و پرسش از افراد مطلع نیز بپردازد -------- صفحهٔ بعد -------- چچ<چچچچه<چچچچچششههه<گکگکگکگکککگ]کگ«ضش«<ششگشگ<گجگجگجگجگجگجگجگجگ«ه«<«<چگ<گه«<<گحححححتت ۴-الف ۱- شناسایی خطرات آرزیابن ها باب مطالعه اسناد مربوط به طراح و ساخت خط لوله و با در صورت عدم دسترس به اسناد از طریه ۴ مصاحبه با متخصصان و کارشناسان دخیل در طراحی و اجرای خط لوله موردنظر. صورت خواهد گرفت و امتیاز بین ۴ * به / آن اختصاص داده خواهد شد. ۴- الف -۲ - پتانسیل,۲1۵ طبقه‌بندی و توضیحات امتیاز پیشنهادی اک حالت معمول: هنگامی که در شرایط معمول بهره‌برداری در بخشی از لوله که مورد بررسی است. به فشار ۲10 بعید: هنگامی‌که فشار بیش‌ازحد در اثر ترکیب بارهای ذکرشده و یا خرابی تجهیزات فشارشکن اتفاق بیفتد (مانند ۵ 5 بالا رفتن فشار پمیاژ در اثر بسته شدن ناگهانی شیر در پایین‌دست) (حداقل دو سیستم کنترل فشار) 8 > خیلی بعید: هنگامی که احتمال وقوع فشار بیش‌ازحد به‌صورت تدوریک بوده و تنها در اثر ترکیب عوامل مختلف با ۰ امتا: ۳ احتمال کم اتفاق خواهد افتاد. 7 7 غیرممکن: هنگامی‌که تحت هر شرایط مولد ایجاد فشار قادر به ایجاد فشار تا سطح ۷100 نباشد. تجهیزات کنترل فشار در خطوط لوله عبارتند از: - برنامه‌های ایمنی کامپیوتری عدم وجود سیستم ایمنی (حالتی که احتمال رسیدن به ۷100 وجود داشته و درعین حال هیچ‌گونه تجهیزات مایا 7 کنترل و تخفیف فشاری وجود ندارد) 8 سٍ تعداد ۲ با بیش‌تر سیستم ایمنی موجود است : ۹ (در این حالت باید منبع انرژی هر سیستم مجرا باشد) ۱ فا : تذکر: هم‌چنین ارزیاب بایستی نحوه عملکرد سیستم‌های ایمنی را در نبود منبع انرژی بررسی کند. که سیستم در هنگام نبود منبع انرژی -------- صفحهٔ بعد -------- را ۴-الف -۴ - انتخاب مصالح الف -۴ - انتخاب مصالح به منظور تعیین امتیاز این فاکتور بایستی مشخصات فنی طراحی و اجرای خط لوله مورد بررسی قرارگرفته و بر اساس آن (۰-۳ امتیاز) تعیین شود که مصالح موردنیاز برای لوله. مهارهاء پیچ‌هاء خم‌ها و... به‌درستی انتخاب و اجرا شده‌اند یا خیر. آ ک الا 1111و ۴-الف -۵ - کنترل‌ها الف -۵- کنترل‌ها ۱ امتیاز کامل این فاکتور به فرآیند طراحی که به‌خوبی توسط استانداردها و افراد خبره کنترل شده‌است. تعلق می‌گیرد. (۰-۲ امتیاز) سول شش ۴- ب - ساخت و اجرا (وزن پیشنهادی ۲۰ درصد) انجام بازدیدها (بیش‌ترین امتیاز به حالتی تعلق می‌گیرد که در زمان ساخت و اجرای خط لوله. بازرس ۰ امتیا: 1 مجرب و متخصص بر کل فعالیت‌های اجرایی نظارت داشته باشد.) 7 3 اتصالات (جوش دادن) (نقاط اتصال نسبت به سایر نقاط خط لوله از آسیب‌پذیری بالاتری در برابر 1 , 5 شکست برخوردارند چراکه در معرض عدم قطعیت‌هایی از قبیل شرایط محلی. مهارت نیروی انسانی. ۲ امتیاز 9 بازدید و... قرار دارند) | رسیدگی به خط (نگه‌داری از مصالح برای جلوگیری از ایجاد تنش‌های حرارتی, بسماند. خوردگی با ۰ ۱ ۲ امتبا: ۳۹ خراب‌شدگی امتیاز حداکثر رابه همراه خواهد داشت.) سس نس سس سل ۴-ج - بهره‌برداری ج ۱- روندها- روندهای کاری در بهره‌برداری از خطوط لوله نفت و فرآیندهای نفتی عبارتند از: نگه‌داری و کنترل شیرآلات خط اصلی, بازدید و کالیبره کردن تجهیزات ایمنی. راه‌اندازی و یا توقف انتقال خط. ۷ امتیاز 8 2 ۵ 1 ج ۵ - نقشه‌برداری‌ها/ نقشه‌ها/ اطلاعات ثبت شده: اطلاعات موردنیاز عبارتند از اختلاف ولتاژ میان لوله و | خاک. وضعیت پوشش لوله. نقاط عبوری از داخل آب. یافتن نقاط تغییر شکل یافته به کمک پیگ‌رانی (در ۵ امتیاز 3 , . محدوده‌های با طول زیاد). عمق خاک سربار لوله. اطلاعات دمایی. نشست‌یابی. گشت زنی هوایی چا 7 ۹ 1 1 ۳ سس سجواناش را شترا -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-ج -۶-اجزای برنامه‌ی اموزش کاهش ربسک شکست برای خطوط لوله خصوصیات ماده انتقالی خوردگی خط لوله ج ۶ اجزای برنامه‌ی آموزش کاهش سس حفاری‌های_اضطراری سس روال انجام کارها تک ۱ امتیاز نذکر: بیش‌ترین مقدار معادل با ۶ در نظر گرفته می‌شود ۴-د- نگهداری (وزن پیشنهادی ۱۵ درصد) د نگه‌داری برنامه زمان‌بندی اش ا وزن پیشنهادی ۱۵ درص) ‏ ۱ رونده ایا ۲-۳-۳-۳ برآورد احتمال شکست با نشت در مقطع موردنظر از خط لوله پس از محاسبه ۴ شاخص تشکیل‌دهنده شاخص مجموع. این شاخص ن برآوردی کلی از احتمال شکست بانشت را در اختیار ارزیاب قرار خواهد داد. البته با بررسی هر یک از چهار جز شاخص می‌توان فرآیند محتمل‌تر در ایجاد شکست را تعیین نمود. در استفاده از شاخص مجموع بایستی دقت داشت که کوچک بودن هر یک از ۴ شاخص محاسبه‌شده در سایه زیاد بودن مقدار شاخص مجموع قرار نگیرد. به عنوان مثال ممکن است شاخص مجموع. در مواردی به دلیل رعایت -------- صفحهٔ بعد -------- اقدامات مناسب شاخص عامل سوم مقدار بالایی داشته باشد درحالی‌که عامل تخریب آن ممکن است فرآیند خوردگی بوده و در مقدار شاخص مجموع. در نظر گرفته نشود. برای همین منظور با تبدیل شاخص مجموع به «شاخص احتمال بقا» خط لوله که مقادیر را به صورت درصد بیان می‌کند. این اشکال تا حدی رفع گردیده است. امتیاز مربوط به‌احتمال شکست به صورت زیر تعریف خواهد شد: (۲-۳) (شاخص بهره‌برداری ۸ شاخص طراحی »۳ شاخص خوردگی »۳ شاخص عامل سوم) -۱- امتیاز احتمال شکس " یک فرآیند ارزیابی ریسک مناسب. قادر به تخمین احتمال شکست و پیش‌بینی آن خواهد بود. در این فرآیند با توجه به دوره‌های آماربرداری و بازرسی» نرخ روندهایی از قبیل خوردگی, نشت. وضعیت تحلیل پوشش و... انجام شده و احتمال خرابی به همراه زمان آن تخمین زده خواهد شد. شکل (۹-۳) ار تباط میان امتیاز ریسک خط لوله و احتمال شکست آن را نشان می‌دهد. تفاوت میان دو منحنی از تفاوت بازه حساسیت خطوط لوله به یک یا چند پارامتر أآسیب‌رسان ناشی شده است. شکل ۹-۳- ارتباط میان امتیاز ریسک و احتمال شکست با توجه به امتیاز ریسک تعیین‌شده در فرایند فوق و استفاده از رابطه (۲-۳)» می‌توان احتمال شکست را در بازه‌ی ذی‌ربط) و با در نظر گرفتن برخی از پارامترها از قبیل هزینه‌های تعمیر و نگه‌داری, میزان حساسیت منبع آب در معرض خطر و تصمیمات مشترک بهره‌برداران خط و نمایندگان وزارت نیرو در مورد تقویت. تعمیر یا تعویض بخش موردنظر از -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۴-۳-۳-۳ خسارت (آسیب‌پذ بری) پارامترهای تعیین‌کننده میزان آسیب‌پذیری محیط از یک حادثه آلودگی نفتی عبارت‌اند از: - قابلیت اشتعال ماده نشت یافته - مسافتی که مواد نفتی انتقال یافته‌اند (وسعت آلودگی) میزان خسارات وارده در اثر وقوع حوادث آلودگی نفتی در سه رده تقسیم‌بندی گردیده است. این سه رده در هنگام انجام عملیات پاک‌سازی معیاری برای تعیین سطح بحران و فعال‌سازی برنامه متناسب با آن خواهند بود. - دسته حوادت ۱- حوادت با خسارات کم در چنین حوادئنی یک یا چند شرط از شرایط زیر برقرار خواهد بود: * زیست‌گاه پذیرنده مواد نشت یافته از حساسیت و اهمیت کمی برخوردار است * قابلیت سازگاری زیستگاه با حادثه بالاست (رودخانه‌های خروشان با سواحل شن و ماسه‌ای یا شنی) حجم مواد نشتی کم است * ویسکوزیته ماده نفتی بالا بوده و جمع‌آوری آن آسان خواهد بود (البته این شرط برای تعیین سطح حادنه کفایت ندارد) * به طور خلاصه امکانات محلی و منطقه‌ای برای پاسخ به حادثه کافی هستند. - دسته حوادث ۲- حوادث با خسارات متوسط در چنین حوادئنی یک یا چند شرط از شرایط زیر برقرار خواهد بود: * _زیست‌گاه پذیرنده مواد نشت یافته از حساسیت کم تا متوسطی برخوردار است و در صورت بالا بودن حجم مواد نشت یافته یا طولانی شدن زمان پاسخ به حادثه می‌تواند مشکل‌ساز گردد. * زیست‌گاه قابلیت سازگاری چندانی با حادثه نداشته و انجام اقدامات پاسخ و پاک‌سازی نیازمند سرعت. دقت و ملاحظات خاص است. (مانند دریاچه‌هاء رودخانه‌هایی که از آب آن‌ها برای مصارف کشاورزی استفاده می‌شود. سواحل ماسه‌ای و یا پوشیده از گیاه) * به طور خلاصه امکانات محلی و منطقه‌ای برای پاسخ به حادثه کافی نبوده و نیازمند هماهنگی‌های در سطح استان بوده و گاه از استان‌های مجاور نیز ممکن است درخواست کمک شود. -------- صفحهٔ بعد -------- - دسته حوادت ۲- حوادت با خسارات زباد در چنین حوادئی یک یا چند شرط از شرایط زیر برقرار خواهد بود: ۰ زیست‌گاه پذ برنده مواد بنشت یافته از حساسیت بالایی بر خوردار بوده و تست هر شرایط خسارتی را به همراه * زیست‌گاه قابلیت سازگاری چندانی با حادئه نداشته و انجام اقدامات پاسخ و پاک‌سازی نیز شرایط زیست‌گاه را برهم خواهند رد. (مانند تالاب‌ها مرداب‌هاء سواحل گلی ‌ زیست‌گاه‌های غنی 9 یا منابع آب شرب) ۹ به طور خلاصه برای پاسخ به حادته ممکن است نیاز به کمک در سطوح ملی باشد. آلودگی نفتی محدوده گسترده‌ای از حوادث را در برمی‌گیرد. لذا کمی‌سازی آن نیازمند توافقات صاحب‌نظران بخش‌های زیاد متوسط کم حتمال وقوع (درصد) *۶/ 1۳۰ شکل ۱-۳- ریسک حوادث آلودگی نفتی -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها توجه به پارامترهای ریسک به سه دسته تقسیم‌بندی شده است که در جدول زیر خصوصیات هر دسته و اقدامات پیشنهادی آمده‌اند. کاهش دوره بازگشت پایش خط لوله در مواردی که احتمال وقوع پایین است در این نقاط احتمال وقوع حادئه کم بوده در مواقعی که احتمال وقوع متوسط یا زیاد است پیگ‌رانی کنترل حفاظت (زیر ۴۰ درصد) و یا در اثر وقوع حادئه ‏ | کاتدیک در بازه‌های زمانی کوتاه و در صورت لزوم تعمیرات جزنی پیشنهاد میزان خسارات کم و قابل کنترل خواهد . | می‌شود بود. در مواقعی که حساسیت منبع و میزان خسارات احتمالی بالاست احداث موانع میان خط لوله و منبع آبی و یا تقویت پوشش خطوط مدفون پیشنهاد می‌شود در این نقاط احتمال وقوع شکست بین ۴۰ | درصورتی که احتمال وقوع کم تر از ۶۰ درصد باشد انجام تعمیرات سریع خط تا ۶۰ درصد بوده و با در صورت وقوع لوله پیشنهاد می‌شود سطح ۲ در این نقاط احتمال وقوع حادثه بالا بوده و 8 در چنین مواردی گزینه موکد تعویض خط لوله در محدوده حریم (در محدوده نقاط با ریسک بالا یا در صورت وقوع خسارات سنگینی به موردنیاز) خواهد بود. ۵-۳- تشکیل پایگاه داده‌ها و ثبت. نگه‌داری و طبقه‌بندی اطلاعات تعیین لیست دقیق از اطلاعاتی که باید گردآوری شوند باعث صرفه‌جویی در زمان و هزینه و کاهش احتمال خطا خواهد شد. گردآوری اطلاعات علاوه بر این که در برنامه‌ی مدیریت ریسک خطوط لوله به‌عنوان اولین گام نقش مهمی بر عهده دارد می‌تواند شامل اهداف زیر نیز باشد: - تعیین نقاط حساس - اطمینان از بازرسی مداوم خطوط - اولویت‌بندی محل صرف هزینه‌های نگه‌داری - استفاده برای تهیه یک مدل تخصیص منابع - تعیین آرزش پولی خطوط لوله ۱ پیگ وسیله‌ای است که پس از قرار دادن در داخل خط لوله و با اعمال فشار به نحو مناسب توسط محصول انتقالی از خط لوله یا سیال دیگر (از جمله آب یا هوا و ...) به منظور تمیزکاری ( 10:/1110:)). اندازه گیری ابعادی (ع2111107181010111]) و بازرسی (11800011011) در طول خط لوله به حرکت در می‌آید. به -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه چنین بانک‌های اطلاعاتی در مورد برخی از خطوط لوله سبب پیدایش موارد کاربردهای متعددی فراتر از -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ قدوین برنامه مدیریت بحران حوادث لودگی ففتی در رودخانه‌ها و دریاجه‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۳ ۱-۴ - کلیات آسیب‌دیدگی ها انجام خواهد شد. پس از ارزیابی اثرهاء خسارات و گستردگی حادثه. اقدامات واکنشی جهت کاهش عواقب صورت می پذیرد. گام بعد. فاز توانمندسازی و بازسازی است که باهدف تامین خدمات موردنیاز, بازسازی زیرساخت‌های سیب دیده و بهبود شرایط زیست‌محیطی در محدوده حادنه آغاز خواهد شد. کارایی و طول مدت اجرای این نوع فعالیت‌ها به عواملی هم‌چون وسعت خرابی‌هاء میزان آمادگی, دسترسی به منابع مالی و انسانی, نحوه ارتباطضات میان سازمان‌ها و مسوولان مرتبط و قوانین موجود برای سرعت‌دهی به روند مدیریت شرایط بستگی دارد. یکی از مسایل موجود در رویکرد مدیریت بحران, بالا رفتن احتمال عدم هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف تصمیم گیر و اجرایی است. تجارب مدیریت مبتنی بر بحران نشان می‌دهد که همواره مشکلات مهمی در مسیر اتخاذ تصمیمات. پیش روی برنامه‌ریزان وجود دارد. تصمیم‌سازان غالبا در فرآیند تصمیم‌سازی خویش با دخالت‌های دیگر عوامل هم‌چون, مقامات منطقه‌ای و مرکزی, گروه‌های مختلف امدادی و امنیتی, سازمان‌های غیردولتی و سایر سازمان‌های داخلی و خارجی مواجه می‌گردند. برای حداقل سازی تداخل‌های احتمالی در روند مدیریت بحران, تهیه و تدوین یک سامانه فرماندهی حادنه ‏ و آن در جلسه مشترکی میان کلیه ذی‌نفعان, ضروری است. ۱-۱-۴ مدیریت بحران بر مبنای هدف عملیات مقابله باید بر مبنای هدف مدیریت شود. اهداف باید از طریق فرآیند برنامه‌ریزی و مدیریت اطلاعات حادثه به تمام افراد فعال در عملیات منتقل شوند. اولویت‌های اصلی که باید در هدف‌گذاری در چنین شرایطی, مدنظر قرار گیرند عبارتند از: - حفظ جان انسان‌ها - حفظ اموال و دارایی‌ها پس از تعیین اهداف. تهیه طرح عملیات مقابله در اولویت بعد قرار دارد. مهم‌ترین مشخصات یک طرح عملیاتی - اقدامات لازم نوشته شده باشند - یک دوره زمانی مشخص (محدوده زمانی عملیات) را پوشش دهد - شفاهی یا کتبی باشد (در مورد حوادث مواد خطرناک باید حتما کتبی باشد) ٩16 )165(‏ ر5 ۲-0۵۵ 1010611 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها طرح عملیات مقابله به کمک چهار سوال اساسی تهیه می‌شود: ۶- چه کسی مسوول انجام کارهای مشخص شده است؟ ۷ زمان شروع و انجام کار چه زمانی است؟ ۸ چگونه با هم ارتباط برقرار کنیم؟ ۹- رویه اقدامات درصورتی که... چیست؟ اقداماتی که در زمینه مدیریت بحران انجام می‌گیرند. باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن با حداکثر هماهنگی (بین سازمان‌های شرکت کننده در عملیات) انجام پذیرند. در همین راستا فرماندهی عملیات یکی از مهم‌ترین شروط موفقیت در عملیات مقابله به‌حساب خواهد آمد. ۲-۴- سامانه فرماندهی حادثه در مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی از آن جایی‌که پست‌های مختلف سامانه فرماندهی حادثه توسط اشخاص حقیقی و حقوقی از سازمان‌ها و ارگان‌های ذی‌ربط تصدی خواهند شد. انجام مرزبندی دقیق میان سطوح مختلف بحران به منظور حداقل‌سازی تداخل‌های سازمانی و روندهای اآداری برای سرعت بخشی به روند اقدامات ضروری به نظر می‌رسد. در کشورهای مختلف موارد مختلفشی مبنای مرزبندی یا سطح‌بندی حادثه, بسته به نقاط ضعف و قوت موجود در آن کشور قرارگرفته است. به عنوان مثال در کشور ژاپن مبنای سطح‌بندی بحران میزان خسارات و یا تلفات ناشی از یک حادئه است. ۱-۳-۱-۴ نعیین سطوح بحران در کشور ایران همکاری و هماهنگی بین سازمانی در شرایط بحرانی از معضلات اساسی محسوب شده و با ارتقای سطح سازمان‌های ذی‌ربط این هماهنگی نیازمند بوروکراسی و صرف زمان بیش‌تری است. لذا با توجه به‌سرعت موردنیاز در زمان و امکاناتی سازمانی در محدوده‌های سیاسی (محلی, استانی و ملی) تعیین‌شده‌اند. چراکه جهش از هریک از سطوح به سطح بالاتر نیازمند هماهنگی‌های زمان‌بر خواهد بود. با این مقدمه سطوح بحران در حوادث آلودگی نفتی عبارتند از: - سطح محلی: در این سطح امکانات و پرسنل شرکت‌های آب منطقه‌ای (در حوادث واقع در رودخانه‌ها و دریاچه سدهای کوچک) برای پاسخ‌دهی به حادثه کفایت خواهد داشت. با این وجود شرکت‌های تابعه وزارت نفت به عنوان متولی بهره‌برداری و نگه‌داری خطوط انتقال نفت یا جابه‌جایی آن در سطح محلی لازم است از نظر پاسخ‌گویی و ارائه کمک‌های لازم در کنار شرکت‌های آب منطقه‌ای قرار داشته باشند. هم‌چنین به‌منظور کنترل و تسکین اثرهای آلودگی در این مرحله ممکن است از ارگان‌هایی از قبیل آبفاء آبفاره آتش‌نشانی, شهرداری و... با هماهنگی فرمانداری, در خواست کمک و تجهیزات گردد. مواردی که می‌توانند در این سطح از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۳۵ ۹ حجم مواد نشتی کم باشد (کم بودن مواد نشتی پارامتر اساسی خواهد بود) * منبع آب پذیرنده بده کمی داشته یا برای مصارف خاصی در نظر گرفته نشده باشد منبع آب مورد نظر از حساسیت زیست‌محیطی خاصی برخوردار نباشد * عملیات پاک‌سازی نیازمند نیروی انسانی حرفه‌ای و تجهیزات خاص نباشد نشت مقادیر کمی از مواد نفتی در مسیل‌هاء آبراهه‌ها و رودخانه‌های کوچک و حتی سدهای تنظیمی کوچک و محلی (باهدف تامین آب کشاورزی برای سطح محدود) در این رده قرار خواهند گرفت. - سطح استانی: در این سطح به منظور کنترل و کاهش اثرهای حادثه ستاد مدیریت بحران استانداری فعال شده و به کلیه ارگان‌های ذی‌ربط دستورات لازم صادر خواهد شد. در این سطح از سایر استان‌هایی که امکان اثرپذیری آن‌ها از حادنه وجود دارد درخواست کمک شده و یا هشدارهای لازم داده خواهد شد. مواردی که می‌توانند در این سطح از بحران دسته‌بندی شوند عبارتند از: حجم مواد قابل‌توجه بوده و یا در محدوده وسیعی از منبع آبی پراکنده شده باشد. * منبع آبی از اهمیت بالایی برخوردار باشد (کاربری شرب یا کشاورزی با سطح زیر کشت بالا) محیط زیست مرتبط با منبع آبی از حساسیت بالایی برخوردار باشد * عملیات پاک‌سازی و تجهیزات مربوطه فراتر از حد توان فرمانداری ارگان‌های محلی بوده و نیازمند دستورات از رده‌های بالاتر برای انجام هماهنگی‌ها و تامین تجهیزات است. لازم به ذکر است که اغلب حوادث واقع شده در کشور از قبیل نشت در رودخانه‌های با بده متوسط و زیاد. منابع آب شرب مخازن تامین‌کننده آب شرب و یا شبکه‌های وسیع آبیاری با حجم زیاد در این رده قرار می‌گیرند. در جلسات تعیین ساختار فرماندهی حادثه در این سطح تعیین استان‌های معین پیشنهاد می‌شود. - سطح ملی: در این سطح شدت و وسعت اثرات تااندازه‌ای است که کنترل حادنه و تسکین اثرات آن به فرماندهی حادثه از سوی بالاترین مقام ذی‌ربط یا ستاد مدیریت بحران وزارت کشور است. این سطح می تواند شامل حوادث نشت گسترده در مناطق حفاظت شده یا منابع آب شرب کلان شهرها و یا حوادثئی که چند استان را تحت تاثیر قرار خواهند داد باشد. در این سطح ازآن‌جایی که نیاز به تجهیزات خاص یا انجام هماهنگی در سطوح گسترده است. انجام هماهنگی‌ها ممکن است از حیطه اختیارات استانداری یک استان خارج باشد. مواردی که می‌توانند در این سطح از بحران دسته‌بندی شوند عبارتند از: * حوادثی که چندین استان را تحت تاثیر قرار خواهند داد (عبور یک رودخانه از چند استان که در صورت بالا بودن حجم مواد نشت یافته. آلودگی به استان‌های مسیر خواهد رسید) آلودگی در نقاط حساس زیست‌محیطی از قبیل تالاب‌ها و سواحل یا رودخانه‌های منتهی به آن‌ها * آلودگی در منابع تامین آب مراکز جمعیتی از قبیل کلان‌شهرها که در صورت وقوع مشکلات جدی به همراه خواهد داشت. -------- صفحهٔ بعد -------- چرررچچچشزههججچشخخزشزهههه<<<چچ«دددگکجکجکحکحکشهشههجهجنزهگهدهدهدهدهده«+>]>«<«دگدگهگهگهدهدهدهدهدهدهدهدهده«ه«<+گ<«<«<گححححححح ۲-۲-۱-۴ ساختار سامانه مدیریت حوادث آلودگی نفتی این صورت‌جلسات پست‌های تعیین‌شده برای هر یک از اشخاص حقیقی و حقوقی به آن‌ها ابلاغ خواهد شد. ساختار پیشنهادی برای سامانه مدیریت حادئه به‌عنوان پیش‌فرض می‌تواند به صورت زیر باشد. در این ساختار تنها ارگان پیشنهادی برای پست‌های اصلی تعیین‌شده و تدقیق آن باید در سطوح استانی و با مشارکت ذی‌ربطان در جلسات شرکت آب منطقه‌ای بخش برنامه ریزی بایستی تیمی متشکل از کارشناسان خبره و باتجربه از بخش‌های نفت. آب و محیط زیست بوده و نماینده‌ای از ستاد مدیریت بحران حوادث استانداری نیز در این گروه قرار گیرد؛ اما با توجه به اولویت حفاظت از منبع آب آلوده‌شده مسوولیت این بخش با نماینده شرکت آب منطقه‌ای استان خواهد بود. بخش عملیاتی متشکل از ارگان‌های آب منطقه‌ای. آبفاء آبفار جهاد کشاورزی. سازمان محیط زیست. اورژانس. هلال‌احمر. نیروی انتظامی. آتش‌نشانی. شهرداری. استانداری, فرمانداری. وزارت نفت و وزارت راه و شهرسازی است که با توجه به تعدد ذی‌ربطان مسوولیت این بخش به بالاترین مقام مسوول یعنی استانداری داده خواهد شد. باید توجه داشت که با توجه به تفاوت شرایط در هر استان این گزینه کاملا انعطاف پذیر بوده و فرماندهی عملیات در درجه اول به خصوصیات فردی فرمانده وابسته خواهد بود. مسوول بخش اداری و مالی وزارت نفت ۳-۱-۴-انتخاب روش مقابله با آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها چندسازمانی) به حادثه است. با توجه به میزان نفت نشت شده و نیز حساسیت منطقه و نواحی پایین‌دست محل نشت در محل حادئه حاضر می‌شوند باید بر اساس تجربیات و نیز شرایط منطقه در مورد روش خود برای مقابله با حادنه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین بدرنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ !» ۳ - جمع آوری اطلاعات حادثه: این گام از زمانی که خبر به روز حادثه به سازمان متولی اعلام می‌شود آغاز می‌شود. در این شرایط با استفاده از اطلاعات چک لیست جمع‌آوری اطلاعات که توسط افراد حاضر در محل تکمیل می‌شود (گروه ارزیابی). اطلاعات کامل حادثه جمع‌آوری خواهد شد. - تعیین مسیر حرکت لکه نفتی: در این گام تعیین می‌شود که مسیر حرکت لکه نفتی چگونه است؟ چه مناطق حساسی در مسیر حرکت آن وجود دارد و موارد مشابه آن. - تعیین تاکتیک های امکان پذیر مقابله: با توجه به شرایط و ویژگی‌های حادثه و منطقه. روش‌های امکان پذیر موردنظر قرار بگیرد. آرائه شده است. با توجه به این موارد و نیز تجهیزات در اختیار روش‌های انجام عملیات مقابله باید تعیین شود. - تحلیل ریسک و فایده: ریسک های این روش‌های مقابله برای افراد و محیط زیست دارد نیز باید بررسی شوند. برخی از روش‌ها برای محیط زیست سیب کم‌تری به همراه دارند و برخی دیگر نیز آسیب بیش‌تری دارند. در این شرایط باید روش‌های جایگزین با ریسک کم‌تر را انتخاب نمود. - انتخاب روش نهایی: در این گام باید روشی را که بیش‌ترین فایده زیست‌محیطی و ایمنی را برای افراد دارد از میان روش‌های موجود انتخاب نمود. - اجرای روش: برای اجرای روش باید محل قرارگیری افراد و تجهیزات را تعیین نمود این کار باید در قالب یک ساختار تمرین شده فرماندهی انجام شود. تجهیزات موجود را باید در زمان مناسب به بهترین مکان‌های در دسترس منتقل نموده و عملیات مقابله باید با لحاظ ایمنی افراد انجام شود. - نظارت و اصلاح روش‌ها در صورت نیاز: با توجه به ویزژگی‌های هر حادثه باید بر مراحل انجام فعالیت‌ها نظارت وجود داشته باشد و در صورت نیاز با توجه به مشکلاتی که در حین عملیات به‌وجود می‌آید روش‌ها اصلاح شوند. عملیاتی نمودن گام‌های فوق باید با شناخت دقیق تجهیزات. در اختیار داشتن تجهیرزات مناسب. افراد عملیاتی آموزش‌دیده انجام شود. گام‌هایی که برای عملیاتی نمودن مراحل بالا باید طی شود به ترتیب جدول (۱-۴) خواهند بود. جدول ۱۴- گام‌های انتخاب روش مقابله با آلودگی نفتی ی_-_ تغییر قرار دهید. :1 مر در صورت تغْییر شرایط و با لحاظ ایمنی افراد روش خود را مورد ارزیابی یا -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها در بخش‌های بعدی از این فصل مراحل مختلف مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در مراکز آبی به ترتیب زیر آمده است. ۱- آرزیابی حادئه و تعیین سطح بحران روش در زیستگاه‌های آبی مختلف در یک بخش جداگانه بررسی‌شده است) ۳- ابزارهای پاک‌سازی و نحوه به‌کارگیری آن‌ها ۲-۴- ارزیابی حادثه ۱-۲-۴ تعبین سطح حادئه پس از اعلام وقوع حادنه. تیم آرزیابی حادئه به همراه تیم تعمیرات خط لوله به محل حادثه اعزام شده و ارزیابی و قضاوت خود را در مورد سطح حادئه به اطلاع گروه فرماندهی حادئه خواهند رساند. این ارزیابی با توجه به حجم مواد نشتی, نوع ماده به ترکیبی از این پارامترها به همراه قضاوت گروه ارزیابی, حادثه را در یکی از سه سطح منطقه‌ای, استانی یا ملی قرار خواهد داد. ۱-۱-۲-۴ تقسیم‌بندی نوع ماده نفتی در حوادث آلودگی نفتی ناشی از نشت مواد نفتی از خطوط لوله. نوع ماده نشت یافته و خواص آن در توسعه روش مقابله و پاک‌سازی از اهمیت خاصی برخوردار خواهد بود. خواصی از نفت خام و فرآورده‌های آن که در ارتباط با آلودگی‌های منابع آب اهمیت دارند عبارتند از: - دمای اشتعال: مواد نفتی فراری که پس از نشت از خط لوله به سرعت تبخیر می‌شوند. ریسک وقوع آتش سوزی را افزایش می‌دهند. در چنین مواردی بهترین گزینه. فراهم ساختن امکان تبخیر برای فرآورده است. چراکه پاک سازی این مواد از طریق تبخیر ایمن‌ترین و به‌صرفه‌ترین روش بوده و حداقل خسارات جانبی را به همراه خواهد داشت. - وزن مخصوص: مواد نفتی با وزن مخصوص بیش از ۱ (وزن مخصوص آب) در آب ته‌نشین خواهند شد. هم‌چنین مواد نفتی با وزن مخصوص ۰/۹۵ و بیش‌تر نیز در صورت اختلاط جریان احتمال ته‌نشینی خواهند داشت. - ویسکوزیته: ویسکوزیته دو مساله مهم در نشت نفت را کنترل می‌کند. نخست نرخ پخش شدن ماده نفتی در سطح آب و دوم عمق احتمالی نفوذ ماده نفتی به لایه‌های مختلف در سواحل. پاک‌سازی مواد نفتی با ویسکوزیته بالا آسان‌تر و سریع‌تر خواهد بود. - قابلیت تشکیل امولسیون (مخلوط مایع در مایع): در شرایط خاص لکه‌های نفتی مخلوطی از آب در نفت را تشکیل می‌دهند که گاه می‌تواند تا ۸۰ درصد شامل آب بوده و ویسکوزیته بالاتری نسبت به مواد نفتی خالص -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۲/۰۳ ۳۹ ندارد. به‌عنوان مثال بنزین تمایلی برای تشکیل این مخلوط ندارد درحالی‌که گازوئیل به‌سرعت این مخلوط را تشکیل می‌دهد. بسیاری از ترکیبات نفتی تمایل به تشکیل چنین مخلوطی دارند. تشکیل این مخلوط مشخصات ماده نفتی را تغییر می‌دهد به‌نحوی که ویسکوزیته ماده افزایش یافته و پمپاژ کردن آن دشوار خواهد شد. هم‌چنین تشکیل امولسیون سبب افزایش حجم مواد نشت یافته بین ۴ تا ۵ برابر مقدار اولیه خواهد شد. - چسبندگی: سادگی پاک‌سازی فیزیکی ماده نفتی چسبیده به سطوح به کمک آب‌پاشی و یا مکش آن, فاکتور مهمی در تعیین روش پاک‌سازی است. درواقع تعیین روش پاک‌سازی سواحل تا حد زیادی به میزان چسبندگی ماده نفتی به لایه‌های مختلف بستگی دارد. بر اساس خواص دذکرشده دسته‌بندی مواد نفتی به صورت زیر خواهد بود: حدول ۲-۴ - تقسیم‌بندی مواد نفتی بر اساس خواص آن‌ها نفت خام رده متوسط و خواص محصولات بنزینی مواد گازوییلی و نفت خام سیک لات میانه نفت خام سنگین بسیار فرار و قابل اشتعال بین ۲" ۴۰ تا ۳" مواد پالایش شده ی بدون باقی نفت خام سبک بعد از تبخیر مقادیری | ساعت اول تبخیر خواهد شد از بین خواهد رفت مواد باقی‌مانده خواهد داشت (سریع و در ر لایه‌های نارک پخش توسط تا زی (در اثر گرم شدن ویسکوزیته (در لایه‌های مختلف نفوذ : - خواهد کرد) تمایل به نفوذ در لایه‌ها قابلیت نفوذ و چسبندگی متفاوت چسبندگی بالا رون باید توجه داشت که فرًیند هوازدگی به مرور خواص مواد نفتی را تغییر داده و پاک‌سازی آن‌ها را دشوارتر خواهد نمود. به همین دلیل باید به مرور و با گذشت زمان از عملیات پاک‌سازی, روش انتخاب شده در آغاز عملیات. متناسب با ۲-۱-۳-۴ دسته‌بندی زبستگاه‌های پذ برنده آلودگی و تعیین حساسیت هر یک از جا که محدوده موردبررسی شامل آب‌های دای از نوع در یاچه‌ها 9 رودخانه‌هاست. لذا محیط‌ها 0 زیست‌گاه‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ دریاچه‌ها و سواحل ماب برای پاک سازی آلودگی مشخص شده است. این ۲۳ زیست‌گاه عبار مخازن کوچک. رودخانه‌های کوچک و نهرهاء سواحل سنگی, سازه‌ها: بمیه چک‌لیست مشخصات حادته جدول ۳-۴- چک‌لیست ویژگی‌های حادثه و منبع اب فاز مقابله فوری (۱ تا ۳ روز) گسترش آلودگی (آلودگی درحرکت است) دفع (جمع‌آوری و انتقال آب و خاک آلوده) نوع نفت (ماده نفتی) متوسط نگ حجم ماده نفتی نشت کرده کم‌تر از ۱۰ لیتر بین ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ لیتر بین ۱۰۹۰ تا ۱۶۶۹۹ لیتر بین ۱۰۶۹۹۰ تا ۱۰۹۹۰۰ لیتر بیش تر از ۱۳۹۹۰ لیتر وضعیت آب‌وهوا خیلی گرم (هوا*۳۳: آب > ۲۷۲) گرم (هوا۲۴۲ ۳۲۰ آب> ۱۸۶ ۲۶۵) خنک (هوا>*۵ ۱۲۳۰ آب> ۱۳۵ ۱۸۶) سرد (هوا<**۵؛ آب< *۱۳) باد شدید با کم نوع منبع پذیرنده آلودگی (ازنظر میزان حساسیت) بده جریان (در صورت جاری بودن) سرعت جریان (در صورت جاری بودن) حجم منبع پذیرنده (در مورد مخازن) کاربری منبع پذیرنده (در مورد مخازن) بار آلودگی راه‌یافته به مخزن ن حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها تند از: آب‌های آزاد. رودخانه‌های بزرگ. ی مصنوعی (مخازن و تاسیسات مصنوعی)» ۲ آلوده شده -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-۳-۴ چس از ۱ از روش های دار بوده و ۲-۳-۴ روش ها اشاره نمود: تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۸ جدول ۳-۴- چک‌لیست ویژگی‌های حادثه و منبع آبی آلوده شده فاز مقابله تجهیزات و توانایی محدودی برای جابه‌جایی و ذخیره ماده نفتی وجود ار ی ال را ماده نفتی در حال اشتعال است و یا ۱ حتمال آتش گرفتن آن وجود دارد سر سل امکان استفاده از تجهیزات محدودسازی ماده نفتی و بازیابی آن وجود نار ی بل را ماده نفتی به لایه‌های زیرین نفوذ کرده است اسآ ماده نفتی از نوع سبک است و به سختی با اسکیمرها جمع‌آوری می‌شود ای ماده نفتی ممکن است رسوب نماید و یا در حال رسوب کردن است ال با سرعت جریان آب مانع انجام عملیات بوم‌گذاری موثر می‌شود بر نیاز به مراقبت در مقابل اثر آب‌های جاری دارد ال با دسترسی به محل آلودگی دشوار است بآ را حجم زیاد آلودگی تولید شده است را ماده نفتی رسوب‌کرده بر روی خطوط راه‌آهن است را مخازن آب درخطر آلودگی قرار دارند سس یا ماده نفتی در فضاهای بسته مانند مجرای فاضلاب, کانال‌ها و.. شت کرده ات آ ‏ ال[ ی رفی روش‌های مقابله و پاک‌سازی رزیابی حادثه توسط تیم و تعیین سطح بحران توسط کمیته مدیریت بحران, روش پاک‌سازی متناسب با اب‌شده و درخواست تجهیزات و نیروی انسانی به سازمان‌های ذی‌ربط ارسال خواهد شد. درمجموع سه گروه به مهارت و تجربه نیازمندند. روش‌های مقابله با آلودگی نفتی ی زیادی برای مقابله با آلودگی نفتی در آب‌های سطحی وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر درجا سوزاندن نفت نشت شده به محیط -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۳ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - استفاده از مواد شیمیایی مختلف (سفت کننده‌هاء پراکنده‌کننده‌هاء. روان کننده‌هاء و ...) - پاک کردن فیزیکی آلودگی نفتی (توسط ابزارهای دستی و مکانیکی) - محدود کردن فیزیکی گسترش نفت (توسط بوم‌های تجاری و روش‌های صحرایی) - پاک کردن نوار ساحلی/ ساحل (با روش‌های دستی و شیمیایی) - جابه‌جا کردن و تصفیه آلودگی‌ها (خاک و آب آلوده‌شده) - ترمیم و بهسازی مناطق آلوده این روش‌ها به منظور محافظت. بازیابی و زدودن آلودگی‌های نفتی در زمان نشت نفت به آب‌های سطحی مورد استفاده قرار می‌گیرند. مهم ترین هدف از فرآیند محافظت. دور نگه‌داشتن نفت از منابع آبی و اکوسیستم‌های پیرامون آن و یا کاستن از میزان ورود نفت به این منابع است. در فرآیند بازیابی» نفت شناور بر روی سطح آب جمع‌آوری می‌شود. فرآیند زدودن شامل پاک سازی فیزیکی و شیمیایی نفت از مناطق ساحلی آلوده و بهبود شرایط بیولوژیکی منطقه است. در بسیاری از حوادث نشت. مراحل محافظت و بازیابی مناطق آلوده به عنوان اهداف اصلی و فوری عملیات مقابله با در زمان مقابله ترکیبی از تکنیک‌های محافظت. بازیابی و زدودن نفت به صورت مشترک مورد استفاده قرار می‌گیرند. به منظور معرفی روش های مختلف. خلاصه‌ای از هر روش. دلایل و اهداف به‌کارگیری آن؛ نوع منبع آبی که استفاده از این روش در آن مناسب است. شرایط و پیش‌نیازهای به‌کارگیری و اثرهای زیست‌محیطی به‌کارگیری هر یک از این شیوه‌ها بررسی شده است. در یک تقسیم کلی انواع روش‌های مقابله با نشت نفت به رودخانه‌ها و منابع آبی به سه دسته کلی تقسیم‌بندی - شیوه‌های فیزیکی مقابله با حادثه - شیوه‌های شیمیایی مقابله با حادئه - شیوه‌های بیولوزژیکی مقابله با حادئه درمجموع ۲۹ شیوه مقابله با حوادث نشت نفت به رودخانه‌ها و انواع منابع آبی وجود دارد. لیست این روش‌ها در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود ۰ تشریح این روش‌ها در پیوست شماره ۴ آمده است. 4 .]۸۳ ,۴۹00۹۵6 اازمرگ ۳۳۹۳۳۵۱۵۳ ان دما اها۵ ۷۳۵۵۵ ۵۵۵۵۵۵ 1۱۵۳ ۱-0005 -------- صفحهٔ بعد -------- دار در ل چهارم- تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلو جدول ۴-۴-انواع روش‌های : شیوه‌های فیزیکی واکنش به حادثه 05 ع6: 6۵00 اه ۲۳۲۹۱ شیوه‌های شیمیایی واکنش به حادته 65 ۵۶00۹60 ۲۲۱۵۱ شیوه‌های بیولوژیکی واکنش به حادثه ۱101005 6 مرها ات زو۵ از -۴- انتخاب روش مناسب -۱-۴- اثر روش‌های پاسخ در غیاب ماد رات کارشناسان انجام خواهد شد. در این تص ست؛ اما یکی از عوامل موثر در این تصمیم‌گیر مراحل بعد آشکار خواهند شد. غالب این اث دگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۲/۰۳ ۸۳ بقابله با آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و منابع آبی درون سرزمینی عنوان روش ۱- بازیابی طبیعی توسط محیط زیست (00۷۲۷ع۲۳ [۸8۸1۳۵) ۲- به کار گیری بوم‌های تجاری و صحرایی (ع130011) ۳- استفاده از پمپ‌های کف گیر (ع5111118) ۴ جداکننده‌ها و غشاها (۲/86۲۲۱ع13۵7۳1) ۵- جمع کردن فیزیکی نفت (ع8 ۲1627۵111 |۹12۵ (۳]) ۶ پاک‌سازی دستی با کمک نیروی انسانی ([۵ 16۱۱۵۷ [1 [۸121۵) ۷- پاک‌سازی مکانیکی با کمک تجهیزات (|۱۵۷۵ع1 [( 162 0۳2ع۷1) ۸- استفاده از جذب کننده‌ها (507۳61۹) -٩‏ جمع‌آوری سطحی نفت با کمک مکش (0:۱۱ع۷2) ۰- جمع‌آوری نخاله‌های آغشته به نفت (176۲1۹16۲۱۵۷۵۱) ۱- جمع‌آوری و اصلاح رسوب‌های آلوده (ع 116۷۵۲۱ 0111211ع5) ۲۳- جمع‌آوری گیاهان آغشته به نفت ([۵ 16۲۱۵۷ ۷2821211010) ۳- سوزاندن درجای نفت (ع ۳3۳۲۱۱۱ 1-5[1۷) ۴- شستشو با آب فراوان و ایجاد سیل مصنوعی (ع:۳1۵۵۵) ۱۵ آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) (ع1620178) 8 ۱ ۵۵[ 0-۷۹۷210۲۳ ۲01 ,۳۵۵۵0۲6 10۱-۳) ۶- آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) (ع/1۵1۱ 0010-۷۷216۳۳ ,1118-۳۳۵۵۵۳۵) ۱۷ آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) (۳[۹۱/۵ 1101-۷۷210۳۲ ,10۷-۳۳۵۵۵۲۵) ۱۸ آب‌پاشی با فشار بالا (آب گرم) (ع۲۳1۵۹1۱ع101-۷/21] ,۵۵2 ۳۳۵-ع1118) ۹- تمیز کردن با بخار آب (ع2/18ع۳1 /5162) ۰- تمیز کردن با ماسه پاشی (ع۳12۹118 5۵۱۵) ۱- استفاده از مواد جداکننده‌ها (11506۲۹۵۱1۹]) ۳- جداکننده‌های مخلوط (7115عع۸ 1۳۵2/1118 1۹10 ۳:۲) ۳- استفاده مواد افزاینده ویسکوالاستیسته (۵/15ع۸ ع۷1300-۳:12811) ۴- استفاده از مواد یکیار چه‌ساز (1۹عع۸ 12۳۲۵18]) ۵- استفاده از جامد کننده‌ها (۲5ع50110111) ۶- استفاده از مواد غیر جذاب در کناره رودخانه‌ها (۲1ع۳۲۵1۲۵۵1۱ 0۲۵11۵ لگ [۵ ۵ 1)) ۷- استفاده از مواد تمیزکننده سواحل (15/عع۸ 2108ع1ل) 11۵ع510۳) ۸- غنی‌سازی به کمک ریزمغذی‌ها (۱۵/۱1/ع۸1۳1611۳:۱۱۲1) ۹- پاک‌سازی به کمک پخش میکروب‌ها (ع2۵1عع5 [۳1۵ ۷11۲۵ |۳۵ ۸21) نفتی ک‌سازی از اساسی‌ترین تصمیماتی است که در گروه فرماندهی حادثه و با میم سطح بحران یا پارامترهای تعیین‌کننده آن نقشی اساسی خواهند ی اثرات منفی ناشی از به‌کارگیری ابزارها و مواد مورد استفاده است که ات زیست‌محیطی بوده و گاه تامدت‌ها ماندگار خواهند بود. -------- صفحهٔ بعد -------- برای این منظور حریم‌های منابع آب (رودخانه‌ها و دریاچه‌ها) حسب شرایط فیزیکی و زیست‌محیطی در ۱۲ دسته. تقسیم بندی شده و برای ارزیابی اثرات احتمالی روش‌های مختلف پاک‌سازی در هریک. معیارها و ضوابطی تعیین‌شده زیست‌گاه‌هاء اثرات روش‌های مختلف به تفکیک بررسی‌هایی صورت گرفته است. ۳-۴-۴ - ارزیابی اثرات روش‌های پاک‌سازی در حریم‌های منابع آب داخلی معیارهای زیر به منظور ارزیابی اثر وابسته هر تکنیک در غیاب ماده نفتی استفاده می‌شوند که در درجه اول اختلالات فیزیکی ناشی از روش‌های مکانیکی و اثرات مسمومیت ناشی از روش‌های شیمیایی و بیولوژیکی را شامل می‌شود. اترات اثرات را در زیستگاه‌ها و محیط‌های مختلف طبقه‌بندی شده است. مبنای این طبقه‌بندی به شرح زیر است: - کم: تخریب فیزیکی بر روی لایه‌ها و گیاهان حداقل است. احتمال اثر مسمومیت برای مدت‌زمان کوتاه و در محدوده مکانی کوچکی وجود دارد. احتمال احیا و ترمیم زیستگاه در طی شش ماه وجود دارد. - متوسط: تخریب فیزیکی بر روی لایه‌ها و گیاهان با افزایش پتانسیل فرسایش در زیست‌گاه‌های رسوبی ممکن است رخ دهد. اثر مسمومیت به‌گونه‌ای است که احیا و تشکیل زیست‌گاه ممکن است شش تا دوازده ماه طول بکشد. - زیاد: تخریب فیزیکی لایه‌ها و گیاهان مورد انتظار است. تکنیک‌های پاک‌سازی ممکن است پتانسیل ایجاد زیست‌گاه ممکن است بیش از دوازده ماه طول بکشد. - (۳: آن دسته از تکنیک‌هایی که برای یک زیستگاه به وضوح غیر موثر یا غیرقابل اجرا هستند با این علامت نشان داده می‌شود. - ه: برای مواردی که اطلاعات ناقص برای ارزیابی و تحلیل در غیاب ماده نفتی وجود دارد. استفاده می‌گردد. جدول ۵-۴ - اثر مرتبط روش‌های پاسخ در غیاب ماده نفتی -------- صفحهٔ بعد -------- استفاده از مواد ۸۵ سم -------- صفحهٔ بعد -------- ادامه جدول ۵-۴- اثر مرتبط روش‌های پاسخ در غیاب ماده نفتی زبستگاه ساحلی رودخانه‌های اسواحل |سازه‌های | سواحل کوچک انهرها سنگی مصنوعی ماسه‌ای |" روش‌های پاسخ بیولوزژیکی برای اند ن نوع از ماده نفتی قابل|اجرا نیست ۳-۴-۴ طبقه‌بندی روش‌های پاسخ به ماده نفتی در حریم‌های منابع آب این طبقه‌بندی می‌تواند به عنوان یک راهنما برای انتخاب روش پاک‌سازی بر مبنای اثرات محیطی مرتبط با آن د یک محیط یا زیست‌گاه معین. مورداستفاده قرار گیرد. سنجش هر روش با خود آن و در شرایط مختلف مساله قابل توجهی است که درنتیجه استاندارد و یگانه نبودن راه‌کار مورد نیاز برای پاک‌سازی است. اثربخشی مرتبط تنها داخل طبقه بندی گنجانده می شود به طوری‌که روش هایی با حداقل اثر می‌توانند کاربرد بیش‌تری داشته باشند و از این جهمت اثر زیست‌محیطی بیش‌تری داشته و یا اضافات بیش‌تری از ماده نفتی از زیست‌گاه حذف می‌شود. رده‌های طبقه‌بندی به شرح زیر تعریف شده‌اند: - ممکن است حداقل اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد. - ممکن است مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه داشته باشد. - ممکن است اثر نامطلوب محسوسی(محتمل نامطلوب) بر روی زیست‌گاه داشته باشد. - اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است. - (ح آن دسته از تکنیک‌هایی که به وضوح برای یک نوع ماده نفتی یا زیست‌گاه اتری ندارند (به عنوان مثال؛ عوامل جمع‌کننده بر روی مواد نفتی سنگین) و یا برای یک نوع از ماده نفتی قابل اجرا و کاربردی نیستند (به نمی‌تواند مورد آرزیابی قرار گیرد). ۱-۳-۴-۴ فرضیات استفاده شده اثرات منفی و شدت اثربخشی هر یک از روش‌هایی که در این دستورالعمل مورد بررسی قرار گرفته‌اند با فرضیاتی به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۸۷ - اجرای کامل روش‌ها: فرض بر این است که هر روش به صورت کامل و توسط نیروی انسانی مجرب و کارا زموده اجرا شود. به این معنی که برنامه زمان‌بندی و مکان‌یابی برای نصب و فعال‌سازی تجهیزات درست - ارزیابی اثرات براساس کاربرد منفرد هر روش است: ارزیابی‌های صورت گرفته در مورداستفاده از هر روش به روش های مختلفی به صورت هم‌زمان و ترکیبی استفاده نمود. در چنین شرایطی آرزیابی هر روش به صورت منفرد.ء دشوار خواهد بود. - اثربخشی مرتبط روش‌ها: آثربخشی نسبی هر روش از ملاحظات آساسی در انتخاب روش پاک‌سازی است. در این دستورالعمل این اثرگذاری تنها از دیدگاه زیست‌محیطی و در سه دسته موردبررسی قرارگرفته است. دسته اول روش‌هایی که در یک زیست‌گاه خاص کاملا بی‌تاثیر بوده و یا بلااستفاده هستند. این روش‌ها در لیست روش‌های قابل کاربرد برای زیست‌گاه مربوط آورده نشده‌اند ۹ دسته دوم به روش‌های بلااستفاده و بی‌تاثیر برای یک ماده نفتی تعلق داشته و در جداول روش‌های پاک‌سازی هر زیست‌گاه با خط تیره نمایش داده می‌شوند. دسته سوم روش‌های قابل‌استفاده‌ای هستند. که پس از اتمام عملیات پاک‌سازی, مقادیر قابل‌توجهی از مواد نفتی را برجای خواهند گذاشت. - رعایت محدودیت‌های موجود برای استفاده از یک روش خاص پاسخ: محدودیت‌هایی از قبیل ایمنی, شرایط جوی. حجم مواد نشتی و... محدوده وسیعی از سناریوهای محتمل را تشکیل می‌دهند؛ که در هر سناریو انتخاب گروهی از ابزارها و روش‌ها انتخاب خواهند شد. ۲-۳-۴-۴ - دسته‌بندی حریم‌های منابع آب و اثرات استفاده از روش‌های پاک‌سازی در هر یک ۱۲-۳-۴۴ آب‌های آزاد الف - توصیف زیست‌گاه محیط های اطراف آب‌های آزاد (مثل دریای عمان و خلیج‌فارس) در بدنه آب‌های فراوان هم‌جون دریاجه‌های بزرگ وجود دارند. بدنه آب‌های فراوان شرایط موج و جریان اقیانوسی را دارا هستند. هرچند جریان‌های دریاچه‌ای به طورکلی ضعیف است (کم‌تر از ۰/۵ متر بر ثانیه). -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها آب‌های آزاد نسبت به اثر نشتی مواد نفتی حداقل و متوسط حساسیت را دارند زیرا نرخ‌های انتقال و جابه‌جایی ارگانیسم‌ها به اندازه کافی سیال هستند تااز ناحیه تاثیر گرفته توسط نشتی خارج گردند. نواحی محصورشده و محافظت شده در دریاچه‌های بزرگ. آب‌های ساحلی و پا جنب ساحلی به دلیل نرخ رقیق‌سازی کندتر حساسیت بیش تری دارند. در صورت نشت مواد نفتی استفاده از نواحی و مناطقمتاتر شده بایستی برای یک دوره زمانی» برای کشتیرانی و دریانوردی» حمل و نقل, آب‌گیری و فعالیت‌های تفریحی و توریستی محدود گردد. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر زیستگاه - بوم‌گذاری * بهترین کارایی در شرایط کم موج و جریانات آرام * نگه‌داری مواد بنزینی نشت یافته به کمک بوم‌ها.ء ازنظر ایمنی می‌تواند مشکل‌ساز گردد. امااز بوم‌ها می‌توان برای منحرف کردن و دور کردن این مواد از منابع حساس نیز استفاده نمود. - سرباره گیری/ مکش * کارایی این روش با سرعت گرفتن جریان محدود می‌شود. * برای نشت بنزین به دلیل ملاحظات ایمنی قابل‌اجرا نیست. - سوزاندن در محل * این روش بیش تر مناسب نواحی دور از ساحل است. 9 در مورد مواد نفتی سنگین و نامحلول اشتعال و ادامه سوختن دشوار خواهد بود. ۹ مسایل ایمنی برای کارگرهاء کشتی‌ها و هواپیما باید مورد توجه قرار گیرند. * برای نشتی‌های بنزینی به علت مسایل ایمنی قابل اعمال نیست. - بازیافت طبیعی * از اجرای این روش کم‌ترین اثرگذاری بر مواد نفتی متوسط و سنگین انتظار می‌رود چراکه ماندگار بوده و ج -۲- مقداری اثر نامطلوب برای زیستگاه 9 جمع‌آوری فیزیکی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۸۹ به منظور اختلاط مواد در ستون آب. به مواد بنزینی شناور در سطح, آب اسپری می‌شود. - مواد جذب‌کننده * یک تکنیک. به جز برای نشتی‌های خیلی کم به طور مستقل قابل استفاده نیست. * از تبخیر نشتی‌های مواد بنزینی جلوگیری می‌کند. - حذف گیاهان آغشته به مواد نفتی ۹ درصورتی‌که مواد نفتی در گیاهان سطح آب به دام افتاده باشند. راه‌حل موثری خواهد بود. - عوامل امولسیون‌ساز * برای مواد نفتی هم‌چون مواد بنزینی که امولسیون ایجاد نمی‌کنند قابل اجرا نیست. - عوامل ویسکوالاستیک/ جامد کننده‌ها * برای نشت مواد بنزینی به دلیل مسایل ایمنی در طی استعمال و ممانعت تبخیر مناسب نیست. * این مواد اغلب برای مواد نفتی سنگین خیلی موثر و کارآمد نیست. زیرا به علت غلظت بالا فرصت مخلوط شدن در داخل مواد نفتی را پیدا نمی‌کنند. - پخش‌کننده‌ها * مانع تبخیر مواد بنزینی نشتی می‌شوند. * استفاده از آن برای مقایسه اثر مواد نفتی پخش‌شده در مقابل اثر مواد نفتی پخش نشده مورد نیاز است. * بر روی مواد نفتی سنگین یا هوازده اثری ندارد. - عوامل جمع‌کننده ٩‏ اغلب تحت شرایط آرام موثر است. * برای مواد نفتی سنگین قابلاجرا نیست زیرا ماده نفتی باید سیال باشد. * مانع تبخیر نشتی‌های بنزینی می‌گردد. - حذف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی و حذف مکانیکی مواد نفتی * تنهازمانی کارأمد هستند که مواد نفتی سنگین به صورت توده‌های بزرگ منعقد شده باشند. * انتقال کامل ماده نفتی سنگین به ندرت امکان‌پذیر است. - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) و پخش میکروب طبیعی * برای مواد بنزینی و مواد گازوییلی و نفت خام سبک به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابل‌اجرا نیست. * اطلاعات در زمینه اثربخشی و اثرات جانبی استفاده از این روش برای انواع دیگر مواد نفتی و کاربرد این روش در آب‌های آزاد. در آب‌های آزاد و شیرین, بسیار محدود است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۲-۲-۳-۴-۴- الف - توصیف ز: می تواند شامل طبیعی بالایی بر ابزی مهاجر و پر سیل» سیلاب ها ارزش بسیاری ه ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رود سطع ایستابی سیلاپ سطح ایستایی در شرایط نرمالِ سیلایدشد ماج کاال اصلی بزرگ شوری‌های متغیرء کانال‌های پر پیچ و خم و نرخ‌های جریان بالا (جریانات معمولا ب رودخانه‌ها لزوما قابلیت کشتیرانی برای کشتی‌های بزرگ را ندارند. محیط اطراف | دهاء پرکه‌ها و دیگر سازه‌های مصنوعی باشد و سیلاب‌ها از مشخصه‌های اصلی رودخ خوردارند. هم‌چنین فواید بیولوژیکی و انسانی وسیعی دارند. منابع بیولوزیکی مرتبط شامل ستوهاء ماهی‌ها و جانداران کف‌زی هستند که با نشت مواد نفتی با خطر مواجه می‌شوند ی رودخانه نواحی با حساسیت خیلی بالا را شامل می‌شوند که زیست‌گاه‌های پر اهمیتی رام ستند. استفاده از این رودخانه‌ها برای مقاصد تفریحی یا حمل 9 نفل نیز امکان‌پذیر است. خانه‌ها و دریاچه‌ها بشتر از ۰/۵ متر انه‌های بزرگ های جابجایی تجمع مرغان . تحت شرایط گونه‌های با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۹۱ آب‌گیرهای آب شرب» صنعت و خنک‌سازی به طور کامل در معرض خطر نشت مواد نفتی قرار دارند. هنگامی که لکه‌های نفت بر روی آب مشاهده می‌شوند. جریان‌های مختلط این لکه‌ها را در ستون آب محو می‌کنند. جریان‌های سریع گرداب‌هاء بند آب‌های میانی رودخانه, یخ‌بندان و سیلاب‌هاء ممکن است اقدامات پاسخ به نشت مواد نفتی را در رودخانه‌های بزرگ. دچار مشکل نمایند. از آن جایی که مواد نفتی امولسیون شده چگالی نزدیک به چگالی آب دارند. می‌توانند به سهولت در زیر سطح معلق و شناور گشته و در ستون آب باقی بمانند. هم‌چنین مواد نفتی قادرند در داخل ذرات رسوبی. جذب سطحی شوند. سپس در مرداب‌های ساکن ته نشین شوند. به طوری‌که پتانسیل آلوده نمودن این نوع از زیست‌گاه‌ها را دارا هستند. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب زیست‌گاه - بوم‌گذاری * اصولا برای منحرف کردن لکه‌های مواد نفتی بر روی آب به طرف نواحی کم جریان استفاده می‌شود. * نگه‌داری مواد بنزینی نشت یافته به کمک بوم‌هاء از نظر ایمنی می‌تواند مشکل‌ساز گردد. اما از بوم‌ها می‌توان برای منحرف کردن و دور کردن این مواد از منابع حساس استفاده نمود. - سرباره گیری/ مکش * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل ملاحظات ایمنی قابل اجرا نمی‌باشد. چ -۲- مقداری اثر نامطلوب برای زیستگاه - بازیافت طبیعی * تبخیر و پراکنش طبیعی برای مواد بنزینی و مشابه دیزل به طور سریع لکه‌های مواد بر روی سطح آب را از بین می‌برد. تحقیقات و بررسی‌های بیش‌تری صورت پذیرد. - جمع‌آوری فیزیکی * اسپری کردن آب به داخل مواد بنزینی نشتی, مخلوط شدن محصول در داخل ستون آب را افزایش خواهد داد. جذب کننده‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۲ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * در رودخانه‌های بزرگ به علت این‌که مواد نفتی سریع پخش و منتشر خواهند شد. احتمالا کاربردی نباشد. - سوزاندن در محل * در رودخانه‌ها به دلیل پخش سریع مواد نفتی ممکن است کاربردی نداشته باشد. - عوامل آمولسیون‌ساز - حذف گیاهان آغشته به مواد نفتی ممکن است در جایی که ماده نفتی در گیاهان شناور در امتداد ساحل و در داخل گرداب‌ها محبوس شده» گیاهان یا تغذیه از آن‌ها و هم‌چنین. مشاهده لکه‌های نفتی برای مدت طولانی. ضروری است. (مواد نفتی به دام افتاده در این گیاهان به مرور زمان و کاهش و افزایش شدت جریان. در رودخانه رها خواهند شد) - حذف نخاله‌های آغشته به مواد نفتی مشاهده لکه‌های نفتی برای مدت طولانی در محیط‌های آبی خواهد شد. - عوامل ویسکوالاستیک/ جامد کننده‌ها ۰ ممکن است بازیافت مواد نفتی تصفیه شده سخت و مشکل باشد. * امکان دارد برای رودخانه‌ها کاربردی نباشد زیرا ماده نفتی به سرعت پخش و پراکنده خواهد شد. * اغلب برای مواد نفتی سنگین خیلی موثر و کارآمد نمی‌باشد. بدین علت که از آن جایی که خیلی غلیظ هستند به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل مواد نفتی را نمی‌دهند. - جابجایی دستی ماده نفتی/ پاکسازی ۹ از ابزارهای دستی به منظور برداشتن انباشتگی نخاله‌های نفتی شده کوچک می‌توان استفاده نمود. ۹ کنترل عملیات از قایق‌ها به کاهش آسیب‌های وارده به محیط کمک خواهد کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳ - انتقال مکانیکی مواد نفتی ٩‏ ممکن است نیاز باشد که مقادیر زیادی از مواد نفتی/ نخاله‌های نفتی انباشته شده در بوم‌ها یا سرتاسر ساحل جمع‌آوری و بازیافت شوند. توصیه می‌شود که عملیات از قایق‌ها, فرماندهی و هدایت شود.ء چرا که عملیات‌های متکی بر ساحل, می‌توانند با اثرات موضعی بر سواحل همراه باشند. ج -۳-اثر محتمل نامطلوب (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - پخش کننده‌ها * از تبخیر انشتی‌های مواد بنزینی جلوگیری می‌کند. * برای مواد نفتی سنگین یا هوازده موثر نمی‌باشد. * درانشتی‌های زیاد.ء رقیق‌سازی محدود شده مواد نفتی پخش نشده در رودخانه‌هاء احتمال ایجاد مسومیت را افزایش می‌دهد. * اثرات بر روی آب‌گیرهای پایین دست آب باید مورد ارزیابی و تحلیل قرار گیرند. ج -۴ -اثر نامطلوب بیش‌تر بر روی زیست‌گاه - عوامل جمع‌کننده * به‌کارگیری این روش برای جریان‌های سریع و زیاد دشوار بوده و مواد نشتی را به مکانی دورتر هدایت * برای مواد نفتی سنگین به دلیل این‌که باید سیال باشند. کاربردی ندارد. - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) و پخش میکروب طبیعی * برای نشتی‌های مواد بنزینی و مشابه دیزل به دلیل این‌که آن‌ها به سرعت تبخیر می‌شوند. قابل اجرا ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - اطلاعات ناقصی برای تحلیل اثر و اثر بخشی برای آنواع دیگر مواد نفتی (به غیر از مواد بنزینی و مشابه دیزل) به ویژه برای کاربرد آن‌ها در رودخانه‌ها موجود است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۳-۴-۴ الف - نو دریا< خیلی ض کامل یخ ب - میزا دریا< بیولوژیکی ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و 3333333333 -۳-۲- دریاچه‌ها و مخازن کوچک دریاچه‌ها و مخازن کوچک به ۹ ۱ ۱ اس 8 :۱ نس ۰ اض ۱ ۱ ۳ 6 ۱ ار 4 . 0 ۱ 1 ی رگ ۱ ۱ را 1 ۱ : ۱ ۰ َ 5 تلع ایستنابی سیلاب ۳ ۱۱ رس ی یلع اد.نان نها ای : گل ارگانییگ 9 ۱ 1 گل ازگانیگ ۱ خاگیرگ | ۱ خاگبرگ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ گل ارگادیگ ۱ ۱ ۱ ۱ اس ۱ ۱ ۱ ۱ محدوده) ل( ۱ ۱ مندودد اشباغ | ۱ ۱ ۱ اشباع جه اج محدوده مستفرق سوه ایآ آزان سس وچ مندودد مستفرق وج و ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ها و مخازن بسترهای ساکن آب با اندازه‌ها و عمق‌های متغیر هستند. به طور کلی, در آن‌ها موج‌ها و ج ههای کوچک و مخازن نسبت به اثرات نشتی مواد نفتی از حساسیت متوسط و بالایی برخوردارند. ایر د ریاچه‌ها وججوووحتت5 ن میزان بوده و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ 1۵ ممکن است ماهی‌های ارزشمندی را در خود داشته باشند. دریاچه‌های کوچک محل فعالیت‌های تفریحی به‌شمار می‌روند. تالاب‌های مرتبط به آن‌ها نیز از بیش‌ترین میزان حساسیت برخوردارند. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - بوم‌گذاری نگه‌داری مواد بنزینی نشت یافته به کمک بوم‌ها. از نظر ایمنی می‌تواند مشکل‌ساز گردد. اما از بوم‌ها می‌توان برای منحرف کردن و دور کردن این مواد از منابع حساس نیز استفاده نمود. - سرباره‌گیری/ مکش * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل مسایل ایمنی قابل اجرا نیست. * عملیات‌های زمینی به محل‌های خاص و مانیتورکردن نیاز دارند تا خرابی‌های فیزیکی حداقل شوند. - مواد جذب کننده * استعمال بیش از حد منجر به تولید فاضلاب می‌شود. * از تبخیر نشتی‌های مواد بنزینی جلوگیری می‌کند. ج -۳- مقداری اثر نامطلوب برای زیست‌گاه - بازیافت طبیعی کم‌ترین اثر برای مواد نفتی سبک را دارد. اما اثر قابل توجهی برای مواد نفت خام رده متوسط و مواد سوختی سنگین‌تر دارد زیرا آن‌ها بر روی زیست‌گاه‌های ساحلی اثر می‌گذارند. - سوزاندن در محل * اثر محیطی کم‌تری در زمستان دارد. زمانی که برف و یخ مقداری محافظت را ایجاد می‌نماید و گیاهان و جانوران بیش‌تری در خواب زمستانی هستند. * نگه‌داری بنزین نشت شده از نگاه ایمنی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. مگر این که ایمنی آن به کمک شرایط محیطی (از قبیل محبوس شدن بنزین به وسیله یخ) تأمین گردد. - عوامل جمع‌کننده ۹ اغلب تحت شرایط آرام موثر و کارآمد است. * در صورتی که در زیست‌گاه‌ها و محیط‌های حساس مورد استفاده قرار می‌گیرند. بایستی با فرآیند بازیاشت همراه باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * برای مواد نفتی سنگین موثر نمی‌باشد زیرا مواد نفتی بایستی سیال باشند. - حذف نخاله‌های آغشته به مواد نفتی * نخاله‌ها ممکن است به مناطق زندگی و آشیانه‌ها مرتبط گردند. از این جهت ممکن است لازم باشد اترات * برای این کار از قایق‌های کوچک استفاده شود تا توزیعات فرعی به حداقل برسند. - حذف گیاهان آغشته به مواد نفتی جریان‌های آب باشد. 9 جمع‌آوری فیزیکی ۹ باید مراقب رانده شدن مواد نفتی به داخل ستون آب یا رسوب بود. - عوامل ویسکوالاستیک/ جامد کننده‌ها * عوامل ویسکوالاستیک توسط اصلاح کلی بازیافت مواد نفتی از سطح آب. نفتی‌شدن مجدد خطوط ساحلی را کاهش می‌دهند. * برای نشتی‌های مواد بنزینی به دلیل ملاحظات ایمنی در طی دوره کاربرد و جلوگیری از تبخیر قابل اجرا * برای مواد نفتی سنگین که خیلی ویسکوز هستند و اجازه مخلوط شدن محصول در داخل ماده نفتی را ج -۳-اثرات نامطلوب احتمالی (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - حذف/ پاک‌سازی دستی مواد نفتی ۹ عدم کارایی ذاتی در روش‌های پاک‌سازی دستی مواد نفتی مایع از محیط‌های آبی, سبب استفاده از تعدادی نیروی انسانی زیاد یا ورود و خروج‌های متوالی به منبع آبی می‌شود که این عامل سبب آلودگی لایه‌های مختلف و سواحل می‌گردد. * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل ملاحظات ایمنی قابل اجرا نمی‌باشد. - حذف مکانیکی مواد نفتی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۹۷ ۹ ممکن است به تکنیک‌های بازیافت نفوذی" نیاز باشد. ج -۴ - بیش ترین اثرات نامطلوب بر روی زیست‌گاه پخش کننده‌ها ۹ از تبخیر نشتی‌های مواد بنزینی جلوگیری می‌نماید. ۰ این امکان وجود دارد که در عمق‌های کم آب 9 نرخ‌های پایین رقیق‌سازی از مخلوط‌های 0 ش‌کند ده ماده ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - عوامل امولسیون‌ساز برای مواد نفتی هم‌چون بنزین که به صورت امولسیون نمی‌باشند. قابل اجرا نیست. * داده‌های مسمومیت برای ارزیابی اثر محیطی استفاده محیط آب شیرین کم عمق کافی نمی‌باشد. - غنی‌سازی غذایی و پخش میکروب طبیعی * برای نشتی‌های مواد بنزینی به دلیل این‌که آن‌ها به سرعت تبخیر می‌شوند. قابل اجرا نیست. * اطلاعات ناقص برای تحلیل اثر و اثر بخشی برای انواع دیگر مواد نفتی وجود دارد. * برای جلوگیری از اضافه بار مواد غنی‌کننده آب در محیط‌های آبی کوچک یا مسدود. ملاحظات ویژه‌ای وجود دارد. 1- 131۳۹۱۷۵ 1600۷۵۲۷ 10165 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۲-۳-۴-۴ الف - توصیف رود خانه ه می‌ شوند. جر وسیعی از بس شده توسط : ۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه ۴- رودخانه‌های کوچک و نهرها رودخانه‌های کوچک و نهرها زیست‌گاه ای کوچک و نهرها از طریق عمق‌های کم آب (به طور کلی ۱ تا ۲ متر) و کانال‌های باری بان آب با فاصله از پایین دست و در تمامی فصول خیلی زیاد تغییر می‌کنند. این گروه‌بند ترهای آبی را از نهرهای جریان‌سریع با آبشارهای کم و بسترهای سنگی و شنی تانهرهای کوچ ود گردند و راه‌بندهای میانی کانال و جزیره‌ها قادرند جریان آب را در داخل چند کانال ر فصل سرما ممکن است یخ. اندازه‌گیری‌های پاسخ در این زیست‌گاه را پیجیده‌تر نماید. ها و دریاچه‌ها کی محدوده ک محصور اله‌هاو با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۹۹ رودخانه های کوچک و نهرها نسبت به اثر نشتی مواد نفتی از حساسیت متوسط و بالایی برخوردار هستند. نشتی‌های مواد نفتی ممکن است بیش تر از یک اثر بر رودخانه‌های کوچک و نهرها نسبت به رودخانه‌های بزرگ داشته‌باشند که این مساله ناشی از تنوع شرایط هم‌چون شرایط جریان کم‌ترء نرخ‌های رقیق‌شدگی پایین‌ترء انرژزی کلی کم‌تر و حوزه بزرگ‌تر معمولا لکه‌های مواد نفتی بر روی آب هر دو ساحل را آلوده می‌نمایند و مواد نفتی غیر ویسکوز به آسانی در جریان‌های کم عمق در داخل تمام ستون آب حل می‌شوند و اساسا ارگانیسم‌های آبزیان و دریازیان در معرض مواد نفتی مختلف پستانداران, پرندگان, خزندگان و دوزیستان از زیست‌گاه ساحل نهر استفاده می‌نمایند. نشتی‌های مواد نفتی منابع برنامه پاسخ سریع‌تر و موثرتری برای جلوگیری از ورود آلودگی به آب‌گیرهای آب شرب مناطق پرجمعیت یا ورود آلودگی به زیست‌گاه‌های خاص, مورد نیاز خواهد بود. ج -روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - بوم‌گذاری * در مناطقی با جریان کم برای منحرف نمودن لکه‌های مواد نفتی به سمت نقاط جمع‌آوری استفاده می‌شود. * نگه‌داری مواد بنزینی نشت یافته به کمک بوم‌ها. از نظر ایمنی می‌تواند مشکل‌ساز گردد. اما از بوم‌ها می‌توان برای منحرف کردن و دور کردن این مواد از منابع حساس نیز استفاده نمود. * اثربخشی پایینی برای جریانات تند. آب‌های کم عمق و سواحل با شیب تند انتظار می‌رود. - سرباره‌گیری/ مکش بازیافت نشتی‌های بزرگ مواد بنزینی می‌تواند با کمک فوم آتش‌نشانی انجام شود؛ اما برای این کار به دلیل وجود بخارهای سمی, حفاظت تنفسی برای نیروی انسانی ضروری است. - جاذب‌ها * برای جذب مواد نفتی در لایه‌های نازک سطحی در محدوده پشت بوم‌ها و در در مناطق کم جریان یا در امتداد ساحل استفاده می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها لگدمالی ساحل نهر و زیست‌گاه‌های بستر در طی عملیات بازیاشت می‌تواند گیاهان اطراف نهر را از بین برده و سبب نفوذ مواد نفتی به داخل رسوبات سواحل گردد. ٩‏ استعمال بیش از اندازه منجر به تولید فاضلاب و ضایعات اضافی می‌گردد. - راه‌بندها (سدها)/ خاک‌ریزها * در صورت احداث آنی این بندها پتانسیل ایجاد تخریب فیزیکی و آلودگی رسوبات وجود دارد. * اگر تمامی و قسمت اعظم جریان منحرف شود. باید نیاز آبی پایین‌دست برای جلوگیری از لطمات بعدی, مورد آرزیابی و پایش مداوم قرار گیرد. خاک‌ریزهایی که مستقیما در برابر لکه احداث می‌شوند می‌تواند همانند کانال‌های جانبی, برای جداسازی لکه از سطح استفاده نمود. ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - جمع‌آوری فیزیکی * ممکن است که این روش تنها روش ممکن برای خارج کردن مواد نفتی به دام افتاده درپشت تنه‌های درخت. گیاهان سطحی, سنگ‌ها و سایر موانع موجود در مسیر برای هدایت آن‌ها به محل‌های در نظر گرفته شده در پایین‌دست باشد. * اسپری کردن نشتی‌های مواد بنزینی می‌تواند مواد نفتی را در داخل ستون آب مخلوط کند. * تبخیر و انتشار برای نشتی‌های مواد بنزینی و مشابه دیزل به طور سریع لکه‌های روی سطح آب را منتقل * برای تمام حالت‌های نشت مواد نفتی, بازیافشت مواد نفتی آزاد یا جمع شده با هدف حفاظت از منابع - حذف نخاله‌های آغشته به مواد نفتی * مواد نفتی انباشته شده را آزاد کرده و نرخ رهاسازی طبیعی را افزایش خواهد داد. - عوامل ویسکوالاستیک/ جامد کننده‌ها * فاکتورهای ویسکوالاستیک. می‌توانند بازیافت مواد نفتی انباشته شده را در شرایط بحرانی» تسریع کنند. * فاکتورهای جامدساز می‌توانند مواد بنزینی را جمع‌آوری نموده و مانع انتقال آن‌ها با پایین‌دست شوند. * برای مواد نفتی سنگین کارأمد نیستند چراکه به دلیل بالابودن ویسکوزیته این مواد. محصول اجازه مخلوط شدن در داخل مواد نفتی داده نمی‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۰۱ ۹ ممکن است به جابه‌جایی مواد نفتی انباشته در گیاهان شناور و کناره‌ها نیاز باشد. در مناطق حساس زیستی, گیاهان آلوده شده به مواد نفتی بایستی برای جلوگیری رهاسازی نفت به مرور زمان» یا آلوده شدن ثانویه حیات وحش, از محدوده خارج گردند. * بایستی پرسنل عملیات برای جلوگیری از آسیب‌رسانی به سواحل, به صورت مرتب بازدید و پایش گردند. - سوزاندن در محل * حفاظت از گیاهان مجاور نهر سخت و مشکل است. * سوزاندن مواد بنزینی ممکن است با مشکلات ایمنی همراه باشند. اما در صورت وجود شرایط امن محیطی می‌توان این مواد را درجا سوزاند. * در زمستان به دلیل نبود پوشش گیاهی. موجودات زنده و پایین بودن دما از خطر کم‌تری برخوردار است. ٩‏ ممکن است در نهرهایی با جریان سریع یا در جایی که حفظ و نگه‌داری حداقل ضخامت لکه‌ها بر روی آب (۱ تا ۳ میلی‌متر) سخت و مشکل باشد. کاربردی نباشد. ج -۳- اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - جابه‌جایی دستی مواد نفتی/ پاکسازی * برای مواد نفتی سنگین نسبت به مواد نفتی سیال که سریع پخش می‌شوند. کارآمدتر و عملی‌تر است. * احتمال آلودگی سواحل نهر از طریق جابه‌جایی پرسنل عملیات وجود دارد. - حذف مکانیکی مواد نفتی * این روش تنها زمانی که مقادیر زیادی از مواد نفتی جامد شده در کانال نهر انباشته‌شده باشد. مد نظر قرار می‌گیرد. در ضمن در چنین شرایطی مواد نفتی باید با سرعت جابه‌جا شوند. ج -۴- بیش‌ترین اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - پخش کننده‌ها * اضافه کردن بیش‌از حد این مواد به مواد نفتی داخل ستون آب. احتمال مسمومیت حاد ارگانیسم‌های طبیعی آبزی را افزایش خواهد داد. - عوامل جمع‌کننده ٩‏ مسمومیت در مراحل اولیه زندگی موجودات ساکن در آب از اهمیت خاصی برخوردار است. ویسکوزیته مواد نفتی باید تا حدودی کم باشد. از این‌رو برای مواد نفتی سنگین مناسب نیست. -------- صفحهٔ بعد -------- ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - عوامل امولسیون‌ساز * داده‌های کافی در ارتباط با احتمال ایجاد مسمومیت. برای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی استفاده از این مواد در محیط‌های کم عمق آب شیرین» موجود نیست. * برای مواد نفتی هم‌چون بنزین که امکان امولسیون برای آن‌ها وجود ندارد. مناسب و قابل اجرا نمی‌باشد. * غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) و پخش میکروب طبیعی * برای نشتی‌های مواد بنزینی که به سرعت تبخیر می‌شوند. قابل اجرا نیست. * اطلاعات کافی در مورد اثر و اثر بخشی, به ویژه برای کاربردها در رودخانه‌های کوچک و نهرها.ء موجود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ند ۵-۲-۳-۴-۴ این نوع خ شکاف ها و سور ب - میزان ح. قرارگیری در م وجود دارد اما وین درنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۲/۰۳ 33333333333 آبه ها رده .0۱ ۱ ۵ تم سپ [۵ ی 1 4 ی ۳ مر ده هه کم 0 ۱ | بر صخره از ان / ۸ 9 ۳ ری ۹ ار [ ۱ ۱ ۸1 ۱ 1 ی ۸ آب های عمیقم هه 2 ۱ 1 محدوده عمق نرمال ۹/۵۲۲ زبستگاه اخ‌های متعددی باشند. شیب خط ساحلی از تخته‌سنگ‌ها و صخره‌های عمودی تا سواحل س هم چنین می‌تواند یک لایه نازک شن و رسوبات شنی بر روی سکوهای سنگی نیز وجود داش شدن آن در اثر موج‌های طوفانی وجود دارد. ۳ و با ترک‌ها. گی به میزان -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها مواد نفتی در سواحل بدون حفاظ ممکن است تا حدودی به کمک بازگشت امواج از ساحل, دور از ساحل نگه داشته شوند. در سواحل دارای حفاظ مواد نفتی به سطوح سنگی چسبیده و شکاف‌های موجود در این سواحل می‌توانند محل خوبی برای تشکیل حوضچه‌های مواد نفتی باشند. ماده نفتی در رسوبات سطح این بسترها به راحتی نفوذ می‌کند. در این حالت مواد نفتی سنگین در ترکیب با رسوبات لایه‌ای سیاه و ضخیم با ماندگاری بالا به وجود می‌آورند. در صورتی که مواد نفتی سبک‌تر لایه‌ای از رسوبات آلوده تولید می‌کنند که عموما به کمک امواج شسته شده یا در اثر تبخیر پاک‌سازی می‌شوند. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب زیست‌گاه در مورد سنگ بسترهای سرپوشیده ممکن است به دلیل نرخ پایین پاک‌سازی طبیعی, نیاز به روش‌های * در نشتی‌های بزرگ به علت مقدار زیاد ماده نفتی موجود ممکن است به روش‌های دیگر پاک‌سازی نیز نیاز باشد. - حذف و خارج کردن نخاله‌ها * درجه نفتی شدن انتقال یا عدم انتقال نخاله‌ها را تعیین می‌کند. هم‌چنین از بین بردن نخاله‌ها به نوع استفاده انسان‌ها از منبع مورد نظر یا وجود منابع حساس بستگی دارد. - جذب کننده‌ها * از آن جایی که نرخ انتقال فیزیکی مواد نفتی سنگین در چنین محیطی کند خواهد بود. از این‌رو ماده نفتی کم‌تری برای بازیافت توسط جاذب‌ها باقی خواهد ماند. ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) 9 بیش‌ترین اثر را بر روی مواد نفتی سیال تازه دارد. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی ۹ استفاده از آن برای مواد بنزینی ممکن است ماده نفتی را به زیست‌گاه‌هایی با حساسیت بیش‌تر منتقل کند. - آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۵ عمدتا برای مواد نفتی خام رده متوسط مادامی که تازه و مایع است. قابل استفاده است. * در جابه‌جا نمودن ماده نفتی از غارها و حفره‌ها و گودال‌های رسوب بر روی سنگ بستر می‌تواند موثر باشد. * به دلیل مشکل بالا بودن خاصیت سیالی مواد نفتی دیزلی و متوسط و دشواری برداشت دستی آن‌هاء باقی ماندن مقادیری از آلودگی دور از انتظار نخواهد بود. * برای مواد نفتی سنگین در قطعات خشکی و از درون شکاف‌ها مناسب و کاربردی است * برای نشتی‌مواد بنزینی به دلیل ملاحظات و مسایل ایمنی قابل اجرا نیست. - سوزاندن در محل * می‌تواند به طور موثری انباشته‌های ماده نفتی سنگین را از بین ببرد. * نگرانی‌هایی در مورد آلودگی هواء اثر دمایی بر روی زندگی گیاهان و جانوران آن ناحیه. خاصیت فیزیکی پسماند وجود دارد. - عوامل پاک‌سازی ساحل * احتمالا تنها تکنیک برای پاک‌سازی مواد نفتی چسبناک بدون استفاده از آب گرم با فشار زیاده این روش - مواد جامد کننده * از بازگشت ماده نفتی به داخل آب جلوگیری می‌کند و اغلب برای انباشته‌های سنگین ماده نفتی جمع شده بر روی سنگ بستر های شیب‌دار مناسب هستند. * برای مواد نفتی سنگین, از آن جایی که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل ماده نفتی را نمی‌دهند موثر و کارآمد نمی‌باشد. - آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) * هر ارگانیسم در ناحیه کاربرد. توسط آب به طور نامطلوبی تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. 9 بیش‌ترین اثر را بر روی نفت خام سنگین دارد به نحوی که حرارت ماده نفتی را سیال‌تر می‌کند. ج -۳-اثرات نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابل اجرا نیست. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ توجه وبژه برای جلوگیری از غنی شدن بیش از حد یا مسمومیت احتمالی ناشی از وجود آمونیاک مورد ب این روش برای مواد نفتی سبک‌تر که لایه‌های نازک تری روی آب تشکیل می‌دهند موترتر بوده 9 در مورد مواد نفتی سنگید که تولید کننده لایه‌های ضخیم‌تر هستند با حتی در مورد مواد نفتی که مدتی در معرض هوا قرار گرفته‌اند (هوازده) اتربخشی کم‌تری دارد. 9 آب پاشی با فشار بالا (آب گرم) ٩‏ احتمال کشته‌شدن هرگونه ارگانیسم موجود در محل وجود دارد؛ استفاده از این روش تنها در مناطق ج -۴ - بیش ترین اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - پاک‌سازی با بخار و ماسه پاشی جزو تکنیک‌های خیلی مضر و مخرب است که هرارگانیسم موجودی را خواهد کشت. ۹ تنهابه دلایل زیبایی محیطی در موارد خیلی محدود مورد استفاده قرار می‌گیرد. در زمینه اثر و میزان انربخشی آن اطلاعات ناکافی و ناقص وجود داد. - استفاده از مواد پیش پاک‌کننده در سواحل (پیش پاک‌سازی) * اطلاعات ناقصی در مورد محصولات در دسترس, میزان اثربخشی یااثر آن‌ها موجود است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تدوین ۶۲-۳-۴۴ الف - توصیف زی سازه های مصن مانند ریپ‌رپ و < تفریح‌گاه‌های سا ب - میزان حساب. این سازه‌ها در دلایل متفاوتی از در مناطق شهری, برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۲/۰۳ سازه‌های مصنوعی پچ و محدوده تغییرات سطح آب ماسه وگل ۱ در شرابط معمول ست‌گاه وعی. سازه‌های عمودی محافظ ساحلی از قبیل دیواره‌های ساحلی, پایه‌های پل و تیغ عفاظ کرانه‌هاء موج‌شکن‌ها و اسکله‌ها را شامل می‌شوند. سازه‌های عمودی از بتن. چو ن‌ها معمولا در زیر سطح آب قرار می‌گیرند. هرچند در جلوی دیواره ساحلی مو علی و مناطق مسکونی رواج دارند. سته به فرآیند پاک‌سازی طبیعی محدوده حساسیت گسترده‌ای دارند. پاک‌سازی در اب کاهش تماس انسان با مواد نفتی در نقاط ساحلی توسعه‌یافته و موارد مشاب صورت - ۵ 4 ههاو حفاظ‌ها ب و ورق موجدار تواند ساحل با ن محدوده‌ها به -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها به‌طورکلی سازه‌های عمودی در مقابل ماده نفتی غیرقابل نفوذند. آما ماده نفتی قادر است سطوح ناصاف و زبر را به شدت پوشانده و یک‌لایه از مواد نفتی را در خط ساحلی تشکیل دهد. در چنین شرایطی در هنگام طوفان‌ها. ماده نفتی به سمت بالا و محدوده زیست‌گاه‌های خاکی 9 زمینی پرتاب خواهد شد. مسایل 9 مشکلات یاک‌سازی سنگ‌ریزه‌ها به دلیل فضاهای متخلخل بزرگ مابین سنگ‌ریزه و انباشت فراوان نخاله اهمیت خاصی پیدا می‌کند. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - حذف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی و جابه‌جایی نخاله * برای جابه‌جا نمودن نخاله‌ها و مقادیر کم از مواد نفتی باقی‌مانده موثر است. - آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) استفاده می‌شود. این روش حتی برای مواد بنزینی در نواحی آلوده‌شده کارآأمد است. * دراین روش ممکن است رسوبات آغشته به مواد نفتی به داخل زیست‌گاه‌های تحتانی مجاور ساحل رانده * انجام آب پاشی رود مواد نفتی سنگین احتمال باقی ماندن مقادیر زیادی از این مواد را به همراه خواهد ۹ استفاده از این روش برای نشت مواد بنزینی ممکن است سبب انتقال این مواد به زیست‌گاه‌های حساس‌تر - جذب‌کننده‌ها * در امتداد ریپ‌رپ‌ها و برای جذب لایه‌های نازک از مواد نفتی باقی‌مانده از سایر فرآیندهای پاک‌سازی * از آن جایی‌که نرخ پاک‌سازی فیزیکی مواد نفتی سنگین به کمک این جلذب‌ها پایین است لذا ماده نفتی کم‌تر برای بازیافت به دست خواهد آمد. ٩‏ استعمال بیش از اندازه از جاذب‌ها منجر به تولید ضایعات و فاضلاب مازاد می‌گردد. - مکش * استفاده از روش مکش ماده نفتی جمع شده در حفرات در مراحل ابتدایی. سبب افزایش نرخ بازیاشت و * این روش تنها قادر است لایه‌های ضخیم ماده نفتی را جمع‌آوری کند. بنابراین باقی ماندن مقادیر زیادی از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۹ - بازیافت طبیعی * برای مواد نفتی سبک‌تر بیش‌ترین اثر را دارد. * در مورد مواد نفتی سنگین‌تر»ء ممکن است استفاده از این روش. جمع‌آوری باقی‌مانده‌های پایدار ترکیبات ج -۲۳- تا حدی اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - شستن به کمک آب * برای دیواره ساحلی قابل اجرا نیست؛ بر روی ریپ‌رپ‌ها تنها هنگامی موثر است که ماده نفتی سیال است. انسان‌ها در خطر است. از این روش استفاده نمود. * استفاده از این روش برای جابه‌جا کردن مواد نفتی سنگین, احتمالا با مقادیر زیاد پسماند همراه خواهد بود. ٩‏ ممکن است برای نشتی‌های بنزین, ماده نفتی را به سمت زیست‌گاه‌های حساس‌تر منتقل کند. - آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) * تنها زمانی که ماده نفتی سیال است موثر است. * اسپری آب هدایت شده می‌تواند به انتقال ماده نفتی انباشته شده (حتی اگر بنزین باشد) کمک کند. * استفاده از این روش برای جابه‌جا کردن مواد نفتی سنگین, احتمالا با مقادیر زیاد پسماند همراه خواهد بود. ۹٩‏ ممکن است برای نشتی‌های بنزین» ماده نفتی را به سمت زیست گاه‌های حساس‌تر منتقل کند. - آب‌پاشی با فشار کم آب‌پاشی با فشار زیاد (آب گرم) * فرض می‌شود که هیچ‌گونه اجتماع بیولوژیکی یا سراشیبی آنی در منطقه عملیات وجود ندارد. اغلب به آب با دماهای بالا نیاز است تا مواد نفتی را به‌صورت سیال تغییر دهد. 9 معمولا به فشار بالا برای پاک‌سازی مواد نفتی هوازده از لایه‌های جامد مانند ریپ‌رپ‌ها نیاز است. - عوامل پاک‌سازی خط ساحلی * هر نوع از مواد نفتی دارای مسمومیت و قابلیت بازیافت خاص خود است که در این روش باید مدنظر قرار - عوامل جامدساز * این مواد برای بازیافت و کنترل اثرات طولانی‌مدت رهاسازی تدریجی مواد نفتی (حتی بنزین) به کار می‌روند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * برای مواد نفتی سنگین, از آن جایی‌که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل ماده نفتی را نمی‌دهند. تاثیرگذار نیست. - سوزاندن در محل * لایه‌های ضخیم نفتی که بیش‌تر به‌صورت لکه‌های ایزوله تشکیل می‌شوند. معمولا امکان دسترسی و سوزاندن کم‌تری دارند. مسایلی که در مورد آلودگی هوا و ماهیت فیزیکی پسماندهای سوختن مواد نفتی وجود دارد. بایستی * در مناطق توسعه‌یافته ملاحظات مربوط به‌سلامت عمومی نکات اساسی خواهند بود. ج -۳-اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابل‌اجرا نیست. * توجه ویژه برای جلوگیری ازغنی شدن بیش از حد یا مسمومیت احتمالی ناشی از وجود آمونیاک موردنیاز * این روش برای مواد نفتی سبک‌تر که در لایه‌های نازک‌تری روی آب تشکیل می‌دهند موثرتر بوده و در مورد مواد نفتی سنگین که تولیدکننده لایه‌های ضخیم‌تر هستند یا حتی در مورد مواد نفتی که مدتی در معرض هوا قرارگرفته‌اند (هوازده) اثربخشی کم‌تری دارد. - پاک‌سازی با بخار و شن‌زنی تنها به دلایل زیبایی محیطی در موارد خیلی محدود مورد استفاده قرار می‌گیرد. ج -۴-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است * در زمینه اثر و میزان اثربخشی, به ویژه برای کاربردهایی بر روی سازه‌های مصنوعی اطلاعات ناکافی و ناقص وجود داد. - استفاده از مواد شیمیایی برای پیش پاک‌سازی سواحل * اطلاعات ناقصی در مورد محصولات در دسترس, میزان اثربخشی یااثر آن‌ها وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۴-۴ ب - میزان < سواحل ۰ به طورکلی ا ۷- سواحل ماسه‌ای محدوده تغییرات سطح آب در شرایط نرمال زیست‌گاه اسه‌ای شامل یک لایه متشکل از رسوبات است که به طورکلی کوچک‌تر از ۲ میلی‌متر و بزرگک اندازه گل و رس هستند. ممکن است خط ساحلی, شامل ماسه‌های یک اندازه یا مخلوط‌های نام اسه‌ای از میزان حساسیت متوسط و متمایل به حساسیت بالایی نسبت به نشتی‌های مواد نفتی بن سواحل اجتماعات بیولوژیکی قابل ملاحظه و بزرگی ندارند به استثنای مکان‌هایی که : ۱۱) تر از گل و پهنای کم برخوردارند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ 7۳ «دستورالعملمدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها تمایلاتی برای محافظت زیست‌گاه مطرح است و شامل رسوبات خیلی کم گلی هستند؛ بنابراین این احتمال وجود دارد که اثرات اکولوژیکی, اندازه و مقدار محدودی به دلیل کارایی بیولوزیکی طبیعی داشته باشند. سواحل ماسه‌ای در مناطق پاک‌سازی ماسه قادر است به سرعت لایه‌های نفتی شده را مدفون نموده و در سواحل تفریحی که به طور فراوانی از آن‌ها استفاده می شود. معمولا پاک‌سازی‌های پرهزینه به منظور انتقال و پاک‌سازی ماده نفتی تا حدی که امکان دارد. لازم است. ممکن است لازم باشد در زمانی که مقادیر فراوان رسوبات منتقل می‌شود. این رسوبات با مواد تمیز جایگزین گردد (هم چنین رفت و آمد بر روی ماسه می‌تواند ماده نفتی را بیش‌تر و عمیق‌تر به داخل ماسه وارد نماید). ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - جابه‌جایی نخاله * درجه نفتی شدن انتقال یا عدم انتقال نخاله‌ها را تعیین می‌کند. هم‌چنین از بین بردن نخاله‌ها به نوع استفاده انسان‌ها از منبع مورد نظر یا وجود منابع حساس بستگی دارد. - بازیافت طبیعی * برای نشتی‌های کوچک. انواع مواد نفتی سبک‌تر و در نواحی دوردست اثر کم‌تری دارد. * تنها هنگامی که ماده نفتی سیال بوده و سطح شنی باشد. موثر خواهد بود. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی * برای نشتی‌های بنزین, ماده نفتی را به سمت زیست‌گاه‌های حساس‌تر منتقل کند. - جذب‌کننده‌ها * برای نشتی‌های بنزینی به علت تبخیر سریع آن‌ها قابل‌اجرا نیست. ٩‏ استعمال بیش‌ازحد به تولید ضایعات و فاضلاب اضافی منتهی می‌گردد. * ازآن جایی‌که نرخ انتقال فیزیکی مواد نفتی سنگین در چنین محیطی کند خواهد بود. ازاین‌رو ماده نفتی کم‌تری برای بازیافت توسط جاذب‌ها باقی خواهد ماند. ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - حذف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۳ * انتقال رسوب و مسایل فرسایش و انهدام و دورریزی ضایعات به حداقل می‌رسد. * اساسا زمانی که ماده نفتی روی سطح است. موثر است نه هنگامی‌که زیر شن تمیزمدفون شده باشد * ازآن جایی‌که بنزین سریع تبخیر می‌شود. استفاده از روش دستی که منجر به برهم زدن زیست‌گاه» رعایت ملاحظات ایمنی پرسنل و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود در توازن با مزایای پاک‌سازی نخواهد بود. - حذف مکانیکی مواد نفتی سبب جابه‌جایی حجم بالایی از ماسه تمیز به همراه ماسه آلوده می‌شود. * در سواحل برتردد و هنگامی که طول زیادی از ساحل آلوده شده است. مورد استفاده قرار می‌گیرد. * ازآن‌جایی‌که بنزین سریع تبخیر می‌شود. استفاده از روش دستی که منجر به برهم زدن زیست‌گاه» رعایت ملاحظات ایمنی پرسنل و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود در توازن با مزایای پاک‌سازی نخواهد بود. - آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) * تنها زمانی موثر است که ماده نفتی سیال است و به سستی به رسوبات می‌چسید. * بایستی فشار به منظور حداقل کردن شسته شدن ماسه به پایین‌دست بهینه گردد. * استفاده سریع از این روش می‌تواند از نفوذ عمقی مواد نفتی جلوگیری کند. * هنگامی که به همراه آب‌پاشی از این روش استفاده شود مقدار ضایعات مربوط به جذب‌کننده‌ها را حداقل * می‌تواند ماده نفتی غیر چسبناک را از روی لایه‌های ماسه‌ای کاملاء اما به‌آرامی مکش کند. - اصلاح رسوبات * برای رسوباتی که به مقدار کم آلوده شده‌اند. مناسب است. به‌عنوان یک مرحله نهایی پاک‌سازی برای آراستن ساحل‌های تفریحی بشمار می‌رود. * از آن جایی‌که بنزین سریع تبخیر می‌شود. استفاده از روش دستی که منجر به برهم زدن زیست‌گاه, رعایت ملاحظات ایمنی پرسئل و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود در توازن با مزایای پاک‌سازی نخواهد بود. - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) * توجه ویژه برای جلوگیری از غنی شدن بیش‌ازحده موردنیاز است. * این روش برای مواد نفتی سبک‌تر که لایه‌های نازک‌تری تشکیل می‌دهند موثرتر بوده و در مورد مواد نفتی سنگین که تولیدکننده لایه‌های ضخیم‌تر هستند یا حتی در مورد مواد نفتی که مدتی در معرض هوا قرار گرفته‌اند (هوازده) اتربخشی کم‌تری دارد. - ترکیبات شیمیایی پاک‌سازی سواحل -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۳ «دستورالعملمدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها 9 ممکن است این روش تنهاراه پاک‌سازی مواد نفتی سنگین بدون جابه‌جایی رسوبات باشد. - عوامل جامدساز * برای مواد نفتی سنگین, از آن جایی‌که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل - سوزاندن در محل * می‌تواند به طور موثری انباشته‌های ماده نفتی را از روی سطح پاک‌سازی نماید. * نگرانی‌هایی در مورد آلودگی هواء اثر دمایی بر روی زندگی گیاهان و جانوران آن ناحیه. خاصیت فیزیکی پسماند وجود دارد. * احتمالا به حفر گودال‌هایی برای انباشته کردن ماده نفتی در حوضچه‌های حفرشده نیاز خواهد بود. * مواد نفتی سبک‌تر در شن نفوذ خواهند کرد و سطح کافی برای امکان سوختن ماده نفتی در دسترس نخواهد بود. ج -۳-اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) * این روش ممکن است برای شل کردن و جدا کردن ماده نفتی چسبناک از ماسه‌ها به کار گرفته شود ۹ هرگونه ارگانیسم موجود به طور نامساعدی توسط آب گرم تحت تاثیر قرار می‌گیرد. ج -۴- بیش‌ترین اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار زیاد (آب گرم) * جت‌های آب فشار بالا رسوبات به اندازه شن را روان کرده. ساحل را دچار فرسایش می‌کند و رسوبات نفتی شده را از داخل زیست گاه‌های نزدیک ساحل شستشو خواهد داد. ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - استفاده از مواد شیمیایی برای پیش پاکسازی سواحل * اطلاعات بیش‌تری در مورد محصولات در دسترس, میزان اثربخشی و اثر آن‌ها مورد نیاز است. * اطلاعات جامع و کافی در مورد اثر و اثربخشی پخش میکروب طبیعی بر روی زیست‌گاه‌های آب شیرین وجود ندارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۴-۴ سواحل : مخلوط ماسه تخته سنک« زیست‌گاه‌هاه ب - میزان مناطق به دل ۰- سواحل شن و ماسه‌ای سواحل شن و ماسه‌ای ۰ ۸ ۹ َ ۴۳ یه ی ۱ و الم ۹ ۲ رد با ۳ *نهه 5۳2۵ ۳ : نع 5 رم .| ۹ محدوده مستعرق3 نا ی در شرا ۱ ایط نرمال | زیست‌گاه من و ماسه‌ای توسط لایه‌ای که بیش‌تر از مخلوطی از ماسه و رسوبات به اندازه قلوه‌سنگ. مشخص این زیست‌گاه‌ها از یک لایه قلوه‌سنگ‌های مرتب و منظم پوشیده توسط رسوبات ریزدانه‌ای (به‌انداز مخلوط شن و ماسه به‌عنوان سواحل دریاچه‌های بزرگ و نقطه جداکننده رودخانه‌ها و نهرها به حس «های مخلوط شن و ماسه حساسیت متوسطی به نشتی‌های ماده نفتی دارند. اجتماعات بیولوژ ۱۵ بکی در این رم‌تنان در -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها این زیست‌گاه‌ها در پناه‌گاه‌های عمیق زیرزمینی است. زیست‌گاه مجاور ساحل توسط ماهی‌ها برای تخمک‌گذاری و حفاظت‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. هم‌چنین ممکن است تعداد محدودی پرنده و پستان‌دار در آنجا وجود داشته باشد. با رسیدن مواد نفتی ویسکوز به این زیست‌گاه‌ها ممکن نیست ماده نفتی به داخل رسوبات نفوذ کند زیرا فضاهای ج - روش‌های پاسخ: محیط‌های ساحل شن و ماسه مخلوط ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - حذف و خارج کردن نخاله‌ها * درجه نفتی شدن انتقال یا عدم انتقال نخاله‌ها را تعیین می‌کند. هم‌چنین از بین بردن نخاله‌ها به نوع استفاده انسان‌ها از منبع موردنظر یا وجود منابع حساس بستگی دارد - آب‌پاشی ۹ تنهادر زمانی که ماده نفتی سیال است و آزادانه به رسوبات می‌چسبد. بیش‌ترین اثر را دارد. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین. احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی - بازیافت طبیعی برای نشتی‌های کوچک. انواع مواد نفتی سبک‌تر و نواحی دوردست اثر کم‌تری دارد. - آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) تنها زمانی موثر است که ماده نفتی سیال است و به سستی به رسوبات می‌چسید. * فشارهای اضافی می‌تواند سبب فرسایش شود. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین, احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی * برای نشتی‌های بنزین, می‌تواند ماده نفتی را به سمت زیست‌گاه‌های حساس‌تر منتقل کند. هه جذب‌کننده‌ها * برای بازیافت لایه‌های نازک مواد نفتی روی آب. حتی برای نشت مواد بنزینی مفید است. * از آن جایی‌که نرخ انتقال فیزیکی مواد نفتی سنگین در چنین محیطی کند خواهد بود. از این رو ماده نفتی کم‌تری برای بازیافت توسط جاذب‌ها باقی خواهد ماند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ »۳ ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه * استفاده از این روش برای جمع‌آوری مواد نفتی در مراحل اولیه نشت. از نفوذ بیش‌تر آن‌ها جلوگیری - حدذف/ پاک‌سازی دستی ماده نفتی * از آن جا که مواد بنزینی تمایل به تبخیر سریع دارند. پاک‌سازی دستی که سبب بر هم خوردگی محیط ملاحظات شدید مربوط به ایمنی کارگران و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود. مزیتی نخواهد داشت. * انتقال رسوب و مسایل فرسایش و تولید ضایعات را کم می‌کند. * زمانی ترجیح داده می‌شود که ماده نفتی اساسا بر روی سطح است. نه این که به طور عمقی نفوذ کرده با - اصلاح رسوب رسوب منجر به فرسایش خواهد شد. استفاده می‌شود. * در جایی که سطح کافی برای تقابل با آمواج به منظور اصلاح و پخش رسوبات در داخل پروفیل عمومی خاک وجود دارد. استفاده می‌گردد. * از آن جا که مواد بنزینی تمایل به تبخیر سریع دارند. عملیات اصلاح رسوبات که سبب بر هم خوردگی - حذف مکانیکی مواد نفتی سبب انتقال مقادیر زیادی رسوب به همراه ماده نفتی می‌شود. * برای آنواع ماده نفتی سنگین‌تر اجرا می‌شود که انتقال به صورت دیگر مشکل و دشوار است. * از آن جا که مواد بنزینی تمایل به تبخیر سریع دارند. عملیات انتقال مکانیکی رسوبات که سبب بر هم خوردگی محیط ملاحظات شدید مربوط به ایمنی کارگران و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود. مزیتشی - ترکیبات شیمیایی پاک‌سازی سواحل * این آمکان وجود دارد که تنها تکنیک برای انتقال مواد نفتی ویسکوز بدون جابه‌جایی رسوبات باشد. - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابلاجرا نیست. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۳ «دستورالعملمدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * این روش برای مواد نفتی سبک‌تر که در لایه‌های نازک‌تری روی آب تشکیل می‌دهند موثرتر بوده و در مورد مواد نفتی سنگین که تولیدکننده لایه‌های ضخیم‌تر هستند یا حتی در مورد مواد نفتی که مدتی در معرض هوا قرار گرفته‌اند (هوازده) انربخشی کم‌تری دارد. * بیش‌ترین کاربرد را به عنوان تکنیک ثانویه بعد از برداشت مواد نفتی خالص دارد. توجه ویژه برای جلوگیری از غنی شدن بیش از حد. مورد نیاز است. - سوزاندن در محل * می‌تواند به طور موثری انباشته‌های ماده نفتی روی سطوح را پاک‌سازی نماید. * مسایل و موضوعات همراه این روش شامل آلودگی هواء خاصیت فیزیکی پسماند و اثر دمایی بر روی زندگی گیاهان و جانوران می‌شوند. ٩‏ ممکن است برای جمع‌آوری مواد نفتی نیاز به حفر گودال باشد. * مواد نفتی سبک‌تر بر روی سطح رسوب باقی نخواهند ماند. - مواد جامد کننده * ممکن است استفاده اولیه از نفوذ عمیق‌تر ماده نفتی جممع‌شده جلوگیری کند. * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابل استفاده نیست. * در صورتی که از بوم‌ها و بالشتک‌ها استفاده شده باشد.ء می‌توان از این مواد برای بازیافت لایه‌های نازک مواد نفتی استفاده کرد. * برای مواد نفتی سنگین, از آن جایی که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل ماده نفتی را نمی‌دهند. تاثیرگذار نیست. * برای مواد نفتی سبک‌تر در موقعیت‌های مناسب و انتخاب صحیح محصول قابل‌استفاده است. ج -۳-اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) جت‌های آب با فشار بالا رسوبات آغشته به مواد نفتی را به داخل زیست‌گاه‌های مجاور ساحل منتقل * اگر مقدار ماسه زیاد باشد. فشار اضافی و بیش‌ازحد می‌تواند منجر به فرسایش شود. - آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) * هرگونه ارگانیسم موجود توسط آب گرم تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. * استفاده از آن بر روی نشتی‌های مواد بنزینی ممکن است منجر به انتقال ماده نفتی به زیست‌گاه‌های حساس تر گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ 9 ج -۴- بیش‌ترین اثّر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار بالا (آب گرم) * شن و ماسه نفتی شده را به نواحی مجاور ساحل انتقال داده و هرگونه ارگانیسم موجود را تحت تاثیر قرار خواهد داد. - پاک‌سازی به کمک بخار * تکنیک بسیار مخرب و زیان‌آوری است به طوری‌که هرگونه ارگانیسم موجود را از بین می‌برد. ۹ پتانسیل نفوذ عمیق‌تر ماده نفتی پخش‌شده را افزایش می‌دهد. ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - استفاده از مواد شیمیایی برای پیش پاک‌سازی سواحل * اطلاعات بیش‌تری در مورد محصولات در دسترس, میزان آثربخشی و اثر آن‌ها مورد نیاز است. * اطلاعات ناقصی در مورد اثر و اثربخشی بر روی زیست‌گاه‌های آب شیرین وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۲-۳-۴-۴ الف - توصیم موجود در ایر و در عمق بی کمی برخورد موج‌های بزر ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه محدوده پوشیده شد؛ محدوده تغییرات ۲ ۳ ۳ ۹ ۱ ۱ آبت |( توسط شن و ماسه )۱ معمول سطح آب زبست‌گاه هایی که غالب دانه‌بندی غالب مصالح در آن‌ها شن باشد. شنی نامیده می‌شوند. به این معنی ؟ سواحل از ۲ میلی‌متر تا ۲۵۶ میلی‌متر قطر را خواهد داشت. مقدار ماسه در این سواحل کم‌ترا ش‌تر تا ۲۰ درصد نیز خواهد بود. این سواحل به دلیل دانه‌بندی خاص از نفوذپذیری بالا و ظره ارند بدین معنی که ترافیک وسایل نقلیه را تحمل نمی‌کنند. این سواحل در کنار دریاچه‌هاو ف) و رودخانه‌های با جریان شدید.ء شکل می‌گیرند. ها و دریاچه‌ها ه دانه‌های ۲ ۰ درصد بزرگ (با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ )۱۳ سواحل شنی از حساسیت متوسطی نسبت به نشت نفت برخوردارند. اجتماعات بیولوژیکی در این سواحل به دلیل جابه‌جایی رسوبات تمرکز کمی داشته و تجمع مواد ارگانیک نیز در آن‌ها کم خواهد بود. این سواحل در مقایسه با سواحل شن و ماسه‌ای از حساسیت بیش‌تری برخوردارند چراکه نفوذ مواد نفتی در آن‌ها بیش‌تر خواهد بود. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - جابه‌جایی نخاله * درجه نفتی شدن ضرورت و میزان انتقال یا عدم انتقال نخاله‌ها را تعیین می‌کند. هم‌چنین از بین بردن نخاله‌ها به نوع استفاده انسان‌ها از منبع موردنظر یا وجود منابع حساس بستگی دارد. - آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) * تنها زمانی موثر است که ماده نفتی سیال است و به سستی به رسوبات می‌چسید. ۹ معمولا در تلفیق با روش مکش و استفاده از جاذب‌ها استفاده می‌گردد. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی - شسته شدن با آب * تنها زمانی موثر است که ماده نفتی سیال است و به سستی به رسوبات می‌چسید. * معمولا با روش‌های مختلف آب‌پاشی استفاده می‌شود. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین, احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی - بازیافت طبیعی * برای نشتی‌های کوچک. انواع مواد نفتی سبک‌ترء نواحی دوردست و مناطق دچار فرسایش,» کم‌ترین اثر را دارد. - جذب‌کننده‌ها * برای بازیافت لایه‌های نازک مواد نفتی (حتی برای بنزین) مناسب است. * از آن جایی که نرخ انتقال فیزیکی مواد نفتی سنگین در چنین محیطی کند خواهد بود. از این‌رو ماده نفتی کم‌تری برای بازیافت توسط جاذب‌ها باقی خواهد ماند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ 7۳ «دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه * استفاده از این روش برای جمع‌آوری مواد نفتی در مراحل اولیه نشت. از نفوذ بیش‌تر آن‌ها جلوگیری - آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) جت‌های آب با فشار بالا رسوبات آغشته به مواد نفتی را به داخل زیست‌گاه‌های مجاور ساحل منتقل * مواد نفتی با ویسکوزیته بالا به فشار آب زیادی برای شسته شدن نیازمندند. - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) توجه ویژه برای جلوگیری از غنی شدن بیش از حد یا مسمومیت احتمالی ناشی از وجود آمونیاک. مورد * این روش برای مواد نفتی سبک‌تر که لایه‌های نازک تری روی آب تشکیل می‌دهند موثرتر بوده و در مورد مواد نفتی سنگین که تولیدکننده لایه‌های ضخیم‌تر هستند یا حتی در مورد مواد نفتی که مدتی در معرض هوا قرار گرفته‌اند (هوازده) اثربخشی کم‌تری دارد. - حذف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی * از آن جایی که بنزین سریع تبخیر می‌شود. استفاده از روش دستی که منجر به برهم زدن زیست گاه رعایت ملاحظات ایمنی پرسنل و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود در توازن با مزایای پاک‌سازی نخواهد * انتقال رسوب و مسایل فرسایش و انهدام و دورریزی ضایعات را کم می‌کند. نفوذ عمیق ماده نفتی در شن متخلخل, مبزان اثربخشی روش را کاهش می‌دهد. - اصلاح رسوبات * برای اصلاح رسوبات و بازگشت آن‌ها به حالت اولیه خود بایستی محدوده به اندازه کافی در معرض امواج * از آن جایی که بنزین سریع تبخیر می‌شود. اصلاح رسوبات که منجر به برهم زدن زیست‌گاه رعایت ملاحظات ایمنی پرسنل و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود در توازن با مزایای پاک‌سازی نخواهد بود. - ترکیبات شیمیایی پاک‌سازی سواحل * ممکن است این روش تنهاراه پاک‌سازی مواد نفتی سنگین بدون جابه‌جایی رسوبات باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۱۳۳ - سوزاندن در محل * می‌تواند به طور موثری انباشته‌های ماده نفتی را از روی سطح پاک‌سازی نماید. * ممکن است برای جمع‌آوری مواد نفتی نیاز به حفر گودال باشد * مواد نفتی سبک‌تر بر روی سطح رسوب باقی نخواهند ماند. * مسایل و موضوعات همراه این روش شامل آلودگی هوا, خاصیت فیزیکی پسماند و اثر دمایی بر روی زندگی گیاهان و جانوران می‌شوند. - مواد جامد کننده * برای مواد نفتی سنگین, از آن جایی که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل * در صورتی که از بوم‌ها و بالشتک‌ها استفاده شده باشد. می‌توان از این مواد برای بازیافت لایه‌های نازک مواد نفتی استفاده کرد. ج -۳- اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) * این روش ممکن است برای شستن مواد نفتی نفوذ یافته با ویسکوزیته بالاء استفاده شود. هرگونه ارگانیسم موجود توسط آب گرم تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. - حذف مکانیکی مواد نفتی * دراین روش احتمال انتقال مقادیر زیادی شن با ماده نفتی وجود دارد. * عبور و مرور ماشین‌آلات و پرسنل بر روی ساحل شنی می‌تواند ماده نفتی را بیش‌تر و عمیق‌تر در داخل ج -۴- بیش‌ترین اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار بالا (آب گرم) ٩‏ جت‌های آب با فشار بالا رسوبات آغشته به مواد نفتی را به داخل زیست‌گاه‌های مجاور ساحل منتقل * هرگونه ارگانیسم موجود را تحت تاثیر قرار خواهد داد. - پاک‌سازی به کمک بخار ۹ تکنیک بسیار مخرب و زیان‌آوری است به طوری که هرگونه ارگانیسم موجود را از بین می‌برد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است ب اطلاعات جامع و کافی در مورد اثر 9 انربخشی بر روی زیست‌گاه‌های آب شیرین وجود ندارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۴-۴ سواحل , محسوب می سواحل اشبا. این سواحل . ب - میزان < بالایی به لح آن‌ها برای ت ۰- سواحل پوشیده از گیاه سواحل پوشیده از گیاه زیست‌گاه وشیده از گیاه شامل سواحل غیر باتلاقی پوشیده از گیاه می‌شوند که معمول‌ترین سواحل برای شوند. شیب سواحل می‌تواند کم یا زیاد بوده و پوشش گیاهی چمن, بوته یا درخت را شامل مٍ ع از آب نبوده و دانه‌بندی خاک آن از رس تا شن را شامل می‌شود. در مناطق توسعه‌نیافته (دور | ت‌گاه از حساسیت متوسط تا زیادی نسبت به نشت نفت برخوردارند. با وجود این‌که این سواحا اظ دارا بودن حیوانات خاص برخوردار نیستند اما درهرحال حیوانات مختلف ممکن است از پوش غذیه استفاده نمایند. گیاهانی که در دوره سیلابی به مواد نفتی آغشته شده‌اند احتمالا دچار سیب ۳۵ وت از اهمیت -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها خواهند شد. چراکه نشست سیلاب (به‌ویژه اگر سریع اتفاق افتاده باشد) سبب نفوذ مواد نفتی و رسیدن آن به ریشه گیاهان خواهد شد. در این میان گیاهان فصلی و سالانه بیش‌ترین سیب را خواهند دید. هم‌چنین نفتی که پس از فروکش کردن سواحل نشست می‌کند تا سیلاب بعد با همین تراز ارتفاعی آب در سواحل باقی خواهد ماند. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - بازیافت طبیعی * حداقل اثر را برای نشتی‌هایی در ابعاد کوچک و متوسط و مواد نفتی سبک‌تر دارد: ۹ اثر بیش‌تری بر روی نشتی‌های بزرگ یا متوسط و یا مواد نفتی با ویسکوزیته بالا می‌گذارد. * این روش برای سواحل شیب‌دار از لحاظ عملیاتی دشوار بوده و کارایی پایینی خواهد داشت. ۹ این روش مناسب سواحل آرام و در مواردی که ماده نفتی انباشته شده‌اند. می‌باشد. البته فرض بر این است که ماده نفتی می‌تواند به سمت تجهیزات بازیافت یا جاذب‌ها هدایت شود. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی * استفاده از آن بر روی نشتی‌های مواد بنزینی ممکن است منجر به انتقال ماده نفتی به زیست‌گاه‌های حساس تر گردد. - آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) * برای شستشوی مواد نفتی مخلوط با ماسه به داخل آب و انجام عمل بازیافت پس از آن به کار می‌رود. * پوشش گیاهی پتانسیل فرسایش رسوبات ناشی از آب‌پاشی را به حداقل می‌رساند. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی * استفاده از آن بر روی نشتی‌های مواد بنزینی ممکن است منجر به انتقال ماده نفتی به زیست‌گاه‌های حساس تر گردد. ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - جذب‌کننده‌ها * برای بازیافت لایه‌های نازک مواد نفتی و حتی برای نشتی‌های بنزینی مفید و سودمند است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۱۳۷ * از آن جایی که نرخ انتقال فیزیکی مواد نفتی سنگین در چنین محیطی کند خواهد بود. از این‌رو ماده نفتی کم‌تری برای بازیافت توسط جاذب‌ها باقی خواهد ماند. ٩‏ استعمال بیش‌ازحد به تولید ضایعات و فاضلاب اضافی منتهی می‌گردد. - حذف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی * مقداری مخلوط کردن ماده نفتی در داخل لایه و از بین بردن گیاهان توسط عبور و مرور در مناطق نفتی * از آن‌جا که مواد بنزینی تمایل به تبخیر سریع دارند. پاک‌سازی دستی که سبب برهم‌خوردگی محیط ملاحظات شدید مربوط به ایمنی کارگران و تولید ضایعات و فاضلاب می‌شود. مزیتی نخواهد داشت. - حذف/پاک‌سازی نخاله‌ها * درجه نفتی شدن انتقال یا عدم انتقال نخاله‌ها را تعیین می‌کند. هم‌چنین از بین بردن نخاله‌ها به نوع استفاده انسان‌ها از منبع مورد نظر یا وجود منابع حساس بستگی دارد * در جایی که لایه نازک است یا کار از درون قایق‌ها هدایت و کنترل می‌شود. حداقل مسایل و مشکلات به وجود می‌آید. - مکش در جایی که لایه. ظرفیت عبور و مرور وسایل نقلیه را ندارد. پتانسیل آسیب‌رسانی بالاست. * بیش ترین اثرها را در جایی که دسترسی خوب بوده و لایه ظرفیت عبور و مرور وسایل نقلیه را دارد. ۹ تنها هنگامی مفید است که ماده نفتی جمع می‌شود. - حذف گیاهان آغشته به مواد نفتی * در نواحی که مورد استفاده حیوانات حساس قرار می‌گیرد. ممکن است مورد نیاز باشد. - غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) * در جایی که ماد غذایی یک فاکتور محدود کننده برای کاهش ماده نفتی است. کاربرد دارد. پس پاک‌سازی مواد نفتی خالص اثر بیش‌تری خواهد داشت. * برای مواد نفتی بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابل اجرا و عملی نیست. - سوزاندن در محل * می‌تواند حداقل تخریب فیزیکی برای پاک‌سازی ماده نفتی از سواحل داشته باشد. * برای مناطق پوشیده از علف نسبت به سواحل پوشیده از درخت و درختجه اثر کم‌تری دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ج -۳- اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) * اسپری کردن آب با فشار بالا گیاهان را از بین برده و رسوبات را دچار فرسایش می‌کند. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی * استفاده از آن بر روی نشتی‌های مواد بنزینی ممکن است منجر به انتقال ماده نفتی به زیست‌گاه‌های حساس تر گردد. - حذف مکانیکی مواد نفتی ٩‏ احتمال ایجاد خرابی‌های فیزیکی بیش از اندازه در اثر استفاده از تجهیزات وجود دارد. ج -۴- بیش‌ترین اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) * آب گرم می‌تواند موجب مرگ و از بین رفتن گیاهان شود و اساسا منجر به فرسایش زیست‌گاه و از بین - آب‌پاشی با فشار بالا (آب گرم) * تلفیق فشار بالا و آب گرم خطر بالایی برای رسوبات و گیاهان ایجاد خواهد کرد. - اصلاح رسوب ۹ سبب تخریب گسترده زیست‌گاه خواهد شد. - عوامل جامدساز * در مورد مواد بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابل اجرا و عملی نیست. ۹ ممکن است به‌کارگیری و استعمال ذرات آزاد ریزء از انتقال ماده نفتی مخلوط شده و چسبیده به گیاهان, زباله‌ها و نخاله‌ها جلوگیری کند. * در صورتی که از بوم‌ها و بالشتک‌ها استفاده شده باشد.ء می‌توان از این مواد برای بازیافشت لایه‌های نازک مواد نفتی استفاده کرد. * برای مواد نفتی سنگین, از آن جایی که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل ماده نفتی را نمی‌دهند. تاثیرگذار نخواهد بود. ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - استفاده از مواد شیمیایی برای پیش‌پاک‌سازی سواحل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۳۹ * اطلاعات ناقصی در مورد میزان اثربخشی و اثر آن‌ها در گیاهان آب شیرین موجود است. ترکیبات شیمیایی پاک‌سازی سواحل * اطلاعات بیش تری در زمینه محصولات در دسترس, مبزان اثربخشی و اثر استفاده بر روی زیست‌گاه‌های ساحلی دارای پوشش گیاهی مورد نیاز است. * اطلاعات جامع و کافی در مورد اثر و اثربخشی در خطوط ساحلی پوشیده شده از گیاه آب شیرین وجود ندار د -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۲-۳-۴۴ الف - توصیف بناپراین سوا< ب - میزان < سواحل سرش نفوذنایذ پر بو ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه ۹۹و ۱- سواحل گلی سواحل گلی 7 چچچ یت ۹ او ده ۹ ود کر وب شهج هگا و ون اس مها ۱ /۱۱ با 1 0 ۳ ۱ ۳ 19 ام رد۳ : مخ بو ی ۱۳۱/۷۷( 77 خ ۱۱۱۱۱ ۱و۱ رن را ۱۱/۱۵/۵۵ اصص ۱5۴7 9 ۷ ۱۱۱۱ 1 ۱ ینت 71 ۹ زْ و 1 ا ۹ ۷0811۱۱۱۹۱۵۱۱ یس ۱۱۱۱۹۱ پم / ۱۱ یاه ۱۷۸۵ : ۱ ۱ ری ۱۹۹ آب کم عمق ۱ گل : ۱ ۱ ۱ ج. ‏ محدوده مستغرق وهای محدوده تغییرات نرمال سطح آب س هه ۱ ت گاه ها معمولا از لایه‌های پوشیده از رسوبات سیلتی و9 ماسه‌ای تشکیل شده‌اند. گاه این رسوبا: لق دارند. گاه ها از حساسیت بالایی نسبت به نشت نفت و فعالیت‌های مرتبط با پاک‌سازی آن. برخور ار از مواد ارگانیک و مواد غذایی مورد استفاده پرندگانء سخت‌پوستان و حتی ماهی‌ها هستن دن این زیست‌گاه‌ها نفت در آن‌ها نفوذ نکرده و تنها در سوراخ‌ها و گودال‌های حفرشده توسط حبوا ها و دریاچه‌ها هد داشت؛ د. به دلیل نات داخل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ )۱۳ خواهد شد. نرخ بازیافت طبیعی مواد نفتی در این سواحل پایین بوده و ظرفیت باربری پایین آن‌ها به معنی وارد آمدن خسارات سنگین در اثر فعالیت‌های پاک‌سازی نفت و برای مدت‌های طولانی خواهد بود. چراکه سبب فرسایش شدید و اختلاط مواد نفتی با لایه‌های زیرین خاک خواهد شد. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - بازیافت طبیعی * حداقل اثر را برای نشتی‌های کوچک و مواد نفتی سبک دارد چراکه از پخش شدن مواد نفتی ناشی از فعالیت‌های پاک‌سازی جلوگیری می‌کند. * برای نشتی‌های بزرگ یا مواد نفتی سنگین استفاده از این روش ماندگاری و دوام زیاد مواد نفتی در محیط را به همراه دارد. - آب‌پاشی * تنها برای مواد نفتی مایع تازه موثر است. * توپوگرافی محلی می‌تواند قابلیت کنترل کردن جریان آب و مواد نفتی و در نتیجه اثربخشی بازیافت را ۹ استفاده از آن بر روی نشتی‌های مواد بنزینی ممکن است منجر به انتقال ماده نفتی به زیست‌گاه‌های حساس‌تر گردد. - جذب‌کننده‌ها تازمانی که ماده نفتی توسط جلذب. تجهیز و بازیافت می‌شود. موثر است. ٩‏ استعمال بیش از اندازه منجر به تولید ضایعات و فاضلاب اضافی می‌گردد. * انتخاب محل دقیق قرار دادن جلذب‌ها و انجام عمل بازیافشت سبب حداقل نمودن پخش مواد نفتی در لایه‌های مختلف خواهد شد. ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - حذف نخاله‌های آغشته به مواد نفتی * درجه نفتی شدن انتقال یا عدم انتقال نخاله‌ها را تعیین می‌کند. هم‌چنین از بین بردن نخاله‌ها به نوع استفاده انسان‌ها از منبع مورد نظر یا وجود منابع حساس بستگی دارد. * احتمال تجزیه و فروپاشی لایه نرم در ابعاد وسیع وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲۳ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل ملاحظات و مسایل ایمنی اجرایی نیست. * به منظور انتقال ماده نفتی جمع شده بر روی سطح مورد استفاده قرار می‌گیرد. * از حفر هرگونه خندق برای جمع شدن ماده نفتی خودداری شود زیرا در این صورت ماده نفتی عمیق‌تر در * فروپاشی لایه‌های نرم می‌تواند توسط جای‌گزینی تخته‌ها بر روی سطح و کنترل کردن مسیرهای ج -۳-اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه - سوزاندن در محل ٩‏ ممکن است حرارت بر روی حاصل خیزی بیولوژیکی به ویژه در جایی که آب به عنوان یک خنک‌کننده وجود ندارد اثر بگذارد. - آب‌پاشی با فشار کم (آب سرد) ٩‏ اگر لایه محکم نباشد. گل به آسانی کنده خواهد شد. * برای مواد نفتی با چگالی بالا که با فشار پایین جابه‌جا نمی‌شوند. موثر نیست. * توپوگرافی محیط می‌تواند توانایی کنترل مسیر جریان آب و مواد نفتی شسته شده را محدود نماید. * استفاده از آن بر روی نشتی‌های مواد بنزینی ممکن است منجر به انتقال ماده نفتی به زیست‌گاه‌های حساس تر گردد. - حذف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی ۹ در جاهایی که ماده نفتی با مقادیر متوسط یا زیاد وجود داشته و در نقاطی که منابع حساس باید حفاظت شونده این روش مورد استفاده قرار می‌گیرد. * دراین روش احتمال پخش آلودگی در درون لایه‌های مختلف در اثر لگدمال شدن محیط زیر پای پرسنل عملیات پاسخ وجود دارد. - آب‌پاشی با فشار کم (آب گرم) ج -۴ - بیش‌ترین اثرات نامطلوب بر روی زیست‌گاه - عوامل جامدکننده * احتمال بالای تجزیه و مخلوط شدن بیش‌تر ماده نفتی داخل لایه در طی عملیات بازیافت وجود دارد. * بر روی مواد نفتی سنگین از آن جایی که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل ماده نفتی را نمی‌دهند. تاثیری ندارد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین بدرنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۳۳ - حذف مکانیکی مواد نفتی لایه نرم ظرفیت عبور و مرور وسایل نقلیه را نخواهد داشت. * این روش احتمالا منجر به تخریب فیزیکی زیست‌گاه در سطح وسیع خواهد شد. - آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد و گرم) * فشار بالای آب موجب فرسایش و کنده شدن رسوبات در سطح وسیع خواهد شد. * پتانسیلی دفن رسوبات نفتی شده و حمل ماده نفتی به مناطق مجاور را افزایش می‌دهد. - اصلاح رسوبات * به طور وسیعی زیست‌گاه را از نظر فیزیکی تخریب خواهد کرد. ۹ نفوذ دفن و ماندگاری ماده نفتی را افزایش می‌دهد. - ترکیبات شیمیایی پاک‌سازی سواحل * محصولات متداول برای استفاده هم‌زمان با آب‌پاشی با فشار بالا طراحی می‌شوند؛ لذا در زمان آب‌پاشی ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - پخش میکروب طبیعی و غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغدی‌ها) * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها اجرایی نیست. ه اطلاعات ناقصی در مورد اثر و میزان اثربخشی بر روی زیست‌گاه‌های گلی موجود است. - استفاده از مواد شیمیایی برای پیش پاکسازی سواحل اثربخشی و سود خالص وجود ندارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۲-۳-۴-۴ الف - توصیم تالاب ها محیط های ۰ و مرداب‌ها م اندازه‌ای متنو سطح آب قر ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه ۳- تالاب‌ها 7, ۱ ۳ ۱71 ی ٩‏ مر له + ماسه و گل ارگاتیک ‏ ر 14 ماسه و گل ارگانیک زیست‌گاه براساس آب. خاک منحصر به فردی که با زمین‌های اطراف خود متفاوت بوده و پوشش گیاهی . رطوب. طبقه‌بندی می‌شوند. تالاب‌های شامل طیف وسیعی از زیست‌گاه‌ها از قبیل باتلاق‌هاء زمین ی‌شوند. لایه‌های تشکیل‌دهنده تالاب‌هاء پوشش گیاهی, هیدرولوژی و استفاده‌های بیولوژیکی از : ع هستند که طبقه‌بندی آن‌ها را دشوار می‌کند. پوشش گیاهی در این زیست‌گاه‌ها معمولا روی س ار داشته و ساکن بودن سطح آب به همراه پوشش گیاهی, تفاوت اصلی میان تالاب‌ها و آبروها با می‌گردد. ها و دریاچه‌ها طح یا زیر زهکش‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۵ تالاب‌ها از حساسیت بسیار بالایی در برابر نشت نفت برخوردار هستند. از آن جایی که این زیستگاه‌ها معمولا سرشار ارگانیسم‌های طبیعی, لایه‌های خاک تالاب‌ها را نیز به‌شدت تحت تاثیر قرار خواهد داد. ج - روش‌های پاسخ ج -۱- حداقل اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - بازیافت طبیعی 9 کم‌ترین اثر مخرب را برای نشتی‌های کوچک تا متوسط و یا مواد نفتی سبک تر دارد؛ اغلب از خرابی‌های ناشی از فعالیت‌های پاک‌سازی, جلوگیری می‌کند. * برای جلوگیری از نفتی شدن حیواناتی که در دوره تمیز شدن تالاب از آن استفاده خواهند کرد ممکن است انجام پاره‌ای از اقدامات پاک‌سازی مورد نیاز باشد. - جذب‌کننده‌ها * رعایت احتیاط حین انجام عملیات پاک‌سازی و بازیافت برای حداقل کردن اختلالات وارد به لایه‌های آب و خاک و گیاهان تالاب. ضروری و لازم است. ٩‏ استعمال بیش از حد منجر به تولید ضایعات می‌گردد. - شسته شدن با آب ٩‏ ممکن است که فرسایش لایه‌ها و گیاهان مشکلی اساسی در مسیر عملیات باشد. * می‌تواند به طور انتخابی برای برداشت لکه‌های نفتی موضعی و سنگین, مورد استفاده قرار گیرد. ۹ هدایت آب و جریان نفت به سمت تجهیزات بازیافت می‌تواند سخت باشد. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین, احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی * استفاده از آن برای مواد بنزینی ممکن است ماده نفتی را به زیست‌گاه‌هایی با حساسیت بیش‌تر منتقل کند. - فشار کم پاشیدن آب سرد ۹ فشار بالای آب می‌تواند لایه‌های خاک و گیاهان موجود را از بین ببرد. * استفاده از این روش برای پاک‌سازی مواد نفتی سنگین, احتمالا مقادیر زیاد ماده نفتی را برجای باقی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * استفاده از آن برای مواد بنزینی ممکن است ماده نفتی را به زیست‌گاه‌هایی با حساسیت بیش‌تر منتقل کند. ج -۲- مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - سوزاندن در محل * ممکن است یکی از روش‌های حذف و پاک‌سازی مواد نفتی با حداقل تخریب‌ها فیزیکی باشد. ۹ وجود یک لایه آب بر روی سطح مرداب می‌تواند از ریشه‌ها حفاظت کند. * بازه زمانی (فصل رشد و نمو گیاهان) یکی از مهم‌ترین ملاحظات است. * ممکن است برای نشت مواد بنزینی به دام افتاده در داخل یخ مناسب باشد. * می‌تواند در پاک‌سازی ماده نفتی انباشته شده از سطح مرداب موثر باشد. * لگدمال شدن گیاهان و سطح می‌تواند توسط قرار دادن تخته‌هایی بر روی سطح و کنترل عبور و مرورء محدود شود. ه حذف نخاله‌های آغشته به مواد نفتی ۹ برداشت و خارج کردن نخاله‌های متحرک آغشته به مواد نفتی, آلودگی حیات‌وحش را کاهش خواهد داد. ج -۳- اثر نامطلوب محتمل (نامطلوب محسوس) بر روی زیست‌گاه * به منظور جلوگیری از نفتی شدن حیوانات حساس در تالاب انجام می‌شود. * اغلب برای مواد نفتی هم‌چون مواد نفتی متوسط و سنگین که به صورت یک لایه ضخیم چسبناک روی گیاهان را می‌پوشانند. مناسب است. * این امکان وجود دارد که بازیافت گیاهان به دلیل هر دو فاکتور اثر ماده نفتی و تخریب فیزیکی توسط * ممکن است له شدن و لگدمال کردن گیاهان توسط کنترل کردن مسیر راه با استفاده از تخته‌های قرار گرفته روی سطح یا هدایت و راهنمایی قایق‌های عملیاتی کاهش یابد. - حذف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی ۹ در جاهایی که ماده نفتی با مقادیر متوسط یا زیاد وجود داشته و در نقاطی که منابع حساس استفاده کننده از تالاب با احتمال آلودگی مواجهند. این روش مورد استفاده قرار می‌گیرد. * در این روش احتمال ورود آلودگی به لایه‌های پایین‌تر رسوبات در مسیر تردد پرسنل, وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تدوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۷ ج -۴- بیش‌ترین اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه - آب‌پاشی با فشار بالا (آب سرد) * اسپری با فشار بالا رسوبات. ریشه‌ها و حیوانات را از بین خواهد برد. - آب‌پاشی با فشار کم آب‌پاشی با فشار بالا (آب گرم) * آب گرم سبب از بین رفتن گیاهان خواهد شد. - حذف مکانیکی مواد نفتی * استفاده از وسایل نقلیه روی لایه‌های نرم منجر به تخریب فیزیکی و گسترده خواهد شد: * می‌تواند به طور کامل لایه‌های تالاب. هیدرولوژی و پوشش گیاهی را برای سال‌های زیادی تغییر دهد. * در تالاب‌هایی که به شدت نفتی شده‌اند. در مواقعی که تکنیک‌های دیگر رد شده دلیل محکمی برای استفاده از این روش وجود داشته باشد. استفاده می‌شود. - اصلاح رسوبات * هیچ سودی در مخلوط کردن بیش‌تر و عمیق‌تر مواد نفتی در خاک‌های آلی و دانه‌ریز وجود ندارد. - عوامل جامدساز * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها اجرایی نیست. ۹ به منظور افزایش چسبندگی به گیاهان و کاهش نرخ انتقال/ هوازدگی ماده نفتی باقی‌مانده به کار می‌رود. * بر روی مواد نفتی سنگین, از آن جایی که خیلی ویسکوز هستند و به محصول اجازه مخلوط شدن در داخل ماده نفتی را نمی‌دهند. تاثیری ندارد. - عوامل پاک‌سازی خط ساحلی * اطلاعات بیش تری در زمینه محصولات در دسترس, مبزان اثربخشی و اثر استفاده بر روی زیست‌گاه‌های ساحلی دارای پوشش گیاهی مورد نیاز است. ج -۵-اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثرگذاری ناقص است - پخش میکروب طبیعی و غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) * برای نشتی‌های بنزینی به دلیل تبخیر سریع آن‌ها قابل اجرا نیست. * توجه ویژه برای جلوگیری از غنی شدن بیش‌ازحد یا مسمومیت احتمالی ناشی از وجود آمونیاک. مورد نیاز است. * اطلاعات ناقصی در مورد اثر و اثربخشی در تالاب‌ها وجود دارد. خالص وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها 3چچممجمجمجمجمممممممممگجججججشششجشجشجشجشجشجشجشجشججججججججججمجججججججشششممممجججججششششجشجشجشجشجشجشجشجش<شمشمشمشمشمممجمجشجشجشججججججحححححتح ۴-۴-۴ - خلاصه روش‌های پاسخ و زیست‌گاه‌ها در جداول (۶-۴۳) تا (۱۳-۴) مروری کلی از روش‌های پاسخ فیزیکی. شیمیایی و بیولوزژیکی برای چهار نوع ماده نفتی متفاوت اعمال‌شده به تمامی محبط‌های آبی 9 زیست‌گاه‌های ساحلی ارائه شده است. جدول ۶-۴- محصولات بنزینی: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های آبی کوچک انهرها (۴) کوچک (۳) )۲( لاااااارررشششششاأآ | بوه‌گذاری نحراف با خروح مولانفتی | بل سک لس سک ار سار | حذفاباک‌سازی دستی‌ماده‌نفتی | مماشسشسشسش شا ۲ حذفمکانبکی موادقی | ---سسسسسسلسسشسش سس ار را جلابها | ا ‏ سشسشسششااآ کت | خع کی کاصی ات مت ال مکی نا کارا دود تنل سوه سک شش شرا تشن باب س ا یس سا رآ ی تباصا کوب کر ال سا روبص سس سر را باکسازی بابغاد | ل لا ادا بل سس ال سوک استفاده از مواد شیمیایی برای بشما شسشس ی ل نل سای ساسح 3333333333333333 لا ا بخش مکروب طب ی طبقه‌بندی زیر به‌منظور مقایسه اثر محیطی مرتبط هر روش پاسخ برای محیط یا زیست‌گاه خاص و انواع مواد نفتی استفاده شده است. الف ممکن است حداقل اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ب ممکن است مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه داشته باشد ممکن است اثر نامطلوب محسوسی بر روی زیست‌گاه داشته باشد د ممکن است بیش‌ترین اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ۰ اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثر گذاری ناقص است اثر یا اثربخشی روش دراین زمان نمی‌تواند مورد ارزیابی قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چم -_____ تالاب‌ها ۱ ۱ ۱ 7 ۱ ۱ ۱ 7 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ الف مم ب. ممکر ج ممکر د ممکن ۵ اطلاعار اثر با ۳۹ ۳32323 غتی در محیط‌های ساحلی روش پاسخ بوم‌گذاری انحراف یا خروج مواد نفتی سدها/ خاک‌ربزها حدف/پاک‌سازی دستی ماده نفتی خارج کردن نخاله‌ها آاب‌پاشی با فشار کم (اب سرد) آب‌پاشی با فشار زیاد (آب سرد) اب پاشی با فشار کم (آب کرم) اب پاشی با فشار زیاد (آب گرم) پاک‌سازی با بخار عوامل امولسیون‌ساز عوامل ویسکوالاستیک استفاده از مواد شیمیایی برای پیش پاکسازی سواحل ترکیبات شیمیایی پاک‌سازی سواحل غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) ی استفاده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۸-۴-مواد گازوییلی و نفت خام سبک: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های آبی کوچک انهرها (۴) استفاده از مواد شیمیایی برای پیش‌پاک‌سازی سواحل طبقه‌بندی زیر به منظور مقایسه اثر محیطی مرتبط هر روش پاسخ برای محیط یا زیست‌گاه خاص و انواع مواد نفتی استفاده شده است. الف - ممکن است حداقل اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ب -ممکن است مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه داشته باشد ج - ممکن است اثر نامطلوب محسوسی بر روی زیست‌گاه داشته باشد ۰ - اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثر گذاری ناقص است اثر یا اثربخشی روش در این زمان نمی‌تواند مورد ارزیابی قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین برنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ )۱۴ جدول ۹-۴ -مواد گازوبیلی و نفت خام سبک: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های ساحلی سواحل سازه‌های ماسه‌ای مصنوعی )۷۶( استفاده از مواد شیمیایی برای پیش پاک‌سازی سواحل ی ی ب ب ب ب ج ج غنی‌سازی غذایی (به کمک طبقه‌بندی زیر به منظور مقایسه اثر محیطی مرتبط هر روش پاسخ برای محیط یا زیست‌گاه خاص و انواع مواد نفتی استفاده شده است. ب‌ ممکن است مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست گاه داشته باشد 3 ممکن است اثر نامطلوب محسوسی بر روی زیست‌گاه داشته باشد د ممکن است بیش‌ترین اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ۰ اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثر گذاری ناقص است -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ جدول ۱-۴- نفت خام رودخانه‌های کوچک انهرها ۴۱( الف - ممکن است حداقل اثر نامد ب -ممکن است مقداری اثر نامط ج -ممکن است اثر نامطلوب م< د-ممکن است بیش‌ترین اثر نام ۰ - اطلاعات در مورد نحوه و شد: اثر یا اثربخشی روش در این ر ۳ -دستو رده متوسط 9 محصولات ۸ (۳) الف الف الف الف ۰ ۵ ب را بر روی زیست‌گاه داشته د سوسی بر روی زیست‌گاه داشته با طلوب را بر روی زیست‌گاه داشته ت اثر گذاری ناقص است : ار مان نمی‌تواند مورد ارزیابی قرار حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها وس برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های آبی پخش کننده‌ها عوامل امولسیون کننده عوامل ویسکوالاستیک عوامل جمع‌کننده جامد کننده‌ها استفاده از مواد شیمیایی برای پیش‌پاک‌سازی سواحل غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغذی‌ها) ع مواد نفتی استفاده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین بدرنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۳۴۳ جدول ۱۳۴ نفت خام رده متوسط و محصولات میانه: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های ساحلی روش‌های پاسخ شیمیایی سل ل ل لش لل | | عومل علات موسونسازی سل رل ل ل ل لا | عو‌سکواهتک ته اس اه تا تا ادا اس استفاده ز مواد شیمیایی برای پیش پاک‌سازی سواحل روش‌های پاسخ بیولوژیکی غنی‌سازی غذایی (به کمک ریزمغدی ها) لا مقایسه از سل ی پاسخ براء بل و با ست. الف -ممکن است حداقل اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ب - ممکن است مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه داشته باشد - ممکن ا ست اثر تامطاوت محوسی بر روی زیستگاه داسته باس دمک است بیش ترین اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ۵ -اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثر گذاری ناقص است ر مور و و زر گداری باقص - - اثر یا اثربخشی روش در این زمان نمی تواند مورد ارزیایی قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ جدول ۴- کوچک انهرها (۴) طبقه‌بندی زیر به منظور مقای الف -ممکن است حداقل اثر ز ب - ممکن است مقداری اثرن ج - ممکن است اثر نامطلوب ۰ ۰-اطلاعات در مورد نحوه وت - - اثر یا اثربخشی روش درا ۶/۲ ۳- نفت خام سنگین: دریاچه‌ها و مخازن کوچک (۳) الف الف الف الف ۰ ۵ ۱ : بست‌گاه ز امطلوب را بر روی زد ۱ ز ست‌گاه داش مطلوب بر روی زد زادست‌گاه دا جحسوسی بر روی ریست تاه امطلوب را بر روی رد دت اثر گذاری ناقص است : دا. نا ن زمان نمی‌تواند مورد ارزیابی علاصه اثر محیطی مرتبط محیط آ رودخانه‌های بزرگ )۲( روش‌های پاسخ روش‌های پاسخ قرار گرد بر ال پیشگیری و بحران حو/ سس از پاسخ برای نشتی‌های چ6 )۱( ه خاص و انواع مواد نفتی است .ث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها مواد نفتی در محیط‌های آبی آب پاشی با فشار زیاد (آب سرد) آب‌پاشی با فشار کم (أآب گرم) آب‌پاشی با فشار زیاد (آب گرم) استفاده از مواد شیمیایی برای پیش پاک‌سازی سواحل فاده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- ندوین بدرنامه مدیریت بحران حوادث آلودگی نفتی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ۹۶/۰۳/۰۳ ۳۵ 222222مچچچچچچچچچچهشگ>-_»#«#«#<«<<«<«<<<«<<><«<گکچشزشزجزجزگد«د«دهدهدهده«ه«گ<گ<گ<گججججححت۳ جدول ۱۳-۴-نفت خام سنگین: خلاصه اثر محیطی مرتبط از پاسخ برای نشتی‌های مواد نفتی در محیط‌های ساحلی رم | اگلی ۱ شنی ماسه‌ای |پوشیده از گیاه۱ ماسه‌ای | مصنوعی | سنگی روش پاسخ (۱۱) (۱۰) )۹۸۷۶( (۵) ال لا آبوه‌گذاری انحراف با خروج مواد نفتی | سس زر را سرباره‌گیری شش رل | سهاخکربزا ‏ | اس شش ال ۲ جمع‌اوری فزبکی | داشرا حذفمکانیکی | میلست ع حل ل ] حند بان ات بای لا کشا بل سنا ادا لها لس ار بخل‌کننده | با اب ان ۱ عوامل عملیات امولسیون‌ساز | سا رل را عوامل وسکولاستک | | هدننک‌مج لماوع ۱۲ را با اب الب اب انا ۱ جادکند‌ها نا اس پیش‌پاک‌سازی سواحل ال ]تس سای تسا سس ناشن لس ریزمغذی‌ها) ال سین طبقه‌بندی زیر به منظور مقایسه اثر محیطی مرتبط هر روش پاسخ برای محیط یا زیست‌گاه خاص و انواع مواد نفتی استفاده شده است. الف ممکن است حداقل اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ب ممکن است مقداری اثر نامطلوب بر روی زیست‌گاه داشته باشد ج ممکن است اثر نامطلوب محسوسی بر روی زیست‌گاه داشته باشد د ممکن است بیش‌ترین اثر نامطلوب را بر روی زیست‌گاه داشته باشد ۰ اطلاعات در مورد نحوه و شدت اثر گذاری ناقص است -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- معرفی روش‌های عبور خطوط لوله از محیط‌های آبی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱-۱- انتخاب روش عبور خط لوله از درون رودخانه موفقیت عبور یک خط لوله از رودخانه به عوامل متعددی بستگی دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به انتخاب روش مناسب عبور از آن رودخانه با توجه به عوامل مختلف به منظور کاهش اثرات منفی بر محیط زیست در هنگام ساخت و ساز اشاره نمود. این ملاحظات به شکل عمومی مطرح شده است و ملاحظات تخصصی و جزییات اجرایی براساس سایر دستورالعمل‌های تهیه شده اعمال خواهد شد. طراحی عبور یک خط لوله از رودخانه شامل گام‌های مختلفی از انتخاب مسیر قبل از احداث تا نظارت بر نگه‌داری و بهره برداری از لوله بعد از احداث آن را شامل می‌شود. در مراحل مختلفی از روند طراحی لازم است تا طرح تهیه شده مورد آرزیابی و بازبینی قرار گرفته و به تائید مقامات مسوول برسد. بر این اساس لازم است تا روشی برای عبور خط لوله از رودخانه انتخاب شود که متناسب با شرایط آن منطقه و تاثیرات آن بر محیط زیست رودخانه و مناطق پایین‌دست و بهره‌بردان از آب. تهیه و مبنای فعالیت‌های شرکت سازنده خط لوله قرار گیرد. به طور کلی بر اساس تجربیات موجود ویژگی‌های یک عبور ناموفق از رودخانه شامل موارد زیر است: - برنامه‌ریزی نامناسب - عدم تهیه برنامه‌های شرایط اضطراری - کارگران و پرسنل کم‌تجربه شرکت‌های پیمان‌کار - بیش از حد در نظر گرفتن توانایی پیمان‌کار و ... بر این اساس برنامه‌ریزی مناسب و انتخاب روش عبور مناسب از رودخانه با در نظر گرفتن شرایط و ویژگی‌های آن رودخانه سبب افزایش احتمال موفقیت عبور خط لوله از رودخانه و کاستن از آثار مخرب آن در کوتاه‌مدت و بلندمدت هر منبع آبی یا رودخانه ویژگی‌های منحصر به فردی دارد که سبب شده تا هر پروژه عبور خط لوله از رودخانه پروژه‌ای منحصر به فرد باشد. در جدول شماره (پ. ۱-۲) مهم‌ترین عوامل موثر بر عبور خط لوله که در زمان طراحی باید در نظر گرفته شود مشاهده می‌شود. نادیده گرفتن هر یک از این ملاحظات می‌تواند در زمان احداث و یا بهره‌برداری سبب بروز أسیب‌های جدی روش عبور از رودخانه عوامل متعددی تاثیرگذار است که باید مورد ملاحظه قرار بگیرد. این عوامل با توجه به ویژگی‌های هر رودخانه و نیز هر خط لوله متفاوت هستند که در زمان طراحی خط لوله باید به‌دقت بررسی شده و تاثیر آن‌ها در کوتاه‌مدت و بلندمدت در نظر گرفته شود. مهم‌ترین این عوامل شامل موارد زیر است: - قطر خط لوله -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ ۰ عرض, عمق و خصوصیات جریان در مقطع عبوری ترکیب بستر رودخانه داده‌های هیدرولوژیکی موجود هزینه‌های شیوه عبور از رودخانه میزان فضای کار مورد نیاز و در دسترس محدودیت‌های فانونی تکنولوژی موجود فصل سال و ویژگی‌های مرتبط با آن جدول پ. ۱۱- ملاحظات متعدد عبور خط لوله از رودخانه با مراکز آبی پایداری حریم رودخانه عرضص حریم رودخانه بده و سرعت آب رودخانه پایداری و ترکیب اجزای حریم رودخانه ویژگی‌های سیلاب‌دشت (مانند پهنا و عمق) مناطق در معرض فرسایش و رسوب گیری کانال‌های انتقال در دست ساخت -------- صفحهٔ بعد -------- ادامه جدول پ.۱ ۲- ملاحظات متعدد عبور خط لوله از رودخانه یا مراکز آبی گونه‌های در معرضص خطر و9 یا کمیاب گونه‌های در معرض خطر و یا کمیاب ویژگی‌های زیست‌گاه‌های آبی موجود دوره‌های زمانی حساس و محدودیت زمانی اجرا مکان‌های مهاجرت ماهی‌ها محدودیت‌های موجود برای عبور ماهی‌ها مراکز برداشت آب رسمی نوع بهره‌برداری از منبع آب مراکز برداشت آب شخصی یا ویژگی عملیات احداث و نیازهای ساخت ساز پ.۲-۱- ملاحظات فنی اجرایی در عبور از رودخانه " به طور کلی سه روش برای عبور خط لوله از درون رودخانه یا منابع آبی وجود دارد که عبارتند از: - عبور لوله با حفر کانال - عبور لوله بدون حفر کانال - عبور لوله به صورت هوایی در ادامه ملاحظات فنی عبور خط لوله از درون رودخانه در هر یک از این روش‌ها بررسی می‌شود. پ.۱-۲-۱- عبور لوله با استفاده از کانال - در آب‌روهایی که طبق نقشه‌های اجرایی مربوطه. عبور لوله با حفر کانال در کف آن‌ها انجام می‌گیرد (نظیر رودخانه هاء مسیل‌ها و کانال‌های آبرو و غیره) پیمان‌کار می‌بایست روش اجرایی کار و تغییر مسیر آب راء زمان اجرای آن و هم‌چنین ماشین‌آلات و وسایل مورد لزوم را جهت تصویب به مهندس یا نماینده او ارائه دهد . ۱ مطالب این بخش از دستورالعمل‌های اجرایی وزارت نفت گرفته شده است. ۲ جهت اطلاعات بیش‌تر به بند پنجم از استاندارد ۳1-140/11--)-۳8] مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸۲۳ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - ابعاد کانال های مورد نیاز برای لوله‌گذاری در چنین مسیرهایی باید طبق نقشه‌های اجرایی مربوط باشد ولی در هر حال حداقل عمق آن کم‌تر از دو متر روی لوله نخواهد بود. - در تقاطع‌ها به کار بردن خم سرد و یا خم‌های پیش‌ساخته در بین خم‌های شیب‌دار ( 5,0۷]۲ ]5۸۳۳۲۷ (۳۲[15تادو طرف تقاطع مجاز نخواهد بود. - در تقاطع پوشش روی لوله به طور دوبله بوده (گرم و یا سرد بستگی به مورد) و در جاهایی که طبق نقشه‌های مربوط می‌بایست وزنه‌های بتونی به کار برده شود قبل از نصب وزنه‌های بتونی باید از نوارهای مخصوص . استفاده نمود. پ.۲-۲-۱- عبور لوله از زیر آب - هرگاه لوله در مسیر خود به مراکزی که آب آن‌ها غیرقابل انحراف باشد (نظیر مرداب‌هاء برکه‌ها آبی. رودخانه های بزرگ و غیره) برخورد نماید. پیمان‌کار موظف است ماشین‌آلات مورد نیاز را تهیه و نحوه و زمان اجرای عملیات را جهت تایید به مهندس یا نماینده او ارائه نماید. - پیمان‌کار باید کانال زیرآب را با ابعاد نشان داده شده در نقشه‌ها حفر نماید. - درصورتی که لوله بایستی در زیر آب و در کانال استقرار یابده پیمان‌کار موظف است ابعاد کانال را در زیر آب - به کار بردن خم سرد یا خم‌های پیش‌ساخته در بین خم‌های شیب‌دار " دو طرف تقاطع, مجاز نخواهد بود ولی چنان‌چه ضرورت عملیاتی ایجاب نماید. می‌توان با اجازه مهندس یا نماینده او از خم‌های سرد" زیرآب استفاده نمود مشروط به این که برای جای‌گذاری لوله. از روش کشیدن استفاده نگردد. - کانال باید به طریقی احداث گردد که در زمان خواباندن و یا کشیدن لوله بیش‌ترین حائل و تکیه‌گاه برای لوله به وجود آید. به مجرد این که لوله در کانال قرار گرفت پیمان‌کار باید اندازه‌گیری‌های لازم را برای تعیین موقعیت و طول قسمت معلق آن در زیرآب انجام دهد. هر قسمت معلق که طول آن بیش از ۵ متر باشد باید به ترتیبی که مورد قبول مهندس یا نماینده او باشد ترمیم گردد. لوله‌های مورد استفاده در تقاطع‌های زیر آب باید بر اساس مشخصات فنی که برای لوله‌های زیرزمینی اعمال می‌گردد. تمیز شده و عایق‌کاری گردد. مگر آن که خلاف آن در نقشه‌ها مشخص شده باشد. هنگامی‌ که در نقشه‌ها غل(اف بتونی مسلح درج شده باشد. لوله باید دوباره نوارپیجی شده و به‌علاوه در جایی که استفاده از (۳۲۱۸۱/۳ 0۸۱71۸)) تصریح شده بایستی به لوله یک لایه ۲/۵ میلی‌متری (۴۳۸۱/۴ 0۸17۸)) زده شود. غلاف بتونی باید از مصالح لاه( اک ۵۵۴ -[ 4 6 -2 5 ل[0:) -3 -------- صفحهٔ بعد -------- تایید شده بوده (به استاندارد 1۳5-۷1-۳۳-165 مراجعه شود) و ضخامت آن به میزانی باشد که چنان‌چه لوله با هوا پر شده باشد نیروی ارشمیدس ‏ برابر ۶۰ کیلوگرم بر متر خنثی نموده و لوله در ته بستر باقی به‌ماند - پس از آن که لوله‌های عایق شده پوشش بتنی گردیدند. به یک دیگر جوش داده شده و پس از بازرسی جوش یک‌نواختی حاصل گردد. بتن مصرفی برای مفاصل دارای شن و ماسه بااندازه‌هایی که برای لوله عایق شده استفاده می شود خواهد بود ولی در هر حال می‌توان از سیمان زودگیر و مواد اضافه شونده مورد تایید استفاده نمود. - درصورتی که بیش از ۲۵/ ضخامت بتن عایق صدمه دیده باشد باید به طریق زیر آن را تعمیر کرد. * اگر مساحت خرابی کم‌تر از ۹۰۰ سانتی‌متر مربع باشد بدون تعمیر مورد قبول خواهد بود مشروط بر آن که پوشش بتنی سالم باشد. * گر مساحت خرابی کم‌تر از ۲۵۰۰ سانتی‌متر مربع ولی بیش‌تر از ۹*۰ سانتی‌متر مربع باشد باید بتن معیوب را برداشته و لبه‌های بتن سالم مجاور آن را تا جایی که بتن سالم نمایان شود شکسته و سپس آن را با مخلوط ۱:۳ ماسه و سیمان تعمیر کرد. * اگر مساحت خرابی بیش‌تر از ۲۵۰۰ سانتی‌متر مربع باشد باید پوشش بتنی کاملا از روی طول قسمت جدید به طریقی که در این مشخصات فنی تصریح شده ساخته خواهد شد. * بنا به تشخیص مهندس ناظر ترک‌هایی که عرض آن‌ها بیش از ۳ میلی‌متر بوده و طول آن‌ها در پیرامون لوله بیش از ۱۸۰ درجه ادامه دارد و یا ترک‌های دیگر با هر عرض و بیش از ۱۸۰ درجه ادامه دارد و با ترک‌های دیگر با هر عرض و بیش از ۳۰ سانتی‌متر طول را باید با تصریض ترک به حداقل ۲ سانتی‌متر و - چنان‌چه برای استقرار لوله در زیرآب. کشیدن آن ضروری باشد پیمان‌کار موظف است هنگام کار نکات زیر را سیم بکسل کشنده لوله باید به یک ]۲1۳۸ ۸6للانا۲ که به خط لوله جوش می‌شود وصل شود به طریقی که در موقع کشیدن تنش خمشی وارد به لوله بیش از حد مجاز نگردید و کلیه جوش‌های روی لوله باید به وسیله رادیوگرافی آزمایش گردند. * روش کشیدن لوله به طریقی است که امکان کشیده شدن لوله به کف آب‌رو وجود نداشته باشد. ۷( 8۵۱۷ ۱162211۷6 -1 ۲- جهت اطلاعات بیش‌تر به بند *۱ از استاندارد 1۳-274-)-۳5] مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - در زمان استقرار لوله در زیر آب و در محل خود. مسوولیت اجرای صحیح روش کار تماما به عهده پیمان‌کار - روشی که پیمان کار قصد به کار گرفتن آن را دارد باید کلیه جزییات آن را قبلا برای تایید در اختیار مهندس یا نماینده او قرار دهد. این جزییات باید شامل دستگاه‌های مورد استفاده, محاسبات مربوط به بارهاء حداکثر فشار خمشی, زمان انجام عملیات و هر اقدام دیگری که ناظر در خواست نماید خواهد بود. در زمان کشیدن و گذراندن و یا پایین آوردن لوله در محل خود تنش حاصل در لوله نباید از 1۵۰ حداکثر تنش تسلیمی " تجاوز - پس از تکمیل شدن لوله‌گذاری کانال باید پر شود به ترتیبی که سطح آب‌رو به وضعیت اولیه خود برگردد. لبه‌های آب‌رو باید به انحنای اولیه خود ترمیم و کوبیده شده و عملیات حفاظتی لبه آب‌روها بر اساس نقشه‌ها و با تأیید مهندس یا نماینده او انجام شوند. - در صورت تصریح در نقشه‌ها پیمان‌کار موظف است وزنه‌های مخصوص مرداب " با طرح تایید شده در فواصل و انواعی که در نقشه‌ها تعیین شده و به رضایت مهندس یا نماینده او نصب نماید. - چنان‌چه طبق نقشه‌ها لوله باید با پوشش سیمانی در کف رودخانه‌ها خشک گذارده شود در صورت تایید مهندس یا نماینده او پیمان‌کار می‌تواند بتن را در محل بریزد. - پیمان‌کار موظف است در محل تقاطع خط لوله با جریان‌های آب که امکان شسته شدن روی لوله وجود دارد» آن از روی لوله کار گذاشته شده بالاتری بوده و ثانیا فاصله آن از لوله طوری باشد که امکان تعمیرات احتمالی بعدی بدون تخریب دیوار بتنی میسر باشد (طبق نقشه‌های اجرایی). پ.۳-۲-۱- سایر ملاحظات فنی عبور از رودخانه " الف - عبور از رودخانه‌های کوچک - به منظور جلوگیری از تخریب یا ایجاد آسیب به حیات جانداران و گیاهان در حریم رودخانه تا حد امکان از مسیرهای دسترسی موجود برای رسیدن به محل عبور از رودخانه استفاده شود. - عمق عبور لوله از زیر بستر رودخانه به صورتی انتخاب شود که از بروز هرگونه سیب به بستر رودخانه جلوگیری شود. خده ‎٩‏ ۷۱۵۱۵ -۱ ۷۷/۵ 5000 22 ۳ مطالب این بخش پیشنهاد تیم تحقیقاتی طرح است و در دستورالعمل وزرات نفت موجود نیست که پیشنهاد می‌شود در دستورالعمل‌های آتی در زمان اجرا لحاظ شود. -------- صفحهٔ بعد -------- 1 ۰ بیوست ۱- معرفی روش‌های عبور خطوط لوله از محیط‌های آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ( - نقاط ورودی و خروجی لوله در دو طرف رودخانه به‌گونه‌ای انتخاب شود که به اندازه کافی از حریم رودخانه دور باشد تا أسیب وارده به حریم اطراف رودخانه به حداقل برسد. - در صورت نیاز برای قطع و پاک‌سازی محل سایت ورودی یا خروجی از گیاهان و درختان, به‌گونه‌ای عمل شود که کم‌ترین میزان پوشش گیاهی از بین رود. - اگر شیب مناطق اطراف رودخانه به‌گونه‌ای است که احتمال فرسایش آن در اثر تردد تجهیزات زیاد است. باید از مسیرهای موقت عبور به گونه‌ای استفاده نمود که آثار فرسایش به حداقل برسد. در تصاویر زیر نحوه عبور از رودخانه‌های کوچک به وسیله حفر کانال مشاهده می‌شود. 1 کار گاه موقت» در صورت نباز ۰ پهنای استاندارد حریم ۱ ۹ ترانشه و خاکریز نگهدارنده خاکریزی با خندق کنی برای تضمین شکل پ.۱۲۱- جزییات اجرایی عبور از رودخانه‌های کوچک از طریق حفر کانال -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها رو اج کارگاه موقت» در صورت نیازا ام ۱ اب-۷ ۱ ۱ پهنای استاندارد حریم ۱ ۱ توده بازدارنده ی ۱ ۱ مسیر غبور و مرور ۱ در حخریم حفاری فنس ۱ ی تخلیه در فضای سبز پ | لوله ۱ پمباز اْ / ۱ پا تایید قبلی ‏ ۱۳۲ ۸ گودال ۳ 1 ۳ خاکر یز بازدارنده اآلود , مسیر عبور از روی ی ی , ۱ وله در کالورت ۱ ۱ گناد ۱ سد پابین دست پلاگ هم 650 5 600 ما حابل که ساحل | 1 و 2 سدبلادست 6 سب بمب در جربان ۱ ها آپ با سرعت تا ۱ ت ی چ---- ۱ سم ۱ ۱۵ ت له ۹ شده برای جلوگیری از فرسایش ال 11 ستفاده از لوله کمکی در صورت لزوم ۱ 0ج جربان : حابل گیاهی آیگیر ۱ ری حج» ۱ پا ابید قبلی ۱ لونه گودال ۱ ۱ کت ۱ [ ۰ بمب با ذبلست ۱ ۱ حفاری لجن گیر سس ۱ ۹ و مسیرعبور از روی خاکریز ۱ ۶ لوله در کالورت بازدارنده آلودگی ۱ ۱ ۱ بخش نگهداری خطوط ۳ لوله سرهم شده شکل پ.۲-۱- جزییات اجرایی عبور لوله از رودخانه با استفاده از حفر کانال و استفاده از پمپ -------- صفحهٔ بعد -------- چییوس لب رس زد رعاید ۵ ت ( - معرفی روش‌های عبور خطوط لوله از محیط‌های آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ 33333333333 کار گاه موقت» در صورت نیاز ۱ ی د ۱ سن--<- ۱ پهنای استاندارد حریم ۱ ۱ ا ۱ ۱ مسیر عبور و مرور ۱ مر عبور از در حریم : ۱ وله درکلورت* ۱ حفاری توده‌پازدارنده ۱ ۱ تخلیه در فضای سبز ل : ۱ با قانید و سیم لو پمباز با ابید قپای پل ۱ 2 اس سم خاکریز بازدارنده آلودگی باله های فلنج ۱ آب بندی فلوم ها ۱ ۶ 3ج درس ۹۷ ۱۷۱۱۹۷۵۱۷ بودرد.. ۱ ۲۱۳۱ بای ابا با وا ی لها یم 8 ساحل حفاظت اضافی از پایین هار۸ ا فلنچ با ددست در صورت نیاز سم فلوم بالوله ای فلزی || باله‌های فلنج ۳ جربان مسیر عبور از روی پلی حط ‏ ود ۱ لوله در کالورت ۰ ! ٍ چست ال گیاهی ‏ | تخلبه در فضای سبز ۱ با تایید قبلی ۰ سی ی ۱ 1 ج خاکریز بازدارنده آلودگی چس. فنس ۱ نمای جلویی فلنج و باله های آن لچن گیر ۱ ای حفار ۱ قطرهای مختلف طول ها و زوایای مختلف ی ۱ ۱ باله های فلنج ۱ ۱ حداقل ۱۱۵ پوایو قطر لوله بخش نگهداری خطوط لوله سرهم شده شکل پ.۳۲-۱- عبور لوله از رودخانه با استفاده حفر کانال و استفاده از بند و لوله‌های انتقال در بستر - عبور از رودخانه‌های بزرگ ت گردند: - در صورت نیاز به فضای کار بیش‌تر با رعایت ملاحظات زیست‌محیطی باید از مناطق اطراف استفاده شود. - در صورت نیاز از سازه‌هایی برای کاهش فرسایش خاک بستر رودخانه و مناطق اطراف استفاده شود. ۵۲ ر آن -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها در صورت لزوم بر حسب نباز برای تضمین خاکریزی با خندق کنی محدودد استاندارد حریم اضافه برای دراگ لاین در صورت لزوم ترانشه ۱ لوله سرهم شده ی یسح نوسصویی ی توده بازدارنده ً/ ی فضای کاری موقت برای جربان را دام اه اضافه برای دراگ لاین توده بازدارنده دست نخورده باگی بماند مس در صورت لزوم در صورت لزوم خاکریزی با خندق کنی خاکریزی با خندق کنی برای تضمین برای تضمین شکل پ.۴-۱- جزئیات اجرایی عبور از رودخانه‌های بزرگ به کمک حفر کانال پ.۴-۲-۱- عبور لوله از رودخانه بزرگ یا مراکز آبی بدون حفر کانال - روش حفاری افقی (۲100) علاوه بر ملاحظات عمومی زیست‌محیطی رعایت موارد زیر الزامی است. * عمق عبور لوله از زیر بستر رودخانه به صورتی انتخاب شود که از بروز هرگونه آسیب به بستر رودخانه جلوگیری شود. * نقاط ورودی و خروجی لوله در دو طرف رودخانه به‌گونه‌ای انتخاب شود که به اندازه کافی از حریم رودخانه دور باشد تا أسیب وارده به حریم اطراف رودخانه به حداقل برسد. * اگر شیب مناطق اطراف رودخانه به‌گونه‌ای است که احتمال فرسایش آن در اثر تردد تجهیزات زیاد است. باید از مسیرهای موقت عبور به‌گونه‌ای استفاده نمود که آثار فرسایش به حداقل برسد. * فعالیت‌های ماشین‌آلات باید بالاتر از حد معمول آب مطابق شکل پ.۶۱ باشد تا آسیب وارده به اطراف رودخانه به حداقل برسد. * باید یک سری از تجهیزات زدودن نفت در محل اجرای پروژه موجود باشد که در صورت نشت نفت و یا سایر مواد به رودخانه مورد استفاده قرار بگیرد. * در تمام مراحل حفاری باید سطح آب تحت نظارت باشد تا در صورت ورود گل و لای حفاری به سطح آب -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - معرفی روش * در محل حفاری به در تصاویر زیر شمه می‌شود. های عبور خطوط لوله از محیط‌های آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ <<چ<چجچچچگگگج<ج<ج<جچجچگ#جچگشگگدددممجشسشاگشگ]«ککککحححححد ده عروج لوله در صورت امکان باید فضای مناسبی برای تخلیه و خاک‌برداری تعیین اتیک فعالیت‌ها و سایت عبور لوله از رودخانه با استفاده از روش حفاری اذه آیی 3 َ و07 اجهمجوی فخ وا موانحهوبر ی پ جح اه یی 5 ,دق همیی عمجمو.ج دمم جهامموجخمب۶۲ پوشش گیاهی خشگی بالاترین سطح نرمال آب : ۲۱۲ ۷ا ها / ۷۳۹۳ 06۸ 1 ۱ تس سطج آآب رساحل سر 7 )۱ج 7 ۵۵۱۱۵ را نطوبط 0۱۸3۸5 000۲۱8 ۵۱3 هوارموم وب ۵-۰ - نحوه تعیین سطح معمول آب در رودخانه‌های بزرگ و دریاچه برای برنامه‌ریزی اجرای توله حفاری قسمت گردفده مسر معمول برای عفب کشددن سم شکل پ.۶-۱- برش مقطع عبور به روش (11(1] ۹ ۵ ی (11010) مشاهده دستگاه حفاری اففی 4 رجات 7 1 یی -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ و ۸ ۰ ۰ ی کم /* 3333333333 مخزن ذضره شماتیک کار گاه با تجهیز جاثبی (۸) گاه ی نیا 7 حابل گباهی رو بنتوفمت ۱۸۸۸۶ گ ی سس ۰ ۸ ۱ ۳ ره ۲ ل دبا تدای نچهیزات چناساری : ی / ۱ ۱ داد ۳ 2/۸ ۰ پ ‌ ] ۱ ۱ ری ۱ 1 ٩۱۱۸/۶,‏ 3 / ۱ وک # 1 ا ۵ حوصحه ا ا واحد ده خه ۱ رسب | بمب دوغاب | هر ات رس َ ۱ ۱ ۱ دوغاب ( ۹ ۳7/۵ واحد ۱ ی : و ا 5 8 > خی ۱ کنترل بخس هب آب : ح آداری َ ۹ ۱ رورم ۱ خی ۱۱ اه چم ی لا 1 1 1 ۳2 اس ۹ دی بساب ۳ سد ره ۰ 3 مس اس لونه‌های حفاری سح نبا لوازم بدکی "بر هر ۳۳۳ 7 ۷ ری ها <ج 7 یه هک ۳ کم ۷ زر 0 /// شماتیک جیدمان با لوله جانبی (8) حابل گناهی ی س_ که << حوضحه رای رک یی اضا ! تخت یمب دوغاب 5 ی سا ا حفاری از حلهک شاد ۳ جرخ برای خط لول سس رای ه سا << ض اه ت سح / ۱ | پیش شین ۹ ۱ را پدد ۷۵ لد خط لوله گ ۱ تم 1/1 ۱/7 ۱ 4 سیم ی ی ت هه 2 [ ی !. لها" سوه ۳ لس ۳۲۳ ان پوس نجهیزآت ساختمقم ای ی 1۸ را و اد 722 خی» مس ۹ 77 پی ۰ اس ۰ ۹4لا ۰ شکل پ.۱- ۷- جزییات اجرایی روش عبور افقی خط لوله ((111(1) ما س -------- صفحهٔ بعد -------- راهنمای بر گکردن جک لیست‌های ارزقانی ریسک شکست خطلوط وله در حریم‌های منابع آبی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۶۳ پ.۱-۲- شاخص عامل سوم "۱ این شاخص به عوامل آسیب‌رسانی ار تباط دارد که ناشی از خطای پرسنل غیر مرتبط با خطوط (عواملی به غیر از خط لوله و محیط اطراف آن) هستند. در برخی از مراجع این عوامل را عوامل خارجی نیز نامیده‌اند. اما استفاده از این عنوان - اترات شکست اهتمالی ی امس ال اس او پا ۷ 1 شاهص خوردگی شاهص طراهی شاخص بهره‌برداری ناصمیع الف - حداقل عمق پوشش ۰-۰ امتیاز ۲۰/ ب- سطح فعالیت‌ها ۰-۰ امتیاز ۲۰/ ج- تاسیسات سطحی ۰-۰ امتیاز ۱۰/ د- جانمایی خط ۰-۵ امتیاز ۱۵/ ه- برنامه‌های آموزش عمومی ۰-۵ امتیاز ۱۵/ و شرایط حریم خط لوله -۰ امتیاز ‏ ۵/ ز- دوره گشت‌زنی ۰-۵ امتیاز ۱۵/ در این روش آرزیابی عواملی از قبیل حرکت زمین ناشی از زمین‌لغزش یا زلزله در شاخص طراحی طبقه‌بندی شده‌اند. و ساز * تیدیدها (حجم و نوع ۰ *م لآرفالیی ره *تیدد - م 1 ۰ ترافیک. هواییما و غیره) و رو‌سازی اسغالت. سین بعدد تماسهای حاکی از این ام رای زرا گس 7 شم بدون روسازی و...) برخورد با خطلوط لوله * نوارهای هشدار یا توریها *سایر تاسیسات مدفون 1 انا ۰ *عمق آب *لنگر اندازی و لایرویی 1- 1۳۱۳۵ ۳۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴" ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها اسان ۰ تس ی اس اس یرد تماس :۰ ار بنخن. باردیدهای منت ایا ما امش ۰ ۰ : م دورد بازدیدهای هو ار 6 نشانن,هااهواین بازمنین. ای ی مس اندازد. قابل مشاهدد بودن. ۱" هش ۰ ۹ اص : و ن ۳ ۰ 0 ان سوک ژ ز ی زار رش زهر و سس تیاهان 2 َ نی *قرار شرری بای پو سار تیاهان شکل پ. ۲۲- فاکتورهای موثر بر شاخص عامل سوم در این شاخص مهم‌ترین عامل مطابق آمار ثبت شده از حوادث, حفاری و خاک‌برداری سازمان‌هاء ارگان‌ها و با پ.۱-۱-۲- پارامترهای ربسک بسیاری از سنجه‌هایی که برای آرزیابی اقدامات تسکینی به کار می‌روند. به کاهش تهدید ناشی از حفاری‌های سایر سازمان هاء مرتبط هستند؛ اما دلایلی که هم‌چنان آسیب‌های ناشی از عوامل سوم علی‌رغم تمام این توجهات هم‌چنان ادامه دارد. عبارتند از: - پیمان‌کاران کوچک‌تر معمولا از فرآیندهای کسب مجوز یا اخطارها بی‌اطلاع هستند. - در صورت عدم برخورد با خطوط لوله. مشوقی برای پیمان‌کاران وجود ندارد (پایین‌تر بودن هزینه‌های جبران خسارت نسبت به پرهیز از خسارت برای عامل خسارت رسان) - نقشه‌هایی بدون دقت کافی - عدم دقت بهره‌بردار خط در تعیین موقعیت‌ها - احتمال وقوع حوادث ناشی از عامل سوم به دو عامل بستگی دارد: سهولت دسترسی به خط لوله از طرف عامل سوم * نوع و دوره بازگشت فعالیت‌های عامل سوم در نزدیکی خط لوله - تهدیدکنندگان خطوط لوله از دیدگاه این شاخص عبارتند از: ۹ تحهیزات خاک‌برداری * پرتابه‌ها (موشک‌ها) -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۵ * تجهیزات کشاورزی * القائات لرزه‌ای * تیرک‌های حصارکشی ۹ دکل‌های مخابراتی (تلفن) * حیات‌وحش (حیوانات حفار یا سنگین‌وزن) * لنگر کشتی‌ها و قایق‌ها در مورد لوله‌های مدفون زیر آب * ماشین‌آلات لایروبی - فاکتورهایی که در معرض خطر بودن تاسیسات را تحت تاثیر قرار می‌دهند عبارتند از: * عمق پوشش * ماهیت پوشش (خاکی, سنگی, بتنی و روسازی) ۹ موانع ساخته‌شده توسط انسان (حصارهاء خاک‌ریزها و خندق‌ها) ۰ موانع طبیعی (درختان. رودخانه‌ها. خندق‌ها و صخره‌ها) * وجود علایم هشدار خطوط لوله " وضعیت رعایت حریم خطوط لوله (10۷۷)" * دوره و مدت بازدیدها و گشت‌زنی‌ها * زمان پاسخ به خطرات گزارش‌شده - هم‌چنین سطح فعالیت براساس وضعیت پارامترهای زیر تخمین زده می‌شود: * فعالیت‌های ساخت و ساز در نزدیکی تاسیسات * مجاورت و حجم ترافیک ریلی و جاده‌ای در نزدیکی خط * محل‌های مهار در خارج از آب تعداد سایر تاسیسات مدفون در محل غیر از خط لوله مورد نظر باید به این نکته توجه داشت که آسیب‌های ناشی از عامل سوم تنها به سوراخ شدگی, شکستگی یا پاره شدگی خطوط در زمان حفاری محدود نمی‌شود چراکه درصورتی که هنگام انجام عملیات حفاری, خراشی در لوله یا پوشش آن ایجاد گردد. این خراش روند تخریب لوله را از طریق خوردگی یا خستگی تسریع خواهد نمود. مضاف براین‌که معمولا ۳ 1 ۵۳6 ۳:۵ -1 و -------- صفحهٔ بعد -------- ۶,۶ ۳۲ -دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها این خراش‌ها نادیده گرفته می‌شوند. به همین دلیل آموزش نیروی کارآمد برای بازدید خطوط در حین عملیات حفاری در نزدیکی تاسیسات برای جلوگیری از نادیده گرفته شدن این موارد ضروری است. پ.۲-۱-۲-ارزیابی پتانسیل آسیب‌رسانی عامل سوم - حداقل عمق پوشش (وزن پیشنهادی ۲۰ درصد) عمقی از خاک یا مواد مشابهی که به عنوان پوشش خط لوله و برای محافظت لوله از فعالیت‌های عامل سوم روی آن (پ.۱-۲) امتیاز حداکثر تا ۲۰ ۱۳/۱۲۶ * (170) عمق پوشش در رابطه فوق برای عمق پوشش, باید کم‌ترین مقدار آن در محدوده‌ی مورد بررسی را قرار داد. هم‌چنین ارزیاب باید از دقیق بودن و به‌روز بودن آن اطمینان داشته باشد. بررسی تجارب نشان داده است که عمق پوشش کم‌تر از ۳۰ سانتی‌متر سبب می‌شود که خطوط لوله در برایر عبور ماشین آلات سبک و حتی ابزارآلات کشاورزی نیز آسیب‌پذیر باشد و مطابق توصیه بسیاری از آیین‌نامه‌ها حداقل عمق کم‌تر برای پوشش لوله ضروری است. در محاسبه‌ی این پارامتر بایستی پوشش‌هایی از قبیل بتن» پوشش لوله. یا دال بتنی را نیز در نظر داشته و مقادیر پوشش خاک معادل آن‌ها را جایگزین کرد. به عنوان مثال: پوشش بتنی ۵ سانتی‌متری 2 ۲۰ سانتی‌متر پوشش خاکی غلاف بتنی < ۶۰ سانتی‌متر پوشش خاکی دال بتنی 2 ۶۰ سانتی‌متر پوشش خاکی در صورت وجود پوشش خاکی روی پوشش‌های فوق مقادیر معادل آن به مقدار پوشش خاکی روی لوله اضافه خواهد شد. برای متوقف کردن عملیات حفاری, بایستی از علایم هشداردهنده از قبیل نوار هشدار استفاده کرد که بر روی آن -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۶۷ ۳ هشدار! 7 سطح زمین کم‌ترین عمق پوشش پگ ی / وع علایم هشداردهنده دال بتنی ‏ کل ]۲ 4 خط لوله ِ شکل پ.۲-۲- نصب نوار هشدار در مسیر خط لوله نوارهای هشداردهنده‌ی مدفون معمولا به عرض ۷۵ تا ۹۰ سانتی‌متر بوده و به دلیل این‌که تجهیزات حفاری برای نفوذ در آن‌ها دچار مشکل می‌شوند تا حدی از آسیب رسیدن به لوله از این طریق جلوگیری خواهند کرد. استفاده از علایم هشداردهنده سطحی (پرچم‌ها) نیز در همین راستا اثربخش خواهند بود؛ اما در محدوده حریم‌های منابع آبی وجود هر دو علامت هشدار موکدا توصیه می‌شود. نحوه‌ی در نظر داشتن نوار و شبکه محافظ در امتیاز عامل سوم به صورت زیر خواهد بود. نوار هشدار (محافظ) ‎ -‏ پوشش اضافی ‎٩‏ سانتی‌متر شبکه هشدار (محافظ) ‏ - پوشش اضافی ۴۵ سانتی‌متر در مورد خطوط لوله‌ی مدفون زیر آب (عبور از رودخانه‌ها) شرایط مشابهی برای محاسبه‌ی شاخص در نظر گرفته خواهد شد. در مورد خطوط عبوری از رودخانه‌های قابل کشتیرانی روش محاسبه به‌صورت زیر است. عمق قرارگیری لوله زیر سطح آب بین * تا ۱/۵ مت سس صفر امتیاز عمق قرارگیری لوله زیر سطح آب بیش از ۱/۵ متر (حداکثر عمق لنگرها) .... ۳ امتیاز عمق قرارگیری لوله زیر کف کانال (این امتیاز به مقادیر فوق اضافه خواهد شد) * تا ۱۵۰ سانتی مت رس ۵ امتیاز *۰سانتی‌متر تا حداکثر عمق لایروبی سس ۷ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- بیش از حداکثر عمق لایروبی و ۵ ۱۹ امتیاز پوشش بتنی (این امتیاز به مجموع امتیازات فوق اضافه خواهد شد) بدون پوشش و ی ی صفر امتیاز حداقل ۲/۵ سانتی‌متر پوشش و ۵ امتیاز مجموع امتیازات فوق نباید از ۲۰ امتیاز بیش تر شود. این امتیازات با فرض این در نظر گرفته شده‌اند که عمق آب مانعی برای دسترسی عامل سوم است. در مورد مقاطع عبوری از رودخانه‌ها تهیه نقشه‌ها (شکل پ.۳-۲) به ارزیابی بهتر شاخص توسط ارزیاب کمک خواهد نمود. شکل پ. ۳-۲ - نمونه‌ای از نقشه‌های عبور خط لوله از بستر رود - سطح فعالیت (وزن پیشنهادی ۲۰ درصد) این پارامتر در واقع بیان‌گر این موضوع است که فعالیت حفاری بیش‌تر در محدوده‌ی لوله, احتمال برخورد با آن را افزایش خواهد داد. این شاخص به کمک جمعیت فعال در محدوده خط. وجود ریل راه‌آهن, اتوبانء مسیر عبور اتومبیل‌ها به خصوص اتومبیل‌های پرسرعت و اتومبیل‌های سنگین (کامیون‌ها) محاسبه می‌شود. چرا که خسارات ناشی از این وسایل نقلیه در صورت برخورد به خط لوله بسیار شدید خواهد بود. هم‌چنین فعالیت حیوانات سنگین‌وزن و حفار نیز در مقدار این شاخص مهم خواهد بود. در صورت بدون پوشش بودن خطوط لوله حیوانات سبکوزن و پرندگان نیز قادر به اسیب‌رسانی به خطوط لوله خواهند بود. «سطح فعالیت‌ها» به طور معمول یک پارامتر ریسک محسوب شده و معمولا در طول زمان برای یک نقطه خاص از خطوط لوله ثابت نخواهد بود. تنها راه‌کار پیشنهادی برای فرار از این عامل تفییر مسیر خط لوله است که این روش نیز از راه‌کارهای معمول کاهش ریسک به‌حساب نمی‌آید. برای برآورد امتیاز این پرامتر از روش زیر استفاده می‌شود (بیان مثال برای فهم بهتر است): نقاط با سطح فعالیت بالا به شرح زیر دارای صفر امتیاز می‌باشند: -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۶۹ ۹ تعداد زیاد تماس‌های مردمی مبتنی بر یافتن خط لوله (۲ تماس در هفته و بیش‌تر) * مجاورت یا تقاطع با ریل یا جاده‌ای که خطرساز باشد * تخریب‌های مداوم از طریق حیات‌وحش * محل لنگراندازی معمول * محل معمول لایروبی نقاطی با سطح متوسط فعالیت. به شرح زیر دارای ۸ امتیاز می‌باشند: * مناطق با تمرکز جمعیتی متوسط * تعداد کمی از گزارشات برخورد با خط لوله (کم‌تر از ۵ عدد در ماه) ۹ تعداد کم تاسیسات مدفون در منطقه ۹ آسیب‌های ناشی از فعالیت جانوران با تعداد کم * مناطق با تمرکز جمعیتی کم و مناطق روستایی * گزارشات پیرامون برخورد با لوله کم‌تر از ۱۰ بار در سال باشند. در دسته بندی فوق. جمعیت یکی از عوامل کلیدی محسوب می‌شود چرا که عمدتا جمعیت با فعالیت‌هایی از قبیل: حصار کشی, باغبانی, حفر چاه آب و فاضلاب, ساخت دیوار حائل, ایجاد فضای سبز و ساخت استخر همراه است که از پتانسیل برخورد با خط لوله برخوردارند. گاه نیز برخوردهای صورت گرفته که منجر به تخریب پوشش بتنی با خراش - تاسیسات رو سطحی (وزن پیشنهادی ۱۰ درصد) این پارامتر استعداد آأسیب‌پذیری تاسیسات رو سطحی از عامل سوم را محاسبه می‌کند. تاسیسات رو سطحی خطوط لوله در مقایسه با بخش‌های مدفون در معرض آسیب‌های متفاوتی (ناشی از عامل سوم) هستند. برخی از این آأسیب‌ها عبارتند از برخورد وسایل نقلیه یا عملیات خراب‌کارانه. در مقاطعی که این تاسیسات وجود ندارند امتیاز آن‌ها کامل در نظر گرفته می‌شود؛ اما در مقاطع موجود امتیاز به ترتیب زیر محاسبه می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ نبود تاسیسات رو وجود تاسیسات ر براساس وضعی صفر اضافه می‌شو فاصله تاسیسات : محدوده به کمک دیواره‌ای از درخ خندق (به عمق و وجود علایم هشد | اتومبیل‌ها بیش از ۶۹۰ مت پاشلس ی حفاری با فاصله‌ی آمتر حفاظت شده پاشت ی ان (با قطر ۴۰ سانتی‌متر یا سازه‌هایی با عملکرد مشابه بین تاسیسات عرض حداقل *۱ سانتی‌متر) بین اتومبیل‌ها و تاسیسات سس رد هل و ۱ 1501 ۱ 9۱۷ وال ۱ رما پب <م ی ۱ میا زرط دم ٍ ۱ 11 ات پا ۸ ۸ ۰ زر ۱/۳ ۱ ٌ ( ۳ در خت ۸ ۸ ۱ ۱ ۱ ۸ ۸ ۱ ٍ 8 شیرالات موانع بتنی سس در ختان ۲ موانع بتنی ۴ حصار ۲ فاصله از بزرگراه ۰ علایم ۱ شش شش شکل پ.۴-۲ - نمونه‌ای از آمتیازدهی به پارامتر تاسیسات رو سطحی دخانه‌ها و دریاچه‌ها ۰ امتیاز ود تاسیسات به ۳ امتیاز 9 ۴ امتیاز ۳ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ) ۱۲ - محل خط لوله (وزن پیشنهادی ۱۵ درصد) به منظور تعیین محل دقیق خطوط لوله راه‌اندازی سیستمی برای استعلام پیش از آغاز عملیات حفاری ضروری است. در ایالات‌متحده چنین سیستمی به صورت مجزا در هریک از ایالات راه‌اندازی شده است. شماره تلفن‌های این سامانه برای هر یک از ایالات به‌صورت مجزا و از طریق اطلاع‌رسانی‌های گسترده اعلام شده‌اند. بر همین اساس برای شروع کلیه فعالیت‌های ساخت و ساز از قبیل هرگونه عملیات ساختمانی واحدهای مسکونی کوچک تا عملیات عمرانی وسیع و گسترده. پیش از حفاری بایستی از طریق این سیستم استعلام لازم» به منظور اطلاع از عدم برخورد با خطوط لوله در چنین سامانه‌ای در نقاط حساس از قبیل حریم‌های منابع آب. به منظور جلوگیری از وقوع حوادث شکست ناشی از عامل سوم ضروری است. این سامانه بایستی با در دست داشتن نقشه‌های به‌روز شده از تاسیسات انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی, به صورت تمام‌وقت آماده پاسخ‌گویی به استعلامات باشد. مشخصات زیر از چنین سیستمی مورد انتظار خواهند بود: * ظرفیتی برای دریافت و ذخیره اطلاعات مربوط به فعالیت‌های حفاری برنامه‌ریزی‌شده * اعزام نیرو به محل انجام حفاری برای جانمایی دقیق علایم هشدار خطوط لوله * انجام فرآیندهای جانمایی و علامت‌گذاری کامل به همراه آموزش‌های لازم * برقراری ارتباطات و جلسات موردنیاز با حفاران (پیمان‌کاران) قبل از آغاز کار * بازدید میدانی هنگام حفاری سیستمی برای اطمینان از به‌روز بودن نقشه‌ها * بازدید از تاسیسات پس از اتمام حفاری در مورد امتیاز این پارامتر از شاخص عامل سوم از دستور زیر استفاده می‌شود: مشخص بودن دقیق مسی را ۵ امتیاز روش هایی برای تعیین محل لوله در صورت عدم وجود نقشه‌های اجرایی یا سیستم پاسخ‌گویی به استعلام وجود دارد. این روش‌ها از دستگاه‌ها و تجهیزاتی استفاده می‌کنند که عبارتند از: * روش‌های جستجوی ‎٩۲ * _روش‌های الکترومغناطیسی * روش‌های مغناطیسی ۹ 6۳1۳261011 ۷/26۲ * نفوذ امواج رادار به درون زمین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * هدایت الکتریکی محدوده مورد بررسی ۹ استفاده از 00۳5 - برنامه آموزش عمومی (وزن پیشنهادی ۱۵درصد) برنامه های آموزش عمومی می‌توانند نقش مهمی در کاهش شاخص عامل سوم داشته باشند. باید دقت داشت که اغلب حوادث با منشا عامل سوم به صورت غیرعمدی و در اثر کمبود اطلاعات رخ داده‌اند. بنابراین اجرای یک برنامه آموزشی صحیح از سوی بهره برداری خطوط لوله یا سایر ذی‌نفعان برای پرسنل بهره‌برداری» جمعیت ساکن و یا ارگان‌ها و سازمان‌هایی که در محدوده مشترک حریم‌های منابع آب و خط لوله دارای فعالیت هستند. می‌تواند تا حد زیادی در مقدار شاخص عامل سوم موثر واقع شود. در مورد یک برنامه آموزشی موثر پارامترهایی که باید مورد ارزیابی قرار بگیرند. به همراه وزن هر یک عبارتست از: * جزوات و بروشورها: در این بروشورها به مخاطبان میزان اثرپذیری خطوط لوله از عامسل سوم توضیح داده خواهد شد. ملاقات سالانه با مقامات دو لیس ۲ امتیاز ملاقات سالانه با شرکت‌های محلی پیمان کار و خقا رس ۲ امتیاز ارسال جزوات و بروشورها برای پیمان‌کاران و حفاران در ارتباط با حیطه کاری هریک....... ۲ امتیاز تبلیغات سالانه در نشریات پیمان کاران ی ۱ امتیاز - شرایط حریم خط لوله (وزن پیشنهادی ۵ درصد) این پارامتر سنجه‌ای برای ارزیابی میزان قابل‌شناسایی بودن, در دسترس بودن و قابل بازدید بودن حریم خط لوله که در ۵ سطح قابل نمره‌دهی است. * عالی -۵ امتیاز: مسیر کاملا قابل تشخیص بوده و علایم و نشان‌گرها به‌وضوح قابل تشخیص هستند. علایم کلیه موارد از قبیل تغییر جهت. تغییر ضخامت. تغییر قطر و... را نشان داده و مسیر خط حتی با حذف یک علامت نیز قابل تشخیص است. خوب-۳ امتیاز: حریم تمیز بوده و پوشش گیاهی چندانی روی آن وجود ندارد. در صورتی که علایم همه موجود باشند. اطلاعات خوبی در مورد وضعیت خط در اختیار قرار خواهند داد. * متوسط -۲ امتیاز: مسیر کاملا تمیز نبوده و در محل رودخانه. جاده و راه‌آهن علایم بیش‌تری برای تعیین دقیق مسیر موردنیاز است. * زیر متوسط -۱ امتیاز: در برخی از نقاط مسیر با پوشش گیاهی محو شده و از بالا قابل مشاهده نبوده و یا -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب عآبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۳ این‌که از پایین به خوبی قابل تشخیص نیست. علایم یا به خوبی نصب نشده‌اند و یا گویا نیستند. - دوره گشت (وزن پیشنهادی ۱۵ درصد) گشت‌زنی و بررسی وضعیت خط لوله. راه‌کار مناسبی برای کاهش احتمال بروز شکست در اثر فعالیت‌های عامل سوم است. ارزیاب برای امتیازدهی به این فاکتور بایستی دوره بازگشت و کیفیت گشت‌ها را مورد بررسی قرار دهد. گشت‌زنی زمانی اهمیت بیش‌تری خواهد یافت که برای مدت زمانی طولانی, گزارشی از وضعیت لوله ارائه نشده باشد. مواردی که در یک گشت‌زنی باید مورد بررسی قرار گرفته و گزارش گردند عبارتند از: * حرکات زمین: لغزش زمین, نشست‌هاء فرسایش سواحل رودخانه و ناپایداری شیب‌ها (همه موارد از مهم‌ترین عوامل حرکت زمین هستند که در صورت وقوع در محل خط لوله به آن آسیب جدی وارد خواهند کرد) * فعالیت‌های ساخت و ساز: هرگونه ساخت و ساز در حریم یا نزدیکی حریم خط لوله * تجاوز به حریم: احداث هرگونه سازه» تغییر منظره یا تغییر در باغات موجود * هرگونه حوادث جاده‌ای. ریلی و تصادفات که به حریم خط لوله تجاوز کرده باشند. ایحاد باغات جدید با هر نوع درخت‌کاری * تغییرات ایجاد شده بر روی شیب‌ها و مسیرهای زهکشی, توسط عامل سوم گشت‌زنی در دو مقطع زمانی باید انجام گیرد: * در شرایط معمول بهره‌برداری برای کنترل دسترسی به حریم و جلوگیری از هرگونه تجاوز به حریم * در شرایطی که فعالیتی از سوی عامل سوم در محدوده مورد نظر در حال انجام است. در حالت دوم (فعالیت عامل سوم در حریم) امتیاز این پارامتر با فرض کنترل تمامی موارد ضروری به ترتیب زیر بازد ید روز ان سس شم مه ۵ امتیاز ۴-۱ نوبت در ما ممممم ما مه ۴ امتیاز کم‌تر از ۱ یار در ماه ‏ ی مم مه ۲ امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ 7۳ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها پ.۲-۲- شاخص خوردگی ْ آترات شکست اهتمالی در ۱ : بخ ۷ ی ۰ شافص عامل سوه 6 شافص طراهی شاخص بهره‌برداری ناصمیم خطر خوردگی- خوردگی اتمسفری ۰ + خوردگی داخلی 1/۳۰ 7/۰۰ خطر خوردگی الف - خوردگی اتمسفری ۹-۰ امتیاز ۱۰ الف -۱ - قرارگیری در معرض اتمسفر ۵- امتیاز ۵ الف -۲- نوع اتمسفر ۰-۲ امتیاز ۲ الف -۳- پوشش اتمسفری ۰-۳ امتیاز 7/۳ ب - خوردگی داخلی ۰-۰ امتیاز 1/۲۰ ب -۱ - خورندگی ماده انتقالی ۰-۰ امتیاز ۱۰ ب -۲ - جلوگیری از خوردگی ۰-۰ امتیاز 7/۱۰ ج - خوردگی زیرسطحی ۰-۰ امتیاز 7/۷۰ خورندگی خاک ۰-۵ امتیاز 7/۵ خوردگی مکانیکی ۰-۵ امتیاز ۵/ اثربخشی (کارایی) ۰-۵ امتیار 7/۱۵ تناسب ۰-۰ امتیاز ۱۰ وضعیت ۰-۵ امتیاز ۵ ۰-۰ امتیاز 7/۱۰۰ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۵ پتانسیل خرابی خط لوله در آثر خوردگی, اغلب در مورد خطوط لوله‌ی فولادی وجود دارد. در این فصل سعی بر نمایش چگونگی ارتباط تحلیل خوردگی با کاهش ریسک بوده است. شایانذکر است که بحث در مورد جزییات مکانیزم‌های پدیده خوردگی, فراتر از هدف این گزارش است. هرگونه کاهش در ضخامت دیواره لول منجر به کاهش صلاحیت و قابلیت سازه‌ای آن شده و خطر خرابی و شکست خط را افزایش خواهد داد. مواد غیرفلزی قابل کاربرد در خطوط لوله نفتی در بعضی اوقات مستعد شکل‌های دیگر خوردگی محیطی هستند. سولفات‌ها و اسیدهای موجود در خاک قادرند مواد سیمانی هم‌چون بتون و پنبه نسوز را در لوله های پلی‌اتیلن می‌توانند در مقابل حمله هیدروکربن‌ها آسیب‌پذیر باشند. لوله کلرید پلی وینیل (۳۷۳) ممکن است مورد تهاجم موش‌ها واقع شده که عملا دیواره لوله گاز گرفته و آن را از بین خواهند برد. تمرکز اصلی این گزارش بر روی خطوط فولادی بوده و در انتها ارزیاب بایستی قادر باشد. به طور موازی ترسیماتی از برآورد خطوط غیر فولادی در یک برای بررسی عنوان و برآورد توانایی خورندگی در حالت‌های خرابی از مراحل منطقی خاصی به شرح زیر پیروی می‌شود. که می‌توان در فرآیند کنترل خوردگی نیز از آن استفاده نمود. این مراحل شامل موارد زیر است: - تعیین نمودن و مشخص کردن انواع خوردگی ممکن امحتمل (اتمسفری, داخلی. زیرسطحی) - مشخص کردن مبزان آأسیب‌پذیری ماده لوله - ارزیابی سنجه‌های پیش‌گیری خوردگی از میان تمامی فرآیندهای پیچیده خوردگی برخی مواد مورد استفاده در خطوط لوله مستعد خوردگی نبوده و در واقع آزاد از هر نوع توانایی تنزل محیطی می‌باشند. معمولا طراحان از بعضی خواص مکانیکی هم‌چون استحکام و انعطاف پذیری این مواد استفاده نموده و بر همین اساس برآورد شاخص خوردگی در مورد چنین خطوطی حذف می‌شود. دو فاکتور نوع ماده و محیط در تعریف خطر خوردگی باید بررسی گردند. هم‌چنین چندین نوع خطای انسانی می‌توانند خطر خوردگی را افزایش دهند. انتخاب نامناسب مواد برای محیط یک اشتباه و قرار دادن مواد ناسازگار در کنار یکدیگر می‌تواند ایجاد‌کننده پتانسیل خوردگی باشد. این مسئله شامل مواد اتصالات (هم‌چون پیچ‌هاء واشرها) و پ. ۱-۲-۲-سه نوع خوردگی شاخص خوردگی سه نوع خوردگی اتمسفری, داخلی و زیرسطحی را ارزیابی می‌نماید. در واقع این شاخص اثرات سه نوع محیط کلی را که در مجاورت خط لوله می‌توانند قرار بگیرند مشخص می‌کند. خوردگی اتمسفری با اجزای خط لوله‌هایی که در معرض جو قرار می‌گیرند سر وکار دارد. به منظور برآورد پتانسیل برای خوردگی در اینجا باید ارزیاب موارد زیر را در نظر گیرد: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶( ۳۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها نوع اتمسفر - برنامه رنگ‌کاری/پوشش‌دهی/ بازرسی برای مدل برآورد خطر کلی تشریح شده در اینجاء خوردگی اتمسفری *۱۰/ خطر خوردگی کلی وزن‌دهی می‌شود. این وزن نشان‌دهنده این است که خوردگی اتمسفری مکانیزم خرابی نسبتا نادری برای اغلب خطوط لوله است. این مساله به خوردگی داخلی با پتانسیل به وجود آمدن خوردگی در داخل خط لوله از جانب مواد انتغفالی سرو کار دارد. موارد بررسی شامل موارد زیر است: - خورندگی محصول - فعالیت‌های پیش‌گیری خوردگی داخلی ۲۰/ خطر خوردگی کلی وزن داده می‌شود. وزن بیش‌تر به دلیل محسوس‌تر بودن خوردگی داخلی نسبت به خوردگی اتمسفری در اغلب موارد است. خوردگی زیرسطحی لوله‌ها نیز اغلب جزء طبقه‌بندی‌های پیجیده است. چراکه مکانیزم‌های به وجود آورنده این نوع خوردگی پیچیده‌اند. از میان موارد در نظر گرفته شده این برآورد یک ترکیب نسبت داده شده وجود دارد. درواقع برای جلوگیری از خوردگی موارد پیش‌گیرانه زیر در نظر گرفته می‌شوند: - حفاظت کاتدی 9 خورندگی خاک - پتانسیل برای وجود جریان‌های آزاد - فاصله میان نمونه‌های موردنظر برای آزمایش - بازرسی یک‌سوکننده‌ها و تداخل باندها - دوره بازگشت برداشت آمار از نمونه‌ها - دوره و نوع بازرسی‌های پوشش لوله - دوره و نوع بازرسی‌های جداره لوله - فاصله زمانی کوتاه برای انجام بازدیدها - استفاده از ابزارهای بازرسی داخلی -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های منابع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ ۳۷ خوردگی زیرسطحی ۷۰/ از خطر خوردگی کلی وزن‌دهی می‌شود. اغلب بازرسی مستقیم دیواره لوله پرهزینه و مخرب است و آزاین‌رو برآوردهای خوردگی معمولا پتانسیل خوردگی را از طریق بررسی پارامترهای نماینده وجود پ. ۲-۲-۲ امتیازدهی پتانسیل خوردگی وزن‌دهی پارامترهاء اهمیت نسبی هر مورد را به‌صورت سهم پارامتر در خطر خوردگی کلی, مشخص می‌کند. در سیستم امتیازدهی ارائه شده در این گزارش, معمولا امتیازها به وضعییت‌ها و شرایط اختصاص داده شده و پس از جمع بستن. خطر خوردگی معین خواهد شد. به‌عنوان مثال, تحت خوردگی زیرسطحی خط لوله‌های فولادی سه مفهوم اصلی محیط. پوشش‌دهی و حفاظت کاتدی بررسی می‌شود بهترین تلفیق محیط (خیلی بی‌خطر و خوش خیم)» پوشش‌دهی پ. ۱-۲-۲-۲ خوردگی اتمسفری (وزن پیشنهادی 7۱۰ خطر خوردگی) خوردگی اتمسفری ناشی از تغییر شیمیایی ماده دیواره لوله در اثر واکنش با اتمسفر است که به طور معمول این واکنش سبب اکسیداسیون فلز می‌گردد. در ایالات‌متحده خسارت سالانه, ناشی از خوردگی اتمسفری بیش از ۲ میلیارد دلار است. باید توجه داشت که در صورت مدفون شدن خط لوله, دیواره آن کاملا از این نوع خوردگی مصون نمی‌گردد. از طرفی ممکن است در اثر مرور زمان و عوامل فرسایشی بخش‌هایی از لوله از حالت مدفون خارج شده و در معرض اتمسفر یک طرح ارزیابی ممکن, برای خوردگی اتمسفری عبارتست از: خوردگی اتمسفری (*۱/ خطر خوردگی-* ۱امتیاز) ۱- در معرض‌قرار گرفتن *0 اتمسفری- ۵ امتیاز ۲- شرایط محیطی ۰ اتمسفری- ۲ امتیاز ۳- پوشش‌لوله ۰ اتمسفری- ۳ امتیاز ۱-۳- تناسب پوشش ۰ پوشش-۱/۵ امتیاز ۲-۳- شرایط ۰ پوشش-۱/۵ امتیاز ۱-۳-۳ - بازرسی چشمی *۰ از شرایط ۲-۲-۳- تست‌های غیرمخرب " ۰ از شرایط ۳-۲-۳- تست‌های مخرب " ۰ از شرایط 7 -1 7 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳ --"دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - قرارگیری در معرض اتمسفر (وزن پیشنهادی ۵۰ از خوردگی اتمسفری) ارزیاب باید بیش ترین خطر ناشی از خوردگی اتمسفری را برای بخشی از خط لوله که در معرض هوا قرار گرفته. و برای سخت‌ترین شرایط آب و هوایی برآورد کند. این تصمیم‌گیری باید بر اساس چند سناریو صورت گیرد که ارزیاب باید تصمیم بگیرد که بیش‌ترین خطر مربوط به کارگیری دانش و تجربه باشد. نمونه‌ای از پارامترهای ارزیابی برای یک لوله فولادی عبارتند از: فصل مشترک آب هو سس * امتیاز پوسته‌ها ۱ ی ۱ امتیاز تکیه‌گاه‌ها| بست‌ها سس ۲ امتیاز فصل مشترک هوا| زمین سس ۳ امتیاز در این طرح. بدترین موردء کم‌ترین امتیاز را داشته و ارزیابی آن نیز بر کل مقاطع دلالت می‌کند. * فصل مشترک آب| هوا فصل مشترک آب و هواء به عنوان بخشی از لوله که به طور متناوب در معرض آب و هوا قرار می‌گیرد. شناخته می شود. به عنوان مثال تغییرات سطح آب در دریاچه‌ها و رودخانه‌ها در اثر رهاسازی آب از سدهاء سیلاب‌هاو یا بارندگی, غلظت اکسیژن نواحی کاتدی و آندی بر روی فلز را ایجاد می‌نماید. اگر آب. شور یا لب‌شور باشد خواص الکترولیتی خوردگی افزایش خواهد یافت. سازه‌های ساحلی معمولا دارای چنین خوردگی‌هایی هستند. * پوسته‌ها (بدنه‌ها) تجربیات صنعتی نشان می‌دهد که پوسته‌ها و بدنه‌های مدفون, شرایط مناسبی برای خوردگی دارند. حتی با وجود این که بدنه و پوسته محصور کننده آن در زیرزمین هستند. خوردگی اتمسفری می‌تواند مکانیزم خوردگی بارزی باشد. هنگام استفاده از پوسته‌هاء اتصال الکتریکی بین پوسته و بدنه لوله برقرار خواهد شد. با برقراری این جریان, تقریبا کنترل ا ‏ دزد -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ راز * عایق‌بندی عایق‌بندی خطوط لوله سطحی. سب به دام انداختن رطوبت در اطراف لوله شده بات وقوع خوردگی نامحسوس در آن خواهد شد. اگر رطوبت و نم به‌طور دوره‌ای با آب تازه جایگزین شود منبع اکسیژن تازه شده و خوردگی گسترش * تکیه‌گاه‌ها | بست‌ها تجربیات صنعتی نشان می‌دهند که تکیه‌گاه‌ها و بست‌های لوله. نقاط حساسی هستند که اغلب نم و رطوبت را در مجاورت دیواره لوله به تله انداخته و در برخی اوقات مکانیزمی برای کاهش و از دست دادن پوشش یا رنگ لوله ایجاد می‌کنند. هم‌چنین خرابی و آسیب ناشی از خوردگی مکانیکی در نقاط امکان پذیر است. این نوع خرابی‌ها اغلب نامشخص * فصل مشترک زمین/ هوا در مقایسه با فصل مشترک آب اهواء فصل مشترک هواازمین از نقطه نظر خوردگی می‌تواند مهم‌تر باشد. هنگامی که لوله به زمین وارد یا خارج می‌شود. این امتیاز در شاخص خوردگی محسوب می‌گردد. زبری سطح لوله در چنین نقاطی پتانسیلی برای به دام انداختن نم در مجاورت لوله (به‌وجود آوردن یک فصل مشترک هوا/ آب) ایجاد خواهد کرد. جابجایی‌های خاک منجر به تغییر دادن محتویات نم یخ‌زدگی و غیره می‌گردد که چنین مواردی سبب أسیب‌رسانی به * قرارگیری در معرض سایر موارد علاوه بر موارد فوق که بدترین حالت‌های ممکن برای خوردگی خطوط لوله فولادی را شامل می‌شوند. ممکن است وجود وضعیتی سبب تنزل در لوله‌های غیر فولادی گردد. که در هیچ کدام از موارد بالا وجود ندارد. یک لوله پلاستیکی از طریق تماس با آب یا هوا و یا حتی تماس با مواد شیمیایی تحت تاثیر قرار نخواهد گرفت. ولی در معرض نور خورشید ممکن است ترد و شکننده شود. بنابراین دسترسی به نور خورشید در برآورد خطر لوله‌های پلاستیکی در نظر گرفته * هیچ کدام اگر هیچ قسمت خورده شونده خط لوله درمعرض اتمسفر واقع نشود پتانسیلی برای خوردگی اتمسفری وجود نخواهد دا ات ت. -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها - نوع اتمسفر (وزن پیشنهادی 7۲۰ از خوردگی اتمسفری) مشخصه‌های معین اتمسفر می تواند خوردگی فولاد را بالا برده یا تسریع بخشند. چراکه فراً یندهای اکسیداسیون را افزایش خواهند داد. برخی از این مشخصه‌های اتمسفری و اصول کلی اولیه در مورد آن‌ها عبار تند: ترکیبات شیمیایی: برخی ترکیبات شیمیایی آلی هم‌چون نمک یا :۳0 یا ترکیبات معدنی همچون کلراید با :50 قادرند اکسیداسیون فلز را تسریع بخشند. * دما: دمای بالاتر منجر به ترویج خوردگی می‌گردد. برای نمایش اثر یک مشخصه یا اثر متقابل چند مشخصه از اتمسفر بر خوردگی خطوط لوله امتیازبشدی زیرء قابل الف - دریایی (نمک بالا) و شیمیایی ی صفر امتیاز ب - شیمیایی و رطوبت پالا ی ۵ امتیاز ج - ساحلی, مردایی, دریایی (نمک پالا ی ۸ امتیاز و - رطویت پایین و دمای کم ۲ امتیاز - پوشش اتمسفری (وزن دهی ۳۰/ خوردگی اتمسفری) سومین بخش از پتانسیل خوردگی اتمسفری, تحلیل راهکارهای جلوگیری برای حداقل رساندن خطر است. پوشش‌دهی برای جلوگیری از خوردگی اتمسفری فلزات (خط لوله) شامل رنگ. نوار پیچی, واکس‌ها. آسفالت‌ها و پوشش های طراحی شده ویژه‌ای است که رنگ‌کاری متداول‌ترین آن‌هاست. باتوجه به این‌که ارزیاب هیچ‌گونه قضاوتی نمونه‌ای از امتیازات پیشنهادی برای این برنامه به‌صورت زیر خواهد بود. * ارزیابی پوشش خطوط لوله کارایی پوشش خطوط لوله به ۴ فاکتور زیر بستگی دارد: - کیفیت پوشش‌دهی - کیفیت برنامه بازرسی -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲- راهنمای پ رکردن چک‌لیست‌های ارزیابی ریسک شکست خطوط لوله در حریم‌های مناب ع آبی ۰ ۹۶/۰۲/۰۲ زو - کیفیت برنامه اصلاح نقص که دو فاکتور اول قابلیت پوشش‌دهی و دو فاکتور دوم شرط صحیح و مناسب پوشش‌دهی را تعیین می‌نمایند. به‌طور کلی, بررسی کیفی هرکدام از این مولفه‌ها از ۴ نقطه نظر خوب. متوسط. ضعیف و یا عدم وجود. صورت خواهد گرفت. مقادیر آمتیازی باید معادل باشند. مگر این‌که براساس تشخیص ارزیاب یک مولفه از بقیه مهم‌تر باشد. مقیاس ارزیابی بر اساس ۴ نقطه نظر ذکر شده در بالاء به صورت زیر پیشنهاد می‌شود. * تناسب پوشش (وزن پیشنهادی ۵۰ ارزیابی پوشش) تناسب پوشش معمولا بر اساس قضاوت در مورد تجارب مشابه صورت می‌گیرد. ۵ خوب - پوشش با کیفیت بالا و برای محیط فعلی خودش طراحی شده است. ۵ متوسط - پوشش مناسب است. اما احتمالا برای محیط فعلی خودش به‌طور خاص و ویژه طراحی نشده است. ۵ ضیف - پوشش در مکان موجود است. اما برای مدت طولانی قادر به سرویس‌دهی در شرایط محیطی نیست. ۰ عدم وجود- هیچ پوششی وجود ندارد. نکته: برخی خواص مهم پوشش‌ها شامل مقاومت الکتریکی, چسبندگی, سهولت کاربرد» انعطاف پذیری, مقاومت در مقابل ضربه, مقاومت جریان (بعد از فرآوری)» مقاوم در برابر تنش‌های خاک. مقاوم در برابر آب. مقاوم در برابر باکتری یا دیگر حملات موجودات زنده می‌شود. کاربرد پارامتر: ارزیابی و قضاوت در مورد کیفیت و کاربرد یک پوشش در یک محیط خاص که در قالب بررسی مواردی از قبیل تمیز کردن پیش از اجرای پوشش, ضخامت پوشش. محیط کاربرد (کنترل دماء رطوبت گرد و غبار و...) و فریند عمل‌آوری و گیرش پوشش» صورت خواهد گرفت. طبقه‌بندی برای امتیازدهی این پارامتر با تعاریف زیر»ه صورت خواهد پذیرفت: ۰۵ خوب -از مشخصات فنی با جزییات بالا استفاده شده است. توجه زیادی به تمامی جنبه‌های کاربردی صورت گرفته و سیستم کنترل کیفیت متناسب مورد استفاده قرار گرفته‌است. ۵ متوسط - مشابه موارد فوق, اما بدون سیستم‌های کنترل و کیفیت و نظارت منظم است. ۰ ضعیف - کاربرد پوشش و کنترل ضعیف (بدون توجه به نیازها) و بی‌دقت صورت گرفته است. ۰۵ عدم وجود - کاربرد پوشش به طور ناصحیح و نامناسب انجام شد. مراحل نادیده گرفته شد. شرایط محیطی -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ 7۲ دستورالعمل مدیریت پیشگیری و بحران حوادث آلودگی‌های نفتی رودخانه‌ها و دریاچه‌ها * وضعیت پوشش (وزن‌دهی ۵۰ برآورد پوشش‌دهی) 0 بازرسی: کامل و دقیق بودن برنامه بازرسی بایستی مورد ارزیابی قرار بگیرد. مستندسازی و بایگانی درست اطلاعات برداشت شده در نوبت‌های مختلف. بخشی از برنامه‌های ایده‌ال بازرسی محسوب می‌شوند. طبقه‌بندی برای امتیازد‌هی این پارامتر با تعاریف زیره صورت خواهد پذیرفت: ۵ خوب - بازرسی منظم کامل و دقیق خط لوله, به‌ویژه برای تعیین خوردگی اتمسفری. این بازرسی توسط افراد ۵ متوسط - بازرسی‌ها نامنظم ولی توسط افراد آموزش‌دیده انجام می‌گیرند. ۵ ضعیف - بازرسی کم و با تکیه بر ریت تصادفی نقاط مشکل‌دار صورت می‌گیرد. 0 عدم وجود- هیچ‌گونه بازرسی انجام نمی‌گیرد. نکته: نقص‌های متداول پوشش‌ها شامل ترک‌خوردگی, سوراخ‌های ریز اثر ضربات (از اشیای تیز» بارگذاری‌های تراکمی (به عنوان مثال روی هم چیدن لوله‌های پوشش داده شده» جداشدگی, نرم شدگی یا سیال شدن و خرابی‌های عمومی (برای مثال, تشعشع اشعه فرابنفش) می‌شود. بازرس ها باید توجه ویزه‌ای به گوشه‌های تیز و شکل‌های پیچیده داشته باشند. زیرا تمیز کردن و پوشش دادن این نقاط مشکل است. نمونه‌هایی از چنین نقاطی عبارتند از مهره‌هاء پیچ‌هاء رزوه‌ها و برخی اجزای شیرها. چنین نقاطی اغلب نواحی اولیه‌ای هستند که دچار خوردگی می‌شوند. * اصلاح نقص‌ها برای آمتیازدهی به این پارامتر» کامل و دقیق بودن برنامه اصلاح نقص‌ها آرزیابی و بررسی خواهد شد. ۵ خوب - هرگونه نقص گزارش شده در پوشش خط لوله, بلافاصله شده ثبت و بایگانی شده و طرحریزی برای تعمیر به موقع آن انجام خواهد گرفت. ۰۵ متوسط - نقص‌های پوشش خط لوله به طور نامنظم گزارش شده و در وقت مناسب تعمیر می‌شود. ۰ ضعیف - نقص‌های پوشش خط لوله همواره و همیشه گزارش نمی شود و اقدام منظمی برای تعمیر آن صورت ۵ عدم وجود- توجه کم یا عدم توجه به نقص‌های موجود در پوشش خط لوله. پ.۲-۲-۲-۲- خوردگی داخلی (وزن پیشنهادی 7۲۰ امتیاز) خوردگی داخلی ۹ ۲۰ امتیاز ۱- خورندگی محصول ۰ خوردگی داخلی- ۱۰ امتیاز