معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور راهنمای معلالعات کیفشت آب مغازن فشریه شماره ۵۵۰ معاونت نظارت راهبردی وزارت نیرو ۳ دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا دفترنظام فنی اجرایی (۳۳ :// ۱۳۹۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ریاست جمیوری بسمه تعالی شماره: ۱۳/۲ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران ۳ خشنا تاریخ: ۱۳۹/۷ موضوع: راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و ماده (۶) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویبنامه شماره ۹ ت۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۶/۲۰ هیأت محترم وزیران)» به پیوست نشریه شماره ۵۵۰ دفتر نظام فنی اجرایی, با عنوان «راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاورء پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده کنند و در صورتی که روش‌هاء دستورالعمل‌ها و راهنمای بهتری در اختیار داشته باشند. با ارسال نسخه‌ای از آن به دفتر نظام فنی اجرایی رعایت مفاد این بخشنامه الزامی نیست. 7/4093 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر از این‌رو از ُسما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: ( - تسماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخ ص کنید. ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان مت ن اصلاح تسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشالی برای مکانیه : تهران, میدان بهارستان, خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء دفتر نظام فنی اجرایی ۳:۵1: ۹.012 07 ۷: ۲۱۵ ://۱۵۲۱۵۹۳۵۵۲/ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی رشد روزافزون جمعیت و توسعه نواحی شهری و صنعتی» از یک طرف سبب افزایش تقاضا برای مصرف آب و از طرف دیگر سبب افزایش ورود آلاینده‌ها به منابع آب سطحی و زیرزمینی شده است. کنترل آلاینده‌ها و ارتقای شاخص‌های کیفی منابع آب و محیط زیست از رویکردهای مدیریت منابع آب کشور محسوب می‌شود و در برنامه‌های سوم و چهارم توسعه نیز مورد توجه قرار گرفته است. مطابق تبصره ۲ ماده ۱۰۶ قانون برنامه سوم توسعه - به منظور حفاظت و سامان‌دهی نظام‌های بهره‌برداری از منابع آب کشورء توسعه و تجهیز شبکه‌های آماربرداری از منابع آب کشور از نظر کمی و کیفی و ایجاد و توسعه شبکه‌های اندازه‌گیری منابع آلوده کننده آب و تقویت مبانی مدیریت کیفی آب مورد تاکید قرار گرفته‌است. همچنین در ماده ۱۳۴ قانون برنامه چهارم توسعه صدور هرگونه مجوز بهره‌برداری از منابع آب سطحی یا زیرزمینی و شبکه توزیع شهری برای مصارف واحدهای بزرگ تولیدی» صنعتی» دامداری» خدماتی و سایر مصارفی که تولید فاضلاب با حجم زیاد می‌کنند و هم‌چنین استمرار مجوزهای صادره درگذشته منوط به اجرای تاسیسات جمع‌آوری فاضلاب, تصفیه و دفع بهداشتی پساب است و جرایم دریافتی برای آلاینده‌های ورودی» برای طرح‌های حفاظت کیفی منابع آب و تصفیه و دفع بهداشتی فاضلاب هزینه خواهد شد. از این‌رو انجام مطالعات کیفیت آب برای طرح‌های تامین آب از الزامات این طرح‌ها می‌باشد. با توجه به مبحث فوق, امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه نشریه «راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ» را با هماهنگی دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی اجرایی کشور به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور (دفتر نظام فنی اجرایی) ارسال نمود که پس از بررسی,» براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی اجرایی کشور (مصوب شماره ۹ت ۷ ه- مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. نشریه حاضر به منظور انجام مطالعات کیفیت آب در مخازن سدها در مراحل مختلف مطالعاتی تهیه شده است. برنامه‌ریزی و عملیاتی نمودن مطالعات کیفیت آب مخازن, مستلزم نظام‌مند نمودن این راهنما بر طبق استانداردها و ضوابط مربوط می‌باشد تا نیازهای اطلاعاتی و مطالعاتی در مراحل مختلف مطالعات پوشش داده شود و روش‌های سازه‌ای و مدیریتی در طرح‌های سدسازی, جهت کاهش اثرات ناشی از سد بر تغییر کیفیت آب و در صورت لزوم ارائه روش‌های علاج‌بخشی مورد توجه قرار گیرد. بدین‌وسیله معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور از تلاش و جدیت کارشناسان آن دفتر و نماینده محترم مجری طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیرو جناب آقای مهندس محمد حاج‌رسولیها و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه تشکر و قدردانی می‌نماید از ایزد منان توفیق روزافزون آنان را آرزومند می‌باشد. امید است متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این نشریه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. معاون نظارت راهبردی ۱۳۹۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای تهیه کننده؛ کمیته و ناظران تخصصی این راهنما توسط دفتر نظام فنی اجرایی» معاونت نظارت راهبردی,» معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهوری با همکاری موسسه آب دانشگاه تهران و همکاری افراد زیر تهیه شده است. اسامی این افراد به ترتیب حروف الفبا به‌شرح زیر می‌باشد: آقای امیرحسین ایزددوستدار ‏ شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران فوق‌لیسانس محیط زیست اقای محمدعلی بنی هاشمی موسسه آب دانشگاه تهران دکترای هیدرولیک اقای محمد حیدرزاده موسسه آب دانشگاه تهران فوق‌لیسانس عمران - هیدرولیک آقای نادر رضایی بنیس شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران فوق‌لیسانس عمران < مهندسی آب خانم روح‌پرور مسبوق موسسه تحقیقات آب لیسانس شیمی گروه نظارت که مسوولیت نظارت تخصصی بر تدوین این راهنما را به عهده داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: خانم عالیه ثابت‌رفتار دانشگاه ازاد دکترای علوم محیط زیست آقای کریم شیعتی شرکت مهندسین مشاور یکم دکترای منابع آب و محیط زیست آقای ایرج غلامی‌علم دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا- وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی عمران خانم مهین کاظم زاده طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیرو ‏ لیسانس مهندسی راه وساختمان اسامی اعضای کمیته تخصصی محیط زیست طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور که بررسی و تایید راهنمای حاضر را به عهده داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: خانم عالیه ثابت‌رفتار دانشگاه اذاد دکترای علوم محیط زیست آقای بهروز دهزاد دانشگاه شهید بهشتی دکترای اکولوژی آبهای داخلی خانم نادیا روستایی سازمان حفاظت محیط زیست فوق‌لیسانس مهندسی شیمی خانم مهین کاظم‌زاده طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور- وزارت نیرو ‏ لیسانس مهندسی راه و ساختمان اقای محمد محمدی دانشگاه جامع علمی و کاربردی دکترای محیط زیست آقای سیدحسین هاشمی ‏ دانشگاه شهید بهشتی دکترای مهندسی محیط زیست همکاران دفتر نظام فنی اجرایی در هدایت و راهبری پروژه: آقای علیرضا دولتشاهی . دفتر نظام فنی اجرایی لیسانس مهندسی کشاورزی خانم فرزانه آقارمضانعلی . دفتر نظام فنی اجرایی فوق‌لیسانس مهندسی صنایع خانم ساناز سرافراز دفتر نظام فنی اجرایی فوق‌لیسانس مهندسی منابع آب بِ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - کلیات ۱-۱- لزوم انجام مطالعات کیفیت آب ۲-۱- کیفیت آب ۳-۱- مخازن سد و دریاچه‌ها ۳-۱- مقایسه مخازن سدها با دریاچه‌های طبیعی ۵-۱- طبقه‌بندی مخازن سدها ۱-۵-۱- اندازه مخزن ۳-۵-۱ زمان ماند آب مخزن ۳-۵-۱ لایه‌بندی حرارتی آب مخزن ۵-۵-۱- بهره‌برداری فصل دوم - عوامل تاثیرگذار و چگونگی تعیین آنها ۱-۲- کلیات ۲-۲- روند انجام مطالعات کیفیت آب ۱-۳-۲ موقعیت سد در حوضه آبریز ۲-۳-۲ کاربری اراضی ۴-۳-۲- زمان ماند هیدرولیکی ۴-۲- پارامترهای مهم در ارزیابی کیفیت آب ۱-۴-۲- فسفر ۳-۳-۲ نیتروژن ۳-۴-۲ اکسیژن محلول ۴-۴-۲- کلروفیل 2 ۵-۴-۲- شفافیت ت ۱۳ ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۶-۴-۲- تراکم پوشش گیاهی ۷-۳-۲- ]01 ۵-۲- روش تعیین عوامل تاثیرگذار بر کیفیت آب فصل سوم - عمق و دامنه مطالعات ۱-۳- کلیات ۳-۳ ابزارهای لازم برای انجام دادن مطالعات ۳-۳ نیروی انسانی مورد نیاز ۱-۴-۳- اهمیت و هدف طرح ۵-۳- روند انجام مطالعات و تحلیل آن فصل چهارم - روش مطالعه عوامل تاثیرگذار ۱-۴- کلیات ۲-۳- ضوابط حاکم بر انجام مطالعات ۳-۴- تهیه و تکمیل اطلاعات لازم ۱-۳-۴- تعیین متغیرهای کیفی آب ۲-۳-۴- مکان‌یابی ایستگاه‌های پایش کیفی آب ۳-۳-۴ تعیین تناوب نمونه‌برداری در ایستگاه‌های پایش کیفی آب ۴-۴- روش‌های ارزیابی منابع آلاینده ۱-۴-۴- استفاده از داده‌های مربوط به پایش و اندازه‌گیری ۲-۳-۴ روش‌های تجربی ۵-۴- روش تعیین لایه‌بندی حرارتی در مخزن ۶-۴- روش تعیین تغذیه‌گرایی مخازن ۳۵ ۳۷ ۲۷ ۲۷ ۳۸ ۳۸ ۳۹ ۳۲ ۲۳۳ ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۳۲ ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۶-۴- اثرهای تغذیه‌گرایی ۳-۶-۴- عامل غنی‌شدگی ۷-۴- فلزات سنگین ۸-۴- مواد سمی فصل پنجم - مدل‌های هیدرودینامیکی و روش شبیه‌سازی و پیش‌بینی اثرها ۱- ۵- کلیات ۲-۵- طبقه‌بندی مدل‌های شبیه‌سازی ۱-۲-۵- طبقه‌بندی مکانی ۲-۲-۵- طبقه‌بندی زمانی ۳-۲-۵- طبقه‌بندی بر اساس عوامل کیفی آب ۳-۵- ضوابط انتخاب مدل مناسب ۱-۳-۵- مدل‌های شبیه‌سازی کیفیت آب ۳-۵- روش شبیه‌سازی پدیده‌های مخزن ۱-۴-۵- تعیین دوره‌های شاخص خشک., متوسط و ترسالی ۲-۴-۵- شبیه‌سازی مخزن برای دوره کوتاه مدت با اطلاعات روزانه ۳-۴-۵- شبیه‌سازی مخزن برای دوره بلندمدت با اطلاعات ماهانه ۴-۴-۵- شبیه‌سازی پوشش گیاهی مخزن فصل ششم - راه حل‌های کاهش اثرهای منفی و علاج‌بخشی کیفیت آب مخازن سدها ۱- ۶- کلیات ۲-۶ معرفی روش‌های علاج‌بخشی ۱-۲-۶- مدیریت حوضه آبریز ۲-۲-۶ مدیریت داخل مخزن ۳-۶- کیفیت آب و مدیریت مناسب در سدهای کشور ۱-۳-۶- کیفیت آب سدها ۳-۳-۶- حفاظت حریم دریاچه پیوست ۱- پارامترهای کیفی آب در مصارف مختلف پیوست ۲ - فرآیندهای موثر بر کیفیت آب پیوست ۳ - کاربرد مدل‌های هیدرودینامیک برای شبیه‌سازی مخزن منابع و مراجع 3 ۳۴ ۴۵ ۴۵ ۴۶ ۳۷ ۴۹ ۴۹ ۴۹ ۵۱ ۵۱ ۵۱ ۳ ۵۷ ۵۷ ۵۸ ۸۹ ۸۹ ۶۱ ۶۳ ۶۳ ۶۳ ۶۵ ۷۰ ۷/۰ ۷۲ ۷۳۳ ۷۵ ۸۵ ۹۷ ۱۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- نمودار ۱-۲-راهنمایی برای تعیین عوامل کیفی آب جهت مصارف مختلف ۲۳۳ شکل۱-۵- انواع المان‌ها در مدل‌های شبیه‌سازی یک بعدی, دوبعدی و سه بعدی ۵۰ نمودار ۱-۵- مطالعه پیجیدگی مدل و قابلیت اعتماد ۸۲ نمودار ۲-۵- نمای مدل برای موازنه و بقای جرم ۳ نشکل پ. ۱-۲- نوع مخزن بر اساس عرض جغرافیایی و ارتفاع سد ۹ نشکل پ.۲- ۲- روابط همبستگی شماتیک بین فسفرکل, کلروفیل2. عمق دیسک سکی و اکسیژن خواهی زیرلایه یا بارگذاری فسفر ۳ فهرست جدول‌ها جدول ۱-۱- تقسیم بندی سد براساس اندازه مخزن ۶ جدول ۱-۲- ویژگی‌ها و متغیرهای پیشنهادی جهت اندازه‌گیری نها جدول ۲-۲- آزمایش‌های کیفی مورد نیاز آب برای طرح‌های مختلف ۳۱ جدول ۱-۳- عمق و دامنه مطالعات کیفیت آب براساس اهمیت و هدف از اجرای طرح ۳۹ جدول ۲-۳- فهرست عمق و دامنه مطالعات کیفیت آب بر اساس مرحله مطالعاتی ۳۲ جدول ۳-۳ - عمق و دامنه مطالعات کیفیت آب براساس عوامل تاثیرگذار ۳۳ جدول ۱-۴- فرآیند طراحی یک سامانه پایش کیفی آب ۳۸ جدول ۲-۴- طبقه‌بندی پایه متغیرهای کیفی سامانه‌های پایش منابع آب سطحی ۳۹ جدول ۳-۴ - نمونه سطح بندی متغیرهای کیفی در مخازن سدها ۳۹ جدول ۴-۴- مقادیر فسفر کل و نیتروژن کل بر اساس کاربری اراضی ۳۲ جدول ۵-۴- شاخص‌های غذایی منتخب و تغییرات آن نسبت به افزایش پدیده تغذیه‌گرایی ۴۵ جدول ۶- ۱- روش‌های اکوتکنولوژیکی برا ی کنترل آلودگی در حوضه آبریز ۶۴ جدول ۲-۶- روش‌های کنترل به منظور افزایش کیفیت آب مخازن سدها ۶۶ جدول پ.۱-۱ - پارامترهای انتخابی کیفیت آب جهت آب‌های مورد استفاده در آبیاری (برحسب میلی گرم بر لیتر) ۷۳۹ جدول پ.۲-۱ - پارامترهای انتخابی کیفیت آب جهت آب مصرفی چهارپایان (برحسب میلی گرم بر لیتر) ۷۹ جدول پ.۳-۱- مقدار آمونیاک کل (۳[]13) به منظور حفظ حیات آبزیان در درجه حرارت‌های مختلف (۱8/1) ۸۲ جدول پ.۱- ۴- اطلاعات مربوط به صنایع آلاینده ۸۳ جدول پ.۱-۲- روابط فیزیکی» شیمیایی» مورفومتری و هبدرولوژیکی اند جدول پ.۲- ۲- سطح مواد مغذی زیست توده و توان تولیدی در دریاچه برای هر کلاس غذایی ۳ جدول پ.۲- ۳- حالت غذایی مخزن بر حسب غلظت فسفر کل ودیگر متغیرهای موثر در تغدیه‌گرایی ۹۳ جدول پ.۳- ۱- محدودیت‌های مختلف مدل -5-)1۳] (ویرایش ۱۹۹۰) ۱.۰ ع -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول پ.۳- ۲- سطوح پیجیدگی مدل‌سازی تغذیه‌گرایی (2006 ۳۳۸) 1127۷۵[۰ ۷/2507 جدول پ.۳- ۳- مدل‌های کیفیت آب سطحی - فرآیند و متغیرها (مهاب قدس ۱۳۸۵) جدول پ.۴-۳- دامنه کاربرد مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) جدول پ.۳- ۵- ویژگی‌های مدل‌های مختلف در زمینه مدل سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) جدول پ.۳- ۶- دامنه اطلاعات مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهپاب قدس ۱۳۸۵) جدول پ.۳- ۷- اطلاعات هواشناسی مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) جدول پ.۳- ۸- اطلاعات کیفیت آب مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) ۱.۳ ۱.۳ ۱.۰۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مغدمه ۱ مقدمه امروزه دانش و فناوری سدسازی و تعداد سدهای در دست ساخت هر کشورء از شاخص‌های پیشرفت آن کشور محسوب می‌شود. برای کشور ما که جزو مناطق خشک و کم باران است, ساخت سدهای کنترل و ذخیره آب ضروری است. در پاسخ به همین نیاز است که در برنامه‌ریزی توسعه اقتصادی کشورء به امر سدسازی و مهار آب‌های سطحی جایگاه والایی اختصاص داده شده است. یکی از اهداف مهم ساختن سدها تامین آب است و تامین آب شرب در این بین از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. آب شرب به دست آمده از مخازن سدها به علت انواع آلودگی‌های موجود در آب‌های سطحی, مورد تصفیه کامل قرار می‌گیرد. اما بعضی از عوامل و به ویژه عوامل زیستی موجب بروز تغییرات عمده‌ای در کیفیت آب دریاچه سد می‌شوند که بعضا مانند بوی نامطبوعء حتی در تصفیه‌خانه‌هاهم قابل حذف نیستند. بر این اساس و نیز در جهت کاهش هزینه‌های تصفیه و هم‌چنین شناخت روابط عوامل کیفی آب در مخزن یک سدء تحقیق و کنترل عوامل موثر در تغییرات کیفی آب مخازن سدهاء ضروری به نظر می‌رسد. به عبارت دیگرء برای تضمین سلامت اب مخازن سدهاء نه تنها حجم آب آنهاء بلکه کیفیت آن نیز باید همواره در یک سطح بالا نگهداشته شود. همراه با چنین نقش مهمی برای مطالعه کیفیت آب در مخازن سدهاء کار مطالعاتی و پژوهشی دامنه داری در مراکز دانشگاهی و پژوهشی دنیا سال‌ها در جریان بوده که حاصل آنء تدوین دستورالعمل‌ها و آیین نامه های مختلف جهمت تحلیل کیفی آب مخازن بوده است. در کشور ما با وجود این که در چند سال اخیرء کیفیت آب تعدادی از مخازن سدهاء به طور موردی بررسی و مطالعه شده است. همواره نبود یک دستورالعمل جامع که راهنمای مطالعات کیفی آب مخازن سدهای بزرگ کشور باشدء احساس می‌شد. لذا در قالب این راهنماء تلاش شده است تا به این مهم جامه عمل پوشانده شود. در تهیه این راهنماء از مطالعات و تجربیات موردی انجام گرفته در زمینه بررسی کیفی آب مخازن سدها در داخل و خارج کشورء استانداردهای بین المللی موجود در این زمینه و نیز منابع و ماد معتبر بین المللی استفاده شده است. هم‌چنین کوشش شده است تا مطالب به صورت کاربردی, شفاف و بدون پرداختن به بحث‌های نظری باشد. البته جزییات نظری مطالب را می‌توان در مراجعی که در انتها اشاره می‌شودء مشاهده کرد. امید است این محموعه برای گروه‌های کنترل کیفیت آب مخازن سدها و مهندسان دست اندرکارء قابل استفاده بوده و در جهت افزایش کیفیت آب مخازن سدهای - هدف ساخت سدها از روش‌های متداول در مهار آب‌های سطحی و تامین آب برای مصارف مختلف است. از طرفی وجود پدیده‌های مختلف در مخازن سدها سبب ایجاد تغییرات قابل توجه در کیفیت آب خواهد شد. به‌دلیل ماهیت زمان بر بودن پدیده‌های داخل مخزن و وابستگی به عوامل مختلف. این امر نیازمند اطلاعات گسترده زمانی و مکانی می‌باشد. در سدهای کشور بیش‌تر اطلاعات مورد نیاز برای انجام دادن این مطالعات به‌طور کامل در دسترس نمی‌باشد. هدف از تهیه این راهنماء چگونگی مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ می‌باشد به گونه‌ای که با در نظر گرفتن تمام موارد و پدیده‌های محتمل در مخازن سدهای کشور دستورالعملی کاربردی و مناسب با شرایط کشور و یک الگوی مناسب و هماهنگ برای راهنمای مطالعات کیفیت آب ارائه کندء به گونه‌ای که عمق و دامنه این مطالعات به طور شفاف و متناسب با اهداف سد.ء در هر مرحله -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ - دامنه کاربرد این راهنما برای انجام مطالعات و ارزیابی کیفیت آب در مخازن سدهای بزرگ» در مراحل مختلف مطالعاتی و نیز در زمان بهره برداری» با توجه به اهمیت و هدف طرح و عمق و دامنه متناسب» قابل استفاده است. نمونه برداری و اندازه گیری پارامترهای کیفیت آب پیش نیاز انجام این مطالعات می باشد که با توجه به زمان بر و هزینه بر بودن این عملیات غالبا با دقت و کیفیت لازم انجام نمی گیرد. در این راهنما این موضوع مورد توجه قرار گرفته است به گونه ای که امکان و زمان تهیه اطلاعات مورد نیاز مطالعات را به کارفرمایان می‌دهد تا متناسب با پیشرفت سایر بخش‌های مطالعاتی, نمونه‌برداری‌ها و اندازه گیری‌های مورد نیاز طرح انحام گیرد و تاثیر مطالعات بر طراحی ابنیه سد و تاسیسات از همان ابتدا ملحوظ گردد تا از تحمیل هزینه‌های گزاف در اثر ایجاد تغییر در سازه‌های سد جلوگیری نماید. هم‌چنین در دوران پس از ساخت سد و بهره برداری از مخزن. تامین أب با کیفیت مناسب مورد انتظار است. بنابراین لازم است پایش مستمر کیفیت آب و اعمال مدیریت بهره برداری از مخزن با در نظر گرفتن مسایل کمی و کیفی مورد توجه قرار گیرد. در این راهنما تمهیدات لازم در این دوره نیز مورد توجه قرار گرفته است. بدیهی است وجود راهنما و الگوی متناسب با شرایط کشور و طرح‌های تامین آب موجود. نقش به‌سزایی در روند انجام مطالعات جامع و جلوگیری از آثار نامطلوب پس از ساخت و بهره برداری از سد خواهد داشت و می‌تواند در ارزیابی و اقتصاد طرح به‌طور مستقیم موثر واقع گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱- لزوم انجام مطالعات کیفیت آب به طور کلی منابع آب با سه عامل اصلی که مشخص کننده موقعیت» مقدار و کیفیت آن هستندء توصیف می‌شوند. با توجه به توزیع ناهمگون زمانی و مکانی منابع آبی» استفاده از سدها برای تامین آب مطمئن و دایمی اجتناب ناپذیر است. حتی اگر هدف از ایجاد مخزن سد تهیه آب شرب نباشدء کیفیت آب» یکی از مهم ترین مشخصات مخازن ذخیره آب به شمار می‌رود و بیش‌تر مصارف آب سدها چون تامین آب شرب» مقاصد تفریحی» ماهی‌گیری و سایر مصارف به نحوی متاثر از کیفیت آب مخزن سد می‌باشند. بنابراین مطالعات کیفیت آب مخازن در کنار سایر مطالعات مربوط به ساخت و بهره‌برداری از سدها از اهمیت بالایی برخوردار است. مطالعه کیفیت آب مخازن سدها برای پوشش دادن به اهداف زیرء بسته به شرایط طرح, انجام می‌شود. الف- ارزیابی کاربری زمین ودیگر فعالیت‌ها درحوضه آبریز سد که ممکن است توان ایجاد مشکلات کیفی برای آب مخزن سد ب- تشخیص و ارزیابی و پیش‌بینی شرایط کیفیت آب مخزن در شرایط موجود و آینده ج- تضمین کیفیت آب مخزن و آب خروجی از سد با مقایسه کردن آن با استانداردهای کیفیت آب و ارائه راه‌حل‌های علاج‌بخشی و بهبود کیفیت آب در صورت لزوم ۲-۱- کیفیت آب با توجه به پیجیدگی فاکتورهای تعیین کننده کیفیت آب و گستردگی شاخص‌هایی که برای توصیف کیفیت آب استفاده می‌شود.ء ارائه تعریف جامع و در عین حال ساده برای کیفیت آب بسیار مشکل است. به‌علاوه با افزایش تقاضا برای مصرف آب و بهبود روش اندازه گیری و تفسیر داده‌های کیفی در طول سده گذشته درک از کیفیت آب نیز همواره تغییر کرده است. مناسب‌ترین تعریف برای کیفیت آب عبارت است از: «ویژگی‌های فیزیکی - شیمیایی و زیستی که معمولا در ارتباط با مناسب بودن یک بدنه آبی برای یک کاربری خاص ارائه می‌شوند.» و یا به تعبیری دیگرء کیفیت آب عبارتی است که برای توصیف ویژگی‌های زیستی» شیمیایی و فیزیکی آب استفاده و با در نظر ۳-۱- مخازن سد و دریاجه‌ها در علم منابع آب» مخازن سدها به عنوان دریاچه‌های مصنوعی تلقی می‌گردند. دریاچه به آب‌های ساکن گفته می‌شود که به‌وسیله زمین‌های اطراف احاطه شده است. دریاچه‌ها دارای ابعاد متفاوتی هستند و از دریاچه‌هایی با مساحت هزاران کیلومترمربع و اعماق بسیار زیاد تا دریاچه‌هایی با مساحت چند کیلومترمربع وعمقی کم‌تر از ده متر تغییر می‌کنند. دریاچه‌ها بر حسب معیارهای مختلف از قبیل مشخصات فیزیکی, شیمیایی و زمین‌شناختی به انواع مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند. مخازن سدهاء یکی از انواع -------- صفحهٔ بعد -------- ی راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ دریاچه‌های بشرساخت هستند که برای برآورده کردن نیازهای آبی مختلفی مانند تهیه آب آشامیدنی؛ تنظیم جریان و کنترل سبلاب.» تولید انرژی برق» ماهی‌گیری» حمل و نقل,ء تفریحات آبی و دیگر مقاصد.ء به وجود می‌آیند. ۳-۱- مقایسه مخازن سدها با دریاجه‌های طبیعی از چند جهت مخازن سدها با دریاچه‌های طبیعی تفاوت دارند. عمیق‌ترین قسمت دریاچه‌های طبیعی بیش‌تر در مرکز آن قرار دارد و همه قسمت‌های کف دریاچه به طرف عمیق‌ترین بخش آن شیب دارند. در حالی که عمیق‌ترین قسمت مخازن سدهاء تقریبا همواره نزدیک بدنه سد قرار دارد و کف مخزن معمولا به طرف بدنه سد شیب دارد. هم‌چنین در دریاچه‌های طبیعی» ورودی و خروجی, نزدیک سطح قرار دارد. درصورتی که یک مخزن سد می‌تواند آب را از هر قسمتی از سدء از سطح گرفته تا عمیق‌ترین قسمت مخزن, خارج کند. هم‌چنین اگرچه فرآیندهای لیمنولوژیکی تعیین کننده در شرایط کیفی آب در هر دو حالت. مشابه می‌باشد. ولی مخزن کاهش یافته و در ادامه ممکن است دوباره افزایش یابد. در مقابل» یک دریاچه طببیعی دارای روند افزایشی است که از حالت ۵-۱- طبقه‌بندی مخازن سدها در مخازن سدها به طور کلی ۵ عامل موثر می‌باشند که عبارتند از: - اندازه مخزن _ زمان ماند - وضعیت لایه‌بندی حرارتی - بهره‌برداری ۱-۵-۱ اندازه مخزن شرایط اختلاط در مخزن به اندازه آن بستگی دارد. در جدول زیر انواع مخازن براساس سطح و حجم ارائه شده است: جدول ۱-۱- تقسیم بندی سد براساس اندازه مخزن |۱۸| سح مخزن (ببلوترمریع) ۱-100 -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - کلیات ۷ ۳-۵-۱ زمان ماند آب مخزن مخازن براساس نحوه تخلیه و زمان ماند آب در مخزن به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند: دسته اول: مخازن با تخلیه سریع (روز ۱۵گ1۳) دسته دوم: مخازن با زمان ماند متوسط (یک سال>> ۱۵ روز) دسته سوم: مخازن با زمان ماند طولانی (یک سال <۳) با توجه به نوع بهره‌برداری از مخزن» در برخی فصول ممکن است تغییرات گسترده‌ای در تراز آب و حجم مخازن به وقوع بپیوندد.ء بنابراین مخزن در طول سال ممکن است در دسته‌های مختلف جا گیرد. لازم به تاکید است که محدوده‌های تعیین شده در این سه دسته قابل تغییر می‌باشد. ۳-۵-۱ لایه‌بندی حرارتی آب مخزن یکی از متداول‌ترین پدیده‌ها در دریاچه‌ها و مخازن» لایه‌بندی حرارتی آب مخزن می‌باشد که مهم‌ترین تاثیر را بر روی مشخصه‌های هیدرولیکی, گرمایی و کیفیت آب در دریاچه‌ها و مخازن دارد. لایه‌بندی به معنی ایجاد لایه‌هایی از جرم‌های سیال می‌باشد که در اثر اختلاف در چگالی با درجه حرارت یا مواد محلول و معلق ایحاد می‌شود. در مخازن عمیق ممکن است اختلاف درجه حرارت بین لایه‌های بالا و پایین به بیش از ۱۵ درجه سانتی گراد نیز برسد. [۳] در بیش‌تر مخازن و دریاچه‌هاء لایه‌بندی نتیجه موازنه حرارتی بین آب مهار شده و سایر ورودی‌ها به مخزن می‌باشد. حرارت ورودی شامل تشعشع اتمسفری و خورشیدی, تبادل حرارتی بین آب و اتمسفر و حرارت حاصل از جریان‌های ورودی به مخزن می‌باشد. حرارت آب می‌تواند در اثر تشعشع سطحی آب. تبخیرء انتقال گرما و بده خروجی,» از دست برود. بیش‌تر فرآیندهای گرم شدن و سرد شدن در یک لایه سطحی نسبتا نازک رخ می‌دهد. بنابراین اگر اختلاط عمودی برای برابر کردن گرادیان سطحی کافی نباشد لایه‌بندی حرارتی شکل می‌گیرد. از این نظرء مخازن به سه دسته لایه‌بندی نشده» با لایه‌بندی ضعیف و با لایه‌بندی شدید تقسیم می‌شوند. الف- د رمخازن با اختلاط عمودی درجه حرارت و چگالی درعمق در دوره‌های زمستان و تابستان یکنواخت می‌باشد. ب- مخازن با لایه‌بندی ضعیف که به وسیله خطوط هم‌دمایی که درطول محور افقی کج شده‌اند مشخص می‌گردند. ج - مخازن عمیق با لایه‌بندی شدید که به وسیله خطوط هم‌دمای افقی در طول مخزن مشخص می‌شوند و دارای لایه‌بندی فصلی درجه حرارت یا چگالی می‌باشند. در زمان لایه‌بندی سه لایه مشخص زیر در مخزن به وجود می‌آید: رولایه " یا لایه فوقانی: که منطقه بالاتر» گرم‌تر و با چگالی کم‌تر است. این لایه, نازک. گرم و به طورکلی لایه نسبتا تازه با درجه حرارت تقریبا ثابت و زیاد می‌باشد. ضخامت رولایه از دریاچه‌ای به دریاچه دیگر و از ماهی تا ماه دیگر متفاوت است. در دریاچه‌های کوچک این لایه ممکن است فقط در حدود یک متر باشد درصورتی که در دریاچه‌های بزرگ ممکن است از ۲۰ متر نیزتجاوز کند [۲] ۱-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ زیرلایه یا لایه تحتانی: منطقه پایین‌تر»ه سردتر و با چگالی بیش‌تر است. این لایه سرد با شوری بیش‌تر و گرادیان حرارتی کم‌تر در کف مخزن می‌باشد. این پدیده انتقال عمودی گرما و مومنتوم و مواد داخل دریاچه را محدود می‌کند از این‌رو باعث جدایی مشخصه‌های هیدرولیکی, دمایی و بوم‌شناسی در دو لایه دریاچه می‌شود. عمق این لایه به دلیل وزش باد و ایجاد اختلاط و تبادل حرارتی در سطح دریاچه متغیر است. در دریاچه‌های واقع در عرض جغرافیایی میانی» عمق مفید میان لایه بین ۵ تا ۱۵ متر واختلاف دما در آن بین ۱۰ت۲۰۱ درجه سانتی گراد است. منطقه میان لایه را مزولیمنیون " و متالیمنیون " نیز می‌نامند [۱۵]. اگر شرایط امکان لایه‌بندی مخزن را ندهد.ء آن گاه تمام مخزن تنها شامل رولایه بایک دما که درتمام عمق ثابت است. خواهد بود. وجود شرایط لایه‌بندی شده و یا عدم وجود آن» کیفیت آب مخزن و آب خارج شده از آن را شدیدا تحت تاثیر قرار می‌دهد. به عنوان مثال آب خارج شده از یک مخزن لایه‌بندی نشده» بدون توجه به تراز آبگیری, معمولا به صورت آب گرم می‌باشد. در حالی که آب خارج شده از سطوح پایینی مخزن در یک مخزن لایه‌بندی شده, سردتر می‌باشد. در این بحث گرما و سرمای آب خارج شده از مخزن, نسبت به دمای جریانی که آب مخزن به داخل آن وارد می‌شود» سنجیده می‌شود. از دیگر قواعد عمومی که می‌توان در پیش‌بینی‌های اولیه از آن استفاده نمودء اقلیم و عرض جغرافیایی محل سد است. اقلیم و عرض جغرافیایی محل سد مشخصا بر تمایل مخزن به شکل‌گیری لایه‌بندی موثر است. به‌طور کلی در مراجع» حالات مختلف لایه‌بندی را با توجه به عرض جغرافیایی ارائه داده‌اند که از آن جمله می‌توان به استفاده به روش وتزل" اشاره کرد که برای مناطق با تراز کم‌تر از ۱۰۰۰ متر به صورت زیر می‌باشد: عرض جغرافیایی ۰ تا ۲۵: شکل‌گیری لایه‌بندی حرارتی بلند مدت " و یا لایه‌بندی حرارتی کوتاه مدت" به ارتفاع محل سد بستگی دارد. در ارتفاعات پایین‌تر مخزن تمایل به شکل‌گیری لایه‌بندی بلند مدت و در ارتفاعات بالاتر مخزن تمایل به شکل‌گیری لایه‌بندی کوتاه مدت دارد که در حالت آخیر به علت ضعف لایه‌بندی» احتمال چند بار اختلاط در سال وجود دارد. عرض جغرافیایی ۵ تا ۴۰: لایه‌بندی تابستانه. در این شرایط به علت آن که درجه حرارت بالاتر از ۴ درجه سانتی‌گراد است. چرخش حرارتی در زمستان در مخزن به راحتی رخ داده و در تابستان لایه‌بندی حرارتی خواهیم داشت. عرض جغرافیایی ۴۰ تا ۶۰: لایه‌بندی دوباره", در این عرض جغرافیایی مخزن سد دو بار در سال و به‌طور کاملا آزادانه در پاییز و بهار چرخش حرارتی دارد و در نتیجه در زمستان و تابستان لایه‌بندی می‌شود. عرض جغرافیایی ۶۰ تا ۸۰: لایه‌بندی زمستانه", دراین عرض جغرافیایی» درجه حرارت هرگز از ۴ درجه سانتی‌گراد بیش‌تر نمی‌شود و در طول سال فقط یک‌بار آن هم در فصل تابستان چرخش حرارتی رخ می‌دهد.در این گونه مخازن» لایه‌بندی در فصل زمستان شکل می‌گیرد. | 00 2 3 4 - 0 5-5 6-0 7 0 6 - 60 0 لل[20 - 9 -------- صفحهٔ بعد -------- عرض جغرافیایی ۸۰ تا ۹۰: در این عرض جغرافیایی» معمولا سطح دریاچه (مخزن) در غالب اوقات سال پوشیده از یخ خواهد بود که محدود به مناطق نزدیک قطب و یا مناطق با تراز ارتفاعی بسیار بالاا می‌باشد. چنان که قبلا گفته شد. موارد فوق برای مناطق با تراز ارتفاعی کم‌تر از ۱۰۰۰ متر از سطح دریا صادق است و در مناطق با تراز ارتفاعی بالاترء الگوی لایه‌بندی شبیه به الگوی مناطق باعرض جغرافیایی بیش‌تر می‌شود. تغذیه گرایی یک فرآیند طبیعی در دریاچه می‌باشد. در طول زمان» شدت غنی شدن دریاچه از مواد مغذی افزایش می‌یابد. به‌طور کلی دریاچه بخشی از مواد مغذی زهکشی شده از حوضه را در خود ذخیره می‌کند. دریاچه‌ها بر اساس مواد مغدی موجود به ۶ دسته نه شاداب یا الیگوتروفیک: دریاچه‌هایی با آب تمیز و خنک با حداقل جلبک و مواد مغذی کم مغذی یا یوتروفیک آ: دریاچه‌های با مواد مغذی زیاد که مستعد رشد گیاهان و شکوفایی جلبک می‌باشد. بینابینی یا مزوتروفیک ا: دریاچه‌هایی که شرایط آنها مابین دو دریاچه قبلی می‌باشد. فوق مغذی یا هایپرتروفیک": دریاچه‌هایی با مواد مغذی فوق اشباع و بسیار آلوده آلوده یا دایستروفیک؟: مخازن آب قهوه‌ای کالسیتروفیک : مخازن سرشار از ون کلسیم امروزه مطالعات زیادی بر روی فرآیند ازدیاد مواد مغذی در مخازن آب صورت گرفته است. زیرا: الف- شرایط کیفی آبی که حاوی مواد مغذی زیاد باشدء مطلوب نیست. ب- فعالیت‌هایی مانند کشاورزی» شهرسازی و غیره موجب تسریع فرآیند مغذی‌سازی مخازن سدها می‌شوند. ج- تا حد معینی تاثیرات مغدی‌سازی ناشی از کشاورزی برگشت‌پذیر می‌باشد. سه دسته اول (یعنی شاداب» مغدی و بینابینی) براساس میزان بحرانی مواد مغدی و تولید اولیه به‌ویژه زیست توده جلبک که معمولا با کلروفیل اندازه‌گیری می‌شود. معین می‌گردد. اشکال طبقه‌بندی تغذیه‌گرایی» وابستگی آن به شرایط جغرافیایی می‌باشد. زیرا این شاخص هم تابع غلظت بحرانی مواد مغذی و هم پتانسیل تولید مواد مغذی مخزن می‌باشد. پتانسیل تولید مواد مغذی متاثر از شرایط جغرافیایی» تابش اشعه خورشیدی» نوع و عمق اختلاط مخزن, کدورت و نسبت مواد مغدی در سامانه می‌باشد. پتانسیل تولید مواد مغذی با تابش اشعه خورشیدی افزایش می‌پابد. این عامل با افزایش عمق اختلاط و کدورت و به‌دلیل کاهش نفوذ نور کاهش می‌یابد. مخازن با عمق کم‌تر و یا عمق اختلاط کم‌تر دارای پتانسیل تولید مواد مغدی و کلروفیل بیش‌تر می‌باشند. | - 011801۵۵ 2 - [01۵ 3-0 4٩ - ۲1۷۵۳۵۵ 5 - 1۷۵1۳0 6 - )2[011۳۵ ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- تفاوت بین مخازن نواحی گرمسیری و نواحی معتدل محدودیت نیتروژن می‌باشد که در نواحی گرمسیری نسبت به نواحی معتدل تابستان که فسفر و نیتروژن به وفور در مخزن مغذی یوتروفیک و پلی‌تروفیک وجود دارد. می‌تواند با توجه به محدودیت تبادل کربن با اتمسفر و لایه‌های پایینی عامل محدود کننده باشد. فزونی مواد آلی محلول و مقاوم به تجزیه که از تجزیه پوشش گیاهی حاصل شده» می‌باشد. آب‌های سیاه در آمازون نمونه این رنگ مشاهده می‌شود و فسفر موجود در آب ر جذب می‌کند. این پدیده سب می‌شود که تولید جلبک تفاوت محسوسی در این نوع ۵-۵-۱- بهره‌برداری مخازن سدها دارای اهداف مختلف بهره‌برداری می‌باشند. از معمول‌ترین آزها می‌توان بد تامین آب شرب. کشاورزی و صنئنعتی. کنترل سیلاب و تنظیم جریان آب در پایین‌دست و تغذیه آب‌های زیرزمینی» تولید انرژی برقابی» کشتیرانی» ماهیگیری و تفریحات الف- تامین آب شرب. کشاورزی و صنعتی ب- کنترل سیلاب و تنظیم جریان استفاده از مخزن سد به عنوان کنترل کننده سیلاب ممکن است از اهداف اصلی سد باشد. در این سدها در فصول سیلابی با ذخیره‌سازی سیلاب و رهاسازی جریان به صورت تدریجی و معادل بده مقطع پر آبراهه پایین‌دست از بروز خسارت جلوگیری کار کرد کنترل سیل با دیگر کارکردهای مخازن سازگاری ندارد. هم‌چنین در این مخازن با رها کردن آب تنظیم شده در فصول کم امروزه اختصاص آب ذخیره شده در مخزن برای حفظ محیط زیست و کنترل کیفیت آب در پایین‌دست مخزن در برنامه‌ریزی منابع آب سدها مورد توجه جدی قرار دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۱ ج- تولید انرژی برقابی در سدهای برقابی با استفاده از پتانسیل آب ذخیره شده در پشت سد و عبور آب از توربین‌هاء برق تولید می‌شود. نیروگاه‌های برقابی به دلیل عدم آلایندگی هوا و هم‌چنین سهولت راه اندازی و وارد شدن به شبکه به‌ویژه در مواقع پیک مصرف مورد توجه جدی قرار دارند. معمولا آب خارج شده از سد در پشت‌بندهای تنظیمی پایین‌دست ذخیره شده و به صورت تنظیم شده برای سایر مصارف از جمله شرب و کشاورزی به کارگرفته می‌شود. د- کشتیرانی در بسیاری از این طرح‌ها مخزن‌های سد بخشی از کانال می‌باشد. بنابراین سطح آب در مخزن باید به گونه‌ای کنترل شود که عمق آب کافی را هم در مخزن و هم در کانال پایین‌دست جهت کشتیرانی فراهم کند. آب خارج شده از این نوع مخزن‌ها از یک الگوی فصلی تبعیت می‌کند و در طول فصل خشک آب بیش‌تری را طلب می‌کند. ه- ماهیگیری مخازنی که برای پرورش ماهی مورد استفاده قرار می‌گیرند. شامل تجهیزات و سازه‌های ویژه‌ای هستند از جمله سازه‌های آبگیر خاص جهت جلوگیری از ورود ماهیان» سرریزهای خروجی و اضطراری برای کنترل کیفیت آب» گذرگاه های فرعی عبور ماهی و سایر تجهیزاتی که اجازه عبور ماهی از اطراف سازه‌ها را می‌دهند. هم‌چنین در هنگام ساخت این مخازن, با حفظ و نگهداری گیاهان جلبک‌هاء جهت استفاده ماهی‌ها و دیگر آبزیان نیز فراهم می‌شود. و- تفریحات آبی شکار می‌باشدء می‌تواند از اهداف اصلی سد باشد.. مشابه چنین فعالیت‌هایی در پایین‌دست مخزن سد نیز می‌تواند انجام شود. کسانی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ آنها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - عوامل تانیرگذار و چگونگی تعیینآنها ۵ ۱-۳۲ کلیات با توسعه شهرنشینی» کیفیت آب به‌دلیل افزایش میزان آلاینده‌های ورودی و تولید فاضلاب بیش‌ترء رو به کاهش است و انواع مختلف آلاینده‌های تولیدی در اثر مصارف خانگی, تجاری» صنعتی و کشاورزی وارد فاضلاب می‌گردد. فاضلاب‌ها حاوی مقادیر زیادی مواد خارجی هستند که باعث آلودگی آب‌ها می‌شوند و معمولا بر سه نوع است: الف - فاضلاب خانگی که از نظافت‌های شخصی و خانگی» شستشوی البسه و فضولات انسانی ناشی می‌شود. ب - فاضلاب صنعتی که علاوه بر آلاینده‌های آلی و معدنی ممکن است شامل فلزات سنگین و مواد سمی باشد. ج - فاضلاب کشاورزی یا پساب بعد از آبیاری که عمدتا حاوی مواد آلی ریشه, ساقه و برگ و کود گیاهان است و می‌تواند کودهای شیمیایی از ته یا فسفاته و سموم دفع آفات نباتی را نیز وارد آب‌های سطحی و زیرزمینی کند. ضمنا گاهی اوقات فاضلاب‌های سطحی که در نتیجه بارندگی‌های شدید و به علت کاهش نفودپذیری در سطح خیابان‌ها و معابر حاصل می‌شود. می‌تواند به آلودگی معدنی و آلی فاضلاب شهری کمک شایانی کند. معمولا مواد آلی و معدنی آلوده کننده آب به صورت ذرات کلویید (معلق با بار الکتریکی) می‌باشد. این گونه مواد آلی بیش‌تر توسط میکروب‌های هوازی مصرف و سبب کاهش اکسیژن محلول آب می‌شوند. ۲-۲- روند انجام مطالعات کیفیت آب مطالعات کیفیت آب به شرح زیر انجام می‌شود: - تعیین دامنه مطالعات - بررسی اطلاعات موجود - بازدید مقدماتی میدانی - تعیین عوامل که باید بررسی گردند - ارزشیایی اطلاعات موجود براساس عوامل شناسایی شده - مدلسازی کمی و کیفی آب مخزن - نمونه‌برداری و آنالیز نمونه‌ها - ارزشیابی داده‌ها و تفسیر نتایج آنها به منظور شناسایی ویژگی‌های کمی و کیفی آب یک سری فرآیندهای نظام‌مند جمع‌آوری» نگهداری و آنالیز نمونه‌های آب صورت می‌گیرد. ویژگی‌های کمی و کیفی آب بستگی به شرایط هیدرولیکی و هیدرولوژیکی حاکم بر رژیم پیکره آبی و نیز بستگی به کاربری اراضی و توسعه حوضه آبریز دارد. این ویژگی‌ها را می‌توان به پارامترهای فیزیکی» شیمیایی» زیستی و رادیولوژیکی طبقه‌بندی در پیوست ۱ پارامترهای کیفی آب در مصارف مختلف و محدوده قابل قبول برای هر کدام براساس موارد مصرف آب طبقی استانداردهای موجود ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- 5 راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ ۳-۲- تعیین عوامل تاثیرگذار بر مطالعات کیفیت آب مدیریت بهره‌برداری بر مشخصه‌های فیزیکی» شیمیایی و زیستی مخزن تاثیر می‌گذارد. به طور کلی موارد زیر می‌تواند در تعیین ۱-۳-۲- موقعیت سد در حوضه آبریز سدهای ساخته شده بر روی شاخه‌های فرعی در بالادست حوضه بیش‌تر دارای بستری پرشیب و سخت با ساحلی طولانی و پر پیچ و خم می‌باشند. چنین مخازنی نسبتا عمیق و به شدت لایه‌بندی شده می‌باشند. ورودی جریان بیش‌تر دارای غلظت کم رسوب مخازن سدهای جریانی در شاخه اصلی رودخانه محدود به دیواره آبراهه بوده و به‌ندرت مخازن آنها دارای تغییرات عمقی شدیدی است. این مخازن دارای بار رسوبات معلق بالا و کدورت زیاد می‌باشند. مخازن سدهای مخزنی عموما محدود به سیلاب‌دشت بوده و دارای حجم مخزن بزرگ می‌باشند. این مخازن دارای بده ورودی زیاد و زمان ماند طولانی هستند. در این مخازن تغییرات عمق ملایم است و تراز کدورت در مخزن با وجود تاثیر زیاد جریان ورودی, به‌دلیل زمان ماند طولانی» پایین است. ۲-۳-۲- کاربری اراضی یکی از مهم‌ترین اطلاعات لازم جهت بررسی کیفیت آبء کاربری اراضی و گسترش آن در سطح حوضه است. همان‌گونه که گفته شد آلاینده‌ها را می‌توان به سه گروه کشاورزی, شهری و صنعتی تقسیم کرد. در کشاورزی گسترده حتی بدون به کار گرفتن کود شیمیایی یا کود طبیعی» نیتروژن موجود در ماده آلی تجزیه شده در خاک در اثر اکسایش به نیترات تبدیل می‌شود. مقدار اضافی یون نیترات در پسابی که به آب دریاچه سد می‌ریزد موجب رشد جلیک‌ها می‌شود که به نوبه خود آب را پس از مرگ گیاه آلوده می‌کند. نیترات به طور عادی در پیکره آب شبرین این اثر را ایحاد نمی‌کند.ء زیرا در این‌جا به جای نیتروژن معمولا فسفر ماده مغدی محدودکننده است و افزایش غلظت نیترات بدون افزایش سطح فسفر به افزایش مقدار رشد گیاه منتهی نمی‌شودء با این همه مواردی وجود دارد که حتی در أب شیرین به جای فسفر به طور موقت نیتروژن ماده مغذی محدودکننده است. یون فسفات از منابع متمرکز و نامتمرکز به آبراهه راه پیدا می‌کند. منابع متمرکز شامل مراکز جمعیتی مانند روستاها و شهرها هستند که مقادیر زیادی آلاینده حاوی پلی فسفات‌های موجود در شوینده‌ها به فاضلاب شهری تخلیه می‌کنند. منابع نامتمرکز مکان‌هایی مانند کشتزارها هستند که زه‌آب آنها حاوی فضولات حیوانی و کودهای شیمیایی است که از منابع فسفات می‌باشد. از آن‌جا که به‌طور معمول مقدار اضافی از سایر مواد غذایی حل شده در دریاچه‌ها وجود دارد. یون فسفات معمولا برای رشد جلبک‌ها به صورت ماده غذایی حد (یا کنترل کننده) عمل می‌کند. هر اندازه مقدار این یون بیش‌تر باشد رشد جلبک هم بیش‌تر است. وقتی که در نهایت جلبک‌های اضافی می‌میرند و تجزیه آنها بر اثر اکسایش شروع می‌شود. آب از اکسیژن حل شده در آن تهی شده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - عوامل تانیرگذار و چگونگی تعیین انها ۲۷ و زندگی ماهی‌ها به خطر می‌افتد. در این حالت آب دریاچه بد مزه» سبز رنگ و لزج می‌شود و به دنبال آن ماهی‌ها و خزه‌های آبی می‌گندند. بون فسفات را می‌توان از پساب شهری و صنعتی با اضافه کردن مقدار کافی کلسیم حذف کرد.ء زیرا کلسیم فسفات نامحلول بوده و به صورت رسوب به آسانی قابل جداسازی است. صنایع موجود در منطقه نیز می‌توانند یک از آلاینده‌های مهم آب‌ها باشند. نمونه‌هایی از صنایع و آلایندگی آنها به شرح زیر می‌باشد که توضیحات بیش‌تر در پیوست ۱ ارائه شده است. - کنسروسازی - صنایع نوشابه‌سازی - صنایع شیری - صنایع چرم‌سازی - صنایع الکل‌سازی - صنایع نساجی - کشتار گاه‌ها - صنایع فرش‌شویی یا لباس‌شویی‌ها - کارخانجات کنسروسازی ماهی - صنایع داروسازی - رستوران‌ها - کارخانه‌های سر که‌سازی - صنایع ترشی‌سازی ۲-۳-۲ مشخصات سد و بهره‌برداری اهداف بهره‌برداری از سد در هنگام ساختء در طراحی بدنه و بهره‌برداری ملحوظ می‌گردد. تراز آبگیرها و تخلیه کننده‌ها براساس عمق لایه‌بندی حرارتی محاسبه شده تعیین می‌شود. عمق تخلیه انتخابی از سد می‌تواند تاثیر مهمی بر سیکل لایه‌بندی و تغدیه‌گرایی در اثر تغییرات تراز مواد مغدی داشته باشد. در سدها میزان رهاسازی آب و بهره‌برداری از مخزن براساس منحنی‌های فرمان انجام می‌گیرد. این منحنی‌ها براساس اهداف سدء رواناب حوضه» هیدرولوژی و مصارف پایین‌دست تعیین می‌گردد. در سدهای موجود بر شاخه‌های فرعی بالادست به ویژه -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ حجم انتظار مخزن برای ذخیره سازی سیلاب افزایش یابد. سیلاب ورودی ممکن است برای زمان طولانی در مخزن ذخیره گردد. در این مخازن نوسانات فصلی در عمق آب» حجم مخزن و زمان ماند وجود دارد. در سدهای جریانی که با هدف کشتیرانی ساخته شده‌اند تراز آب مخزن باید در محدوده کوچکی نوسان داشته باشد. از این‌رو با وجود حجم جریان ورودی بیش‌ترء منحنی بهره‌برداری در این سدها حداقل نوسانات را در عمق آب دیکته می‌کند. در سدهای مخزنی» زمان ماند مخزن براساس برآوردهای هیدرولوژیکی تعیین می‌شود و مستقل از بهره‌برداری است. با توجه به موارد یاد شده روشن است که نوع سد و بهره‌برداری از آن باید در ارزیابی عوامل موثر بر مشخصه‌های لیمنولوژیکی سد و بررسی شرایط تغدیه‌گرایی در نظر گرفته شود. ۴-۲-۲ زمان ماند هیدرولیکی زمان ماند هیدرولیکی به صورت نسبت حجم مخزن به بده خروجی از مخزن و بر حسب روز یا سال تعریف می‌شود. این عامل حرارتی و تاثیر بر اندازه و ترکیب پلانکتون‌ها است. زمان ماند در مخازن مختلف دارای محدوده وسیعی است. در ۶۵۰۰۰ مخزن بررسی شده از کم‌تر از ۱ روز تا بیش‌تر از ۷۵۰ روز مشاهده شده است. زمان ماندهای کوچک به مخازن جریانی مربوط می‌شود. براساس موارد یاد شده برای تعیین ویژگی‌های مخزن مورد نظر باید ویژگی‌های فیزیکی و بهره‌برداری از مخزن نیز مد نظر قرار گیرد. عوامل پیشنهادی جهت اندازه‌گیری برای حالات مختلف یاد شده در جدول (۱-۲) نشان داده شده است. ۴-۲- پارامترهای مهم در ارزیابی کیفیت آب برخی از پارامترهای مهم که معمولا در ارزیابی کیفیت آب مورد بررسی قرار می‌گیرند به شرح زیر است: ۱-۴-۲ فسفر رشد گیاهان در بیش‌تر مخازن و رودخانه‌ها بستگی به میزان فسفر قابل جذب در رودخانه دارد و در بیش‌تر برنامه‌هاء مجموع حداکثر بار کل روزانه (7۸/11) اندازه‌گیری فسفر در برنامه پایش گنجانده شده است. اندازه‌گیری فسفر به روش‌های مختلف انجام داده می‌شود که شامل فسفر کل (۲۳)" و فسفر قابل حل(512۳)" می‌باشد. فسفر کل به عنوان شاخص در دریاچه‌های موجود در آمریکای شمالی مورد استفاده قرار می‌گیرد. فسفر قابل حل غالبا در رودخانه و آبراهه مورد استفاده قرار می‌گیرد. زیرا این شکل از فسفر به راحتی توسط گیاهان قابل جذب می‌باشد و به منظور ارزیابی رشد گیاهان به کار می‌رود. ولی با توجه به این که باکتری‌ها می‌توانند فسفر ارگانیک را به فسفر قابل جذب توسط گیاهان تبدیل کنند. این نوع فسفر نیز قابل اهمیت می‌باشد. استفاده از شاخص فسفر کل کارایی بیش‌تری در مخازن و دریاچه‌ها نسبت به رودخانه‌ها دارد. ۵م] 1211۷ ۱۷1۵1۳۵۵ 1012 - | ۳۳۵۹1۵۳۵۶ [012] - 2 ۳1۵55 1162011۷6 50006 - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - عوامل تاثیرگذار و چگونگی تعیین انها ۹ ۳-۳-۲ نیتروژن نیتروژن عامل مهمی در ارزیابی کیفیت منابع آبی است و عامل محدود کننده می‌باشد. این وضعیت در منابع آبی که دارای نسبت پایین ۱۷/۲ می‌باشد ایجاد می‌شود. نیتروژن بیش‌تر عامل محدود کننده در رودخانه‌ها است. نینروژن به روش‌های مختلفی چون نیتروژن کل نیتروژن نیتریت» نیتروژن نیترات و آمونیوم اندازه‌گیری می‌شود. نیتروژن قابل جذب مستقیم» به طورعمده نیترون غیرآلی (نیترات و آمونیوم) می‌باشد. هرچند برخی جلبک‌ها توان جذب نیتروژن آلی را نیز دارند. مانند فسفر کل, نیتروژن کل کجلدال([7168)" نیز بیش‌تر یک شاخص مهم برای زیست توده" جلبک در مخازن و دریاچه‌ها می‌باشد. نیتروژن کل مجموع نیتروژن آلی و آمونیوم می‌باشد. ۳-۴-۲- اکسیژن محلول اکسیژن محلول از جمله شاخص‌های مهم تاثیرگذار به منظور تعیین اولیه وضعیت آبزیان مورد استفاده قرار می‌گیرد. این پارامتر به صورت غلظت حداقل روزانه یا غلظت متوسط در یک دوره مثلا روزانه ۷ روزه و ماهانه بیان می‌شود. ۴-۴-۲ کلروفیل 2 کلروفیل 2 جزو بیش‌تر جلبک‌ها می‌باشد که به آسانی قابل اندازه‌گیری است و معرف مناسبی برای زیست توده جلبک می‌باشد. کلروفیل 2 یک شاخص است. زیرا جلبک چه به صورت مستقیم (شکوفایی جلبک) و چه به صورت غیرمستقیم (کاهش/افزایش اکسیژن محلول و افزایش کدورت) سبب ایجاد بیش‌تر مشکلات مرتبط با تغدیه گرایی می‌باشد. غلظت متوسط فصلی و غلظت حداکثر لحظه‌ای این پارامتر می‌تواند برای ارزیابی کیفیت آب و تهیه برنامه‌های پایش کیفی آب به کار گرفته شود. براساس دستورالعمل‌های مختلف مقادیر حدی متعددی برای غلظت کلروفیل 2۵ در ایالت‌های مختلف آمریکا ارائه شده است که در غالب موارد مقدار حدی ۱۵ میکروگرم برلیتر برای کلروفیل 2 تعیین شده است. در دریاچه‌هایی که تاثیر رشد گیاهان آبزی (ماکروفیت‌ها) بر کاهش کیفیت آب بیش از اندازه است, شاخص کلروفیل ۵ نباید مورد استفاده قرار گیرد. ۵-۴-۲- شفافیت به‌دلیل سادگی و ارزان بودن اندازه‌گیری شفافیت که با استفاده از دیسک سکی" انجام می‌شود.ء این پارامتر جانشین مناسبی برای برآورد زیست توده مخزن و در نتیجه وضعیت تغذیه گرایی آن می‌باشد که به طور گسترده‌ای مور استفاده قرار می‌گیرد. عمق دیسک سکی همبستگی مناسبی با غلظت کلروفیل ۵ دارد و در دریاچه‌هایی که کدورت آب به طورعمده ناشی از زیست توده جلبکی بوده و مواد غیرآلی در آن قابل صرف‌نظر کردن باشد.ء با اطمینان قابل استفاده می‌باشد. 01000 ۱-۳۵۸۱ ۵۵55 - 2 درل تعطاه5؟ - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ ۶-۳-۲ تراکم پوشش گیاهی براساس نظرات موجود درصد پوشش گیاهی اطراف دریاچه می‌تواند به عنوان شاخص پتانسیل مغدی‌سازی در دریاچه‌ها و مخازن به کار گرفته شود. ۷-۳-۲- 011 زیست توده جلبکی در مقادیر بالاتر از حد مجاز سبب ایجاد نوسانات قابل توجهی در 01 می‌شوند. اندازه گیری این پارامتر بسیار ارزان و ساده می‌باشد. از آن‌جا که گیاهان به افزایش بیش از اندازه ]0 بیش از متوسط روزانه این پارامتر حساس می‌باشند. لازم است اندازه گیری ]]0 در بعدازظهر نیز که بیش‌ترین مقدار را داردء انجام داده شود. اشکال این پارامتر آن است که علاوه بر تغذیه‌گرایی سایر پارامترها نظیر نورء دما و آشفتگی نیز بر اسیدیته آب تاثیر می‌گذارند. ۸-۴-۲ نسبت مواد مغذی نسبت مواد مغدی قابل حل در تابستان و زمستان می‌تواند به عنوان شاخصی جهت شدت نسبی فعالیت جلبک در یک مخزن باشد به شرط آنکه نرخ ورود مواد مغذی در تابستان و زمستان یکسان باشد که چنین شرطی ممکن است برقرار نباشد. در این صورت ۵-۲- روش تعیین عوامل تاثیرگذار بر کیفیت آب اصولا انتخاب عوامل کیفی آب برای انجام مطالعات. براساس اهداف, اطلاعات موجود و بازدیدهای میدانی مشخص می‌شوند. این عوامل باید به‌گونه‌ای انتخاب شوند که پاسخ‌گوی سوالات ویژه مربوط با طرح باشند. نکته مهم این که فهرست استانداردی از عوامل کیفی را نمی‌توان برای تمام طرح‌ها داد. به منظور تعیین عوامل موثر جهت اندازه‌گیری می‌توان از نمودار (۱-۲) استفاده کرد. به‌عنوان مثال به منظور کنترل سیلاب در رودخانه‌ای که دارای آبزیان است» ساخت یک حوضجه تاخیری پیشنهاد شده و الگوی کشت در زمین‌های کشاورزی در سطح منطقه موید این امر است که مواد مغذی به عنوان مشکلات بالقوه در آینده بروز خواهد کرد. از نمودار یاد شده چنین استنباط می‌گردد که عوامل کیفی آب که باید در نظر گرفته شوند عبارتند از: بده» اکسیژن محلول, درجه حرارت.۰011 کدورت. رسوبات معلق» نیترات» نیتریت» ازت کل» فسفر کل و ارتوفسفات. چنان‌چه علاوه بر هدف کنترل سیلاب, مصارف شهری نیز مدنظر باشد سایر عوامل کیفی احتمالی شامل کلی‌فرم‌های مدفوعی, استرپتوکوس‌های مدفوعی, سختی, رنگ, منگنزء هن قلیاییت. کل مواد جامد محلول, فنل‌هاء مواد جامد معلق, کل جامدات و سایر مواد مشکوک خواهد بود. البته سنجش تمام عوامل فهرست شده جهت مصارف و یا مشکل خاص مورد نظر الزامی نمی‌باشدء بلکه بر حسب شرایط, ممکن است چند عامل اضافی نیز مد نظر قرار گیرد. آزمایش‌های کیفی مورد نیاز در حین مرحله شناسایی طرح در جدول (۲-۲) که مکمل نمودار (۱-۲) است ارائه شده است. منابع بیش‌تر دررابطه با عوامل اثرگذار و حریم کیفی دریاچه سدها در مراجع [ ۳۴] تا [ ۲۷] قابل دسترسی است. -------- صفحهٔ بعد -------- وم - عوامل تاثیرگذار و چکون 3333333 عامل موثر سازه سد و منحنی فرمان ۳ ردیف عامل ۱ بده ۳ رنگ ۴ بو ۷ 1125 ۸ 6 ۹ 15 ۱۰ بون هیدروژن ۱۱ 17)(125 ۱۲ 120 ۱۳ (ا0) جدول ۱-۲- ویژگی‌ها و متغیر ابعاد حوضه شهری کشاورزی بار هیدرولیکی طراحی سد بهره‌برداری از سد ریم نور رژیم اختلاط دول ۲-۲- آزمایش‌های کیفی 1] 1] 4 های پیشنهادی جهت اندازه گیری [۱۶] متغیر موردنظر - وسعت حوضه - موقعیت سد در حوضه ابریز - سطح مخزن - متوسط و حداکثر عمق - حجم مخزن - طول خط ساحلی - طول مخزن - جمعیت - بده فاضلاب تولیدی - بده مصرف آب - حجم زباله و محل دفن آنها - صنایع موجود - نوع و حجم فاضلاب تولیدی - بده اب مصرفی - وسعت اراضی کشاورزی -نوع کشت - بذه آب مصرفی - نوع و مقدار کود و سم مصرفی بده های ورودی و خروجی زمان ماند هیدرولیکی فصلی/ سالانه ارتفاع سد تراز خروجی (نسبت به عمق آب) مقدار و تناوب فصلی حجم‌های خروجی عمق رهاسازی کدورت (رسوبات معلق) نسبت عمق به عمق اختلاط پایداری دمایی عمق لایه اختلاط مورد نیاز آب برای طرح‌های مختلف [۱۶] محل یا نوع مصرف روش ۳اه ۶ | ۷ آزمایش ٍ : : : کیک اک کت : سک اک ی : ال لت 01101011311۳10 1۳1۵1۷ ]1 ۳) [|- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ی ۱-م -م ۳- مد ۳۴- مص ۵- مد ۶- مص ۷- م ۴/۲ ۸ ۱ 4 - ادامه جد عامل کلی‌فرم مدفوعی استربتوکوس مدفوعی فنل منیزیم 6 03) 103 اب را یه 13-۷[ 1003-232 نیتروژن کل اور توفسفر فسفر کل 5(4 ]1 ۸ 1. خانه‌های غیردایمی کوچک, حوضچه‌های ته‌نن ی-ورزش‌های آبی غیرتماه ی-ورزش‌های آبی تماسی ظوره کشاورزی و صنعتی 4های دایمی - برای پرورش یا در لایراتوار" ری 8 صورت نیاز بزرک ۷ -| [-2 -3 ٩‏ 4-۸ -------- صفحهٔ بعد -------- و9 5 صل دوم - عوامل تاتیرگذار و . + وا 2 < له 4 2 [ اهر 58 3 ‎٩ ش 5 ( 1 2 ط روط یه خرچ ده ی ر. اعد ۱ را اد 3 5 ‎٩3 زقط 1 : 1: 3 ۹ را تا 4 ۳۳ ۴ د ۱ 1 ۸ زا مه ی 1 9 گ : -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ عمق و دامنه مطالعلت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - عمق و دامنه مطالعات ۳۷ ۱-۳- کلیات رشد روزافزون جمعیت و توسعه نواحی شهری و صنعتی» از یک طرف سبب افزایش تقاضا برای مصرف آب و از طرف دیگر سبب افزایش ورود آلاینده‌ها به منابع آب سطحی و زیرزمینی شده است. از این‌رو انجام مطالعات کیفیت آب برای طرح‌های تامین آب از الزامات این طرح‌ها می‌باشد. ساخت سدها از روش‌های متداول در مهار آب‌های سطحی و تامین آب برای مصارف مختلف است. از مخازن سدها براساس مرحله مطالعاتی طرح, اهمیت و هدف از ساخت سد و اطلاعات در دسترس دارای عمق و دامنه متفاوت است. کیفیت آب مخزن به دلیل ماهیت زمان‌بر بودن پدیده‌های داخل مخزن و وابستگی به عوامل مختلف. نیازمند اطلاعات گسترده زمانی و مکانی می‌باشد. بنابراین به‌منظور بررسی وضعیت کیفیت آب مخزن در آینده و اتخاذ تمهیدات مورد نیاز, لازم است در مراحل مختلف براساس داده‌های موجود و اهمیت و هدف طرحء مطالعات را با عمق و دامنه متناسب انجام داد. در این فصل مسایل زیر مورد بررسی قرار گرفته است: - ابزارهای لازم برای انجام مطالعات - نیروی انسانی مورد نیاز - عمق و دامنه مطالعات - روند انجام مطالعات و نتایج آن ۲-۳ ابزارهای لازم برای انجام دادن مطالعات برای انجام دادن مطالعات مهم‌ترین عامل,» وجود اطلاعات و داده‌های مناسب می‌باشد: - قوانین و مقررات, ضوابط و دستورالعمل‌ها و استانداردهای موجود - گزارش مطالعات انجام گرفته در مراحل قبلی - داده‌ها و اطلاعات پایه هواشناسی؛ هیدرولوژی و کیفیت آب - تجهیزات نمونه‌برداری و اندازه گیری کیفیت آب - وسیله نقلیه مناسب جهت انجام مطالعات میدانی از مخزن و حوضه آبریز سد - مدل‌های شبیه‌سازی کیفیت آب مخازن ۳-۳- نیروی انسانی مورد نیاز استفاده از افراد و کارشناسان مطلع و با تجربه در کاهش هزینه‌ها و نیز جلوگیری از طولانی شدن زمان مطالعات موثر است. لذدا براساس تعیین محدوده کار و عمق مطالعات نیاز به کارشناسان متخصص می‌باشد. با توجه به طرح‌های انجام گرفته در این رابطه تخصص‌های مورد نیاز جهت انجام مطالعات کیفیت آب مخازن شامل موارد زیر می‌باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ - خاکشناس - گیاه‌شناس - اکولوژیست (بوم‌شناس) آبی - مهندس عمران با تخصص در زمینه منابع آب و آشنا به مدل‌های شبیه‌سازی ۴-۳- عمق و دامنه مطالعات ۱-۳-۳ اهمیت و هدف طرح اهداف عمده از طرح‌های سدسازی را می‌توان به سه دسته زیر تقسیم کرد: - تامین آب (شرب» کشاورزی» صنعتی) - تولید برق علاوه بر موارد فوق اهداف جانبی سدسازی شامل موارد زیر می‌باشد: - ماهیگیری مطالعات کیفیت آب با توجه به هدف از ساخت و بهره‌برداری از سد دارای عمق و دامنه متفاوت خواهد بود. در حالتی‌ که هدف از ساخت سد تامین آب به‌ویژه آب شرب باشد مطالعات کیفیت آب بیش‌ترین اهمیت را دارا خواهد بود. در سدهای با هدف تولید برق به ویژه سدهای جریانی و تلمبه ذخیره ای, مطالعات کیفیت دارای عمق و دامنه کم‌تری خواهد بود. در سدهایی که هدف از آنها کشتیرانی است کیفیت آب نقش تعیین کننده ندارد به‌ویژه این که در این سدها زمان ماند آب کم می‌باشد و کیفیت آب خروجی تابعی از کیفیت آب ورودی می‌باشد. در سدهایی که دارای اهداف تفریحی, ماهیگیری و پرورش ماهی می‌باشند کیفیت آب اهمیت ویژه‌ای دارد. در سدهایی که تنظیم جریان و رهاسازی بده پایه برای حفظ محیط زیست و بهبود شرایط کیفی آب پایین‌دست از اهداف تامین آب می‌باشد. کیفیت آب اهمیت دارد. از جدول پیشنهادی (۱-۳) می‌توان در این زمینه استفاده کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - عمق و دامنه مطالعات ۳۹ جدول ۱-۳- عمق و دامنه مطالعات کیفیت آب براساس اهمیت و هدف از اجرای طرح ۰۰ [ ۰ مطالعا ۰.۰ ۵ ا مس سم مس سس اصلی ‏ | توللا ور را اک با | کشترانی ‏ ال ۳ 0 اف ۳-۴-۳ مرحله طرح و اطلاعات و داده‌های موجود منظم از کیفیت آب به ویژه کیفیت زیستی از رودخانه‌های کشورء مدت زمان و هزینه انجام این مطالعات می‌تواند بسیار متغیر باشد. الف- مرحله توجیمی در این مرحله لازم است موارد زیر در مطالعات مورد توجه قرار گیرد: اطلاعات کیفی موجود. تعیین نقاط نمونه‌برداری» ارائه دستورالعمل نمونه‌برداری و آزمایش‌های کیفی؛ استفاده از روش‌های تجربی و ساده برای پیش‌بینی وقوع لایه‌بندی (زمان ماند مخزنء درجه حرارت منطقهء حجم کل مخزن)» پیش‌بینی اولیه از وضعیت تغدیه‌گرایی مخزن (فسفرکل» اکسیژن محلول)» پیش‌بینی اولیه از وضعیت شوری ورودی به مخزن به منظور انجام دادن چنین مطالعاتی دراین مرحله نیاز به اطلاعات زیر است: اقلیم ۰ ام - توپوگرافی مخزن ب- مرحله طراحی پایه در این مرحله لازم است موارد زیر در مطالعات مورد توجه قرار گیرد: شناسایی دقیق منابع شوری و آلاینده» تعیین دقیق شوری و آلاینده‌های ورودی به سد.ء تدقیق شاخص‌های آلودگی, اصلاح -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ انجام دستورالعمل نمونه‌برداری و آزمایش‌های کیفی» انتخاب مدل مناسب برای شبیه‌سازی کیفی مخزن» شبیه‌سازی مخزن با استفاده از مقادیر روزانه داده‌های هواشناسی و اطلاعات کیفی برداشت شده از رودخانه» تعیین وضعیت دقیق لایه‌بندی حرارتی مخزن با داده‌های روزانه» تعیین پروفیل غلظت شوری و شاخص‌های کیفی تعیین شده در مخزن در دوره شبیه‌سازی کوتاه مدت و با داده‌های روزانه» شبیه‌سازی بلندمدت مخزن با استفاده از داده‌های ماهانه و در دوره‌های مختلف خشک. تر و متوسطء تعیین وضعیت شوری در بلندمدت» بررسی اولیه سناریوهای مختلف بهبود کیفیت آب در مخزن سد و حوضه ارزیابی اقتصادی سناریوهای پیشنهادی و تعیین سناریوهای مناسبء تعیین حجم بهینه مخزن براساس کیفیت آب» تعیین پارامترهای طراحی تصفیه‌خانه براساس مقادیر به‌دست آمده برای کیفیت آب خروجی از مخزن. به منظور انجام دادن چنین مطالعاتی دراین مرحله نیاز به اطلاعات زیر است: - اطلاعات تکمیلی کاربری اراضی بالادست و تعیین سطح زیرکشت زمین‌های کشاورزی - مشخصات تکمیلی جوامع بالادست شامل حجم فاضلاب تولیدی و روش‌های دفع آنها در منطقه - مشخصات تکمیلی صنایع بالادست شامل نوع و حجم فاضلاب و آلاینده‌های تولیدی و روش‌های دفع آنها - مشخصات جوامع طبیعی و انسانی و صنایع پایین‌دست - اطلاعات پیوسته بده و کیفیت آب در شاخه‌های فرعی و شاخه اصلی ورودی به مخزن شامل اطلاعات کیفیت شیمیایی؛ زیستی و میکروبیولوزژی - داده‌های هواشناسی به طور پیوسته و روزانه شامل دمای هواء رطوبت نسبیء ساعات آفتابی» سرعت بادء دمای نقطه شبنم و تشعشع موج کوتاه خورشیدی - مشخصات دقیق مخزن شامل منحنی‌های سطح و حجم با ارتفاع» طول و عرض و عمق مخزن و ریخت‌شناسی مخزن - مشخصات سد شامل ارتفاع, تراز آبگیرهاء تخلیه کننده تحتانی و سرریز و ظرفیت تخلیه هر کدام - نیاز آبی پایین‌دست برای مصارف شرب کشاورزی و صنعت و حجم آب خروجی ماهانه از سد ج- مرحله طراحی تفصیلی در این مرحله لازم است موارد زیر در مطالعات مورد توجه قرار گیرد: بررسی نوع تشکیلات زمین‌شناسی و پوشش گیاهی و تراکم آنها در مخزن و تاثیر آن بر کیفیت آب مخزن» انجام بررسی‌های لازم در مورد زیست توده مخزن» تعیین میزان جلبک و کلروفیل 2 به منظور شبیه‌سازی پدیده تغذیه‌گرایی در مخزن, شبیه‌سازی بهره‌برداری از مخزن با هدف بهبود کیفیت آب و کاهش شدت شوری و تغذیه‌گرایی به منظور تعیین منحنی فرمان بهره‌برداری» تدقیق تراز طراحی آبگیرهاء تخلیه کننده تحتانی و سرریزها و تعیین موقعیت و نوع آنها با توجه به نتایج شبیه‌سازی کیفی و سار قیود طراحی» ارائه دستورالعمل پایش کیفیت آب مخزن» بررسی تفصیلی و شبیه‌سازی سناریوهای مناسب علاج‌بخشی مخزن جهت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - عمق و دامنه مطالعات )۳ بهبود کیفیت أب. برآورد اقتصادی سناریوهای منتخب و روش‌های بهینه بهره‌برداری با توجه به تاثیر آن بر کیفیت آب. بررسی اثر به منظور انجام دادن چنین مطالعاتی دراین مرحله نیاز به اطلاعات زیر است: - اطلاعات مربوط به پوشش گیاهی و تراکم آنها در مخزن - زیست توده محزن - میزان جلبک و کلروفیل 8 - منحنی فرمان بهره‌برداری د- مرحله بهره‌برداری در این مرحله لازم است موارد زیر در مطالعات مورد توجه قرار گیرد: اجرای دستورالعمل پایش کیفیت آب مخزن و رودخانه‌های ورودی به سد به صورت منظم به منظور بررسی روند تغییرات کیفیت آب مخزن و رودخانه‌های ورودی و مقایسه آن با نتایج شبیه‌سازی در مراحل قبلی. در این مرحله لازم است مدل شبیه‌سازی و نتایج آن کاملا ارزیابی و در صورت لزوم واسنجی شود. در صورت وجود اختلاف معنی‌دار در نتایج شبیه‌سازی و نتایج اندازه گیری شده به‌دلیل کمبود داده‌های اولیه و یا تغییر شرایط اولیه., لازم است شرایط کیفشی جدید مورد بررسی و شبیه‌سازی قرار گیرد و دستورالعمل‌های بهره‌برداری و علاج‌بخشی با اطلاعات اصلاح گردد. این بخش از مطالعات لازم است به‌طور مستمر در طول دوره بهره‌برداری مورد توجه قرار گیرد. در جدول پیشنهادی (۲-۳) عمق و دامنه مطالعات. در مراحل مختلف مطالعاتی ارائه شده است. به منظور انجام دادن چنین مطالعاتی دراین مرحله نیاز به اطلاعات زیر است: - داده‌های اندازه گیری شده مربوط به پروفیل عمقی عوامل مختلف کیفیت آب در نقاط مختلف مخزن شامل 705 اکسیژن محلول,» فسفر کل نیترات. آمونیوم و ... - داده‌های اندازه گیری شده مربوط به خواص فیزیکی آب در مخزن شامل دمای آب» کدورت. عمق نفوذ نور خورشید که با دیسک سکی بیان می‌شود. - داده‌های اندازه‌گیری شده مربوط به عوامل لیمنولوژیکی آب مخزن - داده‌های مربوط به عوامل هواشناسی شامل سرعت بادء دمای هواء ساعات آفتابی» تبخیرء تشعشع موج کوتاهی و دمای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ ۳-۴-۳- عوامل تاثیرگذار به طور کلی عوامل تاثیرگذار بر کیفیت آب به سه دسته فیزیکی» طبیعی و انسانی قابل تقسیم است که هر کدام شامل موارد زیر الف - عوامل فیزیکی - موقعیت جغرافیایی - اقلیم - مشخصات مخزن و سد - لایه‌های زمین‌شناسی - کیفیت آب ورودی - موقعیت ترازهای آبگیری ب - عوامل طبیعی - نوع پوشش گیاهی ج - عوامل انسانی - توسعه شهری - توسعه صنعتی توسعه روستایی با توجه به اثرگذاری مختلف هر یک از عوامل برکیفیت آب. شناسایی اولیه این عوامل از مهم‌ترین بخش‌های مطالعات کیفیت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - عمق و دامنه مطالعات ۳۳ بنابراین به منظور مطالعه کیفیت آب مخزن مراحل زیر را باید انجام داد: - اولین مرحله بررسی عوامل تاثیرگذار به منظور تعیین شدت تاثیر هرکدام بر کیفیت آب مخزن است. - تمرکز مطالعات بر روی عواملی که بیش‌ترین تاثیرگذاری را دارند. - جمع‌آوری و تکمیل اطلاعات موجود درباره عوامل تعیین شده - بررسی و تحلیل عوامل تاثیرگذار و تعیین میزان کمی تاثیرگذاری هرکدام - مطالعه و بررسی روش‌های کاهش اثرها و بهبود کیفیت آب با توجه به عوامل تعیین شده با توجه به تشکیلات زمین‌شناسی و کیفیت شیمیایی رودخانه‌های مختلف کشور و تجربیات موجودء شوری از عوامل بسیار مهم در مخازن کشور می‌باشد. بنابراین ضروری است در مطالعات کیفیت آب مخزن بررسی شوری ورودی به مخزن» لایه‌بندی شوری و بیلان آن در مخزن با دقت و حساسیت لازم مورد توجه قرار گیرد و از مدل‌های مناسب جهت شبیه‌سازی این پدیده استفاده شود. جدول (۳-۲) براساس عوامل تاثیرگذار پیشنهاد شده است. لازم است این جدول براساس اطلاعات و مطالعات انجام شده در مرحله توجیهی و با توجه به شناسایی پدیده‌های نامطلوب بر کیفیت آب و با دامنه‌های موثر بر آن» تکمیل گردد و در ادامه مطالعات و در انجام مراحل بعدی این موارد مورد توجه قرار گیرد. ۵-۳- روند انجام مطالعات و تحلیل آن به طور کلی روند انجام مطالعات به شرح زیر می‌باشد: - شناخت و تعریف مساله و هدف از انجام مطالعات - شناسایی عوامل اثرگذار - تمرکز بر عوامل با بیش‌ترین تاثیرگذاری - جمع‌آوری و تکمیل اطلاعات - تحلیل اثرات منابع آلاینده بر کیفیت آب خروجی و نتایج مطالعات کیفیت آب مخازن سدها را می‌توان به صورت زیر تقسیم‌بندی کرد: - سهم‌بندی بارهای آلاینده (منابع نقطه‌ای» منابع غیرنقطه‌ای و منابع پایه طبب سهم رهای بع نقطه‌ای» منابع غیرنقطه‌ای و منابع ی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ - شناسایی عوامل تاثیرگذار بر کیفیت آب مخزن و سهم هریک از آنها - شبیه‌سازی کیفیت آب مخزن براساس گزینه‌های مختلف کوتاه مدت و بلندمدت - تعیین روند تغییرات کیفیت آب مخزن و آب خروجی از سد - مقایسه کیفیت آب خروجی از سد با استانداردهای موجود برای شرب»صنعت و کشاورزی براساس هدف تعیین شده برای سد - ارائه روش‌های پیش‌گیری و علاج‌بخشی متناسب با شرایط سد و پیشنهاد روش‌های مناسب - ارائه رهنمودهای لازم در طراحی سازه‌های وابسته سد چون موقعیت و تراز آبگیرها و تخلیه کننده تحتانی به طور خلاصهء در پایان مطالعات باید عوامل تاثیرگذار بر کیفیت آب مخزن شناسایی شده باشند و وضعیت کیفی آب مخزن برای گزینه‌های مختلف و دوره‌های کوتاه مدت و بلندمدت شبیه‌سازی شده و روند تغییرات کیفیت آب مخزن تعیین شده باشد و پس از مقایسه وضعیت آب مخزن با استانداردهای متناسب» در صورت لزوم روش‌های پیش‌گیری و علاج‌بخشی مناسب ارائه گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ روش معا از لعه عوامل تاثی ر گذار -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - رونس مطالعه عوامل تانیرگذار ۳۷ ۱-۴- کلیات در این فصل روش مطالعه و تعیین عوامل تاثیرگذار ارائه شده است. برای این منظور در ابتدا اطلاعات لازم برای انجام مطالعات لازم جهت اندازه گیری تشریح شده است. در بخش بعدی پدیده‌های داخل مخزن مانند لایه‌بندی» تغذیه گرایی و رسوبگذاری تشریح شده 9 اثر آن بر کیفیت آب محزن ارائه گردیده و9 روابط و9 شاخص‌های تجربی موجود جهت مطالعه این پدیده‌ها که می‌تواند بد عنوان برآورد اولیه از شرایط کیفی آب مخزن به کار گرفته شود بیان شده است. برای انجام مطالعات سه ضابطه وجود دارد که عبارتند از: - مصارف آب در نظر گرفته شده (آب آشامیدنی؛ حفظ حیات آبزیان» تفریحات آبی و - ضوابط کمی و کیفی تدوین شده برای هر یک از این مصارف - محدودیت تعیین شده برای میزان آلاینده‌های ورودی و حد مجاز کاهش کیفیت آب به منظور انجام مطالعات کیفیت آب لازم است موارد زیر مشخص باشد: - استاندارد مورد استفاده برای کیفیت آب خروجی از مخزن بر اساس هدف بهره‌برداری از سد (شرب» کشاورزی ...) - پارامترهای کیفی آب که می‌تواند به صورت بالقوه به عنوان شاخص به‌کار رود. - اهداف کیفی مورد نظر و چگونگی مقایسه آن با شرایط موجود - پارامترهای موثر بر انتخاب شاخص‌های کیفیت آب در انتخاب شاخص های کیفیت آب لازم است ملاحظات زیر در نظر گرفته شود: ملاحظات فنی و علمی: هدف از تعیین شاخص‌هاء تبیین وضعیت کیفیت آب برای مصارف مختلف است. بنابراین برای مصارف مختلف, شاخص‌های مختلف مورد نیاز است. به عنوان نمونه اکسیژن محلول برای حفظ حیات آبزیان و کنترل رشد جلبک در مصارف تفریحی به کار می‌رود. بنابراین براساس نوع سد و اهداف بهره‌برداری» این شاخص‌ها متغیر خواهد بود. علاوه براین نوع پیکره آبی (رودخانه یا مخزن) نیز در تعیین شاخص‌ها اهمیت دارد. * ملاحظات اجرایی: هزینه اندازه‌گیری شاخص‌ها باید در حد امکان کم باشد. این شاخص‌ها باید به آسانی قابل پایش باشند و اطمینان از نمونه‌برداری آسان» نگهداری,آنالیز آزمایشگاهی و در نهایت ارائه گزارش وجود داشته باشد. فرآیند طراحی سامانه پایش در جدول (۱-۴) نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳-۴- تهیه و تکمیل ۱-۳-۴- تعیین متغیر تعیین متغیرهای کیفٍ متغیرهای فیزیکی» شیمیا, نمی‌باشد. بنابراین متغیرها روش‌های طبقه‌بندی و تع یکی از مشکلات موج عدم امکان اندازه‌گیری مد متغیرهای کمی و کیفی کیفی می‌توان مشخصات این طبقه‌بندی» چند مرحله تجزیه و تحلیل نمونه‌های بندی متغیرهای موثر بر کی جدول ۱-۴- فرآیند طراحی یک سامانه پایش کیفی آب |۲| ارزیابی اهداف و نیازهای اطلاعات بررسی جنبه‌های کیفی منابع آب در محدوده طرح تعیین اطلاعات مورد نیاز تعیین اهداف پاش تعیین محل‌های نمونه‌برداری تعیین متغیرهای کیفی شاخص تعیین تواتر نمونه‌برداری بسط سیاست‌های پایش و راهکارها روش نمونه‌برداری نحوه تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی ذخیره و بازیابی داده‌ها نوع و برنامه زمانی گزارش‌ها فرمت گزارش‌ها توزیع اطلاعات ارزشیابی برنامه پایش لازم آب مهم‌ترین گام‌های طراحی و بهره‌برداری از شبکه پایش کیفی است. بیان می‌شود. این متغیرها عموما به هم وابسته بوده و تعیین رابطه : سیف کامل محیط آبی لازم است ولی اندازه‌گیری تمام آنها از ل< ت مکانی و زمانی دسته‌بندی شوند و تعدادی از آنها برای نمونه‌بردارء قتصادی متغیرهای کیفی آب. تغییرات تصادفی آنها در طول زمان و کافی از این تغییرات موجود نمی‌باشد. با وجود مشکلات موجود باب ای شاخص را انتخاب نمود. با اندازه‌گیری این متغیرهای شاخص و ی اندازه‌گیری نشده را برآورد نمود. متغیرهای کیفی شبکه پایش ارائه گردیده که کلیات آن در جدول (۴- متغیرهای کیفی پیشنهاد شده است و انتخاب تراز مناسب با توجه ب و همبستگی زمانی و مکانی بین متغیرها انجام می‌گیرد [۲]. در جدر ین آنیا پیچچیده است. اظ اقتصادی به صرفه د با بررسی رابطه بین ۱( نشان داده شده است. در 4 هزینه نمونه‌برداری و ل (۳-۴) یک نمونه سطح -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - رونس مطالعه عوامل تاثی رگذار ۳۹ تسس چون دماء 011 کدورت, (1301» 120 کاتیون‌هاء آتیون‌ها و هدایت الکتریکی متغیرهای کیفی که اثرهای جانبی ویژه و یا ترکیبی دارند. مانند مواد رادیواکتیو مواد معلق, مواد دسته سوم متغیرهای کیفی ثانویه کلوییدی,» مواد معدنی محلول و غیره جدول ۳-۴ - نمونه سطح بندی متغیرهای کیفی در مخازن سدها [۲| موس هس نس اجسات ی خر ی 0 0 ی میس محو لا هن کل اک و که 0 1 افیوپلانکتون 7 ا ۱ ای نی با سور زا و 1[1: متعیرهای سطح 111 با متغفیرهای سطح ]1 اندرکنش دارند ولی انتقال نمی یابند. ۷ متغیرهای سطح 1۷ منتقل شده و بر مقدار 0۲1 تاثیر می گذارند. 5 - | 608111615 066716)- 2 5015 55061060 130۳822116- 3 010505 10۳822116 ۷60 101301- 4 1 1 5 ۳111۳010-6 - 6 4 19301۷60( -7 1012 - 8 201 - 9 0 113301۷60 - 10 - 1[ 0 - 12 15 0۳82016 - 13 0 13۵۳۵216 آها10 - 14 1117 - 15 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ ۳-۳-۴ مکان‌یابی ایستگاه‌های پایش کیفی آب مکان‌یابی ایستگاه‌های پایش کیفی رودخانه و مخزن به اهداف پایش و تعداد نمونه‌هایی که برای هر ایستگاه جمع‌آوری می‌شود و هم‌چنین منابع مالی موجود برای پایش بستگی دارد. برای مکان‌یابی ایستگاه‌های نمونه‌برداری سه مرحله به شرح زیر تعریف شده مکان‌یابی کلان: انتخاب بازه‌ای از رودخانه که در آن نمونه‌برداری انجام خواهد شد. مکان‌یابی خرد: مکان‌یابی ایستگاه نمونه‌برداری در داخل بازه‌ای از رودخانه که قبلا انتخاب شده است. مکان‌یابی در عرض مقطع: انتخاب بهترین نقطه یا نقاط در مقطع عرضی رودخانه که تغییرات کیفیت آب در آن مقطع را نشان دهد. در مواقعی که هدف از پایش» تمام رودخانه و یا حوضه آبریز می‌باشد. اولین گام انتخاب بازه یا بازه‌های مناسبی از رودخانه است. نمونه‌برداری براساس درصدی از حوضه تحت پوشش رودخانه است. در حوضه‌های غیرهمگن انتخاب بازه براساس توزیع منابع آلاینده چون شهرهاء صنایع و اراضی کشاورزی انجام داده می‌شود. بعد از مرحله مکان‌یابی کلان و تعیین بازه‌های نمونه‌برداری لازم است محل‌های نمونه‌برداری در داخل هر بازه تعیین گردند. این مرحله مکان‌یابی خرد یا درون بازه‌ای نامیده می‌شود. جهت کاهش تعداد نمونه‌های لازم و افزایش دقت نتایج بهتر است آب رودخانه در محل نمونه‌برداری به صورت اختلاط کامل و همگن باشد به‌طوری که غلظت متغیرها در تمام نقاط مقطع عرضی رودخانه ثابت باشد. فاصله بین محل ورود آلودگی و محلی که جریان رودخانه همگن می‌گردد. فاصله اختلاط کامل نامیده می‌شود. این فاصله تابعی از مشخصات فیزیکی رودخانه سرعت متوسط جریان رودخانه ضریب پخش افقی و عمودی و موقعیت محل تخلیه بار آلودگی در مقطع عرضی رودخانه می‌باشد. ۳-۳-۴- تعیین تناوب نمونه‌برداری در ایستگاه‌های پایش کیفی آب با توجه به نوع منابع آلودگی» متغیرهای کیفی شاخص اهداف و اهمیت طرح و امکانات موجود. می‌توان در برنامه‌های پایش تناوب‌های مختلف را برای نمونه‌برداری در نظر گرفت. نمونه‌برداری با فواصل زمانی معین و ثابت ممکن است باعث از دست دادن رخدادهای هیدرولیکی و لیمنولوژیکی مهم در مخزن شود. بخش مهمی از هزینه‌های پایش یک شبکه مستقیما به تناوب نمونه‌برداری مربوط است. میزان قابل استفاده بودن داده‌های به دست آمده نیز بیش‌تر به تناوب نمونه‌برداری بستگی دارد. معیارهای مختلفی برای تعیین تناوب نمونه‌برداری وجود دارد که از این بین اهداف مطالعهء میزان دقت مورد نیاز» قضاوت مهندسی و محدودیت مالی جز عوامل مهم می‌باشد. در برنامه‌های پایش کیفی منابع آب, بسته به نوع متغیر کمی و کیفی و ویژگی طرح» تناوب نمونه‌برداری گستره بزرگی از نمونه‌برداری ساعتی تا فصلی را شامل می‌شود. - نمونه‌برداری ساعتی تا روزانه: بسته به تغییرات جریان ورودی و وسعت حوضه آبریزء بده رودخانه در هنگام سیلاب عموما با فاصله زمانی ساعتی تا روزانه اندازه‌گیری می‌شود. هم‌چنین عوامل موثر بر فعالیت‌های زیستی مانند غلظت اکسیژن محلول 1[ و غیره با توجه به تغییرات ساعتی دما و آلاینده‌های ورودی ممکن است به صورت ساعتی و یا روزانه اندازه‌گیری شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - رونس مطالعه عوامل تاثی رگذار )۳ - نمونه‌برداری روزانه تا ماهانه: متغیرهایی که تغییرات آنها با تغییر شرایطی اقلیمی و یا فعالیت دوره‌ای کشاورزی و صنعتی زمانی چند روز تا چندماه نمونه‌برداری و اندازه‌گیری شود. - نمونه‌برداری سالانه: برخی تغییرات ناشی از تاثیرات بلند مدت فعالیت‌های انسانی بر منابع آب عموما با توالی زمانی سالانه اندازهگیری می‌شود. ۴-۴- روش‌های ارزیابی منابع آلاینده هدف از این بخش تعیین نوع» میزان و محل ورود منابع آلودگی به پیکره آبی است. روش‌های مختلفی برای ارزیابی منابع آلاینده وجود دارد که به اختصار معرفی شده‌اند. ۱-۴-۴ استفاده از داده‌های مربوط به پایش و اندازه‌گیری پایش محدوده طرح و اندازه‌گیری پارامترهای کیفی در ایستگاه‌های آب سنجی و بالادست دریاچه و مخزن می‌تواند در تعیین شرایط مرزی و میزان بار آلودگی کمک کند. در ایستگاه‌های آب‌سنجی آبدهی رودخانه معمولا دارای آمار درازمدت می‌باشد. با اندازه گیری شاخص‌های کیفی آب با تناوب ماهانه و یا کم‌تر و ایجاد رابطه همبستگی بین این پارامترها و بده جریان می‌توان برآورد مناسب از میزان ورود آلاینده‌ها بد پیکره آبی به دست آورد. لازم است در شرایط ویژه کم آبی و پرآبی اطلاعات کافی از بده هم‌زمان رودخانه با غلظت پارامترها کیفیت آب در رودخانه موجود باشد تا رابطه همبستگی مناسبی به دست آید. با استفاده از این روش می‌توان اثر منابع آلودگی گسترده را بر پیکره آبی تعیین کرد. مزیت دیگر این روش آسانی و کم هزینه بودن آن می‌باشد. از محدودیت‌های این روش عدم امکان تفکیک میزان آلودگی متناظر با هریک از منابع آلاینده می‌باشد و در این روش تنها اطلاعات حوضه رودخانه مورد مطالعه تعیین می‌شود و منابع خارج از حوضه آبریز شناسایی نمی‌گردد. ۲-۴-۴ روش‌های تجربی در این روش‌ها ارتباط آماری بین کاربری اراضی و بار آلودگی برقرار می‌گردد. بر این اساس برای آلاینده‌ها در کاربری‌های مختلف مقدار کمی برآورد گردیده که نتایج آن در جدول (۴-۴) ارائه شده است. ۳-۴-۴ مدل‌های کامییوتری تعیین بار آلودگی ورودی به مخزن بیش‌تر نیاز به اجرای مدل‌های حوضه به منظور ارزیابی کاربری اراضی و اثر آن بر ورود الاینده‌ها به پیکره آبی دارد. این مدل‌ها به سه گروه اصلی: ساده» متوسط و پیچیده تقسیم می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ جدول ۴-۴- مقادیر فسفر کل و نیتروژن کل بر اساس کاربری اراضی [ ۱۴| جاده از۸/ ی ۱/۵ ۱/۱۰ ۱/۳ ۳/۵ ۲/۴ سا ستوسا ۹ ۸ ۱/۶ اب بل خانواده های منفرد- ولا ای مرک زیاد ۳۳ ۶ ۶۵ ۴/۰ هه ۳ ۴-۴-۴ روش‌های ساده این روش‌ها ترکیبی از قضاوت مهندسی و روابط تجربی بین مشخصه‌های فیزیوگرافی و آلاینده‌های خروجی می‌باشد. روش‌ها و مدل‌های ساده وقتی به کارگرفته می‌شوند که محدودیت اطلاعات بودجه و زمان, مانع از به کارگیری روش‌های پیجیده باشد. این روش‌ها معمولا" در شرایط زیر به کار گرفته می‌شوند: در مواقعی که برآورد اولیه از بار آلودگی مواد مغذی و قابلیت پیش‌بینی محدود مدنظر باشد. مشکلات کیفیت آب که به صورت فصلی یا سالانه بروز می‌کند و ارائه راه‌حل‌های کوتاه مدت مدنظر باشد. ۵-۴- روش تعیین لایه‌بندی حرارتی در مخزن کیفیت آب مخزن به عوامل مختلفی چون حوضه آبریزء اقلیم منطقه به ویژه هندسه و مشخصات و فرآیندهای داخلی مخزن بستگی دارد. علاوه بر این کیفیت آب متاثر از نوع و موقعیت مخزن و چگونگی بهره‌برداری از قابلیت‌های کنترل آب مخزن می‌باشد. عوامل ماکرو و میکرو اقلیم؛ بده جریان» فرآیندهای داخلی, سازه‌های خروجی و بهره‌برداری سد بسیار متغیر بوده و می‌تواند عوامسل در پیوست۲ تعدادی از مشخصه‌ها و فرآیندهای مهم که بر کیفیت آب مخازن موثر است به صورت روابط تجربی معرفی شده ۶-۴- روش تعیین تغذیه‌گرایی مخازن تغذیه گرایی مخازن و دریاچه‌ها به عنوان یک موضوع جدی در سال ۱۹۷۰ مطرح شد. این پدیده معمولا به توسعه بیش از حد گیاهان آبی مانند جلیک‌ها و علف‌های هرر مربوط می‌شود. پیکره‌های آبی ممکن است که با گذشت زمان درصدی از مواد مغذی ورودی به سامانه را در خود ذخیره نمایند. افزایش تدریجی مواد مغذی منجر به افزایش توان تولید زیستی شده و در بیش‌تر موارد منجر به آثار نامطلوبی مثل شکوفایی جلبکی می‌گردد. رشد گیاهان در مخازن مهم ارزیابی می‌شود چرا که سبب تسریع پیری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روئّس مطالعه عوامل تاتیرگذار ۴۳ زودرس مخازن می‌شود. با رشد گیاهان, مواد آلی و رسوبات در مخزن افزایش می‌یابد. با تجمع قطعات ریز سنگ» خاک و گیاهان در دریاچه محیط بسیار مناسبی برای تله‌اندازی مواد معلق ایجاد شده که آن هم به سهم خود رشد گیاهان و درختان را تشدید می‌کند. این عمل ازحجم مفید مخزن سریعا می‌کاهد. ۱-۶-۴- حالات مختلف غذایی پیکره‌های آبی حالت غذایی و یا به عبارتی دیگر وضعیت تغذیه‌گرایی مخزن» یکی از مهم‌ترین مسایل کیفی آب است که بسیاری از عملکردهای مدیریتی مخازن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. مفهوم مورد بحث در این مورد از دو دیدگاه قابل بررسی است. - منابع درون مخزنی که در آن باید عوامل اصلی تولیدات مواد آلی را در درون مخزن جستجو کرد. در این حالت رفتار مخزن خود نقش تعیین کننده‌ای در شرایط تغذیه‌گرایی پیکره آبی خواهد داشت. - منابع برون مخزنی که در آن باید عامل اصلی مغذی شدن مخزن را در مواد آلی ورودی به مخزن با جریان آب جستجو کرد. در این حالت نقش اصلی را حوضه سد و منابع نقطه‌ای و گسترده تولید کننده موادآلی به عهده دارند. در شرایطی که جریان‌های ورودی به دریاچه حاوی مقادیر قابل توجهی از مواد آلی کربنی باشند. دریاچه به لحاظ مواد هوموسی غنی می‌گردد. در اصطلاح به این نوع دریاچه‌هاء دریاچه‌های آلوده کربنی و یا دریاچه‌های پلی‌هوموس و یا دریاچه‌های آب قهوه‌ای گفته می‌شود. آن‌چه که امروزه به عنوان تغذیه‌گرایی معروف است در واقع پاسخ زیستی دریاچه به بالا بودن غلظت مواد مغذی است. بالا بودن مواد مغدی در دریاچه عملا باعث افزایش و تحریک رشد موجودات سبزینه‌دار می‌گردد. افزایش میزان فیتوپلانکتون‌ها نیز به سهم خود باعث افزایش جمعیت بخش‌های بالایی زنجیره غذایی مانند زئوپلانکتون‌ها و ماهیان می‌گردد. اثرهای تغدیه‌گرایی بر کیفیت آب می‌تواند بسیار مخرب باشد و موارد مصرف آب را با محدودیت‌های جدی روبرو کند. این اثرها در واقع حاصل رشد زیست توده است. براساس افزایش شدت تغذیه‌گرایی در دریاچه‌ها نامگذاری به صورت زیر انجام گرفته است: الف - دریاچه‌های شاداب دریاچه‌هایی با فراوری اندکی زیست توده و غلظت پایین مواد مغذی (نیتروژن و فسفر) می‌باشند. سطح شفافیت ستون آب بسیار بالا و کمبود اکسیژن محلول در لایه‌های پایینی اندک است و عملا محدودیت اکسیژن محلول وجود ندارد. ب - دریاچه‌های بینابینی دسته‌بندی واضح و روشنی از این نوع دریاچه‌ها وجود ندارد. در واقع این دریاچه‌ها به لحاظ تغدیه‌گرایی در وضعیتی انتقالی مابین یافته و میزان کمبود اکسیژن محلول در لایه‌های پایینی مشهود است. ج - دریاچه‌های مغذی بالا بودن غلظت مواد مغذی و فراوری زیست توده از ویژگی‌های بارز این نوع دریاچه‌هاست. مصارف آب این نوع دریاچه‌ها با -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ د- دریاچه‌های فوق مغذی این نوع دریاچه‌ها بحرانی‌ترین وضعیت تغذیه‌گرایی هستند و دارای غلظت‌های بسیار بالای مواد مغذی و زیست توده می‌باشند. شفافیت ستون آب در این حالت به حداقل مقدار خود می‌رسد و میزان اکسیژن محلول در لایه‌های زیرین مخزن تا حد صفر نیز کاهش می‌یاید. ه- دریاچه‌های آلوده این نوع دریاچه‌ها غنی از مواد آلی (اسید هیومیک وفالویک) بوده که از منابع خارجی وارد دریاچه می‌شوند. دسته‌بندی دریاچه‌ها بر مبنای حالت غذایی بر طبق شاخص‌های قابل سنجش توسط تعداد زیادی از متخصصین مورد بررسی قرار گرفته است. ۲-۶-۴- اثرهای تغذیه‌گرایی بسته به شرایط اولیه فزونی نسبی مواد مغذی» نور وگرما و چگونگی حضور دیگر متغیرهای فیزیکی و شیمیایی ممکن است به حضور انواع جلبک‌ها و دیگر ماکروفیت‌های شناور گیاهان کفزی منجر شود. گیاهان و جلبک‌ها به دلیل مصرف اکسیژن برای تنفس و تولید اکسیژن از طریق فتوسنتز مهم هستند. زیست توده منبع مهم غذایی حیوانات آبزی بوده و لذا رشد گیاهان در مخازن از این افزایش می‌دهد. این جنبه از تغذیه‌گرایی در کشورهای در حال توسعه جنبه‌های سوداوری نیز دارد. اما تغذیه‌گرایی اثرهای زیان‌آوری را نیز بر پیکره‌های آبی وارد می‌سازد که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: الف - اثرهای کمی رشد فزاینده گیاهان شناور» روشنی و وضوح آب را کم می‌کند و بعضی گیاهان بدمنظر در آب شکل می‌گیرند. گیاهان شناور ب- اثرهای شیمیایی ملاحظه‌ای از حجم فعالیت گیاهان متاثر است. عموما آب لایه‌های زیرین در سامانه لایه‌بندی شده حرارتی می‌تواند به علت تجزیه گیاهان مرده کاملا تهی از اکسیژن شود. دی اکسید کربن و اکسیژن محلول می‌توانند 11 آب را نیز به طور مستقیم و غیرمستقیم تغدیه گرایی می‌تواند گونه‌های یک زیست بوم را تغییر دهد. گیاهان و جانوران بومی می‌توانند محیط را به محیط با توان تولید و باروری بیش‌تر تبدیل کنند. گونه‌های خاصی از جلبک‌ها باعث ایجاد طعم و بو در آب‌های آشامیدنی می‌شوند و یا جلبک‌های سبز- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روئّس مطالعه عوامل تاتیرگذار ۳۵ در جدول (۵-۴) شاخص‌های غذایی و تغییرات آن نسبت به افزایش پدیده تغذیه‌گرایی نشان داده شده است. جدول ۵-۴- شاخص‌های غذایی منتخب و تغییرات آن نسبت به افزایش پدیده تغذیه‌گرایی ‎]٩[ ۳-۶-۴ عامل غنی‌شدگی شدت تغذیه‌گرایی را نمی‌توان با یک عامل واحد و بدون اندازه‌گیری, استنتاج کرد. برخی از روش‌های معمول نشانه‌های غنی‌شدگی را اندازه می‌گیرند و بعضی دیگر از روش‌ها اثرهای ناشی از تغذیه‌گرایی چون کمبود اکسیژن محلول در زیرلایه را می‌سنجند. در هر صورت غنی شدگی دریاچه یا مخزن سد را می‌توان با عوامل زیر مورد بررسی قرار داد: می‌توان اندازه‌گیری کرد. - افزایش مواد مغذی چون ازت» فسفر و هیدروکرین‌های ساده - کاهش پیوسته و گرچه آرام نفوذ نور و کاهش عمق دیسک سکی - افزایش مواد آلی و مغذی به خصوص فسفر در رسوبات کف ۷-۴ فلزات سنگین بسیاری از فلزرات سنگین برای انسان سمی هستند و چهار فلز جیوه سرب. کادمیم و ارسنیک فلزهایی هستند که کاربرد گسترده ی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ اگرچه فلزات سنگین به عنوان آلاینده‌های آب تلقی می‌شوند اما این فلزات عمدتا از طریق هوا از مکانی به مکان دیگر منتقل می‌شوند. برای مثال بیش از نیمی از ورود فلز سنگین در دریاچه‌های بزرگ به علت رسوب کردن آنها از هواست. این ذره‌ها در نهایت در ته دریاچه‌ها ته نشین می‌شوند و وقتی ته نشست‌های دیگر روی آنها جمع شوند. مدفون می‌گردند. دفن ذره‌های معلق سبب حذف بخش مهمی از آلاینده‌های آب می‌گردد و آب از این راه پاکیزه می‌شود. در هر حال پیش از پوشیده شدن ذره‌ها به وسیله رسوبات بعدی» ماده تازه ته نشین شده در لایه‌های زیرین آب می‌تواند در اثر واجذبی مواد شیمیایی, آب مجاور خود را مجددا آلوده کند. زیرا جذب سطحی و واجذبی یک تعادل را به وجود می‌آورند. چنان‌چه این ذره‌ها به وسیله موجوداتی که در ته آب رشد می‌کنند مصرف شود این آلاینده‌های جذب شده می‌توانند وارد شبکه غذایی شوند. بسیاری از رسوبات رودخانه‌ها و دریاچه‌ها توسط فلزات سنگین و یا ترکیبات آلی سمی کاملا آلوده هستند و چنین رسوباتی به صورت منابع آلودگی مجددا رودخانه را متاثر می‌سازند. ۸-۴- مواد سمی آرسنیک» سیانید و مواد آفت کش از جمله مواد سمی موجود در آب محسوب می‌شوند. در بررسی این عوامل در مخزن لازم است حوضه بالادست سد از نظر کاربری اراضی و صنایع موجود مورد توجه قرار گیرد. هریک از این مواد سمی دارای عوارض مشخصی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ مدل‌های هیدرودینامیگی و روش شبیه‌سازی و پیش‌بینی اثرها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مدل‌های هیدرودینامیکی و رونس تسبیه‌سازی و پیش‌بینی انرها ۳۹ ۱-۵- کلیات مدل‌ها برنامه‌های کامپیوتری هستند که برای شبیه‌سازی کیفی یک مخزن به جریان‌ها و بارهای خارجی و آنرژی ورودی و فرآیندهای داخلی, مورد استفاده قرار می‌گیرند. مدل‌های شبیه‌سازی یکی از رایج‌ترین و مفیدترین فن‌های موجود برای تجزیه و تحلیل و شبیه‌سازی کیفیت آب مخازن هستند. استفاده از مدل‌های شبیه‌سازی نیازمند تقسیم حجم آب داخل مخزن به یک سری احجام کنترل و یا سامانه شبکه‌بندی است. برای هر حجم کنترل یا هر نقطه از شبکه معادللات بقای جرم برای عوامل کیفیت آب چون چرخه کربن» چرخه ازت و غیره حل می‌شود. شبیه‌سازی کیفیت آب مخازن را می‌توان به دو مرحله تقسیم کرد. در مرحله اول مشخصه‌های جریان مانند عمق و سرعت و دما محاسبه می‌شوند. این مرحله را می‌توان شبیه‌سازی هبدرودینامیک مخزن نامید. در مرحله دوم و با استفاده از نتایج مرحله اول, عوامل کیفی شبیه‌سازی می‌شوند. بدین ترتیب می‌توان مدل‌های عددی شبیه‌سازی کیفیت آب را به دو قفسه و یا ماژول مدل‌های شبیه‌سازی عددی برای فرآیندهای فیزیکی» شیمیایی و هیدرولوژیکی به کار رفته و در آنها از روش‌های عددی برای حل معادلات دیفرانسیل جزیی استفاده می‌شود. بنابراین در کاربرد مدل ممکن است به تخصص‌هایی چون هیدرولیک. شیمیء زیست شناسی و روش‌های آنالیز عددی نیاز باشد. هزینه‌های شبیه‌سازی کامپیوتری به عواملی چون مقیاس‌های زمانی و مکانی شبیه‌سازی» ۲-۵- طبقه‌بندی مدل‌های شبیه‌سازی مدل‌های شبیه‌سازی براساس ابعاد مکانیء زمانی و عوامل کیفی آب که قادر به شبیه‌سازی آن هستندء طبقه‌بندی می‌شوند. ۱-۲-۵- طبقه‌بندی مکانی مدل‌های شبیه‌سازی ر به لحاظ مکانی به سه شکل یک بعدی» دوبعدی و سه بعدی براساس ابعادی که در آن راستا تغییرات عوامل بررسی می‌شودء تقسیم می‌کنند. (شکل ۱-۵). ۱-۱-۳-۵ مدل‌های یک بعدی این مدل‌ها جریان و عوامل کیفی آب را در جهت یکی از محورهای اصلی شبیه‌سازی می‌کنند. شبیه‌سازی در جهت جریان در رودخانه و یا شبیه‌سازی در جهت عمق در مخازن بیانگر نمونه‌هایی از این مدل‌ها می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۲-۱-۲-۵ این مدل راستای طول تغییرات را د راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن دا شکل ۱-۵- انواع المان‌ها در مدل‌های شبیه‌سازی یک بعدی» دوبعدی و سه بعدی |[۸| - مدل‌های دوبعدی ر راستای طول و عمق پیکره آب با فرض این که در رأستای عرض کیفیت همسان است. شبیه‌سازی می‌کنند. دهای بزرگ رات را در سبیه‌سازی نوع سوم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مدل‌های هیدرودینامیکی و رونس تسبیه‌سازی و پیش‌بینی انرها )۵ ۳-۱-۲-۵ مدل‌های سه بعدی این مدل‌ها با شبیه‌سازی تغییرات در راستای هر سه محور (طول» عرض و عمق پیکره آبی) نزدیک‌ترین تقریب را با واقعیت ارائه ۲-۳۲-۵- طبقه‌بندی زمانی این مدل‌ها بسته به مشتقات زمانی به دو حالت ماندگار (دایمی) و دینامیک (غیردایمی) تقسیم می‌گردند. اگر تغییرات در زمان برابر صفر فرض شود.ء مدل ماندگار است. تفسیر نتایج حاصله از یک مدل ماندگار به گونه‌ای است که تغییرات را در یک دوره زمانی ارائه می‌دهد. در صورتی که تغییرات در زمان برابر صفر نباشدء مدل تغییرات را در زمان محاسبه می‌کند که از نظر مفهومی می‌گوییم ۳-۳-۵- طبقه‌بندی بر اساس عوامل کیفی آب ترقیق یا پخش تغییر غلظت می‌دهند) را شبیه‌سازی می‌کنند. رایج‌ترین مدل‌های شبیه‌سازی آنهایی هستند که چرخه اکسیژن محلول (مانند اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی و نیاز اکسیژن ازتی) و درجه حرارت را شبیه‌سازی می‌کنند. به طور کلی هرچه مدل گسترده‌تر و پیچیده‌تر باشد به اطلاعات بیش‌تری نیاز داشته و واسنجی و تصدیق آن پیچیده‌تر می‌گردد. - درجه دقت در شبیه‌سازی برای رسیدن به نتایج جهت تصمیم‌گیری بنابراین مشخصات عوامل, زمان و مکان باید به طور هم‌زمان در انتخاب مدلی که برای تحلیل استفاده خواهد شد.ء مدنظر قرار صورت وجود بودجه کافی, استفاده از مدل پیجیده‌تر و جامع‌ترء قطعا با قابلیت اعتماد بالاتری همراه خواهد بود. تهیه و تامین داده‌های گسترده‌تر مستلزم وجود بودجه بیش‌تر است که به سهم خود فرصت استفاده از مدل‌های پیجیده‌تر را فراهم می‌آورد. در واقع با |۱0 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ افزودن بر پیچیدگی مدل (لحاظ کردن عامل و معادلات بیش‌تر در مدل) باید به فکر تامین بودجه بیش‌تر برای انجام مطالعات کافی آزمایشگاهی و یا میدانی به منظور مشخص کردن بهتر مقادیر عوامل اضافی» بود. علیرغم عدم توانایی در تشریح و تبیین کامل سامانه‌های طبیعی این باور وجود دارد که وجود و حضور اطلاعات بیش‌تر و بهتر عملا منجر به مدل‌های قابل اعتمادتر می‌شود. در عمل, به دلیل محدودیت‌های موجود مالی و بودجه‌ای, ناگزیر باید داده‌های محدود را مورد استفاده قرار داد. در نزهایت در این گونه موارد ممکن است یکی از دو حالت زیر اتفاق افتد: الف - یک مدل بسیار ساده چنان غیرواقعی باشد که هرگز قادر به پیش‌بینی‌های قابل اعتماد نباشد ب - عوامل یک مدل بسیار پیجیده چندان زیاد شود که اطلاعات موجود به دلیل عدم قطعیت در عوامل, همانند حالت اول» همان‌طور که نمودار (۱-۵) نشان می‌دهد باید مدل بهینه‌ای جستجو کرد که با سطح اطلاعات موجود سازگاری داشته باشد. از دیدگاهی دیگر باید به «قابلیت اعتماد» و «پیچیدگی» لازم برای حل مساله تحت بررسی نیز توجه کرد. از این منظرء ممکن است که مدل به لحاظ داده‌های موجود بهینه باشد ولی از قابلیت اعتماد کافی برای تصمیم‌گیری برخوردار نباشد.ء به عنوان نمونه ممکن است که یک مدل ساده برای ارزیابی اثرهای لایه‌بندی حرارتی یک مخزن سد کافی باشد. لکن برای ارزیابی اثرها بر بهداشت عمومی از دقت لازم برخوردار نبوده و یک مدل پیچیده‌تر (و داده‌های بیش‌تر) مورد نیاز باشدء به بیان دیگر برای کسب قابلیت اعتماد کافی برای تصمیم‌گیری باید مدل از پیجیدگی کافی, که خود مستلزم وجود داده‌های متناسب است برخوردار باشد. نمودار ۱-۵- مطالعه پیچیدگی مدل و قابلیت اعتماد [۱] از طرف دیگر مدل ممکن است که با داده‌های موجود هماهنگ و سازگار باشدء ولی از پیجیدگی کافی برای ارائه پاسخ به سوالات مدیریتی برخوردار نباشد. به عنوان نمونهء اگر مدیریت انتقال مواد مغدی در سطح مزرعه مورد نظر باشد باید از یک مدل زهکشی توزیعی کامل استفاده شود. در این حالت. تنها به دلیل این که مدل توده‌ای با داده‌های موجود ساز گارتر است. نمی‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. پیچیده‌تر کردن غیر ضروری مدل با افزایش زمان شبیه‌سازی مدل همراه است. این پدیده اثر تعیین کننده‌ای بر توان برآورد عدم قطعیت پیش‌بینی انجام شده با استفاده از روش‌های معمول, چون شبیه‌سازی مونت کارلوء دارد. از طرف دیگر مدل‌های با پیچیدگی کم‌تر و سریع‌تر» بر سرعت اقدامات زمان‌بر چون واسنجی, تایید» تحلیل گزینه بهینه سازی و کنترل در زمان واقعی خواهد افزود. به دلیل اهمیت عواملی چون منابع مالی, قابلیت اعتماد مورد نیاز و زمان» باید توجه داشت که الزامات مساله مورد بررسی و منابع موجودء اصلی‌ترین نقش را در انتخاب مدل مناسب به عهده داشته و پیچیده بودن مدل به تنهایی نمی‌تواند تعیین کننده باشد. مدل‌سازی یک فرآیند بدون انتها است با سطح داده‌های موجود در عصر حاضرء یک رویکرد تطبیقی به امر مدل‌سازی ایجاب می‌کند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مدل‌های هیدرودینامیکی و رونس تسبیه‌سازی و پیش‌بینی انرها 2۳ که در مراحل اولیه با یک مدل ساده‌تر آغاز و سیس با جمع‌آوری داده‌های اضافی و یا الزام ارزیابی‌های دقیق‌ترء به سمت چارچوب‌های پیچیده‌تر مدل‌سازی گسترش یابد [۱] ۱-۳-۵- مدل‌های شبیه‌سازی کیفیت آب ۱-۱-۳-۵ مدل‌های تک بعدی افقی الف - کلیات مدل‌های یک بعدی افقیء جریان و غلظت عوامل کیفی آب را در جهت جریان» که معمولا در راستای محور طولی مخزن با می‌باشد. نمونه‌ای از این مدل‌ها عبارتند از: - مدل شبیه‌سازی کیفیت آب سامانه‌های رودخانه-مخزن (۷۷/1۹15) - ماژول رودخانه مدل مرکز مهندسی هیدرولوژی ارتش آمریکا (۲1۳250) - مدل آ[[-ع[02) ب- کاربرد مدل‌های تک بعدی افقی می‌توانند جهت روندیابی جریان و عوامل ورودی به مخزن از ایستگاه نمونه‌برداری بالادست تا ایستگاه پایین‌دست به کار روند. در مخازن کوچک» کم عمق و استخرهای تنظیم جریان نیز می‌توان از مدل‌های یک بعدی استفاده کرد. با توجه به ساده‌سازی‌های انجام شده» این مدل‌ها دارای کلیه اجزا ضروری برای مطالعات کیفیت آب مخازن نیستند. مدل‌های یک بعدی افقی کم‌ترین نیاز به داده‌ها را دارند و به دلیل کاربرد گسترده, بیش‌تر خطاهای آنها برطرف شده است. در مدل‌های یک بعدی افقی فرض براین است که تغییرات غلظت در جهت جریان و در راستای محور افقی است و به عبارت دیگر به هر سطح مقطع یک عدد به عوامل کیفی نسبت داده می‌شود و لذا فرض بر این است که تغییرات در راستای عرض و عمق پیکره آبی وجود ندارد. اساس نمودار ۲-۵ - نمای مدل برای موازنه و بقای جرم [۱] -------- صفحهٔ بعد -------- 2۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ نتایج محاسبه شده توسط مدل‌های یک بعدی افقی نمایانگر میانگین مقدار در راستای جریان با مقطع مخزن می‌باشد. درصورتی که مدل ماندگار باشد.ء نتایج نمایانگر میانگین مقدار در زمان مورد نظر برای کل سامانه است. مدل دینامیک جریان باید برای جریان‌ها و مخازنی مانند حوضچه‌های پایاب یا بندهای پایین‌دست نیروگاه های برق‌ابی پیک که شرایط جریان غیرماندگار دارندء به کار گرفته شود. ۳-۱-۳-۵ مدل‌های تک بعدی عمودی الف - کلیات مدل‌های یک بعدی عمودی مخزن یا دریاچه, پیکره آبی را به صورت یک سری از لایه‌های افقی با اختلاط کامل در نظر می‌گیرند (شکل ۱-۵- ب). مدل‌ها معمولا توزیع عمودی عوامل در زمان را نشان می‌دهند. تعداد و نوع عواملی که این مدل‌ها در نظر می‌گیرند از یک عامل ساده دما تا کامل ترین حالت تغذیه‌گرایی را پوشش می‌دهد. این مدل‌ها عموما غیرماندگار بوده و از گام‌های زمانی یک روز استفاده می‌کنند. ب- کاربرد مدل‌های یک بعدی عمودی معمولا برای مخازن بزرگ و عمیق با زمان‌های ماند طولانی که در آزها اثر لایه‌بندی حرارتی محرز است به کار می‌روند. این مخازن حداقل باید دارای مساحت بیش از یک کیلومترمربع» عمق حداکثر بیش از ۱۰ متر و زمان ماند و بهره‌برداری مخزن را محاسبه می‌کنند. این گونه مدل‌ها دارای ساختار منطقی بوده, به خوبی آزمایش شده و ارزان می‌باشند. چ- موارد استفاده از این مدل‌ها در رابطه با مسایل زیر می‌توان از این مدل‌ها استفاده کرد: - تغییرات فصلی در لایه‌بندی حرارتی و اکسیژن محلول, شامل شرایط هوازی, اثر بهبود سازه‌ای (مانند برداشت از عمق مشخص) و تغییرات بهره‌برداری (مانند منحنی فرمان) بر روی کیفیت آب. - ترکیب و زمان شکوفایی جلبک و عوامل محدود کننده رشد جلبکی. - اثرهای مربوط به سیلاب‌ها. - اثرهای کاربری اراضی در بالادست و ورود آلودگی همراه رسوب به مخزن بر کیفیت آب داخل مخزن د- محدودیت‌ها در مدل‌های تک بعدی عمودی فرض براین است که مخزن را می‌توان توسط یک سری از لایه‌های افقی با اختلاط کامل نشان داد. معادلات حاکم بر عوامل براساس فرض بقای جرم است. از آن‌جا که این مدل‌ها نمی‌توانند تغییرات افقی را پیش‌بینی کنند از آنها نمی‌توان برای حل مسایل آب ورودی مخزن و یا برکه های کم عمق که در آنها لایه‌بندی افقی رخ نمی‌دهد. استفاده کرد. نتایح -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مدل‌های هیدرودینامیکی و رونس تسبیه‌سازی و پیش‌بینی انرها 2۵ این مدل‌ها مباحث مربوط به جلیبک ر در چند عامل خلاصه می‌کند بنابراین صرفا روند عمومی جلیک ر نشان داده و نمی‌توان رقابت جلبکی و تعداد گونه‌ها را از این مدل‌ها به دست آورد. ۳-۱-۳-۵- مدل‌های دو بعدی افقی الف - کلیات مدل‌های دوبعدی افقی تغییرات را در طول و عرض (صفحه افق) شبیه‌سازی می‌کنند و در آنها فرض براین است که در عمق تغییری وجود ندارد.ء به عبارت دیگر, مقادیر متوسط گرفته شده در عمق را در نظر می‌گیرند (شکل ۱-۵-ج). از دیدگاه هیدرودینامیک این مدل‌ها را مدل‌های جریان آب کم عمق هم می‌توان نامید. روش‌های مختلفی برای المان‌بندی و تقسیم‌بندی پیکره آبی وجود دارد. از جمله این روش‌ها می‌توان به روش لوله‌های جریان » روش تفاضل‌های محدود. روش اجزای محدود و مختصات منطبق با مرز" اشاره کرد. به طور کلی این مدل‌ها جریان و برخی عوامل کیفی آب مانند درجه حرارتء جامدات محلول, جامدات معلق, 17010 و اکسیژن محلول را شبیه‌سازی می‌کنند. ب - کاربرد این مدل‌ها معمولا برای شبیه‌سازی الگوهای جریان در رودخانه‌های بزرگ و عریض و مخازن عریض و کم عمق که در عمق به پا ی ۰ ۰ ۰.2 اه ری ۰ خ ۰ ی ۳ ۰ ۰ + خوبی اختلاط می‌یابند به کار می‌روند. این گونه مدل‌ها بیش‌تر برای انتقال رسوب و شبیه‌سازی گستره حرارتی » حرکت. پخش و تحزیه ترکیبات ساده به کار می‌روند. این مدل‌ها نسبت به مدل‌های یک بعدی,» می‌توانند نمایانگر الگوی جریان‌های پیجیده‌تر محدودیت‌های اصلی مدل‌های دوبعدی افقی عبارتند از: - این مدل‌ها پیجیده اند و استفاده از آن نیاز به متخصص با تحربه مدل دارد. - از این مدل‌ها کم‌تر استفاده شده و در نتیجه کاملا آزمایش نشده‌اند. - این مدل‌ها تعداد کمی از عوامل را حل کرده و زمان محاسباتی زیادی نیاز دارند. ۴-۱-۳-۵ مدل‌های دو بعدی عمودی الف- کلیات مدل‌های دوبعدی عمودی الگوهای جریآان و تغییرات درجه حرارت و سایر عوامل کیفی را در راستای طولی و عمقی (صفحه قائُم) شبیه‌سازی می‌کنند. به عبارت دیگر دراین مدل‌ها با مقادیر متوسط گرفته شده درعرض روبرو هستیم. نمونه‌هایی از ۵۵ ابا ۹۱۳۵۵۱ -۱| 5 م۳1۲۵ 80۵ - 2 ۳|۶۵ [1110۳۵- 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ آ-۵ا ۳ ۸۱/7 ب - کاربرد این مدل‌ها معمولا برای شبیه‌سازی تغییرات الگوی جریان و لایه‌بندی حرارتی در مخازن بزرگ» عمیق و باریک با گام‌های زمانی فصلی و کوتاه‌تر و وقایع خاص به کار می‌روند. این مدل‌ها را می‌توان برای پیش‌بینی تغییرات طولی و عمودی کیفیت مخزن به کار برد. این مدل‌ها اطلاعات ارزشمندی در مورد چگالی آب در عمق, چگالی جریان‌های ورودی و تغییرات طولی غلظت ارائه می‌دهند. مدل 1۸1-۷۷2](-۳-) ویرایش جدید مدل [/۸]۹۸] است که برخی عوامل کیفی آب به آن اضافه شده است. این دو در مدل‌های دوبعدی عمودی فرض براین است که پیکره آب در راستای عرض به خوبی اختلاط یافته است که لزوما همیشه این فرض صادق نیست. به‌علاوه هر مدل دارای فرضیاتی در ارتباط با تقسیم‌بندی مکانی پیکره» شاخه‌بندی» هیدرودینامیک و فرمولاسیون عوامل کیفی داشته و نیاز به زمان محاسبات قابل توجهی دارد. در این مدل‌ها باید به فرضیات مربوط به محاسبات جریان و چگالی توجه خاص شود. به علاوه این مدل‌ها در تعداد عوامل شبیه‌سازی دارای محدودیت می‌باشند. الف - کلیات مدل‌های رودخانه- مخزن دارای این مزیت هستند که قادرند کیفیت جریان رودخانه و مخزن را شبیه‌سازی کنند. رایج‌ترین مدل‌ها از این گونهء مدل‌های ۱۷۷۱۹۲۹5و 1۳0-50] هستند. مدل ۷۷/۲۱۹5 شامل سه ماژول مجزای مخزن, هیدرولیک جریان و کیفیت آب است. هر ماژول توانایی اجراء تحلیل و تفسیر را به طور مستقل داشته و مدل دارای این توانایی است که هر سه ماژول را با هم برای مخزن اجرا کند. مدل 11:25] نیز یک مدل جامع رودخانه مخزن است که به منظور ارزیابی کیفیت آب مخازن موجود یا پیشنهادی در سامانه تولید شده است. این مدل دارای دو ماژول شبیه‌سازی جریان و کیفیت آب است. ماژول شبیه‌سازی جریان می‌تواند به طور مستقل اجرا شده یا هر دو ماژول می‌توانند به صورت یک مدل جامع مورد استفاده قرار گیرند. ماژول کیفیت آب نمی‌تواند به تنهایی مورد استفاده قرار گیرد. ب- کاربرد هر دو مدل ۲1۳650 و ۷۷/1۹15 برای انواع تحلیل‌های مهندسی کیفیت آب کاربرد داشته و تعداد محدودی از عوامل بوم‌شناسی و کیفی آب را شبیه‌سازی می‌کنند. مدل ۷۷/)01+115 قابلیت اجرای مدل جریان در هر دو حالت پایدار و دینامیک را دارد به‌طوری که با این مدل می‌توان سامانه‌های مختلف رودخانه‌ای را شبیه‌سازی کرد. مدل 5-)1۳] قابلیت کاربرد در یک حوضه آبریز با ۱۰ سد و ۰ نقطه کنترلی را دارد. هم‌چنین راهبردهای بهره‌برداری مخزن که پاسخ‌گوی سامانه جریان» کیفیت آب و اهداف برق -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مدل‌های هیدرودینامیکی و روئس شسبیه‌سازی و پیش‌بینی آنرها 2۷ آبی باشد دراین مدل گنجانده شده است. علاوه براین قابلیت ارزیابی اقتصادی نیز در این مدل جمت ارزیابی و محاسبه خسارت سالانه سیلاب» هزینه‌های سامانه و منافع خالص ناشی از کاهش خسارت سیلاب شامل گزینه‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای وجود دارد. ج - محدودیت‌ها به طور کلی مدل‌های رودخانه- مخزن یک بعدی بوده و محدودیت‌های آنها در تعداد عوامل کیفی آب است. ماژول‌های هیدرولیک جریان و کیفیت آب در آبراهه معمولا یک بعدی و در راستای محور جریان است» درصورتی که ماژول مخزن یک بعدی و در جهت محور عمودی مخزن است. واکنش شیمیایی بین عوامل کیفیت آب در مدل‌های رودخانه- مخزن معمولا ساده‌سازی شده و فرض براین است که سامانه هوازی است. به علت آن که 1۳250] مدل بسیار پیجیده‌ای است بنا به دلایل زمانی و هزینه‌ای ممکن است برای مطالعات طرح‌هایی که چندمنظوره بوده و بررسی کیفیت آب آنها مورد نظر است به کار گرفته نشود. ۳-۵- روش شبیه‌سازی پدیده‌های مخزن در بخش‌های گذشته انواع مدل‌های شبیه‌سازی معرفی شد و رایج‌ترین مدل‌های شبیه‌سازی در پیوست ج این فصل مورد بررسی قرار گرفته و ضوابط محدودیت‌ها و داده‌های مورد نیاز هرکدام به تفصیل بیان گردیده است. با توجه به نبود اطلاعات دقیق و مسنجم از وضعیت کیفیت آب مخازنء در حال حاضر امکان واسنجی و صحت سنجی مدل‌ها پیش از ساخت سد وجود ندارد. در ادامه روش استفاده از این مدل‌ها به منظور شبیه‌سازی پدیده‌های مخزن ارائه می‌گردد. ۱-۳-۵- تعیین دوره‌های شساخص خشسک. متوسط و ترسالی اولین مرحله از اجرای مدل تعیین دوره شبیه‌سازی است. با توجه به اینکه هدف از شبیه‌سازی تعیین وضعیت کیفیت آب مخزن در آینده و روند تغییرات آن در بلندمدت می‌باشدء لازم است شبیه‌سازی مخزن برای یک دوره شاخص انجام پذیرد. برای تعیین دوره شاخص از سری آبدهی ورودی به مخزن استفاده می‌شود. برای این منظور مراحل زیر انجام می‌پذیرد: - رسم نمودار آبدهی متوسط سالانه جریان در دوره آماری موجود - تعیین متوسط بلندمدت آبدهی سالانه - رسم میانگین‌های متغییر ۲ ۵ و ۷ ساله در نمودار یاد شده - انتخاب دوره متوسط خشک و تر با استفاده از این نمودار براساس تجربیات موجود طول دوره انتخابی به منظور شبیه‌سازی مخزن ۵ ساله در نظر گرفته می‌شود. ولی می‌توان براساس داده‌های موجود از دوره‌های ۲ ساله و ۷ ساله نیز استفاده کرد. دوره متوسط ۵ ساله را می‌تواند به عنوان دوره شاخص کیفی بلندمدت مورد توجه قرار گیرد که نشان دهنده وضعیت متوسط کیفیت آب در بلندمدت است. نتایج شبیه‌سازی در دوره خشک بیانگر بدترین وضعیت محتمل کیفیت آب مخزن خواهد بود که حد پایین کیفیت آب در مخزن را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ نتایج شبیه‌سازی در دوره تر نیز بیانگر بهترین شرایط کیفیت آب مخزن خواهد بود. نتایج به دست آمده در شبیه‌سازی این دوره می‌تواند برای بهبود کیفیت آب مخزن در دوره بهره‌برداری مورد توجه قرار گیرد و سیاست‌های مختلف بهره‌برداری از مخزن به منظور اصلاح و بهبود کیفیت آب ارائه گردد. ۲-۴-۵- سبیه‌سازی مخزن برای دوره کوتاه مدت با اطلاعات روزانه همان گونه که در معرفی مدل شبیه‌سازی گفته شد.ء مدل‌ها قادر به شبیه‌سازی پدیده‌ها در دوره‌های کوتاه مدت و بلند مدت می‌باشند. در شبیه‌سازی کونتاه مدت گام زمانی محاسبات می‌تواند روز و حتی کوچک‌تر در نظر گرفته شود در این حالت مدل قادر به شبیه‌سازی دقیق عوامل و تغییرات آنها به صورت روزانه و حتی کم‌تر می‌باشد. نتایج شبیه‌سازی در این حالت برای تعیین دقیق دوره لایه‌بندی حرارتی و اثر آن بر غلظت عوامل به کار گرفته می‌شود که توضیحات بیش‌تر در ادامه آمده است. ۱-۳-۳-۵ تعیین چرخه لایه‌بندی حرارتی برای دوره‌های ساخص یکی از مهم‌ترین پدیده‌های داخل مخزن که تأثیر مهمی بر سایر عوامل کیفی دارد. لایه‌بندی حرارتی است. بنابراین تعیین مشخصات دقیق این پدیده به منظور ارزیابی سایر عوامل کیفی آب ضروری است. برای این منظور لازم است مخزن با داده‌های روزانه و برای یک دوره زمانی یک ساله شبیه‌سازی گردد تا مشخصات یک چرخه کامل لایه‌بندی براساس نتایج شبیه‌سازی استخراج گردد. معمولا برای تعیین مشخصات لایه‌بندی» یک سال متوسط از نظر آبدهی رودخانه, شبیه‌سازی می‌شود. لازم به ذکر است به منظور تعیین دقیق شرایط لایه‌بندی بهتر است از اطلاعات هواشناسی روزانه در دوره شبیه‌سازی منتخب استفاده شود. از جمله مشخصات چرخه لایه‌بندی که در شبیه‌سازی روزانه قابل استخراج است عبارتند از: - نوع لایه‌بندی (زمستانی یا تابستانی) - زمان اختلاط مخزن - طول دوره لایه‌بندی - عمق رولایه میان لایه و زیرلایه - شروع و پایان لایه‌بندی - اختلاف دما در لایه‌های مختلف ۲-۲-۳-۵ تعیین اثر لایه‌بندی بر روی غلظت عوامل شیمیایی و زیستی در مخزن در اثر وقوع لایه‌بندی در مخزن سایر عوامل کیفی در مخزن نیز تحت تاثیر آن قرار می‌گیرند. تغییر دما در عمق سبب تغییر در چگالی آب شده و عوامل چون شوری یا 7105 دارای غلظت متغیر در عمق خواهند بود. علاوه براین در اثر لایه‌بندی و کاهش تبادل بین لایه‌های بالایی و پایینی غلظت اکسیژن محلول در لایه‌های زیرین کاهش یافته و در نتیجه سایر عوامل کیفی نیز تحت تاثیر آن قرار می‌گیرد. بنابراین تعیین نیمرخ غلظت عوامل مختلف در مخزن در طول دوره لایه‌بندی و تغییرات آنها در اثر برهم خوردن لایه‌بندی از مراحل مهم در ارزیابی کیفیت آب مخازن می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مدل‌های هیدرودینامیکی و رونس تسبیه‌سازی و پیش‌بینی انرها 2۹ ۳-۴-۵- شبیه‌سازی مخزن برای دوره بلندمدت با اطلاعات ماهانه کیفیت آب مخزن, لازم است مخزن برای یک دوره بلندمدت که شامل دوره خشکسالی, متوسط و ترسالی باشدء شبیه‌سازی گردد. در مخزن و هم‌چنین تغییرات مقادیر کیفی آب خروجی از مخزن به صورت متوسط ماهانه می‌باشد. طول دوره شبیه‌سازی معمولا بیش‌تر از ۵ سال در نظر گرفته می‌شود. در این حالت امکان اعمال سیاست‌های مختلف بهره‌برداری کیفی مانند تخحلبه انتخابی از آبگیرهاء تخلیه مخزن در برخی ماه‌ها و انحراف شاخه‌های فرعی که کیفیت نامطلوب دارندء وجود دارد. این شبیه‌سازی وضعیت کیفیت آب ۱-۳-۳-۵- تعیین روند تغییرات عوامل کیفی همان گونه که گفته شد از مهم‌ترین نتایج به دست آمده از شبیه‌سازی بلندمدت مخزن تعیین روند تغییرات عوامل کیفی در طول مدت بهره‌برداری است. به عبارت دیگر روند تغییرات عوامل مختلف کیفی در مخزن ممکن است افزایشی, کاهشی و متناوب باشند. تعیین این روند در مخزن در تعیین سیاست‌های بهره‌برداری الزامی است. در صورتی که یک عامل در طول دوره بهره‌برداری دارای روند افزایشی باشد لازم است با استفاده از تمهیداتی نسبت به کاهش مقادیر ورودی به مخزن و یا امکان خارج ساختن آن از مخزن به صورت تخلیه مخزن در برخی از ماه‌های سال اقدام کرد. ۲-۳-۴-۵ تعیین بیلان عوامل کیفی در مخزن و تاثیر لایه‌بندی بر آنها در بلندمدت یکی دیگر از نتایج شبیه‌سازی بلندمدت مخزن تعیین بیلان عوامل کیفی در مخزن است. در شبیه‌سازی بلندمدت براساس مقادیر ورودی و خروجی مقادیر متوسط عوامل کیفی در مخزن توسط مدل محاسبه می‌گردد. برخی از عوامل کیفی چون 1105 امکان تجمع در مخزن را دارند و با به هم خوردن لایه‌بندی در مخزن کیفیت آب را در عمق مخزن متاثر می‌سازند. هم‌چنین برخی دیگر از عوامل چون آهن و منگنز که در شرایط لایه‌بندی شدید و وقوع شرایط احیا به صورت محلول در می‌آیند. در شرایط برهم خوردن لایه‌بندی وارد چرخه آب مخزن می‌گردند و سبب کاهش کیفیت آب مخزن و آب خروجی می‌گردند. براین اساس تعیین بیلان عوامل کیفی و هم‌چنین تاثیر لایه‌بندی بر وضعیت عوامل کیفیت آب بسیار مهم می‌باشد و در ارائه سیاست‌های مختلف بهره‌برداری تعیین کننده خواهد بود. ۳-۳-۵- شبیه‌سازی پوشس گیاهی مخزن براساس تحقیقات و مطالعات انجام گرفته و بررسی نتایج آنها و هم‌چنین مطالعه نرم افزارهای معتبر کیفیت آب مخازن در دنیاء مدل‌های کیفی, اثر ورود مواد مغذی از رسوبات و هم‌چنین تاثیرات جانبی گیاهان و موجودات آبزی از جمله فیتوپلانکتون‌هاء -------- صفحهٔ بعد -------- 2 راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ زئوپلانکتون‌هاء بنتوزها و ماهیان بر یکدیگر و بر کیفیت آب شبیه‌سازی می‌گردد ولی هیچ روش و متدولوژیی برای شبیه‌سازی پوشش گیاهی مخزن قبل از آبگیری و اثر آن بر کیفیت آب ارائه نشده است. بنابراین به نظر می رسد که در کلیه این مدل‌ها فرض بر پاک تراشی مخزن و حذف پوشش گیاهی قبل از آبگیری سدء قرار داده شده است. در این رابطه نحوه حذف پوشش گیاهی از سطح مخزن براساس تاثیرگذار بودن آنها بر کیفیت آب» به صورت چکیده ارائه برای برداشت مواد گیاهی فرسوده و یا سالم و زنده هیچ برنامه ای توسط وزارت نیرو و یا سازمان محیط زیست تدوین نگردیده است. اما آن‌چه از نظر گیاه شناسی مهم است مقدار پتانسیل عکس العمل طبیعی گیاه و زمین است. برخی از گیاهان اصولا خود پایه‌ای برای ثبات مواد آلی دیگر داخل زمین می‌شوند. برخی به دلیل رزین خود هرگز پوسیده نمی‌شوند و برای برخی از آنها موجود زنده ای شناخته نشده است که باعث پوسیدگی آن گردد. آن‌چه از نظر بوم‌شناسی گیاهی برای مخازن مهم است به صورت زیر قابل الف - برداشت گیاهان سوزنی بزرگ و رزین دار از داخل مخزن سد با برداشت کل حجم توده آلی و مقداری از خاک اطراف آن توصیه می‌شود. ب - برداشت گیاهان درختچه ای دارای رشد گردویی و سروی" از یقه (محل تلاقی ریشه و ساقه) انجام داده شود. ج - برداشت گیاهان درختچه ای دارای رشد ستونی " از یقه با برداشت نیمی از طول هوایی آن از زمین انجام داده شود. د - برداشت گیاهان درختی پهن برگ از یقه صورت می‌گردد و تا عمق ۵۰ سانتی‌متری هر اثری از آن مانده باشد باید حذف گردد. ه - برداشت گیاهان علفی تیره نخود یا لگومینوز " با برداشت ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر از خاک ضروری است چرا که این گیاهان دچار میکروبیوزی و سوژهای گرهک باکتریایی می‌گردند که خود چندین برابر گیاه اصلی دارای ماده آلی از جنس ترکیبات ازت است که به آلی کردن خاک به شدت کمک می‌کند. و - برداشت گیاهان علفی غیرلگومینوز ضروری نمی‌باشد. | 1 2-1 3 - 6 4 - 06 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ یچ راه حل‌های کاهش اثرهای منفی و علاج‌بخشی کیفیت آب مخازن سدها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تُسشسم - راه حل‌ها ی کاهش انرهای منفی و علاج‌بخس ی کیفیت آب مخازن سدها ۶۳ ۱-۶- کلیات در این فصل روش‌های مختلف علاج‌بخشی در حوضه آبریز و مخزن سد و مزایا و معایب هریک از آنها به صورت اجمالی بیان شده است. این روش‌ها به دو دسته مدیریت حوضه آبریز و مدیریت مخزن تقسیم می‌گردند. که هر یک شامل روش‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای می‌باشند. در انتهای فصل, مدل‌سازی کیفی آب و روش‌های علاج‌بخشی مورد استفاده تشریح شده است. ۳-۶- معرفی روش‌های علاج بخشی روش‌های علاج‌بخشی به طور کلی به دو دسته روش‌های مدیریت حوضه آبریز و مدیریت مخزن تقسیم می‌گردند که در ادامه هر یک به طور خلاصه معرفی گردیده‌اند. ۱-۲-۶- مدیریت حوضه آبریز انواع آلودگی‌ها و روش‌های کنترل کیفیت آب در حوضه آبریز دریاچه‌های طبیعی و مخازن سدها مشترک می‌باشد. در هر حال, شدت تاثیر آلودگی حوضه آبریز بر روی منابع آبی» بیش‌تر متفاوت می‌باشد. آلودگی در مخازن سدها شدیدتر می‌باشد. زیرا حوضه آبریز سدها بزرگ‌تر است. هنگامی که غلظت‌های مشابه آلودگی در رودخانه‌ها موجود باشد.ء مقدار بار آلودگی که به مخازن سدها می‌رسد. معمولا از مقدار آلودگی که به دریاچه‌ها می‌رسد. بیش‌تر است. زیرا آورد ورودی جریان به مخازن سدها بیش‌تر است. به طور کلی روش‌های علاج‌بخشی مورد استفاده در مدیریت حوضه آبریز به شرح زیر می‌باشد: - تولید با کم‌ترین میزان آلایندگی و کاهش پساب‌های آلاینده خروجی از صنایع - کاهش مواد آلی ورودی به مخزن - کاهش منابع مغذی و کنترل تغذیه‌گرایی - کنترل مواد سمی, فلزات سنگینء حشره‌کش‌ها و مواد مشابه - کنترل اسیدی شدن آب - کاهش مواد رسوبی ورودی به مخزن - انحراف پساب‌های (کشاورزی» شهری و ...) ورودی به رودخانه و مخزن - کنترل و مدیریت پوشش گیاهی کناره های جریان ورودی منابع آلاینده به دو صورت نقطه‌ای و گسترده می‌باشند» که هر یک روش‌های جداگانه‌ای برای کنترل دارند. کنترل منابع نقطه‌ای معمولا ساده‌تر از منابع گسترده است. روش‌های پالایش و کاهش آلاینده‌ها به طور گسترده‌ای توسعه یافته است اما به دلیل هزینه زیاد کاربرد آنها محدود می‌باشد. بنابراین کنترل آلاینده و جلوگیری از انتشار آنها در حوضه ارزان‌تر و موثرتر است. در جدول (۱-۶) تعدادی از روش‌های اکوتکنولوژیکی که می‌توانند برای کنترل آلودگی در حوضه آبریز به کار روندء ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ دارد. مء کنترل جدول ۶- ۱- روش‌های اکوتکنولوزیکی : روش‌ها تولید با کم‌ترین میزان آلایندگی انتحراف جریان‌های ورودی کاربرد دستگاه‌های تصفیه استفاده از تاللاب انحراف فاضلاب‌ها استفاده از شیوه های کشاورزی پیشرفته حذف پوشش گیاهی ونواحی جنگلی درمحدوده مخازن پیش آبگیری در جریان‌های ورودی دستگاه کاهش فسفر وان باخ! بازسازی رودخانه و ایجاد جریان متلاطم هوادهی مصنوعی کنترل فرسایش در حوضه ساماندهی بازه‌های فرسایشی رودخانه استفاده از پوشش گیاهی جهت تثبیت ساحل رودخانه تغذیه آب‌های زیرزمینی ایجاد رسوبگیر قبل از ورود جریان به مخزن کاهش جریان‌های ورودی حاوی فلزات سنگین استفاده از تالاب‌ها جهت حذف فلزات سنگین کاربرد روش‌های آبیاری پیشرفته استفاده کم‌تر از کودهای شیمیایی جلوگیری از ورود گونه‌های خارجی پرورش و وارد کردن گونه‌های بومی به مخزن سد اختصاص نواحی حفاظت شده برای گونه‌های بومی کاهش تنوع تعدد زیستی باتوجه به ساخت مخزن فاده نامناسب از حوضه آبریز در نزهایت منجر به فساد و کاه مولاا علاج‌بخشی بسیارپیچیده‌تر وپر هزینه تر ازپیشگیری : کیفی آب» جمع‌بندی روش‌های پیشگیری حوضه آبریز به ش روش‌های کشاورزی مناسب مورد استفاده قرار گیرند ب را کاهش دهند. ضروری است تا از کودهای شیمیایی . آزهاء اعمال شود. کودها باید به گونه‌ای به کار روند که آنها به آب جلوگیری شود. - فاضلاب‌ها باید با استفاده از روش‌های قدیمی یا جدید - لازم است با تشویق صنایع به استفاده از تکنولوژی پاک - استفاده از روش‌های کنترل داخل مخزن, به ویژه روثر را ی کنترل آلودگی در حوضه آبریز| ۱۷| مشکلی که باید حل شود آلودگی آلی فزونی مواد مغدی و شکل گیری تغذیه‌گرایی رسوب‌گذازی در مخزن سدها شوری کاهش تنوع تعدد زیستی باتوجه به ساخت مخزن اسیدی سازی ش کیفیت آب مخزن شده و زیان‌های اقتصادی زیادی رابه ی‌باشد. در راستای بهبود پیشگیری و توسعه راه‌های , رح زیر آرائه می‌گردد: نحوی که فرسایش را کند کنند و مقدار رسوب ورودی به کم‌تر استفاده شود و کنترل دقیقی بر روی مواد سمی مو میزان مصرف آنها توسط گیاهان بیشینه گردد و در نتیجه » کنترل دقیقی برروی پساب خروجی صنایع اعمال شود. های اکوتکنولوژیکی ارزان توسعه یابد. ۱11203 ی بزرک دنبال زنف نود در از ورود ۱-۵ -------- صفحهٔ بعد -------- - ترویج صرفه‌جویی در مصرف آب و مدیریت زیست محیطی به گونه‌ای که ظرفیت نگهداری آب حوضه آبریز افزایش یابد. - اندازه‌گیری‌های پیوسته و پایش سامانه و به‌کارگیری روش‌های جدید سنجش از دور - آموزش دایمی و پیوسته تکنسین‌ها جهت بهره‌برداری از مخزن و تهیه منحنی فرمان با در نظر گرفتن حفظ کیفیت آب - ایجاد ارتباط پیوسته بین طراحان» مدیران و محققان مربوط - تلاش در جهت افزایش سطح آگاهی و ایجاد زمینه‌های فرهنگی نسبت به مسایل زیست محیطی - آموزش کودکان در مدارس و آشنا نمودن آنها با ارزش حوضه آبریز کاربرد مفاهیم پایه زیر در کنترل حوضه آبریز در موفقیت تلاش‌های صورت گرفته به منظور بهبود وضعیت موجودء حیاتی - تلاش در جهت بهبود پوشش گیاهی و بازیافت جنگل با استفاده از گونه‌های محلی به جای گونه‌های زود رشد کننده غیرمحلی از عوامل مهم در تضمین کمی و کیفی بازیافت جنگل‌ها می‌باشد. جنگل‌های اطراف مخزن قادرهستند به عنوان یک صافی زیستی عمل کنند و فسفر و نیتروژن را از جریان‌های ورودی حذف و مواد معلق را تله‌اندازی کنند و از این رو ورودی‌های مخزن را کاهش دهند. - حفظ و توسعه تالاب‌های طبیعی به طوری که تنوع زیستی افزایش یابد. - همه منابع نقطه‌ای آلودگی باید مورد علاج‌بخشی قرار گیرند و در صورت لزوم از پیش آب گیری استفاده گردد. - از ورود منابع غیرنقطه‌ای رسوب. نمک‌های مغدی انحلال‌پذیر و بسیاری از ترکیبات سمی به مخزن جلوگیری گردد. این امر می‌تواند با استفاده از روش‌های زیر انجام داده شود: * اصلاح روش‌های آبیاری ۰ حفاظت سواحل مخزن به‌وسیله پوشش گیاهی مانند درختانی که قادر باشند در مقابل سیلاب یا استغراق و شناوری ۰ جلوگیری از ورود رسوبات به مخزن به کمک حوضچه‌های رسوبگیر در طول رودخانه اصلی ۹ کاربرد فرآیندهای حفاظتی خاص در ورودی مخزن و استفاده از دستگاه حذف فسفر وان باخ ۲-۲-۶ مدیریت داخل مخزن روش‌های زیادی برای بهبود کیفیت آب داخل مخازن وجود دارد. این روش‌ها عبارتند از - اختلاط و اکسیژن دهی - روش‌های کنترل رسوبات - دستکاری‌های زیستی -------- صفحهٔ بعد -------- 2 راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ در جدول ۲-۶ هریک از این روش‌ها به همراه فهرست فعالیت‌های مرتبط نشان داده شده‌اند. از نظر اکوتکنولوژیکی» بهترین روش‌ها آنهایی هستند که طبیعی‌تر هستند و از مواد شیمیایی» تجهیزات یا انرژی استفاده از روش‌های معرفی شده در بخش مدیریت مخزن» فرآیندهای زیر از مناسب‌ترین روش‌ها هستند: - دستکاری زیستی - اختلاط رولایه - هوادهی لایه‌ای با این وجود درباره کارآمدی این روش‌ها در زیست بوم‌های خاص یک مخزن اطلاعات بیش‌تری موردنیاز است. کاربرد هر یک از این روش‌های علاج‌بخشی داخل مخزن باید در ارتباط با امکانات کنترل آلودگی در حوضه آبریز مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد. باید توجه شود که همه روش‌های بازدارنده باید بر روش‌های علاج‌بخشی ترجیح داده شوند. در این‌جا باید ذدکر کرد که اکثر روش‌های داخل مخزن از نوع علاج‌بخشی هستند. تنها روش داخل مخزن که واقعا بازدارنده استء روش اختلاط رولایه می‌باشد. بدترین روش‌ها عبارتند از: استفاده از سولفات مس: هنگامی که مس در داخل رسوبات جمع می‌شود و سپس به داخل آب رها می‌شودء مانند بمب ساعتی عمل می‌کند. به‌طور مشابه استفاده از سایر جلبک کش‌ها به خصوص درمخازن آب شرب» نامطلوب می‌باشد. استفاده از زاج سفید نیز ممکن است در بلندمدت آثار سلامتی نامطلوب را به همراه داشته باشد. در استفاده از مس و زاج سفید نه تنها سمیت آنها مهم است بلکه هم‌چنین مقدار و تناوب کاربرد مواد شیمیایی نیز مهم می‌باشد. از این روء کاربرد زاج سفید بهتر است زیرا یک بار استفاده از آنء برای چندین سال (تا ۱۴ سال) دوام می‌یاید. در حالی که مس به ویژه در نواحی استوایی باید چند بار در طول یک‌سال مورد استفاده قرار گیرد. جدول ۲-۶- روش‌های کنترل به منظور افزایش کیفیت آب مخازن سدها |۱۷] ۱- اختلاط مصنوعی ۲- هوادهی زیرلایه ۳- اختلاط زیرلایه ۴- اختلاط میان لایه ۵- هوادهی لایه‌ای ۶- مخروط اسپیس" پوشانیدن رسوبات با مواد بی اثر پوشانیدن رسوبات |۳۳ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سسم - راه حل‌ها ی کاهشس اثنرهای منفی و علاج‌بخشس ی کیفیت آب مخازن سدها ۶۷ ادامه جدول ۲-۶- روش‌های کنترل به منظور افزایش کیفیت آب مخازن سدها [۱۷] سازوکار مورد استفاده غیر فعال سازی فسفر کنترل زئوپلانکتون‌ها دستکاری‌های زیستی کاهش فیتوپلانکتون‌ها (کتترل ماهی) پرده‌ها (جهت هدایت آب و عبور از ابگیر مورد نظر) سیفون زیرلایه پوشاندن دریاچه و استفاده از سایبان, کاربرد مواد معلق و رنگ‌ها با توجه به روش‌های علاج‌بخشی فوق, به منظور اولویت بندی آنها و انتخاب روش مناسب برای مخزن لازم است موارد زیر درنظر گرفته شود: _ شناسایی و ارزیابی منابع آلاینده - آنالیز آثار - سهم‌بندی بارهای آلاینده (منابع نقطه‌ای, منابع غیرنقطه‌ای و منابع پایه طبیعی) - شناسایی عوامل تاثیرگذار بر کیفیت آب مخزن و سهم هریک از آنها - شبیه‌سازی کیفیت آب مخزن براساس گزینه‌های مختلف کوتاه مدت و بلندمدت - تعیین روند تغییرات کیفیت آب مخزن و آب خروجی از سد - مقایسه کیفیت آب خروجی از سد با استانداردهای موجود برای شرب» صنعت و کشاورزی براساس هدف تعیین شده برای سد پس از انجام مراحل فوق لازم است روش‌های پیشگیری و علاج‌بخشی انتخاب شود. با توجه به نتیجه مراحل قبلی و تعیین سهم بارهای آلاینده روش مناسب بد شرح زیر انتخاب می‌شود: وجود داشته باشد. استفاده از روش‌های مدیریت حوضه در الویت قرار می‌گیرد. به عبارتی مناسب‌ترین روش کنترل کیفیت آب مخزن اگر عواملی چون زمان ماند طولانی» لایه‌بندی حرارتی و ورود مواد مغذی از کف مخزن نقش مهمی در کاهش کیفیت آب مخزن داشته باشد.ء لازم است روش‌های مدیریت داخل مخزن مورد توجه قرار گیرد. در این حالت می‌توان به شرح زیر روش‌های زیر را در الویت قرار داد: | - ۸۱065 2 - ۳۳۷۲۵۳۵80۱۶۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ الف- در صورتی که غلظت عوامل کیفیء در عمق افزایش قابل ملاحظه‌ای داشته باشد.ء می‌توان از ایجاد چرخش مصنوعی به وسیله تزریق هوای فشرده به داخل آب درکف مخزن استفاده کرد. این روش مزایای زیر را دارد : - جلوگیری از رشد جلبک به دلیل محدودیت نفود نور و کاهش در شکل‌گیری فیتوپلنکتون. - چرخش آب و کاهش 1[ و ایجاد تغییر از جلبک‌های سبز- آبی به جلبک‌های سبز که کم‌تر زیان‌آور هستند. - هوادهی جهت افزایش اکسیژن در زیرلایه و در نتیجه جلوگیری از آزاد سازی فسفرء آهن و منگنز از کف مخزن ب- در صورتی که در زیرلایه غلظت اکسیژن به شدت کاهش یابد از هوادهی زیرلایه استفاده می‌شود. مزیت این فرآیند این است که در این روش هوادهی بدون انتقال غلظت‌ها از مولفه‌های زیرلایه به رولایه صورت می‌گیرد و از این رو رشد جلبک‌ها افزایش می‌یابد. شرایط اکسیژن بهبود یافته در رولایه باعث پرورش ماهی‌های حساس می‌شود. با کاهش مقدار هن و منگنز و بو و مشکلات بویایی در آب‌های آشامیدنی» کیفیت آنها بهبود می‌یابد. میزان آسیب‌های وارده به توربین‌ها و سایر سازه‌ها را کاهش داده و کیفیت آب پایین‌دست را افزایش می‌دهد. این نوع از هوادهی به عنوان یک روش تصحیحی در مواردی که در زیرلایه کمبود اکسیژن وجود داشته باشدء مناسب است ولی در مخازن کم عمق یا دره تنگ و لایه‌های نزدیک کف این روش قابل کاربرد نیست. اثرهای زیست محیطی منفی که ممکن است این روش بر جای بگذارد عبارتست از اثرهایی که در زمان حمل و نقل و نصب تجهیزات بزرگ و استفاده از الکتریسیته به وجود می‌آیند. هزینه سرمایه گذاری در این روش به علت نیاز به تجهیزات ویژه بسیار بیش‌تر از روش اختلاط مصنوعی می‌باشد. ج - در صورت افزایش میزان جلبک در سطح آب از روش اختلاط رولایه استفاده می‌شود. از مزایای متعدد روش اختلاط رولایه: تولید جلبک کم می‌باشد حتی اگر شرایط تغذیه‌گرایی بسیار بالایی وجود داشته باشد. در مخازنی که براساس 7,001 ساخته شوند از تشکیل زیرلایه نیمه تابستانی و کمبود اکسیژن ناشی از آن و نیز رها کردن مواد مغدی از رسوبات جلوگیری می‌شود. هیچ گونه تاثیرات منفی زیست محیطی در این روش مشاهده نمی‌شود در صورتی که روش به درستی به کار گرفته نشود رشد سریع جلبک را در پی خواهد داشت. د- در صورتی که دما و اکسیژن محلول در لایه‌های مختلف عمقی کاهش یابد از هوادهی لایه‌ای استفاده می‌شود. این یک روش جدید است که براساس یافته‌های دقیق و کامل در مورد شرایط لایه‌بندی در یک مخزن و نتایج آن بر روی کیفیت آب استوار است. براساس این رویکردء گرما و اکسیژن در یک مخزن لایه‌بندی شده در بین لایه‌های مجزا دوباره توزیع می‌شوند. درک درست و صحیح ساختار گرمایی می‌تواند یک شرایط فیزیکی و شیمیایی مطلوب را در مخزن ایجاد کند. با این روش از اثرهای منفی‌ای که قبلا در روش اختلاط مصنوعی اشاره شد. اجتناب خواهند شد. برای به‌کارگیری موفقیت آمیز این روش؛ ضروری است تا اطلاعات لیمنولوژیکی صحیح و کاملی از مخزن وجود داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فرأیندهای زیادی برای کاهش و رها شدن فسفر از رسوبات به داخل آب مورد استفاده قرار می‌گیرند. این روش‌ها به شرح زیر - روش‌هایی که مقدار غلظت اکسیژن در نزدیکی‌های کف مخزن را افزایش می‌دهند: این روش‌ها در بخش‌های قبل - حدف فسفر از لایه‌های بالاتر رسوبات: این روش شامل حذف لایه‌های بالاتر رسوبات است که دارای غلظت بسیار زیاد فسفر می‌باشد. برای این منظور چندین نوع از تجهیزات لایروبی مورد استفاده قرار می‌گیرند. مزیت این روش این است که نتایج به دست آمده تا مدت زیادی دوام دارند. آنرهای منفی آن نیز شامل منطقه وسیع مورد نیاز برای ذخیره کردن مواد لایروبی شده می‌باشد. علاوه بر این هرینه لایروبی بالا می‌باشد. - اکسیژن‌دهی رسوبات با کمک روش‌های شیمیایی: هدف از این روش کاهش مقدار فسفر آزاد شده از رسوبات می‌باشد. کلرید فریک برای رسوباتی که مقدار آهن آنها کم است به کار می‌رود تا مقدار فسفر آزاد شده از آنها را کاهش دهد. به رسوبات., برای هر کاربرد باید به خوبی مطابقت داده شود. مزیت این روش این است که به فضای اضافی نیازی نیست. مهم ترین محدودیت این روش این است که تزریق نیازمند تجهیزات ویژه است که تنها می‌توانند در کف‌های کم عمق و مسطح مورد استفاده قرار گیرند. - پوشاندن رسوبات: یک روش دیگر که می‌تواند به جای هوادهی و اکسیداسیون رسوبات مورد استفاده قرار گیرد و هزینه کم‌تری نیز دارد عبارتست از پوشاندن رسوبات با استفاده از ورق؛» خاکسترء أجرهای شکسته., ماسه و دیگر مواد و9 مصالح بی اثر. مخزن استفاده کرد. برای ته‌نشینی فسفر موجود در مخزن و جلوگیری از رها شدن فسفر از کف مخزن از روش پاشیدن سولفات آلومینیوم بر روی سطح آب مخزن استفاده می‌شود. زاج سفید یک سری ژل‌هایی را تشکیل می‌دهد که فسفر حل شده را جذب می‌کنند. تحربه نشان داده است که انعقاد شیمیایی فسفر در مخازن و دریاچه‌ها حداقل برای چندین سال موثر هم‌چنین در مخازنی که ]0۲ آنها کم باشد و یا مخازنی که دارای اختلاط شدید هستند نیز قابل کاربرد نیست. در مخازنی که دارای زمان ماند کوتاه تر از یک سال هستندء این روش کنترل تنها زمانی مناسب می‌باشد که مقدار بار فسفر کم باشد. | 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ زیرا هنگامی که بار فسفر زیاد باشد» ظرفیت زاج سفید برای جذب فسفر به سرعت به اتمام می‌رسد. اثرهای زیان‌آور زیست محیطی که این روش ممکن است در پی داشته باشدء سمیت آلومینیوم در 011 کم‌تر از ۶ است. غلظت‌های آلومینیوم کم‌تر از ۵۰ میکروگرم بر لیتر برای ارگانیسم‌ها خطرناک محسوب نمی‌شود. تجمع زیستی آلومینیوم در ماهی‌هاء زمانی رخ می‌دهد - در مخازنی که لایه‌بندی حرارتی قوی شکل می‌گیرد می‌توان از روش تنظیم هیدرولیکی استفاده کرد. هدف از تنظیم هیدرولیکی انتخاب لایه‌های با کیفیت نامناسب به منظور تخلیه از مخزن و نیز انتخاب لایه‌های با کیفیت خوب برای مصرف استء بدون اینکه با لایه‌های دیگر به طور قابل توجهی مخلوط شود. این امر به أآسانی و با استفاده از خروجی‌های چندگانه قابل اجراست. از این رو لایه‌ای که دارای مقادیر زیادی از مواد ناخواسته باشد به سرعت می‌تواند از مخزن خارج شود. برای این منظور از فن‌های زیر استفاده می‌شود: - استفاده از تخلیه‌های انتخابی: رقیق کردن به عنوان یک راه حل مفید برای کاهش آلودگی در رودخانه‌ها و مخازنی که دارای آب کافی با مقدار پایین فسفر و جلبک می‌باشند. به شمار می‌رود. از آن‌جا که این روش به حجم زیادی از آب نیازمند است و نیز به علت نیازهای متفاوت کیفی آبء این روش به ندرت در کلیه مخزن به کارگرفته می‌شود. بلکه از آن در لایه‌های معین استفاده می‌شود. مهم‌ترین مزیت این روش هزینه کم آن می‌باشد. محدودیت این روش شامل نیاز به آگاهی از کیفیت آب ورودی و توزیع آن در عمق مخزن می‌باشد. تغییرات دینامیکی در کیفیت آب یک لایه مشخص اتفاق می‌افتد. هنگامی که سرعت جریان ورودی و سرعت جریان خروجی و ارتفاع تخلیه تغییر کند. این مسایل به آسانی مختلف نیز می‌تواند یک عامل محدود کننده قابل توجه باشد. - سیفون زیرلایه: این روش ساده که برای حذف فسفرء آهن و منگنز در زیرلایه به کار می‌رود. سال‌ها پیش توسط یک لیمنولوژیست مجارستانی معرفی شد. این روش شامل تخلیه آب موجود در زیرلایه با استفاده از سیفون می‌باشد. اجرای این روش در یک مخزن سد. آسان‌تر از یک دریاچه طبیعی می‌باشد. چرا که سیفون به سادگی می‌تواند بر روی جداره سد آویزان شود و به هیچ انرژی به جز انرژی استارت اولیه برای کار کردن نیاز ندارد. - پرده‌ها: استفاده از پرده‌های پلاستیکی برای اصلاح عمق جریان خروجی,» می‌تواند تا اندازه‌ای جایگزین خروجی‌های چندگانه شود. در هر حال» محدودیت‌هایی در مورد انتخاب عمق تخلیه وجود دارد و ساختن یک خروجی نزدیک سطح و یا کف عملی‌تر از استفاده از پرده‌ها می‌باشد. ۳-۶- کیفیت آب و مدیریت مناسب در سدهای کشور ۱-۳-۶- کیفیت آب سدها به طور کلی مشکلات شناسایی شده در سدهای کشور را می‌توان به صورت زیر دسته‌بندی کرد: - کاهش کیفیت آب به دلیل افزایش شوری و سایر املاح به دلیل وجود تشکیلات زمین‌شناسی نامطلوب در حوضه و ورود شاخه‌های فرعی شور به مخزن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نُسسم - راه حل‌ها ی کاهسانرهای مفی و علاج‌بخش ی کیفیت آب مخازن سدها )۳ - کاهش کیفیت آب به دلیل شکل‌گیری لایه‌بندی حرارتی شدید و ورود مواد مغذی و آلاینده‌های مختلف - تخریب کیفیت آب به دلیل انحلال مواد مغذی موجود در کف مخزن و تجزیه گیاهان غرقاب شده در مخزن - کاهش کیفیت آب مخزن به دلیل زمان ماند طولانی آب - کاهش کیفیت آب مخزن به دلیل رسوب‌خیزی بالای حوضه و ورود جریان‌های گل‌آلود به مخزن به‌ویژه در زمان - ریزش توده‌ای دیواره‌های مخزن و ورود رسوبات و مواد مغذی به مخزن - هرایک از مشکلات نام برده به عوامل زیر بستگی دارد: -‏ طول وعرض جغرافیایی و ارتفاع محل ساختگاه از سطح دریا - تشکیلات زمین‌شناسی مخزن سد و حوضه آبریز - وجود منابع آلاینده شهری» صنعتی و کشاورزی در بالادست سد - فرسایش ویژه حوضه بالادست - هم‌چنین می‌توان مشکلات احتمالی سدهای کشور را به صورت زیر نیز تقسیم‌بندی کرد: - سدهای واقع در حوضه آبریز مرکزی: وجود شوری و سایر املاح چون گچ» زمان ماند طولانی - سدهای واقع در حوضه آبریز خلیج فارس: وجود شوری و سایر املاح چون گچ» لایه‌بندی شدید و مغذی شدن مخزن سدء زمان ماند طولانی» ریزش توده ای دیواره های مخزن و ورود رسوبات - سدهای واقع در حوضه آبریز دریای خزر: وقوع لایه‌بندی» مغذی شدن مخزن و افزایش کدورت آب به دلیل ورود جریان‌های گل آلود - سدهای واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه: وجود شوری و املاح نامطلوب در آب بنابراین سدهایی که در مخزن و حوضه آن تشکیلات نامطلوب زمین‌شناسی وجود داشته باشد. مطالعات جامع زمین‌شناسی و بررسی میزان انحلال‌پذیری این تشکیلات و نقش آنها در کاهش کیفیت آب ضروری است و باید مورد توجه قرار گیرد. سدهای پانرده خرداد و شهید مدنی نمونه‌های موجود این سدها می‌باشد. در سدهایی که در نواحی شمالی کشور قرار دارند به دلیل وجود مواد مغدی در بستر و پوشش گیاهی متراکم در مخزن سد. تجزیه مواد آلی و ورود آن به آب مخزن می‌تواند سبب مغذی شدن مخزن گردد. بنابراین بررسی اثر ورود این مواد در بلندمدت به مخزن و روش‌های علاج‌بخشی آن باید در مطالعات اولیه منظور گردد. به عنوان نمونه می‌توان به سدهای شهید رجایی و سد در دست اجرای شهر بیجار اشاره کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ در سدهایی که در نواحی کم ارتفاع و گرمسیر واقع می‌باشندء وقوع لایه‌بندی شدید در مخزن اجتناب‌ناپدیر است. در صورت وجود مورد توجه قرار گیرد. سدهای کرخه و میناب نمونه‌هایی از این نوع سدها می‌باشند. در سدهایی که به دلیل رسوب‌خیزی بالای حوضه» جریان غلیظ به ویژه در مواقع سیلابی وارد مخزن می‌گردد مطالعات کنترل فرسایش و حذف رسوبات از آب ورودی به مخزن باید مورد توجه قرار گیرد. سد سفیدرود از جمله این سدها می‌باشد. ۲-۳-۶- مدیریت کیفیت مخزن به کارگیری روش‌های علاج بخشی برای بهبود کیفیت آب متاثر از هدف بهره‌برداری از سد می‌باشد. دو هدف اصلی سدها تامین آب و تولید انرژی برقابی است که روش‌های مدیریت کیفی آنها به شرح زیر می‌باشد. ۱-۲-۳-۶ سدهای با هدف تامین آب کشاورزی» مصارف صنعتی و تامین آب شهمری مورد استفاده قرار گیرد. برای اجتناب از کمبود آب در دوره‌های خشکسالی, همواره ذخیره آب کافی باید در محزن سد در نظر گرفته شود. این سدها معمولادر نواحی کوهستانی و تیه ماهور که مراکز جمعیتی پراکنده و اندکی دارد ساخته می‌شوند. با توجه به نوع مخزن» مخازن عمیق با لایه‌بندی حرارتی ترجیح داده می‌شوند. شرایط الیگوتروفیک و مزوتروفیک و هوادهی فسفر ر دارد. رها شدن این عوامل هرینه تصفیه آب ر افزایش می‌دهد و می‌تواند سب ایحاد بو و طمع نامطلوب آب گردد. تنما راه پرهیز از این مسایل, جلوگیری از بی هوازی شدن مخزن می‌باشد که روش‌های مربوط در بخش مدیریت مخزن تشریح شده است. یکی از این روش‌ها استفاده از آبگیری انتخابی از بهترین لایه می‌باشد. این روش در مواقعی قابل استفاده است که مخزن الیگوتروفیک و مزوتروفیک باشد و سازه‌های آبگیر چند ترازه در مخزن تعبیه شده باشد. یک روش ساده برای تعیین بهترین لایه. روش دیگر مدیریتی که مخصوص مخازن آب آشامیدنی است استفاده از روش دستکاری زیستی است. برای بهبود کیفیت آب آشامیدنی؛ تخلیه مخزن دردوره لایه‌بندی از لایه‌های نامطلوب بهتر است. این لایه‌ها معمولا در نزدیکی مخزن به دلیل کمبود آب و یا اثرها نامطلوب در پایین دست همواره امکان‌پذیر نیست. ۲-۲-۳-۶ سدهای برقابی برقابی به دلیل عدم آلایندگی هوا و هم‌چنین سهولت راه‌اندازی و وارد شدن به شبکه به ویژه در مواقع پیک مصرف موردتوجه جدی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سسم - راه حل‌ها ی کاهشس اثنرهای منفی و علاج‌بخشس ی کیفیت آب مخازن سدها ۷۳۳ قراردارند. معمولا آب خارج شده از سد در پشت‌بند تنظیمی پایین‌دست ذخیره شده و به صورت تنظیم شده برای سایر مصارف از جمله شرب و کشاورزی به کار گرفته می‌شود. در این سدها کم‌ترین محدودیت نسبت به کیفیت آب وجود دارد ولی با این حال محدودیت‌هایی وجود دارد که باید تامین گردد. در حالتی که شرایط بی هوازی ایجاد شودء خوردگی بدنه سد و قطعات توربین می‌تواند وجود داشته باشد و در شرایط گرمسیری,» غلظت ۳02 125[ و متان در آب می‌تواند به بیش از آستانه قابل قبول برای شرایط مضر و تخریب کنندگی برسد. اگرچه نیروگاه‌های برقابی به عنوان یکی از پاکیزه‌ترین روش‌های تولید برق می‌باشند. ولی اثرهای زیست محیطی آنها قابل صرفنظر کردن نیست. از اثرهای مهم زیست محیطی آن» زیر آب رفتن زمین‌های مخزن سد می‌باشد که غالبا نواحی جمعیتی و کشاورزی است که مسایل اجتماعی را به دنبال دارد. اثر نامطلوب دیگر بر پایین دست سد و جریان رودخانه» کاهش اکسیژن و دمای آب می‌باشد. افزایش بده جریان خروجی در زمان کارکرد نیروگاه نیز می‌تواند سبب بروز خسارت و کف کنی بستر رودخانه گردد. با توجه به این که آب خروجی از این سدها مصارف دیگری نیز دارد لازم است ضوابط کیفی مربوط ملحوظ گردد. به دلیل زمان ماند کوتاه آب در این مخازن. کیفیت آب سد تابع کیفیت آب جریان ورودی رودخانه است. ۳-۳-۶ حفاظت حریم دریاچه پس از ساخت سد و شکل‌گیری دریاچه لازم است ورود آلاینده به مخزن از حوضه آبریز کنترل گردد. در این رابطه قانونی با عنوان «تعیین حریم دریاچه احدانی در پشت سدها» مصوبه‌ای در تاریخ ۱۳۴۴/۴/۲۷ در کشور وجود دارد که مواد قانونی آن به شرح ماده ۱: توجه به ماده ۱۳۶ قانون مدنی حریم دریاچه‌های احدانی در پشت سدها (بر روی خطی است موازی به فاصله افقی) یک صد و ۵۰ متر از محیط اطراف تر شده مخزن سد بر مبنای حداکثر ارتفاع آب روی سرریز. اجازه ایجاد تاسیسات و هرگونه دخل و تصرف به موجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود که بنابه پیشنهاد وزارت آب و برق و تصویب هیات وزیران تعیین می‌گردد. ماده ۲: در مورد سدهایی که بعد از تصویب این قانون ساخته می‌شود ایجاد تاسیسات در حریم سدها هم‌زمان با آگهی وزارت آب و برق درباره ساخت سد طبق آیین نامه مذکور در ماده یک خواهد بود و در مورد مستحدثاتی که قبل از آگهی مذکور در حریم دریاچه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پارامترهای کیفی ست ۱ هه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- پارامترها ی کیف یآب در مصارف مختلف ۳۷ پ.۱-۱- کلیات حداکثر مقدار مجاز عوامل مختلف برای مصارف گوناگون آب در هر کشور براساس استانداردها و شرایط اجتماعی و اقتصادی آن در تعدادی از کشورهای صنعتی و برخی کشورهای در حال صنعتی شدن و سایر کشورهای عضو کمیسیون اقتصادی - اجتماعی آسیا و اقیانوسیه وابسته به سازمان ملل به تهیه عوامل کیفی خطرناک موجود در آب توجه بیش‌تری کرده‌اند. مصرف این مواد خطرناک بوده و عملکرد زیست بوم‌های آبی را به لحاظ سمی بودن» مقاوم بودن و داشتن پتانسیل تجمع زیستی و یا اثرهای سرطان‌زایی و جهش‌زایی تحت تأثیر قرار می‌دهد. در هنگام تهیه پارامترهای کیفی,ء بسیاری از کشورها موادی را مد نظر قرار می‌دهند (از جمله موادی که باعث تغییرات ژنتیکی موجودات می‌گردد) که اطلاعات کافی در مورد آزها در دسترس نبوده و در حال حاضر فقط مشکوک به زیان‌آور بودن هستند. تشریح دقیق پارامترهای کیفی آب در خصوص مواد خطرناک» یک فرآیند پرهزینه و بلنامدت است. انجام مطالعات جامع آزمایشگاهی به منظور بررسی اثر مواد خطرناک بر موجودات آبی غالبا امری ضروری است. ضمن این که بررسی کلی و تجزیه و تحلیل یافته‌ها و مقالات مختلف نیز مورد نیاز است. به عنوان مثال در کانادا هزینه‌ای که بابت تهیه پارامتر کیفی مرتبط با فقط یک مادهء آن هم از طریق بررسی کلی و تجزیه و تحلیل صورت می‌گیرد حدود پنجاه هزار دلار کانادا می‌باشد. در آلمان هزینه متوسط مطالعات آزمایشگاهی جهت تهیه پارامتر مرتبط با فقط یک ماده خطرناک در حدود دویست هزار مارک آلمان می‌باشد. در برخی از کشورها تلاش‌هایی به منظور استفاده» از عوامل کیفی آب سایر کشورها به عمل آمده است. در چنین مواردی» کشور الگو باید دارای شرایط زیست محیطی حدودا مشابهی بوده و حداقل برخی از گونه‌هایی که مطالعات سم شناسی برای آنها صورت پذیرفته در کشور مورد نظر نیز یافت شود. در برخی مواردکاربرد عوامل کیفی آب سایر کشورها مستلزم انجام آزمایش‌های سم شناسی محیطی می‌باشد. پ.۱-۱-۱- پارامترهای کیفی آب خام مورد استفاده به منظور تامین آب آشامیدنی این پارامترها نیازهای کیفی آب را جهت آب‌های داخلی که باید استحصال گردند و نیز آب‌هایی که قبل از مصرف باید تصفیه در واقع پارامتر کیفی آب آشامیدنی» کیفیتی از آب را مشخص می‌سازد که انسان بتواند با اطمینان کامل آن را در طول زندگی خود مصرف کند. چنین عواملی توسط سازمان‌های بین‌المللی و یا خود کشورها تهیه می‌گردند. مرجع [ ۷] و رهنمودهای کیفی آب آشامیدنی ۷۷۲10 مربوط به سال‌های ۱۹۸۴ و ۱۹۹۳ از این جمله می‌باشد. کشورهای مختلف از این رهنمودها و دستورالعمل‌ها به منظور تهیه استانداردهای کیفی ملی آب شرب خود استفاده می‌کنند. پارامترهای کیفی آب در خصوص آب خام ارسالی جچهمت تصفیه‌خانه‌های آب و یا مخازن ذخیره معمولا به روش‌های مختلف تصفیه آب خام بستگی دارد و در جچهمت کاهش غلظت گندزدایی یا تصفیه شیمیایی و گندزدایی و یا شامل تصفیه کامل فیزیکی و شیمیایی باشد. در بسیاری از کشورها سعی بر این است که کیفیت آب خام به گونه‌ای باشد که با استفاده از فرآیندهای تقریبا طبیعی مانند صافی‌های ماسه‌ای و نیز گندزدایی به استانداردهای آب شرب برسند. استانداردها و دستورالعمل های متعددی در رابطه با کیفیت آب آشامیدنی و مراحل مختلف تصفیه آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ و نیز کیفیت آب‌های سطحی در داخل و خارج از کشور تدوین شده است. در فهرست مراجع ارائه شده در انتهای این راهنماء مرجع شماره [۳۱] و نیز مراجع معرفی شده در ردیف [۳۴] تا [۳۶] و ردیف های [۵] تا [۷] نمونه‌ای از استانداردها و دستورالعمل های تهیه شده در این رابطه می‌باشد. علاوه بر موارد فوق دستورالعملی تحت عنوان «کیفیت مورد نیاز آب‌های سطحی جهت تامین آب شرب در کشورهای عضو اتحادیه آروپا» وجود دارد که در شانزدهم ژوئن ۱۹۷۵ تهیه شده و این دستورشامل ۴۶ پارامتر در رابطه با متغیرهای کیفی مختلفی می‌باشد که برخی از آنها به طور مستقیم به بهداشت عمومی مربوط می‌باشند (مانند ویژگی‌های میکروزیستی» ترکیبات سمی و مواد دیگری که اثرهای زیان‌آوری روی سلامت انسان دارند)» بعضی از این متغیرها بر طعم و بوی آب تاثیر می‌گذارند (مانند فنل‌ها) و متغیرهایی که به طور غیرمستقیم بر کیفیت أب موثرند (مانند رنگ» آمونیوم) و بالاخره متغیرهایی که یک ارتباط کلی با کیفیت آب دارند (مانند درجه حرارت). امروزه تحدید نظر بر روی تعدادی از این متغیرها در حال انجام دادن است.[۳۰] پ. ۱- ۳-۱- پارامترهای کیفی آب جهت آبیاری گیاهان, کاهش نفودپدیری خاک به واسطه کلسیم یا سدیم اضافی که از خاک شسته می‌شود. دار بودن عوامل بیماری‌زا و بالاخره داشتن آلاینده‌هایی که مستقیما برای گیاهان و یا مصرف‌کنندگان این گیاهان» سمی باشندء تحت تاثیر قرار دهد. آلاینده‌های موجود در آب آبیاری ممکن است در خاک تحمع یافته و باعث شود که پس از چند سال خاک حاصلخیزی خود را از دست داده و برای کشاورزی نامناسب گردد. حتی در مواقعی که وجود آفت‌کش‌ها یا موجودات بیماری زا در آبی که جمت آبیاری استفاده می‌گردد مستقیما بر رشد گیاهان تاثیر نگذارد. ممکن است بر مقبولیت محصول کشاورزی از نظر مصرف یا فروش تاثیر داشته باشد. برخی از کشورها و هم‌چنین سازمان جهانی خواربار و کشاورزی ((۳۸0) عواملی را در این خصوص تدوین و منتشر کرده‌اند. مثال‌هایی در این رابطه در جدول (پ۱. ۱) نشان داده شده است. ضمن این که بر حسب میزان مصرف سالانه آب آبیاری در کشورهای مختلف. پارامترهای کیفی به طور قابل ملاحظه‌ای متفاوت می‌باشد. معمول" عواملی از قبیل میزان تحمل محصول نسبت به شوری, غلظت سدیم و سایر عناصر کمیاب که برای گیاهان سمی هستند در پارامترهای کیفی آب مورد استفاده در آبیاری» در نظر گرفته می‌شود. اثر شوری بر فشار اسمزی منطقه غیراشباع خاک نیز یکی از مهم‌ترین ملاحظات در رابطه با کیفیت آب می‌باشد.ء زیرا شوری بر قابلیت دسترسی آب مصرفی گیاه تاثیر می‌گذارد. سدیم موجود درأب‌هایی که در آبیاری مصرف می‌شوند.ء بر ساختمان خاک تاثیر گذاشته و سرعت حرکت آب را در خاک کاهش می‌دهد. ضمن این که سدیم پارامتر مهمی در تخریب میوه‌ها می‌باشد. عناصر جزیی یا کمیاب مانند برم (13۲) برای گیاهان سمی می‌باشند. همچنین فلزات سنگین و آفت‌کش‌هاء رشد گیاهان را متوقف کرده و یا بر محصولی که مورد استفاده بشر بوده و یا به سایر مصارف می‌رسد. تاثیر سو می‌گذارد. -------- صفحهٔ بعد -------- جدول پ.۱-۱ - پارامترهای انتخابی کیفیت آب جهت آب‌های مورد استفاده در آبیاری (برحسب میلی گرم بر لیتر)[ ۳۰] می‌گردد. پارامترهای مورد نظر عبارتند از: نیترات‌هاء سولفات‌هاء. کل جامدات محلول (شوری)» تعدادی از فلزات و لایس آلی ضمن این که وجود جلبک‌های سبز- آبی و عوامل بیماری‌زا در آب منجر به بروز مشکلاتی می‌گردد. بعضی از مواد و یا محصولات ناشی از تجزیه آنها در آبی که توسط چهارپایان مصرف می‌گرددء بعضا به انسان منتقل می‌گردد. لذا هدف از در نظر گرفتن پارامترهای کیفی جهت آب مصرفی احشام حفظ سلامت این چهارپایان و مصرف کنندگان آنها می‌باشد. معمولا عوامل مهمی که در ارتباط با آب مصرفی چهارپایان در نظرگرفته می‌شود عبارتند از: - نیازهای آبی روزانه - مواد شیمیایی اضافه شده به غذای چهارپایان به منظور افزایش میزان رشد آنها و نیز کاهش خطر بیماری در آنهاء - مقادیر مجاز برخی از این عوامل در جدول (پ۱. ۲) نشان داده شده‌اند. جدول پ.۲-۱ - پارامترهای انتخابی کیفیت آب جهت آب مصرفی چهارپایان (برحسب میلی گرم بر لیتر) [۳۰] مقادیر مورد استفاده در که کشورها متلسرهای کیش آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ پ.۱-۱- ۴- پارامترهای کیفی آب جهت مصارف تفریحی " به منظور اطمینان یافتن از کیفیت مناسب آب در مخازن سدها برای شنا و سایر فعالیت‌های آبی- ورزشی لازم است آلودگی آب به مواد مدفوعی یا آلودگی آن به میکروارگانیسم‌هایی است که می‌تواند بیماری‌های معده ای- روده ای» عفونت‌های گوش» چشم یا پوست را به وجود آورند. لذا معمولا عواملی جهت شاخص‌های آلودگی مدفوعی آب مانند کلی‌فرم مدفوعی و عوامل بیماری‌زا تعیین می‌گردند. در رابطه با سایر شاخص‌های میکروبیولوژیکی آلودگی‌ها طی سال‌های اخیر تحقیقات وسیعی صورت گرفته که از آن جمله می‌توان به ویروس‌هایی که بر روی شناگران اثر دارند اشاره کرد. بوی نامطبوع, مواد شناور (به ویژه مواد جامد فاضلاب) و بعضی از آلاینده‌های دیگر سبب می‌شود تا جنبه‌های زیبایی شناختی أآب جهت مصارف تفرجگاهی از بین رفته و از جذابیت ظاهری آن کاسته گردد. آن‌چه بیش‌تر حائز اهمیت است میزان آلودگی باکتریولوژیکی آب است هرچند سایر آلودگی‌ها هم البته به میزان کم‌تری باعث می‌گردند که آب جهت مصارف تفرجگاهی نامناسب باشد. این نوع آلودگی بیش‌تر در کشورهایی مشاهده می‌شود که جذب توریسم یک منبع درآمد و اشتغال‌زایی باشد. در برخی کشورهاء عواملی در راستای حفظ ویژگی‌های زیبایی شناختی آب تهیه گردیده است. این عوامل در درجه اول به جنبه‌های ظاهری آب مربوط می‌شود. آب‌ها باید عاری از هرگونه روغن‌های شناور یا مایمات مخلوط نشدنی, آشغال‌های شناورء کدورت زیاد و بوی نامطبوع باشند. معمولا این معیارها غیرقابل سنجش بوده زیرا ادراک حسی افراد مختلف متفاوت بود» ضمن این که شرایط محلی نیز متفاوت می‌باشد. پ.۱-۱- ۵- پارامترهای کیفی آب به منظور حفظ حیات آبزیان در زیست بوم‌های آبی اثر متقابل پیچیده ای بین چرخه های بیوشیمیایی و فیزیکی آب به چشم می‌خورد. فعالیت‌های انسانی به ویژه ورود مواد شیمیایی به داخل آب. اثرهای مضری بر گونه‌های گیاهی و جانوری آب دارد که بعضا حیات خود آنها وایسته به شرایط زیستی و غیر زیستی می‌باشد. در معیارهای کیفی آبی که هدف از آن حفظ حیات آبزیان است» ممکن است تنما آن دسته از پارامترهای فیزیکو شیمیایی در نظر گرفته شوند که جهت حفظ و نگهداری حیات آبزیان لازم است یا این که معیارهای یاد شده ممکن است کلیه زیست بوم‌های آبی را مد نظر قرار دهند. از جمله پارامترهای کیفی که معمولاا مدنظر است عبارتند از: - اکسیژن محلول آب: زیرا غلظت کم آن موجب مرگ و میر ماهی‌ها می‌گردد. - فسفات و آمونیوم: زیرا این مواد زمانی که به مقدار زیادی در زیست بوم آبی رها می‌شوند. تغییرات قابل توجهی در محیط به وجود می‌آورند. ۱- در این مورد نشریه شماره ۴۶۲ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور تحت عنوان «راهنمای طبقه‌بندی کیفیت آب خام» پساب‌ها و آب‌های برگشتی برای مصارف صنعتی و تفرجی» چاپ شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- پارامترهای کیف یآب در مصارف مختلف ۸ - فلزات سنگین و بسیاری از مواد شیمیایی مصنوعی: در صورت عدم دفع یا سوخت و ساز آنها توسط موجودات زنده جذب می‌ گردند. این مواد ضمن این که در بافت‌های موجود زنده تحمع دارندء برخی از این آلاینده‌ها می‌توانند سرطان‌زا بوده و آن‌چه ایده‌آل است این که در هنگام تهیه معیار جهت حفظ حیات آبزیان» اطلاعات کافی درباره سرنوشت مواد شیمیایی در داخل بدن موجودات زنده و ارتباط بین آنها به‌دست آید. در کاناداء معیاری که برای حیات آبزیان تعیین می‌شود بر اساس حداقل غلظتی از ماده است که بر موجودات زنده تحت آزمایش زنده تاثیر بگذارد (ینی کم‌ترین میزان اثر قابل مشاهده). معمولا از ماهی‌هاء بی‌مهرگان و گونه‌های گیاهی مختلفی که در آب‌های آمریکای شمالی زندگی می‌کنندء به عنوان موجودات آزمایشی استفاده می‌شود. در کشورهای مختلف از روش‌های مشابهی استفاده می‌شود که هر روش به اطلاعات خاصی نیاز دارد. در این مواردء موجودات زنده‌ای که به عنوان عوامل زیستی» مورد استفاده قرار می‌گیرند.ء باید دارای شرایط زیر باشند: - به فراوانی در زیست بوم مورد نظر یافت شوند. - به آسانی جمع‌آوری شده و برحسب زیست توده قابل اندازه‌گیری باشد. - بومی و طبیعی بوده و از طریق تولید مثل طبیعی نسل خود را حفظ کند. - با بسیاری از اجزای سامانه ارتباط مستقیم داشته باشد. - داشتن اطلاعات تاریخی به ویژه از نظر کمی در خصوص فراوانی آنها و سایر عوامل بحرانی مرتبط با وضعیت موجودات. - نشان دادن عکس‌العمل‌های متفاوت نسبت به انواع فشارهای وارده توسط انسان. - استفاده از آنها به عنوان ابزاری جهت تشخیص فشارهای خاصی که از سوی بسیاری از گونه‌ها وارد می‌شود. - عکس‌العمل آنها درمقابل فشارهای وارده به نحوی باشد که هم قابل تشخیص بوده وهم ازنظر کمی قابل سنجش باشد. - گونه‌های مناسبی جهت تحقیقات آزمایشگاهی باشد. شایان ذکر است که بیش‌تر اوقات از نوعی شاخص‌های زیستی تحت عنوان زیست توده به منظور تشخیص نقصان کیفی آب در مراحل اولیه استفاده می‌شود که عبارت از تغییراتی است که در ساختمان سلول و یا فرآیندهای بیوشیمیایی و یا عملکرد سلول در اثر آنزیم‌ها می‌باشد. یک شاخص زیستی ایده‌آل باید بتواند نسبت به تغییرات جزیی در مقدار آلاینده‌ها عکس‌العمل نشان دهد یعنی به غلظت ماده در محیط حساس باشد و این حساسیت مختص گروه خاص و یا گروه‌هایی از آلاینده‌ها باشد. به عنوان مثال وجود فلزات سمی, از فعالیت نوعی اسیدآمینه جلوگیری به عمل می‌آورد. بنابراین آن را می‌توان به عنوان شاخص آلودگی فلزی معرفی کرد. در عین حال شاخص» پیش‌بینی کننده اثرهای زیان‌آور درازمدت نیز می‌باشد. مطالعات متعددی نشان می‌دهد که میزان [1آم در محدوده بین ۶,۵ تا ‎٩‏ برای زندگی ماهی‌ها مناسب است. وقتی که غلظت اکسیژن محلول پایین است. وجود مواد سمی باعث وقوع واکنش‌های شدید در زیست بوم‌های آبی می‌شود زیرا میزان سمیت عناصری مانند روی» سرب و مس با کاهش غلظت اکسیژن محلول افزایش می‌یابد. از سوی دیگر درجه حرارت بالا هم با کاهش مقادیر اکسیژن محلول اثرمعکوسی را بر روی موجودات زنده آب دارد. بنابراین در مورد عامل کیفی اکسیژن محلول در آب باید این عوامل مد نظر قرار گیرند. برحسب نیازهای مربوط به درجه حرارت آب در مراحل مختلف زندگی گونه‌های خاص آبیء مقدار اکسیژن -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ بین ۵ تا ۹,۵ میلی گرم بر لیتر می‌باشد. یعنی حداقل غلظت اکسیژن محلول برای موجودات زنده آب گرم ۵ الی ۶ میلی گرم برلیتر و برای موجودات زنده آب سرد ۶,۵ الی٩‏ میلی گرم برلیتراست. ضمن این که برای مراحل نخست زندگی موجودات مذکور به غلظت‌های بالاتری از اکسیژن احتیاج می‌باشد. اتحادیه اروپا در هجدهم جولای ۱۹۷۸ طی دستورالعملی در رابطه با کیفیت آب شیرین مورد نیاز زندگی ماهی‌ها توصیه کرد. 13010 آب‌هایی که ماهی‌های آزاد و قزل‌آلا در آن زندگی می‌کنند باید کم‌تر از ۳ میلی‌گرم بر لیتر باشد و برای آب‌هایی که ماهیان از جنس کپور در آن زندگی می‌کنند باید کم‌تر از ۶ میلی گرم بر لیتر باشد. جلوگیری به عمل آید. مطابق عامل کیفی آمونیاک که توسط ۳۳۸ در سال ۱۹۸۵ تعیین شده میزان سمیت ‎٩113‏ در ام های مختلف تغییر می‌کند این عامل در محدوده |ام بین ۶/۵ الی ‎٩‏ و در درجه حرارت بین صفر تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد تدوین شده است که در جدول (پ.۳-۱) نشان داده شده است. ضمنا باید توجه داشت میزان سمیت آمونیوم (+114«) کم‌تر از آمونیاک (13]«) می‌باشد. جدول پ.۳-۱- مقدار آمونیاک کل (۱۲13) به منظور حفظ حیات آبزیان در درجه حرارت‌های مختلف (۱18/1) |۳۰۱| درجه حرارت بر حسب درجه سانتی‌گراد ,3 پ.۲-۱- صنایع آلاینده به منظور أشنایی اولیه و9 تعیین منشا آلاینده‌های موجود در رودخانه در نواحی صنعتی در جدول (پ.۳-۱) اطلاعات مربوط به صنایع آلاینده به طور اجمالی ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- سم لب کیف یآب در مصارف مختلف جدول پ.۱- ۴- اطلاعات مربوط به صنایع آلاینده نوع آلایندگی در اثر پاک کردن» عصاره گیری و پخت و پز میوه‌هاء موادی غنی از مواد معلقء کلوییدی و آلی در آب حل می‌شوند در اثر تغلیظ یا رقیق کردن شیرء جداسازی مشتقات شیرء ساخت ماست و پنیر» موادی معلق غنی از مواد آلی اعم از پروتئین و لاکتوز و چربی وارد فاضلاب می‌شود در اثر خبساندن غلات, فشردن آنها و تقطیر الکل موادی غنی از مواد آلی حاوی ازت و نشاسته و قندهای حاصل از تجزیه نشاسته را وارد فاضلاب می‌کنند و علف هضم نشده» خون» زواید پر مرغ و... منابع غنی از پروتیین و چربی را روانه فاضلاب کنند در اثر عصاره گیری و تغلیظ ملاس, تغلیظ عصارهٌ ساکارز, آب‌های انتقالی جهت شستشوی نیشکر و چغندر موادی حاوی شکر و پروتئین را وارد فاضلاب می‌کنند باقیمانده صاف شده یا آب‌های حاصل از شستشوء موادی غنی از مواد آلی شامل آلکولوئیدها از صاف کردن محصولاتشان» مخمرها و مواد جامد آلی و به ویژه(1301 را وارد آب سازند فاضلاب حاصل از فن آوری مواد با آب آهک و آب نمک و نمک‌های مس و آلومینیوم و زردچوبه و فلفل و... می‌تواند باعث تغبیر ۳1 و رنگ و(1301 آب فاضلاب گردد در اثر شستشوی شیشه ها با سود مایع و یا شستشوی تانک‌ها و میکروب‌ها و مخازن ذخیره شربت باعث الودگی فاضلاب در اثر تغییر [ازیاد و یا معلق شدن مواد غنی از (701] می‌شوند در اثر دباغی کردن با آهک. مواد آلی چربی دار و انواع سولفورها و کروم را وارد فاضلاب کرده, در ضمن باعث بالا رفتن سختی آب و به هم خوردن 011 محیط نیز می‌شوند در اثر پخت الیاف و شستشوی آن و رنگرزی الیاف باعث بالا رفتن درجه قلیاییت. درجه حرارت و معلق شدن مواد آلی الیاف و بالا رفتن میزان مواد رنگی معدنی و آلی در فاضلاب شوند در اثر شستشوهای متوالی موادی از جمله سورفکتانت‌هاء فسفات‌ها و ابتیکال برایتنر و بیلیچ‌ها را وارد آب فاضلاب می‌کنند در اثر واکنش گاه‌های" پخت ماهی و سانتریفوژها و آب حاصل از شستشوء مواد غنی از(301] را وارد فاضلاب می‌کنند در اثر خیساندن و آبکش برنج مواد غنی از (1301 که بیش‌تر نشاسته می‌باشد را در فاضلاب وارد می‌کنند در حوضجه‌های آبکاری غیر از مواد معدنی از سیانیدها استفاده می‌کنند که خود عامل بزرگی در آلودگی آب‌های زیر زمینی است و نوشیدن آن توسط انسان یا حیوان عوارض جدی را به همراه دارد. ۸۳ یی روش کاهشس آلودگی استفاده از صافی‌ها و عبور دادن فاضلاب روی حوضچه‌های شنی و خاکی هوادهی فاضلاب یا عبور دادن آن از استفاده از آشغالگیرء و روش ته‌نشینی در حوضجه‌ها یا نهایتا عبور از صافی‌های مکنده مصرف مجدد پسماند جهت خوراک طیور و انعقاد و ته نشین کردن آلودگی در دادن فاضلاب از رزین‌ها وتنظیم 011 آب فاضلاب تنظیم1ام فاضلاب و عبور دادن آن از صافی‌ها خنثی سازی فاضلاب و تعدیل ام آن؛ ضمن ته‌نشینی فاضلاب در حوضجه‌های آرامش خننی‌سازی» تصفیه زیستی» هوادهی و عبور فاضلاب از صافی‌های شنی و خاک عبور دادن فاضلاب از صافی‌های رزینی و مکنده ته نشینی در حوضچه‌های فاضلاب و یا تبخیر تمام زواید عمل انعقاد توسط آهک و لخته‌سازی نشاسته و جداسازی آن از آب تصفیه شیمیایی مثل استفاده از اکسید کننده‌هایی مانند هیپو کلریت سدیم یا عبور از رزینهای آتیونی می‌توان بون سیانید را زو -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فر آیندهای موفر ست ۲ ار ما بر کیفیت آب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ - فرایندهای موثر ب رکیفیت آب ۸۷ پ.۱-۲- فرآیندها و مشخصه‌های فیزیکی پ. ۲- ۱-۷ آماده سازی ساختگاه با توجه به اهداف ساخت سد عملیات آماده سازی ساختگاه (برداشت خاک سطحی و جمع‌آوری الوار و درختان) ممکن است تاثیر مهمی بر کیفیت آب بعد از ذخیره شدن آب داشته باشد. تغییرات ریخت‌شناسی می‌تواند بر مشخصه‌های هیدرولوژیکی و لیمنولوژیکی مخزن شامل سطح دریاچه, حجم» عمق متوسط عمق حداکثر» نسبت گسترش خط ساحلی و طول بادخور اثرگذار باشد. فرمول‌ها و محاسبات مقدار این مشخصه‌ها و سایر مشخصه‌های مربوط در جدول (پ.۱-۲) ارائه شده است. تولید زیستی» تنفس» تجزیه و سایر فرآیندهای موثر بر کیفیت آب به طور مستقیم یا غیرمستقیم به ریخت‌شناسی مخزن بستگی دارد. مشخصه‌های مورفومتریک هم‌چنین بیان کننده و ز نشان دهنده شرایط پ.۳-۱-۲- مسخصات مورفومتریک (هندسی) /هیدرولوزیکی عمق متوسط: 7۸ جدول پ.۱-۲- روابط فیزیکی, شیمیایی» مورفومتری و هبدرولوزیکی| ‎|٩ [(67.20 ۱ 503.57(01)] (283 )3.981۳ 0 ۱000 افزایش چگالی در اثر مواد محلول افزایش چگالی در اثر مواد معلق سرعت سقوط (قانون استوکس) ک گرانروی )6 ۰7 5.31 00917 ۱0 شاخص رسویگذاری ۷ < حجم مخزن در تراز نرمال (مترمکعب) ۸ < سطح مخزن در تراز نرمال (مترمربع) عرض متوسط: ۷۳-۸/۲ 1 < طول مخزن در تراز نرمال (متر) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸/۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ طول خط ساحلی: [2)2۸(75]/ با < 0 بآ < طول خط ساحلی (متر) عمق متوسط زیرلایه (متر): (م7/+7)1-72< 72 0 *عمق حداکثر مخزن در تراز نرمال (متر) <عمق متوسط (متر) 1 *عمق ترموکلاین (متر) 5 )7-507 ۸ < سطح مخزن در تراز نرمال (مترمربع) زمان ماند هیدرولیکی: ۷/۲ < ۲ ۷ < حجم مخزن در تراز نرمال (مترمکعب) بر ۷) < بده خروجی از مخزن (مترمکعب بر ثانیه) 7 ع 0 0-۷ ) < متوسط نرخ ورودی برای سیل منتخب (مترمکعب بر ثانیه) عدد فرود چگالی: (10۳/)7۷ 320۳ را ۲ < طول مخزن در تراز نرمال (متر) 1 1 دم امه ۸۷2 0 > 0 م -اختلاف چگالی بین جریان ورودی و سطح مخزن م < چگالی سطح مخزن (کیلوگرم بر مترمکعب) «ز) * بده ورودی به مخزن ۷ <عرض جریان در محل ورود به مخزن 1 ۳۱۳۳۵ - | -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ - فرایندهای مونر ب رکیفیت آب ۸۹ ۳ ععد فرود چگالی در محل فرو رفتن جریان اشباع اکسیژن محلول: [(۳/44.3 -10)1 5.25۷ + (45.93 + )۱ 1403۷ 117-13 7.7]آمه ع ۲0 > تراز از سطح دریا بر حسب متر تأمین اکسیژن: تعداد روزهای موثر ( 1(0) در تامین اکسیژن در شروع لایه‌بندی 10 > تامین اکسیژن در شروع لایه‌بندی (میلی گرم بر لیتر) < عمق متوسط زیرلایه 0 |۵۸ < نرخ تغییرات کمبود اکسیژن در زیرلایه (گرم بر مترمربع بر روز) آمونیوم غیره یونیزه: 0 +0 / ,۲0 + 0 ام 2729.92/7 +۱)009019 1/۵ +1- ۱۲۱ ) < بده فاضلاب ورودی برحسب مترمکعب بر ثانیه 0 <بده ورودی بالادست برحسب مترمکعب بر ثانیه ) < غلظت مجموع آمونیوم برحسب نیتروژن در فاضلاب ورودی برحسب گرم بر لیتر ر) < غلظت مجموع آمونیوم برحسب نیتروژن در جریان ورودی برحسب گرم بر لیتر ام <اام آب پایین‌دست فسفر فعال قابل حل!: ٩] )0.4-0.5( 0 فسفر کل پ.۲- ۳- کاربرد روابط تجربی در تعیین لایه‌بندی یکی از عواملی که می‌توان لایه‌بندی را با استفاده از عوامل آن پیش‌بینی کرد اختلاط است که به شرایط هیدرولیکی و ریخت‌شناسی مخزن وابسته است. این عوامل شامل حجم مخزن, شکل تقریبی مخزن و جریان در داخل مخزن می‌باشند. در این ارتباط پژوهشگران زیادی بررسی‌هایی را داشته‌اند و دو معیار زیر را معرفی نموده‌اند. ۳۵۵005 1۵2011۷۵ عاماناامگ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ پ.۱-۳-۲- معیار عکس زمان ماند در این معیار درصورتی که شاخص عکس زمانی ماند کم‌تر از عدد ۱۰ باشد. لایه‌بندی در مخزن رخ می‌دهد. رابطه آن به شکل زیر است [۱۱]: ۷ هه که در این رابطه: 0- جریان سالانه بر حسب مترمکعب بر ثانیه ۷- حجم مخزن بر حسب مترمکعب 0 - ثانیه پ.۲- ۲-۲- معیار عدد فرود در این معیار در صورتی که شاخص عدد فرود کم‌تر از ۰/۳ باشد پدیده لایه‌بندی رخ خواهد داد [۱۱]. که رابطه آن به صورت زیر است: (/320)1.0/113- ,۳ ا- طول مخزن بر حسب متر )- متوسط جریان سالانه بر حسب مترمکعب بر ثأنیه ۷- حجم مخزن بر حسب مترمکعب ۸- مساحت مخزن بر حسب مترمربع | متوسط عمق مخزن بر حسب متر (۷/۸) عدد فرود چگالی به صورت زیر نیز تعریف می‌شود و برای مقادیر کم‌تر از ۰/۳ لایه‌بندی رخ خواهد داد. 5 /1/110/۷11)< ۲ (م/م6)۸ < "۵ 0 - اختلاف چگالی در عمق (برحسب کیلوگرم برمترمکعب) ۵ *چگالی آب (برحسب کیلوگرم برمترمکعب) پ.۳-۳-۲- ابعاد فیزیکی مخزن طبیعی است که میزان پایداری لایه‌بندی حرارتی در یک مخزن با انرژی یا کار مکانیکی مورد نیاز چمت اختلاط آب داخل مخزن بستگی دارد. به عبارت دیگر این انرژی همان انرژی است که یا از شکل‌گیری لایه‌بندی جلوگیری می‌کند و یا لایه‌بندی شکل گرفته را به هم می‌زند. در این شرایط هر چه اندازه مخزن بزرگ‌تر باشد نیاز به انرژی بیش‌تر و در نتیجه لایه‌بندی پایدارتر است. بنابراین پایداری در مخازن کوچک‌ترء کم‌تر از پایداری در مخازن بزرگ‌تر است. نتیجه آن که انرژی لازم جهت به هم زدن پایداری» تابع اندازه مخزن یا یه عبارت دیگر حاصلضرب مساحت مخزن در تراز نرمال در عمق متوسط مخزن است. -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۲- ۴-۳ - اقلیم و عرض جغرافیایی از دیگر عاملی که می‌توان در پیش‌بینی‌های اولیه از آن استفاده کرد اقلیم و عرض جغرافیایی محل سد است. اقلیم و عرض جغرافیایی محل سد بر تمایل مخزن به شکل‌گیری لایه‌بندی موثر است. به طور کلی در مراجع» حالات مختلف لایه‌بندی را با توجه به عرض جغرافیایی ارائه داده‌اند که از آن جمله می‌توان به روش وتزل اشاره کردکه برای مناطق با تراز کم‌تر از ۱۰۰۰ متر به صورت زیر می‌باشد: عرض جغرافیایی ۰ تا ۲۵: شکل‌گیری لایه‌بندی حرارتی بلند مدت و یا لایه‌بندی حرارتی کوتاه مدت به ارتفاع محل سد بستگی دارد. در ارتفاعات پایین‌تر مخزن تمایل به شکل‌گیری لایه‌بندی بلندمدت و در ارتفاعات بالاتر مخزن تمایل به شکل‌گیری لایه‌بندی کوتاه مدت دارد که درحالت اخیر به علت ضعف لایه‌بندی» احتمال چند بار اختلاط در سال وجود دارد. عرض جغرافیایی ۲۵ تا ۴۰ در این شرایط به علت آن که درجه حرارت بالاتر از ۴ درجه سانتی گراد است. لایه‌بندی تابستانه" رخ می‌دهد و چرخش یا به هم خوردن لایه‌بندی" در مخزن در زمستان اتفاق می‌افتد عرض جغرافیایی ۴۰ تا ۶۰ در این عرض جغرافیایی در مخزن سد لایه‌بندی دوباره در زمستان و تابستان رخ می‌دهد و مخزن در پاییز و بهار چرخش حرارتی دارد. 6000 5000 414000 300 2000 1000 شکل پ. ۱-۲- نوع مخزن بر اساس عرض جغرافیایی و ارتفاع سد | ۱۱] عرض جغرافیایی ۶۰ تا ۸۰: در این عرض جغرافیایی» درجه حرارت هرگز از ۴ درجه سانتی‌گراد بیش‌تر نمی‌شود و در طول سال |- ۷۷/۵۲۱ 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ عرض جغرافیایی ۸۰ تا ۸۰ در این عرض جغرافیایی» معمولا سطح دریاچه (مخزن) در بیش‌تر اوقات سال پوشیده از یخ خواهد بود که محدود به مناطق نزدیک قطب و یا مناطق با تراز ارتفاعی بسیار بالا می‌باشد. چنان که قبلا گفته شد, موارد فوق برای مناطق با تراز ارتفاعی کم‌تر از ۱۰۰۰ متر از سطح دریا صادق است و در مناطق با تراز ارتفاعی بالاترء الگوی لایه‌بندی شبیه به الگوی مناطق باعرض جغرافیایی بیش‌تر می‌شود. نتایج مطالعات وتزل منجر به تهیه شکل (پ.۱-۲) شد که در کلیه رقوم ارتفاعی سدهای مطالعاتی قابل استفاده است. پ.۲- ۵-۳- پیش‌بینی ترموکلاین میان لایه منطقه میان رولایه و زیرلایه می‌باشد. در میان لایه پروفیل دما در عمق به شدت تغییر می‌کند که این پدیده انتقال عمودی گرما و مومنتوم و مواد داخل دریاچه را محدود می‌کند از این‌رو باعث جدایی مشخصه‌های هیدرولیکی» دمایی و بوم‌شناسی در دو لایه دریاچه می‌شود. عمق این لایه به دلیل وزش باد و ایجاد اختلاط و تبادل حرارتی در سطح دریاچه متغیر است. در دریاچه‌ها و مخازن واقع در عرض جغرافیایی میانی» عمق مفید میان لایه بین ۵ تا ۱۵ متر و اختلاف دما در آن بین ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌باشد. برای پیش‌بینی تشکیل ترموکلاین بدون نیاز به حل معادله مومنتوم و گرما می‌توان از رابطه تجربی زیر استفاده کرد [۱۱]: 3( -]] 1[ < عمق میان لایه (متر) ۲ <طول بادخور مخزن" (کیلومتر) ۰ ۸ ۳ ۰ یت ۵ ۳ ۰ ۰ ۰ ۰ ۲ ۰ ۰ و از بین عوامل فوق چهار عامل فسفر کل, غلظت کلروفیل 2 عمق دیسک سکی, اکسیژن‌خواهی زیرلایه در تعریف و تشخیص شرایط و حالت تغذیه گرایی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شکل (پ.۲-۲) رابطه شماتیک بین این عوامل ر با بارگذاری فسفر نشان می‌دهد. این نمودار نشان دهنده رابطه معکوس کلروفیل و دیسک سکی" می‌باشد که با افزایش غلظت کلروفیل در آب از عمق عوامل کیفی ارائه شده است. | - 0 2 - ۸۲101 می رود. -------- صفحهٔ بعد -------- فآ بندها: پیوست ۲ - فراب کلاس شاد موز ج کلاس غذایی ی موثر ب رکیفیت آب با ر گذاری ۱ ندتهای ‏ 2 مر ۱ ٍ با رگذاری ۲ص ده 0 رن ۱ 1 0 س ا سس 1 2۳۱ ۱ نس ۵۵ا ۸ ۱ غِ 50 اه ۳ و 33333 6۳۱ ۱ اکسیژن خواهی زیرلایه عمی دیسکه سکی کل پ.۲- ۲- روابط همبستگی شماتیک بین فسفرکل, کلروفیل2. عمق دیسک سکی و اکسیژن خواه زیرلایه یا بارگذاری فسفر [ ۱]| جدول پ.۲- ۲- سطح مواد مغذی زیست توده و توان تولیدی در دریاچه برای هر کلاس غذایی [ ۱] غذایی فسفر کل کلروفیل 2 عمق دیسک سکی | اکسیژن در لایه (میلی گرم بر مترمکعب) | (میلی گرم بر مترمکعب) (متر) (درصد اشبا ول پ.۲- ۳- حالت غذایی مخزن بر حسب غلظت فسفر کل ودیگر متغیرهای موثر در تغذیه‌گرایی | میانگین فسفر | میانگین سالانه | حداکثر کلروفیل | میانگین سالانه ۱ حداقل دیسک کل (میلی‌گرم | کلروفیل (گرم بر (میلی گرم بر دیسک سکی (متر) ۱ سکی (متر) بر مترمکعب) مترمکعب) مترمکعب) : ۹۳ عمقی ع( ۱ (درصد اشباع) -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ عوامل استفاده شده در این شاخص‌ها فسفر کل, غلظت کلروفیل 2 و عمق سکی می‌باشد. (د10)530(/10 -10)6 - (2151)50 که در آن: ( 10- عمق دیسک سکی (متر) 71- شاخص حالت غنی شدگی 1- برای 64 < (51 است که حداکثر مقدار گزارش شده است. 51 برای 6.4010 - ‎٩10‏ است که آلوده‌ترین حالت فرض شده است. رابطه [15 با کلروفیل 2۵ ویا غلظت فسفر به صورت زیر می‌باشد: [ د0.6811)0[11(/1 - 2. 04) -10]6 - (1 )151 [د48/7۳10) -10]6 - (2751)77 که در آن ‎2٩|‏ و 1۳ به ترتیب غلظت کلروفیل2 و فسفر کل بر حسب میکروگرم بر لیتر است. در شاخص غنی‌شدگی کارلسون محدوده زیر معرف وضعیت پیکره‌های آبی است: شاداب 5 > ]۲۹51 بینابینی 25-5 - ]۲5 مغذی 5 < ]۲5 سه شاخص فوق‌الاکر در مجموع می‌تواند به عنوان راهنما به کار گرفته شود ولی از مخزنی به مخزن دیگر و از فصلی به فصل ممکن است لزوما به خاطر وجود جلبک نباشد. در مجموع شاخص ([(ا2) |15 قابل اعتمادتر است. پ.۲-۴-۲- شاخص کیفیت آب! (۷۷01) شاخص اصلاح شده کیفیت آب برای ارزیابی اولیه کیفیت آب ارائه شده است. در این روش ساده براساس عوامل اصلی,ء کیفیت آب برای مصارف عمومی تعیین می‌گردد. مهم‌ترین عوامل کیفی مورد استفاده در این شاخص شامل, اکسیژن محلول, فسفر کل, کدورت» هدایت الکتریکی ویژه و کلیفرم مدفوعی است. این شاخص با رابطه زیر تعریف می‌شود: [14)50(75 .0 ۶ ۳۹۹۹۷۱۹۷۹۹ (۳۱5(5(مایی ۳ 3.8(1))/ 05 ۱۵]))0 - ۷0۵۲ 0- اکسیژن محلول (درصد نسبت به اشباع) 00 > کدورت (]]ل۱۷) ۳ فسفر کل (میلی گرم بر لیتر) 15-0 < کلی‌فرم مدفوعی (تعداد در هر ۱۰۰ میلی‌لیتر) 3 0۵1۷ ۷/۵167 | -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ < هدایت الکتریکی ویژه) میکروزیمنس بر سانتی‌متر در ۲۵ درجه سانتی گراد) از آن‌جا که اکسیژن محلول مهم‌ترین اثر را در آبراهه‌ها داردء بیش‌ترین وزن را در این رابطه گرفته است. درصد اشباع منعکس کننده دمای آب نیز می‌باشد. کدورت یا هدایت ویژه یا هر دوی آزها می‌تواند به کار رود. با توجه به مقادیر به دست آمده برای این - مقادیر بین ۲و ۳ بیانگر کیفیت قابل قبول برای آب می‌باشد. - مقادیر کم‌تر از ۲ بیانگر لزوم اجرای برنامه‌های مدیریتی در بالادست می‌باشد. - مقادیر کم‌تر از ۱ بیانگر نیاز به اجرای برنامه‌های مدیریتی در بالادست و انجام مطالعات برآورد مجموع بیشینه بار آلودگی روزانه است. در آب‌هایی که درصد اشباع اکسیژن ۱۰۰ باشد و فسفر کل و کلیفرم مدفوعی وجود نداشته باشد و کدورت و مقدار شاخص کم‌تر از ۲ خواهد شد و درصورتی که بیش‌تر این عوامل در آب افزایش یابنده مقدار شاخص کم‌تر از یک پ.۲- ۳-۴- شاخص شرایط عینی مخزن! (1. 07) شده است. در این روش به مخازن بر حسب درجه شواهد نامطلوب آن جریمه وزنی تعلق می‌گیرد. چهار عامل به طور جداگانه مورد سنجش قرار گرفته و سپس جمع آنها به عنوان شاخص 1.۳1 منظور می‌شود. 6 00۵1110 عاه] - | -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- کار برد مدل‌های هیضرودینامیک برای شبیه‌سازی مخزن -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پ. ۱-۲- کلیات در این بخش مدل‌های معرفی شده در فصل پنجم با جزییات بیش‌تر ارائه شده است و قابلیت‌ها و محدودیت‌های هر کدام به پ.۳- ۲- مدل ۲۷01415 این مدل که برای شبیه‌سازی کیفیت آب سامانه رودخانه - مخزن به‌کار می‌رود و توسط گروه مهندسی ارتش آمریکا تهیه شده است. این مدل شامل سه مولفه محاسباتی می‌باشد. مولفه مخزن (1۷01313514)» مولفه هیدرولیک رودخانه (5110) و مولفه کیفیت آب رودخانه (۷۷)014]۹50) مولفه‌های اصلی این مدل هستند. سه مولفه بالا را می‌توان به صورت منفرد و یا به‌طور مشترک با هم مورد استفاده قرار داد. مولفه مخزن سامانه را یک بعدی با مخزن لایه‌بندی شده و با اختلاط کامل فرض می‌کند. در این صورت از آن می‌توان برای مخازن عمیق با زمان ماند طولانی استفاده کرد. مولفه مخزن اثرهای انتقال جرم را در لایه‌های مختلف خروجی منظور کرده و قادر به مدل کردن عوامل کیفی متفاوتی است. مولفه هیدرولیک رودخانه روند یابی جریان را با روش‌های مختلفی (چون معادلات سنت و نانت. موج سینماتیک, ماسکینگهام؛ و پالس اصلاح شده) انجام داده و قادر به مدل کردن رژیم جریان‌های دایمی و غیردایمی است. بالاخره» مولفه کیفیت رودخانه قابلیت شبیه‌سازی تجزیه هوازی و انتشار ساده آلاینده‌های غیر واکنش پ.۳- ۱-۲- محدودیت‌های ۷۷075 همانند مدل یک بعدی ۱۱-آ۸لآ-۳.) مخزن در عمق به یک سری لایه‌های افقی تقسیم و در هر لایه افقی شکل گرفته اختلاط کامل مفروض است. بدین معنی پیش‌بینی تغییرات کیفی آب در جهات طولی و عرضی مقدور نبوده و عملا فرض می‌شود که کمیت جریان ورودی و آلاینده‌ها به‌صورت لحظه‌ای در سرتاسر لایه‌های فیزیکی» شیمیایی» و زیستی مورد نظر را می‌توان با اصل بقا جرم تعریف کرد. از آن‌جا که معادلات به صورت مجموعه بسته حل نمی‌شوند.ء امکان حضور خطاهای جزیی در توازن جرم محتمل است. روابط بوم‌شناسی و تعادل بین عوامل بوم‌شناسی به شکل ساده‌ای فرض و مدل شده است. بنابراین مدل نمی‌تواند رقابت بین گونه‌های مجردء پیش‌بینی تعداد دقیق گونه‌ها و تمامی فرآیندهای موجود در مخازن را بررسی کند. پ.۲- ۲- مدل 11۳0-50 پ.۳- ۱-۳- اهداف و ساختار مدل مدل (5)0-)1۳] برای شبیه‌سازی و تعیین آثار مورد انتظار بهره‌برداری از مخازن عظیم تدوین شده است. این مدل, بهترین راهبرد مدیریتی را از نظر کمی و کیفی با توجه به موارد و اهداف بهره‌برداری مانند کنترل سیلاب. برقابی, نیازهای شهری و کشاورزی تعریف هستند. در ۲1۳50 این مدل‌ها در هم ادغام شده و تعامل بین این دو در صورت عدم درخواست کاربر مشاهده نمی‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳.۰ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ پ.۲- ۲-۲- محدودیت‌های مدل محدودیت‌های مدل 1۳)5] به طور اجمال و فهرست وار در جدول (پ.۱-۳) خلاصه شده است. جدول پ.۳- ۱- محدودیت‌های مختلف مدل 11[05-0] (ویرایش ۱۹۹۰) حداکثر ۲۰ مخزن می‌تواند در سامانه باشد. (با آرایش موازی - سری) بالاترین نقطه کنترل حتما باید از نوع مخزن, تعریف شود. حداکثر ۴۰ نقطه کنترل در سامانه قابل تعریف است. پایین‌ترین نقطه سامانه باید یک نقطه کنترلی باشد. انتهای رودخانه در سامانه مخزن‌های متوالی حنما باید نقطه کنترلی باشده هم‌چنین محل اتصال دو رودخانه منشعب از دو مخزن متوالی باید یک نقطه کنترلی باشد. حداکثر سه مود؛ واسنحی, سالانه و درازمدت و تغییر جریان در مدل تعریف شده است. در مود سالانه داده‌ها حتما به صورت روزانه بوده و در شبیه‌سازی دراز مدت پریود زمانی داده‌ها بزرگ‌تر از روز اختیار شود. (ماهانه) در شبیه‌سازی درازمدت. داده‌های تشعشع و به‌طور کلی هواشناسی باید از نوع روزانه باشند و مدل اطلاعات ماهانه را قبول حداکثر ۲۰۰۰ روز (حدود ۵/۵ سال) در یک فایل به صورت هم‌زمان می‌تواند شبیه‌سازی شود. در تنظیم خروجی‌ها برنامه بسیار ضعیف می‌باشد و مدل پس‌پردازنده ندارد. حداکثر یک خروجی کنترل سیل! در مدل قابل تعریف است. یک سرریز بدون دریچه " در مخزن قابل تعریف است. سامانه آبگیری انتخابی مدل از دو برج آبگیر" و هر یک ۸ دریچه امکان‌پذیر می‌باشد. حداکثر ۳۰۰ المان طولی قابل تعریف است. حداکثر در سه موقعیت, امکان تخصیص جریان‌های محلی در بین دو نقطه کنترل تعریف شده در رودخانه مهپا می‌باشد. پ.۳- ۴- مدل ۲۷۷۸5۳6 مدل ۷۷/۸۹56 یکی از مدل‌های دینامیک است که قابلیت تحلیل مسایل کیفی را در گستره‌ای از پیکره‌های آبی متعارف چون است که برای ارزیابی اثر آلاینده‌های معمولی و سمی و چگونگی انتقال آنها در پیکره های آبی به کار گرفته می‌شود. شبکه مدل از یک سری احجام کنترل یا المان‌هایی تشکیل شده که در مجموع معرف ویژگی‌های فیزیکی در پیکره آبی است. شبکه ممکن است پیکره آبی را در عرض و عمق و طول تقسیم کند. المان‌ها در مدل ۷۷۸8۳6 می‌تواند یکی از چهار شکل (۱) لایه سطحی (۲) لایه عمقی, (۲) لایه کف روبی, و (۴) لایه کف زیری را به خود بگیرد. ابعاد اجزا و گام زمانی شبیه‌سازی با هم ارتباط مستقیم دارند. با دماء شوری» اکسیژن محلول, رسوبات چسبنده» رسوبات غیر چسبنده» ردیاب‌های پایدارن آلاینده‌های تعریف شده توسط کاربر, سموم, و مواد آلی مصنوعی را می‌توان با ۷۷۸۹5۳6 مدل کرد |11 01 ۳1۵0۵۵ - | ۱ رر5 171۳۵0۵ - 2 [[۷/۵ ۷/۵1 - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۳- ۱-۴ -محدودیت‌های ۷۷۸۹5۳6 مدل نمی‌تواند مواد قابل شناوری را مدل‌سازی کند. مدل برای واسنجی و تایید به داده‌های بسیار گسترده نیاز دارد. اتصال به مدل‌های هیدرودینامیکی چند بعدی بسیار دشوار است. مدل ۷۷۸5/۲6 توسط 1۸| توسعه یافته و از طریق سایت اینترتشی" قابل پ.۳- ۵- مدل ۳-01۸۲۷۷02 پ.۳- ۱-۵- قابلیت‌های سبیه‌سازی ۷۷2 - 0۳-01۸7 چگالی آب, محاسبات مربوط به دما در زیر سامانه هیدرودینامیک گنحانده شده و نمی‌توان و نباید آن را از فرآیند محاسبات حذف کرد. به لحاظ بررسی‌های کیفی آب عملا هر ترکیبی از عوامل کیفی را می‌توان در شبیه‌سازی منظور و یا از مرحله شبیه‌سازی حذف کرد. اثرهای شوری یا کل جامدات محلول بر چگالی و هیدرودینامیک فقط موقعی منظور خواهد شد که آنها نیز در مدول کیفیت آب مورد شبیه‌سازی قرارگرفته باشند. آلگوریتم مورد استفاده در بررسی کیفی آب کاملا مولفهار (مولفه‌ای) است و لذا به سادگی امکان اضافه کردن عوامل کیفی دیگر در قالب زیربرنامه‌های اضافی وجود دارد. اضافه بر دما در آخرین نسخه (نسخه ۲/۱) این برنامه - عوامل عمومی کیفی با آهنگ میرایی مرتبه صفر و یا یک / و یا سرعت ترسیب مشخص برای تعریف مولفه‌های ردیاب‌های پاپستار» زمان ماند هیدرولیکی» باکترهای کلی‌فرم و آلاینده‌ها به هر تعداد گروه جامدات معلق معدنی به هر تعداد مواد آلی محلول واکنش‌پذیر" گروه فیتوپلانکتون به هر تعداد مواد آلی دانه‌ای ناپایدار" گروه اییفیتون به هر تعداد مواد آلی دانه‌ای واکنش ناپذید" گروه (1301) به هر تعداد کل کربن غیرآلی آمونیاک هن کل ارتوفسفات یا فسفر محلول واکنش ناپذیر رسوبات آلی مواد آلی محلول ناپایدار حلالیت گازها اضافه بر موارد فوق می‌توان حدود ۶۰ متغیر را (شامل 11 706 06. 70 70۳ 1207۳ و غیره) از متغفیرهای حالت و خروجی مدل به صورت داخلی محاسبه کرد [۱]. دی اه خن اه ی رزیت 6 2-0 3- ]20([۵ 4-109 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳« راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ پ. ۲- ۶- مدل ]1۱۷11۳:۹۹ این مدل براساس ساختار یک بعدی است که بیش‌تر در مخازن وجود دارد و بدنه مخزن را به یکسری لایه‌های افقی تقسیم می‌کند که به طور عمودی حرکت می‌کنند تا تغییرات حجمی را که ممکن است در زیر لایه در اثر جریان ورودی یا خروجی رخ دهد. اصلاح کند. مدل دارای دو مرحله زمانی می‌باشد که یک مرحله زمانی روزانه ثابت برای دینامیک‌های ورودی و خروجی و یک مرحله زمانی متغیر ۱۲ تا ۲۵ ساعت برای الگوریتم اختلاط می‌باشد. از ویژگی‌های برجسته مدل دقت محاسبه نمک و درجه حرارت.» مرحله زمانی متغیرء تهیه ساختار مدل بر اساس تفسیر پدیده‌های مدل از یکسری موتورهای شبیه‌سازی تشکیل شده است که جداگانه پدیده‌های فیزیکی را از قبیل دینامیک‌های ورودی و خروجی و اختلاط در رولایه و زیرلایه را شبیه‌سازی می‌کند. پس از محاسبه عمق و ضخامت ترموکلاین» میزان اختلاط در لایه هیپولمنیون بوسیله زیر برنامه‌های ۳۳۲ [۳10-۸آ2] به دست می‌آید که در مراحل بعدی تاثیرات جریان ورودی و خروجی روی این پروفیل چگالی محاسبه می‌گردد. میزان رقیق شدن جریان ورودی و طول و ضخامت جریان افقی به‌وسیله زیر برنامه /1011].0۷ مدل می‌گردد. در آخرین مرحله حلقه روزانه, مدل تاثیرات آبگیری از مخزن از جمله ضخامت لایه آبگیری را توسط زیر برنامه 01[71۳1.0۷۷ محاسبه می‌کند [۱]. پ. ۲- ۷- مدل ]۷1۷1:115۸ این مدل نسخه ارتقا یافته مدل 1۷141۳:58 می‌باشد . در این نسخه قابلیت محاسبه میزان بار نمک در هر گام زمانی در داخل مخزن و خروجی از آبگیرها و سرریز به مدل افزوده شده است. هم‌چنین امکان محاسبه بیلان نمک در مخزن در هر گام زمانی وجود دارد. قابلیت مهم دیگر این مدل, منظور کردن غلظت رسوبات بار معلق علاوه بر دما و شوری,» در محاسبه چگالی آب می‌باشد که سبب بهبود دقت مدل در محاسبه لایه‌بندی حرارتی در مخزن شده است [۲۵]. این مدل در مخازن متعددی در سطح کشور به کار گرفته شده و نتایج قابل اعتمادی داده است. از جمله این مخازن می‌توان به مخزن سد رییسعلی دلواری» سد پانزده خرداده سد دوستی» سد کوثرء سد شهید مدنی و سد شوریجه اشاره کرد. پس از تامین داده‌های کافی می‌توان مدل را اجرا و نتایج مدل را با داده‌های موجود مقایسه کرد. اولین عمل را ممکن است با مقادیر پیش فرض عوامل مدل و ضرایب و عوامل اندازه‌گیری شده صحرایی پیکره آبی انجام داد. به عنوان مثال ممکن است از مقادیر ضرایب هوادهی, سرعت ته‌نشینی» و یا دیگر مقادیر پیشنهاد شده در مدل برای این عمل استفاده کرد. به‌طور قطع نتایج مدل انطباق بسیار ضعیفی با داده‌های موجود نشان خواهد داد. در این مرحله از کار عوامل مدل به‌گونه‌ای تصحیح و یا تنظیم می‌شوند که ۱- شیعتی, ۱۹۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 1 رد مدل‌های هیدرودینامه 33333333333333 بین خروجی مدل و م جدول پ.۳- ۲- نام آمونیوم کربن پری فیتون ۹01 اکسیژن محلول نیتروژن ارگانیک فسفر ارگانیک رسوب جدول پ. ۳- فرآیندهای غیر چسبنده ۱+۰۳ داده‌ها را -------- صفحهٔ بعد -------- «۴ جدول پ.۳-۳- نام مدل 135 11( 131۸1 0۱-0۸-1۷ 1- ]0۱-0۸ ۸-1 نا0)-ا0 ۱ 2- ]۲0۱-0۸1 5-(0۱131 0 ]1۸11 1230 15( (112/111:۱131:] 10 ۳۳5 1۳01 او دوه 11:۲-5] 11:۲۳-5] ۳1۹11 ۷11111 ۳121 113 ٩114‏ :]۸۸ 1۱15 070 0715 1715 25 اه۸نآ0) ۸10 ۸2 ۸4 (51:1-21 515 را بر را ار [00۱101([1] ۹ ها رد۱ دامنه کاربرد مدل‌های مختلف حوضه آبریز ‏ شبکه کانال راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سده در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) رودخانه ‏ دریاچه خورومصب مخازن مناطق ساحلی ای بزرگ دججششگت -------- صفحهٔ بعد -------- ی درودینامیک برای شبیه‌سازی مخزن و9 ۰- ۵- ویژگی‌های مدل‌های مختلف در زمینه مدل سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) ۱۸1 10 خیر رودخانه, خور و مصبء شبکه‌های کانالی ۱/10 10 با رودخانه, شبکه‌های کانالی 03۵ حوضه آبریز ‏ خیر حوضه آبریز, شبکه‌های کانالی 0/5 10 ۷۷ رودخانه, خور و مصب؛ 0 10 ۷۷ رودخانه, شبکه‌های کانالی 5 (2-00 ۱ ۱00 رودخانه دریاچه, خور و مصبء مخازن, مناطق ساحلی ار زار (9 | خبر رودخانه شبکه‌های کانالی 11:۸5 10 ۷۷ رودخانه, شبکه‌های کانالی مج 2000 ۱ ۱0۷ رودخانه. دریاچه, خور و مصبء مخازن, مناطق ساحلی ۳0۲۱۵۲ حوضه آبریز ‏ ۱0/۷۷ حوضه آبریزه شبکه‌های کانالی ند 10 ۷۷*۲ رودخانه, شبکه‌های کانالی ی 10 خیر رودخانه, خور و مصب. ناو 3-0۵0 ۱/۴ رودخانه, دریاچه, خور و مصبء مخازن, مناطق ساحلی [ساهناون 0‏ 1000 خیر مخازن و دریاچه‌ها 00 ۱-0 خیر رودخانه‌ها ۸4 ۱-0 ۷ رودخانه دریاچه, خور و مصب» مخازن, مناطق ساحلی ۹00 (۵00 00 رودخانه دریاچه, خور و مصبء مخازن, مناطق ساحلی 5 با 30۵0 ۷۷ رودخانه. دریاچه, خور و مصبء مخازن, مناطق ساحلی 0 10 خیر رودخانه, شبکه‌های کانالی 002 2-00 ۱0/۴ رودخانه, خور و مصبء مخازن 1150 حوضه آبریز ۷۷ حوضه آبریز» شبکه‌های کانالی ۷۳11 (0 ۱-0 ۷۷ رودخانه, خور و مصبء شبکه‌های کانالی ( 200 ۷۷ خور و مصبء مناطق ساحلی ۷۳13 3-0 ۷ رودخانه, دریاچه, خور و مصبء مخازن, مناطق ساحلی :511 :۱/1 حوضه آبریز ۷۷ حوضه آبریز» شبکه‌های کانالی ۲۸/۶ حوضه آبریز ۱ لا حوضه آبریزء شبکه‌های کانالی تاماهنا0 10 ۷۷ رودخانه, شبکه‌های کانالی 0 3-0 ۱0/۷ رودخانه, دریاچه, خور و مصبء مخازن, مناطق ساحلی ریت 10 خیر رودخانه, شبکه‌های کانالی او رد وه سامانه ۷ حوضه آبریز» شبکه‌های کانالی, رودخانه کل( سامانه الا حوضه آبریزء شبکه‌های کانالی 515 سامانه ۱0/۷۷ رودخانه دریاچه, خور و مصبء مخازن مناطق ساحلی افقی ۷۷ عمودی سیستم ‏ ۱۷1۱1۵40۱/5 [] < اجرا تحت سیستم عامل 111 006 101] آهه ۱+۵ | -0072071 -------- صفحهٔ بعد -------- ای راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدها یی جدول پ.۳- ۶- دامنه اطلاعات مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) ردیف نام مدل دامنه اطلاعات پیکربندی شبکه‌های شاخه‌ای ۱ 11 موقعیت نقاط اتصال پیکربندی شبکه‌های جریان شاخه‌ای ۲ 131۸1 هندسه سطح مقطع جریان گسسته‌سازی محدوده محاسباتی به شبکه نامتقارن ۳ بعد ۳ 4اساهناننن ری موه مکاسیای با یط مرن بای نیازمند فایل نقشه جهت ارتباط سلول و جریان به یکدیگر ۴ ۱-ا۸ا0-: طول و عرض مخزن تراز جریان‌های خروجی پیکربندی شبکه‌های جریان شاخه‌ای ۵ 1 0:0۸ هندسه سطح مقطع جریان زاویه شاخه‌ها در اتصال ۶ 2ساهتاونن0 سطح غِ ل ۱ ۱ مسیر رودخانه در پلان گسسته‌ساز ی محدوده به شکه‌های ۳ بعدی خط منحن ۷ 031-5 ری مود با یی بیط ی توپوگرافی بستر و موقعیت مرزهای جانبی بندی شبکه‌های جریان شاخها| ۸ 2۸110 پیگر. ی یی مرن ی ۱ ضرایب هندسی هیدرولیکی در سطح مقطع گسسته‌سازی محدوده به شبکه‌های ۳ بعدی خط منحنی توپوگرافی بستر و موقعیت مرزهای جا: ۹ ۱:1۱:11 توپوکرقی پستر و موقمیت مررهای جبی موقعیت ساختار کنترل ۱ نوع و تراکم گیاهان در نیزارها پیکربندی شبکه‌های شاخه‌این کانال ها و مخازن طبیعی یا مصنوعی توصیف کاربری زمین‌های اطراف بندی شبکه‌هاً بان شاخه‌ا ۱ ۳۳۳ پیکرب ی شبکه‌های جریان شاخه‌ای 1 هندسه سطح مقطع جریان نندی شکه‌ها دخانه و محجز.- ۱۲ ۱۱5 پیگر. که ای رو و ۱ گسسته‌سازی مخزن به مخازن کوچک‌تر پیکربندی شبکه‌های رودخانه و مخزن ۱۳ ۳/۸5 پروفیل سطح مقطع طول بازه‌ها و زاویه شاخه‌ها در اتصالات گسسته‌سازی مخزن به محدوده‌هایی با ویژگی‌های هیدرولوژیکی مشابه ۱۴ 113 ارتفاع, تراز و شیب هر محدوده نوع پوشش گیاهی هر منطقه گسسته‌سازی عمودی به نواحی اشباع و غیراشباع ارتفاع زمین ۱۵ :۱۸۱۴۵ پوشش گیاهی توپوگرافی زمین سطح مقطع کانال ۱ ضخامت پوشش بستر رودخانه و میزان تراوش آب تقسیم کانال مدل شده به محدوده‌های مشخص با عوامل ثابت ۱۶ 0115 محدوده نگهداری جریان ضرایب تبادل جریان رگ س_ -------- صفحهٔ بعد -------- ی بت ۳ - کاربرد مدل‌های هیدرودینامیک برای ادامه جدول پ.۳- ۶- دامنه اط ۱۷ 7/5( ۱۸ :]۵۸ نان ۱۹ را ار و زر ۲۳۰ 5 10013212171 ۲۳۱ 1 ۲۲ جدول پ.۳- ۷- اطلاعات هوان 1] ۱ 131۸ )[[ ۲ ۲1-0] ۸] -] ۳ ۳۴ [ 14- ]۸ ن]0-: ۲1:0۸] 1 ۵ ۲۱-۵۸] 2 ۶ لاعات مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) دامنه اطلاعات گسسته‌سازی مخزن به محدوده‌هایی با ویژگی‌های هیدرولوژیکی مشابه نوع پوشش گیاهی هر منطقه پیکربندی شبکه‌های های جریان شاخه‌ای ضرایب تعریف کننده روابط عمق-بده و سرعت-بده پیکربندی شبکه‌های جریان شاخه‌ای تعریف بازه‌های جریان با مشخصات لازم متوسط عرض؛ ارتفاع و شیب جریان گرادیان حرارتی بستر جریان عامل سایه متوسط عرض, ارتفاع و شیب جریان گرادیان حرارتی بستر جریان عامل سایه شبکه داده‌های مربوط به ارتفاع در کل حوضه آبریز در صورت امکان فاصله هر زیرحوضه تا خروجی حوضه تعداد روندیابی در هر زیرحوضه پیکربندی شبکه‌های های جریان شاخه‌ای تعریف تمام نقاط کنترل ضخامت یخ در ساحل جریان و کانال اصلی مناسی مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) مقادیر به صورت روزانه و یا تناوب کم‌تر ضریب تبادل حرارتی سطحی ساعات آفتابی کل بارندگی دمای خشک فشار بارومتریک دمای خشک دمای تر فشار بارومتریک بارندگی دمای هوا ۱*۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱*۸ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهاء 4 جدول پ.۳- ۷- اطلاعات هواشناسی مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) نام مدل دامنه اطلاعات سرعت و جهت باد متغیر با زمان 03-5 دمای تعادل روزانه ضریب تبادل حرارتی سطحی روزانه مقادیر به صورت روزانه و یا تناوب کم‌تر سرعت و جهت باد متغیر با زمان (2/111:۱131(] :]| بارندگی بارندگ ۱15 اطلاعت بارندگی از تجهیزات اندازه‌گیری بارندگی دمای هوا تشعشع موج کوتاه خورشیدی 115 دمای نقطه شبنم پوشش ابری توان تبخیر و تعرق ٩[[[:‏ :]۸۸1۳ اطلاعات هواشناسی و بارندگی بارندگی (روزانه با فرکانشهای بالا جهت محاسبات طوفان) پوشش ابری دمای خشک 2 آه۸نآ0) دمای تر سرعت باد ؛ عرض جغرافیایی, ارتفاع, دمای میانگین سالانه در ایستگاه دمای هوا تشعشع موج کوتاه خورشیدی در سطح زمین میانگین روزانه ارتفاع خورشید ۳15 بر ان با وان عرض جغرافیایی, ارتفاع» دمای میانگین سالانه در ایستگاه دمای هوا تشعشع موج کوتاه خورشیدی در سطح زمین تا ۸ ۹ شد . ۰ او بس کورسیای برون ری میانگین روزانه ارتفاع خورشید میانگین بارندگی در سطح حوضه توان تبخیر و تعرق در سطح حوضه ]010۱۸01([:[ بزرگ سا -------- صفحهٔ بعد -------- ی ت ۳ - کاربرد مدل‌های هید رودینامیک برای سبیه‌سازی مخزن 333333333 جدول پ.۳- ۸- اطلاعات کیفیت آب مدل‌های مختلف در زمینه مدل‌سازی کیفیت آب (مهاب قدس ۱۳۸۵) ردیف نام مدل دامنه اطلاعات ۱ 7 غلظت عوامل در بالادست و ورودی های فرعی ۲ غلظت عوامل کیفیت آب در منابع نقطه‌ای (روزانه یا ماهیانه) غلظت عوامل کیفیت آب در مرزهای بالادست ۳ 0-0۸-۱1 غلظت عوامل کیفیت آب در جریان‌های ورودی ۴ غلظت عوامل کیفیت آب در مرز بالادست 001 عوامل ۳ مقادیر بده در شاخه‌های فرعی ۵ غلظت عوامل کیفیت آب در مرز بالادست 02 9 عوامل یفیت آب در ای فرعی ۱ غلظت عوامل کیفیت آب در منابع نقطه‌ای و غیرنقطه‌ای 1:۳۵ عوامل هراصع غلظت عوامل کیفیت آب متغیر با زمان در مرز بالادست ۷ 1131 مواد مغذی و آفت‌کش‌ها در رسوبات خشک و تر اتمسفری ۸ غلظت عوامل کیفیت آب در مرز بالادست 075 فلاکس پراکندگی در مرزهای پایین‌دست ۹ غلظت عوامل کیفیت آب در مرز بالادست. اقاهناه 9 عوامل یفیت آب در ای رعی_ ۱ شرایط مرزی پایین‌دست ۱۰ دمای متوسط روزانه آب در مرز بالادست 5 وس 92 2 دمای متوسط روزانه اب در شاخه‌های فرعی (ه 550 دمای متوسط روزانه آب در مرز بالادست اه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجعق )۱۱ منابع و مراجع ۳ رضایی بنیس» نادر» «نگرش سیستماتیک بر الگوهای بهره‌برداری از سدهای کشور و مدیریت کمی و کیفی بهره‌برداری از سد»» پایان‌نامه کارشناسی ارشد.ء دانشگاه صنعتی امیر کبیر» ۰.۱۳۷۶ ۴ واردی» سید ابراهیم» «بررسی بار فسفری رودخانه هراز در اثر فعالیت‌های آبزی پروری» هفتمین سمینار بین‌المللی مهندسی رودخانه»» دانشگاه شهید چمران اهوازء بپهمن ۱۳۸۵ ۵- دستورالعمل پایش کیفیت آبهای سطحی (جاری)» نشریه شماره ۵۲۳ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور- وزارت نیرو. ۶ راهنمای کنترل کیفیت در مراحل مختلف تصفیه آب آشامیدنی, نشریه شماره ۰۱۷۹ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ۰۳۷۷ ۷ استاندارد کیفیت آب آشامیدنی؛ نشریه شماره ۲۳-۱۱۶ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ۰.۱۳۷۱ ۹۷۵1۷ ۷۷۵1۵۲ ۲۵60۳۷۵1۲ نعافعل 200 ۳۵۱۵۵ ,۳۸۵۱۳۳۹۶ کم عصومن) موش کنا -8 ۰ از 30 ,[1110-2-120 |۵۵ ۳۵۱۵۲ 5 ,۵۵6118 02110 ۵1۵۲ 1۵۳ 1۳۵۹۵0۳ 200 ۲1۶۵۵۵۵6۹8 ما۱0 کبک ملسا ,۱/۵۲۵۰ -9 ۰ ,6۲5 ۲۳۹۵|51 7 ,۷1000۳2۷-1 006118 ۵1-۵۵10 ماگ م0۵0۵ 5100 -10 4 ,۲01161۵05 ,1۵1۳۵۵ م3108 ۸.۸۰ 1۸17۹ ,|00۳۵ داز 200 هب0 ۷/۵167 ۲۳.۰ ,۱:0 -۱ | 09090 ,6011105 11۳۵۲ م[1۱/1 1۳1۲ 40۷610018 1۵۳ |۳۳۵۵ ,99-007-- ۳۳۸-۹41 -۱2 51۳3111102110010 1۳0۵1 ۵۲و 000هام نک هه ۱/1۵1 مقصاعگ ناسا 200 010,60 -13 ۰ مع[ |۱128 17101۷0۹1 ,310.۷۰ ۲۵۵۰ 160 ,11۵۵۵۵۵۹ 1 ۳۹6۲۷۵۱۲۹۰ 200 کععاها ,20۵ عع لب 101۵ 002 ۹۵1 ,۳۳۸۵-۹22-00-001 -14 ۰ ]207 ,6۵11100۰ ۰ 200 10۳26560 5.۳۰ ۵282660 عع6لها اه فعا0 ۳۳ ۱.۰ |۷۵ ماع هه ۵ عماها او مدای -۱5 ۵0 ۰ ۲۵286136 66۳۷۵/۲۹5 20 ععاها 1۵ 121100 م1020 7 ۷۵۱ ۵20660 ععلها ام عصناعلنی -۱6 6 .60 300 830۵10 ۱6 م0۵ ۳۵ ۱.۹۳۵5 ما 32206 ناه ۷۵۵۲ 100۲ ,9 |۷۵ ۵2۵266 ععلها که عداع0 ی -۱7 111 :61165 120 11۵۷ .1997 ,۵۳۵۹۵ ۳۵۵۳۵۵ ک 00۱۲۵ مع0ل. ۳۵0۰ 34۰ م۸ 80۵۹۳۵۰ ۸۱ -۱8 ۰ ,95 |۷۵ ,00110110 ۳۵۷1۳۵۵۵۵ ,۹۳25 ۲۵۵۱۵۵ ۵۵ 10261 200 ۲۱۵۳۵112۵00 ] ۹6۱666 ۳190۷16۲ .79-387 00.3 1۳۵۱۰ ۲۵00۷۷ ۵ 160 کاا 15 1۳۵۳۵ کب0 005 ۵۲ بصازانم12ن۸۵ ۵.۵.۱996 |۳۵ ۱1۳ -۱9 269-۰ ,142 ع اب۸020 ۹0160066۰ ۳۱0۷1۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ [۲۵ 0۷1۳۵۲۳۵ ۳۵ ۵11۳۵11۳۵ 10۳ داعلم 1 1208 ا ال 1123050-1991 با 200 ۵ ,۷۶۱۱۵ -20 [نبا60 0۳۵6 601۳۵/۳۵۰ 200 230020106 ۱۷1۵۳6 ۵۰)۵(۰ ۱۷۵ 1۰ :1۵ اقا ۵۳۵6 اه کامعای 9-۰ .0006113800 ,۱۱۳۵16۳5۰ 0۲ 85 200 ۲۵۳۲ [۵ع 01 0 1992 - 0 اع 52 ۷.0 ۵00 ماما یگ ۱1010 0 بل 0 ۳ بالها1] -21 61-1 ,89 ,507 ۳۳۵۵۰ .انا ۱۵۰ 3111۳000 1۷۰ 13 ععف جاک ع ۵1۵ 2 ۱۵ ععصها۵ ۲ 40 5دا02ع 6۷1۳۵۵۳۵ ,۱۵۹۲۰ ۵۳۳1۵۵ حا1۵] ۵06 اهاعاه ۵ ۱0۵۳۵۹ معا ,1-1991 نکاما -22 ۷( ۱ ۲3۳1۳۵ حاک1 1۵۶ ۳۵۵۵ 2010۷ ۵ ۳20121100 1۷ :۵ ۵[ 10۱۵۵۲ 200 حصحل اه کامعاله ۰۵۷۱۳۵۵۵۵ 1980 - لها ۳۰ 200 ۸.۵۰ بجعاجم۷ -23 ۰ 6066 ۸00۵1 ۳۹ بااباظ 6۵۳0۳ فاعم دمم 20 فاص م0 61 ]6۷1۳۵۲۵۲1۵ ۵۲ ۳۵10۵ .1992 دل30ه ۱۱۱ م۸ ما۵0 کل بلاا ما0 24 [ ۳۷1۲۵۵۵ 60۵02802 1۵ کاع[م۲م 0۵1121100 غاد ۵ ل#عزام‌مرد که امعم حددکه ۰( 11121128611601 060 201016 ۵۵818 1۵۲ عل یه [۵ 3۳۳۵۵ :1992 060 11 200 ۷/۵۳۹ ۰۰ ۸۷ ص۷۳۵ -25 ۰ ,0۳5 ۳۷15 دما بکعز 11۹ 160۲ 200 ۷۵1۳۹ [۵110۵ ۱۳۲۵۳ [[111 02 ۷۵ با0 00۳ ۱100 وم ما۷۵ اهاماق1۱0 1989 ۷۷.۷ بمعل ما۲ -26 0۷۷ ,۵111008 07 ل20 11۷۵۵۵۵۵ دزفهتا ۸6۲ 3 رد۷ ۷/2سا ۸ اب-0 عطا اه دزحه۲* (2002) .5 بدال ۷۷ -27 قفا ,۵۲۲۳۵ ۱۷0۵11۵۵ ۱۱۷۵۲۵1۵۵ وخ ادا ۲۳۵۵۱ 200 ,۳۵۵۵۵۵ ,|۱۷۵۵ ناهن ۰ با 28-۸۵ وال یکدی ۷ 11 116 0۲ ۱۷1۵20061 200 ۱۵۵۵۱۵ بصاحه‌ ۸۱۷۵۳ از ۱۵۵201 نایک با بااهناگ -28 6 ,1۱۷۳۹۲۷ اباب یش جع ۷۷۵0 ناماد ۵0۵۱ ,(1۳۵) ۱۳م کم ول ما۸ 91 ,1116۳۲130۵ع1 ٩۷۳1۵66 ۷۷۵16۲ 40‏ ۵۲ 10۲۵۵ 9۵11 ۷۵16۲ آ0 0۵۳۱۵۵ ,1975 1006 16 ا0 ع 0۱۳ ]نع -29 75/440/۳۳۲ بذعاهاد ۵۵۲ 13۵ 1۵ ۷۷۵۵۲ 01۳۵۵ 01 3051۵1100 ۱۳۵ 1۵۲ 6 ,50۵۹ 200 ۷/۵۱۶۷ صطمول ۸ ماک چگ آ۵ 312 زر ۲۵۱ جااق0 - ۷/۵۵۳ .۸ 0۵0۵ -0د3 060 201016 ۳۵۵۵1۳۵ 1۵۳ ع0اجم [۵ ۳۵ 1992- 0000 ۲1۰ 200 ۱۷۵۲۵۵۶۹ ۹۰۷۷۵۰۰ ما۵ -1د3 ۰ ۳۵1905 15| مکعاز ما۹ ۱۳عط) 200 ۷3۵1۳۹5 7 ۵ 11۷0۳0۵16 دزحهظ ۸۷67 3 ۷۹10۵ 0۳-0۸-۷2 عطا) اه دزده۷ا* (2002) .5 داا ۷۷ -32 ها ۲۵۲۵۲۳۵۰ ۱۷۵۵۵۱۱۳۵ ۱1۶۵010۵6 یادا |۲۵ 200 محم ۳۳۵۵ ۷0۵4010 جاناه0 ۰ 26-۸0۵ ال خدی ۷ 4۰ ]باه ۲۳۸۰ 01110 مرمع -۵۵ ۵۵۵ - 0105 اد ناه ۷/۹۵۳ -3د3 ۰ ,۳۵۵۳۲ ,الا ,۷/110 ,۳۹00ال] 601 1 هه بجازاه0 ۷/3۵1۲ -34 6010 200 1۵۵61108 1اه ۷۵10۲ ۳1۵06 ان فعام ۳۳ ما |(۷ بش۸ ما0 1۳۵۳۳۵۵۵۰۶ ۷۰ ۸۵۵۳۲ -35 ,۷۵۲ 30۷ |۳۵ ۵ یگ ۱12۲06 با 200 00001165 بک 5113 ۷/۵۵۳ 0۵ م00 1۵۳ امعصمومل خممصه عمط -36 ۰ 0۳6[ 0012710 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- آ0 3۵۱۱ 151216 5 200 ۳1212 ۹۳۳۵۵216 ۳۵۳ ام م۳۳۵۱ ۷۶۵ ب ۰ ۰ 7) ۲۷216۳ 0۳] کعوزاعمن۶) ۰ ب 5 1220 127۶6 0۲ کع1 م۲٩ 0 .۲0 ۷( 0۲ ۹/1۵۹۷ 06۷15100 ناگ 51۳۵16216 1۵۲ 10 او 06 [1102عع1 200 ۳۵2166118 ۵ 8۳۵۲ 0 ۳0۷11۵۱ [ 1203016۵ آ۵ 85۲۵۲ 7 م0 ۷۷۵1۵۲ 10۳ 0011611۵5 ۳۳( 133 2011 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان «راهنمای مطالعات کیفیت آب مخازن سدهای بزرگ» با درنظر گرفتن تمام موارد و پدیده‌های محتمل در مخازن سدهاء راهنمایی کاربردی و مناسب با شرایط کشور و الگوی مناسب و هماهنگ برای مطالعات کیفیت آب می‌باشد. این راهنما بر اساس منابع و مراجع جهانی و هم‌چنین تجارب موجود در کشور تدوین شده و برای انجام مطالعات کیفیت آب در مخازن سدهای بزرگ. در مراحل مختلف مطالعاتی قابل استفاده است.