معلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. حمهوری اسلامی ابران معلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهور آدی نامه سا: ه‌های فضاکا ۰ نس وهای رز فشر دی شمطار ۰ ۴۰۰ معاونت نظارت راهبردی دفتر نظام فنی اجرایی 4 ,21111 ۷۷۵721711۳ ۱۳۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ریاست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور 2 ِ- : 8 : شماره: ۰ ار 1 ۳ کی بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران سا . تاریح: ی موضوع: آیین‌نامه سازه‌های فضاکار به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, موضوع ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره ۶۲۳۳۹/ت۳۳۶۹۷ه مورخ ۱۳۸۵/۶/۲۰ هیأت محترم وزیران) به پیوست نشریه شماره 2۰۰ دفتر نظام قنی اجرایی» با عنوان «آیین‌نامه سازه‌های فضاگار» از نوع گروه اول, ابلاغ می‌شود؛ تا از تاریخ ۱۳۸۸/۷/۱ به اجرا درآید. رعایت کامل مفاد این نشریه از طرف دستگاه‌های اجرایی» مهندسان مشاورء پیمانکاران و عوامل دیگر در طرح‌های عمرانی الزامی است. ولی در یک دوره گذار تا ۱۳۹۰/۱۲/۲۹ استفاده از دیگر آیین‌نامه‌های معاون برنامه‌ریزی و نظارش راهبردی رییس جمهور [و بوایشن لسن مورح ۳۵ ۱۲۳۸۸) زر ۳ ۹۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی خواننده گرامی دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه کرده و ان ر برای استفاده بهک جامعه م‌هندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی, فنی» ابهام» ایهام و اشکالات موضوعی نیست. از این رو از تُسما خواننده کرامی صمیمانه تفاضا دارد در صورت مشاهده‌ی ه رکونه ایراد و انسکال فنی مرانب وا به‌صورت زیر گزارس فرمایید: [ - تسماره‌ی بند و صفحه‌ی موضوع مورد نظر رامشخص کنید. ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح تسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۳- نشساتی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقلام لازم را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نشسانی برای مکاتبه: تهران» میدان بهارستان, خیابان صفی علی شاه مرکز تلفن ۲۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت ۳ ۱۷۷ 0 / -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- معاون نظارت راهبردی معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور برخود فرض می‌داند که مراتب سپاسگزاری و امتنان خود را به شرح زیر از زحمات تمامی آنانی که در پیشبرد این طرح حایز اهمیت ملی و جهانی تا این مرحله مساعدت. مشارکت و پشتیبانی نموده اندء تقدیم دارد. 0 _طرح حاضر با پشتیبانی‌های مدیران و مسئولان سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور وقت به انجام رسید. نظر مساعد جناب آقای ممهندس مهدی تفضلی» معاون محترم وقت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و پشتیبانی‌های ایشان در تدوین نشریه راهگشا بوده است. جناب آقای ممهندس سید اکبر هاشمی مدیرکل محترم وقت دفتر آمور فنیء زمان قابل ملاحظه‌ای صرف عملی ساختن این پشتیبانی‌ها فرموده‌اند. سرکار خانم ممهندس بهناز پورسیّد مدیرکل محترم دفتر نظام فنی اجرایی» از ابتدای مطرح شدن ایده‌های اولیّه تا زمان نهایی شدن کار همواره پشتیبان طرح بوده و با همفکری مستمر در جهمت امکان‌پذیری کار نقش موّثری ایفا نموده‌اند. در همین ارتباط همکاری‌های جناب آقایان مهندس علی تبار و مهندس سید محمود ظفری در سطوح کارشناسی و راهبری را یادآور می‌شود. درایت و توانمندی جناب آقای مهندس حمیدرضا خاسعی کارشناس محترم دفتر نظام فنی اجرایی در کسوت مدیریت پروژه, در به ثمر رسیدن تمامی تلاش‌های به عمل آمده نقش تعیین کننده و بارزی داشته است. در عین حال لازم می‌داند که از دیدگاه مساعد جناب آقای م‌هندس احمد شفاعت و زمینه‌سازی‌های به عمل آمده از طرف آیشان در ارتباط با تحقق طرح تدوین آیین‌نامه حاضر نیز یاد شود. 0 تدوین آیین‌نامهٌ سازه‌های فضاکارء برای نخستین بار در سطح جهانی و توسط متخصصان ایرانی, آرزوی دیرینهٌ استاد هشیار نوشین بوده است. وجود متخصصین ایرانی تراز اوّل در سطح بین‌المللی» در زمینهُ سازه‌های فضاکار نتیجهُ تلاش مستقیم با غیرمستقیم ایشان بوده است. اولین بارقه‌ها برای تدوین آیین‌نامهٌ سازه‌های فضاکار در سال ۱۳۷۳ نشأت گرفت و با تشویق و پشتیبانی‌های امیدبخش ایشان و کوشش‌های مجری طرح و اعضای محترم کمیتهٌ تدوین آیین‌نامه تا مرحله حاضر پیشرفت نموده است. ایشان در اوقاتی که همه ساله طی چند سال اخیر در کشور حضور یافته‌اند. در کمیتهٌ تدوین آیین‌نامه حضور فقال و موْثری داشته و با تقبّل ریاست کمیتهٌ تدوین آیین‌نامهٌ سازه‌های فضاکار علاوه بر مشارکت در تدوین» از نظر کیفی و کمّی نیز برکار نظارت ۰ جناب آقای دکتر شاهرخ مالک. مجری مسوْول پروژه و دبیر محترم کمیتهٌ تدوین آیین نامه سازه‌های فضاکارء از اوان تبلور ایده‌های طرح در سال ۱۳۷۳ و در سیر تکوین مطالعات تا نیل به نتیجهٌ پیش روء عملاً با اهتمام تمامء ایثارگرانه و خستگی ناپدیر» هم خود را وقف تحقق اهداف طرح نموده و با توانایی‌های بی‌بدیل توانستند این پروژه را برای نخستین بار در سطح جهانی و با همکاری متخصصان ایرانی در قالب قراردادی با معاونت پژوهشی پردیس دانشکده‌های فنی دانشگاه تهران به سرانجام مطلوب رسانند. در اینجا لازم است از زحمات چندین سالهٌ ایشان تقدیر به‌عمل آید. ۵ متخصصان عالیقدری که دعوت دبیر کمیته تدوین را برای عضویت در کمیتهٌ تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار صمیمانه پذیرفتند. به‌طور موّنری در این طرح همکاری مبدول فرموده‌اند. اعتقاد راسخ ایشان به اهمَیّت اهدافی که در طرح تبیین گردیده بود. -------- صفحهٔ بعد -------- منجر به نیل به اهداف طرح و توفیق در تدوین این آیین‌نامه گردیده است. اسامی این عزیزان در صفحات ویژهٌ معرفی کمیته محترم تدوین آورده شده و مجموعه کوشش‌هاء همکاری‌ها و همفکری‌های ایشان شایستهُ قدردانی ویژه است. ۵ پیش‌نویس متون آیین‌نامه حاضرء در چارچوب مرحلهٌ دوم طرح توسط اعضای محترم به شرح صفحات بعد به تفکیک به رشتهٌ تحریر درآمده است. اعضای محترم مشارکت‌کننده در تدوین متن پیش‌نویس علاوه بر حضور فعال در جلسات متعدد و خارج از شمار تمام روزه کمیته تدوین و جلسات متمرکز چند روزهٌ کارگروه‌های تخصصی, در تحریر متون آیین‌نامه مشارکت داشته‌اند. طی مرحله اول مطالعات طرح» پس از شناسایی نیاز مبرم به تدوین آیین‌نامه و احراز ضرورت انجام مطالعات در چارچوب مطالعات توجیهی و امکان‌سنجی لازم فلسفه حاکم بر آیین‌نامه تبیین» الگوهای مطالعاتی تدوین» حوزه و دامنه شمول کار تعیین و سرفصل‌های آیین‌نامه طراحی گردیدند و گزارش مرحله اول طرح» براساس دیدگاه‌ها و نتایج حاصله و مطروحه در جلسات مرحله اول کمیته تدوین» توسط مجری طرح و دبیر کمیتههٌ تدوین» دکتر شاهرخ مالک به رشتهٌ تحریر درآمد. مطالعات مرحله دوم شامل تدوین متن حاضر می‌باشد که طی آنء با توجه به ضرورت برقراری هماهنگی و حفظ همگونی در متون نهایی» مجری طرح و دبیر کمیتهٌ تدوین آیین نامه علاوه بر بازنگری فنی و ویرایش ادبی تمامی متون پیش‌نویس, گاه بازنویسی برخی از این متون را - شامل متون پیش‌نویسی نیز که شخصاً توسط مجری طرح تدوین گردیده بود - ضروری دانسته و در تدوین متن نهایی کوشش به‌عمل آورده است تا همگونی و همسازی ممکن و ارتباطات حتی‌المقدور منطقی بین فصول» بندها و پیوست‌ها برقرار باشد. 0 سایر اعضای محترم کمیتهٌ تدوین آیین‌نامهٌ سازه‌های فضاکار در جلسات شرکت فعال داشته و حتی در صورتی‌که در تنظیم و تحریر نوشتارهای پیش‌نویس آیین‌نامه فرصت مشار کت نداشته‌اندء با ارایه رهنمودهای با ارزش در هدایت. ارتقای کیفیت و روش‌شناسی مطالعات تأثیر به‌سزایی برجای گذاشته‌اند. ۵ معاون نظارت راهبردی از همکاری صمیمانهٌ تمامی این عزیزان قدردانی می‌نماید. محمد مهدی رحمتی معاون نظارت راهبردی بهار ۱۳۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- (محری مسوّول طرح متون پیش‌نویس و سایر فعالیت‌های ذیربط در تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۹ پیوست ۱- الف: نمونه‌هایی از سازه‌های فضاکار شبکه‌ای ۹ بند ۲-۱-۴- سازه‌های فضاکار شبکه‌ای * ویرایش پیش‌نویس‌های آیین‌نامه ۰ _نظارت عالی بر حسن انجام کار * تدوین پیش‌نویس‌های متون به شرح زیر: فصل دوم: مبانی طراحی * فصل سوم: کنش‌ها و بارهای موْنْر * فصل چهارم: طراحی مجموعهٌ سازه فضاکار *ه فصل هفتم: طراحی به کمک آزمایش * موارد تکمیلی فصول پنجم و ششم * پیوست ۷: شیوه‌های اجرای سازه‌های فضاکار * واژه‌نامه و نمادها * تنظیم و تجدید نظر فنی و ویرایش ادبی تمامی پیش‌نویس‌ها و اضافات و الحاقیات و موارد تکمیلی متون اصلی آیین‌نامه و تفسیرها * سرپرستی آمور ترسیم شکل‌ها و تنظیم جدول‌هاء فارسی‌نویسی شکل‌هاء تایپ, صفحه‌بندی و کنترل فصول متن اصلی و پیوست‌های ۲ تا ۸ و ویرایش و تهیه متون تکمیلی به‌ویژه در ارتباط با بندهای ۱۱-۲-۲۳ و پیوست ۲و بندهای ۸-۴ و ۳-۹۳۴ تا ۵-۹۴ تفسیر آیین‌نامه» پیوست‌هاء فهرست مندرجات. فهرست مراجع» واژه‌نامه» نمادها و برقراری هماهنگی و همگونی متون و ارتباطات مربوط -------- صفحهٔ بعد -------- (مجری مسوْول طرح (عضو) دکتر کریم عابدی (عضو) و (عضو) دکتر محمود هریسچیان (عضو) متون پیش‌نویس و سایر فعالیت‌های ذیربط در تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار * متون خلاصه فارسی و انگلیسی ٩‏ تهیه‌کننده متن نهایی گزارش مصوب مرحله اول طرح تهیه‌کننده متن نهایی گزارش مصوب مرحله دوم طرح * تدوین محموعه نوشتار تحت عنوان برنامه تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار * مدیریت طرح و مسوْول برنامه‌ریزی و هماهنگی امور اجرایی» پشتیبانی» تدار کاتی» روابط عمومی» زمان‌بندی و هماهنگی * مسوّول مدیریت کیفیت طرح * مشارکت فعال در کلیه فصول و همفکری در تبیین فلسفه و برنامه مطالعات فصول اصلی و تدوین پیش‌نویس بندهای ۱-۱-۴ ۴-۴ ۸-۴ ۹-۴ ۴-۶ ۵-۶ * قرائت متن آیین‌نامه و ارایه توصیه‌های بسیار مفید و رهنمودهای ارزشمند و همکاری همه‌جانبه در پیشبرد اهداف طرح در تمامی جنبه‌ها و به طور مستمر از * تدوین پیش‌نویس‌های: بندهای ۵-۴-۱-۲ تا ۸ * بند ۳-۶: طراحی اتصالات و پیونده‌ها * پیوست‌های ۲تا ۵ * مشارکت در سایر فصول به ویژه در فصل‌های چهارم و ششم * قرائت متون آیین‌نامه و آرایه توصیه‌های سودمند * مشارکت در تنظیم فصول و پیوست‌ها و چارچوب و فلسفه و برنامه مطالعات و مشارکت در تنظیم وآژه‌نامه و همکاری فعال همه‌جانیبه و مستمر و آرایه رهنمودهای ارزشمند *‏ تدوین پیش‌نویس‌های بندهای ۱-۶ و ۲-۶ (کلیات و طراحی اعضا) و بند ۹-۵-۳-۱-۳۲ ۰ قرائت متون و آرایه توصیه‌های سودمند و رهنمودهای آرزشمند و همکاری فعال -------- صفحهٔ بعد -------- 1 به ط [ مح< 1 1 [ مسوّولین تدوی مهندس سید محمود ظفری (عضو) مهندس سیداکبر هاشمی (عضو) شادروان دکتر علیرضا مهندس حمیدرضا (عضو ) دیگر اعضای محترم کمیته ت ر مستمر و موّئْر به پیشبرد |« مهندس سهیل آیرملو. ۱ در ضمن آقایان مهندس امید همچنین علاوه بر اعضای که دکتر سیّد رسول میرقادری ن ن متون پیش‌نویس و سایر فعالیت‌های ذیربط در تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار * تهیه پیش‌نویس بند ۱۱-۲-۲- بار باد ۰ برقراری هماهنگی با آرایه نشریات دفتر آمور فنی و قرائت متون و ارایه توصیه‌های سودمند و همکاری در آمور اجرایی طرح * قرائت دقیق متون و آرایه توصیه‌های سودمند از دیدگاه ویرایش ادبی و فنی *‏ مشارکت در جلسات و ارایهٌ رهنمودهای ارزشمند در تدوین متون و شیوه‌های ارایهُ آیین‌نامه * قرائت. بررسی و ویرایش دقیق علمی - فنی -ادبی متون ۰ آرایه توصیه‌های سودمند و رهنمودهای ارزشمند * همکاری همه‌جانبه و مور در تکمیل گزارش نهایی طرح شامل فصل‌بندی نهایی» رای نهایی» تهیه نمایه‌ها ۰ مشارکت و فعالیت سازنده در آمور اجرایی پروژه وین که با شرکت در جلسات متعدد عمومی و تخصصی کمیته تدوین و ارایه رهنمودهای | نداف طرح یاری رسانده‌اند» عبارت‌اند از: کتر عیسی سلاجفه, دکتر محمّدمهدی علی‌نیاء مهندس محمد کریمی و علی سماواتی در پیوست الف و دکتر بهمن طهوری در قرائت و ویرایش بند ۱۱-۲-۳ همکا بز در مرحله مقدماتی و تدوین برنامه عملیاتی آیین نامه همکاری و همفکری نموده‌اند. دکتر ری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه پبش‌زمینه و سپاسگزاری یر یره ۱ برنامه تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار م۳۹ نمادها| ۳۹ بخش اول: کلیات ب بر و۱ فصل اول : کلیات و و ۱۳0 ۱-۱ مقدمه ی یی ری ری ری ری ری ریب وروی یور ری یور ی یویر یرورپ ی ری یرو ویر ری یر ری یرورپ ۵ ۵ ۱-۱-۱ اهداف ری یویر یویر وروی رو یویر ۵اه ۳-۱-۱ تعاریف در ۱-۲-۱-۱ دسته‌بندی سازه‌های فضاکار یی یی رو وروی ویر رو ویب یور ور یوررب ۳ ۵ ۸ ۳-۱-۱ دامنه کاربرد یر ری یویر ری رو یویر یویر ویر ور رو ویر ور ورام ۱ ۴-۱-۱ سیستم واحدها وم ام ۵-۱-۱ نمادها و یر ری یی ری یور ری ری روا ۵ ۲-۱ مفاهیم بنیادین و مبانی طراحی یی ری یوررب ی ویر یر یور ۵ ۱-۲-۱ مبانی نظری و فلسفهٌ طراحی وم ام ۲-۲-۱ شرایط طراحی و کنش‌ها و یا ۳-۲-۱ مصالح وم ام ۴-۲-۱ پایایی یی ی یر یور ی ری ری ویو وروی ویر ویر وروی را ۵ نا ۵-۲-۱ فرم شناسی سازه‌ای ی ری یر ری ری وریپ ری یویر ری پر ری پر ری یر از ۵ ی ۶۱ تحلیل یووم 1 ۷-۲-۱ طراحی وان ۳-۱ مدیریت کیفیت و ویو وم 0 ۱ ۴-۱ اصول اجرا ۱۵ ۵-۱- اصول بهره‌برداری و نگهداری ۱ ۱ اصول مستندسازی ی ی را و۱ ۷-۱ سایر استانداردها و مدارک مرتبط با آیین‌نامه ۱ بخش دوم: طراحی ی ی ی ری ی ی ی ی ری ره فصل دوم: مبانی طراحی یا کار ۲ مبانی طراحی 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۱-۲ مقدمه رگا ۲-۲ الزامات بنیادین طراحی رهام ۱-۲-۳ اصول بنیادین یی ی یی بر ری ی ی را ی ۲-۲-۲ قابلیت اعتماد و سطوح اطمینان رهام ۳-۲-۲ عمر مفید طراحی و ۴-۲-۲ پایای و ۵-۲-۲ مدیریت کیفیت هر ۶-۲-۲ شرایط طراحی و ۱ ۳-۲ حالات حدی اه ۱ ۱-۳-۲ کلیات ساره ۱ ۲-۳-۲ حالات حدی نهایی ۱ ۳-۳-۲ حالات حدی خدمت‌رسانی ۱0 ۳-۳-۲ طراحی مبتنی بر حالات حدی ۱۳ ۴-۲- کنش‌ها و آثار محیطی ری رپ هار۵ ۱ ۱-۴-۲ دسته‌بندی ار هار۵ ۱ ۲-۴-۲ آثار ناشی از خستگی رگ ۳-۳-۲ کنش‌های دینامیکی ارگ ۱۱ ۳-۴-۲ کنش‌های وابسته به ویژگی‌های ژئوتکنیکی ۱0 ۵-۳-۲ آثار محیطی و ۳ ۱ ۶-۴-۲ آتش‌سوزی 1 ۷-۴-۲ مقادیر مشخصه کنش‌ها ۳ ۱۵ ۵-۲ مقاومت لازم و ضرایب بار هه ۱۵ ۶-۲ خواص مصالح رف ۱ ۷-۲ داده‌های هندسی دم ۱ ۸۲ تحلیل ۱ ۱۸۲ اصول مدل‌سازی ارگ ۵ ۳۸-۲ تحلیل استاتیکی رک ۳۸۲ تحلیل دینامیکی با که ۴۸-۲ تحلیل پایداری ۱۳۳۳ ۵۸۲ تحلیل آثار ناشی از آتش‌سوزی زگره ۲۳۲ تنم در در رد در رم در رد را رد در را هدنور شیپ یگتخیسگ لباقم رد تمواقم کا زا -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰-۲ مبانی شایدی (احتمال‌اندیشانه) طراحی ۳۳ ۱-۱۰-۲- مفاهیم پایه تاره فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موّثر ارگ ۱-۳- کلیات بر رها ۱-۱-۳ مقدمه ۳۳ ۱-۱-۱-۳ بارهای دارای منشأً بیرونی ار کارا ۳-۱-۱-۳ مدل‌های کنش‌های بیرونی رگا ۳-۱-۱-۳ کنش‌ها و شرایط موْثر رگا ۴-۱-۱-۳ بارگذاری و تحلیل رگا ۵-۱-۱-۳ مفاهیم ضرایب ایمنی ارو ۲-۱-۳ مدل‌ها و کمیت‌های نمایشگر آثار اندر کنش بار و سازه برد ۳-۱-۳ دسته‌بندی کنش‌ها رگم ۲-۳ بارهای وارده بر سازه فضاکار ار ۱-۳-۳ بارهای ثقلی ار ۱-۱-۲-۳ بارهای مرده کرو ۳-۱-۲-۳ بارهای زنده ۱۳ ۳-۱-۳-۳ بار برف رها ۱۵ ۲-۲-۳ بارهای ناشی از ضربه و بارهای ناشی از ماشین‌آلات دوار ورگ ۱۵ ۱-۲-۲-۳ کلیات سردم ۵ ۲-۲-۲-۳ پاسخ سازه هرد ۱۵ ۳-۲-۲-۳ تعریف و توصیف بارهای ناشی از ضربه و بارهای ناشی از ماشین‌آلات دوار فردس ۱ ۳-۲-۳ آثار ناشی از ارتعاش 0 ۴-۲-۳ بارهای اجرایی رگ ۵-۲-۳ بارهای ناشی از کنش‌های مرتبط با شرایط جوی ۱۳ ۱-۵-۲-۳ کلیات ۱۳ ۲-۵-۲-۳ آثار ناشی از تغییرات دما ۳ ۶-۲-۳ بارهای ناشی از برف زگره ۶-۲-۳ ۱-کلیات ۱۳۳۳ ۲۶-۲۳ بار برف وارد برزمین ۵۳ ۱۳ ۶-۲-۳ -۳- بار برف وارد بر بام و پوشانه سازه‌های فضاکار ورد را ۶2_۲۳ ۳۴۳- بارهای برف» بخ و انباشت آب باران و ی م۳ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۵۶-۲۳ ملاحظات کلی در تعیین بارهای برف مویکو ۱۳ ۷-۲-۳ بارهای تابع تغییرشکل و ۱۳۹0۴۳ را را تسشن فالتخا زا یشان راثآ ۳-۲۸ ۹-۲-۳ آثار ناشی از نامیزانی ۳۹ ۱۰-۲۳ آثار ناشی از پیش‌تنیدگی ار ۱۱-۲-۳- بار باد ۳ ۱-۱۱-۲۳ کلیات ۳ ۱۳ ۲-۱۱-۲۳ تعاریف ۴ ۱۳۹ ۳-۱۱-۲۳ روش‌های محاسبه بارهای باد نامرد ۴-۱۱-۲۳ مقادیر بارهای ناشی از باد ۳۳ ۵-۱۱-۲۳ بارگذاری باد بر سازه‌ها ۳ ۱۳ ۱۲-۲-۳- بارهای ناشی از زلزله ی ی و ور پر رازه ۱-۱۲-۲۳ مقدمه ی یرو یور یرو وروی ور ی یویر یویر ویر ویر ری از ۵ رز ۲-۱۲-۲۳ سطوح خطر زمین لرزه در طراحی مبتنی بر عملکرد ی ری یر از زد ۳-۱۲-۲۳ مشخصات زمین‌لرزه‌های طراحی ی ری زد ۵ ۴-۱۲-۲-۳- بارگذاری و تحلیل آثار ناشی از زلزله ردو ۵ ۳-۳- ترکیب بارها را فصل چهارم : طراحی مجموعه سازه فضاکار را ۹ ۱-۴ کلیات ۳ ۱-۱-۳ تعریف و ۳ ۲-۱-۴ سازه‌های فضاکار شبکه‌ای ۳ ۱-۲-۱-۴ شبکه‌های تک‌لایه(تخت) ۳۳ ۲-۲-۱-۳ شبکه‌های دولایه و چندلایه(تخت) ۳ ۳-۲-۱-۳ جلیک‌های شبکه‌ای ۳1 ۴-۲-۱-۴ گنبدهای شبکه‌ای ۳1 ۵-۲-۱-۴ سهلوی‌های شبکه‌ای 0۳ ۶-۲-۱-۴ هرم‌های شبکه‌ای یر ها ۷-۳-۱-۴ برج‌های شبکه‌ای رگم ۸-۲-۱-۳ سازه‌های فضاکار تاشو یی وی ی وی ری یی یرو ور یور رو او کلام ۹-۲-۱-۴ سازه‌های فضاکار شبکه‌ای مرکب ۴ ۱۰-۲-۱-۴- سازه‌های فضاکار شبکه‌ای با شکل آزاد رگا -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مندرجات اه ۲-۲-۲-۴ شبکه‌های کال یه ی 0 ۳-۲-۳-۴ شبکه‌های دو یا چند لاه سس ۸۴ ۴-۲-۲-۴ چلیک‌ها و گلیدها سس 0۴ ۳-۲-۴ قیاس به صفحه یا پوسته معادل ی ۵-۲-۴ تحلیل میزان حساسیت به تغییرات پارامترهای مور در طرح مس 0 ۶-۲-۴ ۱- طراحی سازه فضاکار شبکه‌ای از کل به جزع مس ۵ ۶-۲-۴ ۲- طراحی سازه فضاکار شبکه‌ای از جزء به کل مس ۵ ۹-۲-۴ نوع هم‌بندی سس 0۴ ۹ ۱۱-۲-۴- پیونده‌ها و اتصالات ی ی ۹۱۴ ۲-۴ ۱۵- قرم‌پایی ی و ۱۳۴ ۲-۴- ۱-۱۵ دسته‌بندی رویه‌های سازه‌های قضا کار ی ۱۵۳ ۴-۳-۴ شیوه‌های بافت و جایه‌چایی مس ۱ ۵-۳۴ نصب ی ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۴-۴ طراحی مبتنی بر حاللات حدی ۳ ۱-۴-۴ مقدمه ی ی ری یره ۱۱ ۲-۴-۴ حالات حدی نهایی ۱ ۱-۲-۴-۴ شرایط صحت‌سنجی ۱۳ ۲-۲-۴-۴ تر کیب کنش‌هاء آرایش بارها و حالت بارگذاری رکه ۳-۴-۴ حالت حدی خدمت‌رسانی ۳۳ ۱-۳-۴-۴ معیار های حالت خدمت‌رسانی ۳۳۳ ۵-۴- مصالح رها را ۱-۵-۴ فولاد سازه‌ای رگا بر ۱-۱-۵-۳ خصوصیات مکانیکی مصالح ۳۵ ۲-۵-۴ پیونده‌های کوین کاری‌شده ۵۴ ۱۳ ۳-۵-۳ پیونده‌های ریخته‌گری‌شده ۳1 ۴-۵-۴ مصالح پیچ‌ها ۳ ۱-۳-۵-۴ مصالح و مشخصات مکانیکی و متالورژیکی پیچ‌ها ری ی رهام ۱ ۲-۴-۵-۴ برنامه کنترل کیفیت پیچ‌ها ۳۳ ۳-۴-۵-۴ ملاحظات طراحی» ساخت و نصب پیچ‌ها ۳ ۴-۳-۵-۴ - پیچ با رویه گالوانیزه ۳ ۵۵-۴ اتصالات جوشی رها هرا ۴_ع اعضای سازه ۳۳ ۱۸۶-۴ دسته‌بندی اعضا ۳ ۱-۱۸۶۴ دسته‌بندی بر اساس شکل مقطع ۳ ۲-۱۸۶۴ دسته‌بندی بر اساس نوع مقطع از نظر کمانش موضعی ۳۹۳ ۳-۱۶-۳۴ دسته‌بندی بر اساس شرایط سر حدی و قیود جانبی پیجشی ۳۳ ۴-۱۶۴ - دسته‌بندی بر اساس نوع نیروها و آثار ناشی از تلاش‌ها ۳ ۲۶-۴ کلیات و موارد عمومی طراحی اعضا ۳ ۷-۳۴ پیونده‌ها و اتصالات ۳ ۱-۷-۴ کلیات پر هر کار مر ۲-۷-۳۴ سیستم‌های پیونده» مصالح و شیوه ساخت ۳ ۳-۷-۴ رواداری‌های ابعادی ۳ ۴-۷-۴ ملاحظاتی در مورد طراحی مجموعه سازه فضاکار با در نظرگرفتن اتصالات و پیونده‌ها ۳ ۵-۷-۴- جزییات اجرایی ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مندرجات )۳ ۸۴ - دستگاه‌های تکیه‌گاهی ۳۹ ۹۳ اجزا و پوشانه‌های غیرسازه‌ای ۳۳ ۱۹۳۴ کلیات ۳ ۲-۹-۳۴ انواع متداول پوشانه‌های سازه‌های فضاکار ۳۳ ۳-۹-۴ مقاومت پوشانه‌ها در مقابل آتش‌سوزی ۳۹ ۳-۹-۴ مقامت پوشانه و اجزا و اعضای نگهدارنده پوشانه در برابر باد ۳۹ ۵-۹-۴ پایایی پوشانه‌ها ۳ ۱۰-۴ ملاحظات کلی در طراحی لرزه‌ای سازه‌های فضاکار ۳۹ ۱-۱۰-۳۴ کلیات موم ۳ ۲-۱۰-۴- مبانی طراحی لرزه‌ای را ۱-۲-۱۰-۴- عملکرد لرزه‌ای از ۲-۲-۱۰۳۴ حالات حدی در طراحی لرزه‌ای مبتنی بر عملکرد ۳ ۲-۱۰-۳۴ روش ارزیابی عملکرد لرزه‌ای ۳۳۳ ۴-۱۰-۳۴ جنبه‌های رفتاری سازه از دیدگاه میزان شکل‌پذیری و قابلیت استهلاک انرژی ۳۳ ۱-۴-۱۰-۴- سازه با رفتار شکل‌پذیر گر ۲-۴-۱۰-۴- سازه با شکل‌پذیری محدود ۳۳ ۳-۴۱۰۴ طراحی مفهومی گر ۴۳-۴۳-۱۰-۴- سازه محهز به سیستم‌های میراگر ۳۳ ۵-۱۰-۳۴ شرایط خاک دم ۳۳۳ ۶-۱۰-۳۴ فلسفه بارگذاری» تحلیل و طراحی آثار ناشی از زمین‌لرزه ۳۳۳ ۷-۱۰-۳۴ تر کیب آثار ناشی از زلزله با سایر عوامل رگا بر فصل پنجم : تحلیل ۸۳ ۱ ۱۵- تعریف کار ۳-۵- مبانی تحلیل کر ۱-۳-۵- کنش‌های طراحی کر ۲-۳-۵ آثار ناکاملی ۳ ۱-۲-۲-۵ دسته‌بندی ناکاملی‌ها کارا ۲-۲-۲-۵ بررسی ناکاملی‌ها کر را در ی ی ی ی اه‌یلماکان یفداصت تیهام ۵-۲-۲-۳ ۴-۲-۳۵ نحوذ اعمال آثار ناکاملی‌های هندسی اه کر ۵-۲-۲-۵ نحوه اعمال آثار ناکاملی‌های مکانیکی ره لام -------- صفحهٔ بعد -------- ۳/۳ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۳-۲-۵ آثار انعطاف‌پذیری اتصالات و پیونده‌ها 0 ۴ ۱-۳-۲-۵ دسته‌بندی اتصالات از دیدگاه میزان انتقال لنگر بین اعضا و پیونده‌ها دک ۲-۳-۳-۵ انتخاب نوع اتصال را ۱ ۳-۳-۳-۵ آثار رفتار اتصالات را ۴-۳-۵ آثار درجه دوم و رفتار غیرخطی 6 ۱-۴-۲-۵ عوامل اصلی ایجاد رفتار غیرخطی در سازه‌های فضاکار ی ۲-۴-۳-۵ مراتب تأثیر عوامل اصلی در رفتار سازه‌های فضاکار ۵ ۵-۲-۵ تحلیل تحربی تنش‌ها و تغییرشکل‌ها یی یر یر ور ۸ ۹ دا ۶-۲-۵ ملاحظات مربوط به حالات حدی متناسب با روش‌های طراحی ۹۸ ۱۸۶-۲۵ دسته‌بندی حالات حدی ری رب ۸ با ۶-۲-۵ ۲- تشخیص نوع تحلیل با توجه به حالت طراحی موردنظر یر ۱۸ ۳-۵ مدل‌سازی کر ۱ ۱-۳-۵ مدل‌سازی مجموعه ۱ ۲-۳-۵ مدل‌سازی اجزای سازه‌ای و ۱ ۱-۲-۳-۵ مدل‌سازی اعضا :۱ ۲-۲-۳-۵ مدل‌سازی پیونده‌ها و اتصالات ۵ ۱۵ ۳-۲-۳۵ تکیه‌گاه‌ها ۱۱ ۴-۲-۳-۵ پوشانه‌ها ۰ ۵ ۱۵ ۳-۳-۵ مدل‌سازی مکانیکی ۰ ۵ ۱۵ ۱-۳-۳-۵ مدل‌سازی رفتار مصالح ۱ ۲-۳-۳-۵ مدل‌سازی سیستم‌های مکانیکی ری رها ۴-۳-۵ مدل‌سازی هندسی سازه ۱۳ ۵-۳-۵ مدل‌سازی کنش‌ها و بارهای موّْثر دا ۱-۵-۳-۵ مدل‌سازی بارهای موْثر ۱۳ ۲-۵-۳-۵ مدل‌سازی آثار ناکاملی‌ها ۸ کرد ۶-۳-۵ مدل‌سازی اجزای غیرسازه‌ای ری ریا ۸ ره ۱ ۷-۳-۵ مدل‌سازی ریاضی یی کر ۱۵ ۴-۵- روش‌های تحلیل ره کرد ۱-۳-۵ دسته‌بندی تحلیل براساس نوع بار و پاسخ سازه ۱۳ ۱-۱-۴-۵ تحلیل استاتیکی و ۱۳0 ۲-۱-۴-۵ تحلیل دینامیکی ۱0 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مندرجات ۳۳ ۲-۴-۵ دسته‌بندی تحلیل استاتیکی رز ۱-۳۲-۴۵ تحلیل خطی کر ۲-۲-۴۵ تحلیل غیرخطی اک ۳-۲-۴۵ تحلیل ناپایداری (استاتیکی) ۱ ۳-۳-۵ دسته‌بندی تحلیل دینامیکی یی بر دک( ۱-۳-۳۵ نحوه تحلیل دینامیکی خطی یر ری ۸ 6( ۲-۳-۴۵ تحلیل دینامیکی غیرخطی ۱ ۳-۳-۴۵ تحلیل ناپایداری دینامیکی ی یر یرو ری ور یر یویر ۸ ۱ ۴-۴-۵ تحلیل سازه‌های فضاکار به روش پاره‌سازه‌ها ی ی ی ی ۸ ۹ ۱ فصل شسشم : طراحی اعضاء اتصالات و تکیه‌گاه‌ها ۱ ۱۶ کلیات یی ی یی ری ی یر یر ی ی را کار ۲۶ طراحی اعضا ۳ ۱-۲۶ ضرایب کاهش مقاومت در طراحی به روش حالت حدی نهایی ۳ ۲-۲۶ مقادیر حالات حدی بهره‌برداری و ۳ ۳-۲۶ طراحی اعضا بر اساس ماهیت نیروهای اعضا ی ی ی ی یوررب ام کار ۱-۳-۲۶ طراحی اعضای تحت تأثیر نیروی محوری کششی ۴ ۱۳ ۲-۳-۳۶ طراحی اعضای تحت تأثیر نیروی محوری فشاری کار ۳-۳-۳۲2۶ طراحی اعضای تحت تأثیر خمش وم ی ۴و ۴-۳-۲۶ طراحی اعضای تحت تأثیر ترکیب نیروی محوری و لنگر خمشی ۱ ۴-۲۶ ملاحظاتی در مورد طراحی اجزای سازه‌ای اعضای سازه‌های فضاکار یی ری ۱6 ۳۶ طراحی اتصالات و پیونده‌ها ی یر ری وروی وروی یویر ری رک ۱۳2۶ کلیات وک ۲۳2۶ دسته‌بندی اتصالات ان ۱-۲-۳۶ دسته‌بندی از دیدگاه میزان صلبیت و که ۲-۲-۳۶ دسته‌بندی از دیدگاه روش اجرای اتصال ۱ ۳-۲-۳۶ دسته‌بندی از دیدگاه مدول‌های مبنا ری ۹ ۱۱۸ ۳-۳۶ - مبانی و معیارهای طراحی اتصالات وی ی یی ری وی ری ور م۱ ۱-۳-۳۶ دسته‌بندی پیونده‌ها م۱ ۲-۳-۳۶ مبانی و معیارهای طراحی سیستم‌های پیونده استاندارد یر ی ری را ۱۵ ۳-۳-۳۶ مبانی و معیارهای طراحی سیستم‌های پیونده خاص ۱ ۳۴۶ طراحی تکیه‌گاه‌ها و دستگاه‌های تکیه‌گاهی دم ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۱-۴۶ طراحی تکیه‌گاه‌ها ی ۱ ۲-۴۶ طراحی دستگاه‌های تکیه‌گاهی ی 6 ۱ ۱-۳-۴۶ الزامات حالات حدی ۱۹ ۲-۲-۴۶ عمر طرح ۱۹ ۳-۲-۳۶ پیش‌بینی‌های لازم برای جای‌گذاری, جابه‌جایی» تنظیم محدد و دسترسی یگ ۱ ۴-۲-۴۶ دوام ها ۵-۳-۴۶ قید حرکتی و ۱۳ ۶-۲-۴۶ برکنش ۳ ۷-۲-۳۶ صفحات پخش بار دستگاه‌های تکیه‌گاهی ۳ ۸۲-۴۶ - دستگاه تکیه‌گاه‌های الاستومر یم کی ۱۳ ۹-۲-۳۶ دستگاه تکیه‌گاه‌های چنددورانی با بار زیاد و ۱۳ ۵۶ طراحی اجزا و پوشانه‌های غیرسازه‌ای ۳۳ ۱-۵۶ اجزای غیرسازه‌ای ۳۳ ۲-۵۶ زیرسازی پوشانه یکره فصل هفتم : طراحی به کمک آزمایش ها ۱-۷ کلیات ۳ ۲-۷ دسته‌بندی انواع آزمایش‌ها در تناسب با اهداف مطالعات او ۷ -انواع آزمایش‌ها و 0 ۴-۷ برنامه‌ریزی و طراحی آزمایش‌ها وهای ۱-۴-۷ موارد عمومی 0 ۲-۷ اهداف آزمایش, حیطه و دامنه کار 1 ۳-۴-۷ تخمین نتایج آزمایش یا نتایج مورد انتظار آزمایش را هام ۴-۷ مشخصات نمونه‌های آزمایش و نحوهٌ نمونه‌گیری 1 ۵-۳-۷ مشخصات بارگذاری تشه ۱ ۶-۷ طراحی مجموعه آزمایش و نصب تجهیزات و ابزاربندی تشگ ۱ ۷-۴-۷- روش اندازه‌گیری کمیت‌ها ها ۵-۷- ارزیابی» پردازش و پالایش داده‌هاء تجزیه و تحلیل نتایج, استنتاج و جمع‌بندی و ارایه گزارش آزمایش 3 ۱-۷ استخراج مقادیر کَمَیّت‌ها برای طراحی 0 ۲-۷ استخراج مقدار مشخصه از آزمایش‌ها و ۳-۵۷ ضرایب پاره‌ای هگ ۴-۷ آثار عواملی که از طریق آزمایش پوشش داده نشده‌اند رگ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مندرجات ۳۵ ۵۷ تعیین مقادیر طراحی از روش مستقیم و 6 ۶۷ مقایسه نتایج آزمایش با مقادیر پیش‌بینی‌شده از طریق مطالعات نظری 6 ۷۵-۷ ارزیابی نتایج آزمایش براساس روش‌های آماری و ۷ تعیین مقادیر کمیت‌های طراحی به روش آماری ۱ ۱۷ موارد عمومی ۱1 ۷-۷ تعیین آماری مدل‌های مقاومت و 01 ۱-۷ موارد عمومی کی ۸۷ راهنمای آزمایش‌های بارگذاری (سازه یا زیرمجموعه‌ها) ۱ ۱۷ کلیات ۹ ۵ ۲۷ اهداف و شرایط آزمایش رش گرد ۳۸۷ روش‌های عمومی آزمایش بارگذاری رب کار ۱۵ ۳۴۸۷ فرایندهای ویژه را کرو ۵-۷ آزمایش مقاومت رگا ۶۷ آزمایش تا خرابی وی ۱ ۷-۷ آزمایش‌های کنترل کیفیت ۱ پیوست ۱- الف - نمونه‌هایی از سازه‌های فضاکار شبکه‌ای مب تالف -۱ پیوست ۱- ب - برنامه‌های فرمیینی برای تاشه‌های پیوست ۱-الف ی اسب ۱ هر را یا‌هکبش راکاضف یاه‌هزاس رد اه‌هدنویپ و تالاصتا یاه‌هنوگ -۲ تسویپ ۱- سیستم گرهی (پیونده‌ای) ۳ ۱- ۱- سیستم‌های پیونده گوی‌سان ۳ ۱-۱-۱ سیستم پیونده گوی‌سان اج و ۳ ۳-۱-۱ سیستم پیونده گوی‌سان 813 الآ/ رب رگا ۴-۱-۱ سیستم پیونده گوی‌سان ‎11٩155‏ |]ل[«ل] رگ ۵-۱-۱ سیستم پیونده گوی‌سان 12011۸( رت ره ۶-۱-۱ سیستم پیونده گوی‌سان ۴1ا -55ل]11] رت رد۱ ۷-۱-۱ سیستم پیونده گوی‌سان ‎٩)0۸۳[ ٩۹۳۸)‏ رت وگ ها ۲-۱ سیستم‌های پیونده نیامی (5۱/5161715 10111 50۵61 ) بر گار ها ۱-۳-۱ سیستم پیونده نیامی 5[ ([5166 (۱[10001) ۱۳ ۲-۲-۱ سیستم پیونده نیامی ]۳.۲۹0۸ ‎٩۲۲‏ دمم ی ۱۲۳۲۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۳-۲-۱ سیستم پیونده نیامیآ[3/۸]ل]] را ار کار و۱ ۴-۲-۱ سیستم پیونده نیامی کاسان (آکام فلز) ۱۳ ۳-۱- سیستم‌های پیونده صفحه‌ای (5۱/516170 01111[ ۳1۵16 ) اپ ۱۴-۳ ۱(-۱-۳- سیستم پیونده صفحه‌ای 1 ل]+[151[ل[]. 1[ ‎٩71][‏ ۳1۹۹5۹۰۳۵۷۷۳ ۱۳ ۲-۳-۱ سیستم های پیونده صفحه ای 1۸117۳( ۸10.1۳111۱۸۳ 0۳۹510 105 اپ ۱۵-۲ ۴-۱- سیستم‌های پیونده شکافی (5۱/516170 0111[ 5101 ) چپ ۱ ۱ هر بر )۵۳5[[ [11110 071615/۱5( یا‌هتسوپ هدنویپ یاه‌متسیس ۱-۵ ۱-۵-۱ سیستم‌های پیونده پوسته‌ای 1۳ [0([1۸۳]. ۸1) رز رد ۱ در را 51110۲ یا‌هتسوپ هدنویپ یاه‌متسیس ۱-۵-۳ ۳-۵-۱ سیستم‌های پیونده پوسته‌ای ت)(]5 ره ۲- سیستم‌های واحدی( 5۱516170 ۱100127 ) ۱۹ ۱-۲ سیستم واحدی 1۳6 )5۳۸ را رگ ۵ ۲- ۲-سیستم واحدی [7[]۳7۸1ل] ی را ار کار هرا ۳-۲ - سیستم واحدی ع[النال) 6 کار کرو ۳- سیستم ترکیبی (5۱/516170 011005111۷6-)) تا رگارو | پیوست ۳ - تعیین شاخص انعطاف‌پذیری اتصالات سازه‌های فضاکار شبکه‌ای رپ ۱0۳ پیوست ۴- گونه‌های ناپایداری در سازه‌های فضاکار شبکه‌ای ها ۱- ناپایداری عضوی ۳ ۲ ناپایداری گرهی وم ۱۳۴ ۳- ناپایداری پیچجشی گرهی ی ی ی یر پر با رک ۴ ناپایداری حالات توام ناپایداری ووووو یپ ۵-۴ ۵ ناپایداری در امتداد مسیر رگ ناپایداری کلی رگم پیوست ۵- رده‌های ناپایداری در سازه‌های فضاکار شبکه‌ای یپ ۱0۵ ۱- فروجهش گرهی یویر یی یور یوررب 0 ام را ۲- فروچهش عضوی کر ۳ آثار توْام فروجهش گرهی و عضوی هش پیوست-عالف- مبانی طراحی یپ سیف اس ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۷ ۳۲۷ ملزومات ساخت و نصب دم نمی ۲۳ ۳-۷ مشخصات فنی اجرا نمی ۲۳ ۳۷ محدودیت‌ها در کاربری مصالح و به کار گیری شیوه‌های ساخت دمم نمی ۴۷ ۵۷ اتصالات یخی دی ۴۱ ۷ اتصالات جوشی ی ۴۳۷ ۱-۷ طبقه‌بندی روادرای‌ها با کار ۲۸۷ رواداری‌ها در مراحل تولید. ساخت و نصب دی ۵-۷ ۱۸۸ نقشه‌های طراحی و مشخصات فنی پروژه مش پ ۲۸ ۲۸ نقشه‌های جزییات اجرایی ساخت کارخانه‌ای دمم ی ۲۳۸ ۳۲۸ نقشه‌های جزییات جانمایی؛ بافت. نصب و اجرای کار گاهی ی ری یر رها ۳۸ نقشه‌های وضعیت اجراشده یا نقشه‌های چون‌ساخت یر ۵۸ نقشه‌های معماری» تأسیسات الکتریکی و مکانیکی و مشخصات فنی مربوط یر عم موارد مواجهه با تناقض دمم ی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۸۸ نحوذ تأیید نقشه‌های ساخت و نصب کارخانه‌ای قطعات پیش‌ساخته ی ٩۹۵۸‏ مستندسازی نقشه‌هاً از طریق روش‌های کامپیوتری طراحی؛ نقشه کشی و بایگانی اسناد ممممم ی فهرست مراجع اصلی -------- صفحهٔ بعد -------- برفامه تضوین آیس‌نامه سازه‌های فضاگار -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- برنامهُ تندوی نآیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۳ سازه‌های فضاکار گروهی از سازه‌ها هستند که دارای رفتار مسلط سه‌بعدی بوده» معمولاً در خور تولید صنعتی انبوه بوده و در این حالت. قیود فنی و اقتصادی را با تلفیق مناسبی از مفاهیم سازه‌ای» اصول ایمنیء دیدگاه‌های زیبا شناختی و جنبه‌های اقتصادی ارضا متداول‌ترین کاربرد سازه‌های فضاکار در ساخت پوشانه‌های بناهایی است که در آزها عملکرد ساختمان ایجاب می‌نماید که دارای دهانهٌ آزاد نسبتاً بزرگ در دو جهت متعامد باشند. بدیهی است که این نوع از سازه‌های فضاکار در استادیوم‌های ورزشی و تالارهای اجتماعات, نمایشگاه‌های چندمنظوره» مراکز فرهنگی و هنری» مصلی‌ها و مساجد. آشیانه‌های هواپیماء سالن‌های صنعتی» انبارهای وسیع و انواع پایانه‌های مسافربری کاربرد فراوان دارند. در ایران به این‌گونه سازه‌ها نیاز فراوان و روبه تزایدی وجود دارد و بهترین پاسخ برای چنین کاربردی» بدون شک سازه‌های فضاکار می‌باشند ولی متأسفانه از این قابلیت‌ها به نحو شایسته‌ای در کشور با توجه به ویژگی‌های سازه‌های فضاکار» آیین‌نامه‌ها و ضوابط موجود تحلیل, طراحی و اجرای ساختمان‌های متداول مسکونی و اداری به هیچ‌وجه پاسخگوی نیازهای طراحی و اجرای سازه‌های فضاکار نبوده و ایجاب می‌نماید که آیین‌نامه ویژه سازه‌های فضاکار که در برگیرندهٌ ویژگی‌های رفتاری» تحلیلی» طراحی و اجرایی این نوع از سازه‌ها باشدء تدوین و مورد استفاده قرارگیرد. متاسفانه در سطح جهانی آیین‌نامه مدونی برای سازه‌های فضاکار جهت استفاده عمومی مهندسان موجود نمی‌باشد. آنچه برخی از شرکت‌های بزرگ سازه‌های فضاکار که در سطح بین‌المللی فعالیت می‌نمایند برای کاربرد داخلی مورد استفاده قرار می‌دهند» محدود به دستورالعمل‌هایی است که اغلب جنبه‌های اجرایی سیستم خاص تولیداتشان را در بر می‌گیرد و لذا کاربردی محدود به سیستم خود داشته و علاوه بر آن از نقطه نظر تجاری محرمانه تلقی می‌گردد و در اختیار عموم قرار داده نمی‌شود و آیین‌نامه مختصری نیز که در کشور چین تهیه گردیده است و در حین انجام مرحلهٌ مقدماتی طرح حاضر در اختیار کمیتهٌ تدوین قرار گرفت. فاقد جامعیت لازم برای پاسخگویی به نیازهای مهندسی سازه‌های فضاکار از نقطه نظر تحلیل, طراحی و اجرا وهمچنین کنترل و تضمین کیفیت انواع متفاوت سازه‌های فضاکار می باشد. با توجه به آن‌که هنوز استفاده گسترده از سازه‌های فضاکار در ایران به نحو شایسته‌ای تحقق نیافته و با در نظر گرفتن آن‌که متخصصان ممتازی در زمینه سازه‌های فضاکار در کشورمان و همچنین در ارتباط نزدیک در خارج از کشور حضوردارند» تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکارء از یک طرف موجب آن می‌گردد که سازه‌های فضاکاری که در آتیه بنا به نیاز روز افزون در کشورمان تولید و احداث خواهند گردید. مبتنی بر روش‌های صحیح و به نحوی قانونمند طراحی و اجرا گردند و لذا سرمایه‌های ملی به نحو شایسته و با طول عمر مفید طولانی مورد بهره‌برداری قرار داده شوند و از طرف دیگرء کشورمان به عنوان پرچمدار تدوین و آرایهٌ این آیین‌نامه در سطح بین‌المللی سهم عمده ای در ارتقای دانش بشری و کیفیت خدمات مهندسی ایفا نماید. به این ترتیب متعاقب برگزاری نخستین کنفرانس ملی سازه‌های فضاکار در دانشکده فنی دانشگاه تهران و در پی آن برگزاری دورهٌ آموزشی سازه‌های فضاکار در سازمان یادشده» تدوین آیین‌نامهٌ سازه‌های فضاکار که از آرزوهای دیرینهٌ استاد گرانقدر پروقسور هتسیار نونّسین بوده است. با بذل توجه و پشتیبانی مسوّولین محترم وقت سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور به صورت تصمیمی جدی مطرح گردید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار متعاقب اعلام آمادگی دانشگاه تهران» در ارتباط با تقبل مسوّولیت تدوین آیین‌نامهٌ مزبور و معرفی مجری مسوّول طرح و دبیر کمیته تدوین از طرف دانشگاه تهران» مسوْولیت تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار به دانشگاه تهران ارجاع گردید. طی جلساتی که متعاقب این امر با مسوّولین و کارشناسان محترم سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور در ارتباط با نحوه انجام کار تشکیل گردید. مقرر شد که طرح تدوین آیین نامه سازه‌های فضاکار در دو مرحله به شرح زیر انجام پذیرد: ۱ مرحلهٌ مقدماتی ۲ مرحلهٌ تدوین آیین‌نامهُ سازه‌های فضاکار موضوع کار در مرحله مقدماتی شامل بررسی و تعیین ساختار آیین‌نامه» روش انجام کارء اولویت‌بندی مراحل تدوین» تعیین گروه‌های کاری و مسوّولیت‌های مربوطء تدوین برنامه زمان‌بندی» برآورد هزینه و ارایهُ گزارش توجیهی تدوین آیین‌نامهُ سازه‌های فضاکار می‌گردید و مقرر گردیده بود که شرح موضوع مرحلهٌ تدوین آیین‌نامه پس از انجام خدمات و تصویب مرحلهٌ اول طرح مشتمل بر موارد زیر تبیین و تدقیق گردد. تعیین حوزه تأتی رآبین‌نامه, چارچوب و دامنه کار ٩‏ تعیین ساختار (آرایه) آیین‌نامه ٩‏ تعیین روش انجا م کار 9 بررسی سرفصل‌های پیشنهادی (ضمیمه) و تعیین سرفصل‌های کلی و جزیی 9 تفکیک موضوعی سرفصل‌ها به بخش‌های تخصصی 8 اولویت‌بندی مراحل تهیه و ندوی ن آیین‌نامه و اولویت‌بندی در پردازش موضوعات و سرفصل‌ها 9 نعیین گروه کاری در ارتباط با هر بخش (موضوع) تخصصی تعیین مسوُول ه رگروه کاری برای مرحله دوم ندوین شرح وظایف مسوّولین گروه‌های کاری و حدود مسوْولیت‌های تفیل شده 9 تعیین اعضای نهای ی کمینه اصلی ندوین آیین‌نامه ۵ تدوین برنامه کار و تهیه برنامه زمان‌بندی ندوین آیین‌نامه برآورد هزینه انجام طرح ندوین آیین‌نامه ٩‏ ارایه گزارش نوجیهی -------- صفحهٔ بعد -------- برنامهُ ندوی ن آییننامه سازه‌های فضاکار ۳۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار مقدمه آیین‌نامه‌های طراحی و اجرای سازه‌هاً و ابنیه فنی سهم عمده‌ای در فرایند احداث بنا- که هدف غایی طرح است - داشته. ملزوماتی را تبیین می‌نمایند که لازم است مهندسان در مجموعهٌ فعالیت‌های زنجیره‌وار و مرتبط- از مطالعات توجیهی و امکان‌سنجی تا تحویل قطعی بنا و متعاقباً در مرحله بهره‌برداری و نگهداری - آنهارا مدنظر داشته باشند.ء تا دستیابی به حداقل تراز ایمنی قابل‌پذیرش, میسر گردد. آیین‌نامه‌های مبتنی بر دیدگاه‌های احتمال‌اندیشانه (قابلیت اطمینان) در دهه‌های اخیر گسترش جشمگیری یافته‌اند. این آیین‌نامه‌ها معمولاً راهنمایی‌های لازم را در زمینهُ کنش‌ها (بارها و عوامل) ی موْثر بر ابنیه و همچنین ظرفیت باربری اعضا و اجزای همچنین ضرایب مقاومت (ظرفیت باربری طراحی) تأمین می‌گردد. شناخت کافی رفتار سازه‌هاء مصالح و عوامل موّثر بوده گاه در اثر بی‌توجهی و عدم امعان‌نظر به سنگینی بار مسوّولیت مهندسان احتمال گسیختگی و فروریزی در مورد پروژه‌هایی که طی آنها مصالح جدید و فناوری نوین به‌کار گرفته می‌شوند. فزونی می‌گیرد؛ اگرچه ابداعات نوین در این زمینه‌هاً لازمه توسعه و پیشرفت جوامع بشری در زمان‌های مختلف بوده است - و ما شاهد ابداعات غرورآمیز و نقاط عطف افتخارآمیزی در تأریخ تکوین م‌هندسی سازه بوده‌ایم - گاه ناکامی‌های عبرت‌آموزی ر نیز تجربه همجچنین انتظار می‌رود چنین ناکامی‌هایی در مورد سازه‌هایی که معمولاً دارای دهانه‌های آزاد قابل ملاحظه‌اندء مانند سازه‌های سازه‌های بلند احتمال وقوع افزون‌تری در مقایسه با سازه‌های متعارف داشته باشند. بنابراین لازم‌است از یک‌سو سیستم‌های سازه‌ای لد مهندسان در تلاش‌شان برای ساختن دنیای بهتری برای هم‌نوعان خود و پاسخگویی به نیازهای جوامع متحول» دستاوردهای دانش بشری, معرفت زمان و قابلیت‌های فناوری روز را در چارچوب‌های قابل تعمیم به صورت دستورالعمل‌هاء راهنماها و ملحوظاداشتن آثار کنش‌های محتمل به منظور طراحی و ارایهٌ روش‌شناسی برای مدل‌سازی سازه و تخمین پاسخ قریب به واقعیت سازه تحت تأثیر این عوامل و شناخت پدیده‌ها و گونه‌های مختلف محتمل گسیختگی و کمی نمودن گسیختگی و حاشیه اطمینان -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار نسبت به گسیختگی خواهد بود. متعاقباً فرایندهای تحلیل و طراحی مجدد تا نیل به طرح قابل دفاع از نظر تلفیق ملزومات ایمنی و دیدگاه‌های اقتصادی,» دنبال خواهد گردید. با این مقدمه طی سطوری چندء کلیات برنامهٌ تدوین آیین‌نامه سازه‌های فضاکار و دلایل ضرورت تدوین این آیین‌نامه به شرح زیر مورد بحث قرار داده شده است. کلیات اصول تدوین آیین‌نامه‌های متنوع طراحی» ساخت. بهره‌برداری و نگهداری انواع سازه‌ها و ابنیه و همچنین محتواء ساختارء آرایه و شیوهٌ تدوین و تصویب مجموعهٌ آن‌ها لازم‌است در چارچوب اسلوب واحد و سامانهُ هماهنگی تجمیع یابد تا امکان بهره‌برداری سازگار و رجوع به یکدیگر و ارتباطات لازم بدون ابهام فراهم گردد. طبعً تبیین حوزه فراگیری آیین‌نامه و دامن کار از نخستین مواردی است که باید مورد توجه قرار داده شود. تعاریف اصلی و مفاهیم اولیه باید به طور روشن و واضح ارایه گردند. هدف از تدوین آیین‌نامه‌هایی از این دست آن‌است که بر اساس معیارهای فنی پذیرفته‌شده, زمینه‌های ارتقای کیفی فراهم گردد و تولید سازه‌ها با رعایت جنبه‌های ایمنی و اقتصادی, گسترش یابد. چنین آیین‌نامه‌ای روند فعالیت‌های لازم را بر منطق قابل دفاعی مبتنی می‌سازد و با رعایت ضوابط مندرج در آیین‌نامه‌ها طراحان و سازندگان سازه‌ها با اطمینان خاطر به فعالیت‌های خود می‌پردازند. از یک سوء از اهداف تدوین چنین آیین‌نامه‌هایی, تسهیل ارتباط و تبادل نظر مان دست‌اندر کاران صنایع ساختمانی است و از سوی دیگرء نیل به ایمنی و کیفیت لازم و مکفی در عین توجه به جنبه‌های اقتصادی و صرفه جویی در هزینه‌های احداث. بهره‌برداری و نگهداری است. از جنبه‌های مهمی که لازم‌است در تدوین آیین‌نامه‌ها مورد توجه قرار داده شود. ارتقای کیفیت زیست. ایمنی و بهداشت و حفاظت از محیط زیست را می‌توان برشمرد. همچنین تدوین آیین‌نامه‌ها برای انواع تخصصی سازه‌هایی که در چارچوب آیین‌نامه‌های جاری نمی‌گنجند. باعث ترغیب دست اندر کاران به بهره‌گیری - با قابلیت اعتماد مکفی - از این نوع از سازه‌ها گردیده و در نتیجه منجر به گسترش کاربرد آنها و طبعاً افزایش گزینه‌های طرح‌ها و یافتن روش‌های بهینه به‌منظور برآوردن نیازهای جوامع خواهد گردید. همچنین در عین پاسخگویی به نیازهای روش‌های ساخت درجاء تشویق تولید سازه‌های مدولارء تولید آنبوه صنعتی» کاهش تنوع اجزاء ارتقای کیفیت و ایمنی از جمله اهداف تدوین چنین آیین‌نامه‌هایی خواهد بود. عملکرد اصلی آیین‌نامه یا آیین کاربرد یک نوع از سازه» ارایه توصیه‌های کاربردی پذیرفته شده توسط دست‌اندر کاران پرقابلیت در حرفهٌ مربوطه در زمینهُ طراحی» ساخت. بهره‌برداری و نگهداری آن گروه از سازه‌ها می‌باشد. طبعاً تدوین آیین‌نامه یکی از مراحل فرایند بوده و کاربرد صحیح آن مرحله مهم دیگری از کار خواهد بود. بازخور نتایج کاربرد آیین‌نامه منجر به بازنگری و تجدیدنظرء اصلاح یا جایگزینی آیین‌نامه خواهد گردید. لذا به منظور تدوین آیین‌نامه‌ها واستانداردها لازم‌است موارد زیر در نظر گرفته شود: شناسایی ضرورت تدوین آیین‌نامه برنامه‌ریزی و مدیریت فرآیند 9 تدوین آیین‌نامه * تشویق و نظارت برکاربرد * بررسی باز خور نتایج حاصل از کاربرد و درصورت لزوم تجدید نظر واصلاح آیین‌نامه -------- صفحهٔ بعد -------- بونامهُ ندوی نآیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۳۵ سازه‌های فضاکار مادر فضای سه‌بعدی زندگی می‌کنیم. 9 هر سازه‌ای فضای سه‌بعدی را اشغال می‌کند. هر سازه‌ای در واقع به صورت سه‌بعدی رفتار می‌نماید. 9 طبیعت هم دارای سازه‌هایی است که دارای رفتار سه‌بعدی هستند. 9 رفتار برخی از سازه‌ها به گونه‌ای است که اثر یک بعد تحت‌الشعاع آثار رفتاری در دوبعد دیگر است. این گونه سازه‌ها رفتار مسلط دوبعدی داشته و به سازه‌های سنتی موسوم‌اند. گاه با وجود آنکه سازه به صورت سه‌بعدی رفتار می‌کند» روش طرح به نحوی است که برای سهولت محاسباتء سازه را به زیر محموعه‌های صفحه‌ای (دوبعدی) تقسیم می‌نمایند. این امر گاه خطای قابل ملاحظه‌ای در تخمین رفتار سازه به 9 قاب متشکل از تیر و ستون با اتصالات صلب در هر دو جهت. یک سازه یا قاب فضاکار به معنای اعم است. 9 هر سازه پوسته‌ای» هر سازه ححیم» هر صفحه تحت اثر خمش, نمونه‌ای از سازه با عملکرد مسلط سه‌بعدی است. 9 یک گنبد فضاکار اسکلتی مهاربندی‌شده» گنبد فضاکار را به هیچ روی نمی‌توان به صورت یک سیستم صفحه‌ای تصورء تحلیل و طراحی نمود. تقسیم‌بندی کلی سازه‌های فضاکار سیستم فضاکار مضبک: با استخوان‌بندی و پیکربندی اسکلنی- اغلب شامل تعداد قابل توجّهی اعضای نسبتاً طویل (اغلب) مستقیم‌الخط (وگاه) دارای انحنا (مانند اعضای موسوم به عناصر قاب یا خرپا) که در پیونده‌ها به یکدیگر اتصال یافته‌اند. در حالتی که اجزای پوشانه این گونه سازه‌ها به صورت تفکیک‌ناپذیر در رفتار سازه‌ای دخیل باشند. سیستم‌های مختلط و دوگانه ایجاد می‌گردند. سیستم‌های مشبک تاشونده زیر مجموعه‌ای از این گروه به شمار می‌روند. سیستم‌های غشای نازرک تحت آنشس: که در آنها پوشش (پوشانه) جدار نازک سازه جزء عمده و جدایی‌ناپذیر سیستم بار بر سازه به شمار می‌رود. سیستم‌های متشکل از ورق‌های چین دار نیز در همین گروه طبقه‌بندی می‌شوند. سیستم‌های پوشانه‌ای منکی ب رکابل‌ها: شبکه‌های متقاطع کابل‌هاء سیستم‌های ترکه‌ای» معلق یا آویخته. سازه‌های کس بستی سازه‌های بادی و سازه‌های هوانشین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار مزایا و خصوصیّات دیگر 9 ایجاد امکان ساخت دهانه‌های بزرگ‌تر بدون پایه‌های میانی و ایجاد آزادی عمل برای معمارء 9 جدایی‌ناپدیربودن فرم سازه از معماری, ایجادفصل مشترکی برای بهره‌گیری معماران پیشرو از قابلیت‌های مهندسان سازه مسلح به دانش نوین» امکان احداث سازه‌ها با کاربرد چندمنظوره. سازه‌های فضاکار مشک (اسکلتی) عبارت فوق تنها به گروهی از سازه‌های دارای عملکرد مسلط سه‌بعدی اطلاق می‌گردد که ویژگی‌های زیر در آنها مصداقی دارد: * اثر رفتاری هیچ‌یک از سه بعد در جذب نیروهای وارده قابل صرف‌نظر کردن نیست. متشکل از اعضای منفصل خطی(اعضای خرپاء تیر» تیر- ستون) می‌باشد. به عبارت دیگر سیستم سازه پیوسته نبوده و از نوع اسکلتی می‌باشد. * به عنوان قاعده (صرف‌نظر از استثناها)» اغلب شامل تعداد قابل توجهی از اجزا و زیرمجموعه‌های ساده و تکرارشونده می‌باشد. * اجزا و زیرمجموعه‌های ساده اغلب در خور پیش‌سازی و تولید انبوه می‌باشند و در ابعاد و اشکال استاندارد اختیار می‌گردند. 8 با استفاده ازقابلیت باربری در ۳ بعدء امکان کاهش وزن فراهم می‌آید. از اینرو سازه‌های فضاکار مشبک اسکلتی معمولاً * متداول‌ترین کاربرد این نوع سازه‌ها در ساخت پوشش یا سقف ابنیه‌ای است که در آنها عملکرد ساختمان ایجاب می‌نماید که دهانه‌های آزاد نسبتاً بزرگ در دو جهت در پلان ایجاد گردد. معمولاً از دیدگاه زیباشناختی دارای اهمیت هستند. * معمولاً از ذخیره ظرفیت مقاومتی قابل ملاحظه‌ای در مقایسه با سازه‌های سنتی برخوردارند. ٩‏ معمولاً بسیار اقتصادی بوده و نیازهای اقتصادی به علت امکان صنعتی‌شدن ساخت, افزایش سرعت تولید و نصبء کاهش وزن و صرفه‌جویی در مصالح را برآورده می‌سازند. به‌طوری که ملاحظه می‌شود.ء برخی از این ویژگی‌ها در مورد سایر سیستم‌های سازه‌های فضاکار نیز صدق می‌نمایند. اهمیت سازه‌های فضا کار در محیط مصنوع با طبیعی * سازه‌های فضاکار قابلیت‌ها و امکانات عمده‌ای را در اختیار مهندسان و معمارها برای تلفیق اصول زیباشناختی و نوآوری‌ها با جنبه‌های رفتاری» عملکردی» کاربری و سرویس‌دهی سازه قرار می‌دهند. 9 تمامی سازه‌ها باید از دیدگاه زیباشناسی و هماهنگی با محیط مصنوعی با طبیعی مورد مطالعه قرار داده شوند. * با توجه به آنکه اغلب سازه‌های فضاکار وسیع و بزرگ هستند.ء اثر قابل توجهی بر محیط باقی می‌گذارند. -------- صفحهٔ بعد -------- برنامهُ ندوی نآیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۳۷ 9 بیش از دیگر سازه‌هاء فضا را معرفی می‌نمایند. * فرم پروژه توسط سازه تعریف می‌شود. پیونده‌ها پیونده‌ها معرف منطق ساره فضاکاراند. ۰ پیونده‌ها باید سخت و مقاوم باشند. 8 باید ساده باشند (از نظر فرم وامکان برقراری اتصال). برون محوری در پیونده‌ها بایدبه حداقل ممکن برسد. * رواداری اجرایی لازم در طراحی پیونده‌ها باید پیش‌بینی شده باشد. * اصلاح» تعمیر و نگهداری آنها به سهولت امکان‌پذیر باشد. ۰ ترجیحاً هر عضو مستقلاً به پیونده متصل گردد. 9 زاویه فضایی بین اعضا قابل توجه باشد. تعریف کلی در اینجا کوشش به عمل آمده است که تعریف فراگیری از سازه‌های فضاکار ارایه گردد که در عین حال در خور شأن این گروه از سازه‌ها نیز باشد. در این تعریف اصل فدای فرع نشده و جزییات کلیّات را تحت الشعاع قرار نمی‌دهند: سا زدهای فضاکار عمدتا دارای فرم بدیع مستنوی با منحنی در فضا بوده و با واحدهای حنی المقدور یکسان در الگویی نکرار نسونده احدات می‌سوند. اهداف, حوزه فراگیری و دامنه کار سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه مقدمه تغییرمکان‌های سازه در یک صفحه قرار نگرفته و از آن فراتر رفته و به سه بعد گسترش می‌یابند. در عمل "سازه‌های فضاکار به گروه‌هایی از سازه‌هاء عمدتاً شامل شبکه‌های تخت. چلیک‌هاء گنبدهاء دکل‌هاء شبکه‌های متشکل از کابل‌هاء سازه‌های غشایی,؛ متعادل کنندهٌ کش‌بستی امروزه از جذبه زیادی برخوردارند. سازه‌های فضاکار شکل‌های گوناگون و متنوع به خود گرفته و از انواع -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار متفاوت مصالح مانند فولادء آلومینیوم» چوب» بتن‌آرمه» مصالح مختلط و مواد پلاستیکی مسلح با انواع فیبرهاء شیشه و ترکیبات این مصالح در ساخت سازه‌های فضاکار بهره‌گیری می‌شود. سازه‌های فضاکار را می‌توان به شرح زیر نیز طبقه‌بندی نمود (پروفسور نوشین» ۱۹۹۸). این طبقه‌بندی به بحث‌های بعدی» از جمله شناسایی سازه‌های فضاکار مشمول بخشی از آیین‌نامه حاضر که در مرحلهٌ اولویت کاری قرار داده شده استء مدد می‌رساند: ٩‏ سازه‌های فضاکار مشسبک. که شامل اجزا و اعضای منفصل و معمولاً طویل می‌باشند. ٩‏ سازه‌های فضاکار پیوسته. که متشکل از اجزایی از قبیل دالء پوستهء غشای نازک و نظایرآن‌اند. سازه‌های فضاکار د وگونه. که مشتمل بر ترکیبی از اجزای منفصل و پیوسته می‌باشند. به منظور روشن‌ترشدن امرکه در حوزهٌ فراگیری پیش‌بینی‌شدهٌ آیین‌نامه ذیمدخل خواهد بود. به اختصار به تشریح سازه‌های فضاکار با طبقه‌بندی فوق مبادرت می‌شود (پروفسور نوشین» ۱۹۹۸): شبکه عبارت است از سیستم سازه‌ای مشتمل بر یک یا تعدادی افزون‌تر لایههٌ متشکل از مجموعه‌ای از اعضا. یک شبککهٌ تک‌لایه یا شبکهُ تختء, متشکل است از اعضای تیر با اتصالات صلب (با قابلیت انتقال لنگر قابل ملاحظه) که در آن تمامی اعضا به نحوی مطلوب طراحی» اجرا و در درون صفحههٌ واحدی هم‌بندی شده‌اند. معمولاً بارهای بیرونی وارد بر چنین شبکهُ تختی» از نوع نیروهای متعامد بر صفحهٌ شبکه و لنگرهای اعمال‌شونده حول محورهای مار بر صفحه می‌باشند. تحت تأثیر چنین نیروهایی» تغییرمکان‌های حاصله در امتداد خارج از صفحه, موْلفهٌ قابل ملاحظه‌ای خواهند داشت. بنابراین اگرچه اعضای تیر در صورتی که به تحومطلوب طرح و اجرا شده باشد (و در صورت صرف‌نظر نمودن از بعد قایم آنها) و تقریباً در درون یک صفحه واقع می‌گردند. ولی بارهای موّثر و تغییرمکان‌های حاصله در امتداد عمود بر صفحه, موْلفه‌های قابل توجه داشته و در نتیجه رفتار مجموعه تنها با ملحوظاداشتن سه بعد قابل بررسی است. تاشه‌های متداول شبکه‌های تخت شامل الگوهای " دوراهی » سه‌راهی و چهارمسیره " است. الگوهای دو راهی به عنوان ساده ترین تاشه‌ها متشکل از دو مجموعه از تیرهای متقاطع می باشند که در دو راستای معمولاً متعامد به موازات خطوط مرزی (شبکه راست گوشه) یا با زاویهٌ تورب نسبت به مرزها (شبکهُ قطری) امتداد می‌یابند. در طراحی تاشه مناسب یک شبکهٌ تخت (تک‌لایه) برای کاربرد ویژه» پس از بررسی گزینه‌های متفاوت و شناسایی ویژگی‌های هر یک. با در نظرگرفتن شکل, نوع مقاطع تیرء نوع مصالح, موقعیت. وضعیت و شرایط تکیه‌گاه‌ها و خطوط مرزی و شیوهٌ ساخت. امکان اتخاذ تصمیم منطقی در طراحی فراهم خواهدشد. شبکه‌های دولایه شبکهٌ دولایه از دولایه اعضای موازی تشکیل می‌گردد که به‌وسیلهٌ اعضای موسوم به اجان " به یکدیگر متصل می‌شوند. هنگامی که از چنین شبکه‌ای به عنوان پوشانهٌ سقف با شیب اندک استفاده گردد» یکی از لایه‌های شبکه لا یه رویین" و دیگری آلایه زیرین" نامیده می‌شود. در حالاتی که از چنین شبکه‌هایی به عنوان دیواره‌های سازه بهره‌گیری شودء یکی از لایه‌های شبکه را لایه بیرونی " و دیگری را لاب درونی ؛ در مقایسه با موقعیت مرجع, می‌نامند. -------- صفحهٔ بعد -------- بونامه ندوی نآییننامه سازه‌های فضاکار ۳۹ وسیع‌تر با مصالح بالنسبه سبک را فراهم می‌آورند. در این حالت. وظیفهٌ عمدهٌ لایه‌های میانی کاهش طول موْثر اعضای جان. می‌باشد. تفاوت اساسی بین رفتار شبکه‌های تک‌لایهٌ تخت و شبکه‌های دو یا چندلایه» عبارت است از آنکه شبکه‌های تک‌لایه تخت تحت تأثیر رفتار حمشی مسلط بوده و اعضای آزها عمدتا لنگر خمشی حول محورهای واقع در درون صفحه. تیروی برشی (در امنداد شبکه‌های دو و چندلایه عمدتاً از نوع نیروهای محوری هستند. از گروه‌هایی از شبکه‌های دو گونه به طور متداول بهره‌گیری گسترده به عمل آمده است: - شبکه‌های تخت بتن‌آرمه یکپارچه با دال فوقانی یا شبکه متقاطع فولادی مختلط با بتن درجای فوقانی. - نمونه‌های متنوعی از شبکه‌های دو یا چندلایهٌ فولادی ساخته‌شده که لایه رویین آنها در دال بتنی محصور یا اصولاً دال بتنی نقش لایهٌ رویین را ایفا می‌نماید. - همچنین حالات گوناگونی از شبکه‌های دو یا چندلایه با رفتار توأم با اجزا و عناصر غشایی - پوسته‌ای متصور است. سازه‌های فضاکار دو گونه‌ای که از شبکه‌های متشکل از اعضای منفصل با عملکرد توأم با دال‌ها و پوسته‌های بتنی مسلح تشکیل گردیده‌اندء به طور متداول به سازه‌های فضاکار مختلط موسومند. گردیده‌اند. همچنین سازه‌های فضاکار مشبکی را که با اجزای غشایی به صورت در هم آمیخته عمل می‌نمایند. "سازه‌های فضاکار دوگانه می‌نامند. لازمهٌ آنکه سازهٌ فضاکار از نوع دوگونه باشدء عملکرد لاینفک اجزای منفصل با اجزای پیوسته از دیدگاه سازه‌ای می‌باشد. سازه‌های فضاکار چلیکی یک چلیک" از تبدیل یک شبککهٌ تک‌لایه. دولایه یا چندلایه به فرم قوسی در یک جهت ایجاد می‌گردد و حاصل آن تشکیل تاشه جلیکی یک. دو یا چندلایه خواهد بود. سازه‌های فضاکار چلیکی گونه‌های هم‌بندی متنوعی دارند که از هریک بسته به ویژگی‌های رفتاری در مقام مناسب» می توان بهره‌گیری نمود. مقطع عمومی یک ساره چلیکی ممکن است بحشی از دایره» بیضی یا سهمی باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ آیینتامه سازدهای فضاکار گنبد مشبک, یک سیستم سازهٌ فضاکار است که شامل یک یا چند لایه (از اجزا) می‌باشد که در تمامی جهات به فرم قوسی در آمده‌اند. برخی از گنبدها دارای رویه‌ای ظاهری هستند که بخشی از یک سطح منفرد و واحد همانند کره را تشکیل می‌دهد و برخی در صورتی که الگوی یک شبکه تخت را بر سطحی منحنی تصویر نموده و تطابق دهیم» " گنید شبکه گونهٌ تک‌لایه " ایجاد می‌گردد. در این نوع گنبدها باید دقت کافی برای حصول اطمینان از مقاومت مکفی خمشی- برشی علاوه بر مقاومت در مقابل نیروهای محوری و ممانعت از بروز پدیدهٌ فروجهش به‌عمل آید. با توجه به نسبت خیز به دهانهء اتصالات گنبدهای تک‌لایههٌ مشبک را باید چنان طراحی نمود که صلبیت به میزان مورد نظر تأمین گردد. سازهٌ فضاکار گنبدی و چلیکی مختلط متشکل است از یک شبکهُ فلزی همراه با یک پوسته بتن آرمهٌ در گیر شده که به منظور سازه فضاکار گنبدی و چلیکی دوگانه, شامل یک شبکهٌ فلزی باربر و اجزای غشایی فعّال با عملکرد توأم سازه‌ای می‌باشد. سایر تاشه‌ها انواع سازه‌های فضاکار مورد اشاره سهم قابل ملاحظه‌ای از حالات کاربردی را در بر می‌گیرند و پاسخگوی بسیاری از نیازها می‌باشند. از جملهٌ سایر کاربردهای سازه‌های فضاکار می‌توان از برج‌های مشبک» سازه‌های هرمی شکل, تاشه‌های سهموی, سازه‌های غشای نازک و شبکه‌های کابلی با فرم‌های بدیع و گوناگون نام برد. کاربردهای نوین سازه‌های فضاکار شبکه‌ای در کاربرد سازه‌های فضاکار شبکه‌ای به‌نظر نمی‌رسد محدودیتی وجود داشته باشد و از این سازه‌ها تاکنون در کاربری‌های گوناگونی بهره‌گیری شده است. طبعاً استفادهٌ بجا از سازه‌های فضاکار شبکه‌ای به معنی آن‌است که در کاربری موردنظر, از جمیع جهات و پس از مقایسه گزینه‌های سازه فضاکار شبکه‌ای با گزینه‌های انواع دیگر سیستم‌های سازه‌ای و بررسی مزایا و معایب گزینه‌ها از دیدگاه فنی و اقتصادی و سایر جنبه‌های ذیربطء گزینه‌های سازهٌ فضاکار شبکه‌ای به‌عنوان گزینه یا گزینه‌های برتر انتخاب شده باشد. با توجه به سبکی وزن» صلبیت قابل ملاحظه و عملکرد سه بعدی سیستم‌های سازه‌ای فضاکارء امکان احداث سازه‌های پوشش فضاهای سرپوشیده‌ای که در آن عملکرد معماری دهانه‌های آزاد نسبتاً طویلی را در دو امتداد متعامد ایحاب می‌نماید. به نحوه مطلوبی فراهم گردیده است. در عین‌حال» در صورتی که فرم به نحو شایسته درخدمت محتوای سازه‌ای قرار گیرد. کاربرد این سازه‌ها در بسیاری دیگر از پروژه‌های متنوعی که تاکنون کمتر در احداث آنها از سازه‌های فضاکار شبکه‌ای بهره‌گیری شده است. واجد مزایای غیرقابل انکاری خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- برنامهٌ ندوی نآیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۴ از جملهء بهره‌گیری از سازه‌های فضاکار شبکه‌ای پیش‌ساخته در احداث و تولید انبوه سازه‌های مسکونی, اداری و تحاری سریع‌النصب و با دهانه‌های آزاد نسبتاً قابل ملاحظه, بازسازی بافت‌های دارای ارزش تاریخی - فرهنگی» سکوهای دریایی» سازه‌های صنعتی و برج‌های انتقال نیرو و سازه‌های متنوع دیگرء به دلایل عدیده» زمینه‌های کاربرد نوین سازه‌های فضاکار شبکه‌ای را به‌میزان گسترده‌تر میسر خواهد ساخت. درحال حاضر دبیر کمیته تدوین درتمامی موارد کاربرد سازه‌های فضاکار مذکور در فوق پژوهش‌های نظری و آزمایشگاهی انجام داده یا در دست انجام دارد که امید است در آتیه نزدیک کاربرد عملی گسترده سازه‌های فضاکار در این زمینه‌ها نیز فراهم گردد. همچنین سازه فضاکار به‌دلیل صرفه‌جویی در میزان فولاد و مصالح مصرفیء گامی در جهت کاهش تخریب در منابع موجود در کره خاکی و محیط زیست به‌شمار می‌رود. هدف از تدوین آیین‌نامه با توجه به مواردی که در ارتباط با توجیه ضرورت و دلایل تدوین آیین‌نامه ذکر گردید و با در نظرگرفتن جمیع جهات. پس از ارایهٌ نظریات تمامی اعضای محترم کمیتهٌ تدوین» جمع‌بندی ذیل به عنوان هدف از تدوین آیین‌نامه به تایید کمیتهُ تدوین رسید: "هدف از تدوی نآیین‌نامه؛ تعیین ضوابط مکفی برای طراحی» اجرا و نگهداری سازه‌های فضاکار مضمول این آیین‌نامه می‌باشدء به نحوی که حداقل شرایط لازم برای بهره‌برداری ایمن را با رعایت جنبه‌ها و ملاحظات اقتصادی در برگیرد. حوزه فراگیری با توجه به توضیحات و تعاریف مورد اشاره» پس از بحث و تبادل‌نظرء حوزهٌ فراگیری آیین‌نامه در مرحلهٌ دوم (مرحلهٌ تدوین آیین‌نامه) با توجه به اولویت‌ها به شرح زیر مورد تصویب کمیتهٌ تدوین قرارگرفت: حوزهٌ فراگیر یآیین‌نامه نسامل سازه‌های فضاکار مشنبک فولادی نخت با دارای انحناء اعم از تک‌لایه یا چندلایه از خانوادهٌ سبکه‌هاء جلیک‌ها ‏ وکنیدها می‌باشسد. دلایل عمده اولویت‌بندی این حوزهٌ فراگیری عبارت‌اند است از: 9 سازه‌های فضاکار مشمول حوزهٌ فراگیری متداول‌ترین انواع سازه‌های فضاکار و دارای بیشترین کاربرد در خارج و داخل کشور بوده‌اند. 9 این سازه‌ها پاسخگوی اغلب نیازهای کاربردی می‌باشند و سهم عمده‌ای از سازه‌های فضاکار را به خود اختصاص داده‌اند. این سازه‌ها علاوه بر امکان ساخت درجاء در خور تولید انبوه صنعتی بوده و به این ترتیب» با طراحی و ساخت مدولار و مزایای غیرقابل انکار آن هماهنگی دارند و امکان تلفیق ملزومات فنیء مهندسی و ایمنی و دیدگاه‌های زیبا شناختی و جنبه‌های اقتصادی را فراهم می سازند. گرچه سازه‌های فضاکار آلومینیومی» چوبی و غیره در سطح جهانی به تعداد قابل توجهی ساخته شده‌اند. لیکن سهم فولاد سازه‌ای تاکنون به عنوان مصالح سازه‌های فضاکار مشبک بلامنازع بوده و انتظار می‌رود که در آینده دراز مدتی نیز این چنین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار باشد. در ایران نیز استفادهٌ انبوه از چوب میسر نبوده و تولید مقاطع آلومینیومی برای کاربرد سازه‌ای نیز در داخل کشور تحقق نیافته و در سطح تولید انبوه امکان تهیه و ساخت مقاطع لوله‌ای آلومینیومی در کشور مهیا نگردیده است. آنچه تا کنون به عنوان سازه‌های فضاکار مدرن پیش‌ساخته یا ساخت درجا در داخل کشور احداث گردیده است. از نوع مصالح فولادی بوده و انتظار نمی‌رود که جایگزین دیگری برای فولاد در تیه نزدیک در داخل کشور متصور باشد. بنابراین در تعیین حوزهٌ فراگیری» در پردازش موضوعی و تدوین آیین‌نامه به سازه‌های فضاکار مشبک فولادی اولویت داده شده است؛ زیرا تدوین ضوابط طراحی» ساخت. نگهداری و بهره‌برداری آنها با توجه به میزان قابل ملاحظهٌ سازه‌های فضاکار مشبک احداث‌شده و در دست احداث در سطح بین‌المللی و همچنین این واقعیت که سازه‌های فضاکار احداث‌شده و در دست احداث در داخل کشور عمدتاً محدود به این نوع از سازه‌ها بوده‌اند و گسترش استفاده از آنها طی سال‌های آینده در کشور و در جهان قابل پیش‌بینی است. امری اضطراری تلقی می‌گردد. لازم به یادآوری است که حوزهٌ فراگیری به شرح فوق در چارچوب مرحلهٌ دوم کارء سازه‌های فضاکار دوگونه (مختلط و دوگان) به صورت ذکرشده در بالا را شامل نمی‌گردد و امید است پس از تدوین آیین‌نامه با حوزهٌ فراگیری تعیین‌شده» در مراحل گسترش آتی به یادآوری این نکته نیز ضروری به نظر می‌رسد که اگرچه سازه‌های مشبک برجی شکل برای کاربردهای نظیر دکل‌های انتقال نیروه دکل‌های مخابراتی» سازه‌های مشبک مورد استفاده برای مخابرات ماهواره‌ای» برج‌های خنک کن و نظایر آن‌ها در بسیاری از موارد در کلیات و جزییات» به ویژه در زمینهٌ طراحی اعضاء اجزا و پیونده‌ها دارای زمینه‌های مشترکی با سازه‌های مشمول حوزه فراگیری مصوب کمیتهٌ تدوین می‌باشند. ولی مقرر گردید در نسخه پیشاروی آیین‌نامه که تدوین آن در مرحلهٌ دوم کار برنامه‌ریزی گردیده است» به موارد خاص این نوع از سازه‌هاء از جمله بارگذاری آنها مبادرت نشده و این امر نیز به مراحل بعدی گسترش آیین‌نامه موکول شود. ساختارء پیکربندی و آرایه کلی آیین‌نامه پیکربندی اولیه آیین‌نامهٌ سازه‌های فضاکار در مرحله اول مطالعات نشان می‌دهد که آیین‌نامه شامل پنج بخش به شرح زیر خواهد بود که هر بخش مشتمل بر فصول اصلی است. بخنس اول: کلیات بخشس دوم: طراحی بخنس سوم : اجرا بخس جهارم: بهره‌برداری و نگهداری در تدوین آیین‌نامه» ضابطه‌های زیر مراعات خواهند گردید: هر بخش با یک پیش گفتار کوتاه شروع و در ادامه فصول آن بخش ارایه خواهند شد. -------- صفحهٔ بعد -------- برنامه ندوی نآییننامه سازه‌های فضاکار سم ۹ هر فصل بسته به نیاز دارای سرفصل‌هایی مانند کلیات, مقدمه و تعاریف خواهد بود و متعاقباً سرفصل‌هاء فصل‌های فرعی و مباحث زیر محموعهٌ فصل‌ها ارایه خواهند گردید. 9 کوشش به‌عمل خواهد آمد تا هماهنگی آیین‌نامه با سایر آیین‌نامه‌های معتبر جهانی و ملی برقرار گردد و از نظر آرایه با آیین‌نامه‌های جاری ملی در تطابق کلی باشد. تعاریف عمومی, واژه‌نامه و نمادها به صورت مستقل از بخش‌ها ارایه خواهند گردید و هماهنگی جهت بهره‌گیری هماهنگ و سازگار از واژه‌ها و تعاریف صورت خواهد گرفت. همچنین از طریق ساز وکارهای هماهنگی, ویرایش» داوری» اصلاح و تجدیدنظر» کوشش به عمل خواهد آمد که تناقض بین تعاریف و واژه‌ها و اصطلاحات به کاربرده شده در فصول متفاوت که پیش‌نویس آنها توسط متخصصین متفاوت تهیه خواهد شد.ء وجود نداشته باشد. ۹ تدوین متن نهایی پس از تکمیل پیش‌نویس‌های هماهنگ‌شده» مجدداً به منظور یک‌دست بودن انشا صورت خواهد قبل از شروع به تدوین پیش‌نویس‌هاء راهنمای استاندارد نحوهٌ تهیه و تنظیم پیش‌نویس» شامل اطلاعات کافی در زمینهٌ آرایه و صفحه‌بندی و قلم‌های مورد استفاده» به مسوْولین تهیه پیش‌نویس‌ها ارایه خواهد شد. * _طرح روی جلد متن فارسی آیین‌نامه در هماهنگی باسایر آیین‌نامه‌های ملی تهیه خواهد شد. * تمامی بخش‌ها دارای فهرست موضوعی خواهند بود. کوشش به عمل خواهد آمد که نحوذ ارایه و آرایهٌ آیین‌نامه تاحد امکان با صورت ظاهری دلپذیر و جاذب طراحی گردد. همچنین متن آیین‌نامه و مجموعه‌های جنبی آن» به دو صورت چاپ شده به صورت کتاب و همچنین به صورت الکترونیکی تهیه خواهد گردید. * به‌علاوه یک قسمت مجزا تحت عنوان ضوابط پذیرش سیستم‌های تجاری " نیز پیش‌بینی شده است که در چارچوب فلسفه حاکم بر مجموعهٌ فرایند و براساس ضوابط مندرج در آیین‌نامه تهیه و تدوین خواهد شد. سرفصل‌های کلی و جزیی طی جلسات کمیتهٌ تدوین» بحث و تبادل نظر مبسوطی در زمینهٌ چارچوب‌های اصلی (بخش‌ها) و فصل‌های اصلی و زیرفصل‌ها به عمل آمد. پس از تصویب پیکربندی اصلی» در ارتباط با هر بخش, نظریات اعضای محترم کمیتههٌ تدوین ثبت و بر اساس جمیع نظریات که خوشبختانه متفرق نبوده و به سرعت همگرا می‌شدند. فصول و سرفصل‌های مربوط به آن بخش توسط دبیر کمیتهٌ تدوین به اعضای محترم ارسال می‌شد و در جلسهٌ بعدی کمیتهٌ تدوین مورد بحث و تبادل نظر مجدد قرار می‌گرفت و اصلاحات لازم مطرحء و در صورت تأیید کمیته اعمال و متعاقباً مورد تصویب قرار می‌گرفت و اصلاحات مزبور توسط دبیرکمیته در فهرست سرفصل‌ها اعمال می‌گردید. طبعاً تدوین سرفصل‌ها و میزان جزییات و دامنه کار با در نظر گرفتن فلسفه حاکم در چارچوب اهداف تدوین و حوزه فراگیری به عمل آمده است. علاوه بر این» در بسیاری از موارده سرفصل‌ها در کمیته‌های تخصصی نیز مورد توجهء بازنگری و اصلاح و تحدید نظر قرار داده می‌شد و جهت تصویب به کمینهٌ تدوین برگشت داده می‌شد. به ویژه در ارتباط با بخش طراحی؛ کمیته‌های تخصصی جلسات مبسوطی تشکیل داده درنهایت به چارچوب مناسب و قابل دفاعی دستیابی حاصل گردید. جمع‌بندی نظریات و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار مصوبات به صورت سرفصل‌های کلی و جزیی مصوب کمیتهٌ تدوین پس از اعمال هماهنگی‌های لازم توسط کمیتهٌ تخصصی برای اعضای محترم کمیتهُ تدوین ارسال و متعاقباً نظریات دریافت‌شده و منعکس‌شده اعضای محترم در جلسات بعدی مورد بحث قرار داده می‌شد و نتایج در نسخهٌ نهایی شدهٌ مصوب بازتاب می‌یافت و پس از تصویب در کمیتهٌ اصلی به وسیلهً دبیر کمیته تنظیم و به تمامی اعضای گرامی ارسال و متعاقب آن نظر دیگری مبنی بر وجود اشکالی در مجموعههٌ سرفصل‌ها دریافت نگردید. به‌طوری که از مطالعهٌ اجمالی فهرست موضوعی سرفصل‌ها مشخص می‌گردد. مجموعهٌ پیش‌بینی شده برای آیین‌نامه مبتنی بر چارچوب و ساختار منسجمی است و سرفصل‌های موضوعی مربوط با توجه به ضروریات مطالب و با شناخت مباحث لازم در آیین‌نامه» در این چارچوب به صورت تفصیلی ارایه شده‌اند و شامل فهرست‌های موضوعی کلی و جزیی تفصیلی می‌باشند که مبتنی بر فلسفهه عمومی حاکم بر کار بوده است و اگرچه برای تدوین آن» زمان نسبتاً زیادی برای تبادل نظر و تهیه پیشنویس و بازنگری و بازتاب نظریات و تهیهٌ متن نهایی و تصویب اختصاص یافت. در مراحل بعدی کار که شامل تفکیک موضوعی سرفصل‌ها به بخش‌های تخصصی جهت تهیهٌ پیش‌نویس بود و همچنین در تهیهٌ پیش‌نویس به طور موّئری تسهیل و تسریع گردید. فهرست موضوعی سرفصل‌ها در ۲۹ صفحه تدوین شد با فصل‌بندی متن نهایی به‌طور قابل قبولی همسازی داشته‌اند. در مرحله اول مطالعات سرفصل‌های موضوعی» کلی و جزیی به صورت تفصیلی تعیین و ارایه گردیدند. با توجه به مباحنات مبسوطی که در این زمینه در مرحله تدوین به عمل آمد. تغییرات نسبتاً جزیی در سرفصل‌ها در حین تدوین پیش‌نویس‌ها صورت گرفت. ولی چارچوب اصلی مبتنی بر فلسفه و اهداف کار به نحو ارایه شده در مطالعات مرحله اول حفظ گردید. این امر حاکی از اهمیت مطالعات مرحله اول و کیفیت مطالعات مزبور قلمداد می‌گردد که منتج به آن گردید که نیازی به تغییر ساختار یا اعمال تغییرات گسترده در مرحلهٌ تدوین متن آیین‌نامه پیش نیامد. به عبارت دیگرء با کوشش‌های به عمل آمده در مرحله اول همان‌گونه که انتظار می‌رفت نیاز به چنین تغییراتی ناچیز و تقریبا منتفی بود. به طوری که ملاحظه می‌شود. لازمه تدوین سرفصل‌های موضوعی تفصیلی شناسایی کامل اهداف. دیدگاه‌هاء حوزهٌ فراگیری و فلسفهٌ کار بوده است و خوشبختانه این سرفصل‌ها نشانگر تسلط کامل کمیتهٌ محترم تدوین بر این دیدگاه‌ها بوده و منتج به آن گردید که آیین‌نامه‌ای با پشتیبانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور وقت و توسط اساتید گرانمایهٌ کمیتههٌ تدوین و متخصصان دیگر تدوین گردید.ء از جامعیت لازم در چارچوب حوزهٌ فراگیری مورد نظر برخوردار گردد. تفکیک موضوعی سرفصل‌ها برحسب زمینه‌های تخصصی بر اساس فهرست موضوعات کلی و جزیی و در چارچوب پیکربندی پیش‌بینی‌شده» موضوعات سرفصل‌ها به شرح مندرج در صفحهٌ بعد به تفکیک با توجّه به زمینه‌های تخصصی ارایه شده‌اند. به عنوان نمونه زمینه‌های تخصصی زیر به صورت زیرمحموعههٌ سرفصل‌های کلی‌تر قابل تفکیک می‌باشند: طراحی مجموعه: اعضا و پیونده‌ها رفتار دینامیکی و لرزه‌ای ۵ بارگداری و رفتار تحت اثر باد -------- صفحهٔ بعد -------- برنامه ندوی نآییننامه سازه‌های فضاکار ۴۵ بارگذاری برف ۵ سای رآثار و عوامل ۰ مصالح فولادی سیستم‌های سازه‌ای نولید سیستم‌های پیش‌ساخنه ([ساخت) ٩‏ بافت و نصب بهره‌برداری نگهداری ۰ سا سازری زمینه‌های تخصصی در کمیته‌های تخصّصی مورد بحث قرار گرفتند و پس از انتخاب قطعی مسوْولین تهیهٌ پیش‌نویس هر فصل و تقبل مسوّولیت ایشان» به مسوّولین پیش‌نویس‌های سرفصل‌ها توصیه شد که از متخصصان زمینه‌های تخصصی مربوط به زیر مجموعهٌ سرفصل‌ها در تدوین پیش‌نویس بهره‌گیری نمایند. سرفصل‌های کلی فصل دوم: مبانی طراحی فصل سوم: عوامل و بارهای موّثر (به تفکیک شامل): ۱- کلیات و ترکیب بارها و بارگذاری به جز موارد زیر: ۲- زلزله ۳ باد ۴- بارهای دینامیکی ناشی از ضربه» انفجار» حرکت جراثقال و... ۵ برف ۷ اثر نامیزانی فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه‌ها: ۱- سیستم‌های سازه‌های فضاکار ۲ شیوه‌های ساخت. بافت و نصب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۳- معیارهای طراحی ۴ مصالح عم شیوه اعمال بارها ۷ اعضای سازه‌ای ۸ - پیونده‌هاء اتصالات و تکیه‌گاه‌ها ٩‏ اجزا و9 پوشانه‌های غیرسازه‌ای فصل ششم: طراحی اعضاء اتصالات و تکیه‌گاه‌ها فصل هفتم: طراحی مبتنی بر آزمایش بخش سوم: اجرا فصل نهم: ضوابط ساخت فصل دهم: ضوابط بافت و نصب بخش چهارم: بهره برداری و نگهداری فصل دوازدهم: ضوابط بهره‌برداری فصل سیزدهم: ضوابط نگهداری فصل پانزدهم: مستندسازی مدارک اجرا فصل شانزدهم: مستندسازی مدارک بهره‌برداری و نگهداری فصل هفدهم: اصول بایگانی مدارک فنی اولویت‌بندی مراحل تدوین آیین‌نامه در ارتباط با مطالعات مربوط به تدوین آیین‌نامهٌ سازه‌های فضاکار لازم است برنامه‌ریزی‌های کوتاه مدت.» میان مدت و دراز مدت در چارچوب برنامه‌ریزی‌های کلان تحقیقات و تدوین آیین‌نامه‌ها به عمل آید. در برنامه‌ریزی راهبردی پس از تبیین اهداف و تجسم جشم‌اندازهاء با بررسی تمامی امکانات؛ اهداف قابل حصول تعیین می‌گردند. از اینرو همواره در تدوین برنامه و تحصیص منابع لازم است اولویت‌بندی به نحو منطقی صورت گیرد. براساس پیشنهادهای گروه‌های کار» مطالعات و بررسی‌های متمرکز توسط دبیر کمیته و شناخت نیروهای متخصص همکار و امکانات کار هم‌زمان روی سرفصل‌های متفاوت. امکانات قابل حصول و همجنین نتایج حاصل از جلسات برگزار شده با مسوْولان محترم سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و تصویب کمیتهٌ تدوین طی آخرین جلسهٌ مرحلهٌ مقدماتی (مرحلهٌ اول)» مقرر گردید که -------- صفحهٔ بعد -------- بونامهُ ندوی نآیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۴۷ اولویت در تدوین آیین‌نامه به بخش اول و دوم: کلیات و طراحی داده شود. به این ترتیب نکات زیر در این مقوله قابل ذکر بوده و مزایای زیر بر این امر مترتب خواهد بود: * اگرچه بخش‌های طراحی» اجراء بهره‌برداری و نگهداری دارای پیامدها و آثار متقابل فراوانی می‌باشند. ولی کوشش به انچه ذیل هر سرفصل و زیرفصل باید به آنها پرداخت, قبل از افزودن آن به فهرست موضوعات در اذهان اعضای کمیته مجسم شده باشد. از اینرو به نظر می‌رسد می‌توان بخش کلیات و طراحی را بدون رویارویی با خطر زیاد از نظر تداخل و آثار متقابل منجر به تغییرات اساسی» تدوین نمود. در برنامه اولیه‌ای که براساس نیروی متخصص و علاقمند قابل دسترس برای تدوین پیش‌نویس‌ها و شرکت در جلسات کمیته‌های اصلی و تخصصی آیین‌نامه توسط دبیر کمیته تدوین شدء عملاً قسمت ابتدایی کار به کلیات و طراحی تخصیص یافته بود و بخش‌های اجراء بهره‌برداری و نگهداری و مستندسازی پس از تکمیل پیش‌نویس اولیه و ویرایش و اصلاح بخش طراحی صورت می‌پذیرفت. این امر خود حاکی از کمبود اعضای متخصص برای کار هم‌زمان در کلیه فصول و بخش‌ها و محدودیت میزان پیشرفت عملی و قابل حصول در زمینهٌ تأیید پیش‌نویس‌ها از طرف کمیته‌های تخصصی واصلی بود. بنابراین» در صورت تفکیک بخش طراحی از سایر بخش‌ها تأثیر مستقیمی بر روند کلی کار احساس نمی‌شد. تعیین کننده‌ای بر نتبحهٌ کار بحخش طراحی- در صورت تدوین تفکیک‌شده - داشته باشد که تعویق ارایه این بخش تا تکمیل کلیه بخش‌ها قابل توجیه باشد. ۹ با تفکیک بخش‌های کلیات و طراحی, ارایه قسمت مستقلی از کار در مدت کوتاه‌تری میسر می‌گردد. این امر چه از نظر کارفرمای محترم, چه از دیدگاه افزایش انگیزه اساتید و متخصّصان همکار به جهت ارایه سریع‌تر حاصل زحمات و مطالعاتشان به جامعهٌ مهندسی کشور و هم از نظر رفع سریع‌تر نیازهای ملموس و فوری مهندسان و دست اندرکاران طراحی سازه‌های فضاکار» تصمیمی منطقی و قابل دفاع به نظر می‌رسد. با تمرکز روی بخش عمده کار (طراحی) این امکان حاصل خواهد شد که در زمانی معقول دستاوردی از این مطالعات حاصل گردد که به طور مستقل قابل عرضه به بخش‌های بعدی را می‌توان در تجدید نظرهای بعدی» هم‌زمان با تکمیل سایر بخش‌ها ارایه نمود. از اینرو اولویت‌بندی در واقع به طور ضمنی و همچنین مستقیم در دو مرحله صورت گرفته است: الف- در انتخاب حوزهٌ فراگیری و دامنه کار (که به طور ضمنی در آن اولویت به سازه‌های فضاکار مشبک فولادی داده شده ب- در تدوین بخش‌های اول و دوم (کلیات و طراحی سازه‌های فضاکار) که به طور مستقیم از میان مجموعههٌ بخش‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ آیینتامه سازه‌های فضاکار در اولویت‌های بعدی,» تهیه متن انگلیسی برای بخش‌های اول و دوم؛ تکمیل بخش‌های سوم تا پنجم (اجراء بهره‌برداری و نگهداری و مستندسازی) برای سازه‌های فضاکار مشبک فولادی و متعاقبا برای انواع دیگر سازه‌ها و تحقیقات جنبی لازم در برنامه‌ریزی‌های میان مدت و دراز مدت مورد توجه قرار داده خواهد شد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- نمادها )۵ مقدار طراحی کنش تصادفی ۸4 ضریب ,۳ برای منطقه باز پگ ضریب ۲ برای منطقه ناهموار ب ضریب اثر تند باد درونی س ضریب فشار بیرونی میانگین گیری‌شده در سطح مورد نظر نک ضریب فشار درونی نس اثر ناشی از کش آ0 ۳۲ .ما آثار ناشی از کنش‌های ناپایدار کننده را آثار ناشی از عوامل پایدارکننده ط ۳ مقادیر طراحی کنش 0 ۵ ‎٩۲‏ ۷۵16 08180 ۲ مقادیر معرف کنش 0 2 ‎٩1‏ ۷۵16 6۳۳0۹01۵11۷6 درم کنش دایمی 0 ۳۵۳۲۵6۲ ,60 مقدار طراحی کنش دایمی ۳ مقدار کرانه پایینی کنش دایمی 6۳۷ مقدار کرانه بالایی کنش دایمی 6 مقدار مشخصه کرانه پایینی کنش دایمی 6 مقدار مشخصه کرانه بالایی کنش دایمی 6 دوره بازگشت بر حسب سال ۸ فشار بیرونی که به‌صورت استاتیکی و عمود بر سطح وارد می‌شود که می‌تواند به‌صورت فشار وارده بر ۳ سطح یا مکش در جهت خارج از سطح باشد. فشار درونی که به‌صورت استاتیکی و عمود بر سطح وارد می‌شود که می‌تواند به‌صورت فشار به‌طرف ۳ سطح یا مکش به سمت خارج از سطح باشد. کنش متغیر 5 6[ ۷37120 0 آثار ناشی از اعمال کنش /ام بر سازه ز(0) مقدار متوسط 20 مقدار اسمی 0 0 مقدار ظرفیت طراحی 7 مقدار متوسط 1/ ,5 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۲۳ اآیین‌تامه سازههای فضاکار مقاومت اسمی 7 مقدار تقاضای طراحی 5 عرض مورد نظر عمود بر جهت وزش باد در تراز (/ ۵ مقدار طراحی پارامتر مصالح 06۷ [ ۳۵16۳1۵ 3 0۲ ۷۵۷۵ 18102 ,با با 2 مقدار مشخصه پارامترمصالح ۲133601015116 بل با 2 مقدار اسمی پارامتر مصالح 1 ۳۵16712 3 01 ۷۵16 ۷1۵۳1۵ ,ومیل با مد مقادیر اسمی کمیت‌های هندسی مر( نسبت ضریب میرایی به ضریب میرایی بحرانی اد ارتفاع مرجع / ارتفاع بالای تراز طبقه / ام ۳ نسبت فرکانس بار اعمالی به فرکانس ارتعاش طبیعی سازه / طول ناهمواری بالادست سازه رکه کمیت نمایشگر آثار ناشی از نابه‌جایی‌هاء انحراف تحمعی و رواداری‌ها ۸ مقدار طراحی پارامتر هندسی 0۳۵۷ [116۵ 2001 2 ۲ ۷۵۵ اف , به مقدار مشخصه پارامتر هندسی 1 ]2001۵11۵ 3 0۲ ۷۵۵ ۵۳۵0101۹6 ) ببه شاخص قابلیت اطمینان / ضریب کنش تصادفی 11 ضریب بار پاره‌ای کنش ۶ ام ۳ ضریب بار ترکیبی در بررسی حالات حدی نهایی و حالات حدی بهره‌برداری برگشت ناپدیر یه ضریب بار تناوبی در بررسی حالات حدی نهایی تحت تاثیر کنش‌های تصادفی و حالات بهره‌برداری ززل برگشت‌ناپدیر ناشی از بارهای متناوب ضریب بار شبه‌دایمی برای حالات حدی نمایی تحت اثر کنش‌های تصادفی و حالات حدی 1/7 بهره‌برداری برگشت‌پذیرء آنگاه که نسبت بازهٌ زمانی احتمال تجاوز مقدار بار به باه زمانی مبنا از 7:۵۰ تجاوز نماید. ضریب پاره‌ای خواص مصالح یه ضریب نمایشگر آثار نابه‌جایی کنش‌ها یه انحراف معیار متناظر با تابع توزیع 0 0 انحراف معیار متناظر با تابع توزیع ‎٩‏ 0 انتحراف معیار تابع توزیع 0 - 11 6 مقدار میانگین ضریب تبدیل اصلاحی مصالح / ضریب آرایه دهندهٌ میزان آهمیت سازه 770 -------- صفحهٔ بعد -------- نمادها ۵۳ ضریب آرایه‌دهندهٌ نسبت شکل‌پذیری 1 ضریب آرایه‌دهندهٌ درجه نامعینی سازه 77۳ ضریب مقاومت مربوط 0 مقاومت طراحی 0) نسبت مقادیر مقاومت متوسط به مقاومت اسمی 1 ضریب ,0) در حالات احتمال وقوع زیاد /۷ ضریب ,0) در حالات بار شبه دایمی / ضریب کنش متغیر 1 ام ۳ مقدار مور کنش متغیر 5 ۷۵۳12016 2 آ0 ۷2۵6 ۸60028 م۷0 مقدار ترکیبی کنش متغیر 0 ۷۵۳1۵016 2 آ0 ۷216 0011۵110 ب ۷۸0 مقدار پر تواتر کنش متغیر 0 6[ ۷3۳120 2 01 ۷۵1۵ ۳۳۹۵۵۲ ۷0 مقدار شبه دایمی کنش متغیر 0 6[ ۷3۳120 2 01 ۷216 061312631 -0281) ,رد۷ -------- صفحهٔ بعد -------- بخش یک -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول : کلیات -۵ ۱-۱- مقدمه ۱-۱-۱ اهداف هدف از تدوین این آیین‌نامه تعیین حداقل ضوابط و معیارهای لازم برای تحلیل, طراحی, ساخت. بهره‌برداری و نگهداری سازه‌های فضاکار شبکه‌ای مشمول این آیین‌نامه می‌باشد؛ به نحوی که شرایط لازم برای بهره‌برداری ایمن و با دوام سازه را متناسب با عملکرد مورد نظر در سطح اطمینان تعریف‌شده» تحت تأثیر کنش‌هاء با رعایت جنبه‌ها و ملاحظات اقتصادی» بر اساس دانش روز تأمین نماید. در تدوین این آیین‌نامه فرض بر آن است که: - انتخاب سیستم سازه و طراحی آن توسط کارشناسان ذیصلاح و مجرب انجام می‌گیرد. - عملیات اجرایی پروژه توسط مجریان ذیصلاح و گروه‌های حایز مهارت‌های فنی و تجارب لازم صورت می‌پذیرد. - نظارت و کنترل کیفیت در تمامی مراحل طرح و اجراء شامل مطالعات توجیهی و امکان‌سنجی» بررسی گزینه‌ها و انتخاب گزینهٌ برتره مدل‌سازی سازه و کنش‌های موّئر» تحلیل و طراحی» آرزیابی فنی و اقتصادی» تدوین مشخصات فنی عملیات ساخت کارخانه‌ای یا کارگاهی و عملیات نصب یا ساخت درجا و همجنین بهره‌برداری و نگه‌داری به‌نحوی شایسته اعمال می‌گردد. - مصالح و تولیدات ساختمانی دارای مشخصات تعیین‌شده در این آیین‌نامه می‌باشند و یا براساس استانداردهایی تولید شده‌اند که در این آیین‌نامه به آن‌ها ارجاع شده است. - سازه به نحو تعیین شده در مشخصات فنی نگهداری پروژه» نگهداری خواهد شد. - نحوهٌ بهره‌برداری از سازه با فرضیات طراحی در ارتباط با کاربری» سازگار خواهد بود. از این رو روش‌های طراحی ارایه‌شده در این آیین‌نامه در صورتی معتبر می‌باشند که شروط لازم برای مصالح, عملیات اجرایی و مهارت‌های مورد نیاز در طرح و ساخت تامین شده باشد. ۲-۱-۱- تعاریف سازه‌های فضاکار به‌آن دسته از سازه‌ها اطلاق می‌شوند که ماهیتأاً دارای رفتار و عملکرد مسلط سه بعدی می‌باشند؛ به نحوی که اثر هیچ‌یک از سه بعد در رفتار سازه تحت تأثیر کنش‌های وارده قابل صرف‌نظرکردن نیست. این سازه‌ها به طریقی پیکربندی می‌شوند که مسیر انتقال بارها را از طریق عناصر سازه‌ای در سه بعد تأمین نمایند. سازه‌های فضاکار با مصالح و روش‌های گوناگون احداث و در گروه‌های کلی به شرح زیر طبقه‌بندی می‌گردند. ۱-۳-۱-۱ دسته‌بندی سازه‌های فضاکار سازه‌های فضاکار بر اساس نوع, شکل, مصالح, روش ساخت. نحوهٌ کاربری و عمر مفید طبقه‌بندی می‌گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- ر ۶ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۱-۱-۲-۱-۱ - دسته‌بندی بر اساس نوع و شکل ۱-۱-۱-۲-۱-۱- سازه‌های فضاکار شبکه‌ای سازه‌های فضاکار شبکه‌ای با ریخت‌های گوناگون طراحی و احداث می‌گردند و دارای استخوان‌بندی مقاوم از نوع اسکلتی می‌باشند و به گروه‌های زیر قابل تفکیک هستند: الف -- شبکه‌های تخت تک‌لایه ب - شبکه‌های تخت دو و جچندلایه پ - چلیک‌های تک‌لایه, دولایه و چندلایه ت - گنبدهای تک‌لایه. دولایه و چندلایه ث - سایر شبکه‌های تک‌لایه و چندلایه باریخت‌های گوناگون ج- برج‌ها و دودکش‌های شبکه‌ای چ- سازه‌های کش بستی ح- سازه‌های شبکه‌ای تاشو خ- سازه‌های کابلی ۲-۱-۱-۲-۱-۱- سازه‌های فضاکار پیوسته سازه‌های فضاکار پیوسته به گروه‌های زیر قابل تفکیک هستند: الف - سازه‌های ححیم ب -- تاوه‌ها و پوسته‌ها پ - سازه‌های پاشامی ۳-۱-۱-۲-۱-۱- سازه‌های فضاکار دوگونه سازه‌های فضاکار متشکل از اجزای منفصل و پیوسته در این گروه رده‌بندی می‌شوند. در طراحی سازه‌های فضاکار, می‌توان از تلفیق مناسبی از انواع و شکل‌های مدذکور در فوق بهره‌گیری نمود. ۳-۱-۳۲-۱-۱- دسته‌بندی بر اساس نوع مصالح سازه‌های فضاکار به‌طور معمول با مصالح فولادی, آلومینیومی» چوبی» بتنی» مواد کامپوزیت. مصالح بنایی» شیشه‌ای, پاشامی, پانل‌های ساندویچی, الیاف بافته شده یا ترکیبی از این‌ها ساخته می‌شوند. این مصالح هم در اعضای تشکیل‌دهندهٌ سازه‌های فضاکار و هم به عنوان پوشانه‌های این سازه‌ها به کاربرده می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول : کلیات )۲ ۳-۱-۲-۱-۱- دسته‌بندی بر اساس شیوه‌های ساخت و بافت سازه‌های فضاکار به لحاظ شیوهٌ ساخت به دو گروه پیش‌ساخته و ساخت درجا تقسیم‌بندی می‌شوند. روش‌های پیش‌ساخته متعارف سازه‌های فضاکار را می‌توان به ۲ طبقه عمده پیونده‌ای» واحدی و ترکیبی تقسیم‌بندی کرد. بنابراین سیستم‌های پیونده‌ای» واحدی و ترکیبی در اغلب موارد در زمره سیستم‌های پیش‌ساخته محسوب می‌گردند که اغلب به صورت بخش‌های تکرارشوندهٌ پیش‌ساخته و با قابلیت تولید آنبوه به روش‌های صنعتی تولید می‌گردند. هنگامی که به‌علت شکل و ابعاد سازه بهره‌گیری از روش‌های پیش‌ساختهٌ متعارف ملزومات اقتصادی طرح را ارضا ننماید. روش ساخت با توجه به ویژگی‌های پروژه تعیین می‌شود. همچنین از دیدگاه شیوهٌ بافت» سازه‌های فضاکار شبکه‌ای به دو گروه پیش بافته و بافت درجا منقسم می‌گردند. در حالت پیش‌بافته» سازهٌ فضاکار یا زیرمجموعه‌ای از آن» در تراز زمین بافته و از طریق بلند نمودن مجموعه در تراز و موقعیت نهایی خود استقرار خواهد یافت. ۴-۱-۲-۱-۱- دسته‌بندی بر اساس نوع کاربری سازه‌های فضاکار را با توجه به تنوع کاربرد بر حسب نوع کاربری می‌توان به گروه‌های فراوانی طبقه‌بندی نمود. از جمله این کاربری‌ها می‌توان از سالن‌های اجتماعات, نمایشگاه‌هاء موزه‌هاء فرهنگ‌سراهاء فضاها و استادیوم‌های ورزشی, آشیانه‌های هواپیماء پایانه‌های فرودگاه راه‌آهن و اتوبوس» پروژه‌های صنعتی» پل‌هاء ساختمان‌های آموزشی» مسکونی» اداری, تجاری» بیمارستان‌هاء دکل‌های انتقال نیرو و برج‌های مخابراتی یاد کرد. ۵-۱-۳۲-۱-۱- دسته‌بندی بر اساس عمر مفید بهره‌برداری در این آیین‌نامه» سازه‌های فضاکار از لحاظ عمر مفید بهره‌برداری به چهار گروه مطابق بند۳-۲-۲ طبقه بندی گردیده‌اند که بهره‌برداری دراز مدت» میان‌مدت. موقت با امکان نصب و با زکردن به قصد نصب مجدد به صور تاشو با بازشو یا موقت جهت خدمت‌رسانی کوتاه مدت» برای کاربری‌های متنوع را شامل می‌گردند. ۳-۱-۱ دامنه کاربرد این آیین‌نامه ضوابط و ملزومات تحلیل, طراحی, ساخت. بهره‌برداری و نگهداری سازه‌های فضاکار شبکه‌ای فولادی تخت یا دارای انحناء اعم از تک‌لایه یا چندلایه را در بر می‌گیرد. بخش عمدهٌ سازه‌های فضاکار فولادی را سازه‌های پیش‌ساخته تشکیل می‌دهند که شامل انواع سیستم‌های تجاری در خور تولید انبوه می‌باشند. این آیین‌نامه ضوابط پذیرش چنین سیستم‌های تجاری را نیز شامل می‌گردد. بنابراین حوزه فراگیری این آیین‌نامه منحصر به سازه‌های فولادی شبکه‌ای مذکور درردیف (الف) تا (ه) بند (۱-۱-۱-۲-۱-۱) می‌باشد که بیشترین کاربرد را در سطح ملی و جهانی داشته‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- )۸ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۳-۱-۱ سیستم واحدها سیستم واحدهای مورد بهره‌گیری در ارتباط با کمیت‌های مورد بحث در این آیین‌نامه سیستم آحاد بین المللی (51) می‌باشد. ۵-۱-۱ نمادها نمادهای به‌ کار گرفته شده در این آیین‌نامه به طور کلی منطبق با نمادهای متح‌دالشکل مورد تنأیید سازمان بین- المللی استانداردها (15) می‌باشد و جز در مواردی که به صراحت قید گردد. از این نمادها بهره‌گیری به‌عمل خواهدآمد. ۳-۱ مفاهیم بنیادین و مبانی طراحی ۱--۱- مبانی نظری و فلسفهٌ طراحی فلسفهٌ طراحی در این آیین‌نامه مبتنی بر حالات حدی است که همراه با ملزومات عملکردی مورد انتظار با بهره‌گیری از روش ضرایب پاره‌ای بار و مقاومت به‌کار گرفته می‌شود. در این آیین‌نامه» در ارتباط با سطوح اطمینان موردنظر» متناسب با کاربری‌های متفاوت. رهنمودهای لازم برای طراحی سازه‌های فضاکار ارایه شده‌است. در این چارچوب از روش‌های طراحی مبتنی بر ترازهای عملکردی سازه» تحت تأثیر سطوح متفاوت کنش‌ها بهره‌گیری‌شده است که با توجه به سطح اطمینان مورد نظر و ملحوظنمودن مبانی دیدگاه‌های بایدی (تعیینی) و شایدی (احتمال‌اندیشانه)» به نحوی سازگار در این آیین‌نامه به‌ کار گرفته شده‌اند. ۲-۲-۱ - شوایط طراحی و کنش‌ها با توجه به رویدادهایی که یقیناً با محتملاً سازه فضاکار را در طول عمر بهره‌برداری تحت تأثیر قرار می‌دهند. شرایط طراحی متفاوتی ایجاد می‌گردد. سازهٌ فضاکار برای هریک از این شرایط باید پایداری و عملکرد خود را مطابق با سطح عملکرد مورد انتظار و تعریف شده و تحت تأثیر ترازهای متفاوت کنش‌های محتمل ایفا نماید. ۳-۲-۱ - مصالح مصالح سازه‌ای مورد کاربرد در سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه شامل انواع فولادهای سازه‌ای به صورت قطعات نوردشده (گرم و سرد)» کوین‌کاری (چلنگری) شده یا ریخته‌گری می‌باشند. مشخصات فنی مصالح مورد پذیرش در چارچوب این آیین‌نامه در فصل چهارم ارایه گردیده است. همچنین الکترودهای جوش و قطعات اتصال و پیچ‌ها باید ضوابط فصل چهارم این آیین‌نامه را ارضا نمایند. مصالح مورد کاربرد در اجزای غیرسازه‌ای از جمله پوشانه‌هاء دامنه وسیعی از مصالح را در برمی‌گیرند که در مورد هریک, لازم‌است ملزومات استانداردهای مربوط ملی یا بین‌المللی به نحو مندرج در فصل چهارم رعایت گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۳۲- ۹- پایایی مجموعهٌ سازهٌ فضاکار و زیرمجموعه‌های آن باید در شرایط محیطی خود و در طول عمر مفید. با رعایت دستورالعمل بهره‌برداری و نگهداری از پیش تعیین‌شده» قابلیت بهره‌برداری مورد نظر را حفظ نمایند. ۵-۲-۱- فرم‌شناسی سازه‌ای فرم‌شناسی سازه‌ای رشته‌ای از دانش است که به مطالیه ویژگی‌های هندسی شکا های سازه‌ای می‌پردازد. این سازه‌شناسی و به کار گیری فرم معماری در حخدمت محتوای سازه‌ای طرح که در طراحی سازه‌های فضاکار نقشی اساسی ایفا می‌نماید. ابزار مورد استفاده در فرم‌شناسی سازه‌ای عبارت‌اند از علم هندسه, جبر فرمکسی, نرم‌افزارهای گوناگون دارای قابلیت‌های لازم برای ایحجاد و پردازش فرم‌ها و دیگر موارد. رهنمودهای لازم در این زمینه در فصل چهارم و ۶-۲-۱ - تحلیل محاسبات فنی سازه باید با بهره‌گیری از مدل‌های ریاضی تاحد امکان واقع‌گرایانه سازه و کنش‌های موّْثر در تطابق اصول و مفاهیم مهندسی سازه یا به روش‌های تجربی و از طریق آزمایش صحت‌سنجی شود. ۷-۲-۱ - طراحی آن» تعیین شرایط گوناگون طراحی در طول عمر مفید آن» تعیین شرایط مرزی و تحلیل رفتار آن» مطابق بخش دوم این آیین‌نامه برای بررسی سازگاری فرم و اندازه با نیازها می‌باشد و در صورتی که سازگاری تأمین نشود. فرم‌ها و اندازه‌ها و نظری,» عددی و شیوه‌های شناخته‌شده طراحصی سازه‌ها و در عین حال بررسی‌های تجربی (آزمایش‌های محلی و آزمایشگاهی) به نتیجه رساند. به‌طور معمول در مواردی که مدل‌ها و روش‌های محاسباتی واقع‌گرایانه‌ای برای تحلیل با دقت مورد نظر در دست نباشد. لازم است از مشاهدات و داده‌های حاصل از آزمایش بهره‌گیری و استنتاج به عمل آید. -------- صفحهٔ بعد -------- م۱5 آیینتامه سازه‌های فضاکار ۳-۱- مدیریت کیفیت سازهٌ فضاکار باید طبق خواسته‌های کارفرما و بهره‌بردار و منطبق با مفروضات طراحی و به منظور برآوردن نیازهای طرح, مطالعه. طراحی, ساخته. نصب و نگهداری شود. در این زمینه باید تدابیر لازم به منظور نیل به سطح اطمینان کیفی مورد نظرء از طریق تعیین سطح اطمینان» سازماندهی سیستم مدیریت کیفیت و اعمال کنترل مضاعف در مراحل مطالعاتی» طراحی» ساخت» بهره‌برداری و نگهداری, اتخاذ گردد. در بخش سوم این آیین‌نامه به تفصیل و در پیوست ۷ به اجمال به مدیریت کیفیت در فرایند طرح و احداث سازه‌های فضاکار پرداخته شده‌است. ۴-۹- اصول اجرا در این آیین‌نامه حداقل استانداردهای کیفی عملیات اجرایی ساخت و نصب آرایه گردیده‌اند تا اطمینان حاصل شود که مفروضات طراحی براساس این آیین‌نامه ارضا و سطح ایمنی مورد نظر تأمین گردیده است. همچنین اصول ایمنی اجرای سازه‌های فضاکارء رواداری‌های اجرایی (ساخت و نصب) و شویوه‌های اعمال اصول مدیریت ساخت تبیین گردیده‌اند. متناسب با نوع کنش و کیفیت و عملکرد مورد انتظار رفتار و پاسخ سازه» ممکن است سطوح متفاوت دفت و کیفیت ساخت و نصب مورد نیاز باشد. بخش سوم این آیین‌نامه به صورت تفصیلی و پیوست ۷ به صورت اجمالی به این ۵-۱- اصول بهره‌برداری و نگهداری بهره‌برداری از سازه باید با فرضیات طراحی سازگار بوده و به نحوی از آن نگمداری به‌عمل آید تا در طول عمر مقید خود جوابگوی نیازرهای عملکردی و بمره‌برداری مورد انتظار باشد. بخش چمارم این آیین‌نامه به این امر اختصاص تمامی فعالیت‌های مرتبط با احداث پروژه از بدو احساس نیاز و متعاقباً مطالعات توجیهی و امکان‌سنجی, مطالعات نصب. نقشه‌های چون‌ساخت و مدارک فنی بهره‌برداری و نگهداری و تاریخچهٌ بازرسی‌های فنی و همچنین ترمیمات و عملیات بهسازی باید مستندسازی گردند. اصول و مبانی و جزییات فرایندها و روش‌ها و گونه‌های مستندسازی مدارک فنی پروزه موضوع بخش پنحم این آیین‌نامه است. در پیوست ۸ نیز نات اصلی اصول مستندسازی به اختصار مورد -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول : کلیات )۱۱ کمبود مدارک ملی به استانداردهای معتبر جهانی با ذکر شیوه‌های کاربرد همساز و هماهنگ استانداردهای مزبور با این آیین‌نامه» رجوع داده خواهد شد. -------- صفحهٔ بعد -------- طراعی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ مبانی طراحصی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : میانی طراحی ۵2-۳ ۱-۲ - مقدمه در این فصل مبانی طراحی» ارزیابی و کنترل طرح براساس فلسفهٌ طراحی مبتنی بر حالات حدی همراه با ملزومات عملکردی مورد انتظار به روش ضرایب پاره‌ای بار و مقاومت تشریح شده است. ۳-۲ الزامات بنیادین طراحی ۱-۲-۲ اصول بنیادین ۱-۱-۲-۲ سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه باید به نحوی طراحی و احداث شوند که در طول عمر مفید مورد نظرء با سطح اطمینان تعریف‌شده و با رعایت ملاحظات اقتصاد مهندسی» شرایط زیر را پاسخگو باشند: - سازگاری خود را برای کاربری مورد نظر حفظ نمایند. بهره‌برداری» با توجه به تراز عملکردی مورد نظرء پاسخ تعریف شده‌ای را از خود بروز دهند. ۲-۱-۲-۲ سازه‌های فضاکاری که مطابق با بند فوق طراحی و احدات می‌گردند. باید جنبه‌های ایمنی» خدمت‌رسانی و پایایی را با توجه به شرایط مورد نظر در طراحی و اصول طراحی مفهومی و معیارهای عملکردی ارضا نمایند. ۲-۱-۲-۲ سازه‌های فضاکار باید به نحوی طراحی و احداث گردند که علاوه بر آرایهٌ رفتار پیش‌بینی‌شده تحت تأثیر کنش‌های محتمل در طول عمر مفید خودء در صورت وقوع آتش‌سوزی» انفجار» ضربه و عواقب اشتباهات انسانیء میزان گستردگی خسارات وارده به طور ۴-۱-۲-۲ لازم است با بهره‌گیری از تدابیر متناسب تلاش کرد تا از بروز صدمه‌های بالقوه به گونه‌های زیر جلوگیری به عمل آورد یا میزان گستردگی آن‌ها را محدود نمود: - پرهیز, حذف یا کاهش خطراتی که سازهٌ فضاکار محتملاً در معرض آن قرار خواهد گرفت. - انتخاب فرم در خدمت محتوا و بهره‌گیری از ویژگی‌هایی که منجر به کاهش میزان حساسیت سازه در برایر خطر یا کنش مورد نظر گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۲ آیینتامه سازه‌های فضاکار - انتخاب شکل سازه و رعایت اصول طراحی مفهومی به منظور جلوگیری از خرابی پیش‌رونده به این معنی که در صورت حذف یا نقصان عملکردی اتفافی یک عضو پیونده یا بخش محدودی از سازه و همچنین در صورت اعمال خسارات موضعی, سازه فضاکار به صورت زنجیره‌وار دستخوش خرابی پیش‌رونده نگردد. - اجتناب از انتخاب سیستم‌هاء جزییات و مصالح سازه‌ای که دارای پتانسیل وقوع خرابی به صورت ناگهانی و بدون اخطار قبلی می‌باشند. - هم‌بندی و پیکربندی به منظور ایجاد پیوستگی و یکپارچگی مجموعهٌ سازه و ارتقای مشارکت عناصر تشکیل‌دهندهٌ سازه در رفتار محموعه. ۵-۱-۲-۲ - انتخاب مصالح مناسب؛ - طراحی مفهومی صحیح مجموعه و جزییات. -انتخاب شیوه‌ها و سیستم‌های متناسب با نوع پاسخ مورد نظر در مقابل کنش خاص و در تراز عملکردی -ارایه و اعمال مشخصات فنی ساخت, - برقراری سیستم کنترل و تضمین کیفیت در همهٌ مراحل طراحی, تولید. اجراء بهره‌برداری و نگهداری. ۱-۲-۲-۲ طوح اطمینان مورد نظر به شرطی برای سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه قابل تأمین تلقی می‌گردد که طراحی و احداث آنها طبق ضوابط مندرج در این آیین‌نامه و با اعمال سیستم مدیریت کیفیت موْئر و کارا صورت پذیرد. ۲-۲-۲-۲ معمول٩‏ سطوح اطمینان متفاوتی برای ایمنی و خدمت‌رسانی سازه اختیار می‌گردند. همجنین در چارچوب دیدگاه‌های مبشی بر عملکرد سازه» در هر تراز عملکردی» متناسب با سطح خطر مرتبط با کنش مورد مطالعه. سطوح اطمینان متفاوتی در نظر گرفته می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : میانی طراحی ۳۳۳ ۲-۲-۲-۲ سطوح اطمینان به کنش‌های زیر وابسته‌اند: - سبب و نحوه پاسخ در ارتباط با حالت حدی تعریف‌شده» - عواقب گسیختگی به لحاظ خسارات جانی, جراحات وارد» صدمات بالقوه یا بالفعل اقتصادی و میزان اختلال در امنیت اجتماعی و فردی» - میزان هزینه‌های لازم در ارتباط با بهره‌گیری از راهکارهای ممکن برای کاهش خطرپذیری و ارتقای ایمنی, - سطوح اطمینان مورد نظر متناسب با میزان اهمیت سازه و براساس شاخص‌های معین و سطوح خطرپذیری ۴-۲-۲۲ طبقه‌بندی سطوح اطمینان در ارتباط با ایمنی و خدمت‌رسانی سازه» برای مجموعههٌ سازه» اعضا و اجزای سازه‌ای و غیرسازه‌ای براساس طبقه‌بندی درجهٌ اهمیت این عناصر و با توجه به ترازهای عملکردی متناسب با سطوح خطر مورد نظر تحت تأثیر کنش‌های گوناگون موْثر یا محتمل به عمل می‌آید. سطح اطمینان لازم در ارتباط با ایمنی و خدمت‌رسانی سازه فضاکار با ترکیب مناسب معیارها و ویژگی‌های زیر قابل حصول تلقی می‌گردد: - اهداف کاربری و پاسخ مورد انتظار سازه از نظر عملکرد تحت تأثیر کنش‌های مور با درجهٌ احتمال وقوع متفاوت متناسب با طبقه‌بندی سازه از دیدگاه اهمیت. - کیفیت مطالعات به عمل آمده در مراحل توجیهی و امکان‌سنجی» شناسایی‌های منطقه‌ای و محلی و بررسی‌های میدانی» شناسایی کنش‌های تابع موقعیت مکانی و شرایط اقلیمی, شناسایی و بررسی گزینه‌های شدنی و انتخاب گزینهٌ برتر بر اساس شاخص‌های تعیین‌شده» - معیارهای طراحی و محاسباتی و مقادیر معرف کنش‌های موّثْر - ضرایب پاره‌ای بار و مقاومت در محاسبات فنی سازه» - شیوهٌ اعمال اصول مدیریت کیفیت به منظور: کاهش خطاهای محتمل در برآورد مقادیر کنش‌هاء دستیابی به میزان دقت مورد نظر مدل‌سازی» صحت فرایند طراحی» صحت فرایند ساخت و کاهش خطاهای انسانی؛ - میزان پیوستگی و یکپارچگی سازه - تدابیر پیشگیرانه و حفاظتی (مانند تدابیر فعال و غیرفعال کنترل لرزه‌ای سازه» تدابیر فعال و غیرفعال در مقابل آتش‌سوزی, حفاظت در مقابل خوردگی و اضمحلال مصالحء حفاظت پایه‌ها در مقابل اعمال ضربهء - کیفیت و میزان دقت مدل‌سازی و روش و ابزار تحلیل, - کیفیت طراحی مفهومی و طراحی جزییات اجرایی؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۳ آیین‌تامه سازه‌های فضاکار - کیفیت طراحی در ارتباط با میزان سهولت بهره‌برداری و نگهداری و کیفیت بازرسی فنی» - نگهداری مبتنی بر بازدیدهای عمومی و ادواری» پایش از راه دور و ... مطابق مشخصات فنی تدوین‌شده به منظور نگهداری پروژه. ۳-۲-۲ - عمر مفید طراحی عمر مفید سازه باید در مدارک طراحی و مشخصات فنی بهره‌برداری و نگهداری به وضوح دکر گردد. عمر مفید طرح دورهٌ زمانی مفروضی است که طی آن سازه برای کاربری و بهره‌برداری مورد نظر با سطح نگهداری متعارف» بدون نیاز به تعمیر اساسی تحت تأثیر کنش‌های مفروض و با توجه به سطح اطمینان تعریف‌شده و درجهٌ اهمیت. مورد بهره‌برداری قرار داده می‌شود. در مورد سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه راهنمای عمر مفید طراحی بسته به نوع کاربری به شرح جدول ۱-۲ ارایه می‌گردد: جدول ۱-۲- راهنمای تعیین عمرمفید طراحی سازه‌های فضاکار گروه عمر ۱ عمر مفید ذر بط مفید طراحی سازه‌های موقت که برای کاربری کوتاه مدت بدون قابلیت تگرار در کاربری طراحی می‌آموند. سازه‌هایی که برای کاربردهای نسبتاً کوتاه مدت احداث می‌گردند؛ شامل سازه‌هایی که برای ۲ ور دفعات متعدد با امکان بازکردن و سرهم‌کردن مجدد به منظور کاربری‌های کوتاه مدت به تکرار به‌ کار می‌روند؛ همچنین اعضای قابل تعویض سازه در این بازهٌ زمانی, از قبیل دستگاه‌هصای تکیه گاهی. | نمایشگاه‌هاء سالن‌های اجتماعات» دکل‌ها و ... سازه‌های دارای اهمیت استراتزیک با کاربری دراز مدت. سازه‌های فضاکار ماندگار, اغلب با اهمیت نمادین که حایز اهمیت ویژه یا به طور مشخص و منفرداً تاثیرگذار در محیط مصنوع یا طبیعصی می‌باشند؛ سازه‌های فضاکار به‌کار رفته در پل‌هاء ورزشگاه‌ها نمایشگاه‌ها و سایر ابنیه با کاربری طولانی مدت. ۲-۲-۲ - پایایی ۱-۴-۲-۲ با توجه به شرایط محیطی, دیدگاه‌های عملکردی و روش نگهداری پیش‌بینی‌شده» سازهٌ فضاکار را باید به نحوی طراحی نمود که فرسودگی, اضمحلال, خستگی, تغییرشکل‌های تابع زمان و آثار نظیر آزها در طول عمر مفید طراحی منجر به نزول کیفیت عملکرد سازه در مقایسه با آنجه در طراحی عملکردی مورد انتظار بوده استء نگردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : مبانی طراحی ۹1-۳ ۲۴۲۲ نکات زیر باید به منظور حصول اطمینان از پایایی سازهٌ فضاکار در حد مورد انتظار» مدنظر قرار گیرند: - تعیین کاربری پیش‌بینی‌شده یا محتمل سازه در آینده و طبقه‌بندی میزان اهمیت سازه و انتخاب عمر مفید. - رعایت معیارها و ملزومات طراحی مندرج در این آیین‌نامه» - آثار کنش‌های محیطی شناسایی‌شده شرایط اقلیمیء مشخصه‌ها و ویژگی‌های ساختگاه» - ترکیب., خواص و عملکرد مصالح سازه‌ای و غیرسازه‌ای و تولیدات صنایع ساختمانی؛ - انتخاب سیستم و فرم مجموعهه سازه و مصالح سازه و پوشانه‌هاء متناسب با شرایط اقلیمی و کنش‌های وابسته به ویژگی‌های منطقه‌ای و محلی, - طراحی تفصیلی گزینهٌ برتر و انتخاب ریخت و ابعاد مناسب برای اعضای سازه‌ای و پوشانه‌ها و طراحی جزییات اجرایی به منظور افزایش پایایی و سهولت نگهداری, - اتخاد تدابیر پیشگیرانه و حفاظتی ویژه» - اعمال سیستم مدیریت بهره‌برداری و نگهداری مستمر بر اساس مشخصات فنی مربوط در طول عمر مورد نظر. ۲-۴۲۲ آثار شرایط محیطی باید در مرحلهٌ مطالعات توجیهی و امکان‌سنجی ارزیابی و در مرحلههٌ طراحی تدقیق گردند و در ارتباط با پایایی سازه مورد سنجش قرار گیرند و به تناسب هر یک از کنش‌های موّثر» پیش‌بینی‌های لازم برای حفاظت مصالح و اجزای سازه به عمل میزان فرسودگی» خوردگی و اضمحلال مصالح از طریق محاسبات. براساس تحقیقات تجربی و یا از طریق اطلاعات گردآوری‌شده در ارتباط با تجارب حاصله از ساختمان‌های قبلی که در معرض چنین شرایط محیطی قرار داشته‌اند. قابل برآورد ۵-۲-۲ - مدیریت کیفیت تمامی فعالیت‌های مطالعات توجیهی و امکان‌سنجی, بررسی گزینه‌های دیربط و انتخاب گزینهٌ برترء طراحی,» تولید. ساخت. احداث, بهره‌برداری و نگهداری و مستندسازی مدارک فنی سازه‌های فضاکار باید در چارچوب ساختار مدیریت کیفیت فراگیر به عمل آید. در این چارچوب» نیازهای مرتبط با برنامه‌های کنترل و تضمین کیفیت در تمامی مراحل, به طریق اولی ارضا خواهد گردید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰-۳ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۶-۲-۲ - شرایط طراحی ۱-۶-۲-۲ شرایط طراحی باید به نحوی انتخاب گردند که تمامی اوضاع و شرایطی را که در دور اجرا و بهره‌برداری سازه قابل پیش‌بینی استء شامل گردند و طراحی به قصد تأمین پایداری و ارایه عملکرد مورد نظر در این شرایط صورت پذیرد. ۲۶-۲ شرایط طراحی و کنش‌ها در تقسیم‌بندی کلی به گروه‌های زیر منقسم می‌شوند: الف - شرایط مستمر: مربوط به شرایط بهره‌برداری متعارف سازه» ب - شرایط گذرا: مربوط به شرایط موقت سازه» به عنوان مثال: دورهٌ ساخت» تعمیرات. مقاوم‌سازی و بهسازی» پ - شرایط تصادفی: مربوط به شرایط استثنایی محتمل و مرتبط با ویژگی‌های سازه یا شرایط محیطی یا موارد دیگر مانند آتش‌سوزی» انفجار و ضربه, ت - وقوع زلزله: مربوط به زمین‌لرزهٌ محتمل‌الوقوع در ساختگاه. در این آیین‌نامه» به ویژه در حالت طراحی برای درنظرگرفتن آثار ناشی از وقوع زلزله» چارچوب فلسفهٌ طراحی مبتنی بر عملکرد به شرح مندرج در فصل سوم حاکم خواهد بود. ۳-۲ - حالاتن حدی ۱-۳-۲- کلیات ۱-۱-۳-۲ حالات حدی به حالاتی اطلاق می‌گردند که با گذر از آستانهٌ آزهاء سازه قادر به ارضای خواسته‌ها و نیازهای بهره‌برداری و عملکردی طرح نباشد. ۲-۱-۳-۲ در صورتی می‌توان بررسی یکی از حالات حدی را انجام نداد که اطلاعات متقن موجود ثابت نماید که نیازهای یک حالت حدی با تأمین نیازهای حالات حدی دیگر به طور واضح قابل تأمین است. ۲-۱-۳-۲ حالات حدی متناسب با شرایط طراحی اختیار می‌گردند. سه گروه مرتبط با کنش‌های دایمی, گذدرا یا تصادفی در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : میانی طراحی ۱۱-۳ خستگی می‌باشند. در ارتباط با نحوه بهره‌برداری» جزییات اجرایی؛ عمر مفید سازه و شرایط محیطی به عمل می‌آیند. بازگشت تخمینی برای کنش مورد بحث را نیز باید مورد توجّه قرار داد. در این بررسی‌ها در مورد شیوهٌ انجام تحلیل خطر ویرْهٌ ساختگاه و بهره‌گیری از رهیافت‌های بایدی (تعیینی) یا شایدی (احتمال‌اندیشانه)» بسته به میزان اهمیت سازه» نوع که و میزان و9 کیفیت داده‌ها اتخاد تصمیم می‌گردد. ۲-۳-۲ - حالات حدی نهایی ۱-۲-۳۲ حاللات حدی نهایی به حالاتی اطلاق می‌شود که با ایمنی سازه» سکنه و بمهره‌برداران و9 در موارد حایز اهمیت. با محتویات سازه ارتباط دارد. ۲-۲-۳-۲ حالات حدی که بررسی آنها بسته به مورد حایز اهمیت استء به شرح زیر می‌باشند: - از دست‌رفتن تعادل سازه یا بخشی از سازه» هرگاه به صورت جسم صلب در نظر گرفته شود. - بروز تغییر شکل‌های بزرگ» تبدیل سازه یا بخشی از آن به ساز و کار ناپایدار» بروز پلاستیسیتهٌ گسترد» شکست. موضعی). - گسیختگی‌های ناشی از اثر خستگی یا سایر کنش‌های تابع زمان. ۲-۲-۳-۲ کلی پا موضعی آن قابل اعمال است که در فصل چهارم به آن پرداخته خواهد شد. ۴-۲-۳-۲ بهره‌برداری تعیین گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- 5 آیینتامه سازه‌های فضاکار ۲-۳-۲ - حالات حدی خدمت‌رسانی ۱-۳-۳-۲ حالات حدی خدمت‌رسانی با کنش‌های مشروح در زیر مرتبط می‌باشند: - عملکرد سازه و یا عناصر سازه متناسب با کاربری مورد نظر. -وضعیت ظاهری (تغییرمکان زیاد ترک‌خوردگی منجر به اختلال در بهره‌برداری از ساختمان یا تجهیزات و تأسیسات سازه یا آسیب‌رسانی به روسازی و نازک‌کاری). ۲-۳-۳۲ حالات حدی خدمت‌رسانی از دیدگاه عملکردی باید متناسب با خطرپذیری, میزان اهمیت و عملکرد مورد انتظار در ۳۲-۳-۳۲ سازه» اعضای سازه و اجزای غیرسازه‌ای در سطوح ایمنی و بهره‌برداری در قرارداد و شرح خدمات طرح مشخص می‌گردند. ۳-۳-۲ - طراحی مبتنی بر حالات حدی ۱-۴-۳-۲ طراحی براساس حالت‌های حدی باید به شیوهٌ زیر دنبال گردد: - طراحی بر اساس مدل‌های سازه و مدل‌های بار برای حالات حدی و ترازهای عملکردی ذیربط صورت گیرد. - با توجه به ویژگی‌های سازه فضاکارء روش تحلیل و نحوه مدل‌سازی در فصل پنجم این آیین‌نامه ارایه بهره‌برداری شرایط سرحدی, خصوصیات مصالح و تولیدات ساختمانی و همچنین اطلاعات هندسی و نحصوه هم‌بندی اعضا باشند و نتایج تحلیل باید تأیید نماید که در هیچ یک از حالت‌های حدی معیارهای تعریف‌شده» - کنترل‌های لازم به منظور ارزیابی حالات حدی باید برای همهٌ کنش‌هاء ترکیب بارها و شرایط طراحی به عمل آید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : میانی طراحی ۱۳۳ ۲-۴-۳۲ ملزومات طراحی حالات حدی با اعمال روش ضرایب پاره‌ای بار و مقاومت. به نحوی که در این ایین‌نامه تعیین گردیده‌اندء ارضا می‌گردند. ۲-۴-۳-۲ به عنوان گزینه‌ای دیگر, طراحی مبتشی بر دیدگاه‌های شایدی (احتمال‌اندیشانه) و9 منطبقی با اصول و مبانی فلسفی و نظری طراحی در حیطه مهندسی سازه‌های فضاکار نیز قابل اعمال خواهند بود. ۴-۴۳۲ در حالت‌های طراحی متفاوت., مقادیر کش‌ها و ضرایب پاره‌ای باید در هماهنگی با سطح اطمینان مورد نظر تعیین گردند. ۵-۴-۳۲ در فرایند طراحی,» مجموعه‌های گوناگون حالات بارگذاری و ترکیبات بار محتمل و مجموعه‌هایی از حالت‌های اعمال خواهند گردید. تعیین و در مدل‌سازی ملحوظ خواهند گردید. با توجه به این که سازه‌های فضاکار را می‌توان در انواع ساختمان‌ها و ابنیه از قبیل, نمایشگاه‌ها و سالن‌های چند آیین‌نامهٌ تدوین‌شده برای کاربرد مزبورء باید علاوه بر ضوابط کلی این آیین‌نامه ارضا گردند. ۱۹-۴۲ - دسته‌بندی ۱-۱-۴-۲ براساس ماهیّت اعمال بار و پاسخ سازه: -------- صفحهٔ بعد -------- 1۳۴۲ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۲-۱-۴-۲ - کنش‌های مستقیم - کنش‌های غیرمستقیم. به عنوان مثال, اعمال نیرو بر سازه حالت اعمال مستقیم کنش, ولی اعمال تغییرشکل از پیش تعیین‌شده. شتاب غیرمستقیم این کنش‌ها به شمار می‌روند. ۳-۱-۳-۲ بارهای مرده و بارهای تجهیزات ثابت از جملهٌ کنش‌های ثابت و بارهای جراثقال و قطار از جمله کنش‌های متحرک به‌شمار می‌روند. در بسیاری از حالت‌هاء ممکن است به توان آثار دینامیکی کنش‌ها را با کنش‌های شبه استاتیکی به نحوی جایگزین نمود که به آثار معادل رفتار واقعی به اندازهٌ کافی نزدیک شده باشند. ۴-۱-۴۲ براساس وابستگی و تغییرات نسبت به زمان: - کنش‌های دایمی مانند وزن سازه» بار تجهیزات ثابت. روکاری و کنش‌های غیرمستقیم ناشی از انقباض یا نشست - کنش‌های متغیر مانند سربارها (بارهای زنده)» بارهای باد یا برف, - کنش‌های تصادفی مانند اعمال ضربه ناشی از وسایط نقلیه» بارهای ناشی از انفحار. برخی از کنش‌ها مانند زلزله و برف را می‌توان در بیش از یک گروه مدکور در فوق (تصادفی یا متغیر) تقسیم‌بندی ب بسنگ به تحوه بروز و نَسیوه اعمال خواهند داست. افت پیش‌نیدگی و خزش, این کنش تابع زمان خواهد بود. صورت متغیر بررسی می‌گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل دوم : میانی طراحی ۱۵-۳ ه رکنش از طریق مدلی مناسب و واقع‌گرایانه شبیه‌سازی می‌شود. مدل کنش‌های مور بر سازه‌ها معمولاً به صورت کمت‌های برداری, دارای بزرگا و جهت‌برداری ثابت با متغیرء مستّفل یا وابسته به زمان تعریف می‌گردد. ۲-۴-۲ - آثار ناشی از خستگ ۳-۳-۲ - کنش‌های دینامیکی مدل‌های کنش‌های دینامیکی شامل آثار اعمال شتاب خواهند بود که به صورت مستقیم با اعمال دینامیکی یابه کنش‌های دینامیکی منجر به ایحاد شتاب قابل ملاحظهه سازه فضاکار شوندء تحلیل دینامیکی سیستم آلزامی است. ۴-۴-۲ کنش‌های وابسته به ویزگی‌های زئوتکنیکی این کنش‌ها براساس داده‌های حاصل از مطالعات مکانیک و دینامیک خاک و مشخصه‌های دیگر ژئوتکنیکی ساختگاه تخمین‌زده می‌شوند. ۵-۴-۲- آثار محیط, ساخت و حفاظت و نگهداری مورد توجه قرار داد. در حالاتی که این کنش‌ها قابل کمّی‌شدن باشند. لازم است به بررسی طراحی در مقابل آثار آتش‌سوزی باید براساس وضعیت و شرایط محتمل آتش‌سوزی به عمل آید. ۹۷-۴۳-۲- مقاد بر + کین ها ۱-۷-۴۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۶_7۲ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۲-۷-۳-۲ می‌شوند: - کرانهٌ بالایی با این هدف که در طول بهره‌برداری احتمال تجاوز از آن به میزان اندکی محدود گردد. - کرانه پایینی با در نظرگرفتن میزان احتمال وقوع مشخص و قابل حصولی در یک بازهٌ معلوم زمانی, - مقدار اسمی در حالاتی که توزیع احتمالی متقنی در دست نباشد. ۲-۷-۴-۲ مقدار مشخصه یک کنش دایمی باید به ترتیب زیر تعیین شود: - بار مردهٌ سازه ر می‌توان با مقدار مشخحصه معینشی که بر اساس ابعاد اسمی و جرم ویره متوسط به دست می‌آید. ۳-۷-۳-۲ گردند. با توجه به شرایط طراحی و ماهیت کنش‌های موّنْر» جزییات امر در فصل‌های سوم و چهارم آرایه خواهد گردید. ۵-۷-۴-۲ ۶-۷-۴-۲ در مورد آثار ناشی از زلزله» در این آیین‌نامه بر اساس معیارهای ارزیابی مبتنی بر عملکرد. بررسی‌های لازم برای دو متناسب با عمر مفید سازه» دور بازگشت و میزان احتمال تجاوز مشخصی از آن در عمر مفید سازه» تعیین می‌گردند. ۷-۷-۴-۲ در تمامی مواردی که آثار ناشی از کنش‌ها به صورت چند موژْلفه‌ای تأثیر می‌نمایند. مقادیر مشخصه شامل محموعه‌ای از مقادیر خواهند بود که با ملحوظداشتن اثر همزمانی کنش‌های چندموٌلفه‌ای در نظر گرفته می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : میانی طراحی ۱۷۳۳ ۸-۷-۴-۲ مقادیر مشحخحصه ی مقادیر اسمی انواع بارهای موْتر بر سازه‌های فضاکار در فص ۱ چمارم و پیوست ی به ۰ ی ۵-۲- مقاومت لازم و ضرایب بار ۱-۵-۳ مقاومت لازم سازه و اجزای آن باید براساس ترکیب بحرانی بارهای ضریب‌دار ذیربط برای حالات حدی نهایی و بهره‌برداری تعیین گردند. ضرایب پاره‌ای بار در این ایین‌نامه بر دیدگاه‌های شایدی (احتمال‌اندیشانه) مبتنی بوده و در فصل چهارم ارایه خواهند گردید. ۲-۵-۲ در صورتی که اثرهای ناشی از بارگذاری حاصل از بارهای اسمی نوع / را با : ل) نشان دهیمء ضرایب بار مربوط با :/ نشان داده می‌شود. بنابراین مقاومت لازم سازه عبارت خواهد بود از: 0 :217 که از مدل‌سازی و تحلیل سازه تحت تأثیر بارهای اسمی به دست می‌آید. در مسایل خطی, نتایج تحلیل تحت تأثیر منظور از علامت . فوق‌الذکرء تأکیدی بر اعمال توأم و مبتنی بر ترکیب محتمل کنش‌های قابل اعمال به‌طور همزمان خواهد بود. ۳-۵-۲ در مورد کنش‌های متغیر بسته به نوع و ماهیت کنش و حالت حدی مورد نظرء ضرایب بار به شرح زیر به جای ز/ به کار خواهند رفت. - زم/ به عنوان ضریب بار ترکیبی در بررسی حالت‌های حدی نهایی و حالات حدی بهره‌برداری برگشت‌ناپذیر. - زرا به عنوان ضریب بار تناوبی در بررسی حالت‌های حدی نهایی تحت تأثیر کنش‌های تصادفی و حالات حدی بهره‌برداری برگشت‌ناپدیر ناشی از بارهای متناوب. - رو به عنوان ضریب بار شبه دایمی برای بررسی حالات حدی نهایی تحت تأثیر کنش‌های تصادفی و همچنین حالات حدی بهره‌برداری برگشت‌پذیر آنگاه که نسبت دورهٌ زمان تجاوز مقدار بار به دورهٌ زمانی مبنا از ۵۰/ تجاوز نماید. مقادیر کمیت‌های فوق در فصل چهارم و بیوست ششم این ایین‌نامه ارایه شده‌است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸-۳ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۶-۳- خواص مصالح ۱-۶-۳۲ خواص مصالح باید به صورت مقادیر مشخصه ارایه گردند. رک هرگاه بررسی حالت حدی نشانگر حساسیت نسبت به تغییرات مشخصه‌های مصالح باشد. لازم است کنترل‌ها رک تبدیل نتایج آزمایش‌ها به مقادیری که با حاشیه اطمینان مورد نظر معرف رفتار مصالح سازه یا خاک باشند. لازم است ۴۶۲ کاهش مقاومت مصالح در اثر خستگی ناشی از اعمال بارهای تکرارشونده» باید از طریق تحلیل, آزمایش یا براساس ۵-۶-7 متوسط بیان می‌گردند؛ مگر آنکه مقادیر کرانه بالایی و پایینی به دلایلی ضرورت بررسی یابند. در مواردی که پارامترها تابع زمان بارگذاری باشند» باید مقادیر متفاوتی را که متناسب با دوره بارگذاری باشدء اختیار نمود. ۶۶۲ مقادیر مشخصه و پارامترهای مکانیکی مصالح در فصل چمارم این آیین‌نامه ارایه شده‌است. براساس استاندارد مورد استفاده باید از تطابق مصالح با مشخصه‌های مزبورء اطمینان حاصل گردد. ۲ع-۷ گرفته می‌شوند یا مقادیر طراحی مشخصات مصالح مستقیما از طریق آزمایش تعیین می‌گردند. ۸-۶-۲ هرگاه اعمال ضرایب مشخصات مصالح مورد نظر باشد. لازم‌است از مقادیر محافظه کارانه‌ای استفاده نمود. مگر که اطلاعات آماری مکفی برای ارزیابی قابلیت اطمینان مقادیر اختیارشده در دست باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : میانی طراحی ۱۹۳ ۷-۳ داده‌های هندسی - داده‌های هندسی با مقادیر مشخصه خود آرایه می‌شوند. - هرگاه داده‌های هندسی به میزان مکفی در دست بوده و توزیع آماری داده‌ها با سطح اطمینان قابل قبول در اختیار باشد. مقادیر کمّیّت‌های هندسی متناظر با نقطهٌ تعریف‌شده‌ای از توزیع آماری ر می‌توان بده کار برد. - نابه‌جایی‌های تصادفی که باید در طراحی اعضای سازه‌های فضاکار در نظر گرفته شوند.ء در فصل سوم تعریف گردیده‌اند. این امر با فرض آن است که در ساخت سازه‌های فضاکار باید رواداری‌های اجرایی مطابق بخش سوم این ایین‌نامه رعایت شده باشند. - رواداری‌های اجرایی در تمامی مواردی که در این آیین‌نامه ذکر نگردیده باشند. باید مطابق مبحث یازدهم مقررات ۸-۲ - تحلیل شیوهٌ تحلیل سازه باید متناسب با ویژگی‌های هندسی و مصالح سازهٌ فضاکار و خصوصیات بارها و کنش‌های موّثر و بر اساس فرضیات واقع‌گرایانه و قابل دفاع مهندسی سازه و با بهره‌گیری از مدل‌های ریاضی گویای خواص سازه و شرایط مرزی اختیار گردد؛ به گونه‌ای که رفتار سازه به منظور طراحی از طریق مدل ریاضی با دقت مورد نظر و هماهنگ با شرایط طراحی مربوط و با توجه به حالات حدی تحت بررسی, قابل پیش‌بینی باشد. بر اساس این نوع, روش و ابزار تحلیل متناسب با شرایط واقعی و معیارهای طراحی اختیار خواهند شد. ۱-۸-۲- اصول مدل‌سازی ۱-۱-۸-۲ در فرایند مدل‌سازی مجموعه سازه» زیرمجموعه‌ها (مدول‌ها) و اعضا و اجزای سازه (اتصالات و پیونده‌ها) تکیه‌گاه‌ها و تغییرمکان‌های از پیش‌تعیین‌شده (شرایط مرزی داتی)» بارهای وارده و کنش‌های موّثر (شرایط مرزی طبیعی)» مشخصه‌های مصالح و آثار اجزای غیرسازه‌ای (به طور مستقیم یا غیرمستقیم) باید به نحو مناسبی که اهداف تحلیل را برآورده سازد مدل‌سازی شوند. روش‌های مدل‌سازی, متناسب با دقت مورد نظر می‌توانند از شیوه‌های ۲-۱-۸-۲ محاسبات سازه باید براساس مدل‌های واقع گرایانه‌ای از سازه صورت گیرد که اثر متغیرهای ذیربط در ان در نظر گرفته شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲.۲ آیینتامه سازدهای فضاکار ۲-۱-۸-۲ مدل‌های سازه باید به نحوی اختیار گردند که برای تخمین رفتار سازه با میزان دقت قابل‌پذیرش» معتبر باشند. مدل‌های سازه همچنین باید در هماهنگی با حالت حدی مورد بررسی اختیار گردند. ۴-۱-۸-۲ آزمایش قابلیت مدل در ارایهٌ رفتار نزدیک به واقعیت سازه ارزیابی و تأیید گردد. ۲-۸-۲ - تحلیل استاتیکی بالنسبه ناچیز باشدء تحلیل سازه به روش استاتیکی کفایت خواهد نمود. ۱-۲-۸-۲ تحلیل استاتیکی بسته به شرایط نوع سازه» معیارهای طراحی؛ مشخصه‌های مصالح و ویژگی‌های هندسی به ترکیبی این دو رفتار متناسب با نوع سازه و رفتار مورد انتظار و میزان حسَاسیّت به نوع تحلیل ملحوظ خواهد شد. ۲-۲-۸-۳ تغییرمکان صورت می‌گیرد. در این رابطه باید مدل‌سازی به‌منظور در برگرفتن اثر رفتار اتصالات و همچنین آثار ۲-۲-۸-۲ آثار جابه‌جایی‌ها و تغییرمکان‌ها در صورتی که منجر به افزایش متزاید و تشدید انر کنش‌های وارده گردد.ء باید در بررسی‌های مربوط به حالات حدی (شامل تعادل استاتیکی) ملحوظ گردد. ۴-۲-۸-۲ چارچوب رژیم الاستیک خطی صورت گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : میانی طراحی ۲۱-۳ ۵-۲-۲ کنش‌های غیرمستقیم را می‌توان به شرح زیر در تحلیل در نظر گرفت: - در تحلیل الاستیک خطی, به طور صریح با اعمال تغییرشکل‌های مربوط یا به صورت نیروهای معادل. - در تحلیل الاستیک غیرخطی, به طور صریح به صورت اعمال تغییرشکل‌های مربوط. ۳-۸-۲ - تحلیل دینامیکی ۱-۳-۸-۲ تحلیل دینامیکی به روش‌های طیفی و همچنین تاریخچههٌ زمانی در حوزهٌ زمان یا در محدودهٌ بسامدی صورت می‌پذیرد. در این حالت نیز بسته به جمیع شرایطء معیارهای طراحی و اهداف پروژه» تحلیل باید به گونه‌ای مناسب در رژیم خطی یا غیرخطی (از نظر هندسی, رفتار مصالح یا ترکیبی) انجام گیرد. ۲-۳-۸-۲ در مدل‌سازی به منظور تحلیل آثار کنش‌های دینامیکی باید مشخصه‌های تمامی اعضای سازه‌ای و اجرام» مشخصه‌های مقاومتی» خواص سختی و میرایی آنها همراه با آثار اجزای غیرسازه‌ای توأم با مشخصات ذیربط آنها در نظر گرفته شوند. ۲-۳-۸-۲ در مواردی که اعمال بارهای دینامیکی به صورت معادل استاتیکی قابل‌پذیرش باشد. اعمال بارهای بخش دینامیکی از طریق شمول در مجموعه بارهای استانیکی یا با منظورداشتن ضریب بزرگنمایی دینامیکی معادل که بر بارهای ۳-۳-۸-۲ مدل‌سازی کرد. معمولاً آثار اندرکنشی مزبور با بپهره‌گیری از سیستم مناسب فنر- میراگر ویسکوزء یا با استفاده از روش‌های مدل‌سازی خاک با اجزای محدود یا روش اجزای مرزی و نظایر آن مورد بررسی قرار داده می‌شود. در این -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۲۲ آیینتامه سازه‌های فضاکار متقن و به طور واقع گرایانه‌ای در مدل اعمال گردند. ۵-۳-۸-۲ به منظور تحلیل تحت تأثیر بار زلزله» تحلیل طیفی با فرض رفتار خطی مصالح و هندسی سیستمء در مورد سازه‌های کاربرد روش‌های تحلیل در فصل پنجم به تفصیل معیارهای لازم ارایه شده است. با توجه به ویژگی‌های اکثر سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه» معمولاً مود اساسی به تنمایی برای تحلیل کفایت نمی‌نماید و لذا به طور کلی تحلیل تحت تأثیر بارهای استاتیکی معادل دارای دقت کافی نخواهد بوده مگر در مورد سازه‌های منظمی که مود اساسی در آنها مشخصاً غالب‌بوده و از نظر میزان مشارکت مودی کافی تلقی شود. ۶-۳-۸-۲ آثار کنش‌های دینامیکی را همچنین می‌توان در موارد ذیریطء از طریق تحلیل تاریخچه زمانی در حوزهٌ زمان و یا در دامنهُ بسامدی تعیین نمود و پاسخ سازه را به روش‌های معتبر تحلیل دینامیکی سازه‌ها به دست آورد. ۷-۳-۸-۲ ملزومات بهره‌برداری را باید از نظر بزرگای دامنه یا حد بسامد قابل‌پذیرش برای ارتعاشات ناشی از اعمال کنش‌های دینامیکی مورد کنترل قرار داد. رهنمودهایی در مورد ارزیابی به منظور عدم تجاوز از حدود قابل‌پذیرش برای سازه‌های فضاکار از انواع گوناگون در فصل سوم آرایه گردیده است. ۳-۸-۲ تحلیل پایداری پایداری مجموعهٌ سازه فضاکار و همچنین اعضا و اجزای تشکیل‌دهندهٌ آن باید با سطح اطمینان مکفی تأمین گردد. به منظور ارضای معیارهای حالات حدی نهایی مرتبط با پایداری» تحلیل مجموعهٌ سازه از دیدگاه پایداری صورت می‌گیرد. در چنین تحلیلی باید آثار ناشی از اندرکنش بارها و تغییرمکان سازه به طور توأم در نظر گرفته شود. در تحلیل پایداری باید مودهای متفاوتی از قبیل کمانش کلی و موضعی عضو ناپایداری گرهی ناپایداری‌های کلی و موضعی مورد بررسی قرار داده شوند. بسته به نوع کنش‌های موّئر و گونهٌ ناپایداری و نحوه گسترش آن» تحلیل پایداری می‌تواند به روش استاتیکی یا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : مبانی طراحی ۳۳-۲ ۵-۸-۲ تحلیل آثار ناشی از آتش‌سوزی ۱-۵-۸-۲ تحلیل به منظور طراحی در مقابل آثار آتش‌سوزی باید شامل مدل‌سازی آثار ناشی از آتش‌سوزی در شرایط و مواضع محتمل باشد. در مدل‌سازی به این منظور باید آثار تابع دمای مصالح و سازه و رفتار مکانیکی سازه در دمای زیاد ۲-۵-۸-۲ عملکرد سازهٌ در معرض آتش‌سوزی باید از طریق تحلیل کلی مجموعهٌ سازه, تحلیل زیر مجموعه‌های سازه و عناصر آن و با توجه به داده‌های موجود در منابع معتبر در این زمینه و یا نتایج آزمایش مورد بررسی قرار داده شود و کفایت سازه برای عملکرد به ثبوت رسد. ۲-۵-۸-۲ مدل‌سازی حرارتی می‌تواند بسته به شرایط با فرض دمای یکسان و یا متغیر در مقطع و در طول اعضا انجام شود. ۴-۵-۸-۲ آتش‌سوزی و مجموعههٌ سازه انجام گیرد. ۵-۵-۸-۲ مدل‌سازی و تحلیل رفتار مکانیکی اعضای سازه‌ای در دمای زیاد باید به نحوی صورت گیرد که عملکرد غیرخطی سازه فضاکار در معرض آتش‌سوزی قابل آرایه و بررسی باشد. ۹-۲ - مقاومت در مقابل گسیختگی پیش‌رونده محموعه سازه باید برای حالت حذف اعضا و گره‌ها به شرح زیر کنترل گردد تا اطمینان حاصل شود که گسیختگی پیشرونده در اثر عدم عملکرد یا حذف این عناصر اتفاق نخواهد افتاد: ت( حذف هر گره دلخواه و محموعههٌ اعضای منتهی به آن. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴۲ آیینتامه سازه‌های فضاکار ۱۰-۲- مبانی شایدی (احتمال‌اندیشانه) طراحی ۱-۱۰-۲- مفاهیم پایه ۱-۱-۱-۲ دیدگاه کلی در این آیین‌نامه از طریق فرمول (۱-۲) تبیین می‌شود: 279 0۳ که در آن ,7,2 ر۵ در (۵-۲) تعریف شده است و بقیه کمیّت‌ها به شرح زیر تعریف می‌شوند: ۵ ضریب مقاومت مرتبط با ,رال ۲۱-۱۰۲ ۲-۱-۱۰-۲ در این آیین‌نامه فرض بر آن است که آثار حاصل از کنش‌ها و همجنین مقاومت اعضا و اجزای سازه فضاکار متغیرهای تصادفی می‌باشند که با توزیع نرمال (زنگدیس) قابل آرایه خواهند بود. ۴-۱-۱-۲ فلسفه طراحی به روش ضرایب پاره‌ای بار و مقاومت مبتنی بر آن است که تابع توزیع مقاومت / را از تابع توزیع آثار ناشی از اعمال کنش‌های به نحوی دور کنند که ناحیه‌ای که در آن آثار ناشی از کنش‌ها از مقاومت افزون‌تر گرده به میزان قابل‌پذیرشی کوچک باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : مبانی طراحی ۳۵-۲ ۵-۱-۱-۲ در صورتی که رن. م)0 انحراف معیار تابع توزیع (ل) - 6/) باشد: که در آن :0و 00 به ترتیب عبارت‌اند از مقادیر انحراف معیار متناظر با توابع توزیع ۲[ و . ۶-۱-۱-۲ شاخص قابلیت اطمینان به صورت زیر تعریف می‌شود: ۲ _ ۴ )۳-۲( 2 2 0 ۵ ۷-۱-۱-۲ (۴-۲) ال عم و حل رابطه (۳-۲) برای ,رگ 1 ۱ (۶-۲) 9 ج ,9 2 < ,ال (۷-۲) 9 0+ به].8 + ,9 ای ۳ 0 ۷ ۳ 0 )۸-۲( ۸-۱-۱-۲ تلاش‌ها در فصل چهارم ارایه گردیده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۶۲ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۹-۱-۱-۲ با توجه به ویژگی‌های سازه فضاکار از نظر شکل‌پذیری» درجهٌ نامعینی و میزان اهمیت. دیدگاه کلی این آیین‌نامه به نحو زیر تدفیق می‌گردد: (۹-۲) رک 50 21:9 که در آن ۵ ر[۰7 (۰7م[7 > 17 برای بارهایی که در مورد آزها حداکثر مقدار زا[ ذیربط خواهد بود. اب < ,77 برای بارهایی که در مورد آنها حداقل مقدار :نز مصداق خواهد داشت. 17 ۰17 1 0 عبارت است از مقدار اسمی اثر ناشی از کنش [ مقاومت طراحی (مقاومت با اعمال ضریب کاهش) 70 17۸ و 17 به ترتیب عبارت‌اند از ضرایب مرتبط با شکل‌پذیری» درجهٌ نامعینی و میزان اهمیت سازه. مفاهیم طراحی مبتنی بر حالات حدی در چارچوب مبانی فلسفی آرایه‌شده در این فصل, در فصل چهارم و پیوست ششم این آیین‌نامه با جزییات و با دیدگاه تجزیه ضرایب پاره‌ای کنش‌ها و مقاومست گسترش داده شده‌است و رهنمودهای لازم در مورد مقادیر ضرایب پاره‌ای بار و مقاومت برای سازه‌های فضاکار ارایه گردیده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ عوامل و بارهای مور پرسازه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موتر بر سازه ۳-۳ ۱-۳ -کلیات ۱-۱-۳ مقدمه ۱-۱-۱-۳ بارهای دارای منشاً بیرونی اصطلاح کنش‌های بیرونی بر بارهایی اطلاق می‌شود که دارای منشاً بیرونی نسبت به سازه می‌باشند که شامل آثار ناشی از تغییرات دما و تغییرمکان‌های اعمالی مانند نشست تکیه‌گاه‌ها نیز می‌گردند. تفسیر- به منظور دستیابی به ننایج قابل بهره‌گیری, این کش‌ها را باید حنی‌لمقدور به نحوی مدل‌سازی کرد که نها آن بخش از خصوصیات کنش‌ها که بر پاسخ سازه اتر گذار می‌باشند. در مدل وارد گردند. بنابراین مدل مورد نظر وابسته به مشخحصات کنش‌های بیرونی و همچنین خود سازه می‌باشد و در بسیاری از مواردء تبعیت کامل از نمامی خصوصیات کنش‌های مزبور با در نظر گرقتن نمامی بغرنجی‌های مربوطه» مورد لزوم نمی‌باشد. به عنوان مثال, برای مقاصد طراحی سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌تامه یک نیروی متاوب ۲[ با دامنه متغیر مطابق شکل ۱-۳- (لف) با چگالی طیفی (۲*)۰) نشان داده شده در شکل۱-۲۳- (ب) را در بسیاری از موارد می‌توان تها با مقادیر حداکتر و حداقل(+) | و (-) قابل وقوع در عمر قابل انتظار سازه توصیف نمود. از جمله مواردی که روش فوق در آن سودمند نیست. اثر بارگذاری متناوب منجر به خستگی می‌باشد. همچنین نباید بسامدهای مسلط ارتعاش آزاد سازه, در ارتباط با مفادیر حداکثر تابع پاسخ بسامدی سازه, (/[)۸, در محدوده‌ای که د رآن (.. )*7) قابل ملاحظه استء قرار گیرد. ر ۱ (ب) شکل ۱-۲ ۳-۱-۱-۳ مدل‌های کنش‌های بیرونی این مدل‌ها حاصل ترکیبی از مشاهدات. دیدگاه‌های مهندسی و تجربه می‌باشند و مدل سازه را با آثار محیطی در بر می‌گیرند. در واقع حالت سازه و خواص مکانیکی آن» در هر زمان تابع تاریخچه و محیط اعمال بار است و در نتیجه نسبت به زمان و مکان تغییر می‌نمایند. ساده‌سازی مدل عمدتاً در ایده‌آل‌سازی بارها - به نحوی که ارایه خواهدشد - در جهت محدودنمودن تعاریف و توصیفات کلی به گونه‌های ساده و قابل تفکیک می‌باشد. به نحوی که از طریق انتقال اطلاعات حتی‌المقدور ساده شده» نیّات این آیین‌نامه نیز برآورده گردد. پارامترهای نمایش‌دهندهٌ کنش‌های بیرونی را ماهیتاً- نمی‌توان صرفاً با اعداد یا توابع تعیینی آرایه نمود. در مورد مقادیر اسمی» مثل آنچه در آیین‌نامه‌های بارگذاری ارایه می‌گردند. این مقادیر باید حاصل تحلیل آماری فرایندی تصادفی باشند و بهترین آگاهی از ماهیت بارهایی که محتملاً بر سازه اعمال خواهند شد. تنها از طریق مطالعات مبتنی بر دیدگاه‌های احتمال‌اندیشانه قابل کسب است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۳-۱-۱-۳ کنش‌ها و شرایط موّثر اولین دسته از کمّیت‌های موْثر ناشی از کنش‌هایی می‌باشند که با محیط بارگذاری ظاهری سازه مرتبط بوده و مستقل از تسیر به عنوان مثال» می‌توان موارد زیر را بر شمرد: ۱ -ضدت بار زگسترده پکنواخت) ناشی از نوع اشغال طبقات (۲) - شتاب حداکثتر زمین در یک زمینگرزه (۲) -سرعت میانگین باد در یک بازه زمانی به عبارت دیگرء این کنش‌های محیطی مستقل از ویژگی‌های مکانیکی سازه محسوب گردیده و به طور کلی برای تعیین مقادیر اسمی کمیّت‌های نمایشگر این کنش‌ها در یک بازه زمانی» بسته به ویژگی‌های کنش و اهمیت و نوع کاربری سازه» یکی از دو روش زیر را به‌کار می‌گیرند: (الف) - مقادیر میانگین کمَیّت مورد نظر معمولاً با ملحوظداشتن مقادیر انحراف معیار این مقادیر عمدتاً شامل ابعاد زمان و فضا در مقیاس بزرگ (درشت نمود) می‌گردند. لذا این کنش‌ها در مقیاس عمر سازه و در ابعادی به مراتب بزرگ‌تر و فراگیرتر از ابعاد سازه بیان و بررسی می‌گردند. دستهُ دوم کمَیّت‌ها آثار متقابل بار و سازه را توصیف می‌نمایند. تسیر - مثال‌هایی از این دست عبارت‌اند از: ضریب کاهش بار زنده طیف پاسخ در یک بارگذاری زلزله ضریب وزش باد کمّیّت‌های منعکس کننده آثار اندرکنشی بار و سازه وابسته به پارامترهای ظاهری سازه» از قبیل پریود بنیادین ارتعاش طبیعی سازه یا ابعاد ظاهری بیرونی آن می‌باشند. در این حالت» خصوصیات زمانی و مکانی محیط بارگذاری» در مقیاس مقادیر واقعی کمّیّت‌های دیربط بیان می‌گردند. دستهُ سوم کمَیّت‌هاء پاسخ واقعی سازه را تحت اثر الگویی از بارگذاری اعمالی ملحوظ می‌دارند. ۴-۱-۱-۳- بارگذاری و تحلیل روش تحلیل معمولا مرتبط با نوع بارگذاری و در عین حال تابع مشخصات مکانیکی تفصیلی سازه خواهد بود. مقیاس فضایی در همان حدودی است که ابعاد و خواص مقاطع اعضای سازه‌ای با آَنْ مقیاس بیان می‌گردند. در شرایطی که آثار دینامیکی بارها یا رفتار وابسته به تغییر شکل سازه مورد مطالعه باشند.ء از تغییرات زمانی کوتاه مدت و بلند مدت بار نباید صرف‌نظر نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موتر بر سازه ۵2-۳ نظریهٌ همساز ایمنی سازه‌ها بر مبنای روش‌های احتمال‌اندیشانه پی‌ریزی شده است که شالودهٌ فلسفی مفاهیم حاکم بر این أیین‌نامه خواهد بودء با این وجودء به ویژگی‌های کاربردهای عملی در روش‌های معمول مهندسی نیز بهای لازم داده شده است. در این آیین‌نامه ضرایب ایمنیء به صورت ضرایب بار و مقاومت منظور می‌گردند. تقسیر- با علم به اینکه نعیین چنین ضرایبی؛ ماهبا تجربی بوده است و از طریق روش‌های در برگیرنده پیچیدگی‌های رباضی مفاهیم کلی تنوری سازه‌ها و ننایج عددی حاصل از روش‌های نون رایانه‌ای حاصل نگردیده است. می‌توان اننظار داشت که این ضرایب در مواردی با چنین ننایجی همخوانی اندکی داشته باشند. با توجه به مفاهیم مندرج در پیوست عالف. کمَیّت‌هایی که به صورت کمیّت‌های ورودی سیستم (کنش‌های ورودی) با کمُیّت‌های مرتبط با مشخصات سیستم (ویژگی‌های هندسی» هم‌بندی» مشخصات مصالحء شرایط مرزی ذاتی و غیره) به طور تفکیک‌پذیر قابل طبقه‌بندی نمی‌باشند. تحت عنوان کمیّت‌های اندرکنشی بار و سازه ملحوظ می‌گردند. تسه ر- بنابراین تا آنجا که بنوان ویژگی‌های اند رکش را قبل از دانستن جزبیات مشخحصات سیستم سازه تعریف نمود, تحلیل تفصیلی سازه را می‌نوان بدون ملحوظ داشتن منشاً ایجاد بار و گاه با اجتاب از تکرارهای متوالی؛ به سرانجام رساند. بنابراین محیط بارگذاری ظاهری را گاه می‌نوان بدون ملحوظ داشتن ویژگی‌های سازه فضاکار مورد مطالعه قرار داد. در موارد قابل ملاحظه دیگری, این اثر اندرکش حایز اهمیت ویژه بوده و تابع خواص پاسخ اند رکشی سازه است و در این حالت باید آثار الدرکش را در مدل‌سازی و تحلیل منظور نمود. این حالات در شرایطی که در آن آثار الدرکشی قابل صرفنظر کردن نباشند, در ای ن آییننامه مورد بحث قرار داده شده و شیوه ملحوظنمودن این آثار در فرایند بارگذاری, تحلیل و طراحی ارایه خواهند گردید. ۳-۱-۳ دسته‌بندی کنش‌ها تسیر به طور کلی؛ توصیف بارهاء شامل مجموعه‌ای از اطلاعات از قبیل نحوه نوزیع فضایی و میزان شدت نیروها [بزرگی نیروها) نرخ تغبیرات در مکان یا شدت» نحوه وابستگی به فعالیت‌های انسان با کاربرد تجهیزات و ماشی زآلات. محدوده زمانی عملکرد فعال و نظایر آن» میگردد. در اغلب موارد. تمامی اطلاعات از این دست ضروری نمی‌باشند. به منظور مشخص‌نمودن میزان دقت و میزان نوجه به جزییات, معمولاً تلاش به عمل می‌آید تا طبقه‌بندی مناسبی از کش‌ها صورت گیرد. که در آن برای هر طبقه. خصوصیات مسلط در مدل نعریف می‌گردد. پس از آن که کنشی در یک یا چند رسته طبقه‌بندی شد, خصوصیات مهم آن در چارچوب ویژگی‌های آن طبقه‌بندی تعیین می‌گردند. نمونه‌هایی از دسته‌بندی کنش‌ها یک نوع ممکن از دسته‌بندی کنش‌ها را می‌توان به صورت زیر آرایه داد: الف - کنش‌های استاتیکی (یا شبه‌استاتیکی): این کنش‌ها بدون ایجاد شتاب قابل ملاحظه به سازه اعمال می‌گردند. ب - کنش‌های دینامیکی: این کنش‌ها باعث اعمال شتاب‌های قابل ملاحظه, در اثر تغییرات قابل اعتنای کنش‌ها نسبت به پ - کنش‌های دایمی: که در تمام طول عمر مفید سازه» بدون آنکه در بزرگی و شدت آنها تغییر قابل اعتنایی حاصل گرددء به -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۳ آیینتامه سازه‌های فضاکار ثت - کنش‌های تابع زمان: این کنش‌ها شدت‌های متغیر و متفاوتی را در لحظات متفاوت خواهند داشت. ث - کنش‌های کوتاه مدت: این کنش‌ها در بازه زمانی بسیار کوتاه‌تر از عمر مفید سازه بر آن اعمال می‌گردند. چ - کنش‌های دراز مدت: این کنش‌ها در حیطهٌ زمانی قابل قیاس با عمر مفید سازه اعمال می‌گردند. چ - کنش‌های استثنایی: این کنش‌ها در ارتباط با وقوع حوادث نادر اعمال می‌گردند. تفسیر- هر یک از گروه‌های فوق, تلویحاً بر اطلاعاتی دلالت دارند که به منظور تحلیل قابلیت اطمینان ضروری می‌پاشند. به عنوان مثال, بار باد وارده متوسط در هر حالت اعمال بار قابل تعریف است؛ به طوریکه در محاسبات» بزرگ‌نرین مقادیر در تمامی حالات محنمل اعمال بادء ملاک محاسبات خواهد بود. نحو نوزبع بار باد نیز باید مشخص گردد. به عنوان مثال لازم است که پروفیل بار باد مشحص شود. در حالت دوم بار باد را نمی‌توان فقط با مقدار حداکتر ممکن تعریف نمود, زیر تغییرات زمان یآن را باید در نظر داشت. مجموعه‌ای از اطلاعات در چارچوب مطالعات احتمالاندیشانه برای هر گروه از کنش‌های مذکور در فوق حایز آهمیت خواهد بود. در وهله اول» بارهایی را در نظر می‌گیریم که تنها با یک پارامتر (]) | <ا مضشخص می‌گردند. گروه‌های متفاوت کنش‌هاء براساس طبقه‌بندی مذکور در فوق» به شرح زیر قابل (الف) کنش‌های استانیکی: در این حالت (۷)1[ یک فرایند تصادفی؛ مانند شکل۳۳ بوده, و به طور کلی, تنها نابع جگالی احتمالی مقادیر حداکثر و حدافل آن در محدوده زمانی (7 ,ل[)) مورد نظر است. 1 عبارت است از عمر مفید طراحی سازه (یا به عیارت کامل‌تر» عمر مفیدی که در مرحله طراحی برای سازه در نظر گرفته شده است). )۱۲۲ ۳+ ای یی ی یی یت ۳ 7 0 تک تنس ۷ شکل ۲-۲ (ب /کنش‌های دینامیکی: (1) 7[ یک فرایند تصادفی می‌باشد. در حالات کلی, توصیف نسباً کاملی از فرایند مورد زوم خواهدبود. (پ) کنش‌های دایمی: (1) ۲ متغیری تصادفی می‌باشد که به طور کامل از طریق یک نابع جگالی احتمالی (/[[)۳ قابل نوصیف است (شک ۳۳ سم ۱ ( ۳۲۱۷ شکل ۳-۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موْثر بر سازه بر (ت) کنش‌های تابع زمان: اغلب, حنی اگ رکنش بیرون ی آثار دینامیکی در بر نداشته باشد, توصیف صرف آن از طریق مقادیر حداکتر و حداقل (آنچنان که در مورد کنش‌های استاتیکی ذکر گردید) کافی نمی‌باشد. به عنوان مثال, ممکن است لازم تشخیص داده شود که احتمال وقوع و اعمال بارهایی منجاوز بر بار معینی به منظور ترکیب با سایر بارها با انباشتگی خسارات محتمل, مورد مطالعه قرار داده شود. در این حالت نیز توصیف نسباً کاملی از فرایند, بسته به نوع مسأله مورد مطالعه. ضروری خواهد بود. در موارد بسیاری» کنش‌های تابع زمان, ماهیاً فرایندهای منفصل (مانند شکل۴-۳) می‌باشند. در این حالات, معمولاً از طریق فرایند زمان اعمال بار و خواص بار اعمالی توصیف می‌گردند و آثار دراز مدت و کوتاه مدت بارها از یکدیگر نمیز داده می‌شوند. 62 شکل ۴-۳ (ث) کنش‌های کوتاه مدت: (/) ۷[ فرایندی منفصل و احتمالاً تکرارشونده است. توصیف فرایند وقوع و اعمال بار باید پارامترهای اصلی بار (از قبیل شدت و طول مدت و نظای رآن) را شامل گردد( کل ۵-۳). [غ )۲۷ شکل ۵-۳ (جم کش‌های دراز مدت: (]) !]| یک فرایند پیوسته با ناپیوسته است که پس از اعمال بارء دارای تغییرات زمانی نسباً بطی می‌باشد (به عنوان متال بار برف در تأحیه خاص, ماند شسکل ۶-۳). علاوه بر بارامنرهای اصلی همانند کنش‌های کوناه مدت, اطلاعات مربوط به تعییرات زمانی بار نیز باید ]۷) جههرد) 3 2 1 0 شکل ۶-۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار اطلاعات کافی, شسدت بار از طریق یک مفدار اسمی بیان می‌گردد. مورد بررسی قرار داده شوند. (خ) کش‌های آزاد. 2 یک حوزه تصادفی است و توصیف آن در ارتباط با وابستگی به مخنصات فضایی؛ علاوه بر توصیف آن در ارتباط با زمان مورد لزوم می‌باشد. ۱-۳-۳ بارهای ثقلی بارهای ثقلی به طور معمول در دو گروه اصلی بارهای مرده (یا دایمی) و بارهای زنده طبقه‌بندی می‌شوند. بارهای برف به لحاظ وابستگی به شرایط جوی اگرچه به طور ذاتی از نوع بارهای ثقلی می‌باشند. در این آیین‌نامه به نحو جداگانه مورد بحث قرارداده زلرله و بادء بارهای زنده را می‌توان تا حدودی تحت کنترل داشت. بارهای زنده فرایندهای تصادفی می‌باشند که تابع متغیرهای معرف دسته‌بندی بارهای تقلی ۱-۱-۳-۳ بارهای مرده بارهای مرده تمامی بارهای نقلی (وزن) سازه فضاکار, اعضا و اجزای سیستم باربرء سازه‌های کف‌ها و سقف‌هاء کف‌سازی» را که در موقعیت ثابت به صورت دایمی استقرار می‌یابند» دربر می‌گیرد. بارهای مرده همواره به صورت مقادیر تصادفی ثابت اعمال می‌گردند. در آیین‌نامه‌های ساختمانی گوناگون معمولاً جداولی که ارایه‌دهند فهرستی از مصالح مورد استفاده در سازه و زمینه برای مصالح ساختمانی متداول باید به استاندارد ‎۵۱۹٩‏ و مبحث ششم مقررات ملی ساختمانی ایران مراجعه گردد. ۱-۱-۱-۲-۳- محاسبه مقادیر بارهای مرده محاسبه وزن مرده در سازه‌های متعارف امر پیچیده‌ای نیست. معذلک با توجه به تغییرات وزن مخصوص مصالح و ابعاد اجزای سازه‌ای؛ معمولاً تنها مقادیر تقریبی به دست‌آمده مورد بهره‌برداری قرار داده می‌شوند. همجنین حایز اهمیت خواهد بود که حتی‌المقدورء تمامی اقلام و از جمله پوشانه‌ها و اجزای نگهدارندهٌ آنها و در مورد اعضای دارای مخروطی انتهایی» وزن قطعات انتهایی و در مورد سیستم‌های متشکل از اعضا و پیونده‌های فضاکارء وزن اعضاء پیونده‌ها و ادوات اتصال به نحو واقعگرایانه‌ای در محاسبات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای مونر بر سازه ۹-۳ ۳-۱-۱-۳ تغییرات بارهای مرده تمایل زیادی بین مهندسان سازه وجود دارد که بارهای مرده را کاملاً دانسته فرض نمایند. معذلک در عمل, تفاوت‌هایی بین مقادیر محاسباتی و مقادیر اندازه‌گیری‌شده وجود خواهد داشت. لذا به نظر می‌رسد که درک عمیق امر به منظور محاسبه مقادیر نزدیک‌تر به مقادیر وافعی جهت کاهش میزان خطا در احتساب و تخمین بارهای مرده ضروری باشد. به عبارت دیگرء تفاوت بین مقادیر واقعی و مقادیر اسمی بارهای مرده» متغیری تصادفی است. در طراحی سازه‌های فضاکار که معمولاً به دلیل ویژگی‌های مرتبط با فرم و پیچیدگی‌های هندسی و هم‌بندی, ممکن است حدس اولیهُ طرح با یک طرح نهایی قابل دفاعی از دیدگاه فنی و اقتصادی فاصلهٌ قابل اعتنایی داشته باشد. لازم است فرایند تکرار در هر مرحله از فرایند تحلیل, کنترل, اصلاح طرح تا نیل به طرح منطقی یا بهینه, با قیود معین» آنچنان دنبال گردد تا در هر مرحله از اصلاح طرح., بارهای مرده نیز متناظر با تغییرات مقاطع و نوع اعضا و ابعاد و نوع پیونده‌ها و یا تغییر فرم و چگالی طرح تغییرداده شوند و همان گونه که در هر مرحله از این فراینده خواص سختی طرح اصلاح شده در ماتریس سختی بهنگام‌شده اصلاح و در محاسبات منظور می‌گرددء در هر مرحله از فرایند طراحی و تحلیل مجدد طرح اصلاح شده» ضرورت اصلاح بارگذاری بارهای مرده را نیز نباید از نظر دور داشت. به عبارت دیگر با توجه به موارد مذکور در فوق و اهمیت بار مرده در طراحی سازه‌های فضاکار پوشانندهٌ دهانه‌های وسیع فاقد ستون‌های میانی» باید توجه داشت که در طرح نهایی» بار مردهٌ متناظر با آن برای تحلیل و طراحی منظور گردیده باشد. در سازه‌های فضاکار شبکه‌ای بار اعضا را می‌توان در طول عضو به طور گسترده (وزن در واحد طول) و بسته به نوع اتصال بار پیونده‌ها, قطعات انتهایی و ادوات اتصال را به طور متمرکز در گره‌ها اعمال نمود. در مورد گنبدها و چلیک‌هایی که در امتداد نصف‌النهاری فاصلهٌ گره‌های آنان تغییر می‌نماید. در تعیین بارهای متمرکز معادل ناشی از سازه و پوشانه‌ها باید آثار تغییرات فاصله مزیور را در محاسبه نیروهای ناشی از بارهای مرده در نظر گرفت. تفسیر- همچنین است تعریف نحوه نوزیع جرم سازه به صورت اجرام متم رکزشده در گره‌ها که باید با توجه به سهم بار گیر گره‌های شبکهُ فضاکارء در تحلیل مفادیر و بردارهای مشخحصه. تحلیل طیفی و تحلیل دینامکی تاریخچه زمانی سازه فضاکار منظور گردد. در سازه‌های منعارف» یکی از روش‌های مناسب و تقریبی به منظور ملحوظداشت نآثار متغیربودن بارهای مرده آن است که شدت بار نسباً کم‌تری را برا یآن به طور تعیینی در نظر گرفته و ازدیاد بار متغیر را به صورت بار زنده و با ضرایب پاره‌ای مرتبط ملحوظ دارند. ورن سازه معمولاً به دلایل زیر تغییر می‌نماید: الف - نغییرات درصد رطوبت مصالح به دلیل خشک‌شدن» بارش باران» نعرق» وقوع سیل و تغیبرات شیمیایی مصالح سازه و پوشانه‌ها. مب < در ارتباط با سازه‌های موجود. تغییرات سازه‌ای مانند افزودن طبقات یا جایگزینی بخشی از سازه با پوشانه آن با مصالح جدید؛ همچنین تغییرات در کف‌سازی و نا ز ککاری سطوح کف و دیوارها و پوشانه‌ها و افزودن با برداشش سقف‌ها و کف‌های کاذب, افزودن تیغه‌ها جهت جداسازی فضاها با برداشتن تیغه‌های موجود جهت تجمیع فضاها. در مورد چنین تغییرآنی باید مطالعات توجیهی و امکان‌سنجی به عمل آید و در صورتی که پاسخ مثبت از مطالعات مزبور حاصل گردد. باید آثار ناشی از اعمال تغییرات در سازه موجود. در حین فرایندهای عملیانی اجرای تغییرات و در حالت سازه تغییریافته, صرف توسط مهندسان مجرب آشنا به مفاهیم طراحی و ساخت و بهسازی سازه‌های فضاکار بررسی و در صورت نیاز به بهسازی سازه موجود قبل از اقدام به اعمال تغییرات مورد نظرء نمامی مطالعات و عملیات اجرایی تحت سیستم کنرل کیفیت کار صورت گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰-۳ آییننامه سازه‌های فضاکار علاوه بر آن؛ برخی از منابع دیگری که باعث بروز تغییراتی در مقادیر بارهای مرده می‌گردند و لازم است به عنوان کش‌های کاهش‌دهندهٌ دقت طراحی, ملحوظ گردندء به شرح زیر می‌باشند: احجام به طور دقیق مشخحص نمی‌باشند؛ بلکه تخمین‌زرده می‌شوند. به عنوان مثال در مورد سازه‌های فضاکار مختلط با قشر بشی پوشانه فوفانی در ضخحامت این قشر رواداری‌هایی وجود دارد. حال آنکه معمولاً بارها بر اساس ابعاد منظورشده در طراحی» بدون ملحوظداشتن رواداری‌های اجرایی محاسبه می‌گردند. در ارتباط با این ام ر لازم خواهد بود در مرحله اعمال ضریب بار مناسبء ندابیری اندیشیده شود تا ضرایب بارهای مرده مزبور شامل احتمال تغییر در ایعاد آنها نیز باشند. در حالت عضوی که ابعاد مقطعشس کوچک‌تر از مقادیر اسمی اختیارشده در طراحی باشدء این امر معمولاً منجر به کاهش مقاومت عضو خواهد گردید. بخشی از این اشکال با توجه به محاسبه مقادیر بزرگ‌تر بار مرده عضو از مقادیر واقعی, عملاً در طراحی ملحوظ خواهد گردید. در مورد کارگذاشتن عضوی که ابعاد مقطعش از مقادیر اسمی اختیارشده در طراحی بزرگ‌تر باشد, معمولاً مقاومت بالاتر بوده و این امر در جهت مقابله با تغییر میزان بار مرده در مقایسه پا بار مرده‌ای است که در محاسیات به کار رفته است. باید توجه داشت که در سازه‌های فضاکار این امر به هر میزانی که باشد, متاسً منجر به باز توزیع نیروهای اعضا و ننایج متفاوتی در تلاش‌های اعضا خواهد گردید. اگر چه معمولاً در طراحی سازه فضاکار مقادیر بار مرده براساس ابعاد اسمی و وزن مخصوص اعضا و اجزا و پوشانه‌ها و سای رکش‌های مشمول بارهای مرده تعریف می‌گردند. ضرایب بار باید به نحوی اختیار گردند که طی آن آثار رواداری‌ها در ابعاد - که خود منجر به تغییرات در مقاومت اعضای و مقاطع خواهد گردید - به صورت منطفی در مدل‌سازی بارها ملحوظ شود. مقادیر وزن مخصوص (یا وزن واحد حجم) مصالح به ویژه پوشانه‌ها و اجزای الحاقی ثابت به دقت مشخص نیستند, بلکه معمولاً تخمین‌زده می‌شوند. روش معمولء استفاده از جداولی است که در آیین‌نامه‌های ذیربط یا از طریق مراجع معتبر ارایه گردیده است. در مرحله طراحی» در مواردی» نفشه های نهایی اجرایی معماری در اختیار طراح نیست و در این حالات» لازم است ابعاد احتمالی اعضای سازه‌ای و غیرسازه‌ای را حدس زد و در مراحل بعد» صحت این حدس را مورد بررسی و کنترل قرار داد. در مواردی برخی از افلام کار پس از تکمیل طراحی سازه فطعی می‌گردند. مانند مصالح دیوارها و تیغه‌ها و پوشانه‌ها و سایر اجزای غیرسازه‌ای. در صورت ی که تغبیرات بارها موجب تفاوت قابل ملاحظه در فرضیات بارگذاری طراحی گردند, نجدید نظر در بارگذاری» تحلیل و طراحی مورد لزوم خواهد بود. تخمین نحوهٌ اعمال بار مرده بر اعضای سازه‌ای نیز تفریبی است. در عین حال, در مورد سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه, فرض دیگری نیز در ارتباط با رفتار سازه اعمال گردیده‌است که بر دیدگاه تفکیک اعضای اصلی از فرعی استوار است و تمایز مشخصی بین اعضای باربر اصلی (مانند شبکه فضاکار و پایه‌ها و تکیدگاه‌ها ی آن) با اعضای باربر فرعی (مانند پوشانه‌ها] که بار مرده خود را به اعضای اصلی منتقل می‌نمایند. قایل است. در این دیدگاه از همچنین فرض احداث سیستم سازه باربر اصلی قبل از اعمال بار اعضای فرعی - با توجه به شیوه اجرای سازه‌های فضاکار - گاه صدقی نمی‌نماید. به خصوص در مورد سازه‌های فضاکار ساخت درجا و سازه‌های فضاکار مختلط شامل پوشانه بشنی در جا پا پیش ساخته این نکته ملموس‌تر است. در حالن ی که بارها و سازه به صورت متزاید مطابق با فرایند ساخت» احداث و اعمال می‌گردند و همزمان با آن سختی سازه افزایش می‌پابد. اننظار می‌رود تش‌های حاصله در این فرایند. با تنش‌های محاسباتی تفاوت اساسی داشته باشند. به این ترتیبء انحراف از میزان بارهای واقعی مرده دور از ذهن نبوده و نتیجتاً تخمین مقادیر پاسخ سازه ([تش‌ها و نیروها و لنگرهای مقاطع) نیز دارای انحرافات ناشسی ا زآن خواهند بود. به عنوان جمع‌بندی در مورد نحوه تخمین بارهای مرده» باید به این نکته توجه نمود که اگرچه بارهای مرده را نمی‌توان به طور دفیق پیش‌بینی کرد. ولی می‌توان به اندازه کافی از دیدگاه نیات طراحی به مقادیر واقعی آن نزدیک شد. در آیین‌نامه‌های بارگذاری سعی گردیده‌است این مسایل به نحوی در ارایه ضرایب بار طراحی ملحوظ گردند. در بارگذاری سازه‌های فضاکار در حال حاضر تمایل طراحان بیشتر حاکی از سمت‌گیری در جهت تعریف طول واقعی اعضا و اعمال بار پیونده‌ها به طور جداگانه می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای مونر بر سازه ۱۱-۳ ۲-۱-۲-۳ بارهای زنده بارهای زنده شامل بارهای ثقلی (وزن) ناشی از نحوه بهره‌برداری و اشغال سازه می‌باشند که بر اعضا و اجزای سازه فضاکار اعمال می‌گردند. تجهیزات تأسیساتی الکتریکی و مکانیکی (که ممکن است شامل آثار ضربه نیز باشند) در زمر بارهای زنده به شمار می‌روند. تغییرات تصادفی بارهای زنده معمولاً از طریق جمع‌کردن فرایند بارهای زنده تعلیقی و فرایند بارهای زندهٌ گذرای مستقل, مدل‌سازی می‌شوند. فرایند بار زندهٌ تعلیقی نشانگر بارهای زنده‌ای است که در طول مدت اعمال, مقدار تقریباً ثابتی داشته باشند و فرایند بارهای زنده گذراء نمایشگر بارهای زندهٌ کوتاه مدت می‌باشد. ترکیب بارهای تعلیقی و گذرا با دیدگاه‌های احتمال‌اندیشانه جهت طراحی مورد استفاده قرار خواهند گرفت. تفسیر- بار تفلی وارده بر سازه فضاکار را می‌نوان به صورت ترکیبی از موْلغه‌های بارهای تصادفی, ایده‌ال‌سازی نمود شک ل۷-۳). را »۳ شکل ۷-۳ ۱-۲-۱-۲-۳- آثار دینامیکی و ضربه ناشی از بارهای زنده در اینجا آثار اعمال ضربه و ارتعاشات ناشی از تجهیزات مکانیکی, وسایط نقلیهء ماشین‌آلات» جراثقال‌هاء بالابرهاء بادیزن‌ها و دستگاه‌های تهویه» کمپرسورهاء ماشین‌آلات چاپ» دستگاه‌های پرس و تجهیزاتی از این قبیل موردنظر می‌باشند که در حین بهره‌برداری از آنان, آثار بارهای ثقلی توأم با آثار دینامیکی بر سازه اعمال می‌گردند. لازم به یادآوری است که نیروهای دینامیکی بیرونی مانند نیروهای ناشی از باد یا زلزله در گروه‌بندی‌های دیگر مورد بررسی قرار داده خواهند شد. نحوه ملحوظداشتن این آثار در بند ۲-۲-۲-۳ ارایه گردیده است. ۳-۲-۱-۲-۳- تخمین بارهای زنده بارهای زندهء ناشی از فعالیت‌های انسان و نحوه بهره‌برداری از سازه‌ها می‌باشند. این تعریف آنها را از بارهای ناشی از کنش‌های طبیعی متمایز می‌سازد. زیرا بارهای ناشی از کنش‌های طبیعی را می‌توان هماهنگ با قوانین فیزیکی پدیده‌های طبیعی و لذا قابل پیش‌بینی در حیطه یا محدودهٌ خاصی بر مبنای تجارب گذشته, فرض نمود. فعالیت‌های انسانی به این نحو قابل پیش‌بینی نیستند. بنابراین» تجارب قبلی در مورد فعالیت‌های انسانی» صرفاً راهنمایی برای آتیهٌ محتمل به شمار می‌روند و حدی را که می‌توان با اطمینان در مورد بارهای آتی قایل شدء حداکثر آن چیزی است که به طور فیزیکی ممکن به نظر می‌رسد. طبعاً این مقادیر حداکثر بارء از دیدگاه‌های عملی چندان جاذبه ندارند. بارهای زنده به نحوی که در آیین‌نامه‌های ساختمانی فعلی مشخص گردیده‌اند. نتایج قضاوت‌های مبتنی بر تجارب کمّی نشده و یا بر اساس مطالعه تاریخجه اعمال بارها بوده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- پر و ۱5 آییننامه سازه‌های فضاکار از آنجا که هر سازه فضاکار برای نوع بهره‌برداری خاصی طراحی می‌شود. روش متداول آن است که بارگذاری را براساس نوع اشغال (و بهره‌برداری) در نظر گیرند. در مراحل اولیه, در مواردی ممکن است برای طراح دشوار باشد که تمامی حالات بارگذاری را که در طول عمر مفید سازه قابل اعمال می‌باشند. پیش‌بینی نماید. بارگذاری بارهای زنده معمولاً شامل دو نوع از بار می‌باشند: (الف) بار گسترده یکنواخت معادل و (الف) بارهای گسترده یکنواخت بارهای یکنواخت معادل از پیش‌تعیین‌شده‌ای را به منظور ارایه آثار بار زنده متغیر در سازه به کار می‌برند. مقادیر بارهای یکنواخت از طریق مطالعه و بررسی سازه‌های با بهره‌برداری مشابه و تقریب‌زدن بارهای واقعی تعیین می‌گردند. معمولاً این گونه بارها بر اساس ز بهره‌برداری را ارضا می‌نمایند. (ب)- بارهای متمرکز مقادیر بارهای متمرکز شامل بارهای متمرکز محتمل‌الوقوع برای حالات مشخصی, تعیین گردیده‌اند. از جمله برای بام‌هاء پارکینگ‌هاء کف ساختمان‌های اداری, اطاق تحهیزات بالابرء پلکان‌هاء. محل‌های استقرار تحهیزات مکانیکی و در مورد پل‌ها به صورت بارهای تیغه‌ای تعریف گردیده‌اند. به طور کلی مقادیر تعیین‌شده» باید مدلل بوده و نقاط اعمال نیز باید به نحوی در نظر گرفته شوند که نواحی بحرانی را دربر گیرند. با تمایل روز افزون به استفاده از پوشانه‌های غشایی» شیشه‌ای و فلزی در سازه‌های فضاکارء ذکر مقادیر بار متمرکز بدون تعیین نمودن ناحیه اعمال بار» مفید نخواهد بود و لازم است توزیع فضایی بار نیز تعیین گردد. همچنین در مورد همزمانی یا عدم همزمانی بارهای گسترده و متمرکزء باید مطالعات کافی با توجه به نوع کاربری و ترازهای عملکردی مورد نظر به عمل آید. ۳-۲-۱-۲-۳- مقادیر بارهای زنده می‌باشند) و تغییرات دراز مدت (ناشی از تغییرات در ویژگی‌های کلی بارها) خواهند بود. تغییرات کوتاه مدت بارگذاری محتمل, قاعدتاً تأثیر چندانی بر توزیع بسامدی بارگذاری نخواهند داشت. تقسیر > کاربرد نشوری احتمالات منجر به فرمول ساده‌ای برای ارزیابی احنمالات تجدید نظرشده خواهد گردید: در صورت ی که باری با احتمال وفوع در هر یک از مجموعه‌های بارگذاری ملحوظ گردد. دارای احتمال وقوع ترکیبی ,2 پس از بار تغییر الگوی بارگذاری و جابه‌جایی مجموعه بارها خواهد بود. کنش‌های دراز مدت را نمی‌توان به این روش مورد بررسی قرار داد و نیاز به مطالعات مربوط به حالات کاربری متفاوت وجود خواهد داشت. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موْنر بر سازه ۱۳۳۳ بارگذاری با طول زمانی متوسط وجود دارد که ناشی از افزایش دوره‌ای میزان انبارنمودن کالا یا تجمع افراد در ایام به خصوصی از سال می‌باشد. این نوع تا زمانی که داده‌های تفصیلی مستدل در مورد مقادیر بارهای زندهٌ وارده بر انواع سازه‌های فضاکار با کاربری خاص یا چند منظوره گردآوری نگردیده باشد» بارهای زنده آرایه‌شده در آیین‌نامه‌های کشوری: نشریهٌ شماره ۵۱۹ موْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و مبحث ششم مقررات ملی ساختمان ایران و در مورد پل‌های متشکل از سازه‌های فضاکارء بارهای زندهٌ ارایه‌شده در مشخصات فنی ۸۸۹۲110 و ۸1۹۳۸ را که مبتنی بر تجربه و قضاوت مهندسی می‌باشند. باید به عنوان سطوح بار مشخصه برای سازه‌های فضاکار نیز در نظر گرفت. بارهای زنده در مورد سازه‌های با فرم و کاربری خاص» بسته به موردء براساس آیین‌نامه‌های معتبر بین‌المللی ویژهٌ نوع سازه و کاربری و در موارد عدم وجود آیین‌نامه‌های قابل کاربرد مستقیم؛ براساس مطالعات قابل دفاع از دیدگاه فنی و اقتصادی» برای پروژه و کاربری مورد نظر تعیین خواهند شد. تفسیر- بارهای مشخصه به صورت سطحی از بار تعریف می‌شوند که میزان احتمال اختیاری مشخصی (مثلاً ۵ درصد) از نظر تجاو زا زآن در طول عمر مفید سازه در نظر گرفته شده باشد. با آنکه این تعریف کاملاً واضح به نظر می‌رسد. کاربرد عمل ی آن به دلیل عدم در اختیارداشنن اطلاعات جهت پردازش آماری دشوار خواهد بود. حتی با داشتن مجموعه مناسبی از داده‌هاء سول در زمینه حالات غیرمتعارف یا استنایی بارگذاری مطرح خواهد بود. در مشاهده‌های طولانی مدت فضاهای انتخاب شده و بررسی شده - حنی اگر روش‌های آماری ریاضی چنین تغییراتی را نشان ندهند - معمولا شاهد تغییرات زمانی خواهیم بود. با توجه به ویژگی‌های سازه‌های فضاکارء این داده‌ها ماهیاً متفاوت و از دیدگاه جامعهٌ آماری محدود می‌باشند. ۴-۲-۱-۲-۳-تغییرات بارهای زنده در حالی که بارهای مرده را می‌توان با درجه‌ای از دقت پیش‌بینی کردء بارهای زنده تا آن درجه قابل پیش‌بینی نیستند. با بهره‌گیری از روش‌های ضرایب پاره‌ای بار در این آیین‌نامه» انواع مختلف بار با ضرایب بار متفاوت در ترکیب بارها منظور می‌گردند؛ تفسیو- شیوٌ بهره‌برداری مجموعه با فضاهای زیر مجموعه یک سازه فضاکار ممکن است با تغییرات کوتاه مدت و ناگهانی دگرگون شود. همچنین, تغییرات نوع تجهیزات» متناسب با تغییر نیارهاء نسبت به زمان دور از انتظار نخواهد بود. همچنین در صورتی که از طریق مبانی آماری» با مفایسه اقلام مشابه این امر مورد بررسی قرار داده شود. لازم خواهد بود که بارها در تعداد قابل ملاحظه‌ای گروه - به منظور پوشش دادن به انواع گوناگون بارها - طبفه‌بندی شوند. عدم قطعیت بارها در طول عمر مفید ساره چنین طبفه‌بندی مشوعی را از دیدگاه عملی غیرسودمند می‌سازد. با در نظرگرفتن مقادیر عددی دقیق مفروض برای هر نوع بارء ابعاد مقاطع اعضای سازه‌ای» نه تنها بر مینای مقدار و بزرگی بار به دست می‌آیند. بلکه روش تحلیل سطوح مقاومت قابل قبول نیز در تعیین آنها موئرند. با توجه به آنکه تمامی این کنش‌ها در محاسیات دخیل می‌باشند. لازم است مفروضات و منطق حاکم بر روند طراحی به روشنی درک و تبیین گردند. مطالعات تفصیلی به منظور تعیین بارهای زنده در ساعات متفاوت روز برای انواع سازه‌ها ‏ و کاربری‌ها د رکشورهای گوناگون به عمل آمده است. با انتخاب شرایطی که الگوی نمونه گونه خاصی از کاربری محسوب می‌گردند. نتایجی حاصل گردیده که به میزان قابل قبولی یکنواخت و دارای انحراف معیا رکوچکی بوده‌اند. معذلک این اطلاعات را نمی‌نوان در محاسبات وارد نمودء زیر بر اساس مقادیر گردآوری‌شده در لحظه‌های مشاهده و برداشت بوده‌اند و هنوز تصور حالاتی که احتمال دارد بارها از مقادیر اندازگیری‌شده به میزان قابل ملاحظه‌ای فراتر روند. دور از انتظار نخواهد بود و بر این مبناء حالاتی با احتمال وقوع آندک برای بارهای اسنشنایی زنده مطرح گردیده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۴۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار در حالت بارگذاری تفلی بارهای غیرمنحرک» بسته به نحوهٌ کاربری و بهره‌برداری» نه نها تغییرات مکانی؛ بلکه تغییرات زمانی نیز محتمل خواهند بود. تغییرات زمانی شامل تغییرات کوتاه مدت [ناشی از جابه‌جایی بارهای وابسته به نوع بهره‌برداری) و تغییرات دراز مدت اناشی از تغییرات در ویژگی‌های کلی بارها) خواهند بود. ۵-۲-۱-۳۲-۳- کاهش سربارهای زنده نحوه تحمع بارهای اعمالی بر ستون یا هر عضو سازه‌ای تکیه‌گاهی به کنش‌های متنوعی بستگی دارد. به ویژه» متغیرهای زیر - ویژگی بار زنده» - سطح وابسته (یا مرتبط)» - تعداد کف‌ها یا سقف‌هایی که بار خود را بر عضو سازه‌ای اعمال می‌نمایند. - احتمال اعمال همزمان بارها در مواضع متفاوت. - نسبت بار مرده به بار زنده انتخاب بارهای زنده مشخصه. مستقل از نیت اولید بهره‌برداری از سازه فضاکار شود. تفسیرٍ- بار زنده اعمالی بر سازه برخلاف آنچه اغلب در طراحی در نظر گرفته می‌شود. یکنواخت نیست. بارگذاری واقعی شامل اعمال شدت بارهای به طور کلی هرچه مساحت سطح مورد بررسی کوچک‌تر باشد. شدت بار زنده افزون‌تری ملحوظ می‌گردد. این واقعیت را با کاهش‌دادن بارهای زنده ملحوظ می‌دارند همچنین بین اعضای سازه‌ای سفف‌هاء سنون‌ها و شالوده‌ها نفاوت قایل می‌گردند. شیوه‌های متداول تعیین ضرایب کاهش بار زنده سه شیوه متداول تعیین ضرایب کاهش بار زنده به شرح زیر می‌باشند: (الف) - روش کاهش بار زنده برحسب درصد بار مقادیر کوچک‌تری از شدت بارهای زندهٌ یکنواخت تصریح‌شده» طراحی نمود. هر چه مساحت سطح بارگیر بزرگ‌تر باشدء شدت بار طراحی عضو مربوطه کوچک‌تر خواهد بود. تفسیر- این امر به مع ی آن نیست که هیچ یک از بخش‌های سطح بارگیر با شدت یار تصریح شده بارگذاری نمی‌شوند. بلکه به معی آن است که این روش به صورت زیر بهکار برده می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موْنر بر سازه ۱۵-۳ ۱- در سازه‌هایی که به منظور بهره‌برداری به صورت انبار معمول ی کالاهاء مواد و تولیدات صنعنی و کشاورزی بی‌خطر و غیرمضر از دیدگاه زیست محیطی طراحی می‌گردند, تمامی ستون‌ها و پایه‌هاء دیوارهای باربر و شالوده‌ها را می‌نوان برای ۸۵ بار زنده کامل مفروض طراحی نمود. در مورد انواع دیگر سازه‌هاء ماسب با نوع بهره‌برداری و تعداد طبقه‌های اشغال شوندهء بار زنده مفروض برای طراحی ستون‌هاء پایه‌هاء دیوارهای مشبک و شالوده‌ها را می‌توان با احتساب میزان بارهای زیر» محاسبه نمود: - ۰۰( بار زنده بام‌ها - 7۸۵ بار زنده برای کف طبقه فوقانی - 7۸۰ بار زنده برای کف طبقه پایین‌تر از طبقه فوقانی - ۷۵ بار زنده برای کف یک طبفه پایین‌تر در مورد هر طبقه پایین‌تر می‌توان کاهش بار زنده مربوطه را برحسب درصد اعمال نمودء مشروط بر آنکه حداقل 2۵۰ بار زنده کل در نظر ۳- می‌توان اعضای اصلی شبکه فضاکار را که بار طراحی مربوط به سطحی بیش از ۵۰ متر مربع را تحمل می‌نمایند. برای ۸۵ بار زنده مشخصه تعریف‌شسده طراحی نمود. ۳- در طراحی خرپاهای فضاکار و شاهتیرها و شالوده‌های منفرد.ء می‌نوان بارهای مرده کامل به علاوه بارهای زنده را با مقادیر کاهش مذکور در بند ۲ فوتقی در نظ ر گرفت. برای نوع اشغال به عنوان انبار (که گاه شامل بهره‌برداری تجاری نیز می‌گردد مقادیر کاهش مجاز محدودتر در نظر گرفته‌شده‌اند؛ زیرا احتمال آنکه کف طبقه در چنین حالت از کاربری» به طور کامل بارگذاری شود. از سایر کاربری‌های بیشتر خواهد بود. (ب) - روش مبتنی بر نسبت بار مرده به بار زنده در این روش میزان کاهش سربار با افزایش سطح بارگیر عضو افزایش می‌یابد و همچنین در مورد فضاهای انبار و تجاری برای میزان کاهش سربار محدودیت اعمال می‌گردد. علاوه برآن» محدودیت‌هایی از قبیل عدم اجازه کاهش سربار برای اعضایی که سطوح بارگیر کوچک‌تری از مقدار معینی دارند» در نظر گرفته شده است. همچنین در این روش برای کاهش سربار کرانهٌ بالایی به میزان تفسیر -شیوه کاهش بارهای زنده در این روش به صورت زیر است: ۱ -برای اعضای باربر سطوحی با شدت بارهای زنده کوچک‌تر با مساوی ۵۰۰ کیلوگرم بر منر مربع: بار زنده طراحی هر عضو یا جزء را که بار سطحی به مساحت بزرگ‌تر یا مساوی ۵۰ منر مربع را تحمل می‌نماید. می‌توان با نرخ 2۰/۵ به ازاء هر مترمربع سطح بارگی رکاهش داد. ۳ -در مورد فضاهای ی که به عنوان فضاهای اجنماع افراد مورد استفاده قرار می‌گیرند. کاهش سربار مجاز نیست. ۳ - میزا ن کاهش بار زنده نباید از 2۵۵ یا )1( براساس رابطه زیر) تجاوز نماید. رم [4.331/ر0+7)] 100 -۸ که در آن» ‎[٩‏ میزان کاهش| 4 (] بار مرده بر واحد سطح بارگیر عضو و ما بار زنده طراحی بر واحد سطح بارگیر عضو می‌باشند. ۳ - در مورد بارهای زنده با شدت بیش از ۵۰۰ کیلوگرم بر مترمربع» کاهش سربار مجاز نمی‌باشد. نها در مورد بار طراحی ستون‌هاء بار زنده طراحی را می‌توان تا حداکثر ۲۰ کاهش داد. فرمول 6[ که میتی بر فلسفه گسیختگی ایمن است» به نحوی تعیین شده است که در صورت وقوع اعمال با ر کامل زنده بر کل سطح بارگیرء تقاضای نیرویی عضو سازه‌ای مزبور نباید از ظرفیت آن تجاوز نماید؛ حتی اگر عضو براساس بار زندهٌ کاهش یافنه طراحی شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۶-۳ آییننامه سازه‌های فضاکار در این روش موارد زیر ملحوظ گردیده است: - میزان کاهش بار زنده با سطح وابسته متناسب است. - میزان کم‌تری از نرخ کاهش برای انبارها و فضاهای تجاری عمومی و اجتماعات در مقام مقایسه با فضاهای دیگر مانند فضاهای مسکونی و اداری مجاز دانسته شده‌است. - در این روش برای میزان کاهش بار زنده کرانه بالایی قایل شده‌است (فرمول کاهش بار زنده برای سطوح به مساحت‌های بزرگ به سمت مجانب میل می‌نماید). تسیر - در این روش کاهش بار زنده به شرح زیر می‌باشد: ۱- هرگاه عضو سازه‌ای بار سطح وابسته بارگیری از کف طبقات. بام یا ترکیبی از آنها را در حد متجاوز بر ۱۰۰ مترمربع؛ به منظور بهره‌برداری به عنوان انیاره کارگاه» پارکینگ با فضای اجتماعات تحمل نمایدء بار زنده طراحی (جز بار برف) عبارت خواهد بود از بار زنده میا ضرب‌در (0(.5+5/144) ؛ که د رآن, ۸ عبارت است از سطح وابسته ترکیبی بارگیر برحسب متر مربع. ۳- هرگاه عضو سازه‌ای بار سطح وابسته بارگیر ا ز کف طبقات» بام یا ترکیبی از آنها را تا حد متجاوز بر ۵۰ متر مربع؛ به منظور هرگونه بهره‌برداری غیر از آنچه در بالا قید شدء تحمل نمایدء بار زنده طراحی (جز بار برف) عبارت خواهد بود از بار زنده میا ضرب در (0.3+3/1/2) ۶ که در آن, لا عبارت است از مساحت سطح وابسته بارگیر ترکیبی برحسب متر مربع. سه روش فوق چند نارسایی مشترک دارند. مهم‌ترین آنها شاید عدم انکا به میانی کُمّی باشد. برداشت بارهای واقعی برای انواع کاربری‌های سازه‌های فضاکار و مطالعات آماری این تفیصه را بهبود می‌بخشد. باید نوجه داست که در روش‌های فونی, آثا ر کاهش بارهای زنده مستقفل از نوع سیستم سازه فضاکار اختیار شده و تابع نوع مصالح سازه‌ای نمی‌باشد. اگر بپذیریم که بار زنده متغیر است» که به صورت منمرکز شده در بخشی از سطوح و با بزرگی و شدت کوچک‌تر در نواحی دیگر اعمال می‌شود. قابلیت سازه در تحمل چنین بارهایی به قابلیت توزیع بارها از طریق پل‌زدن و انتفال بارهای ناحیه با شدت بار بزرگ‌تر به نواحی با شدت با ر کوچک‌تر بسنگی خواهد داشت. این قابلیت در سازه‌های فضاکار به میزان قابل ملاحظه وجود دارد و البته به نوع سازه فضاکار» نوع مصالح سازه» نوع اتصالات» نحوه پیوستگی سازه و حضور مسیرهای مضاعف برای انتقال بارها و ممانعت از بروز گسیختگی زنجیره‌وار پیشرونده و مشخصه‌هایی نظای رآ ن که در اغلب موارد از خصیصه‌های سازه‌های فضاکار به شمار می‌روند» وابسته خواهد بود. بار وارده بر سازه تابع عمر سازه است. در مورد ساختمان در دست احداث, ابندا شالوده ساختمان تکمیل می‌گردد»ء سپس سازه برآن احداث می‌شودهء پس از آن پوشش‌های جانبی: لوله‌ها و کلال‌های تأسیسانی و ناز ککاری اجرا می‌گردند. پس از آن است که پارهای زنده ناشی از نوع بهرهبرداری بر سازه اعمال یخشی از عناصر سازه‌ای تکیه‌گاهی ساختمان (ملاً شالوده‌ها با ستون‌ها) از مصالح نی ساخته می‌شوند که با عمرء افزایش مقاومت می‌دهند. مهندس طراح, محاسیات را بر مبنای مقاومت نمونه‌های بتی در عمر مشخحصی (مثلاً ۲۸ روزه) انجام می‌دهد. کسب مقاومت افزودهُ بتن پس از ۳۸ روزء به ویژه در اعضای سازه‌ای ماند پی‌ها و پایه‌هایی که در شرایط مراقیت مناسب قرار داشته‌باشند» می‌تواند در حدود۳۰ تا ۳۰ درصد در مدت ۴ ماه نا یکسال باشد. از سوی دیگرء منناسب با شرایط محیطی و نوع کاربری,» اضمحلال مصالح بن زآرمه و با خوردگی و خسنگی مصالح فولادی در مقاومت و سار پارامنرهای مرتبط با خواص مکانیکی و منلورژیکی مصالح تأثیر گذارند. آیا باید اعضای سازه‌ای را برای مقاومت متناسب با عمر عضو در مرحله اعمال با ر کامل طراحی نمود؟ تلاش‌هایی برای ملحوظ داشش غیرمستفیم این آثار در ضرایب بار یا ضرایب کاهش بارهای زنده به عمل آمده‌است. معّلک. روش ضرایب پاره‌ای بار و مقاومت این امکان را داده‌است که آثار مزبور را مستقیماً در مقاومت طراحی اعضا و اجزای سازه منظو رکرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موْنر بر سازه ۱۳-۳۳ تفسیر- مقایسٌ ننایج حاصل از چند فرمول نمونه کاهش بار زنده پیشنهادشده از سوی چندین آیین‌نامهُ معتبر در مورد سازه‌های چند طبه پراکندگی قابل ملاحظه‌ای را در نتایج حاصله از روش‌های این آیین‌نامه‌ها در احتساب ضرایب کاهش بار زنده بر ستون‌ها نشان داده‌است. لذا این مسأله نیاز به بررسی بیشتری به منظور برقرارنمودن معیار معتبری برا ی آییزنامه‌نویسان و طراحان خواهد داشت. معذلک, پراکندگی فوت‌لاشاره بیشتر مربوط به ساخنمان‌های چند طبفه و بلند مرتبه بوده است که هنوز این کاربرد از سازه‌های فضاکار چندان مرسوم نیست و در مورد سازه‌های فضاکار دارای یک سفف پوشانه با تعداد طبفات محدود که کاربرد منداول‌تری از سازه‌های فضاکار بوده‌اند. این پراکندگ ی کمنر مشاهده می‌شود. ۳-۱-۲-۳ بار برف اگرچه بار برف نیز دارای ماهیت ثقلی است. به دلیل وابستگی به شرایط جوی,» در این آیین‌نامه از سایر بارهای ثقلی تفکیک‌شده و به طور جداگانه در بند ۶-۲-۲ مورد بحث قرار داده خواهد شد. تفسیر- شدت بارها به منظور طراحی؛ معمولاً به صورت مقادیر متوسط وزن در واحد سطح بیان می‌گردند. معمولاً علاوه بر این» ملزوماتی در مورد اعمال وزن با شدت بیشتر در ناحیه محدودتری از سازه فضاکار نیز مطرح می‌گردد که از این طریق؛ احتمال اعمال بارهای با تمرکز بیشتر منظور می‌شود. این مقادیر را می‌توان به سه طریق متفاوت تعیین کرد الف) روش تعییمی: منکی بر تجربه و قضاوت مهندسی به منظور تعیین مفادیر مشخحصی می‌باشد. مقادیر مزبور قراردادی می‌باشنده ولی باید به میزان کافی واف عگرایانه اختیار گردند که نیل به سطح اطمیتان کافی در ارتباط با ایمنی سازه را تضمین نمایند. (ب) روش احتمالآندیشانه: در این روش از تئوری احتمالات و روش‌های آماری به منظور دستیابی به مقادیر واق عگرایائهٌ کمیت‌های معرف مقادیر اسمی بارها بهره‌گیری می‌گردد و با بیان میزان تغییرات شدت بارها به منظور دستیابی به سطح اطمینان مورد نظر برای تراز عملکردی از پیش تعیین‌شده (پ) روش نیمه‌احتمالی: در این روش با اتکا بر مطالعات آماری؛ ایده بارهای مشخصه ارایه م یگردد. بار مشخصه عبارت است از مقدار باری که احتمال آنکه در طول عمر مفید سازه ا زآن نجاوز گردده ۵ می‌باشد. در بهرهگیری از هر یک از روش‌های فوق, با توجه به آنکه ضرایب بار پار‌ای متفاوتی به گروه‌های متفاوت بار (مرده, زنده و غیره اعمال خواهد گردید, به ویژه در مورد سازه‌های فضاکار پوشش دهانه‌های نسباً وسیع ضرورت دارد که مقادیر هر نوع از بارها به طور موشکافانه تعریف گردیده ‏ وآثار تغییرات این بارها نیز ملحوظ گردیده باشند. ۱-۳-۲-۳ -کلیات بارهای متعارف دینامیکی در دو دسته عمده طبقه‌بندی می‌شوند: بارهای ناشی از اعمال ضربه و بارهای چرخه‌ای تناوبی. در این حالات پاسخ سازه تابع جرم مرتعش و ویژگی‌های سختی و استهلاک سازه است. بارهای چرخه‌ای تناوبی معمولا ناشی از کار ماشین‌آلات بوده و ممکن است ملزومات خاصی را در طراحی سازه و جزییات اجرایی تشدید و ارتعاشات تشدیدی سازه اصلی را باید مدّنظر داشت. همچنین از موارد محتمل, ضربات ناشی از توقف اطاقک آسانسورء ۲-۲-۳-۳ پاسخ سازه -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار تحت آثار بارهای چرخه‌ای تناوبی, دامن ارتعاشات پاسخ سازه نه تنها به ویژگی‌های بار اعمالی وابسته استء بلکه به نسبت , یعنی نسبت بسامد بار اعمالی به بسامد ارتعاش طبیعی سازه و نسبت 4 یعنی نسبت ضریب میرایی واقعی به ضریب میرایی بحرانی نیز بستگی دارد. برای مقادیر 4 که در عمل با آن مواجه هستیم (یعنی حدود ۰/۰۲ تا ۰/ ۱۰) می‌توان فرض نمود که پاسخ سازه برای مقادیر 7 کوچک‌تر از ۰/۲۵ مستقیماً آثار بار وارده را دنبال می‌نماید. برای ۲-7 بزرگنمایی متناسب با (7/24) مشاهده می‌گردد و برای مقادیر۲ بزرگ‌تر از ۱/۵ دارای دامنه کم‌تری از آن است که به طور مستقیم به ویژگی‌های بارگذاری مربوط می‌شود. محاسبه دامنه ارتعاش در نزدیکی تشدید/-۲, فاقد مفهوم منطقی است و حایز اهمیت است که از بروز حالت تشدید جلوگیری به عمل آید. هرگاه دامنهٌ تنش‌های حاصله بالنسبه زیاد باشدء بروز پدیده خستگی نیز محتمل بوده و باید در مقابل آن تدابیر لازم را اندیشید. ۳-۲-۲-۳-تعریف و توصیف بارهای ناشی از ضربه و بارهای ناشی از ماشین‌آلات دوار توصیف کامل بارهای ناشی از ضربه و بارهای رفت و برگشتی به منظور طراحی و همچنین تحلیل کامل پاسخ سازه به چنین بارهایی در تمامی موارد قابل توجیه نیست و در مواردی که بهره‌گیری از بارهای استاتیکی معادل کفایت نماید» توصیف بارهای دارای آثار دینامیکی با دیدگاه معادل‌سازی استاتیکی مورد توجه مهندسان طراح انواع سازه‌های صنعتی و پل‌ها بوده‌است. بارهای استاتیکی معادل را معمولاً با اعمال "ضریب ضربه" به بار استاتیکی مبناء تعریف و تعیین می‌نمایند. جدول ۱-۳ برخی از چنین ضرایب باری را ارایه می‌دهد. چنین ضرایب بارهایی را نمی‌توان در سطح بین‌المللی صادق دانست. اینگونه ضرایب را اغلب از طریق مشاهدات و تجارب گذشته تعیین می‌نمایند. به این ترتیب که چنین ضرایبی» در موارد اعمال, منجر به بهره‌برداری رضایت‌بخشی گردیده است. در صورتی که فرم و سیستم سازه تغییر نمایدء تجا تحا جارب گذشته. بهره‌برداری رضایت‌بخش را ضمانت نخواهد نمود. جدول۱-۳- درصد افزایش بارهای استاتیکی به‌منظور ملحوظداشتن آثار ناشی از اعمال ضربه یا آثار دینامیکی در قالب بارهای استاتیکی‌معادل تجهیز ات بالابرها پاش ها) و ساز سازه‌های تکیه گاهی آن حامل جراثقال‌های , (سرعت کم‌تراز یک متر بر ثانیه) عناصر ساز ای ت تکیه‌گاه ماشین‌آلات سبک ۵ بالات کردلی ‏ را اه سایر دهانه‌ها ی |۶۵ #(که د رآن ما طول بارگذاری شده دهان پل بر حسب متر می‌باشد) ۳-۲-۳ آثار ناشی از ارتعاش تمامی سازه‌ها در اثر عبور ترافیک سنگین, باده نوسانات تجهیزات مکانیکی و منابع دیگرء بسته به نوع کاربری به ارتعاش در می‌آیند. هرگاه میزان دامنه تغییرمکان از حد معینی تجاوز نمایدء افراد ساکن احساس حرکت نامطبوعی خواهند نمود. مطالعات دامنه‌داری جهت تشخیص حد ارتعاش قابل تحمل توسط افراد متعارف» به عمل آمده است که نشانگر آن بوده‌است که عکس‌العمل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موْنر بر سازه ۱۹-۳ افراد به ارتعاش یکسان متفاوت است و به محل استقرار فرد در سازه و نحوه استقرار: درحال حرکت. ایستاده» خواییده یا نشسته نیز بستگی دارد. اغلب افراد ارتعاشات با بسامد زیاد را احساس می‌نمایند ولی در مورد ارتعاشات با بسامد کم حالتی مانند تهوع ناشی از سفر در دریای متلاطم دست می‌دهد. این امر باید توسط طراح سازه فضاکار مورد توجه قرار داده‌شود. ارتعاشات نامطبوع از جمله حالت‌های حدی بهره‌برداری تلقی می‌گردند که باید از ایجاد حالت تشدید و گسیختگی ناشی از آن تفکیک گردند. اطلاعات موجود به ویژه در مورد کاربری‌های متداول سازه‌های فضاکار ناچیز می‌باشند. کاهش جرم سیستم سازه کف‌ها و پوشانه‌ها در طراحی نوین سازه‌های مستقر بر خاک‌های با پریود نوسان مشخصی می‌تواند منجر به کاهش آسودگی کاربران گردد. لذا در مورد بسیاری از سیستم‌های ابتکاری سازه سبک کف طبقات و سازه‌های فضاکار سبک مطبق, تحلیل دینامیکی با در نظرگرفتن آثار اندرکنش خاک - پی - سازه و با بررسی اثر تغییرات سختی و جرم سیستم ضروری خواهد بود. ۴-۳-۳ بارهای اجرایی با توجه به شیودٌساخت. بافت و نصب سازهٌ فضاکارء باید آثار اعمال بارهای محتمل را در تمامی مراحل و گام‌های ساخت. بافت و نصب بر سازه فضاکار تکمیل‌نشده و در حین اجرا با توجه به شرایط موقت سازهٌ فضاکار در دست احداث و شرایط تکیه‌گاهی موقت یا دایمی در طراحی ملحوظ داشت. امکان ذخیره‌سازی مصالح بر کف‌ها و وضعیت پایه‌ها و تکیه‌گاه‌های موقت مهارهای موقت و همچنین کیفیت موقت اتصالات و مهاربندی‌ها قبل از تکمیل عملیات اجرایی مربوطه را نباید از نظر دور داشت. همچنین ترتیب اعمال بار بر اعضاء اجزا و مجموعهٌ سازه فضاکار را باید مورد توجه قرار داد. در مورد سازه‌های فضاکاری که در تراز پایین بافته و به وسیلههٌ جک‌های هیدرولیکی و برج‌های بالابر به ارتفاع نهایی انتقال می‌یابند و همچنین در حالاتی‌که از بافت در زمین مرتفع مجاور یا سکوهای مجاور و نصب از طریق سراندن به کمک خرپاهای پیشانی استفاده می‌شود یا از روش‌های ساخت طره‌ای بهره‌گیری می‌گردد. طراح باید ضمن اتخاد تصمیم در مورد گزینهٌ برتر بافت و نصب از جنبه‌های فنی و اقتصادی, بار های اجرایی متناسب با گام‌های اجرا و سیستم‌های باربر مرحله‌ای را به درستی با توجه به دیدگاه‌های احتمال‌اندیشانه در تخمین بزرگی بارهای محتمل‌الوقوع در دورهٌ زمانی برنامه‌ریزی‌شده برای عملیات اجرایی و به منظور تأمین پایداری مجموعهٌ سازه و تکیه‌گاه‌های دایم و موقت آن و آثار اعمال ضربه ناشی از شیوهٌ نصبء به نحو همه‌جانبه و واقع گرایانه ملحوظ دارد. طراح و تیم‌های طراحی سازهٌ فضاکار باید گام‌های اجرایی را در مشخصات فنی بافت و نصب پروژه به دقت منعکس سازند. در مورد هر یک از اعضای سازهٌ فضاکار که محور آن با افق زاویه‌ای کوچک‌تر از ۳۰ درجه می‌سازد. لازم است بار اجرایی متمرکزی برابر با ۱۰۰۰ نیوتن در هر نقطه دلخواه آن (معمولاً وسط دهانه عضو) اعمال گردد تمامی چنین اعضایی از سازه فضاکار باید قادر باشند بار مزبور را بدون بروز تغییرشکل موضعی یا کلی پس‌ماند. تحمل نمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۵-۲-۳- بارهای ناشی از کنش‌های مرتبط با شرایط جوی ۱-۵-۲-۳ کلیات در این آیین‌نامه, بارهای ناشی از برف و آثار ناشی از تغییرات دما در چارچوب بارهای جوی طبقه‌بندی گردیده‌اند. این نوع بارها تابع شرایط جوی و وضعیت هوا در خارج و داخل سازه می‌باشند. کنش‌های جوی همچنین شامل باد (یکنواخت. تند باد و یا مغشوش) برف و یخ» باران و گرد و غبار» تگرگ و حرکت های ناشی از تغییرات رطوبت نیز می‌گردند. حرکت‌های ناشی از تغییرات دما و رطوبت و همچنین بارهای باد به وضعیت جوی داخل و خارج سازه بستگی دارند. با توجه به آنکه وضعیت هوا در داخل سازه معمولاً توسط انسان قابل کنترل می‌باشدء تنها به تغییرات هوا در خارج سازه اکتفا می‌شود. حرکت‌های ناشی از تغییرات دما و رطوبت همچنین به نوع, اندازه» شکل و موقعیت سازه بستگی داشته و به جز موارد خاص, مستقل از نوع بهره‌برداری می‌باشند. همچنین آثار وجود یا عدم وجود قیود حرکت‌های حرارتی در ایجاد تنش‌ها و تلاش‌های مربوطه حایز اهمیت خواهند بود. سطوح بارهای ناشی از کنش‌های جوی هم نسبت به زمان و هم نسبت به موقعیت جغرافیایی سازه تغییر می‌نمایند. برای هر منطقه, الگوی معمول, شامل یک مجموعه از تغییرات دوره‌ای نسبتاً منظم به همراه تغییراتی با نظم کم‌تر (ناشی از وضعیت جوی برهه‌ای» ناحیه‌ای, منطقه‌ای و جهانی) خواهد بود. در ارتباط با کنش‌های دارای منشاً جوّی - اقلیمی, و در چارچوب مفاهیم طراحی عملکردی» می‌توان دوره‌های بازگشت متناسب با سطوح خطر مورد نظر و ترازهای عملکردی مربوطه را تعیین و اختیار نمود. در این آیین‌نامه» برای انواع سازه‌های فضاکارء نحوهٌ اعمال چنین روش‌هایی مورد بحث قرار داده شده‌است. علیرغم آنکه بارهای برفء باد و سایر بارهای ناشی از شرایط جوی در ماهیت» زیرمجموعهٌ کنش‌های مرتبط با شرایط جوی به‌شمار می‌روند. به‌منظور سهولت بهره‌برداری از آیین‌نامه و همچنین به‌دلیل اهمیت بعضی از این کنش‌ها در طراحی سازه‌های فضاکار» کنش‌های مزبور به‌طور جداگانه در این فصل مورد بحث قرارداده شده‌اند. بنابراین از محموعهٌ کنش‌های ناشی از شرایط جوی ذیل بند حاضر تنها به آثار ناشی از تغییرات دما پرداخته شده است. ۵-۲-۳ -۲- آثار ناشی از تغییرات دما در این‌جاء آثار ناشی از تغییرات دما شامل آثار حاصل از تغییرات فصلی متعارف هوا یا آثار گرادیان حرارتی ناشی از اختلاف دمای محدود در حین بهره‌برداری می‌گردند. مواردی مانند بروز حریق» انفجار و نظایر آن به طور جداگانه در نظر گرفته خواهند شد. تغییرات فصلی دما بر حسب شرایط اقلیمی به ترتیب مندرج در این آیین‌نامه منظور می‌گردند. در این بخش اثر تغییرات دمای محیطی, که با انبساط یا انقباض نامتحانس اعضای سازه رخ می‌دهد. بر پایداری اعضای سازه‌ای» خدمت‌رسانی و پاسخ سازه مورد بحث قرار داده می‌شود. در سازه‌های با ابعاد بزرگ در پلان و سازه‌های بلند, آثار ناشی از بارهای حرارتی می‌توانند مقادیر قابل ملاحظه‌ای داشته باشند. معذلک وضعیت تحت کنترل هوای داخل این سازه‌ها آثار تمایل به حرکت‌های نسبی یا ایجاد تنش‌های ناشی از جلوگیری از حرکت‌ها بین اجزای سازه را کاهش می‌دهد. سازه‌های بادهانه‌های آزاد وسیع و سازه‌های اداری و مسکونی و صنعتی بلند و سازه‌های نظیر اغلب باید شامل حفاظی از بخش کاملاً محصورشده و عایق‌بندی‌شده برای سازه باشند. به منظور حصول اطمینان از تأمین -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای مونر بر سازه ۳۱-۳ دمای مناسب برای افراد یا محتویات داخل ساختمان» باید سیستم‌های مکانیکی مناسبی که کنترل دمای داخل ساختمان را تضمین می‌نمایند. مورد استفاده قرارداده‌شوند. این شرایط, طول اعضای درونی را طی تغییر فصول تقریباً ثابت نگه می‌دارد و لذا تنش‌های حرارتی در این اعضا کنش‌های مهمی از نظر طراحی محسوب نمی گردند. آثار ناشی از حرکت‌های فصلی پوسته بیرونی سازه را نیز می‌توان با ایجاد درزهای لغزشی در امتدادهایی که نیاز به آزادی حرکت حرارتی و دفع تنش‌های ناشی از آن داشته‌اند. حل و فصل نمود. در سازه‌های فضاکار دارای دهانه‌های طویل مقیدشده در تکیه‌گاه‌ها یا با اتصالات یکپارچه با ستون‌ها و قاب‌های مهاربندی‌شده, حضور تنش‌های حرارتی می‌تواند مسأله‌ساز باشد. در طول مدت اجرای سازه» آثار تغییرات دما در سازه‌ای که موقتاً در معرض کنش‌های جوی استء باید به کمک مرحله‌بندی بافت و نصب کاهش داده بخش دیگری از مسایل مرتبط با آثار حرارتی با احداث سازه‌های با دهانه های طویل, ایجاد آزادی‌های حرکت حرارتی, احداث سازه‌های فضاکار با اعضای سازه‌ای بیرونی در معرض دید و در معرض کنش‌های جوی و به خصوص با شکستن حصارهای محدود کننده دهانه‌ها و ارتفاع سازه در دهه‌های آخیر همراه بوده‌است. در صورت وجود قیود حرکتی و عدم آزادسازی تنش‌هاء تعییرات فصلی دما می‌تواند آثار نامطلوبی بر میزان تنش‌ها و تغییرشکل‌های اعضا و اجزای بیرونی سازه داشته باشد. تفسیر- در مورد سازه‌های فضاکار محصو رکه در هر جهت طولی؛ بعدشان از ۵۰ منر تجاوز ننماید و همچنین ساخنمان‌های تا ارتفاع حدود ۵۰ مت ره آثار تغییرات دما معمولاً نادیده انگاشته می‌شوند. تنش‌های ناشی از تغییرات دما در این سازه‌ها قابل ملاحظه نبوده و اثر قابل اعتایی بر اعضای غیرسازه‌ای, به دلیل تغییر مکان‌های حرارتی؛ وارد نمی‌آورند. معذلک اصول مهندسی در مورد سازه‌هایی که در مناطق معندل نیستندء با سازه‌هایی که دارای ستون‌ها و اعضای بیرونی در معرض کنش‌های جوی در ترکیب یکهپارچه با اعضای درونی هستند و قیود حرکنی نیز وجود دارد. لازم می‌دارد که آنالیز حرارتی صورت گیرد. معمولاً در مورد سازه‌های با دهانه‌های بیش از ۵۰ متر و ارتفاع بیش از ۵۰ مترء به دلیل تغییرمکان‌های مطلق یا نسبی قابل ملاحظه ناشی از تغییرات دماء نحلی لآثار تعییرات دما در نمامی حالات محنمل ضخروری خواهد بود. ۱-۳-۵-۳ ماهیت بارهای ناشی از تغییرات دما تغییر دماء به خودی خودء بار محسوب نمی‌شود؛ بلکه این تغییرات منجر به تنش‌های درونی به دلیل وجود قیود در مقابل انبساط و انقباض آزادانه می‌گردند. پاسخ سازه به تغییرات دما به صورت تغییر شکل‌ها و انبساط و انقباض مصالح سازه‌ای و غیرسازه‌ای ساختمان در تمامی جهات نمایان می‌گردد و تغییرات هر بعد سازه عمدتا تابعی از آن بعد می‌باشد. تفسیر- معادل کلی تغیبر شکل به همان فرم مأنوس است که طولء تغییرات دما و ضریب ثابنی را در بر می‌گیرد. به‌طور کلی, اعضای ساختمانی لاغر, آثار مسلط تغییرات دما را بیش از اعضای غشایی و صفحه‌ای و پوسته‌ای تجربه خواهند کرد؛ زیر در مورد اجرای اخیرال کر آثار نسبت پواسون جنبه تعدی لکنشده دارد. در مورد سازه‌های فضاکار با رفتار مسلط سه بعدی, این آثار نعدی لکننده قابل توجه است. در مورد سازه‌های با رفتار قابل تفکیک به زبرمجموعه‌های دو بعدی, ای نآثار در جهت طولی حادث گردیده و در جهات عمود ب رآن معمولاً ناچیز می‌باشند. سازه فضاکار» در مقابل تمایل به انبساط هر عضو از طریق اعوجاج افزایش تش‌ها و آثار ثانویه بر اجزای سازه‌ای و غیرسازه‌ای» واکش نشان می‌دهد. در برخی از موارد. گسیختگی تحت آثار نرکیبی اختلاف دما همزمان با سای رکنش‌ها اتفاتی می‌افند. به طور کلی برای سازه های منجاوز بر ۵۰ متر در ارتفاع یا ۵۰ متر در طول» توصیه می‌شود آثار ناشی از تغیبرات دما در جهات قایم و اققی از طریق مطالعه مدل سه بعدی سازه فضاکار و یایه‌ها با نوجه به وضعیت یود حرارنی در نظر گرفنه شود. در این حالتء, باید مدل واف عگرایانه‌ای از سازه و نکیه‌گاه‌ها و درزهای جدایی با انبساط و انفباض نهیه‌شده, دماهای مشخصه محیطی تعیین گردیده و نسبت به مبداً اختیار شده‌ای, تغییر دما به اعضای سازه‌ای اعمال و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۲۲ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار نتایج حاصله مورد بررسی قرار داده شوند. متعاقباً باید پاسخ سیستم سازه, اعضاء اجزا و مصالح سازه به تغییرات دما و ترکیب ای نآثار با آثار دیگره مورد مطالعه قرار داد شوند. در صورت یکه. عضوی از اعضای سازه فضاکار شبکه‌ای با نوعی از مصالح و با شکل و فرم و شرایط سرحدی معین؛ تحت آثار تغییرات دمای محیطی قرار داده شودء تنش‌های درونی حاصله» تابعی از میزان تغییر طولی [بعدی) خواهند بود که با در نظرگرفتن نوع اتصالات انتهایی و سختی بقَیه سازه در صورت عدم گسیخنگی با کمانش» سازه را در وضعیت تعادل جدید قرار خواهد داد. شرایط سرحدی مجموعههٌ سازه یا عضو سازهٌ فضاکار می‌تواند به شرح زیر باشد: ۱- انبساط کامل, بدون ممانعت و بدون قید که در این حالت تنش‌های حرارتی برابر با صفر خواهند بود. ۲- قید کامل با ممانعت کامل از تغییر طول محموعههٌ سازه یا عضو که در این حالت تنش‌های حرارتی مقادیر بیشینه خواهندیافت. ۳ حالتی بین حالات او ۲ که در آن قید وجود داشته ولی این قید دارای سختی معین بوده و مطلقاً صلب نمی‌باشد (مانند آثار انعطاف‌پذیری اتصالات در پیونده‌های طرفین عضو یا واحد سازه فضاکار یا اثر اندرکنشی سایر بخش‌های سازه با عضو مورد بحث یا شیوه رفتار پایه‌هاء تکیه‌گاه‌ها و دستگاه‌های تکیه‌گاهی سازه‌های فضاکار که دارای سختی محدود می‌باشند). حیطه مسایلی که در ملحوظداشتن آثار تغییر دما مطرح می‌گردند به شرح زیر می‌باشند: ۱- تغییرات نسبتاً اندک و یکنواخت دما ۲- تغییرات نسبتً زیاد واتساع (انیساط) حرارتی ۳ آثار گرادیان حرارتی در مقطع عضو ۴ آثار گرادیان حرارتی در لایه‌های متفاوت سازه فضاکار شبکه‌ای دو یا چند لایه ۵ سیلان و شکست تابع زمان علاوه بر آثار الاستیک عم گسیختگی تردگونه (اغلب در دمای پایین): ۲-۲-۵-۲-۳- آثار گرادیان حرارتی براساس وضعیت واقعی سازه فضاکار و پوشانه‌ها و سیستم‌های تأسیساتی و شرایط آب و هوایی و سایر شرایط محتمل‌الوقوع, لازم است توزیع دما در مواضع متفاوت سازه فضاکار تخمین‌زده‌شده و آثار گرادیان حرارتی در مدل‌سازی و تحلیل و ترکیب بارها ملحوظ گردند. به ویژه در مورد شبکه‌های دو یا چندلایه و در حالاتی که دمای داخل و خارج ساختمان متفاوت بوده و همچنین در موارد تابش آفتاب بر یک سمت یا یک‌لایه از شبکه در حالی که لایه‌ها یا بخش‌های دیگر سازه در معرض تابش آفتاب قرار نداشته توجه قرار داد. در سازه‌های فضاکار شبکه‌ای فولادی؛ با توجه به مقدار قابل ملاحظه صضریب انتقال حرارت فولاد. در مواردی که سازه فضاکار فاقد پوشانه‌های حایز خاصیت ایزولاسیون حرارتی باشد.ء آثار تغییرات دمای فصلی کل سازه یا آثار تغییرات دما در مجموعه سازه (گرادیان حرارتی) می‌تواند قابل ملاحظه باشد. همچنین در حد امکان» زمان ساخت و نصب بهتر است از سوی طراحان تعیین یا پیش‌بینی گردد و متناسباً تغییرات روزانه و فصلی دما و همچنین آثار گرادیان حرارتی برای دوره ساخت و نصب تخمین‌زده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای مونر بر سازه ۳۳۳۳ در مواردی نیز ممکن است بسته به نوع تکیه‌گاه‌ها و قیود حرکتی و رفتار درزهای انبساط ضرورت داشته باشد آثار نیروهای ناشی از تغییرات دما بر سازه فاقد پوشانه نیز در کوتاه مدت مورد بررسی قرار داده شود. ۳-۲-۵-۲-۳- تحلیل و طراحی آثار ناشی از تغییرات دما در هنگام بررسی آثار حرارتی» به طور کلیء طراح سازهٌ فضاکار گزینه‌های زیر را پیش رو دارد: الف - طراحی اتصالات و درزهای لغزشی به منظور ایجاد امکان جابه جایی آزاده ب - طراحی میزان مصالح مصرفی مطابق با تنش‌های حرارتی حاصله (با فرض آنکه قید موجود در مقابل حرکت‌های حرارتی» از قید کامل به قید پاره‌ای متناسب با سختی بخش‌های دارای اندرکنش سازه بدل شده باشد)» پ - تدابیری در جهت خننی‌سازی و مقابله‌نمودن با ایجاد تغییرات دما اندیشیده شود. ت - ترکیبی از مجموعهٌ روش‌های فوق مورد بررسی قرار داده شود. تقسیر- ذبلاً توصیه‌هابی به منظور طراحی و تحلیل سازه‌های فضاکار با دهانه‌های طویل, تحت اثر تغییرات دماهای اعمال‌شده بر اعضای سازه‌ای مطابق با روش ب فوق ارایه می‌گردد. ( -تحلیل اولیه -نهیه طرح شمانیک اعضای سازه فضاکار در معرض کنش‌های جوی. -اعمال مفروضات ساد هکشده [درحد قامل دفاع) برای تحلیل, اختیار مفادیر تعییرات دما [افزایش و با کاهش) با نوجه به شرایط جوی و موفعیت استفرار سازه در مناطی سردسیرء گرمسیر یا معندل با فرض تغبیرات -اختیار نمودن ضریب انبساط حرارتی مناسب برای مصالح سازه‌ای و غیرسازه‌ای, -تحلیل سازه فضاکار تحت آثار تغییرات دما و به دست آوردن تغییر شکل‌هاء کرنش‌ها و تنش‌های حرارنی حاصله. - مقایسه بزرگی تغییر شکل‌های حاصله با مقادیری که به عنوان معیار طراحی اختیار گردیده‌اند: هدف)» نجاوز نماید. طراحی باید با در نظ رگرفتن ای نآثار ادامه یابد با طرح به‌منظو ر کاهن سآثار ناسی از تغییرات دما مورد تجدیدنظر قرار داده نشسود. - طراحی اولیه اعضای سازه‌ای به منظور تعیین ابعاد مقاطع انجام شود. - سخنی‌های اعضای سازه‌ای و غیرسازه‌ای بر اساس طرح اولیه تعیین گردد. -نایج تحلیل تحت آثار حرارنی با نایج حاصله از تحلیل نحت اثر سایر بارهای مربوط, با دیدگاه احتمال]ندیشانه تن رکیب گردند. -اعضای سازه ای مورد طراحی تفصیلی قرار داده شونده - جرپیات اجزای غیرسازه‌ای با توجه به مفروضات طراحی تهیه گردند. تفقسیر- اعضای غیرسازه‌ای مانند نیغه‌های جداگر در اثر تعییرمکان‌ها و حرکت‌های ناسی از تغییرات دمای سازه مستعد بروز خسارت هستند. تغبیرمکان‌های اعضای سازه‌ای در نماس با تیغه‌ها را بابد در صورت عدم جداسازی نیغه‌ها و در صورت نماس با نیغه‌هاء به دفت مورد کننرل قرار داد و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار محدود نمود. در غیر این صورت» ممکن است لازم باشد درز جدایی بین نیغه‌ها و سازه اصلی ایجاد نمود. نیعه‌های غیرسازه‌ای از نظر مفاومت در مقابل نیروهای جانبی متعامد بر آنهاء باید بر سازه اصلی تکیه نمایند. ولی نباید در درون صفحهٌ خود. به نحوی به سازه منصل گردند که مانع عملکرد فرض ده سازه شوندء مگر آنکه مشارکت تیغه‌ها و نحوهٌ توزیع آنها در پلان سازه در طراحی مورد نظر بوده و به این منظور سیستم ترکیبی طراحی شده باشد انتظار نمی‌رود چنین سیستمی در سازه‌های فضاکار عملکرد کارا و مناسبی از خود نشان دهد. نامطلوب‌ترین نوع ترک‌های ناشی از تغییرات دما در تیغه‌هایی مشاهده می‌گردند که به طور تنگاتنگ به سازه متصلگردیده‌اند. چند راه حل در ارتباط با طراحی جزییات تیغه‌ها به شرح زیر به نظر می‌رسد: ۱- دیوارهای شبکه‌ای پاربر به منظور مقاومت در مقابل تنش‌های حاصله طراحی گردند. در بسیاری از سازه‌های فضاکارء نها سقف‌ها و کف‌ها و پوشش از نوع فضاکار هستند که اغلب مکی بر مجموعهٌ پایه‌های دارای دیوارهای قایم برشی یا سیستم‌های مهاربندی‌شده مقاوم در مقابل نیروهای جانبی می‌باشند. ۳- درز جدایی بین تیغه‌ها و عناصر غیرسازه‌ای و اعضای ساره پیش‌بینی گردد؛ به نحوی که امکان حرکت نسبی کافی در پیرامون نیغه‌ها فراهم شسود. در این حالت نوصیه می‌شود میزان جابه‌جایی سازه فضاکار در اثر تغییر دما تخمین زده شده ‏ وآزادی حرکت نسبی اعضای سازه‌ای و غیرسازه‌ای به میزان مکفی فراهم شود. ۲-۳- ۶ بارهای ناشی از برف ۱-۶-۲-۳ کلیات قابل انتظار (برحسب وزن بر واحد سطح) در دوره بازگشت متوسط تعیین‌شده (به طور نمونه. ۵ ۵۰ ۵۱۰۰ ۱۵۰ و یا ۳۰۰ سال). معمولاً نقشه‌هایی که دارای خطوط هم‌تراز بار برف مبنا می‌باشند. در کشورها در مقیاس درشت نمود تیه شده‌اند و چنین نقشهٌ این نوع سازه‌ها نقش مهمی در طراحی اجزای سازه فضاکار ایفا می‌نماید. از اینرو بارهای ناشی از برف که در دسته‌بندی‌های بارهای ثقلی و بارهای ناشی از شرایط جوی نیز قرار می‌گیرند.ء با توجه به اهمیت به طور جداگانه در این آیین‌نامه مورد بحث قرار ساختمان ایران که برای سازه‌های متعارف تهیه شده‌انده نمایشگر کنش‌های ناشی از برف در چنین سازه‌هایی تلقی نمی‌گردند. لذا تدوین دستورالعمل ویرّهٌ این نوع از سازه‌های فضاکار به منظور تدقیق مقدار و شناخت نحوهٌ توزیع فضایی بار برف جهت آرایه طرح‌های بهینه مورد نیاز می‌باشد. با وجود این تا تدوین چنین دستورالعملی» با توجه به موارد مندرج در بندهای ۲۶-۲-۲۳ تا ۵۶-۲-۳۲ انباشتگی موضعی» یخبندان کلی یا موضعی, آویزه‌های یخی (قندیل) و نظایر آن باید در بارگذاری ملحوظ گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موتر بر سازه ۳۵-۳ تفسیر- به علت تغییرات آب و هوای یک کشور و بین کشورهای متفاوت, مقایسه مستفیم بارگذاری برف ارایه شده در آییزنامه‌های ساختمانی کشورهای متفاوت ننیجه بخش نخواهد بود. بیش از آن» این امر اهمیت دارد که پدیده‌های شناخنه‌شسده نوزیع برف بر بام سازه‌های فضاکار بادیسه‌های متفاوت مورد مطالعه قرار داده شسود که این امر با نوجه به موارد کاربرد منداول سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه شایسه مطالعه ویژه است. لازم به یا آوری است که نحوه اعمال بار برف به صورت توصیه شده در میحت شم مقررات ملی ایران برای برخی از فرم‌های ساخنمانی در تاقض آشکار با توصیه‌های آییز‌نامه اروپا می‌باشد و به نظر می‌رسد تصحیحات و تجدید نظر در این زمینه در مبحت شم مقررات ملی ساختمان ایران ضروری باشد. همچنین ضرورت دارد به بارگداری برف در مورد برخی از فرم‌های رایج مانند گنبدها نیز پرداخنه شود. ۲-۶-۲۳ بار برف وآرده در زمین در هر ناحیه آب و هوایی مهم (که در یک کشور پهناور مثل ایران نواحی متفاوتی از نظر آب و هوایی وجود دارد)» سنگین‌ترین بار برف وارده بر زمین بسته به منطقه, ناحیه و محل متغیر خواهد بود. میزان بار برف به منظور طراحی بر اساس داده‌های موجود و ثبت‌شده در منطقه ساختگاه» موقعیت جغرافیایی» شرایط توپوگرافی محل, امتداد و جهت گل باد و سایر عوامل ذیربط برای ساختگاه تفسیر- تغییرات منطفه‌ای و برخی از تغییرات ناحیه‌ای (وابسته به ارتفاع از سطح آب آزاد و فاصله از دریا و نظایر آن) می‌تواند قابل ملاحظه باشد. در اغلب موارد. نیاز به تعریف جداگانه‌ای از بارها برای این نواحی واقع در یک منطقه وجود خواهد داشت. طبمًء لازم است تعداد نواحی با بارهای متفاوت را در آیین‌نامه‌های بارگذاری محدود نماییم و از تغییرات موضعی - مگر در صورت تأثیر قابل اعتنا - در به دست آوردن بار برف متوسط منطقه‌ای صرف نظر نماییم. حالت بار برف بیشینه ممکن است در اثر ریزش یک برف سنگین یا انباشته‌شدن برف‌های بی در پی پا رپزش برف و به دنبال آن باران باشد. در هر موقعیت معین, اندازه‌گیری ضخامت برف و جگال ی آن یا ارتفاع آب معادل آن, در طول سال‌های متمادی به عمل آمده و مقدار بیشینه سالانه در دوره زمانی قابل ملاحظه مقایسه با عمر مفید سازه محاسبه می‌گردد. جهت تحمین بار بیشینه برای دوره‌ای به طول تفریبی معادل عمر مفید سازه, گاه تحلیل آماری با استفاده از توزیع مقدار بیشینه صورت می‌گیرد. این مطالعات, متنج به نخمین بیشینه بار برف مورد انتظار روی سطح زمین در یک دوره بارگشت ۳-۶-۲-۳ بار برف وارده بر بام و پوشانهٌ سازه‌های فضاکار در مورد سازه‌های فضاکار پوشانندهٌ فضاهای وسیع فاقد ستون‌های میانی در دو امتداد متعامد بارهای برف در مناطق سردسیر و معتدل, اغلب نقش تعیین‌کننده در طراحی سازه فضاکار خواهند داشت. بار برف ماهیتاً ثقلی محسوب گردیده و به صورت قائم بر مساحت سطح افقی حاصل از تصویر سطح بام شیب‌دار یا رویه‌های منحنی شکل اعمال می‌گردد. جز در مناطق کم باد پا حفاظدارء بار وارده بر بام سازه معمولاً از بار برف وارده بر سطح زمین با همان مساحت, کوچک‌تر خواهد بود. زیر بخشی از برف فرود آمده بر بام به وسیله باد پراکنده می‌گردد. همچنین باد می‌تواند بخش‌هایی از برف برجای مانده را هم به تدریج بردارد. به علت افزایش دما یا گرم‌شدن بام از طبقه زیرین و انتقال حرارت از طریق مصالح پوشانه بام» بخشی از برف تبخیر و یا دوب می‌شود. گاه از روش‌های گرم‌کردن پوشانه به منظور عدم تجمع برف در سازه‌های فضاکار پوشش دهانه‌های وسیع در دو امتداد متعامد بهره‌گیری می‌شود. از طرف دیگر ذوب شدن و به دنبال آن کاهش دما و یخبندان متعاقب آن؛ ممکن است مانع جابه جایی برف از بام توسط باد گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶-۳ آییننامه سازه‌های فضاکار موارد فوق و همچنین احتمال نزول برف از بخش‌های مرتفع‌تر بر پوشانه مورد بحث نه تنها کل بار را تغییر می‌دهد. بلکه نحوه توزیع بار برف را نیز دگرگون می‌نماید. در حالتی که شکل و فرم بام موجب کاهش سرعت باد در موضعی از بام گردد. ممکن است در آن موضعء شدت بار برف از شدت بار برف روی زمین افزون‌تر باشد. نسبت بار برف وارده بر بام به بار برف روی زمین به طور عمده به فرم سازه, شیب سقف‌هاء میزان زبری سطوح در معرض بارش برف سرعت و جهت و طول مدت وزش باد و شرایط تابش خورشید بستگی دارد و توزیع بار برف بر بام سازه فضاکار باید با توجه به این عوامل و شروط تخمین‌زده شود و لذا در حالت‌های متفاوتی مانند اعمال بار گستردهٌ یکنواخت یا به صورت نامتقارن یا با تفسیر- معمولاً روش‌های آماری با کاربرد به مراتب کلی‌ترء مورد استفاده قرار می‌گیرند که ط ی آن مقادیر بارهای برف بر تعداد قابل ملاحظه‌ای از سازه‌های دارای فرم و نوع خاص» اندازه‌گیری‌شده و روابطی برای بار برف روی سازه برحسب بار برف میانگین منطفه‌ای روی زمین تهیه و به کار برده می‌شود. ۴-۶-۲-۳ بارهای برف, یخ و انباشت آب باران و یخ بارهای مبنا برای ساختگاه تعیین شوند. با توجه به فرم سازه فضاکار, انحنا یا شیب رویهٌ تمام‌شده بیرونی» زبری پوشانه‌هاء باید توزیع بار برف را در شرایط محتمل بر سازه فضاکار به دست آورد. اثر باد بر برف و جابه‌جایی آن و امکان بروز یخ‌بندان و انباشت یخء در بررسی‌ها گنجانده شود. باید این اثر در نظر گرفته شود. همچنین تشکیل قندیل‌های آویز از لبه‌های بام‌هاء در صورت محتمل بودن» باید تخمین و ملحوظ گردد. باید از احتمال تشکیل فروافتادن چنین قندیل‌هایی در مواردی که می‌تواند منجر به اعمال صدمات و یا خساراتی گردد. با ۵-۶-۲-۳ ملاحظات کلی در تعیین بارهای برف بهره‌گیری در پوشش فضاهای وسیع در دو راستای متعامدء بدون ستون‌های میانی قابل توصیه‌اند: تفسیر - نجارب حاصل از فروریزی تعداد قابل ملاحظه‌ای سازه با دهانه‌های بزرگ در اثر ریزش برف سنگین در زمستان ۱۳۸۵در چندین کشور از جمله آلمان. شمال هندوستان» چین» ارویای شرقی؛ روسیه و ابران (گیلان) نشان‌دهنده ضرورت تجدید نظر در دیدگاه‌های طراحی برای بارهای برف و با رگذاری کنش‌های ناشسی از برف بوده است. لد نا انجام مطالعات گسترده‌نر و در اختبارداشتن شواهد منفن در این زمینه» توصیه‌های محافظ هکارانه این بند برای گروهی از سازه‌های فضاکار مشسشخص‌شده در زیرء آرایه گردیده‌اند. - بار برف بدون ضرایب کاهش سربار اعمال گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موّْتر بر سازه ۳۳۳۳ - کوشش به عمل آید برای ممانعت از انباشت برق و یخ از المان‌های گرم‌کننده, به قصد ذوب برف و یخ پوشانه بام بهره‌گیری شود. -در مورد سازه‌های فضاکار مهم که انتظار می‌رود در گروه عمر مفید ۳ و۴ قرار داشته باشند (دارای عمر مفید ۵۰ سال یا بیشتر) و پوشش فضاهایی را تأمین می‌نمایند که افراد بالنسبه زیادی را در خود جای می‌دهند یا تجهیزات یا مدارک حایز اهمیتی را پوشش می‌دهند یا به عنوان پوشش محفظه‌هایی به‌کار گرفته می‌شوند که موادی را دربردارند که آزادشدن آنها خطرآفرین خواهد بود و یا ساختمان‌هایی که برای بهره‌گیری در مدیریت بحران پس از وقوع سوانح طبیعی در نظر گرفته شده‌اند و همچنین ساختمان‌های پرهزینه با اهمیت نمادین یا استراتژیک» بار برف باید در دو سطح با توجه به دورهٌ بازگشت طولانی مدت متناسب با احتمال اندک وقوع در عمر مفید ساختمان (سطح ایمنی) و احتمال وقوع قابل قبولی طی عمر مفید (سطح بهره‌برداری با احتمال وقوع قابل ملاحظه در عمر مفید) تعیین و در هر دو سطح ترازهای عملکردی مورد انتظار از سوی طراحان تعیین و به تأیید کارفرما برسد. -در دیدگاه طراحی مبتنی بر عملکرد بار برف در دو تراز بهره‌برداری (با دوره بازگشت قابل مقایسه با عمر مفید سازه) و در تراز ایمنی (با دوره بازگشت به مراتب افزون‌تر از عمر مفید سازه و احتمال وقوع اندک) همراه با تبیین معیارهای عملکردی متناسب» صورت می‌گیرد. ۷-۲-۳- بارهای تابع تغییرشکل تغییرشکل سازه‌ها باعث جابه‌جایی بار می‌شود و گاهی این جابه‌جایی باعث افزایش اثر آن خواهد شد. پدیده موسوم به اثر ۳۸ ناشی از اثر اندرکنش بارهای ثقلی و تغییرمکان‌های جانبی» نمونه‌ای از این نوع افزایش اثر بار در اثر جابه‌جایی آن در قاب‌های ساختمانی و ستون‌ها می‌باشد. گاه در اثر تغییرشکل سازه» میزان بار وارده بر کل سازه و یا منطقه‌ای از سازه (که معمولاً مواضع حساس و بحرانی می‌باشند) افزایش می‌یابد. لذا به این بارها تابع تغییرشکل سازه می‌باشند. تغییر میزان بارهای وارد بر سازه و آثار ناشی از آن. در سازه‌های با دهانه و ابعاد بزرگ می‌تواند حایز اهمیت ویژه باشد و باید در تحلیل و طراحی سازه و جزییات آن منظور گردد. بارهای تابع تغییر شکل برحسب نوع وکاربرد سازه فضاکار» ممکن است به صورت‌های گوناگونی اعمال گردند. مثال‌هایی از این نوع بارها به این قرار می‌باشد: -انباشتگی و یا ایجاد حوضچه آبء این نوع بار از بارزترین نمونه‌های بار تابع تغییرشکل بوده و به سرازیر و جمع و روان‌شدن فزاینده آب به سمت "داخل و مرک" سازه‌های سقفی تخت افقی بدون شیب یا کم شیب اطلاق می‌گردد. این پدیده ممکن است ناشی از بارش شدید و سیل آسای باران‌های به ویژه موسمی؛ یا ذوب شدن سریع برف در مناطق "داخلی" یک سازه سقفی دراثر افزایش ناگهانی دمای محیط یا داخل به طور طبیعی و یا مصنوعی مثل "گرمکن‌های برقی" و عدم زهکشی و کفایت آبروها و ناودانی‌های تخلیه آب و یا همزمانی بارش باران و یا ذوب شدن برف در مناطقی از سطح سازه با مسدودشدن و یا انجماد و در سایه قرارگیری مسیر و محل عبور و تخلیه آب حادث گردد. جنس, هندسه و نحوه قرارگیری پوشانه نیز امر انباشتگی آب را می‌تواند شدت بخشد. به عنوان مثال در مورد پوشش‌های پاشامی با انعطاف زیادء به ویژه درصورت دارا بودن -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار -انباشتگی و غلت‌خوردن و جمع‌شدن "بهمن‌گونه" برف در مناطق مرکزی و داخلی سقف‌های بزرگ در اثر افزایش - افزایش انباشتگی مواد ریزدانه موادی مثل گرده بینه‌های چوبی» مواد و یا وسایلی به شکل بشکه و کره که در اثر تغییرشکل سازه و پیدایش شیب به طرف مرکز سازه امکان سرخوردن یا غلتیدن جابه‌جایی به طرف وسط دهانه سازه را دارند. -افزایش ارتفاع آب (و یا دیگر مایعات) در پشت سازه‌های فضاکار دیواره‌ای در اثر افزایش تغییرشکل که منحر به افزایش - افزایش قندیل‌های یخی به علت به وجود اختلاف دما در نواحی متفاوت سازه‌های وسیع و ذوب برف و جاری‌شدن و افزایش یخزدگی قندیل‌های آویخته. برای جلوگیری از آثار نامطلوب ناشی از افزایش بارها در اثرافزایش تغییرشکل, باید به یکی از طرق زیر عمل شود: -با شیب‌بندی و جزییات مناسب امکان انباشتگی وافزایش بارها حذف گردد. در سازه‌های با پوشانه‌های انعطاف‌پذیر, طبعاً نیاز به شیب‌بندی از پوشانه‌های صلب افزون‌تر خواهد بود. -در سازه‌های با انحنای منفی (کاو) تمهیدات ویژه‌ای نسبت به عبور و زهکشی آب و ممانعت از آب انباشتگی و انباشت یخ باید منظور گردد. -با افزایش سختی سازه و کاهش تغییر شکل با بارهای ناشی از تغییرشکل سازه تقلیل داده شود به نحوی که افزایش محتمل بار منجر به بروز ناپایداری سازه نگردد. باید توجه داشت که در صورتی که آثار ناشی از بارهای تابع تغییرشکل سازه به میزانی قابل ملاحظه باشد که نیاز به تحلیل این آثار باشدء با توجه به ماهیت بارهاء تحلیل باید با توجه به آثار غیرخطی هندسی و مصالح صورت گیرد. ۸-۲-۳ - آثار ناشی از اختلاف نشست نشست تکیه‌گاه‌های سازه‌ها معمولاً از سه جنبه مورد بررسی قرار داده می‌شود: - نشست نسبی (اختلاف نشست یا نشست نا متحانس)» - نشست با تغییرات خطی منجر به دوران مجموعه پی و سازه. نشست مطلق کلی یکنواخت تکیه‌گاه‌ها با ماهیت استاتیکی, از دیدگاه حالات‌های حدی نهایی معمولاً برای تمامیت سازه منجر به نقض معیارهای پذیرش نگردیده, ولی از نقطه نظرات مرتبط با حالات حدی بهره‌برداری, بسته به مقدار نشست. ممکن است به نقض معیارهای مربوط بینجامد. معمولاً آثار مربوطه به ویژه در مورد خطوط تأسیساتی باید مورد بررسی قرار داده شده و مقادیر بیشینهٌ مجاز نشست مطلق کلی سازه بسته به نوع سازه و پی در مشخصات فنی طرح تعیین گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنشس‌ها و بارهای موّْتر بر سازه ۳۹-۳ نشست نسبی منزاید می‌تواند تاثیرات قابل ملاحظه‌ای بر پی و سازه داشته باشد. برای سازه‌های فضاکار که دارای درجه نامعینی زیادی می‌باشند. آثار ناشی از اختلاف نشست در باز توزیع لنگرهای خمشی, نیروهای برشی و نیروهای محوری و اعضا و نیروها و لنگرهای وارده بر اتصالات می‌تواند قابل ملاحظه باشد. بنابراین در طراحی پی‌های سازه‌های فضاکار بایستی نکات زیر را در نظر گرفت: الف) مقدار نشست نسبی تکیه‌گاه‌ها به میزان مشخصی محدود گردد تا اثر آَن بر رفتار مجموعه و اعضا و اجزای سازه فضاکار ب) در مشخصات فنی طرح» با توجه به ویژگی‌های طرح و نوع سیستم سازه و شیوهٌ بهره‌برداری» باید حد مشخصی برای اختلاف نشست مجاز پی‌های پایه‌های مجاور یکدیگر تعیین گردد. پ) در صورت تجاوز از حد ذکر شده, اثر نشست نامتجانس پی‌ها باید برای بحرانی‌ترین حالات محتمل مورد بررسی قرار داده ت) آثار نشست نامتجانس احتمالی که در عمر سازه ممکن است اتفاق بیفتد و می‌تواند رفتار سازه فضاکار را تحت تأثیر قرار دهد باید در طراحی به گونه مناسب مد نظر قرار داده‌شود. هرگونه علایم بروز این نوع اختلاف نشست. باید در گزارش‌های بازرسی فنی ثبت و اقدامات به موقع نگهداری یا بهسازی در این زمینه به عمل آید. ثُْ) احتمال بروز روانگرایی و یا گسترش جانبی خاک در مورد خاک‌های مستعد بروز این پدیده تحت تأثیر زلزله باید در طراحی لرزه‌ای سازه فضاکار مورد بررسی قرارداده شود و مرجحاً اقدامات بهسازی خاک زیرشالوده یا طراحی شالوده از نوع عمیق برای کاهش بروز آثار مخرب ناشی از چنین پدیده‌هایی به عمل آید. ۹-۲-۳ آثار ناشی از نامیزانی در بافت. ساخت و نصب و سایر عملیات اجرایی سازه‌های فضاکار اغلب به دو دلیل نامیزانی اتفاق می‌افتد: الف) - عدم دقت در ساخت اعضاء اتصالات و پی‌هاء ب) - عدم دقت در اجرا (به‌ویژه پیاده‌سازی محورها)! اگر در فرایند بافت. ساخت و اجرای سازه‌های فضاکار» مسأله نامیزانی برای اعضای سازه‌ای پیش آید یا به عبارت دیگر طول واقعی عضو کوچک‌تر یا بزرگ‌تر از طول آن در وضعیت نهایی اجرا باشد. اگر نیروی لازم برای کشیدن عضو کوتاه‌تر و یا برای فشردن عضو بلندتر جهت جاگذاری کوچک‌تر از ۸۱۰ نیروی محوری طراحی عضو باشد. می‌توان از اثر این نامیزانی صرف‌نظر کرد. در غیر این صورت» نیروهای پیش‌تنیدگی مدکور باید در تحلیل و طراحی سازه فضاکار مدنظر قرار داده شوند. اگر در طی ساخت. بافت و نصب سازه‌های فضاکار, مسأله نامیزانی برای اتصالات پیچی پیش آید یا به عبارت دیگر در صورتی که کاهش سختی ناشی از شلی و افزایش سختی ناشی از سفتی اتصالات کمتر از ۲۰./ سختی اسمی اتصال باشد.ء می‌توان از این اثر صرف‌نظر کرد. در غیر این صورت باید تغییر در سختی اتصال در تحلیل و طراحی سازه فضاکار و طراحی اتصال و عضو مدنظر قرار گیرد. در اینجاء حالت شلی یا پیش‌تنیدگی پیچ‌ها در مقایسه با حالت سفتی ایجادکنندهٌ تماس عضو و پیونده مورد نظر می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۱۰-۲-۳- آثار ناشی از پیش تنیدگی پیش ‌تنیدگی در اعضا و اتصالات سازه‌های فضاکار به دو گونه می‌تواند اتفاق بیفند: ب) اعمال پیش‌تنیدگی تصادفی ناشی از نامیزانی در صورتی که با هدف خاصی., پیش‌تنیدگی به برخی از اعضای سازه‌های فضاکار اعمال شود. در این صورت نیروهای ناشی از پیش‌تنیدگی مذکور باید در تحلیل و طراحی سازه‌های فضاکار و اعضای آن ملحوظ گردند. در خصوص اعمال پیش‌تنیدگی ناشی از نامیزانی به بند ( ۶-۲-۳ - آثار ناشی از نامیزانی) مراجعه شود. ۱۱-۲-۳- بار باد ۱-۱۱-۳-۳- کلیات در بندهای ذیل, ملزومات و شیوه‌های محاسبه بارهای ناشی از باد برانواع سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه. زیرمجموعه‌ها و اجزای سازه و همچنین اجزای غیرسازه‌ای و پوشانه‌های سازه فضاکار ارایه گردیده‌اند. این ملزومات عمدتاً در مورد سازه‌های فضاکار دارای انتظام هندسی و تقارن در توزیع سختی و جرم صادق بوده و با انحراف از این ویژگی‌هاء میزان دقت در کاربرد این ملزومات نیز کاهش می‌یابد. در مورد سازه‌های نامنظم» شامل سازه‌هایی با شکل هندسی متفاوت با اشکال مورد بحث در این قسمتء سازه‌های دارای فرم‌های هندسی پیچیده» سازه‌های واقع در ساختگاه‌های با آثار نامعمول باد یا مواردی که نوع و رفتار پوشانه‌ها به گونه‌ای است که تخمین پاسخ دینامیکی سیستم به آثار ناشی از باد مستلزم بررسی‌های ویژه استء باید از مطالعات عددی و آزمایشگاهی متناسب با نوع و میزان اهمیت پروژه بهره‌گیری شود. انجام آزمایش‌های تونل باد بسته به امکانات قابل دسترسی در مقیاس‌های واقعی یا بر مدل‌های به مقیاس کوچک‌شده» همراه با مدل‌سازی و تحلیل واقع گرایانهُ آثار توأم باد و سازه به منظور تعیین آثار ناشی از باد بر سازه و پاسخ دینامیکی سازه در این حالت‌ها ضروری خواهد بود؛ معذلک در مواردی که امکانات انجام آزمایش‌های تونل باد بادقت مورد نظر فراهم نباشدء مطالعات عددی روشنگر رفتار دینامیکی سازه در مقابل آثار محتمل ناشی از باد به‌عنوان مطالعات حداقل برای چنین سازه‌هایی الزامی است. در بندهای زیر آثر باد بر سازه‌های متشکل از سقف‌های با فرم‌های هندسی تخت استوانه‌ای» محدب (چلیک‌ها)» سازه‌های گنبدی شکل و سقف‌های طره‌ای در حالت مستقر بر زمین و یا دارای ارتفاع نسبت به تراز سطح زمینء مورد بحث قرار داده شده است. چنانکه ذکر شد. انواع سازه‌های فضاکار دیگر را باید مرجحاً با شبیه‌سازی دقیق فرم و مصالح در تونل باد آزمایش نموده» فشارهای ناشی از باد را برای بارگذاری» تحلیل و طراحی آزها به دست آورد. تسیر لازم به یادآوری است که بار باد وارده بر سازه فضاکار نیمه‌تمام در تمامی مراحل ساخت و نصب باید به نحوه واق گرایانه‌ای توسط طراح تخمین زده شود و نمهیدات لازم برای پایدارسازی سازه نیمه تمام تحت تأثیر وزش باد محتمل در بازه زمانی ساخت پیش‌بینی گردد. با توجه به نعداد قابل ملاحظه اعضای سازه‌های فضاکار شبکه‌ای و احتمال قابل ملاحظه بودن آثار باد بر مجموعه اعضا و پیونده‌های سازه فضاکاره ممکن است در مواردی ضرورت یابد آثار ناشی از بار باد بر سازه فضاکار فاقد پوشانه نیز در کوتاه مدت مورد بررسی قرار داده شود. در تمامی حالات ممکن, باید انر موضعی باد بر اعضای سازه شبکه‌ای فضاکار مطابق ملزومات مندرج در ای ن آیین‌نامه در تحلیل و طراحی ملحوظ گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موْنر بر سازه ۳۱-۳ اتصالات تکیه‌گاه‌ها به شالوده‌ها باید به نحوی طراحی شوند و مهار پی در زمین یا وزن شالوده باید به گونه‌ای اختیار گردد که بار برکش ناشی از باد را با حاشیه ایمنی کافی خی نماید. به این منظور برای دهانه‌های وسیع ممکن است بسته به باز یا بسته‌بودن دیواره‌ها نیروی برکش به میزانی باشد که در برخی یا تمام تکیهگاه‌هاء احداث پی شمعی با شالود حجیم و سنگین برای جلوگیری از برکش سازه ضروری می‌باشد و در این حالات اتصالات سازه به اجزای تکیه‌گاهی» پایه و پی باید قادر به تحمل جمع جبری نیروی بر کش و نیروهای ثقلی و سایر نیروهای دیربط در مفادیر بیشینه اثر نیروی بر کنش باد در نرکیب با مقادی ر کمینه بارهای مرده (با اعمال ضریب کاهش ‎۰/٩‏ بر بارهای مرده)» بدون در نظرگرقتن سایر بارهای ۳-۱۱-۲۳ تعاریف سرعت باد اندازه گیری‌شده به مدت ۳ ثانیه در ارتفاع ۱۰ متری از تراز سطح زمین باز در موقعیتی که ارتفاع موانع پراکنده اطراف محل اندازه‌گیری از ده متر کمتر باشد. سرعت باد مبنا برای دوره بازگشت متوسط ۵۰ ساله با احتمال وقوع سالانه‌ای برابر با ۸۲/ در نظر گرفته می‌شود. سرعت باد مبنا را باید از داده‌ها و اطلاعات سازمان هواشناسی و یا مدارک معتبر استحصال نمود. - سا زدهای فضاکار باز سازه‌هایی که مساحت سطوح بازشو در وجوه جانبی آنها حداقل 1۸۰ مساحت ظاهری سطوح جانبی آنها است. - سازدهای فضاکار نیمه بسته الف - مساحت سطح کل بازشوها در وجهی که فشار بیرونی بر آن وارد می‌شود. به میزان ده درصد از مجموع مساحت سطوح بازشوها در بقیه وجوه سازه (شامل دیوارها و سقف‌ها) افزون‌تر باشد. ب - مساحت سطح کل بازشوها در دیوار یا وجهی که فشار بیرونی بر آن وارد می‌شود. کوچک‌تر از ۱ مساحت آن وجه باشد و در عین حال, مجموع مساحت بازشوها در سایر وجوه سازه از ۲۰/ تجاوز ننماید. سازه‌هایی که با شرایط سازه‌های باز یا نیمه بسته مطابقت نداشته باشندء در این گروه طبقه‌بندی می‌گردند. به عناصری اطلاق می‌شود که سهمی در سیستم اصلی مقاوم در برابر نیروی باد نداشته و صرفاً نقش انتقال بارهای موضعی باد به اعضای اصلی سازه مقاوم را ایفا می‌نمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۲۳ آییننامه سازه‌های فضاکار -سطح موْتر باد به سطحی گفته می‌شود که برای تعیین ضرایب فشار باد به‌کار برده می‌شود. بده سازه‌هایی اطلاق می‌شود که دارای بسامد طبیعی اساسی کمتر از ۱ هرتز باشند. سازه‌هایی لاغر تلقی می‌گردند که نسبت ارتفاع آنها به بعد کوچک ساختمان از ۴ تجاوز نماید. - سیستم اصلی مفاوم در برابر نیروی باد محموعه‌ای از اجزای سازه که صرف‌نظر از اثرات موضعی در مسیر انتقال نبروهای ناشی از باد قرار داشته و9 برای مقاومت در مقابل نیروهای ناشی از باد و تأمین تعادل و پایداری کل سازه در مقابل باد در نظر گرفته شده‌اند. این سیستم عموماً بار باد را در بیش از یک سطح (وجه) دریافت و منتقل می‌نماید. ۳-۱۱-۲-۳- روش‌های محاسبه بارهای باد روش‌های مجاز تحلیل آثار ناشی از بارهای باد عبارت‌اند از: الف) روش تحلیل استاتیکی ۱-۳-۱۱-۲-۳- روش تحلیل استاتیکی نیروی باد و همچنین برای اجزای فرعی و پوشانه سازه‌های فضاکار محاسبه شوند. ۲-۳-۱۱-۲-۳- روش تحلیل دینامیکی ساختمان‌ها و سازه‌هایی که ارتفاع آنها بزرگ‌تر از چهار برابر حداقل عرض موّثْر و یا بزرگ‌تر از ۱۳۰متر باشد و یا سازه‌هایی که وزن» بسامد و میرایی آنها باعث می‌شود تا سازه در معرض ارتعاشات با پریود نوسان طولانی قرارگیرند» باید به صورت زیر طراحی الف) از روش‌های تجربی برای بررسی آثار بارهای افزایش‌یافته» ارتعاشات و خستگی, ب ) با استفاده از روش‌های دینامیکی مبتنی بر اثر تندباد. عرض موّثْر برای ساختمان‌ها با رابطه (۲-۳) تعریف می‌شود: 2 1, ۷۳۱ 2 7 ارتفاع بالای تراز طبقه‌زام عرض مورد نظر عمود بر جهت وزش باد در تراز : 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای مور بر سازه ۳۳۳۳ حداقل عرض موّثرء عبارت است از کوچک‌ترین مقدار عرض موّئر به دست آمده از رابطه ۲-۳. در روش دینامیکی ضریب بادگیری"م۲"و ضریب تندباد "یج " متفاوت با ضرایب روش استاتیکی (به شرحی که متعاقباً خواهدآمد) است. ولی ضریب فشار برابر با ضرایب حاصل از روش استاتیکی در نظر گرفته‌می‌شود. ضرایب فوق را باید از مراجع معتبر بین‌المللی برای روش دینامیکی استخراج نمود. ۳-۲-۱۱-۲-۳- محدودیت‌های روش‌های تحلیلی روابط این بخش شامل بارگذاری باد در جهت عمود بر وزش بادء ریزش گرد بادی یا ناپایداری ناشی از نوسانات بیضوی یا شلاقی نمی‌شود. برای بررسی این آثار» طراح باید به مدارک فنی معتبر مربوط به این آثار مراجعه و یا از روش آزمایش نمونه در تونل باد بهره‌گیری نماید. ۴-۳-۱۱-۲-۳- روش تجربی ضرایب فشار و نیروی باد برای برخی از سازه‌ها و اجزای سازه‌ای در این آیین‌نامه ارایه‌شده است که بر پایه نتایج آزمایش در تونل باد تعیین گردیده‌اند. سازه‌ها و اجزای سازه‌ای دیگر به غیر از آنجه در اشکال ۸۳ الی ۲۵-۳ ارایه شده‌اند.ء باید به روش تحربی تحلیل در مواردی که نیاز به آزمایش در تونل‌های باد باشد» در شبیه‌سازی جریان باد در تونل باید دقت متزایدی به کار برد و جریان باد را به نحو واقع گرایانه‌ای شبیه‌سازی نمود. برای این منظورء سرعت» شدت و مقیاس اغتشاش باید شبیه‌سازی شوند. برای به دست‌آوردن نیروها و فشارهای استاتیکی از مدل‌های صلب سازه و برای اندازه‌گیری شتاب و پارامترهای رفتاری کل سازه از مدل‌های آیروالاستیک استفاده می‌شود. روش تجربی یا روش تونل باد بالاخص برای سازه‌ها و ساختمان‌هایی که تحت آثار هوابندی یا کانالی ناشی از موانع یا سازه‌های ۳-۱۱-۲۳ مقادیر بارهای ناشی از باد فشارهای طراحی تعیین‌شده در این قسمت باید در بارگذاری باد وارده بر سازه‌های فضاکار با پوشانه‌های نفوذپذیر مورد استفاده قرار گیرند» مگر آنکه بر اساس اطلاعات آزمایشگاهی مورد تأیید یا مدارک فنی معتبر مقادیر کوچک‌تری را برای بارهای وارده بر ۱-۴-۱۱-۲-۳- ارتفاع مرجع برای ساختمان‌های تحت تأثیر فشار بیرونی» ارتفاع مرجع "1" برای تعیین ضریب بادگیری ,۲ به صورت زیر تعریف می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۳ آییننامه سازه‌های فضاکار الف) برای ساختمان‌های کوتاه (دارای ارتفاع کوچک‌تر از ۲۰ متر): برابر با ارتفاع میانگین سقف یا ۶ متر هرکدام بزرگ‌تر باشند. در صورتی که شیب سقف کوچک‌تر از ۷ درجه باشد. ارتفاع لبه را می‌توان جایگزین ارتفاع میانگین نمود. ب) برای ساختمان‌های بلند: 1 ۲ برای وجه روبه باد: برابر با ارتفاع واقعی نقطه مورد نظر از تراز زمین» ۳ برای وجه پشت به باد: برابر با نصف ارتفاع ساختمان, 1) 1[ برای سقف و دیوارهای جانبی: برابر با ارتفاع ساختمان. پ) برای فشارهای درونی» ۱ برابر نصف ارتفاع ساختمان در نظر گرفته می‌شود. مگر هنگامی که دارای یک بازشو بزرگ باشد. که در آن حالت باید | را ارتفاع بازشو از تراز زمین اختیار نمود. ۲-۴-۱۱-۲-۳- تعیین فشار باد فشار پا مکش ناشی از باد بر یک جزء یا تمام سطح یک سازه یا ساختمان از رابطه (۳-۳) محاسبه می‌گردد. (۳۳) ۲6 ۲-۲۷ در رابطه بالا ۴ : فشار بیرونی که به صورت استاتیکی و عمود بر سطح وارد می‌شود که می‌تواند به صورت فشار وارده بر سطح یا مکش در جهت خارج از سطح باشد. فشار متناظر با سرعت مبناء ۰ : ضریب بادگیری» ۳ : ضریب فشار بیرونی میانگین گیری‌شده در سطح مورد نظر. فشار خالص باد وارد بر کل ساختمان یا سازه از جمع جبری فشار بر سطوح رو به باد و پشت به باد و یا در بعضی موارد از جمع فشار و مکش سطوح حاصل می‌شود. ۳-۴-۱۱-۲-۳- فشار خالص ناشی از باد ۷-۴-۳-۳ فشار خالص ناشی از باد بر یک جزء یا تمام سطح یک ساختمان از جمع جبری فشار و مکش به‌دست می‌آید. فشار پا مکش درونی ناشی از باد از (۴-۳) به‌دست می‌آید. (۴-۳) نس )م۲ 1.4 حرط -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موّْتر بر سازه ۳۵-۳ در رابطه بالا فشار درونی که به صورت استاتیکی و عمود بر سطح وارد می‌شود که می‌تواند به صورت فشار به رویه سطح یا مکش به سمت خارج از سطح باشد. ضریب اهمیت. زی): ضریب اثر تند باد درونی» زم): ضریب فشار درونی. ۴-۴-۱۱-۲-۳- ضریب اهمیت جدول ۲-۳ مقادیر ضرایب اهمیت. ,7 » برای محاسبه کنش‌های ناشی از باد سازه‌های کوتاه و سازه‌های طبقه‌بندی‌شده در گروه عمر مفید۱ سازه‌های با | رتفاع متوسط و سازه‌های طبقه‌بندی‌شده در گروه عمر مفید۲ سازه‌های بلند و سازه‌های طبقه‌بندی‌شده در گروه عمر مفید۳ سازه‌های با اهمیت ویژه از جمله سازه‌های مورد بهره‌برداری در مدیریت بحران پس از وقوع سوانح‌طبیعی و سازه‌های طبقه‌بندی‌شده در گروه عمرمفید۴. ۵-۳-۱۱-۲-۳ -فشار متناظر با سرعت مبنا ‎:٩ فشار متناظر با سرعت مبنا برابر است با فشار متناظر با سرعت میانگین در منطقه باز در ارتفاع ۱۰ متری که با احتمال وقوع بیش از یک بار در دوره بازگشت ۵۰ ساله تعیین می‌شود. سرعت باد در بازه زمانی ده دقیقه‌ای میانگین‌گیری می‌شود. فشار متناظر سرعت مبنا از رابطه*/م< ۱ محاسبه می‌شود. فشار متناظر با دوره بازگشت. #۲ متناوب با۵۰ ساله از رابطه (۵-۳) محاسبه می‌گردد. ۲ (۵-۳) [[ - (10 707/71( 7] [(0)70+(0)100]/+ (10) و - (9000 در رابطه بالا ۵۷ دوره بازگشت بر حسب سال می‌باشد. در برخی ساختگاه‌ها فشار متناظر با سرعت مبنا در اثر ویژگی‌های تقسیر- در صورت یکه به دلیل اهمیت ویهٌ ساختمان» در مورد ضرورت انجام مطالعات طراحی بر اساس روش‌های میتی بر عملکرد انخاذ تصمیم گردیده‌باشد. لازم است فشار متاظر با سرعت مبنا برای دو دورهُ بازگشت متناسب با عمر مفید و ترازهای عملکردی در سطوح بهره‌برداری و ایمنی تعیین گردد. توصیه می‌شود در مورد ساختمان‌های طبفه‌بندی‌شده در گروه‌های عمرمفید در زمینه انجام مطالعات در چارچوب طراحی مبشی بر عملکرد که مستلزم اختیار دو سطح بارگذاری و توازهای عملکردی مربوط می‌شود پا طراحی تک‌سطحی اختیار فشار متاظر با سرعت ما بر اساس یک دوره بازگشت۵۰ ساله) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۶-۳-۱۱۲۳ ضریب بادگیری, -) ضریب بادگیری,) نمایانگر تغییرات سرعت باد با ارتفاع و همچنین آثار تغییر ویژگی‌های زمین اطراف و توپوگرافی محل می‌باشد. ضریب بادگیری برای روش استاتیکی به شرح زیر به‌دست می‌آید: ب) 0.7 <*(10/) 0.7 ۰ برای نواحی ناهموار مانند مناطق شهرهاء حومه شهری یا مناطق جنگلی در حالتی که این ناهمواری حداقل یک کیلومتر یا ده برابر ارتفاع ساختمان (هر کدام بزرگ‌تر باشد) در بالا دست سازه ادامه یاید. پ) زمانی که منطقه ناهموار کوچک‌تر از یک کیلومتر امتداد (4,>11۱1۱)» و سازه کمتر از ۱۰۰ متر ارتفاع داشته باشد». ضریب بادگیری .-) را می‌توان بین مقادیر بند الف و ب طبق رابطه (۶-۳ الف) از طریق درون‌یابی تعیین نمود. , 10 و برای ,۸ مساوی یا کمتر از ۰/۰۵ کیلومتر (۳ی ب( مهل)حمل) برای منطقه باز می‌باشد. ت) سازه‌ها پا ساختمان‌هایی که بر تپه‌ها استقرار دارنده تحت تأثیر آثار افزایش یافته باد قرار می‌گیرند که به طور معمول فشاری افزون‌تر از فشار متناظر با سرعت باد مرجع را اعمال می‌نمایند. در این صورت باید ضریب بادگیری را از آیین‌نامه‌ها و استانداردهای معتبر بین‌المللی به دست آورد. ث) اگر رفتار دینامیکی باد موردنظر باشد. مقدار .لح تابعی از ارتفاع و نحوه اثر پوششی سازه‌ها و موانع مجاور بر سازه مورد نظر ۷-۳-۱۱-۲-۳- ضریب اثر تندباد ون نج ضریب اثر تندباد به شرح زیر در نظر گرفته می‌شود: الف) برای کل ساختمان و اعضای اصلی سازه: 2<ع-) ب) برای فشار و مکش بیرونی وارد بر اجزای کوچک نما:2. 5-ی) پ) برای فشارهای درونی می‌توان مقدار 2<:یل) فرض نمود ولی ترجیح دارد با در نظرگرفتن ابعاد بازشوهاء حجم درونی و ت) اگر رفتار دینامیکی مورد نظر باشد.ء مقدار ین) به اغتشاش بادء ابعاد ساختمان و بسامد طبیعی آن بستگی خواهد داشت. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنشس‌ها و بارهای موّْتر بر سازه ۳۳-۳ ۵-۱۱-۲-۳- بارگذاری باد بر سازه‌ها الف) اگر شیشه و یا پنحره‌ای در توفان شکسته شود.ء فشار قابل توجهی به داخل نفودذ کرده و باعث تشدید اختلاف فشار (درونی و بیرونی) می‌گردد. از آنجا که این تغییر فشار در موارد متعددی باعث فروریختگی نشده‌است. اختلاف فشار بدون ضریبی برابر حداقل 102 ۰/۲۵پیشنهاد شده است و زمانی‌که بازشو بزرگ بوده و فشار ناشی از شکست می‌تواند به تیغه‌بندی‌ها و جداکننده‌های داخلی انتقال یابد» مقدار 0۵ ۰/۵ یا بیشتر توصیه می‌گردد. ب) در مورد پوشانه‌های پاشامی (غشایی) با عایق حرارتی, در حالتی که عایق به غشای آب‌بندی نجسبیده باشدء عایق تحت همان فشاری قرار نخواهد داشت که به تمام مجموعه سقف وارد می‌شود. علت این امر نشت هوا و برقراری تعادل موضعی ۱-۵-۱۱-۲-۳- اجزای سازه‌ای, قاب‌ها و سازه‌های گرد در اشکال ۸۲ الی ۲۵-۲ از طریق فرمول‌های آرایه‌شده نیروی‌های ناشی از باد محاسبه می‌گردد. ضریب بادگیری و ضرایب تندباد را برای این سازه‌ها می‌توان از مقادیر ارایه‌شده در بند ۹-۴-۲-۳ و ۱-۴-۲-۳ به دست آورد. (۱) بار باد بر اجزای سازه‌های خود ایستاء قاب‌ها و خرپاها را می‌توان با استفاده از روابط و اشکال مذکور در فوق به دست آورد. اندیس هه در اشکال مربوطه نشانگر آن است که این ضرایب برای اعضای سازه‌ای که طول بی‌نهایت دارندء صادق‌اند. اگر عضو سازه‌ای به صورت طره‌ای نسبت باشد.ء لاغری باید معادل دو برابر طول واقعی در نظرگرفته شود. اگر عضوی از هر دو طرف به دیوار و یا صفحه بزرگی متصل شده باشد» ضریب کاهندگی طول موّثر مورد استفاده قرار داده می‌شود. (۲) برای اعضای قابی شکل که به طور متوالی و در جهت باد قرار می‌گیرند. اثر پوششی را می‌توان در نظر گرفت. اعضای پشت به باد برای فشار کاهش یافته ‎٩.‏ مطابق شکل ۲۳-۲۳ طراحی می‌شوند. (۳) با توجه به آنکه خواص سازه در هنگام نصب تغییر می‌نماید بار باد ممکن است در بازه زمانی موقت در حالتی بحرانی‌تر از حالت سازه تکمیل‌شده» بر سازه نیمه‌تمام اعمال گردد. این افزایش بار باید با ضرایب مناسب مطابق شکل۲۰-۳ الی ۲۴-۳ در نظر گرفته شود. تسیر این امر در مورد سازه‌های فضاکار متشکل از تعداد قابل ملاحظه‌ای از اعضا و پیونده‌ها می‌نواند حایز اهمیت ویژه باشد. (۴) برای سازه‌های با اعضای لوله‌ای با مقاطع دایره‌ای شکل با ۰/۱۶۷<] ,.4/. و نسبت توپری ۸,/۸<۰/۳۰ ضرایب پوششی تقریبی مطابق شکل ۲۰-۳ را می‌توان به‌کار برد. اگر 12۰/۱۶۷ ,.4/. » برای نسبت توپری۸,/۸<۰/۳۰. (۵) برای سازه‌های گرد (برخلاف سازه‌های تیزگوشه) فشارهای متعامد بر جهت باد با سرعت باد تغییر می‌نمایند و به شدت حساس به عدد رینولدز می‌باشند. ضرایب فشار برای برخی سازه‌های گرد در اشکال ۰۱۶-۳ ۱۷-۳ ۲۰-۲ و ۲۴-۲ آرایه گردیده‌است. در این رابطه قطر گنبد یا چلیک برحسب متر و ,م0 فشار متناظر با سرعت بر حسب ,]۳ می‌باشد. برای تبدیل این رابطه فرمول متعارف رینولدز را باید در "۲/۷۰۱۰ ضرب نمود. (۶) میزان زبری سازه‌های گرد حایز اهمیت می‌باشد. با توجه به شکل۱۶-۳مصالح فولادی» بتنی یا چوبی تقریباً صاف فرض می‌شوند. سطوح دارای برجستگی‌های دندانه‌ای که بیش از ۲ از بعد قطر حداقل بیرون زده باشند» خیلی زبر فرض می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار در شرایطی که در مورد میزان زبری نتوان تشخیص قطعی داد ضرایبی را باید اختیار نمود که نیروهای افزون‌تری از آنها حاصل گردد. برای سازه‌های چلیکی یا گنبدی با سخت‌کننده‌های محیطی و شعاعی و نیز تکیه‌گاه‌ها و اعضای سازه‌ای ویزه» ضرایب فشار بستگی به نوعء محل و بزرگی ناهمواری‌های سطحی داشته و این گونه سازه‌ها یا اجزای سازه‌ای باید در تونل باد مورد آزمایش قرار گیرند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موْنر بر سازه ۳۹-۳ حالت بار (الف): امتداد وزش باد در حیط عمدتاً متعامد بر خطالرآس , 1 ِ 9 ۲ 4۳ رس و و و 7 ۶ وس 6 ی 5 َ اوه ۳ 1 1 ارنفاع مرحم ی +« لا بن چا ۹" ۲ [ ای ز ی ۹ ما معدوده امنداد وزش باد سیب سقف - - - حالت بار (ب): امتداد وزش باد در حیطه عمدتاً موازی با خطالرآس سا که 7 سر 3 1 / 3 / ی 5 یر 7 محدوده امتداد وزش باد شکل ۸-۳- حداکثر ضریب خارجی (م!),)) برای ساختمان اصلی زمانی که نیروی باد به صورت متقارن در تمام سطوح وارد شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار سطوح ساختمان را کل ها ۶ ۳ توضیحات شکل ۲- ۸: سازه باید تحت تأثیر اعمال بار باد در تمام امتدادها و جهت‌های نشان داده شده طراحی شود. بار باد مطابق شکل باید بر هر گوشه ساختمان اعمال گردد. برای هر شیب سقف باید. دو حالت بارگذاری آلف و ب با ملحوظداشتن اثر پیجش در نظر گرفته شود. - برای مقادیر شیب سقف نشان داده نشده, حاصل‌ضرب یکر) از میان‌پابی خطی به دست می‌آید. - ضرایب دارای علامت مثبت بیانگر آن است که جهت نیرو به سمت سطح (حالت فشاری) و ضرایب دارای علامت منفی بیانگر جهت نیرو به سمت خارج سطح (مکش) می‌باشند. - برای طراحی شالوده فقط ۸/۷۰ بار موّثر لحاظ می‌شود؛ مگر آن که شالوده به قاب مهار شده باشد. - ارتفاع مبنا (10) برای تعیین نیروی فشاری بزرگ‌ترین دو مقدار (17617] یا ارتفاع میانی سقف در نظر گرفته می‌شود. درصورتی که شیب سقف کمتر از ۷ درجه باشد. می‌توان ارتفاع لبه بام (1]) را جایگزین ارتفاع میانی سقف نمود. - عرض ناحیه انتهایی (لا) بزرگ‌ترین دو مقدار 22 و 6171 در نظرگرفته‌می‌شود. ( ناحیه دیوار واقع در کنج در حالت بار ب می‌باشد.) برای ساختمان‌های قاب‌بندی‌شده از فاصله بین اولین و آخرین قاب داخلی در نظر گرفته می‌شود. - بعد ناحیه انتهایی برابر کمترین دو مقدار ۱۰ کوچک‌ترین بعد و یا ۴۰ ارتفاع (1]) در نظر گرفته می‌شود که نباید از 1:۴ کوچک‌ترین بعد افقی یا 1170 کوچک‌تر اختیار شود. - برای 3/]1<5] در حالت بار الف. ضرایب دارای علامت منفی در سطوح 2 و ]2 فقط باید در سطحی به پهنای 2/50[1 از لبه بام اعمال شوند. فشار در بقیه قسمت‌های رو به باد سقف را می‌توان به اندازه ضرایب سطح پشت به باد کاهش داد. ادامه - شکل ۸-۳- حداکثر ضریب خارجی (,-),-)) برای ساختمان اصلی زمانی که نیروی باد به صورت متقارن در تمام سطوح وارد شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موّثر بر سازه ۳۱-۳ 30 20 9 5 10 2 > ی ام و ت ۵ ۱ [ ارتفا مرجع (0ظ) ی 1 مک 0 س 5 دم 20 0 50 20 10 5 2 01 مساحت (غ18) شکل ۹-۳- حداکثر ضریب خارجی ,نک,:) در دیوارهای تک برای طراحی اجزای نمای ساختمان‌ها توضیحات شکل ۹-۳ : اس مقیاس افقی مشخص کننده مساحت سطح مور باد بر حسب *1 می‌باشد. - ناحیه انتهایی (7) برابر کمترین دو مقدار 1:۱۰ کوچک‌ترین بعد و یا۴۰/ ارتفاع ( 11) می‌باشد که نباید از ۴) کوچک‌ترین بعد افقی یا 117 کوچک‌تر باشد. - حالات متفاوت تر کیب فشارهای داخلی ۳ خارجی باید برای حصول به نامطلوب‌ترین حالت بارگذاری مورد بررسی قرارداده شوند. علایم مثبت نشان‌دهنده فشار موّثر به سمت سطح و علایم منفی نمایشگر مکش موْثر به سمت خارج از سطح می‌باشند و هر عضو سازه‌ای باید برای تحمل هر دو حالت فشار و مکش طراحی شود. _ ضرایب فشار اغلب برای نمای معماری مورد استفاده قرار داده می‌شوند زن هرگاه ارتفاع پشت بندهای نما از یک متر بیشتر باشد. برای ناحیه‌های مشخص‌شده با ۵ مقدار ۲/۸۰ - *رنکم.) می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۲۳ آییننامه سازه‌های فضاکار اش 00 ۹)6( > و 09 0 )80 ۵ +0 1 1 1 1 ۱ 1 0 1 2 5 ۱۵ 20 50 0 مساحت (1۳) شکل ۱۰-۳ - حداکثر ضریب خارجی )) در سقف‌های با سیب کمتر از ۷ درجه برای طراح ی اجزای سازه‌ای و نما توضیحات شکل ۱۰-۳: - ضرایب 5 و ] برای سقف‌ها و سطوح بالای سایبان‌ها مورد استفاده قرار داده می‌شوند. - مقیاس افقی مشخص کننده, مساحت سطح موْئر باد بر حسب "17 می‌باشد. - ناحیه انتهایی برابر کوچک‌ترین دو مقدار 1.۱۰ کوچک‌ترین بعد و یا ۴۰ ارتفاع (1]) می‌باشد که نباید از ۴:/ کوچک‌ترین بعد افقی یا 1110 - برای طراحی شالوده فقط ۷۰ بار مور لحاظ می‌شود؛ مگر آنکه شالوده به قاب مهار شده باشد. - ارتفاع مبنا (10) برای فشار بزرگ‌ترین دو مقدار 1176170 یا ارتفاع میانی سقف در نظر گرفته‌می‌شود. در صورتی که شیب سقف کمتر از ۷ درجه باشد می‌توان ارتفاع لبه بام (11) را جایگزین ارتفاع میانی سقف نمود. - برای محاسبه نیروی برکنش در سطوح بزرگ‌تر از ۱۰۰ مترمربع در سقف‌های تقریباً تخت غیرمسدود و با جان پناه کوتاه و در مواضعی که مرکز سطح مورد نظر در فاصله حداقل دو برابر ارتفاع ساختمان از نزدیکترین لبه قراردارد مقدار ملکیل) در ۷/]1[<2 به ۱/۰۱- کاهش می‌یابد و برای 3/115 برابرن ۰/۶- در نظر گرفته می‌شود (7 فاصله محل تا نزدیک‌ترین لبه و [] ارتفاع ساختمان است). - برای سقف‌هایی که دارای پیش‌آمدگی پیرامونی به بُعد یک متر یا بیشتر هستند. ضریب ملکیل) گوشه برای سطوح کوچک‌تر باید به جای ۵/۴۰- به مقدار ۴/۴۰- تغییریاید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موتر بر سازه ۳۳۳۳ ۷ شکل ۱۱-۳-حداکثر ضریب خارجی (,-؟م)) در سقف‌های پله‌ای برای طراحی اجزای سازه‌ای و نما - ضرایب خارجی ینکمل) و توضیحات ارایه‌شده در شکل۱۰-۳برای تمامی سطوح پایین و بالای سقف‌های پله‌ای مسطح نیز مورد استفاده قرارداده می‌شود؛ به جز آنکه در ضرایب فشار خارجی مثبت برای سطوح پایینی از مقادیر ارایه‌شده در شکل ‎٩۳‏ برای دیوارها با فاصله 0 استفاده می‌شود. 0 برابر کمترین دو مقدار ,]۱/۵ و ۳۰1 می‌باشد. برای دیوارهای نشان داده شده در تاشه‌های شکل ۱۱-۳ ضرایب فشار خارجی دیوارها به صورت آرایه‌شده در شکل ‎٩-۳‏ به کار برده می‌شود. - ضرایب کم به شرح فوق فقط هنگامی که شرایط زیر ارضا گردند. به‌کار برده می‌شوند: ۳۱1 7 ور ۷/2 با ۷/3 بزرگ‌تر از ۰/۲۵۷۷ و با کوچک‌تر از ۰/۷۵۷۷. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴۳۳ آیینتامه سازه‌های فضاکار | رس ری 7*7 ۵ > 4 ال سفف با پیش آمدگی مقف دون پیش آمدگی 30 فص شبروانی دوسوبه نف شور وآنی ۵و سویه و 0 5 277 70 جهار سوبه اما ود 7۳ 7۳ ۷ ۵0 ۱ ۲۳ را ۱ (6) ۲۳۰ 50 شد 5 40 0 / ۰ زج ۲ 3 0 ند هد اور 0 ری ۰ 00 ات 00 5 مهو ۵ 0 20 ۱۱۱۵۱ از الا ۱ ۱۱۵۱ 20 100 10 1 01 100 10 1 01 مات (۲۱3) ماحت (۲۷3) شکل ۱۲-۳- ضرایب فشار خارجی ,۲,۴ برای سقف‌های تک‌شیب و شیروانی با شیب ۷ و یا بیشتر برای طراحی اجزای و نمای ساختمان توضیحات شکل ۱۲-۳: - ضرایب سقف‌های با پیش‌آمدگی با پیشوند (0) مشخص گردیده‌اند و مرتبط با مساحت سطح بام برابر با حالت متناظر بدون پیشوند می‌باشند. - محور افقی نمایشگر مساحت سطح موْثر باد در ناحیهٌ مشخص شده بر حسب 17 می‌باشد. - بعد ناحیه انتهایی (.) برابر کمترین دو مقدار ۱۰ کوچک‌ترین بعد و یا ۴۰ ارتفاع (1]) در نظر گرفته می‌شود که نباید از ۴ کوچک‌ترین بعد افقی یا ۱17 کوچک‌تر اختیار شود. - برای طراحی شالوده فقط ۷۰/ بار موثر ملحوظ می‌شود؛ مگر آنکه شالوده به قاب مهار شده باشد. - ارتفاع مبنا (10) برای فشار بزرگ‌ترین دو مقدار ۶13۱ 11۳ یا ارتفاع میانی سقف در نظر گرفته می‌شود. در صورتی که شیب سقف کوچک‌تر از ۷ درجه باشد. می‌توان ارتفاع لبه بام (1]) را جایگزین ارتفاع میانی سقف نمود. - برای بام‌های با شیب ۲۷> > ۰۷ ناحیه‌های نواری مجاور لبه‌ها و خط الرأس‌ها و ضرایب فشار خط الرأس‌های بام‌های شیب‌دار شیروانی مانند باید برای هر یک از خط الرآس‌ها در نظر گرفته شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موّْتر بر سازه ۳۵۰-۳ 7 ی 1 او 9. زا ال ۱ 9 ارتقاع مپنا ۱/۲/۲۵ ارتفاع مپنا ی صص 0 0 64 م0 >30 *6 که > *10 هی 50 بت 50 9 90 ۹ 40 40 9 6 5 30 سح 30 ب 20 ۰ 5 ور ۲ 10 00 00 9 10 1.0 (00 20 20 100 10 1 01 100 10 1 01 مساحت ( 12) مساحت (12) شکل ۱۳-۳- ضرایب فشار خارجی,2,) در سقف‌های شیروانی چند دهانه با شیب بزرگ‌تر از ۱۰۲ توضیحات شکل ۱۳-۲ : - محور افقی نمایشگر مساحت سطح مور باد در ناحیه مشخص شده بر حسب "17 می‌باشد. - بعد ناحیه انتهایی برابر کمترین دو مقدار ۱۰ کوچک‌ترین بعد و یا ۴۰ ارتفاع (1]) در نظر گرفته می‌شود که نباید از ۸۴/ کوچک‌ترین بعد افقی یا (۱17 کمتر باشد. - برای طراحی شالوده فقط ۷۰/ بار موْنر ملحوظ می‌شود. مگر آنکه شالوده به قاب مهار شده باشد. - ارتفاع مبنای (11) برای فشار بزرگترین دو مقدار 1۳۶13۱ یا ارتفاع میانی سقف در نظر گرفته می‌شود. درصورتی که شیب سقف کوچک‌تر از ۷ درجه باشد. می‌توان ارتفاع لبه بام (1]) را جایگزین ارتفاع میانی سقف نمود. - برای "۱۰ 0 ضرایب فشار خارجی از شکل (۱۰-۳) استخراج می‌گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۶-۳ آییننامه سازه‌های فضاکار *0 و >*10 6 >*3 شکل ۱۴-۳- ضرایب فشار خارجی پ؟,!) برای سقف‌های تک شیب توضیحات شکل ۱۳-۲: - محور افقی نمایشگر مساحت سطح موّثر باد در ناحیه مشخص شده بر حسب "113 می‌باشد. - بعد ناحیه انتهایی (2) برابر کمترین دو مقدار ۱۰/ کوچک‌ترین بعد و یا ۴۰./ ارتفاع (1]) در نظر گرفته می‌شود که نباید از ۴[ کوچک‌ترین - برای طراحی شالوده فقط 1.۷۰ بار موْر ملحوظ می‌شود. مگر آنکه شالوده به قاب مهار شده باشد. - ارتفاع مبنای (10) برای فشار بزرگ‌ترین دو مقدار (11۳۶13 یا ارتفاع میانی سقف در نظر گرفته می‌شود. درصورتی که شیب سقف کوچک‌تر از ۷ درجه باشدء می‌توان ارتفاع لبه بام (11) را جایگزین ارتفاع میانی سقف نمود. - برای ۳ > ضرایب فشار خارجی از شکل (۱۰-۳) استخراج می‌گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موّنر بر سازه ۳۳ 8 ی دهانه ۸ (0 2 سس ِ 27 (8168ه۸] 3 1 ۹ 0 ۱ کم م ) ۱ !۱ ت ی ک ۱ ۱ سح میس ا ۱۵ ۱ ۱ 3 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 0 7 لب -- از ِ یش ما 100 50 20 10 5 2 1 ‌ ارس را < 0 و مساحت (2) 2 بل ۷۷/2 6۴ > هم > 10*6 توضیحات شکل ۱۵-۳ : - محور افقی نمایشگر مساحت سطح موْثر باد در ناحیه مشخص شده بر حسب "17 می‌باشد. - بعد ناحیه انتهایی (2) برایر کمترین دو مقدار ۱۰) کوچک‌ترین بعد و یا 1:۴۰ ارتفاع (11) در نظر گرفته می‌شود که نباید از ۴: کوچک‌ترین بعد افقی یا ۱17 کمتر باشد. - برای طراحی شالوده فقط ۷۰ بار موّثر ملحوظ می‌شود.ء مگر آنکه شالوده به قاب مهار شده باشد. - ارتفاع مبنای (11) برای فشار بزرگ‌ترین دو مقدار 11۳۶17 یا ارتفاع میانی سقف در نظر گرفته می‌شود. درصورتی که شیب سقف کوچک‌تر از ۷ درجه باشد.ء می‌توان ارتفاع لبه بام ([۲1) را جایگزین ارتفاع میانی سقف نمود. - ضرایب منفی در ناحیه‌های گوشه‌ای دهانه ۸۸ مقادیر متفاوتی با دهانه‌های 3ا,ن),(] خواهند داشت. - برای ۱۰ ۸ مقادیر ضرایب فشار خارجی (۱۰-۳) به دست می‌آید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸-۳ آییننامه سازه‌های فضاکار 5 < ۲/۵ 7 - لبط 1 ً اس سطوح نرم : مات کر 0 ۴ رد ۹ 2 2ا۱اجااد سطوح نرم با » ی ۳ 0 را تَ زبر چند طلمی با 1 ۱ "لاحم لس گوشه های مشخص رک ضریب فشار خارحی براأی 0:۵7 <4۷4۴0 و سطوح نسبتاً نرم مقاد بر ضرایب نیری 09 برای .»> 44 مقادیر مج ضریب فشار خارجی برای ۰/۱۶۷ < .4۲/./» و سطوح تقریباً صاف فا ۳۲۵ ۵ ۵ دک نا بسن یاس ماس سا ها اکن کم مها اس سا ی هش شکل ۱۶-۳ سازه‌های استوانه‌ای - چلیکی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای موثر بر سازه ۴۳۹۳ ۳ ریب فشار خارجی برای ۵8 < 0 و سطوح سیناً نرم مکی ۲۸4 ۳ نیرو ی کل 4 -۸ رایس ۹ ,۵-0-۳ مگ ۳۳۴۲ مقادیر ,رن ضریب فشار خارجی برای ۰/۸ < بگ اک و سطوح تقریباً صاف ته هه هه سه سه تا تا 0 01 شکل ۱۷-۳- سازه‌های گنبدی (کروی) -------- صفحهٔ بعد -------- پر آیین‌نامه سازه‌های فضاکار 1/6 را ۲۱ ۲۳ ۳ کر ی اس رس ی وت مهرد رگ ام کم > ۹1 ۲ 016 وه تتسضا اس ای مم و 8 0 ۸ 0 ۳ ( 71۸ ](.-)۵ /۶( 77: 0:7 ۳۲ و 5 0 اس سس را مقطع *[13" ۱/۸- با ۲/۵- -۳۳ ق ضرایب فشار داخلی 1 9 پنجره ۷ درست ‎٩‏ با می‌شود شکل ۱۸-۳- سازه‌های چلیکی با سطوح نسبتاً هموار -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم : کنشس‌ها و بارهای موْتر بر سازه ال [.0. مج ۳-۳ )7 ۳ نیروی کل فشار داخلی 7 ,۳ ( ض 4 ۳ 4 شکل ۱۹-۳- نیروی مکش وارده بر سطح گنبدی (کروی) مستقر بر استوانه در مخازن یا سازه‌های با جدار بسته ۰ << 1/0 )۳*۲۸ نیروی کل 1 < ۸ ول )] [8 تسس سک وس سوه سس که اک که شکل۲۰-۳- اعضای لوله‌ای, میله‌هاء کابل‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۲-۳ آییننامه سازدهای فضا ۲ مقادیر ,رون و بلج ضرایب نیرو برای اعضا با طول نامحدود برای مقاطع غیرلوله‌ای اشوس ۲ سوسرت ی سرا ] و سر و و سا 1 سس مت سس سس سس ص‌ | ۱۵ | ۱/۵ ۱/۵ ۸ ۴ ۱/۵۵ که ۹ ی رت ی 47/7 مسا< ] < طول عد 4 بین) 4 مسک راخ را فشار متعامد بر محور ۶ ۹ شکل ۲۱-۳ ار هت سوم سوم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موّْتر بر سازه ۵2۳-۳ 8 ال که ی 8 1 ۳ 1 1 تحت -)- ضریب نیرو برای خرپا با طول نامحدود (05۸,/۸51) ۳۳۳/۰۹۲۳۰ مقادیر 1۲ ضریب کاهش برای خرپا با طول و نسبت لاغری محدود ۱ ی ۵ ]۱۹۱-۵۸۱۵۹ ۱۴۵ ۵ عبارت است از مساحت سطح مقطع ,۸/7 :۸1 گرگ گنک نیروی متعامد ,۳ (برای وزش باد در امنداد عمود بر سطح 4 شکل ۲۲-۳ کی مقادیر ,)» ضریب پوششی عضو یا خرپا بر عضو یا خرپای بعدی واقع در مسیر وزش باد یکسا ۱ |۱۹ ۱۵| شا ان شکل ۳۳-۲ مقادیر ضرایب منعکس کننده اثر پوششسی عضو یا خرپای واقع در مسیر وزش باد بر عضو یا خرپای بعدی واقع در این مسیر -------- صفحهٔ بعد -------- ۵2۳۳ آییننامه سازه‌های فضاکار // ۳ > "> نیروی کل در جهت ورش باد 09) ۲.4 م) 4 ری) کا را <نیروی باد وارده بر عضو 17۱ ]با ا<۸ طول واقعی عضوت] زاویه بین امنداد وزش باد و امنداد متعامد بر محور عضو- ! صاف و زبر و خشن مناسب ۷> هی ۷ > اس شکل۲۴-۳- خرپاهای فضاکار (سه بعدی) -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم : کنش‌ها و بارهای مور بر سازه ۵-۳ ۳-۵-۱۱-۳۲-۳- سازه‌های چلیکی (الف)- سازه با رویهٌ جلیکی در ارتفاع (امتداد وزش باد عمود بر محور استوانه) ی ۸ #۸ 8 - 0 اس 0 مک ی سازه با رویهٌ چلیکی در ار تفاع (امتداد وزش باد موازی با محور استوانه) مقادیر ضرایب ,ل) برای جلیک‌ها در ارتفاع (امتداد وزش باد عمود بر محور استوانه) مقادیر ضرایب م:) برای جلیک‌ها در ار تفاع (امتداد وزش باد در راستای محور استوانه) 0 شکل۳- ۲۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 0۵۶-۳ آییننامه سازه‌های فضاکار ۳-۵-۱۱-۲-۳- کنش‌های ناشی از باد بر رویه‌های گنبدی شدت و توزیع بار باد بر گنبدها به طور عمده به نسبت ارتفاع به دهانه گنبد. وضعیت توپوگرافی محل و همچنین ویژگی‌های سازه‌ها و محیط و ابنیه مصنوع مجاور و بالادست بستگی دارد. الگوی جریان باد و در نتیجهٌ نحوه توزیع نیروهای ناشی از باد بر سازه در عین حال با حضور بازشوهای نسبتاً بزرگ و منافذ نسبتاً ریز و همچنین میزان زبری (یا ناهمواری) سطوح تغییر می‌نماید. ملزومات ارایه‌شده در این آیین‌نامه به شرح زیر» برای برآورد اولیه کنش‌های ناشی از باد بر گنبدها آرایه گردیده‌اند و در مورد سازه‌های فضاکار گنبدی شکل با دهانه‌های نسبتاً بزرگ و با طبقه‌بندی عمر مفید ۳ و ۴ (مطابق فصل ۲ طراحی تفصیلی باید و حالات اغتشاش طبیعی باد و آثار ناشی از عدد رینولدز به نحو واقع گرایانه‌ای با توجه به انحنای سطح سازه شبیه‌سازی شود. در مورد گنبد با ویژگی‌های هندسی معین» افزایش زبری (ناهمواری) سطوح پوشانه‌ها منجر به افزایش نیروی جانبی و کاهش نیروی بر کنش (رو به بالا) در مقایسه با سطوح پوشانه هموارتر (زبری کمتر) می‌گردد. کنش‌های ناشی از باده اغلب, بخش قابل ملاحظه‌ای از آثار ناشی از ترکیب کنش‌های محتمل‌الوقوع وارده بر سازه فضاکار گنبدی شبکه‌ای را شامل می‌گردند. در گنبدهای با منافذ ناچیز به‌طور معمول بر ناحیه‌ای واقع در سمت بادگیر نیروی فشاری وارد می‌گردد؛ ولی بخش بزرگ‌تری از سطح سازه تحت تأثیر مکش قرار می‌گیرد. مساحت سطح تحت مکش با افزایش نسبت ارتفاع به دهانهٌ گنبد افزایش می‌یاید. گنبد تشکیل‌شده از بخشی از کره که مستقیماً بر زمین استقراریافته با توجه به موارد مندرح در بند ۴-۱۱-۲۲ ضرایب فشار (یا مکش) س برای گروهی از گنبدهای دارای دیسه شامل بخشی از کره که بر زمین استقرار یافته‌اندء با مقادیر نسبت ارتفاع به دهانه از -۱-تا در جدول شکل ۲۶-۳ ارایه شده است. ۲۳۱۵ گنبد مستقر در ارتفاع متکی بر سازهٌ سیلندری (چلیکی) شکل آثار ناشی از باد بر گنبد مستعر در ارتفاع و متک بر سازه 7 چلیک شکل از نظر کمّی مقادیر بزرگ‌تری از حالت گنید مستعف بر رمین داشته و9 از نظر کیفی نیز توریع فشار و مکش در این دو حالت. بستّه به میزان ارتفاع سازه 2 چلیک شکل تکیه‌گاهی, متفاوت تکیه‌گاهی در شکل ۲۷-۳ آرایه گردیده است. برای سازه‌های گنبدی با نسبت 2 کوچک‌تر از مستقر بر سازه چلیکی شکل ای ۵ : تکیه‌گاهی با ارتفاع افزون‌تر از س تمام سطح گنبد تحت تأثیر مکش قرار می‌گیرد. مقادیر ضرایب فشار یا مکش برای رویه‌های گنبدی مستقر در ارتفاع واقع بر سازه‌های چلیکی تکیه‌گاهی در جدول دیل شکل ۲۷-۲ درج گردیده است. تمام آثار فشار یا مکش در هر موضع به صورت متعامد بر سطح در نظر گرفته می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای موتر بر سازه ۵۷-۳ ب) دید از بالا؛ خطوط هم‌تراز ضرایب فشار و مکش برای ! - 1 پ) دید از بالا؛ خطوط هم‌تراز ضرایب فشار و مکش‌برای ! - - ۲ : ۴ مقادیر بیشینه ضرایب فشار و مکش و مقدار ضریب بر کنش کلی برای رویه‌های گنبدی متشکل از بخشی از کره مستقر بر زمین مقادبر بین یند ضریب کن در ناحیه مرکزی» م) شکل ۳۶-۳ مقادیر بیشینه ضرایب فشار با مکشس(م)) و بر کنش کلی(,)) برای گنبد تشکیل‌شده از بخشی از کره مستقر بر زمین با نسبت ارتفاع به دهانه متفاوت و نحوه توزیع فشار و مکش اعمال‌شونده بر گنبد, تحت تأثیر مژْلفه افقی ناشی از باد ( ام < مقدار تقریبی نیروی کل برکنش). -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸-۳ ب) نمای گنب برای گنبد با تکیه گاهی با وط هم‌تراز ضرایب فشار و مکش 7 (نیم کره) مستقر برسازه چلیکی قطر چلیک (*) ضرایب فشار یا مکش برای گنید مس درست در منتهی‌الیه سمت بادگیر +٩ +۸ +۸ ۱ ۱/۲ ۴ ۴ ۴ ۳۷ -/۵ ۴ سار یا مکش در مواضع مهم گنبدهای ت‌های ارتفاع گنبد به قطر چلیک و نس پ) نمای گنید در پلار تکیه گاهی با ار تفاع»۱/ تفر در ارتفاع واقع بر ساز مستقر در ارتفاع واقع بر بت‌های ارتفاع چلیک به ه ۰ ۱ 1 ی سیخ را مسر بر ۰ 6 » برابر با قطر چلیک. م4 ه اتکایی چلیکی سازه اتکایی چلیکی برای مق طر چلیک ردهای فضاکار ۷ رایب مکش سازه چلیکی ادیر متفاوت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای موْثر بر سازه ۵2۹-۳ فشار داخلی تابع ابعاد و موقعیت بازشوها و منافذ و شرایط داخلی سازه و نحوه تأثیرگذاری جریان خارجی باد پس از عبور از بازشوها در داخل گنبد می‌باشد. فشار داخلی در اغلب موارد اثر قابل‌ملاحظه‌ای در مقدار برآیند نیروی برکنش کلی سازه گنبدی دارد. اطلاع متقنی در ارتباط با مقادیر فشار داخلی برای گنبدها در دست نمی‌باشد و در این مورد باید جانب احتیاط رعایت و فشار داخلی به نحو وأقع گرایانه ولی به میزان محافظه کارانه‌ای تخمین‌زده شود. با توجه به کمبودهای اطلاعات در زمینه بارگذاری کنش‌های ناشی از باد بر سازه‌های گنبدی؛ توصیه می‌شود با توجه به جمیع جهات. ساره‌های گنبدی با دقت کامل از نظر هندسی» زربری سطوح و میزان بازشوها شبیه‌سازی گردند و ضرایب فشارها و مکش‌های بیرونی و درونی برای هر حالت. از طریق آزمایش در تونل باد تعیین گردد. لازم به یادأوری است که در بیشتر موارد.ء بررسی آثار اندر کنشی باد و سازه از طریق شبیه‌سازی مدل‌های کوچک‌مقیاس با دقت قابل قبولی میسر نمی‌گردد. به طورکلی, سازه فضاکار گنبدی دو پا چندلایه دارای سختی قابل ملاحظه‌ای می‌باشد و در صورتی که پوشانه‌ها دارای انعطاف‌پذیری اندکی بوده و آثار زبری سطوح به‌درستی شبیه‌سازی شود انتظار می‌رود نتایج آزمایش تونل باد در مورد سازه‌های گنبدی فضاکار شبکه‌ای در حد قابل‌پذیرشی برای مقاصد طر احی قابل کاربرد باشند. ۱۳-۲-۳- بارهای ناشی از زلزله ۱-۱۲-۲-۳- مقدمه با توجه به آنکه پاسخ سازه به تحریکات ناشی از زمین لرزه ماهیت دینامیکی دارد. مشخصه‌های دینامیکی سازه, شالوده و خاک زیر شالوده و همچنین ویژگی‌های ژئوتکنیکی لرزه‌ای ساختگاه» خصوصیات توپوگرافی محل, وضعیت لرزه زمین‌ساختی و شرایط لرزه‌خیزی و زمین‌شناسی مهندسی منطقهء نوع و مکانیسم محتمل گسلش, محتوای فرکانسی» طول مدت نوسان‌های شدید زمین و احتمال وقوع زلزله در حوزه نزدیک و بروز پدیده‌هایی از قبیل روانگرایی و گسترش جانبی خاک تأثیر قابل توجهی در پاسخ لرزه‌ای سازه خواهند داشت. برای تعیین بیشینه شتاب حرکت زمین بسته به میزان اهمیت سازه و خطرپذیری ساختگاه» دامنه مطالعات از حد توصیه‌های عمومی آیین‌نامه‌های ساختمانی تا نتایج مبتنی بر مطالعات تحلیل خطر ویژه ساختگاه متفاوت اختیار می‌شود. ۳-۱۳-۳۲-۳- سطوح خطر زمین لرزه در طراحی مبتنی بر عملکرد در طراحی مبتنی بر عملکردء سطوح خطر زمین‌لرزه در ارتباط با ترازهای عملکردی سازه فضاکار منظور خواهند گردید. تفسیر- تاکنون در کشورمان طراحی سازه‌ها و سازه‌های فضاکار احداث‌شده برای یک سطح خطر زمینلرزه مورد نظر بوده است. زمینرزه‌ها با مشخصه‌هایی که برای طراحی به‌کار گرفته می‌شده‌اند. به زلژله طراحی موسوماند و اتنظار ب این بوده که نمایشگر بزرگ‌ترین زمیلرزه‌ای بافند که به مبژان مدلل در عمر مفید سازه محتمللوفوع خواهد بود. به این ترتیب وفوع زمینلرزه با سطح خطر افزون‌ترء نامحتمل نبوده, بلکه احتمال وقوع آن اندک خواهد بود. احتمال وقوع زمین‌فرزه‌ای با مشخحصه‌های تعریف‌شده را یا به صورت احتمال تجاوز طی بازه زمانی معین مطرح می‌سازند با با دوره بارگشت معین مورد -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۱-۳-۱۳-۲-۳-طراحی مبتنی بر یک سطح خطر (زمین‌لرزهٌ طراحی) در اغلب آیین‌نامه‌های طراحی سازه‌ها استانداردهای عملکردی برای زلزلههٌ طراحی تک سطحی به شرح زیر در نظر گرفته شده‌اند: - مقاومت در برابر زمین‌لرزه کوچک تا متوسط باید در حد رژیم الاستیک پاسخ تأمین شود؛ بدون آنکه خسارت قابل ملاحظه‌ای بر سازه اعمال گردد. - در طراحی, شدت (یا بزرگا)ی زمین‌لرزه طراحی باید به میزان واقع گرایانه‌ای تخمین‌زده و به‌کار گرفته شود. - وقوع زمین‌لرزه شدید نباید منجر به فروریزی کل یا بخشی از سازه گردد و هرگاه مقدور گردد., خساراتی که محتمل‌الوقوع تفقسیر -استانداردهای عملکردی مذکور در فوق با این مفهوم و هدف در نظر گرفته شده‌اند که : 0 خسارت جانی به حدافل ممکن محدود گردد. ۵ سازه احتمال خسارت دیدگی داشته ولی احتمال فروریز یآن باید به میزان قابل قبولی ناچیز و تفریاً منتفی باشد. ۵ در مورد سازه‌های مهم و حیانی» به خدمت‌رسان یآنان خدشه‌ای وارد نگردد. ۵ در عمر مفید سازه, احتمال تجاوز سطح خطر زمینلرزه ا زآنچه در طراحی بهکار گرفته شده به میزان قابل قبولی اندک باشد. دیدگاه فوق تلویحاً اشاره براین فرض دارد که در طراحی میتی بر یک سطح خطر و تراز عملکردی تک سطحی مذکور در فوق, در تمامی سطوح خطر سطح خطر زمیزلرزه طراحی در آیین‌نامه شماره ۲۳۸۰۰ سعی در نتخمین طیف طراحی با احتمال نجاوز ۱۰ در پنجاه سال داشنته که مرنیط با وقوع ۲-۲-۱۲-۲-۳- طراحی مبتنی بر دو سطح خطر زمین‌لرزه در طراحی مبتنی بر دو سطح خطر زمین‌لرزه توصیه می‌شود از دیدگاه‌های مبتنی بر عملکرد تعریف‌شده سازه در دو سطح خطر در ترازهای بهره‌برداری و ایمنی بهره‌گیری شود. با توجه به تنوع سازه‌های فضاکار مشمول این ایین‌نامه؛ این ترازها به‌طور معمول باید بر اساس میزان اهمیت» عمر مفیده خطرپذیری ساختگاه و شرایط مورد نظر بهره‌برداری پس از وقوع زلزله تعیین گردند و لازم‌است مسوولین طراحی سازه» در هماهنگی و با تأیید کارفرما در ارتباط با ترازهای عملکردی سازهٌ فضاکار موردنظر در این زمینه تفسیر- در تجارب خسارات زلزله‌های اخیر عدم کفایت روش‌های میننی بر یک سطح خطر زمینلرزه طراحی به ثبوت رسیده است. لذا جایگزینی دیدگاه و فرایند تک سطحی با دیدگاه دو با چند سطحی ضروری به‌نظر می‌رسد. طراحی مبتمی بر عملکرد مورد انتظار تحت سطوح خطر متفاوت» با توجه به میزان اهمیت سازه فضاکار» روشی منطفی‌تر با قابلیت پاسخگویی مطلوب‌تر در ارتباط با اعنمادپذیری و در عین حال,» پاسخگوی نیازهای بهره‌برداران با رعایت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای مونر بر سازه ۶۱-۳ ۳-۱۲-۲۳ مشخصات زمین‌لرزه‌های طراحی ۱-۳-۱۳۲-۲-۳-کلیات در حالاتی که ویژگی‌های زمین‌لرزه محتمل در ساختگاه را بتوان براساس اطلاعات حاصل از زلزله‌های گذشته و دانسته‌هایی در زمینهٌ گسل‌های فعال, زلزله‌های واقع‌شده در اثر گسلش در مرز صفحات تکتونیکی,» ساختار زمین‌شناسی منطقهء شرایط خاک محلی, نگاشت‌های زمین‌لرزه‌های قبلی و نظایر آن تخمین زد» مشخصه‌های زمین‌لرزهٌ ویژهٌ ساختگاه را برای سازه‌های فضاکار مهم» که معمولا دارای عمر مفید قابل ملاحظه‌اند. باید تعیین نمود و این امر در هر دو سیستم طراحی تک‌سطحی و طراحی مبتنی بر عملکرد در دو سطح خطر برای سازه‌های مهم توصیه می‌شود. در صورتی که اطلاعات مقتضی در ارتباط با ریزپهنه‌بندی لرزه‌ای منطقهٌ دربرگیرنده ساختگاه در اختیار باشد» مشخصه‌های زمین‌لرزه ویژه ساختگاه را می‌توان با روش‌های ژئوفیزیکی و ژئوتکنیکی لرزه‌ای و بررسی ویژگی‌های ستون خاک از تراز بستر سنگی تا تراز پی تخمین زد. ۲-۳-۱۲-۲-۳- موْلفه‌های حر کت زمین در اغلب موارد کافی خواهد بود سه موْلفهٌ حرکت انتقالی زمین درنظر گرفته شوند. در تحلیل طیفی, سازه را می‌توان به‌طور جداگانه برای زمین‌لرزه‌های ناشی از موّلفه‌های طولی» عرضی و قائم زلزله تحلیل و آثار ترکیبی آن‌ها را به‌شرح مقرر در این آیین‌نامه درنظر گرفت. در حالت تحلیل خطی در بازه زمان یا در حالاتی که مدل ۶ موّلفه‌ای حرکت زمین یا آثار ناشی از تغییرات فضایی یا تحریک نامتجانس تکیه‌گاهی در دست مطالعه است» لازم‌است تحلیل به‌صورت همزمان تحت تأثیر این مجموعه موْلفه‌ها قرار داده شود. هر موْلفه حرکت زمین باید حداقل به یکی از روش‌های زیر کمی گردد: * تاریخچه زمانی تفسیر -آثار ناشی از زلزله را می‌توان از طریق یک فرایند گوسی تصادفی نیز توصیف کرد. در این حالت از طیف نمایی بهره‌گیری می‌شود. توصیف حرکت در این حالت باید به ترنیبی اتخاذ گردد که با طیف یاسخ ویژه ساختگاه همساز باشد. در چارچوب مطالعات به روش تاریخچه زمانی» مشخصه‌های حرکت زمین به دو صورت تعیین و در محاسیات به‌کار گرفته می‌شوند: الفی) ساب نگاست نولیدشده به روش‌های مصنوعی میشی بر دیدگاه‌های احنمال]ندیشانه ۳-۳-۱۳-۲-۳- مشخصات زمین‌لرزه در روش‌های مبتنی بر یک سطح خطر طیف‌های پاسخ طراحی استاندارد ۲۸۰۰ را می‌توان با توجه به ملزومات مندرج در بند ۸-۱-۵-۱-۳ در مطالعات تک‌سطحی برای طراحی به‌کار برد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۳-۳-۱۲-۲-۳- مشخصات زمین‌لرزه در دو سطح خطر در این دیدگاه دو سطح خطر به شرح زیر در نظر گرفته می‌شود: * زمین‌لرزهٌ محتمل‌الوقوع در طول دورهٌ بهره‌برداری (عمر مفید) سازه با بزرگای متوسط (سطح خطر۱)» ۰ زمین‌لرزهٌ محرب که احتمال وقوع آن در طول دوره بهره‌برداری اندک است (سطح خطر ۲). تفسیر- زمینلرزه در سطح خطر۳ آنگاه تحقق می‌پابد که پا گسلش در مرز صفحات تکتونیکی اتغاتی افتد (زلرله نوع ) پا گسلش در گسل‌های فرعی درون صفحات تکتونیکی در فواصل نسباً نزدیک با اثر حوزه نزدیک با ساختگاه (زمین لرزه نوع 11 پدید آید. از مشخصه‌های زمیزلرزه نوع ]۰ دامنه بزرگ و تعاد سیکل‌های نوسان قابل‌ملاحظه می‌باشد. زمین‌لرزه‌های نوع ]1[ اغلب دارای طول مدت کوناه وآثار محرب می‌باشد. ۵-۳-۱۲-۲-۳- طبقه‌بندی خاک و ضریب ساختگاه با توجه به اثر بزرگ‌نمایی حرکت زمین در تراز بستر سنگی از طریق خاک روی بستر تا تراز پی» که تابع شدت حرکت زمین در ۲/۰۰ طبقه‌بندی شده‌اند. در غیاب مطالعات تحلیل خطر ویزه ساختگاه و در مراحل آغازین مطالعات.» می‌توان سطح خطر عمومی زمین‌لرزه ساختگاه را به صورت حاصل‌ضرب ضریب بازتاب خاک» در بیشینه شتاب زمین‌لرزه در تراز بستر سنگی» در نظر گرفت. در ۶-۳-۱۲-۲-۳- سطوح خطر زمین‌لرزه در این آیین‌نامه در این آیین‌نامه دو سطح خطر زمین‌لرزه شامل زمین‌لرزه در سطح بهره‌برداری و زمین‌لرزه در سطح ایمنی ملاک مطالعات خواهند بود. مشخصه‌های زلزله در هریک از دو سطح خطر مزبور و ترازهای عملکردی متناظر با آن‌ها باید با توجه به عواملی از قبیل عدم وجود اطلاعات مکفی در ارتباط با مشخصه‌های زلزله در دو سطح خطر مزبور و عدم در اختیاربودن فرصت یا امکانات کافی برای انجام مطالعات تحلیل‌خطر ویژه ساختگاه» صرفا مشروط به تأیید کارفرماء روش تک‌سطحی مبتنی بر زلزله در سطح خطر طراحی با دور بازگشت ۴۷۵ سال برای سازه‌های فضاکار با عمر مفید متناظر با گروه عمر مفید ۳ مطابق با جدول ۱-۲ قابل کاربرد ۷-۳-۱۲-۲-۳- تیه مشخصه‌های زمین‌لرزه ویژهٌ ساختگاه در این آیین‌نامه روش تخمین مشخصه‌های زمین‌لرزهٌ ویژه ساختگاه محدود نگردیده است و با بهره‌گیری از داده‌های ثبت‌شدهٌ حرکت زمین و به کارگیری راه کارهای مناسب مانند استفاده از روابط کاهندگی سازگار با شرایط منطقه‌ای و محلی و به کار گیری روش‌های نظری یا نیمه‌تجربی برای شبیه‌سازی حرکت زمین» می‌توان به تخمین قابل‌قبولی از مشخصه‌های حرکت زمین دست -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کنش‌ها و بارهای مور بر سازه ۶۳۳ یافت و آثار زلزله را در هماهنگی با ویژگی‌های مسیر سیر امواج ناشی از گسلش در محاسبات به‌کار برد. چارچوب و نتایج این مطالعات باید به تأیید کارفرما رسانده شود. ۸-۳-۱۳-۲-۳- تهیه طیف‌های پاسخ و یا تاریخچه‌های زمانی حرکت زمین ویژه ساختگاه در هر یک از موارد زیر» در سطح کشوری تهیه طیف‌های پاسخ و یا تاریخچه‌های زمانی حرکت زمین ویژه ساختگاه الزامی است: - سازه‌های طبقه‌بندی‌شده در رده سازه‌های فضاکار مهم - سازه‌های فضاکار واقع در فاصله ۲/۵ کیلومتر از گسل شناسایی شده فعال, - سازه‌های واقع بر خاک‌های مسأله‌دار در مناطق با خطرپذیری لرزه‌ای زیاد و خیلی‌زیاد (مطابق طبه‌بندی آیین‌نامه ۳/۰۰ 4 - مواردی که کارفرما یا مدیر طرح مقرر می‌دارد که غیر از موارد فوقی شامل مواردی است که مطالعات ریزپهنه‌بندی نْوتکنیکی لرزه‌ای برای منطقه به‌عمل نیامده, پا طیف‌های پاسخ مرتیط در دو سطح خطر مورد نظر برای منطقه موجود نیستء با در نظر نیست از فرضیات ساده‌شده برای دسنیابی به طیف‌های طرح در دو سطح خطر مورد نظر به مدد طیف‌های موجود یکنواخت ارایه‌شده در سطح کشوری با منطقه بهره‌برداری شود و با دفت افزون‌تری مورد نظ ر کارفرما مطالعات ویژه ساختگاه باید شامل شناسایی منابع و موقعیت چشمه‌های لرزه‌زاء مکانیسم محتمل گسلش و به‌کارگیری روابط کاهندگی متناسب با شرایط موجود و شناسایی و تحلیل پاسخ دینامیکی خاک ساختگاه باشد. در مطالعات احتمال‌اندیشانه (شایدی)» منابع عدم قطعیت باید مورد توجه قرار داده شوند و از جمله لازم است آثار عدم قطعیت در موقعیت منابع چشمه‌های لرزه‌زاء طول و عمق و هندسهٌ گسل, بزرگای بیشینهٌ زمین‌لرزه» دورهٌ بازگشت و روابط کاهندگی حاکم مورد مطالعه قرارداده شوند. باید در گزارش مربوطه ارایه و توسط کارفرما بررسی گردد. بدون تأیید کارفرماء به کارگیری نتایج حاصله مجاز نمی‌باشد. فعال, باید آثار ناشی از حرکت‌های متزاید رمین در جهات متفاوت و ید ویژه متعامد بر مسیر گسلش. برای سازه‌های با پریود ارتعاش آزاد اساسی متجاوز بر ۰/۵ثانیه» مورد بررسی قرار داده شوند. همجنین در صورت احتمال وقوع انشعاب شکست به سمت ساختگاه نیز باید این مطالعات برای سازه‌های فضاکار با پریود ارتعاش مذکور در فوق به عمل آید. ۹-۳-۱۳-۲-۳- طیف پاسخ مرتبط با مولفه قائم حرکت زمین نسبت مقادیر طیف پاسخ مرتبط با مولفه قائم حرکت زمین به موّلفه افقی» تابع شرایط تکتونیکی» وضعیت توپوگرافی» نوع بدنه بستر سنگی و خاک منطقه» بزرگای زلزله, فاصله مرکز سطحی زمین‌لرزه از ساختگاه و زاویه بین محور قائم گذرنده از کانون و خط متصل کنندهٌ کانون زمین‌لرزه به ساختگاه و پریود ارتعاش سازه فضاکار می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار تفسیر - در ارتباط با نسبت مقادیر طیف پاسخ مرتبط با موْلفه قائم زمینگرزه به مولفه افققی تجارب حاصل از زمینگرزه‌های گُذشسته حاکی از آن بوده است که توصیه‌های رایج در زمینه اتخاذ کسر ۰ برابر مشخصه‌های مولع افققی؛ برای پریودهای طولانی محافظه‌کارانه و برای پریودهای کوتاه در جهت عدم اطمینان بوده است و در نواحی متأثر از حوزهٌ نزدیک زلزله, نسبت‌های مقادیر طیفی ملفه قائم به افقی به‌میزان متجاوز بر یک نیز برای پریودهای کوتاهتر از توصیه می‌شود برای سازه‌های فضاکار با پریود ارتعاش ۰/۲ثانیه و فراترء از نسبت استفاده شود؛ مگر آنکه مطالعات تحلیل خطر متقنی صورت پذیرفته و مقادیر کوچک‌تری را آرایه دهند. در هر حال این نسبت را نباید از ۰/۵ کوچک‌تر اختیار نمود. در مورد سازه‌های فضاکار با پریود ارتعاش کوچک‌تر از ۰/۲ ثانیه در حوزه نزدیک» باید مطالعات تحلیل خطر به منظور تهیه طیف پاسخ مرتبط با موّلفه قائم حرکت زمین به عمل آید. در مواردی که اثر موْلفه قائم حرکت زمین حایز اهمیت است (شامل سازه‌های فضاکار واقع در حوزهٌ نردیک گسلش, سازه‌های فضاکار دارای طول دهانه‌های قابل ملاحظه در دو امتداد متعامد و سازه‌های فضاکار متکی بر پایه‌ها و تکیه‌گاه‌های فولادی مستعد زمین» شامل موْلفه قائمء به عمل آید. ۱۰-۳۲-۱۲-۲-۳- میزان اهمیت سازه فضاکار در این آیین‌نامه طبقه‌بندی سازه‌های فضاکار از دیدگاه اهمیت شامل دو گروه سازه‌های فضاکار معمولی (منعارف) و سازه‌های فضاکار مهم می‌باشد. سازه‌های فضاکار مهم در ارتباط با مواردی از قبیل ضرورت بهره‌برداری بلاوقفه یا تعداد افرادی که در بازه زمانی قابل ملاحظه در خود جای می‌دهند یا نوع تحهیزات و موادی که در برمی‌گیرند و یا اهمیت نمادین و عمر مفید مورد نظرء از سازه‌های فضاکار متعارف متمایز می‌گردند. ۴-۱۲-۲۳ بارگذاری و تحلیل آثار ناشی از زلزله با توجه به عناصر گوناگون عدم قطعیت در تعیین ویژگی‌های زمین‌لرزه» آثار ناشی از زلزله را نیز علی‌القاعده باید از دیدگاه احتمال‌اندیشانه (شایدی) مورد بررسی قرار داد؛ ولی با توجه به پیچیدگی‌های تحلیل دینامیکی غیرخطی احتمال‌اندیشانه سازه‌های فضاکارء به طور معمول از روش‌های تعبینی (بایدی) بهره‌گیری می‌شود. براساس ویژگی‌های سازه و نوع و میزان اهمیت آثار ناشی از زلزله بر سازهٌ فضاکار مورد نظرء روش‌های تحلیل و نوع بارگذاری از یکدیگر قابل تفکیک نیستند و از روش‌های ساده‌تر تا شیوه‌های پیشرفته‌تر به شرح زیر دسته‌بندی می‌شوند. ۱-۴-۱۳-۲-۳- روش استاتیکی معادل در این روش برای مقاصد طراحی» پاسخ ناشی از اثر دینامیکی زمین‌لرزه با رفتار استاتیکی سیستم تحت تأثیر مجموعه‌ای از بارهای استاتیکی معادل در امتداد افقی تقریب زده می‌شود. این روش برای سازه‌های فضاکار متعارف دارای انتظام هندسی در پلان و ارتفاع متشکل از سقف‌های شبکه‌ای تخت تک‌لایه و چندلایه, در حالاتی که فاصله مرکز جرم و سختی در آنان ناچیز بوده و دارای پایه‌های با سختی همسان و دهانه‌های مجاور با طول دهانه‌های یکسان یا نزدیک به یکدیگر باشند و در عین حال» جرم سازه و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای موثر بر سازه ۶۵-۳ کف‌سازی قابل ملاحظه نباشد. نتایج قانع‌کننده‌ای برای تخمین برش پایه‌ها و سیستم‌های تکیه‌گاهی مهاربندی شدهٌ سقف‌های فضاکارء به‌دست می‌دهد. در هر حال, احتمال بروز کمانش و سایر گونه‌های خرابی و شکست اعضای سازه فضاکارء اتصالات و پایه‌ها را در اثر موّلفه قائم زمین‌لرزه به ویژه در حوزه نزدیک گسلش نباید از نظر دور داشت. بنابراین بهره‌گیری از این روش برای مقاصد مذکور در فوق و صرفاً برای طراحی پایه‌ها و اعضای مهاربندی سازه‌های منتظم مشروحه فوق به طور معمول کفایت می‌نماید؛ ولی برای طراحی سازه فضاکار شبکه‌ای سقف همین سازه‌ها نیز کافی تلقی نمی‌شود. تفسیر - در مورد سازه‌های فضاکار تخت منکی بر پایه‌ها و سنون‌های مهاربندی‌شده با هندسه ساده, در صورت ارضای شرایط مذکور در فوق تحلیل به روش استاتیکی معادل در طراحی اولیه پایه‌ها و اعضصای مهاربندی نگهدارنده سازه فضاکار مزبور قابل کاربرد است. باید توجه داست که اثر موْلفه قائم زمین لرزه, که با این روش مورد بررسی قرار داده نمی‌شود. در مورد بسیاری از سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه به‌طور معمول قابل ملاحظه بوده و بنابراین که در بندهای زیر تشریح خواهند شد. در طراحی تفصیلی بهره‌گیری به‌عمل آید. با نوجه به عدم قطعیت در ارتباط با تحریکات محنمل ناشی از زمین‌فرزه در سطوح خطر متفاوت مورد نظر (متاظر با دوره بازگشت متاسب با عمر مفیدء میزان اهمیت و اغلب کوشش بر این است که تا حدامکان از روش‌های ساده‌سازی شده‌ای که با رفتار سازه سازگاری داشته باشند, بهره‌گیری شود. از جمله در روش اعمال بار معادل استاتیکی ناشسی از کش‌های لرزه‌ای» سعی می‌شود کنش‌های دینامیکی ناشی از زلزله با کنش‌های استانیکی به صورت پارهای معادل شبیه‌سازی شوند. کاربرد روش شبه استاتیکی (استاتیکی مستعار) به شرح مورد اشاره. صرق برای سازه‌های ساده و مننظم در آیین‌نامه‌های ساختمانی» مجاز دانسنته شده است. در مورد سازه‌های فضاکاری که دارای پیچیدگی‌هایی از نظر فرم هندسی و نحوه نوزیع جرم ویا سختی باشند.ء لازم‌است در مورد سازه‌های فضاکار شبکه‌ای تخت مستقر بر مجموعه‌ای از ستون‌ها با با بدون مهاربندی یا دیوار برشی)» در حال یکه ساره دارای تقارن هندسی بوده و مرکز جرم و سختی تفریباً بر یکدیگر منطبق باشند و در صورت یکه صرفاً اثر تک مولفه‌ای زمینلرزه در راستای افقی مورد نظر باشد. با توجه به آنکه سازه‌های فضاکار شبکه‌ای مورد استفاده در پوشس بام و سفف‌ها اغلب در درون صفحه خود دارای صلبیت قابل ملاحظه بوده و قابلیت عملکرد به‌صورت دیافراگم صلب افقی را خواهند داشت. محدودیت در کاربرد روش استانیکی معادل براساس روش‌های ارایه‌شده در آیین نامه‌های ساختمانی با توجه به وابستگی ننایج به رفتار مجموعه سازه تکیه‌گاهی (شامل ستون‌هاء با پا بدون مهاربندی پا دیوار برضشی). همانند سایر گونه‌های سازه‌های ساختمانی خواهد بود. با این‌همه طراح باید در ارتباط با ضرورت بررسی آثار ناشی از مولفه قائم زمین‌فرزه. که به‌ویژه در سازه‌های فضاکار مشمول این آیین‌نامه حایز اهمیت‌ند» بررسی‌های لازم را به‌عمل آورد. ۲-۴۳-۱۲-۲-۳- روش تحلیل طیفی ۱-۲-۳-۱۲-۲-۳- تحلیل طیفی تک مودی در مورد سازه‌های فضاکار شبکه‌ای تخت منتظم پوشش بام مستقر بر سازهٌ تکیه‌گاهی منتظمء برای بررسی اولیه اثر تک‌موّلفه‌ای زمین‌لرزه در راستای افقیء ساده ترین روش دینامیکی تحلیل طیفی تک‌مودی (شبیه‌سازی سیستم به سیستم با یک درجه آزادی انتقالی افقی) خواهد بود؛ ولی با توجه به رفتار مسلط سه بعدی سازه‌های فضاکار شبکه‌ای در انواع و دیسه‌های گوناگون» به طور معمول تعداد قابل‌ملاحظه‌ای از مودها دارای مشار کت مودی قابل اعتنا خواهند بود و لذا تحلیل تک مودی صرفاً برای تخمین نیروهای برشی پایه سازه تکیه‌گاهی در امتداد افقی قابل کاربرد خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۲-۲-۴-۱۲-۲-۳- تحلیل طیفی چند مودی در مورد سازه‌های فضاکار شبکه‌ای که به‌طور معمول یب دلیل رفتار سه‌بعدی در پاسخ دینامیکی آن‌ها مودهای متفاوت و متعددی بنابراین» در اینجا توصیه می‌شود به عنوان ملزومات حداقل در طراحی سازه‌های فضاکار شبکه‌ای از روش تحلیل دینامیکی طیفی چند مودی بهره‌گیری شود. تعداد حداقل مودهایی که در چنین تحلیلی ملحوظ می‌گردند. باید به‌میزانی باشد که حداقل ۹۰/ میزان مشار کت مودها را شامل گردند. ۳-۲-۴-۱۲-۲-۳- تر کیب آثار موْلفه‌های انتقالی زلزله در مواردی که رفتار غیرخطی دینامیکی سیستم سازه فضاکار مسلط تلقی نگردد. می‌توان اثر مولفه قائم ناشی از زلزله راء از طریق تحلیل طیفی در نظر گرفت. در تحلیل طیفی؛ مجاز است ترکیب آثار موْلفه‌های متعامد را در سه امتداد حرکتی به صورت ۸۱۰۰ در امتداد مورد نظر اصلی در ترکیب با آثار ۳۰ و ۸۳۰ موْلفه‌های متعامد بر امتداد اصلی ملحوظ نمود. ۴-۲-۴-۱۲-۲-۳- آثار اندرکنش خاک - سازه آورد. چنین مطالعاتی شامل مدل‌سازی واقع گرایانه خاک - شالوده و سازه به قصد منظورداشتن این آثار در تحلیل طیفی خواهد بود. ۵-۲-۴-۱۲-۲-۳- اثر تحریک نامتجانس تکیه‌گاه‌ها در مواردی که به دلیل ابعاد قابل ملاحظهٌ دهانه‌ها و فواصل تکیه‌گاه‌های سازه یا تغییرات شرایط خاک زیر پی‌های پایه‌ها و حالت, سناریوهای محتمل آزادشدن انرژی ناشی از زلزله با توجه به موقعیت منبع آزادشدن انرژی,» نوع ساز و کار گسلش و شیوهٌ انتشار امواج و همجنین آثار تأخیرات فاز در حرکت خاک زیر پی و تحریک تکیه‌گاه‌ها باید در تحلیل منظور گردد. تفسیر -به‌ویژه در مورد سازه‌های فضاکار پوشش فضاهای وسیع پی‌ها و تکیدگاه‌ها نحریکات نامتجانس ناشی از اختلاف فاز در نحریک شالوده‌ها را در اثر نوزیع فضایی هندسی شالوده‌ها و نحوه انتشار امواج ناشی از زلزله تجربه خواهند کرد. این تحریکات به‌طور کلی در سه امنداد متمامد (دو امتداد اققی و امتداد قائم) بسته به نحوه جهت انتشار امواج؛ ویژگی‌های زئوتکنیکی لرزه‌ای ساختگاه, نوپوگرافی محل, هندسه استقرار شالوده‌ها و فواصل آن‌ها و آثار اندرکلش خاک - پی - سازه می‌تواند حایز چنان اهمینی باشد که یاسخ کاملاً متفاوتی را در مقایسه با نحریکات هم فاز ایجاب نماید. در عین حال, اختلاف تغییرمکان‌های تکیه‌گاه‌ها در چنین حالاتی تابع زمان خواهند بود. در مورد سازه‌های فضاکار» هرگاه شرایط زیر برقرار باشد.ء لازم است اثر تحریک نامنجانس تکیه‌گاهی به‌کار گرفته شود: ناپیوستگی از دیدگاه‌های زمین‌شناسی, آثار توپوگرافیک مور بر رفتار سازه» ۵ سازه‌های فضاکار با دهانه‌های نسباً بزرگ. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای موْثر بر سازه ۶۷-۳ ۳-۴-۱۳-۲-۳- روش تحلیل تاریخجه زمانی الاستیک این روش در رژیم رفتار خطی سیستم برای سازه‌های منظم و نامنظم قابل کاربرد می‌باشد. در این روش باید حداقل ۳ و مرجحاً ۷ مجموعه متمایز تاریخچه زمانی شتاب برای ساختگاه سازه تهیه یا همساز با ویژگی‌های لرزه‌خیزی, لرزهٌ زمین‌ساختی و زئوتکنیک لرزه‌ای ساختگاه - در تطابق با ساز و کار گسلش محتمل و شرایط توپوگرافیک و نوع خاک - اختیار گردند. بنابراین حداقل ۳ و مرجحاً ۷ تحلیل دینامیکی تاریخچه زمانی باید برای مدل سازه فضاکار صورت گیرد. هر مجموعه تاریخچه زمانی شتاب حرکت زمین باید مشتمل بر ۳ موّلفه حرکت انتقالی زمین باشد. در حالتی‌ که تحلیل برای ۳ تاریخچه زمانی سازگار با ویژگی‌های ژئوتکنیکی لرزه‌ای ساختگاه صورت گیردء پاسخ بیشینه هر کمیت تقاضای مورد نظر باید از مجموعه این سه تحلیل استخراج و برای طراحی به‌کار برده شود. در صورتی‌که تحلیل برای حداقل ۷ مجموعه تاریخچه زمانی حرکت زمین صورت گیرد. استفاده از میانگین مقادیر پاسخ کمیت مورد نظر حاصل از ۷ تحلیل مزبور برای پاسخ کمیت مورد نظر در صورت عدم دسترسی به مشخصه‌های تاریخچه زمانی حرکت زمین ویژه ساختگاه می‌توان با استفاده از طیف طرح ویژه ساختگاه, تاریخچه‌های زمانی شتاب حرکت زمین را به صورت مصنوعی تولید نمود. پاسخ حاصله از موّلفه‌های متعامد زلزله باید به‌طور مستقیم از طریق اعمال همزمان موّلفه‌های متعامد تاریخچه زمانی نگاشت‌های زمین لرزه‌های مورد نظر ملحوظ گردد. ۴-۴-۱۳-۲-۳- روش تحلیل استاتیکی غیر خطی تحلیل استاتیکی غیرخطی (تک‌آهنگ) به منظور تعیین ظرفیت تغییرمکانی و الگو و شیوهٌ رفتار غیرخطی مجموعهٌ سازه فضاکار به کاربرده‌می‌شود. بارگذاری در این حالت تحت کنترل تغییرمکان و معمولاً با اعمال تغییرمکان افزاینده به صورت همساز با یکی از بردارهای مشخصه متناظر با یکی از مودهای اساسی سازه صورت می‌گیرد. ۵-۳-۱۲-۲-۳- روش تحلیل دینامیکی تاریخچه زمانی غیرخطی تحلیل تقاضای لرزه‌ای مجموعه, زیرمجموعه‌هاء اعضا و اجزای سازه از طریق تحلیل دینامیکی غیرخطی سازه با بهره‌گیری از چند تاریخچه زمانی موجود حرکت زمین و تا حد ممکن سازگار با شرایط منطقه‌ای و ساختگاهی یا میانگین‌گیری آنها تعیین می‌گردد. ظرفیت اعضا باید در مدل تحلیل غیرخطی سازه ملحوظ گردیده و بر آن اساس تقاضای نیرویی و تغییرمکانی محاسبه گردد. این روش برای سازه‌های نامنظم با هندسه پیچیده و برای سازه‌هایی که مجهز به ادوات میراگر بوده یا رفتار غیرخطی از دیدگاه مصالح و یا هندسی از خود بروز می‌دهند. توصیه می‌گردد. تحلیل براساس ویژگی‌های تاریخچه زمانی حرکت زمین صورت می‌گیرد. پاسخ مورد نظر در طراحی عبارت است از بیشینه مقادیر حاصل از اعمال مرجحاً ۷ (حداقل برای سازه‌های مهم) و حداقل ۳ تاریخچه زمانی با شرایط و ویژگی‌های قابل تطبیق با -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸-۳ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار پاسخ ناشی از موّلفه‌های متعامد زمین‌لرزه باید به‌طور مستقیم از طریق اعمال همزمان موّلفه‌های متعامد تاریخچه زمانی نگاشت‌های زمین‌لرزه‌های مورد نظر ملحوظ گردد. ۶-۴-۱۲۲۳ روش ار تعاشات تصادفی در این روش تاریخجه زمانی مصنئوعی براساس دیدگاه‌های احتمال‌اندیشانه و مبانی نظری ارتعاشات تصادفی تعیین و9 سازه به روش تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی احتمال‌اندیشانه تحلیل می‌گردد. ۳-۳- ترکیب بارها شیوه‌های ترکیب بارها و کنش‌های گوناگون موّْثرء در چارچوب احتمال وقوع آثار ترکیبی آنان» به قصد ارضای شرایط ایمنی و اهداف عملکردی تعیین می‌گردد. ضرایب پاره‌ای ترکیب انواع بارهای با احتمال وقوع همزمان باید از طریق روش‌های آماری سازه‌های فضاکار معمولاً تحت تأثیر حالات بارگذاری متنوعی در طول عمر مفید خود قرار می‌گیرند. کنش‌های مور را می‌توان به صورت زیر طبقه‌بندی کرد: بارها ‏ | بارمرده ار زنده, آثار ناشی ان ضربهء رانش خاک, فشار مایعات, آثار ناشی از انفجاره سا ضرایب پاره‌ای بارها به نحوی که در فصل چهارم این آیین‌نامه ارایه گردیده‌اند با ملحوظداشتن این واقعیت تعیین شده‌اند که احتمال یک از آثار بارهاء با ضریبی که به نحو احتمال‌اندیشانه میزان مشارکت همزمان آن بار را در نتایج کلی بیان می‌دارد. وزن داده می‌شود. به طور کلی» احتمال اعمال همزمان ترکیبی از دو منشأً اعمال بار مستقل از یکدیگر بر سازه کوچک‌تر از احتمال اعمال هر یک از آن دو عامل به صورت جداگانه می‌باشد. معذلک. خواص آماری هر یک از بارها و کنش‌هاء باید مورد بررسی قرار داده شود. یکی از روش‌های رایج ترکیب بارها عبارت است از تخصیص ضرایب احتمالی پاره‌ای برای هریک از کنش‌های متنوع موْْر. همچنین نحوه پاسخ سازه به نوع به‌خصوصی از بارها یا ترکیب بارها نیز به همین میزان حایز اهمیت است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم : کش‌ها و بارهای موْثر بر سازه ۶۹-۳ در طراحی بهه روش حاللات حدی. این امر به‌این گونه ملحوظ می‌گردد که هرگاه سازه‌ای تحت تأثیر دو نوع بارگذاری متفاوت قرارگیرد»ء که هر یک به طور مستقل دارای احتمال وقوع (0م)۳]/ و (۳)0] باشند.ء احتمال اعمال همزمان این دو بار عبارت خواهد بود از: (۳)0 . زن)2 <رم .۲0 سطح خطر در تراز ایمنی» با اختیار دوره بازگشت طولانی‌تر و احتمال وقوع کمتر طی عمر مفید سازه» از سطح خطر در تراز بهره‌برداری متمایز می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ طراحی مجمصوعه ساره فضاکار -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳-۳ ۱-۳- کلیات ۱-۱-۴- تعریف طراحی سازهٌ فضاکار شبکه‌ای فولادی» فرآیند پی در پی گزینش فرم سازه‌ای» اندازه‌هاء شرایط مرزی» مصالح» نوع اعضا و اجزاء شیوهٌ هم‌بندی» نوع پوشانه‌ها و اجزای غیرسازه‌ای» شیوهٌ ساخت» بافت, نصب و دیگر موارد. و مطالعه رفتار هرگزینه در برابر کنش‌ها با توجه به معیارهای پذیرش و همچنین بررسی سازگاری آن با نیازهای عملکردی مورد نظر و جنبه‌های مدیریت نگهداری در دورهٌ بهره‌برداری می‌باشد. در هر مرحله از این فراینده مقایسه فنی و اقتصادی گزینه‌ها منجر به حذف برخی از گزینه‌ها و اصلاح برخی دیگر جهت تکرار روند مطالعاتی می‌باشد. تا برای هریک از گزینه‌هاء همگرایی مکفی تأمین‌شده و بررسی‌های فنی و اقتصادی اثبات نماید که گزینه نهایی(گزینهُ برتر) پاسخگوی بهینه تمامی معیارها خواهد بود. بنابراین بخشی از این فرآیند شامل گزینش و بخش دیگر» شامل محاسبات و بررسی‌های عددی می‌باشد. با توجه به آنکه برای دستیابی به طرح بهینه لازم است تمامی گزینه‌های ذیربط مورد بررسی قرار گیرند و با توجه به تعدٌد گزینه‌های در خور مطالعه در طراحی یک سازه فضاکارء در اغلب موارد یافتن گزینه بهینه را علیرغم در اختیار بودن رایانه‌های توانمندء نباید امری ساده تلقی کرد. تسیر به‌طور معمول در مراحل اولیه طراحی سازه‌های فضاکار» گزینه‌های منطفی توسط مهندسان مجرب تعیین و تعریف می‌شوند. نقش مهندس مجرب آن خواهد بود که احتمال از قلم افتادن گزینه‌های مطلوب تا جای ممکن کاهش یبد و در عین خال, زمان به بیهودگی صرف مطلعه گزینه‌های نامطلوب نگردد. پس از تعریف گزینه‌هاء بررسی و مقایسه آنها آغاز می‌شود و در طی مراحل بررسی که به ترتیب با افزایش دقت همراه است. از تعداد آنها کاسته می‌شود تا گزینه مطلوب به‌دست آید. گزارش در برگیرندهٌ مطالعات این مرحله باید نمایشگر منطق و شیوهٌ انتخاب گزینه‌های مطالعه‌شده و معیارها و نحو انتخاب گزینهٌ برتر با ارایهُ استدلال‌ها قانع‌کننده باشد. در صورت تأیید کیفیت» کمیت و صحت مطالعات از سوی مرجع ذیصلاح از این پس» مراحل طراحی تفصیلی گزینهٌ برتر دنبال خواهد گردید. در این فصل با توجه به دامنه شمول این آیین‌نامه, ابتدا به معرفی سیستم‌های سازه‌های فضاکار مبادرت‌شده و سپس با بررسی شیوه‌های ساخت و بافت و نصبء رهنمودهای لازم برای طراحی گزینه‌های سازه فضاکار به قصد ارضای نیازهای طرح ارایه خواهد شد. مجموعههٌ فرایندهای مطالعاتی به شرح مندرج در فصل‌های چهارم تا ششم این آیین‌نامه» حاوی روش‌های طراحی مفهومی مجموعهٌ سازهٌ فضاکار و همچنین روش‌های مدل‌سازی و تحلیل و طراحی اولیه و تفصیلی این سازه‌ها خواهند بود. تقفسیر - مجموعه وسیعی از انواع فرم‌های سازه‌های فضاکار در پیوست( این آیین‌نامه معرفی شده‌اند. همچنین برنامهٌ فرمیین را می‌توان به عنوان ابزاری برای فرم‌یابی. فرم‌سازی و تهیه داده‌های مورد نیاز تحلیل در فرایند طراحی مجموعه سازه فضاکار به خدمت گرفت. ۳۲-۱-۳۴ سازه‌های فضاکار شبکه‌ای سازه‌های فضاکار شبکه‌ای دارای آنواع فراوان‌اند که در بندهای ۱-۲-۱-۴ تا ۱۰-۲-۱-۴تشریح شده‌اند. نمونه‌هایی از این سازه‌ها در بیوست (۱- الف) این آیین‌نامه نشان داده شده‌اند. همجنین پیوست (۱- ب) آیین‌نامه دربرگیرندهٌ برنامه‌های رایانه‌ای برای ایجاد همه سازه‌های پیوست (۱- الف) می‌باشد. این برنامه‌ها در محیط نرم‌افزار فرمین نوشته شده‌اند. در ضمن منابع و مراجع لازم برای توضیح روش فرمول‌بندی چنین برنامه‌هایی در پیوست (۱- ب) آرایه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۱-۲-۱-۴ شبکه‌های تک‌لایه (تخت) شبکهٌ تک‌لایه از مجموعه‌ای از اعضایی تشکیل شده که محورهایشان در یک صفحه قرار دارند و به صورت صلب به هم متصل شده‌اند. نمونه‌هایی از شبکه‌های تک‌لایه در شکل‌های شماره ۱ تا ۲۶ پیوست (۱- الف) نشان داده شده است. ۲-۲-۱-۴ شبکه‌های دولایه و چندلایه (تخت) شبکهٌ دولایه از زیر مجموعه‌های ذیل تشکیل شده است: - یک لایه بالایی با اعضای متصل به هم - یک لایه پایینی با اعضای متصل به هم و - اعضای جان که لایه بالایی و پایینی را به هم متصل می‌کنند. شبکه‌های دولایه اغلب در حالت افقی طرح و اجرا می‌شوند» ولی می‌توان آنها را با هر درجه تمایلی نسبت به سطح افقی نیز طرح و اجرا نمود. نمونه‌هایی از شبکه‌های دولایه در شکل‌های شماره ۳۷ تا ۶۵ پیوست (۱- الف) نشان داده شده است. در این شکل‌هاء لایه بالا با خط کلفت‌تر و لایه پایین و جان با خط نازک‌تر نشان داده شده‌اند. شبکه‌های چندلایه دارای بیش از دولایه می‌باشند. این شبکه‌ها از نظر ساختاری مانند شبکه‌های دولایه می‌باشند و لایه‌های این شبکه‌ها نیز توسط اعضای جان به یکدیگر متصل شده‌اند. همچنین ممکن است شبکه‌ای در قسمت‌هایی دارای دولایه بوده و در قسمت‌های دیگر از بیش از دولایه تشکیل شده باشد. ۳-۲-۱-۳ جلیک‌های شبکه‌ای چلیک شبکه‌ای از مجموعه اعضایی تشکیل‌شده که در یک‌لایه. دولایه و یا چندلایه پوششی دالان‌گونه ایجاد می‌کنند. چلیک می‌تواند استوانه‌ای» چنبره‌ای» زین‌اسبی و یا خمره‌ای باشد. نمونه‌هایی از انواع چلیک‌ها در شکل‌های شماره ۶۶ ۹۰۱ پیوست (۱- الف) نشان داده شده‌اند. ۳-۲-۱-۳ گنبدهای شبکه‌ای گنبد شبکه‌ای از مجموعه اعضایی در یک‌لایه. دولایه و یا چندلایه که پوششی کوز ایحاد می‌کنند» تشکیل شده است. گنبدها دارای انواع فراوانی هستند مانند: - گنبد دنده‌ای - گنید اشودلر - گنبد پیازی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۵2۳ - گنبد فرازشی - گنبد زئودزریک بیضوی» تخم‌مرغ‌گونه. چندبری و به صورت‌های دیگر باشد. ۳۲-۱-۳۴ ۵- سهلوی‌های شبکه‌ای واژه سهلوی مخفف "سهمی‌گون هذلولوی" می‌باشد. سهلوی شبکه‌ای از مجموعه اعضایی در یک‌لایه دولایه و یا چندلایه که پوششی زین‌اسب‌گونه ایحاد می‌کنند. تشکیل شده است. نمونه‌هایی از انواع سهلوی‌ها در شکل‌های شماره ۱۶۶ تا ۱۶۸ پیوست (۱- الف) نشان داده شده‌اند. از ترکیب سهلوی‌ها سازه‌های فراوانی را می‌توان ایجاد نمود که نمونه‌هایی از آنها در شکل‌های ۱۶۹ تا ۳ پیوست (۱- الف) نشان داده شده است. همجنین گنبدهای گل ختمی نشان داده شده در شکل‌های ۱۲۴ تا ۱۳۹ پیوست (۱- الف)» از پاره‌های سهلوی ایجاد شده است. ۶-۲-۱-۳ هرم‌های سبکه‌ای هرم شبکه‌ای از محموعه اعضایی در یک‌لایه. دولایه و یا چندلایه تشکیل‌شده که به حالت هرم شکل گرفته‌اند. قاعده این هرم می‌تواند مثلثی» چهاربری و یا چندبری باشد. نمونه‌هایی از هرم‌های شبکه‌ای در شکل‌های شماره ۱۷۴ تا ۱۸۳ پیوست (۱الف) نشان داده شده است. ۷-۲-۱-۴- برج‌های ۲ شبکه‌ای برج شبکه‌ای از محموعه اعضایی در یک‌لایه, دولایه و یا چندلایه تشکیل‌شده که به‌حالتی برج‌گونه شکل گرفته‌اند. نمونه‌هایی از برج‌های شبکه‌ای در شکل‌های شماره ۱۹۳ تا ۱۹۷ پیوست (۱الف) نشان داده شده‌اند. ۸-۲-۱-۴ - سازه‌های فضاکار تاشو سازهٌ فضاکار تاشو از محموعهٌ اعضا و اتصالاتی تشکیل شده‌است که قابلیت تاشدن و بازشدن دارند. نمونه‌هایی از چنین سازه‌هایی در شکل‌های شماره ۸ با ۲۰۰ پیوست )۱ الف) نشان داده شده‌اند. ۹-۲-۱-۳۴- سازه‌های فضاکار ۲ شبکه‌ای مرکب سازهٌ فضاکار شبکه‌ای مرکب از ترکیب دو یا چند سازهٌ فضاکار از یک نوع و یا آنواع متفاوت شبکه‌ای تشکیل می‌شود. پیوست )۱ الف) نمایش داده شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۱۰-۲-۱-۴- سازه‌های فضاکار شبکه‌ای با شکل آزاد سازهٌ فضاکار شبکه‌ای با شکل آزاد از مجموعهٌ اعضایی تشکیل شده است که به‌صورتی نامنظم شکل یافته‌اند. چنین سازه‌ای می‌تواند با تغییر و یا ترکیب شکل‌های متعارف منظم به‌دست آید. نمونه‌هایی از چنین سازه‌هایی در شکل‌های شماره ۱۸۴ تا ۱۹۲ پیوست (۱- الف) نشان داده شده‌اند. ۳۲-۳۴ طراحی مجموعهٌ سازهٌ فضاکار ۱-۳-۳ مبانی طراحی مجموعه سازهٌ فضاکار در مرحله طراحی مجموعهه سازهٌ فضاکار» در مورد کلیات فرم سازه» سیستم سازه‌ای و تکیه‌گاهی (شامل پی» پایه‌هاء دستگاه‌های تکیه‌گاهی) با رعایت اصول ایمنی» عملکردی,» زیباشناختی و دیدگاه‌های اقتصاد مهندسی و با توجه به کنش‌های موّثر بر سازه فضاکار و اآهداف کاربری و عمر مفید اتخاذ تصمیم می‌گردد. به این منظور لازم‌است انواع گزینه‌های ذیربط از نظر فرم هندسی,» نوع مصالح, سیستم سازه‌ای» ملزومات عملکردی,» شیوه ساخت. بافت و نصب.ء هزینه‌های اولیهٌ احداث., هزینه‌های نگهداری در دور بهره‌برداری» کیفیت بهره‌برداری» سهولت یا صعوبت نگهداری و دیگر موارد. مورد بررسی فنی و اقتصادی قرار گرفته و گزینه یا تعداد معدودی گزینه برتر اختیار گردد. فرم معماری آنگاه که در خدمت محتوای سازه ای آن قرار گیردء به ارضای ملزومات مذکور در فوق انجامیده» به طرح توفیق آمیزی بدل می‌گردد. بنابراین همکاری نزدیک گروه‌های کاری معماری و مهندسی (سازه» زئوتکنیک. تأسیسات, محیط زیست) از ابتدای طراحی مجموعهٌ یک سازهٌ فضاکارء از مرحله بررسی‌های امکان‌سنجی و توجیهی تا مراحل طراحی مجموعه سازه فضاکار مورد نیاز خواهد بود. به عبارت دیگر فرم سازه فضاکار اغلب فرم ظاهری پروژه را نیز معرفی می‌نماید. به منظور توفیق در طراحی مجموعه سازه فضاکارء لازم‌است گروه طراحی با امکانات قابل حصول از نظر تجهیزات ساختمانی, تکنولوژی ساخت» شیوه‌ها و قابلیت‌های تولید صنعتی کارخانه‌ای و شیوه‌های عملیات اجرایی کارگاهی و اصول مدیریت ساخت ُشنایی کامل داشته و طراحی را منطبق با شیوه ساخت و با در نظرگرفتن و تأمین شرایط پایداری زیرمجموعه‌ها در طول فرایند بافت و نصب به انجام رساند. به‌طور معمول طراح سازهٌ فضاکار باید در این مرحله در مورد نوع و سیستم اعضا و پیونده‌ها و اتصالات و واحدهای نمونه اتخاد تصمیم نماید و طراحی را منطبق با امکانات قابل حصول به نتیجه رساند. در این مرحله از طراحی باید از کفایت مطالعات در مورد تمامی جنبه‌های فنی و اقتصادی طرح به‌منظور امکان برگزیدن تعداد محدودی گزینه دیربط برای مطالعات مرحله اول تا انتخاب گزینه برتر و مطالعات بعدی در زمینه طراحی تفصیلی گزینه برتر اطمینان حاصل گردد. به عبارت دیگر لازم‌است تصمیمات اساسی در مورد آنچه در مطالعات طراحی تفصیلی مورد نیاز است» شامل جزییات فرم» هم‌بندی و شبکه‌بندی, مدل‌سازی» تحلیل, طراحی تمامی سازه‌ها و به ویژه سازه‌های فضاکار عظیم باید از دیدگاه زیباشناختی و تأثیرگذاری بر محیط مصنوع و طبیعی پیرامون ساختگاه مورد بررسی قرار گیرند و برای دست‌یابی به فرم فضایی بدیع کوشش به‌عمل آید. علاوه بر مباحث مذکور در فوقء لازم‌است جنبه‌های تأسیساتی, مکانیکی و الکتریکی (تبادل حرارتی» تهویه, نورپردازی)» خواص اکوستیک مجموعه, سیستم‌های حفاظتی در مقابل آتش‌سوزی (هشدار اطفا و حفاظت)» اجزای گرم‌کننده پوشانه‌ها برای ممانمت از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۳ انباشت برف و شیوه‌های دسترسی به اعضا و اجزای سازه فضاکار و تمهیدات تأسیساتی در مراحل بهره‌برداری و نگهداری و غیره از دیدگاه‌های فنی و اقتصادی به دقت مورد مطالعه قرار داده شده و در مورد آنها گزینه‌های مرتبط مورد توجه قرار داده شوند. همچنین در مرحله طراحی مجموعه لازم‌است در مورد نوع نماها و روسازی درونی» پوشانه‌های بام» دیواره‌ها. کف‌های سازه و پوشانه‌های درونی و بیرونی و سقف‌ها وکف‌های کاذب بررسی و اتخاذ تصمیم گردد. طراحی سازه فضاکار را می‌توان به‌قصد کاهش مسایل و مشکلات و هزینه‌های مربوط به دورهٌ بهره‌برداری و نگهداری ساماندهی نمود. ۲-۲-۳ مفاهیم طراحی مجموعه سازهٌ فضاکار در طراحی مجموعههٌ سازه‌های فضاکار شبکه‌ای موارد زیر را می‌توان به عنوان راهنما مدنظر قرار داد: بر طراحی مجموعه سازه فضاکار به صورت مجموعه‌ای از مدول‌ها یا واحدهای تکرارشونده و حتی‌المقدور ساده و در خور هزینه‌ها مترتب است. اگرچه گاه طراح به‌دلایل قابل دفاعی ممکن است از سیستم‌های ساخت درجا بهره‌گیری نماید. با توجه به آنکه عملکرد سه بعدی فضاکار این سازه‌ها منجر به ایجاد قابلیت باربری در تمامی جهات و کاهش وزن مرده سازه در مقایسه با سیستم‌های سنتی می‌گردند. سازه‌های فضاکار به‌طور معمول نسبتاً سک و در عین‌حال دارای صلبیت قابل ملاحظه‌ای می‌باشند. علاوه برآن» با توجه به درجه نامعینی قابل ملاحظه.» اغلب سازه‌های فضاکار شبکه‌ای, در اغلب موارد بده علت وجود به‌ویژه در مورد سازه‌های فضاکار ابنیه‌ای که در آنها عملکرد معماری ایجاب می‌نماید که دهانه‌های آزاد و نسبتاً بزرگ در دو امتداد متعامد در پلان تأمین گردد. سازه‌های سنتی متشکل از تیرها و خرپاهای یک‌جهته در این چنین کاربردهایی سازه‌های نامطلوبی از جنبه‌های فنی و اقتصادی محسوب می‌گردند و از دیدگاه پایداری و رفتار سازه‌ای از یک‌سو و به‌لحاظ سنگینی وزن مرده» با به کارگیری چنین سازه‌هاییء نیات عملکردی,» ایمنی و اقتصادی, به‌نحو مطلوبی برآورده نخواهد شد. در این حالت بهره‌گیری از نتیجه قابلیت افزایش دهانه‌های آزاد و در عین حال» صرفه‌جویی در مصالح و در نتیجه تخریب کمتر محیط زیست. در واقع از ضرورت‌های بنیادین تلقی می‌گردند. سازه‌های فضاکار امکان عمده‌ای به مهندسان و معماران برای تلفیق اصول زیباشناسی و ابداعات بدیع با تضمین عملکرد مورد نظر به‌دست می‌دهند. در این حالت, فلسفه حاکم بر فرایند طراحی مبتنی بر فرم‌شناسی سازه‌ای و به مفهوم به‌کارگرفتن فرم معماری -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۱-۲-۲-۳ سشبکه‌بندی ساختاری شبکه‌بندی یا استخوان‌بندی ساختاری سازه فضاکار به‌طور معمول از دو طریق تشکیل می‌شود: - شبکه‌های متشکل از اعضا و گره‌هاء - شبکه‌های متشکل از واحدهای شاخص, که خود شامل اعضا و اجزای کوچک‌تر می‌باشند. ۲-۲-۲-۳ شبکه‌های تک‌لایه خود بروز می‌دهند. ۳-۲-۲-۴ شبکه‌های دو با جندلایه در حالت‌های کلی متداول, سیستم‌های واحدی تشکیل‌دهندهٌ شبکه‌های فضاکار دو یا سه لایه می‌باشند که در آن‌ها لایه‌های در مورد شبکه‌های تخت دولایه در پوشانه‌های ساختمان‌هاء امکانات پیش‌روی طراح سازه فضاکار با توجه به وضعیت و موقعیت و نوع پایه‌ها در اغلب موارد متنوع خواهد بود. گاه از شبکه‌های عمدتاً هم‌سیستم با جابه‌جایی در پلان به عنوان شبکه‌های فوقانی و اعضای جان متصل کننده شبکه‌های مربور واحدهای منظم و تکرارشونده ایحاد می‌گردند. در طراحی پیونده‌ها در هر دو نوع شبکه مذکور در فوق» به‌طور معمول باید در مورد میزان سختی (یا انعطاف‌پذیری) پیونده‌ها اتخاذ تصمیم نمود و متناسباً محاسبات فنی و طراحی پیونده را انجام داد. طراحی پیونده‌ها باید به منظور سهولت ساخت و نصبء» محدودیت امکان بروز برون محوری و تأمین رواداری‌های اجرایی لازم صورت گیرد. همچنین طراح باید به قصد سهولت نگهداری, پیونده‌ها و اتصالات را طراحی نماید. پیونده‌ها و اتصالات در واقع منطق سیستم سازه فضاکار را معرفی می‌نمایند. در مورد پیونده‌ها قابلیت‌پذیرش تعداد قابل ملاحظه‌ای عضو در زوایای فضایی گوناگون امتیازی عمومی تلقی می‌شود. همچنین به طور معمول پیونده‌های کروی (گوی‌سان) یا چندوجهی چنین نیازهایی را پاسخ می‌گویند. در اغلب موارد ۳ نوع پیونده گوی‌سان به‌طور متداول به‌کارگرفته شده‌اند: (الف) - پیونده‌های کروی یا چند وجهی توپر با سوراخ‌های حدیده‌شده برای پذیرش سوراخ‌های حدیده نشده با ناحیه‌ای باز برای ایجاد امکان عبور پیچ اتصال. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۹-۴ ۴-۲-۲-۳ چلیک‌ها و گنبدها در مورد چلیک‌ها و گنبدهای فضاکارء اگرچه بهره‌گیری از سیستم ضلع و گرهی (پیونده‌ای) یا واحدی پیش‌ساخته متداول است. ولی باید توجه داشت که در اینجا تنوع در ابعاد اعضا می‌تواند قابل ملاحظه باشد. در ارتباط با شبکه‌بندی گنبدهای شبکه‌ای مهاربندی‌شده» در بسیاری از موارد با رعایت جنبه‌های عملی و اجرایی» بهره‌گیری از نزدیک‌ترین چندوجهی محاطی یا محیطی سطح مورد نظر,ء حایز اهمیت است. در این حالات اغلب فرم‌شناسی سازه‌ای, فرم‌یابی و فرم‌سازی بخشی از فرایند بهینه‌یابی در روند طراحی سازه‌های فضاکار به‌شمار می‌روند. در مواردی که سازهٌ فضاکار شبکه‌ای تخت دولایه به عنوان سازهٌ کف طبقات ساختمان‌های چندطبقه با دهانه‌های متنوع به کار گرفته می‌شود یا سازهٌ شبکه‌ای فضاکار به‌عنوان پایه‌های برج گونه یا دیوارهای فضاکار برای تکیه‌گاه سازه‌های فضاکار به‌کار برده می‌شوند.ء به‌طور معمول انتخاب موقعیت و فرم و ابعاد هندسی شبکه فضاکار پایه باید به‌نحوی در هماهنگی با شبکه در مورد بسیاری از گنبدها و چلیک‌ها در صورت وجود فضای کافی می‌توان قوس چلیک و همچنین گنبد فضاکار را به‌طور ۳-۳۲-۳۴- قیاس به صفحه با پوسته معادل در این روش,» سازهٌ فضاکار شبکه‌ای به صفحه یا پوسته (یا محیط پیوسته) معادل با رفتار شناخته‌شده تشبیه می‌شود که دارای خواص ایزوتروپیک یا ارتوتروپیک خواهد بود. بهره‌گیری از مفاهیم معادل‌سازی تقریبی شبکه‌های فضاکار با محیط پیوسته معادل, از آن جهت که رفتار کلی سازه فضاکار را براساس رفتار شناخته‌شده سازه‌های صفحه‌ای و پوسته‌ای معادل برای مطالعات اولیه امکان‌پذیر می‌سازد. در مراحل بررسی‌های اولیه قابل کاربرد خواهد بود. بسته به نوع واحدهای بنیادین» در مورد شبکه‌های فضاکار تک‌لایه و دولایه, سازه فضاکار می‌تواند دارای خواص ایزوتروپیک با ارتوتروپیک باشد. ۳-۲-۳ سازه فضاکار در مقایسه با سایر سیستم‌های سازه‌ای طراح سازه فضاکار باید قانع شده باشد که برای کاربری مورد نظر پروژه در قیاس با سایر انواع سیستم‌های سازه‌ای» سازه فضاکار گزینه برتر خواهد بود. به این منظور باید انواع دیگر گزینه‌های ذیربط را مورد بررسی قرار داد و با گزینه‌های ذیربط از نوع سازه فضاکار شبکه‌ای, از جنبه‌های گوناگون و از دیدگاه فنی و اقتصادی مقایسه نمود تا از کاربرد به‌جای سازهٌ فضاکار برای پروزهٌ مورد نظر اطمینان حاصل شود. در اغلب موارد برای سازه‌های با دهانه‌های آزاد قابل ملاحظه, سازه فضاکار از سازه پوسته‌ای نظیر خود به مراتب سبک‌تر خواهد بود و با قابلیت تولید پیش‌ساخته صنعتی» در صورت به‌کارگیری این شبوه» اغلب صرفه اقتصادی نیز تأمین خواهد شد. از سوی دیگرء نصب و بافت سریع سازه‌های فضاکارء زمان به مراتب کمتری از طراحی قالب‌هاء قالب‌سازی» قالب‌بندی» -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴ آییننامه سازه‌های فضاکار ۵-۲-۴- تحلیل میزان حساسیت به تغییرات پارامترهای موْنر در طرح یا گنبدی» نسبت خیز به دهانه باید به نحوی انتخاب شوند که تحت تأثیر کنش‌های مسلط پاسخ مطلوب سازه به معنی ارضای تمامی معیارهای پذیرش حاصل گردد. به منظور نیل به نتایج مطلوب» لازم‌است تحلیل میزان حساسیت به تغییرات پارامترهای موْثر در طرح به‌عمل آید. در این ارتباط به موارد مندرج در بندهای ذیل در این فصل در زمینهٌ بهینه‌یابی فرم سازه مراجعه شود. ۶-۳-۳ روش‌های طراحی فرم هندسی مجموعه سازه فضاکار طراحی مجموعه سازه‌های فضاکار شبکه‌ای را می‌توان از کل به جزء پا از جزء به کل به عمل آورد. ۲-۳- ۱-۶- طراحی سازه فضاکار شبکه‌ای از کل به جزء طراحی سازه فضاکار شبکه‌ای از کل به جزء به مفهوم اختیار فرم کلی سازه و تقسیم‌بندی آن به واحدهای شبکه‌ای یا اعضایی است که به‌طور معمول و ترجیحی تکرارشونده بوده و فرم کلی سازه را به صورت شبکه‌ای آرایه می‌نمایند. طراحی از کل به جزء به ویژه در صورت آمکان بهره‌گیری از واحدهای تکرارشونده با تنوع محدود در بخش اعظم سازه» ضمن ایجاد فرم هندسی مورد نظر مزایای تولید انبوه صنعتی را نیز دربر خواهد داشت. در حالت طراحی از کل به جزء احتمال دارد در حوالی تکیه‌گاه‌هاء به منظور ارضای شرایط سرحدی, نیاز به تغبیراتی در واحدها یا اعضای سازه وجود داشته باشد. تقسیم‌بندی فرم کلی به اعضا و واحدهای کوچک‌ترء باید به نحو منطقی و معقولی صورت گیرد تا حتی‌المقدورء از واحدهای یکسان استفاده شود. روش تقسیم‌بندی از کل به جزء برای فرم‌های با سطوح نمادین از نوع تخت» استوانه‌ای» مخروطی و کروی (چندوجهی) به سادگی صورت می‌پذیرد. نحوه هم‌بندی اعضا و واحدهای شاخص در مورد سطوح بغرنج ی دارای انحنا مضاعف به‌طور طبیعی ۲-۶-۲-۳ طراحی سازه فضاکار شبکه‌ای از جزء به کل در طراحی از جزء به کل واحدهای مبنا اختیار و با هم‌بندی آنان به منظور ارضای ملزومات طرح» فرم هندسی مجموعه سازه فضاکار حاصل می‌گردد. در حالت طراحی از جزء به کل, در مواردی که فرم اولیه هندسی پیجیده است. ممکن است نتوان به‌طور دقیق با سرهم‌بندی واحدهای شاخص اولیه. بهه فرم مورد نظر دست یافت ولی در اغلب موارد می‌توان با تنوع محدودی از واحدهای تکرارشونده» برای ارضای ملزومات طرحء به میزان کافی به آن نزدیک شد. ایجاد یک سطح پیجیده با چنین واحدهایی گاه امکان‌پذیر نخواهد بودء ولی در عوض با سرهم‌بندی واحدهای مدوله ممکن است به فرم‌هایی دست یافت که از پیش تعیین نشده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۱۱-۳ سازه فضاکار طبعاً وابستگی زیادی به خواص واحدهای پایهُ تشکیل‌دهنده آن و اتصالات این اعضا و واحدها به یکدیگر و نحوه سختی» مقاومت و سایر خواص سازه وابسته به عوامل چندی از جمله فرم هندسی سازه, خواص مصالح, نحوه هم‌بندی اعضا و واحدهاء ویژگی‌های شبکه‌بندی, نوع و رفتار پیونده‌هاء اجزاء ادوات و نوع اتصالات, رفتار اعضاء تعداد لایه‌ها و تواتر (یا چگالی) شبکه ۸-۲-۳- خرپاهای فضاکار خرپاهای فضاکار حالت خاصی از سازه‌های فضاکار می‌باشند که از هم‌بندی اعضای خطی مستوی به صورتی پایدار تشکیل‌شده باشند. در مورد خرپاهای فضاکار نیروهای درونی در اعضا به‌طور عمده از نوع محوری (بدون ملحوظداشتن اثر خمش ناشی از وزن اعضا یا بارهای متمر کز احتمالی) خواهند بود. اعضای سازه فضاکار شبکه‌ای را مرجحا به صورت مستوی و در مواردی که توجیه‌پذیر باشد. می‌توان به‌صورت اعضای خطی دارای انحنا اختیار نمود. ۹-۲-۴- نوع هم‌یندی ترتیب هم‌بندی اعضای یک شبکه فضاکار یا به صورت هم‌بندی ضلع و گرهی (پیونده‌ای) یا از اتصال واحدها یا زیرمجموعه‌هایی از سازه (پاره‌سازه‌ها) صورت می‌پذیرد. در سیستم‌های واحدی یا پاره‌سازه‌ای» در اغلب موارد هر زیرمحموعه به‌خودی خود از هم‌بندی چند یا چندین ضلع و گره ایجاد می‌گردد. در سیستم‌های ضلع و گرهی در اغلب موارد اتصال عضو به گره به صورت مستقل صورت می‌گیرد. ۱۰-۲-۴- مقاطع و کارایی اعضا به دلیل کارایی تحت فشار محوری, استفاده از اعضای لوله‌ای با مقطع دایروی استفاده گسترده‌ای در خرپاهای فضاکار داشته ۱۱-۲-۴- پیونده‌ها و اتصالات با توجه به اهمیت پیونده‌هاء نوع اتصال اغلب سیستم‌های تجاری, نقطه عطف سیستم به‌شماررفته و به ثبت رسانده می‌شوند. اجزای اتصالات و پیونده‌های فولادی را می‌توان از فولاد تراش داده شده» فرم داده شده در حرأرت بالاء پرس‌شده با فولاد ریخته‌گری با مصالح مناسب ساخت. اتصالات سازه‌های فضاکار, اغلب با ادوات اتصال پیجی یا از طریق جوش صورت می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- 1۱۳۴ آیین‌نامه سا زدهای فضاکار نوع رفتار پیونده‌هاء میزان انعطاف‌پذیری اتصالات. ممتدبودن ی غیرممتدبودن اعضا اهمیت قابل ملاحظه‌ای در رفتار مجموعه سازه فضاکار خواهند داشت و باید در مدل‌سازی و تحلیل به نحو واقع‌گرایانه‌ای ملحوظ گردند. همچنین میزان انعطاف‌پدیری یا میزان گیرداری اتصالات, در ظرفیت مقاومتی اعضا در مقابل خمش و همجچنین طول موّثر و مقاومت کمانشی اعضا حایز اهمیت می‌باشد. ۱۳-۲-۳- ابزار طراحی در ارتباط با فرم‌یابی و فرم‌سازی» تحلیل و طراحی و بهینه‌یابی سازه‌های فضاکارء امروزه امکانات قابل توجهی در دسترس است که این امر را تسهیل نموده و امکان بررسی فرم‌های تازه و آرایه شکل‌های بدیع را میسر می‌سازد. به این ترتیب» بهره‌گیری از جبرفرمکسی و برنامه فرمییّن» روش‌های تولید اطلاعات مربوط به هم‌بندی و ویژگی‌های هندسی و پیش‌پردازش داده‌هاء ابزار تحلیل ماتریسی و اجزای محدود سازه‌ها و ابزار پردازش نتایج به‌ویژه به شیوه‌های ترسیمی» تصویری و گرافیک در حال حاضر از ابزار ۱۳-۲-۳- رفتار سازه‌ای و عملکرد معماری سازه فضاکار رفتار سازه‌ای و عملکرد معماری سازه فضاکار به‌طور عمده تحت تأثیر عوامل زیر می‌باشد: فرم سازه - سیستم هم‌بندی خواص مصالح سازه - نوع اتصاللات ۱۵-۲-۴- فرم‌یابی به‌طور معمول در طراحی سازه فضاکار گزینه‌های کلی و اولیه و قابل تصور برای رویه‌هایی که ارضاکننده نیازهای عملکردی و شرایط سرحدی باشند.ء مورد بررسی قرار می‌گیرند و9 کوشش می‌گردد شبکه‌بندی با تطابق دادن مجموعه اعضا و9 پیونده‌ها ی واحدهای بنیادین یا مدول‌ها و پاره‌سازه‌ها صورت گیرد تا به فرم‌های مربوط به میزان مطلوبی نزدیک شود. در اغلب موارد گزینه‌ها بی‌شمارند و این به معنی آزادی عمل طراحان و در عین حال دشواری انتخاب گزینه برتر از میان گزینه‌های متعدد ذیربط خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۱۳۳۳ ۱-۱۵-۲۳ دسته‌بندی رویه‌های سازه‌های فضاکار گروه‌بندی زیر برای رویه‌های متنوعی که برای سازه‌های فضاکار با ویژگی‌های هندسی گوناگون متصورند.ء به‌هیچ روی به مفهوم و منظور ایجاد محدودیت نبوده؛ بلکه از دیدگاه ایجاد انتظام در ذهن طراح و در عین حال مطرح‌کردن برخی از امکانات پیش روی طراح به شرح زیر ارایه شده‌اند. الف - رویه‌های گوسی از دیدگاه انحنای گوسی رویه‌ها را به حالت‌های زیر دسته‌بندی می‌نمایند: الف-۱- انحنای گوسی مثبت (مانند ره پارابولای بیضوی) الف-۲- انحنای گوسی صفر (مانند استوانه» مخروط صفحات تخت) الف-۳- انحنای گوسی منفی (مانند پارابولای هیپربولیک هذلولی شکل) الف-۴- انحنای گوسی متغیر(مانند رویه‌های موجدار) ب - رویه‌های دیگر ی که با روابط ریاضی تعریف می‌سوند این رویه‌ها اغلب به صورت توابع چند جمله‌ای درجهٌ سوم به بالا تعریف می‌گردند. ضرایب چند جمله‌ای‌ها اغلب با ارضای شرایط سرحدی و انتخاب چند نقطه هادی ارضاکننده نیازهای عملکرد معماری و تبیین‌کننده فرم کلی سازه فضاکار تعیین می‌گردند. پ - رویه‌های ی که به روس‌های تجربی تعیین میگردند این رویه‌ها به طرق گوناگون قابل تولید می‌باشند. از جمله: غشا ایجادشده از طریق حباب آب و صابون» غشاهای نازک از مصالح ارتجاعی, شبکه‌های ساخته‌شده از اعضای کشسان یا سیم‌های متقاطع و نظایر آن. در این فرآیند برای دستیابی به فرم رویه‌ای که ارضاکننده نیازهای عملکردی و رفتاری طرح باشد.ء با قضاوت از دیدگاه‌های تخصصی و زیباشناختی و جهت نیل به فرم دلخواه و منطقی پی‌جویی به‌عمل خواهد آمد. ۱۶-۲-۳- بهینه‌یابی بهینه‌یابی سازهٌ فضاکار از آن جهت حایز اهمیت است که با کاهش وزن مرده سازه» علاوه بر صرفه‌جویی در مصالح و تخریب کمتر در محیط زیست. امکان افزایش دهانه‌های آزاد برای رفع نیازهای جوامع متحول فراهم خواهد گردید. در عین حال کاهش جرم به‌طور معمول از نظر رفتار لرزه‌ای نیز مطلوب تلقی می‌گردد. هدف از بهینه‌یابی» دستیابی به مقدار یا مقادیر حدی (حداقل یا حداکثر) یک تابع هدف, با ارضای قیود تعریف‌شده‌ای می‌باشد که در آن در اغلب موارد این تابع برحسب بردار متغیرهای حایز اهمیت در فرایند بهینه‌یابی تعریف می‌گردد. قیود مورد اشاره در فوقء خود نیز به صورت توابعی از همان بردار متغیرها نمایش داده می‌شوند. توابع هدف و قیود می‌توانند خطی یا غیرخطی اختیار شوند که به ترتیب با روش‌های برنامه‌ریزی خطی یا غیرخطی مورد بررسی قرار می‌گیرند. از موارد حایز اهمیت در بهینه‌یابی سازه‌های فضاکار حداقل‌سازی وزن می‌باشد که علاوه بر هزینه. مزایای دیگری از قبیل کاهش جرم و نیروهای اینرسی,» امکان افزایش دهانه. نیاز به امکانات و تجهیزات کم ظرفیت‌تر برای حمل و نصب خواهد داشت. از موارد دیگر» بیشینه‌سازی سختی سیستم یا بهینه‌یابی هزینه‌های کل احداث و همچنین بهره‌برداری و نگهداری در عمر مفید سازه را می‌توان مورد اشاره قرار داد. در هر حالت, قیودی بر -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار در طراحی سازه‌های فضاکار اغلب اعضا از مجموعه منفصلی از مقاطع موجود در استانداردها یا در بازار یا تولیدات کارخانه سازنده انتخاب می‌شوند. بنابراین» روش برنامه‌ریزی ریاضی از این جنبه منفصل خواهد بود؛ بنابراین به‌طور معمول توابع پیوسته‌ای مانند تغییرمکان‌ها و تنش‌های سازه اغلب به روش انفصال یافته ایده‌آل‌سازی می‌ گردند. به طور معمول در فرایند کاربردی بهینه‌یابی به دلیل پیچیدگی‌ها در تعریف توابع هدف, به ویژه در مواردی که تعداد متغیرها زیاد باشد. و همچنین عدم نیل به‌نتایج عملی در بهینه‌یابی ریاضی» از روش‌های نیمه آنالیتیک بهره‌گیری می‌شود. در این روش‌ها تعداد قابل ملاحظه معادللات جبری تعادل با تعداد محدودی معادلات دیفرانسیل جایگزین می‌گردند. این روش برای سیستم‌های سازه فضاکار متشکل از اعضا و واحدهای منظم تکرارشونده به نتایج مطلوبی رسیده است. در روش‌های مبتنی بر قضاوت مهندسی» برای دستیابی به طرح منطقی,» توجیه‌پذیر و قابل دفاع از جنبه‌های موردنظرء از روش تکرار فرایند چرخه‌ای طراحی - تحلیل مجدد - اصلاح طرح - کنترل, تا نیل به مرحله‌ای از طراحی که در گام‌های تکرار این فرایند چرخه‌ای» وزن کل سازه تغییری کمتر از مقدار معینی یابد» بهره‌گیری می‌شود تا برای فرم هندسی مشخص و شبکه‌بندی و هم‌بندی معین» کار به انتخاب مطلوبی از مقاطع اعضا منتهی شود. همین فرایند را می‌توان برای فرم‌های متفاوت از پیش‌تعیین‌شده اعمال نمود و به طرح بهینه‌ای از مجموعه سازه فضاکار نزدیک همچنین از روش‌های مبتنی بر صفحه یا پوسته معادل شبکه فضاکار نیز در بهینه‌یابی بهره‌گیری شده است. در این روش با تغییر چگالی و شبکه‌بندی سازه فضاکار» صفحه یا پوسته معادل آن اختیار و بهینه‌یابی با رعایت قیود متناسب برای صفحه یا پوسته معادل صورت می‌گیرد. باید به این نکته توجه داشت که انتخاب سیستم و فرم مناسب سازهٌ فضاکار از دیدگاه طراحی مفهومی در اغلب موارد به مراتب حایز اهمیت بیشتری از آن است‌که سیستم نامناسبی انتخاب و کوشش در بهینه‌یابی آن به‌عمل آید. در عمل, لازم‌است کوشش به‌عمل آید تا مقاطع و اعضا گروه‌بندی شوند و تعداد این گروه‌ها از دیدگاه اجرایی» به نحوی بی‌رویّه زیاد نگردد. ۱۷-۲-۴- پیش خیز ایحاد پیش‌خیز در سازه‌های فضاکار پوشاننده بام‌هاء کف‌هاء سقف‌ها و عرشه‌ها در موارد زیر مفید خواهد بود: - به منظور کنترل میزان تغییرمکان سازه در دهانه‌های نسبتاً بزرگ» - ایجاد شیب یا انحنا برای هدایت آب‌های سطحی به کناره‌ها و ممانعت از بروز آب یا برف انباشتگی. سازه‌های فضاکار مورد اشاره در فوق را می‌توان به صور زیر طراحی نمود: - بدون پیش‌خیز و به طور تخت (در این حالت برای جمع‌آوری آب‌های سطحی و زهکشی ممکن است مجموعه سازه فضاکار شبکه‌ای به خودی خود در شیب قرار داده شود یا فاصلهٌ لایه‌ها به تدریج افزایش یابد یا از طریق نصب دستک‌های با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۱۵-۳ - پیش‌خیز کم شیب پله‌ای (شامل یک خط الرأس)» - پیش‌خیز کم شیب چلیکی (با شعاع انحنای قابل ملاحظه) - پیش‌خیز کم شیب گنبدی شکل ( با شعاع انحنای قابل ملاحظه) - با پیش‌خیز در راستاهای متعدد با چند خط الرأس. به منظور ایجاد پیش‌خیز به طور معمول لازم است طول اعضای لایه زیرین کوچک‌تر از طول اعضای شبکه رویین باشند. در برخی از سیستم‌های سازه‌های شبکه‌ای فضاکارء بسته به نوع اتصالات, امکان کاهش یا افزایش محدود فاصله مرکز تا مرکز پیونده‌ها به طرق گوناگونی بدون آنکه طول اعضای لایه‌های رویین و زیرین را متفاوت طراحی نمایند. فراهم گردیده است؛ به عنوان مثالء با اتصالات پیچی با رزوه‌های راست‌گرد و چپ‌گرد در دو انتهای عضو می‌توان این نیت را به میزان محدود برآورده ساخت. در سایر مواردء باید برای ایجاد پیش‌خیز به میزان مورد نظرء طول اعضای شبکه زیرین و رویین را به طور متناسب متفاوت اختیار نمود. که این امر را می‌توان بدون نقض فلسفه طراحی مدوله سازه‌های فضاکار به انجام رساند. میزان پیش‌خیز سازه‌های مورد بحث در این قسمت متناسب با مقدار کمّی بارهای ثقلی» نوع پوشانه و شرایط اقلیمی اختیار می‌گردد. پیش‌خیز را می‌توان برای مقابله با تغییرمکان ناشی از بار مرده یا بار مرده همراه با سهمی از بار زنده یا بار مرده توأم با تمامی بار زندهٌ طراحی» پیش‌بینی نمود. ۳-۳۴ شیوه‌های ساخت., بافت و نصب سازه فضاکار شبکه‌ای فولادی از مجموعه‌ای از اعضای فولادی مرتبط با یکدیگر تشکیل شده‌است که در آن اعضا طبق نظمی معین به یکدیگر متصل شده‌اند. فرآًیند ساخت سازه مشتمل است بر ساخت و آماده‌سازی اعضاء اجزاء پیونده‌ها و ادوات اتصال و در پی‌آن انبارکردن» حمل و اتصال آنان به یکدیگر بر اساس نقشه‌های جزییات ساختء بافت و نصب. فرایند ساخت و بافت و نصب باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که با توجه به امکانات و تحهیزات و شیوه‌هایی که در روند مطالعات طراحی پروژه تعیین گردیده‌اند. مطابق مشخصات فنی طرح» به طرح جامه عمل پوشانده شود. بنابراین تأکید بر این نکته ضروری است که فرایند طراحی سازه نه‌تنها فرایندی قابل تفکیک از اقدامات عملی ساختء بافت و نصب سازه نمی‌باشدء بلکه تعیین کنندهٌ فعالیت‌های گام به‌گام و روش‌های اجرای سازه می‌باشد. بنابراین چنانچه در پیوست‌های ۷ و ۸ این آیین‌نامه مقرر گردیده است. یکی از دستاوردهای مطالعات طراحی؛ ارایه مشخصات فنی ساختء بافت و نصب می‌باشد. اغلب در مرحلهٌ مطالعات طراحی, سازه به واحدها یا زیرمحموعه‌های قابل بافت تقسیم می‌شود؛ به نحوی که این واحدها جداگانه نتقسیو_- شیوهٌ نفسیم سازه به واحدهای کوچک‌ترء نحوه بافت واحدها و روش نصب زیرمجموعه‌ها یا مجموعه‌های پیش‌باقته موجب ارایه شیوه‌های گوناگون ساخت و بافت و نصب سازه‌های فضاکار شده است. هرگاه این شیوه‌ها توفیق یابند که در فرآیند احداث سازه فضاکار تسهیل و در کاهش زمان و هزینه‌ها با حفظ معیارهای کیفی موُّنر وفع شوندء به سرعت مورد بهره‌برداری قرار گرفته و گسترش می‌یابند. وازه‌های کلیدی در این زمینه عبارت‌اند از پیش ساخنن و تولید انبوه صنعنی. پیش‌ساخنگی می‌تواند برای دهانه‌های متعارف تا حد تولید انبوه پیش روده در دهانه‌های بزرگ نیز پیش‌سازی قطعات تحت کنترل کیفیت دقیق؛ دستاوردهای مطلوب فنی و اقتصادی به همراه خواهد داشت. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۶-۴( آیین‌نامه سازه‌های فضاکار روش‌های پیش‌ساخته متعارف سازه‌های فضاکار را می‌توان به ترتیب زیر طبقه‌بندی کرد: ۱-۳-۳ سیستم‌های پیونده‌ای هر سیستم سازهٌ فضاکار شبکه‌ای متشکل از دو جزء اصلی: ۱) اضلاع و ۲) پیونده‌ها می‌باشد. در این سیستم‌ها پیونده‌ها واسطه ارتباط بین اضلاع می‌باشند و در سیستم‌های رایج به‌طور معمول هر عضو به‌وسیله پیچ یا جوش به پیونده متصل می‌شود. شکل پیونده و نحوه اتصال ضلع و پیونده به یکدیگر عامل ایجاد تنوع در این سیستم‌ها می‌باشد. ۲-۳-۳ سیستم‌های واحدی در این سیستم‌ها هر واحد سازه فضاکار(مدول) به‌خودی خود مجموعه‌ای از ضلع‌های مرتبط با یکدیگر است. شبکه فضاکار از هم پیوستن این واحدها شکل می‌گیرد. ویژگی‌های هندسی این واحدهاء نوع اجزای تشکیل‌دهندهٌ آنان و نحوه اتصال واحدها به یکدیگر در برخی از سیستم‌ها تنها از یک نوع واحد تکرارشونده و پاره‌ای دیگر از چند واحد متفاوت برای ایجاد مجموعه یا زیرمحجموعه‌های شبکه‌ای سازه فضاکار استفاده می‌شود. تقسیر - سیستم‌های متشکل از تعداد محدودی از واحدهای حتی‌لمقدور یکسان تکرارشونده یا لااقل با فرم‌ها و ابعاد کلی یکسان و به اصطلاح مدوله ۳-۳-۳ سیستم‌های ویژه سیستم‌های رایج پیش‌ساخته, که از آن‌ها در دو بند گذشته یاد شد.ء بیشتر در دهانه‌های متعارف کاربرد دارند و توسعه آنها برای استفاده در دهانه‌های بزرگ اغلب اقتصادی نخواهد بود. در چنین مواردی اگر رفتار سازه در بخش‌هایی از آن در امتدادهای متفاوت یکسان نباشد یا به عبارت دیگر نیروهای درونی در یک امتداد بالنسبه قابل ملاحظه باشد.ء می‌توان اعضا را به‌صورت پیوسته در امتداد مزبور ادامه داد و دیگر اعضا را در گره‌ها به اعضای ممتد متصل کرد. اغلب با طراحی یک اتصال خاص در چنین موقعیت‌هایی می‌توان دامنه استفاده از سیستم‌های متعارف را گسترش داد. همجچنین, با استفاده از یک شبکه سازه فضاکار اصلی که با اتصاللات خاص ایجاد خواهد شد. می‌توان سطح مورد پوشش را به سطوح کوچک‌تر تقسیم کرد و این سطوح را با سیستم‌های پیونده‌ای یا واحدی پوشش داد. به عبارت دیگرء در این روش شبکه سازه فضاکار اصلی از اتصال زیر مجموعه‌های فضاکار شبکه‌ای متشکل از سیستم‌های متعارف تشکیل می‌شود. می‌توان از نظم معمول شبکه‌های سازه فضاکار استفاده کرده و شبکه مورد نظر را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کرد و با طراحی الگوهای خاص این بخش‌های کوجک را جداگانه ساخته و به موقعیت مربوط حمل کرد تا شبکه اصلی ایجاد گردد. ۴-۳-۴ شیوه‌های بافت و جابه‌جایی امروزه با پیشرفت روش‌های جابه‌جایی می‌توان قطعات سنگین و حجیم را به طور مطمئن جابه‌جا کرد و این امکان اجازه می‌دهد تا سازه‌ها و تأسیسات بزرگ در کارخانه‌ها و یا در کارگاه‌ها در تراز زمین ساخته شوند و سپس در سطح و یا در ارتفاع جابه‌جاشده و در موقعیت لازم استقرار یابند. به‌این ترتیب در حالتی که ساخت و بافت در تراز پایین انجام شود شرایط ارضای ملزومات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۱۳۳۳ اقتصاد طرح و ایمنی ساخت به‌نحو مطلوب فراهم گردیده با امکان اعمال سیستم کنترل کیفیت آسان‌تر» دسترسی به کیفیت برتر نیز میسر می‌شود. در مورد سازه‌های فضاکار فرا ساحلی» مجموعه‌های تا چندین ده هزار تن در ساحل ساخته‌شده» توسط شناور به قطعه‌بندی برای ساخت و جابه‌جایی باید با توجه به امکانات در دسترس و پایداری و مقاومت هر قطعه در مراحل جابه‌جایی صورت گیرد. بر این اساس» شیوه‌های متداول بافت و جابه‌جایی به‌کار گرفته می‌شوند. پرداختن به جزییات مربوط به این شیوه‌ها موضوع بخش سوم این آیین‌نامه است. در فصل حاضرء به نکاتی که باید در ارتباط با مسایل ساخت و نصب در طراحی مجموعه سازه فضاکار مورد نظر قرارگیرند» اشاره می‌شود. شیوه‌های زیر برای بافت و نصب سازه‌های فضاکار شبکه‌ای فولادی به‌کار گرفته می‌شوند: - بافت کل سازه با ترتیب مناسبی روی داربست (به‌طور معمول متحرک) - تثبیت بخشی از سازه در موقعیت خود و بافت بقیه به‌صورت طره‌ای و با استفاده از پایه‌های موقت به ترتیبی که بخش‌های بافته‌شده به یکدیگر و به تکیه‌گاه‌های خود برسند. - تقسیم سازه با توجه به توان تحهیزرات در دسترس به نوارها و یا بلوک‌های خود ایستا. بافت هر نوار یا بلوک به‌طور جداگانه در تراز زمین و رساندن آن به جایگاه نهایی خود و اتصال به مجموعه قبلی, - بافت نواری از سازه در ارتفاع نهایی روی داربست و لغزاندن روی بستر تا فراهم‌شدن امکان بافت بخش بعدی بر روی داربست و ادامه عملیات تا پایان کار - بافتن کل شبکه در سطح زمین و رساندن آن به موقعیت نهایی با استفاده از مجموعه‌ای از جراثقال‌ها. در این روش جابه‌جایی افقی شبکه نیز تا اندازه‌ای قابل انجام است. - بافتن کل شبکه در موقعیت نهایی افقی خود با رواداری قابل‌پذیرش در تراز زمین و جابه‌جایی آن با استفاده از سیستمی از جک‌های مستقر بر برج‌های بالابر و کابل‌های آویخته از آنها در ارتفاع تا رسیدن به تراز مطلوب. در این روش همچنین می‌توان بسته به مورد از ستون‌ها یا قاب‌های سیستم سازه تکیه‌گاهی نیز برای استقرار جک‌ها استفاده کرد یا جک‌ها را بر روی پایه‌های موقت مستقر کرد. - روش‌های رایج ساخت طره‌ای پل‌ها در موارد قابل کاربرد و همچنین در حالاتی که موقعیت نهایی شبکهٌ فضاکار با زمین یا بام ساختمان موجود مقاومی در مجاورت آن هم‌تراز باشدء به کارگیری شیوه‌های نظیر روش‌های متداول احداث پل‌ها از طریق پیشرانی قابل استفاده خواهد بود. در این حالت انتظار می‌رود شبکه فضاکار به خودی خود بتواند عملکرد خرپیای پیش‌رانی را ایفا نماید. درهرحال, در صورتی که از سازه‌های فضاکار شبکه‌ای به‌عنوان پایه‌ها و یا سازهٌ عرشهٌ پل بهره‌گیری شود. روش‌های متداول احداث پل‌ها به‌طور معمول در این نوع از سازه‌ها نیز قابل کاربرد خواهد بود؛ با توجه به این نکته که کاهش وزن قابل ملاحظهٌ ناشی از بهره‌گیری از سازه‌های فضاکار شبکه‌ای با کف یا عرشه فولادی یا بتنی در عین افزایش صلبیت» منجر به امکان افزایش طول دهانه‌ها و تسهیل و تسریع در احداث چنین پل‌هایی در مقایسه با پل‌های متداول بتن‌آرمه یا فولادی خواهد گردید. انتخاب هر یک از شیوه‌های یادشده و یا ترکیب مناسبی از آنها یا روش‌های متنوع ابتکاری و ابداعی دیگر با توجه به موقعیت پروژه» تجهیزات و ماشین‌آلات در دسترس, فضای موجود برای عملکرد ماشین‌آلات, شکل و مقاومت سازه یا زیر مجموعه‌های آن؛ تغییرشکل سازه یا قطعات آن در ارتباط با نقاط آویز انتخابی» مسایل مربوط به جابه‌جایی افقی بر بسترهای مربوط یا نقاط اتکایی -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸-۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار اقتصادی باید در انتخاب گزینه برتر مورد توجه قرار گیرد. تسیر - شیوه ساخت باید در مرحله طراحی معین و محاسیات فنی با توجه به روش بافت و نصب صورت گیرد به نحوی که در هر مرحله از بافت و نصبء پایداری مجموعهٌ سازه‌های نا نمام و تکیهگاه‌ها و مهاربندی‌ها با کابل‌های موقت یا دای مآن‌ها تحت تأثیر تمامی کنش‌های قابل اعمال در بازه زمانی مربوط تأمین تسده باشد. ۵-۳-۳۴ نصب بعد از نصب دستگاه‌ها و قطعات تکیه‌گاهی, سازهٌ بافته‌شده» به موقعیت نهایی خود نزدیک‌شده» پس از تنظیم نهایی در موقعیت خود استقراریافته ونصب می‌شود. به طور معمول و با توجه به شرایط محیطی, ازجمله باد و به ویژه درجه حرارت. موقعیت سازه به طور دقیق تعیین و خطاهای موجود محاسبه و در مرحله تنظیم نهایی خطاها تا حدممکن سرشکن‌شده و با توجه به حدود رواداری‌های مجاز, سازه در بهترین موقعیت ممکن استقرار داده می‌شود. متعاقباً قطعات و دستگاه‌های تکیه‌گاهی تنظیم و سازه بر در طراحی سازه‌های فضاکار باید جزییات اجرایی نصب پیش‌بینی و رواداری‌های نصب تعیین و ملاحظات لازم تبیین و در نقشه‌ها و ۴۳-۳۴- طراحی مبتنی بر حالات حدی ۱-۳-۳ مقدمه الزامات بنیادین طراحی به تفصیل در بند ۲-۲ این آیین‌نامه تبیین گردیده‌است. همچنین در بند ۳-۲ حالات حدی - که لازم است پاسخ سازه در آن حالات بررسی گردد- و شیوه طراحی بر مبنای حالات حدی و تعیین شرایط طراحی مربوط تعریف و تشریح گردیده‌اند. در بند ۵-۲ مقاومت لازم سازه در مقایسه با کنش‌ها و ترکیب‌های بحرانی برای شرایط متفاوت طراحی مورد تاکید قرار گرفته است و در بند ۶-۲ به تعریف مقادیر اسمی» مشخصه و طراحی پرداخته‌شده و ویژگی‌های مکانیکی مصالح و داده‌های هندسی در بند ۷-۲ مورد بحث قرار گرفته‌اند. بند ۸-۲ با توجه به ویژگی‌های سازهء شرایط طراحی» ترازهای عملکردی, اهمیت کنش‌ها و آثار محیطی» به شیوه‌های مدل‌سازی متناسب با روش‌های تحلیل مورد نیاز تخصیص‌یافته است و بند ‎٩-۲‏ بر لزوم تأمین مقاومت سازه در مقابل گسیختگی پیش‌رونده تأکید داشته و تدابیر لازم برای ممانعت از بروز گسیختگی پیشرونده را مورد اشاره قرار داده‌است. بند ۱۰-۲ رابطه صحت‌سنجی لازم برای طرح سازه فضاکار را با دیدگاه احتمال‌اندیشانه ارایه می‌دهد. در فصل سوم جزییات کنش‌ها و آثار محیطی اعمال‌شونده برسازه و مقادیر اسمی کنش‌ها با توجه به اهمیت سازه, سطح خطر مورد بررسی و موارد ذیربط دیگر ارایه گردیده است. در بندهای زیر روابط صحت‌سنجی طرح تشریح‌شده و ضرایب پاره‌ای ایمنی بار و مقاومت و معیارهای کمی طراحی و ترکیب‌های بارها برای شرایط گوناگون طراحی و حالات گوناگون حدی تعیین گردیده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۱۹۴ ۲-۳-۳ حالات حدی نهایی ۱-۲-۴-۴ شرایط صحت‌سنجی ۱- هنگامی که یکی از حالات حدی تعادل استاتیکی یا جابه‌جایی یا تغییرشکل بزرگ سازه بررسی می‌شود. باید نامعادله ۱-۴ ارضا گردد. (۱-۴) 4 > 5 4 3 که در آن: ,۵ اثر کنش‌های نامتعادل کننده مفروض در طراحی و 0۸ اثر کنش‌های متعادل کننده مفروض در طراحی است. ۲- هنگامی که یکی از حالات حدی گسیختگی یا تغییرشکل زیاد مقطعء عضو یا اتصال (به جز خستگی) بررسی می‌شودء باید نامعادله ۲-۴ ارضا شود. (۲-۴ رک رک که در آن: بر مقدار طراحی نیرو یا لنگر درونی عضو یا جزء مورد بررسی و بر مقدار طراحی مقاومت نظیر دلالت دارند. هریک از این دو مقادیر طراحی همه خصوصیات سازه‌ای را دربردارند. ۳- هنگامی که حالت حدی تشکیل مکانیزم مورد بررسی قرار می‌گیرد. باید اطمینان حاصل‌گردد که تشکیل مکانیزم ناپایدار با ۴- هنگامی که یک حالت حدی پایداری ناشی از آثار درجه دوم مورد بررسی قرار می‌گیرد. باید تأیید گردد که ناپایداری به‌وقوع در ضمن باید صحت‌سنجی مقاطع نیز طبق بند ۲ فوق» به‌عمل آید. ۵- هنگامی که حالت حدی گسیختگی ناشی از خستگی مورد بررسی قرار می‌گیردء باید تأیید گردد که مقادیر طراحی اندیس خرابیء ,۰/2 از واحد تجاوز نمی‌نماید. ۶- هنگامی که اثر کنش‌ها بررسی می‌شود. باید نامعادله ۲-۴ برقرار باشد. ۳۴ ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰-۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار که در آن: مقدار طراحی اثر ناشی از کنش‌های اعمالی و ظرفیت طراحی متناظر با آثار این کنش‌ها می‌باشد. ۲-۲-۴-۴- ترکیب کنش‌هاء آرایش بارها و حالات بارگذاری هر آرایش بارء موقعیت. مقدارء امتداد و جهت یک یا مجموعه‌ای از کنش‌های آزاد را مشخص می‌سازد. هر حالت بارگذاری, آرایش بارهاء مجموعه تغییرشکل‌ها و ناکاملی‌های سازگار با یکدیگر را که در صحت‌سنجی به نیت خاص در نظر گرفته می‌شودء مشخص می‌سازد. برای هر حالت بارگذاری,» مقادیر طراحی 70/ برای آثار کنش‌ها باید از قواعد ترکیب مقادیر طراحی کنش‌ها تعیین شوند. این مقادیر در جدول ۱-۴ آرایه شده‌اند. جدول ۱-۳- مقادیر طراحی کنش‌ها سر (الف) مقادیر طراحی آرایه‌شده در جدول ۱-۴ باید با استفاده از قواعد زیر تر کیب شوند: - در شرایط دایمی و گذرا برای صحت‌سنجی طراحی در مقابل تمامی آثار کنش‌ها به جز پدیده خستگی (۳-۴) هرن /۷ا 2 + رن + روز ر2 - در شرایط طراحی با درنظرگرفتن آثار کنش‌های تصادفی (۵-۴) 2 + رلک ۱۷+ را + ما2 < رز که در آن: 6 مقادیر مشخصه کنش‌های دایمی؛ مقدار مشخصه یکی از انواع کنش‌های متغیر, مقدار طراحی کنش تصادفی, ری[ ضریب پاره‌ای کنش دایمی ز7» زین[ مانند ری[ ولی برای شرایط طراحی تصادفی؛ رن[ ضرایب پاره‌ای کنش متغیر 226 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۱-۳ برمی گیرد (4<0). مقدار یز را می‌توان برابر ۱ فرض نمود. (پ) در روابط (۳-۴۱) و (۵-۴) کنش‌های غیرمستقیم هرگاه مصداق داشته باشند. باید درنظر گرفته شوند. (ت) برای سازه ساختمان‌ها ترکیب‌های کنش‌ها را می‌توان به‌شرح ساده‌تر زیر درنظر گرفت. - برای شرایط طراحی مستمر و گذراً ضرایب ایمنی پاره‌ای داده شده در جدول ۲-۴ باید اعمال گردد. جدول ۲-۴- ضرایب ایمنی پاره‌ای برای سازه ساختمان‌ها در شرایط طراحی مستمر وگذرا حالات کرانه‌های پایینی کنش‌های عوامل متغیر ( ن/ز) سا هس سک #* برای سازه‌های متعارف برابر با ۱/۰ و در مورد سازه‌های خاص بر اساس مطالعه و پیشنهاد طراح و تأیید کارفرما تعیین می‌گردد. - برای شرایط طراحی تصادفی که در آن رابطه (۵-۴) صادق است. ضریب ایمنی پاره‌ای برای عوامل متغیر برابر با واحد در نظر گرفته می‌شود. پاره‌ای بار م7 را برای اثر مطلوب می‌توان برابر با ۱/۱ ( 1.1 < بیرنز) اختیار نمود. نامطلوب منحر به ایجاد نتیجه نامطلوب‌تری نگردد. شود. - برای سازه ساختمان‌هاء به عنوان ساده‌سازی رابطه (۴-۴) را می‌توان با هر یک از دو رابطه زیر که مقدار افزون‌تری از آن با در نظرگرفتن نامطلوب‌ترین کنش متفیر: (۶-۴ الف) دلگ دی + 6 رل ر2 , و با در نظرگرفتن تمامی کنش‌های نامطلوب: (۴-ی ب) دو 2 9 ۲ رمور2 1 , -------- صفحهٔ بعد -------- رو ۱۵ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار جزییات مفاهیم طراحی مبتنی بر حالات حدی نهایی در پیوست ۶ این ایین‌نامه ارایه گردیده‌است. ۲-۴-۳۴ حالت حدی خدمت‌رسانی باید تأیید شود که ر/ کرت با رل ک را که در آن: مقدار اسمی یا تابعی از ویژگی‌های معینی از مصالح در ارتباط با آثار کنش‌های مفروض در طراحی و ول آثار ناشی از کنش‌های طراحی است که براساس یکی از ترکیب‌های زیر تعیین می‌شود. ترکیب‌های لازم برای صحت‌سنجی در هر یک از حالات خدمت‌رسانی دیربط به شرح زیر مشخص شده است. ترکیب کنش‌ها برای حالت خدمت‌رسانی با روابط زیر تعریف می‌شوند: - حالات نادر ترکیب کنش‌ها (۷-۴) 0 رم ۳ 0 ۳ 0 2 - ترکیب کنش‌ها با احتمال رویداد متناوب و مکرر (۸-۴) 0 ,لار2 + ربرلگ رم ۷۷ + 29 7 ]<[ 29 ۳ 2 0 )٩-۴( 1<[ - در مواردی که قواعد ساده برای در نظر گرفتن حالات حدی خدمت‌رسانی آرایه شده استء محاسبه تفصیلی با کاربرد تر کیب کنش‌های مدکور در فوق ضروری نخواهد بود. - به‌منظور ساده‌سازی فرآیند» رابطه (۷-۴) برای حالات ترکیب نادر کنش‌ها را می‌توان با یکی از ترکیب‌های زیر که مقدار بزرگ‌تری داشته باشد جایگزین کرد: هنگامی که تنها نامطلوب‌ترین واکنش متغیر درنظر گرفته می‌شود: (۱۰-۴) 0 ۳+ 2 ز هنگامی که تمامی کنش‌های متغیر نامطلوب به‌طور همزمان در نظر گرفته می‌شوند: (۱۱-۴) 0929 + ره این رابطه را می‌توان همچنین به‌عنوان جایگزینی برای رابطه (۸-۴) برای ترکیب بار با رویداد متناوب به‌کار برد. مقدار بر باید برای همه حالات حدی خدمت‌رسانی برابر با یک منظور شودء مگر آنکه خلاف آن در این آیین‌نامه تصریح‌شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۳۳۳ سازه‌های فضاکار علاوه بر دار بودن مقاومت لازم در مقابل حالات حدّی نهایی مندرج در فصل۲ باید شرایط خدمت‌رسانی‌لازم را نشت آب» عدم هوابندی مناسب بعضی از انواع سازه‌هاً 9 در نتیحجه انباشتگی نامتعارف گرد و9 خاک انعکاس و9 تشدید نامطلوب صدا به‌علت هندسه و پوشانه خاص, اثر تغییر دما و ارتعاش سازه در مقابل بارهای زنده و یا باد نباید شرایط نامساعدی را برای بهره‌برداران ایحاد نماید. بعضی از معیارهای بهره‌برداری سازه‌های فضاکار به‌شرح زیر می‌باشد: تسیر - به‌طو رکلی تغییرمکان سازه فضاکار بر اساس ملزومات سازه‌ای تعین نمی‌گردد بلکه به نوع کاربری, نیازهای معماری» نوع پوشانه و ماهیت بارگذاری وابسته است. تغییرمکان سازه فضاکار پوشانه سقف‌ها به نوع بارگذاری» سختی و صلبیت سازه, ارنفاع سازه شبکه‌ای, ابعاد واصدهای تکرارشونده, مشخصات و خواص مصالح, مشخصات و خواص اعضاء ویژگی‌های هندسی و ابعاد دهانه‌ها, انعطاف‌پذیری انصالات و پیونده‌هاء شرایط نکیه‌گاهی و موارد چند دیگری بسنگی دارد. - حد تغییرمکان تغییرمکان‌های ناشی از شرایط بهره‌برداری باید درحد ارتجاعی باقی‌مانده و نباید به‌حالت ماندگار تبدیل گردند. در مورد سازه‌های فاقد اهمیت ویژه و فاقد جراثقال سقفیء حد تغییرمکان تحت تأثیر ترکیب بارهای ثقلی در مواردی که پوشانه‌ها آسیب نبینند نباید از میزان دهانه تجاوز نمایند. در ساختمان‌های متعارف در صورتی که سازه‌های فضاکار به عنوان سقف یا کف همراه با نازک‌کاری با مصالح بنایی استفاده‌شده باشدء حد تغییرمکان ناشی از بارهای مرده (که پس از نصب اجزای غیرسازه‌ای به‌آن اضافه می شود) در شرایط بهره‌برداری به ۱ ۱۳۴ طول دهانه کوچک‌تر و حد تغییرمکان ناشی از بارهای زنده بهره‌برداری به میزان - طول دهانه کوچک‌تر محدود می‌گردد. درصورتی که نوع و جزییات اجرایی پوشانه‌هایی مثل شیشه حدود تغییرمکان‌های کوچک‌تری را ایجاب نمایدء این حدود باید تعیین و پس از تأیید مرجع ذیصلاح مسوْول کنترل و تصویب طرحء رعایت گردد. جزییات اتصال اجزای غیرسازه‌ای به اعضای سازه‌ای باید چنان باشد که تغییرمکان سازه موجب اشکال در عملکرد آنها نگردد. تقسیر- این موضوع در سازه‌های با دهانه‌های بزرگ مانند آشیانه‌های هواپیماء که قدرمطلق تغییرمکان می‌تواند دارای مقدار قابل توجهی باشده نیازمند توجه ویژه می‌باشد. به‌عنوان مثال, اگرچه تغییرمکان مزبور تا حدی که از نظر بصری قابل‌پذیرش باشد و در کاربری جراتقال‌های سقفی اختلال ایجاد ننماید, قابل قبول تلفی می‌گردد.ء اما ممکن است با نوجه به نوع جزییات اجرایی در عملکردهای کشویی ورودی هواپیما به آشیانه ایجاد اسکال نماید. همجنین باید به جهت موّثر تغییرمکان‌های حاصله از حالات متفاوت بارگذاری توجه شود.ء حتی اگر مقادیر مطلق آزها به طور نسبی کوچک‌تر باشد (مثل تغییرمکان‌های طره‌ها در اثر اضافه و یا کم‌شدن بارهای زنده در دهانه‌های ممتد و پیوسته). تغییرمکان نسبی موضعی سازه فضاکار در راستای درون صفحهٌ شبکه‌های فضاکار تخت نسبت به تکیه‌گاه‌ها نباید از طول دهانه تجاوز نمایدء مگر آنکه عملکرد آن به صورت دیافراگم مورد نظر نباشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴۳۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار بار مرده نباید از و برای بار زنده از یک سس طول دهانه کوچک موّْْر تجاوز نماید؛ مگر آنکه از طریق کمّی نشان داده شود که با توجه به نوع کاربری و عملکرد مورد انتظار می‌توان بدون نقض معیارهای حالات حدی بهره‌برداری» از حدود تغییرمکان‌های ذکر شده تجاوز نمود. در دهانه‌های بزرگ باید با طراحی اعضای اصلی و فرعی و شیب‌بندی مناسب و کافی از بروز پدیده آب‌انباشتگی موضعی (مانداب) و یا عمومی و به طور کلی اعمال بارهای ناشی از افزایش تغییرشکل, احتراز گردد؛ در غیر این‌صورت» باید برای شرایط آب‌انباشتگی طراحی سازه پوشانه و زیرسازی آن مطابق با ملزومات مندرج در فصل ۳ با ملحوظداشتن» بارهای محتمل ناشی از این تغییرمکان اعضای فرعی یک سازه فضاکار با پوشانه‌های نسبتاً انعطاف‌پذیرء به میزان -!- طول‌دهانه آن عضو محدود می‌گردد. ۱۵۰ درصورتی که نصب وسایلی مانند انواع جراثقال‌ها و یا ابزار دقیق و نظایر آنها رعایت حدود تغییرشکل‌های موضعی و یا کلی قرار گرفته و در طراحی منظور گردد. در کاربرد سازه‌های فضاکار به عنوان سازه عرشه پل‌هاء باید محدودیت‌های تغییرمکان سازه عرشه پل‌ها رعایت گردد و تغییرمکان سازه فضاکار عرشه پل تحت تأثیر بارهای زنده و (با ملحوظداشتن اثر ضربه) از -2-طول دهانه تجاوز ننماید. در مورد ۱ استانداردهای مربوط تبعیت گردد. - حد ارتعاش در نسبت‌های کوچک ضخامت به دهانه شبکه‌های فضاکار و نیز در طره‌های بزرگ. برای جلوگیری از ارتعاش مزاحم سازه دراثر بار باد و یا سایر بارهای زنده, باید طراحی با توجه به نحوهٌ توزیع جرم و ویژگی‌های سازه از دیدگاه میرایی انجام شود. در صورتی که به دلیل نوع اثر کنش‌ها و نوع کاربری و عملکرد مورد نظر بررسی میزان ارتعاش سازه ضروری تشخیص داده شود. تحلیل دینامیکی مدل واقع گرایانهُ سازه به منظور کنترل دامنه تغییرشکل‌ها و کنترل بسامدهای ارتعاش طبیعی تحت تأثیر بارهای ببره‌برداری» در اغلب مواقع کفایت خواهد داشت. در مواردی که نتایج قانع کننده‌ای از تحلیل عددی قابل حصول نباشد.ء باید از شیوه‌های مبتنی بر آزمایش؛ بر اساس دیدگاه‌های مندرج در فصل هفتم این آیین‌نامه بهره جست. امکان و سودمندی بمره‌گیری از تمهیدات افزایندهٌ میرایی و جداگرهای ارتعاشی باید در موارد مرتبط در چارچوب گزینه‌های مطالعاتی مورد بررسی قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۵۳۳ ۵-۴ - مصالح ۱-۵-۳ فولاد سازه‌ای مصالح فولادی سازه‌ای مورد استفاده در سازه‌های فضاکار موضوع این آیین نامه انواع فولادهای ساختمانی می‌باشند که از طرق نورد (گرم و یا سرد)» کوبن کاری یا ریخته‌گری تولید می‌شوند. تمامی مصالح فولادی سازه‌ای باید با استانداردهای ملی کشور مطابقت داشته باشند. در صورت فقدان استاندارد ملی برای برخی از مصالح مورد نیازء باید از استانداردهای معتبر بین‌المللی (ترجیحاً ۱-۱-۵-۴ خصوصیات مکانیکی مصالح ۹-۱-۱-۵-۳۴- مقادبر طراحی ضرایب مصالح ویژگی‌های مصالح فولادی برای محاسبات طراحی در این آیین‌نامه عبارت‌اند از: مدول الاستیسیته: ‏ *۸//::۸۱ 7-210000/ مدول برش: (2)]1+۱/با<0 ضریب انبساط حرارتی: ۰ 12*/0*/۳۳<» چگالی جرمی: ( 05 ۲-۱-۱-۵-۳۴- مشسخصات مصالح برای فولادهای گرم نوردشده مقادیر اسمی برای مقاومت تسلیم» ./. و مقاومت نهایی» ,/. و سایر مشخصات مکانیکی فولادهای گرم نوردشده مطابق پیوست ب مبحث دهم مقررات ملی ساختمان ایران» طرح و اجرای ساخنمان‌های فولادی, در نظر گرفته می‌شود. در صورت ضرورت به کارگیری مصالح فولادی با مشخصات مکانیکی و متالوزیکی متفاوت» باید ضمن تعیین استاندارد معتبر منطبق با مصالح مورد نظر و ارای گواهی‌نامه‌های بازرسی فنی» نسبت به اخذ تأییدیه از مرجع مسوْول کنترل کیفیت طرح و ساخت اقدام به عمل آمده و آزمایش‌های کنترل کیفیت به میزان مکفی برای اثبات تطابق ویژگی‌های مکانیکی و متالوژیکی مصالح با استاندارد معتبر معرفی شده» زیر نظر مرجع مزبور به عمل آید. ۲-۵-۳- پیونده‌های کوبن کاری‌شده استفاده از قطعات کوبن‌کاری‌شده در پیونده‌های سازه‌های فضاکار بسیار متداول است. فولاد مصرفی در این قطعات. فولادهای ساختمانی با مقاومت‌های متفاوت می‌باشند که باید با مشخصات مکانیکی و متالوژیکی مصالح جوش مصرفی و مقاومت پیچ‌های مورد استفاده سازگار باشد. رزوه‌های داخلی قطعات کوبن‌کاری‌شده که در برخی از حالت‌ها برای اتصالات پیجی به‌کار می‌روندء باید برای برش در سطح چلیکی شکل دورادور پیچ طراحی شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶-۴ آیین‌نامه سا زدهای فضاکار ۳- ۳-۵- پیونده‌های ریخته‌گری‌شده در حالاتی که ضرورت یابد از پیونده‌های با وزن بیش از ۱۰۰ کیلوگرم با شکل‌های خاص یا پیجیده استفاده شود و ساخت آزها به‌وسیله عملیات کوبن‌کاری عملی نباشد یا تهیه آنها به روش ریخته‌گری ارجح باشد. استفاده از فولاد ریخته‌گری با مصالح و آلیاژهای ارایه‌دهنده میزان شکل‌پذیری مطلوب» به نحو تعیین‌شده در مشخصات فنی طرح و با اعمال سیستم کنترل کیفیت کارا قابل قبول می‌باشد. ۳۴- ۳-۵- مصالح پیج‌ها پیچ‌های مورد استفاده در سازه‌های فضاکار اغلب از فولاد با مقاومت زیاد ساخته می‌شوندء بسته به نوع اتصالات. استفاده از انواع پیچ‌های فولادی سازه‌ای با مشخصات مکانبکی آرایه‌شده در استاندارد ملی کشور با پیوست ب. مبحث دهم مقررات ملی ساختمان ایرأن» طرح و اجرای ساخنمان‌های فولادی, بلامانع می‌باشد. ۱-۳-۵-۳ مصالح و مشخصات مکانیکی و متالورزیکی پیج‌ها مشخصه‌ها و خواص مصالح پیچ‌ها باید ملزومات استانداردهای معتبر بین‌المللی یا ملی را ارضا نمایند. در چارچوب استاندارد 1 (50] (مورد استناد در پیوست ب مبحث دهم از مقررات ملی ساختمان ایران: طرح و اجرای ساخنمان‌های فولادی) در مورد پیچ‌های نوع ۱۰/۹ باید مقاومت در برابر ضربه برای نمونه با زخمه استاندارد از طریق آزمایش شاریی بر نمونه‌هایی که از میله اصلی پیج گالوانیزه‌شده حتی‌المقدور از موقعیتی در نزدیکی سطح تهیه شده‌اند. تعیین گردد. ظرفیت مقاومت کششی, برشی و ترکیبی پیچ‌ها باید مطابق استانداردهای معتبر اختیار گردند. برای پیچ‌های مشمول مشخصات 89811 50| . مقادیر مقاومت حد جاری‌شدن. مقاومت نهایی» بیشینهٌ تغییر طول نسبی و مقادیر کمیت‌های سختی و حداقل انرژی قابل جذب در آزمایش ضربهٌ نمونهٌ زخمه‌دار پیچ از جدول ب-۴ » پیوست ب مبحث دهم از مقررات ملی ساختمان ایران: طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی به‌دست می‌آید. ۲-۳-۵-۳ برنامه کنترل کیفیت پیج‌ها نمونه‌های شارپی باید در دمای ۳۰- درجه سانتیگراد براساس استانداردی معتبرء ازجمله150, تا ][] یا /۸51۸ مورد آزمایش و استنتاج قرار داده شوند و مقادیر انرژی قابل جذب آن‌ها باید از آنچه در استاندارد مزبور ارایه‌شده, افزون‌تر باشد. تمامی پیچ‌ها باید دارای رزوه مطابق استاندارد متریک 5| باشند. در صورت استفاده از آنواع دیگر استانداردهای معتبرء باید در تمامی مراحل طرح و اجرا همسازی کامل برقرار باشد. ابعاد پیچ‌ها باید مطابق ابعاد استاندارد مورد استفاده انتخاب شود؛ با این‌وجود در مواردی که جزییات اجرایی» استفاده از پیچ‌هایی با ابعاد غیراستاندارد را ایحاب نمایند.ء اینگونه پیچ‌ها باید با مشخصات مصالح استاندارد و در ابعاد موردنظر با سفارش مخصوص تولید گردند. در این حالت, باید برنامه کنترل کیفیت پیچ تدوین و اعمال گردد. تمامی پیچ‌های مورد استفاده باید از دیدگاه احتمال بروز استعداد شکست نارس مورد آزمایش‌های غیرمخرب و ترک‌یابی (از جمله با بهره‌گیری از روش براده‌های مغناطیسی) قرار گیرند. برای هر بسته پیچ تحویل‌شده, باید مدارک زیر ارایه گرد تا مجوز استفاده از آن در پروژه صادر شود: - گواهی نتایج آزمایش‌های ترکیبات شیمیایی و متالورژیک مصالح پیچ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۴ - گواهی نتایج آزمایش‌های مشخصه‌های مکانیکی شامل مقاومت حد جاری‌شدن و مقاومت نهایی کششی» میزان تغییر طول نسبی تا گسیختگی و میزان انرژی جذب‌شده در آزمایش ضربه استاندارد (شارپی)» - گواهی کنترل‌های لازم از نظر رواداری‌های مجاز ساخت از طریق کنترل جزییات ابعاد و زوایای پیچ و رزوه‌ها با ابزار دقیق براساس استانداردهای معتبر. مقادیر قابل‌پذیرش حاصل از نتایج آزمایش (مقادیر میانگین حاصل از آزمایش؟۲ نمونه) در آزمایش‌های ضربه استاندارد نمونه زخمه‌دار در دمای ۳۰- درجه سانتیگراده مقاومت حد جاری‌شدن,» مقاومت نهایی» بیشینهٌ تغییر طول نسبی و سختی پیچ در جدول ب-۳. پیوست ب مبحث دهم از مقررات ملی ساختمان ایران ارایه گردیده است. ۳-۳-۵-۳ ملاحظات طراحی, ساخت و نصب پیج‌ها برای پیچ‌های نوع ۱۰/۹ تحت کشش, مقاومت طراحی را باید به میزان ۱۵/ کاهش داد. به عبارت دیگرء در مورد این پیچ‌ها در حالت عملکرد تحت تأثیر کشش, ضریب کاهش مقاومت ۰/۸۵ را باید مدنظر قرار داد. استفاده از پیچ‌های گروه مقاومتی ۱۲/۹ در پیچ‌ها باید عموماً به صورت گرم شکل داده شوند. رزوه‌های پیچ‌ها باید از طریق غلطک ایجاد گردند. کلیه پیچ‌ها باید دارای نمایه نوع مصالح و شماره پیچ باشند. در تعیین ابعاد و همجنین ساخت رزوه‌های پیچ و حدیده‌ها باید ضخامت لایه گالوانیزه به‌میزان مکفی در نظر گرفته شود. باید توجه داشت که در برخی از اتصالات پیچی برخی از سیستم‌های متداول سازه‌های فضاکار شبکه‌ای, مانند سیستم ۰۱/۸110 اثر سفت‌شدگی پیچ‌ها می‌تواند منجر به کاهش انعطاف‌پدیری اتصال گردیده و در نتیجه کاهش طول موّثر اعضا گردد. در این حالت. اطمینان حاصل نماید. ۳-۳-۵-۳ - پیج با رویه گالوانیزه اعمال کنترل کیفی لازم برای اطمینان از سازگاری پیچ‌ها با مشخصات استاندارد الزامی است. به ویژه هنگامی که برای حفاظت در برابر خوردگی» نسبت به اعمال پوشش گالوانیزه اقدام می‌شود. اعمال گالوانیزه گرم برای پیچ‌های با مقاومت زیاد که قبلا مورد عملیات حرارتی قرار گرفته‌اند. مجاز نیست. در اعمال گالوانیزه سرد باید نهایت دقت برای جلوگیری از نفوذ بون هیدروژن» به‌عمل آید؛ از اینرو اعمال گالوانیزه به طریقه پاشش پودری مجاز تلقی می‌گردد. ۵-۵-۳ اتصالاتن جوشی برای جوش‌کاری قطعات پیش ساختهٌ سازه‌های فضاکار تا حد ممکن استفاده از روش‌های خودکار زیر پودری و جوش‌کاری تحت حفاظت گاز توصیه می‌گردد. الکترودهای مورد استفاده در روش‌های ساخت در کارخانه یا جوش‌کاری درمحل یا درجا باید مطابق با استاندارد ملی مربوط بوده و با توجه به کیفیت و در سازگاری با فولاد مبنا اختیار شود. مقاومت تسلیم, مقاومت کششی نهایی» ازدیاد طول نسبی در گسیختگی و کمینه مقدار انرژی در آزمایش ضربه استاندارد فلز الکترود باید مشخصات فنی طرح را ارضا نمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸-۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار مقررات و ملزومات آماده‌سازی و جوش‌کاری قطعات و کنترل کیفیت عملیات اجرایی مندرج در مبحث یازدهم مقررات ملی ساختمان ایران باید در تمامی جوش‌کاری‌های قطعات و اتصالات پیش ساخته رعایت گردد. ملزومات عمومی عملیات اجرایی در پیوست ۷ این آیین‌نامه مورد اشارهٌ اجمالی قرار گرفته است. همچنین شیوه‌های کنترل کیفیت جوش - در کارخانه و در محل - به روش‌های مخرب و غیرمخرب همراه با برنامه‌های بازرسی فنی جوش متناسب با ویژگی‌های ساخت. بافت و نصب سازه‌های فضاکار» در بخش سوم این آیین‌نامه به تفصیل ارایه گردیده است. ۶-۴- اعضای سازه هر عضو سازه فضاکار از اجزای مهم سازه‌ای سازه‌های فضاکار به‌شمار می‌رود که دو گره (یا پیونده) را به‌هم می‌بندد و نقش انتقال نیروها را ایفا می‌نماید. به‌منظور شناخت و طراحی مطلوب اعضای سازه‌های فضاکارء لازم است که طبقه‌بندی‌های مناسبی برای آن‌ها انجام گیرد. ۱-۶-۳ دسته‌بندی اعضا اعضای سازه‌های فضاکار ر می‌توان از دیدگاه‌های متنوعی به‌شرح زیر دسته‌بندی نمود: ب) بر اساس نوع مقطع از نظر میزان استعداد بروز کمانش موضعی پ) بر اساس شرایط سرحدی و قیود جانبی - پیچشی ۱-۱-۶-۴ دسته‌بندی بر اساس شکل مقطع الف) مقاطع ساده یا مرکب ب) مقاطع باز یا بسته ۱-۱-۱-۶-۴- مقاطع ساده یا مرکب مستطیل توخالی و نظایر آن ساخته شده باشند. - مقاطع مرکب به مقاطعی اطلاق می‌گردد که به صورت ترکیبی از اشکال ساده هندسی مذکور ساخته می‌شوند. ۲-۱-۱-۶-۳ - مقاطع باز یا بسته -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۹۴ تفسیر- از نمونه‌های منداول مقاطع باز سازه‌ای فولادی می‌توان به مقاطع تیرأهن (1) بال بهن (1]) سپری (]) ناودانی (ل]) و نیشی (1) اشاره نمود. اعضای لوله‌ای با مقاطع دایروی و یا اعضای قوطی شکل با مقاطع راس تگوشه از منداولترین نمونه‌های اعضای سازه‌های فضاکار شبکه‌ای با مقاطع بسته به‌شمار می‌روند. ۳-۱-۶-۳ دسته‌بندی بر اساس نوع مقطع از نظر کمانش موضعی مقاطع اعضای سازه‌های فضاکار از نظر میزان استعداد آزها برای کمانش موضعی به سه رده زیر دسته‌بندی می‌شوند: الف) مقاطع فشرده ب) مقاطع نیمه‌فشرده پ) مقاطع لاغر مشخصات حدی هر یک از مقاطع مذکور بر اساس هندسه مقطع در آیین‌نامه‌های معتبری که با مفاهیم و مبانی طراحی برخی از استانداردها مقاطعی تحت عنوان مقاطع پلاستیک تعریف گردیده‌اند که در آن‌ها احتمال بروز کمانش موضعی اجزای مقطع حتی پس از بروز پلاستیسیتهٌ گسترده محتمل نمی‌باشد و شرایط محدودتری از مقاطع فشرده برای نسبت بعد به ضخامت اجزای آنان پیش‌بینی شده‌اند که برای اعضای سازه‌ای با شکل‌پذیری زیاد کاربرد خواهند داشت. مشخصات چنین اعضایی در استانداردهایی از قبیل مبحث سوم استاندارد :1 و 5950 138 و ملزومات ویژه طراحی لرزه‌ای سازه‌های فولادی ۸152 ارایه‌شده است. ۳-۱-۶-۳ دسته‌بندی بر اساس سشرایط سرحدی و قیود جانبی پیچشی اعضای سازه‌های فضاکار بسته به شرایط مرزی انتهاهای خود از قبیل حالت مفصلی, حالت نیمه‌گیرداری و حالت گیرداری به رده‌های متنوعی نظیر اعضای دو سر مفصل, دو سرگیردار» دو سر نیمه‌گیردار»ه یک سر مفصل- یک سرگیردار و تقسیم‌بندی می‌شوند. در ضمن اعضای سازه‌های فضاکار بسته به آنکه دارای قیود و مهارهایی برای مقابله با کمانش جانبی و کمانش پیچشی باشند با چنین قیودی برای آنها تأمین نشده باشدء به اعضای با تکیه‌گاه مقید و اعضای با تکیه‌گاه غیرمقید از دیدگاه جانبی - پیچشی تقسیم می‌شوند. ۴-۱-۶-۴ دسته‌بندی بر اساس نوع نیروها و آثار ناشی از تلاش‌ها اعضای سازه‌های فضاکار بر اساس نوع نیروها و آثار کنش‌های اعمال‌شونده به رده‌های زیر تقسیم می‌شوند: الف) اعضای تحت تأثیر نیروهای محوری کششی ت) اعضای تحت تأثیر لنگرهای خمشی و نیروهای برشی ث) اعضای تحت تأثیر لنگرهای پیچشی ج) اعضای تحت تأثیر ترکیب نیروهای محوری فشاری و لنگرهای خمشی چ) اعضای تحت تأثیر ترکیب نیروهای محوری کششی و لنگرهای خمشی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۴ آییننامه سازه‌های فضاکار ج) اعضای تحت تأثیر ترکیبی از آثار کنش‌های مذکور در فوق ۲-۶-۴- کلیات و موارد عمومی طراحی اعضا در طراحی اعضای سازه‌های فضاکار موارد زیر باید در نظر گرفته شوند. الف) حالات حدی مورد نظر در طراحی باید مشخص و ارضا شوند. ب) برای اعضای تحت تأثیر نیروهای محوری فشاری» باید ضرایب طول موّثر تعیین شوند. پ) بسته به نوع مقطع اعضا از نظر کمانش موضعی (فشرده, نیمه‌فشرده و لاغر) طراحی متناسب با آن صورت پذیرد. ت) بسته به مقیدبودن و نبودن اعضا از نظر کمانش کلی (جانبی» پیچشی) طراحی متناسب با آن صورت پذیرد. ث) رده اعضای سازه‌های فضاکار بر اساس نوع نیروها و آثار اعمال‌شونده» باید مشخص‌شده و ملاحظات لازم طراحی بر اساس آیین‌نامه‌های معتبری که با مفاهیم و مبانی طراحی پیش‌بینی‌شده در این آیین‌نامه مطابقت داشته باشند. از قبیل مبحث دهم مقررات ملی ساختمانی ایران رعایت و اجرا شوند. ج) بسته به باز و بسته‌بودن مقاطع اعضای سازه‌های فضاکار» ملاحظات لازم طراحی به ویژه از نقطه‌نظر برش و پیچش باید ۷-۴- پیونده‌ها و اتصالات الف - اتصال مستقیم اعضا به یکدیگر ب - اتصال از طریق پیونده‌های واسط تسیر پیونده‌ها معرف منطق سازه فضاکاراند و لازم‌است تا حد امکان: -از نظر فرم و امکان برفراری اتصال ساده باشند. - شرایطی را فراهم سازند تا برون محوری انصال به حداقل ممکن برسد. - رواداری اجرایی قابل حصول را تأمین نمایند. به سهولت قابل بازبینی ی اصلاح نعمیر و نگهداری باشد. -قابلیت پذیرش تعداد قابل توجهی عضو را در زوایای فضایی گوناگون داشته باشند. ۱-۷-۳- کلیات در سازه‌های فضاکار مشبک» پیونده‌ها و اتصالات از اجزای مهم و اصلی سازه فضاکار می‌باشند. تنوع اتصالات سازه‌های گوناگون فضاکار و تعداد قابل ملاحظه اتصالات در سازه‌های شبکه‌ای فضاکار نشانگر اهمیت ویژه آنان می‌باشد. بنابراین» آشنایی طراحان با انواع پیونده‌های متداول از ضروریات طراحی مجموعه سازه می‌باشد. چه طراح از چنین پیونده‌هایی بهره‌گیری نماید یا شیوه‌های ابداعی خود را ارایه و با توجه به رهنمودهای این آیین‌نامه و به‌ویژه مندرجات فصل هفتم مورد صحت‌سنجی قرار دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۱-۳ و9 پیوست ۳ آیین‌نامه معرفی شده‌اند. پیونده‌های سازه‌های شبکه‌ای فضاکار از دیدگاه‌های سیستم اتصال میزان صلبیت اتصال و شیوه ساخت و اجرا به شرح زیر طبقه‌بندی گردیده‌اند. ۲-۷-۳۴ سیستم‌های پیونده» مصالح و شیوه ساخت سیستم‌های پیونده در سازه‌های فضاکار با توجه به پیش‌ساختگی غالب آنها به‌صورت سیستم‌های پیونده استاندارد و با سیستم‌های پیوند خاص می‌باشند که بسته به نوع سیستم مورد نظر و نوع مصالحء الزامات خاص مربوط به‌آن باید در طراحی درنظر گرفته شوند. این الزامات به‌تفصیل در بند ۲-۳-۶ آرایه شده‌اند. با توجه به اهمیت سیستم‌های پیونده در سازه‌های فضاکار» این سیستم‌ها از مصالح فولادی با مشخصات ویژه, که در استاندارد مربوط معرفی شده‌انده ساخته می‌شوند و از شیوه‌های ریخته‌گری؛ ماشین کاری و کوبن‌کاری برای ساخت آن‌ها استفاده می‌شود. ۳-۷-۳ رواداری‌های ابعادی رواداری‌های ساخت و نصب باید در مشخصات فنی طرح با توجه به اهداف قابل حصول طرح تعیین و آرایه گردند. تا انجام مطالعات ویژه در مورد انواع سازه‌های فضاکار با ابعاد گوناگونء می‌توان رواداری‌ها در ابعاد ضوابط مندرج در مبحث یازدهم مقررات ملی ساختمان ایران را به عنوان رهنمود کلی همراه با قضاوت مهندسی در همسازی با نوع سازه مورد نظر به‌عنوان ملزومات حداقل مورد توجه قرار داد. ۳-۷-۳ ملاحظاتی در مورد طراحی مجموعه سازه فضاکار با در نظرگرفتن اتصالات و پیونده‌ها الف) انتخاب سیستم پیونده بر اساس ملاحظات معماری, اقتصادی و عملکردی انجام می‌گیرد. ب) انتخاب نوع اتصال از دیدگاه صلبیت باید متناسب با فرضیات مدل‌سازی و امکانات تولید انجام گیرد. اولیه سیستم انتخاب شده و برای طراحی اولیه ابعاد پیونده‌ها و اعضا می‌توان از ابعاد یک سیستم استاندارد همانند استفاده نمود. ۷-۳- ۵- جزییات اجرایی بهره‌گیری از مزایای تولید انبوه» توصیه می‌شود تا حدامکان از شیوه‌های صنعتی برای ساخت اتصالات و9 پیونده‌ها و9 کنترل مراحل اجرایی بهره۵ جست. ۸-۴ - دستگاه‌های تکیه‌گاهی پایداری کلی سازه‌ها در برابر کنش‌های وارده با عکس‌العمل تکیه‌گاه‌ها تأمین می‌گردد. به‌عبارت دیگرء تکیه‌گاه‌ها بخشی از سازه هستند که پایداری کلی سازه را تأمین می‌نمایند. تکیه‌گاه‌ها متناسب با قیودی که در برابر حرکت سازه ایجاد می‌کنند. دارا یا فاقد -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳_۴۶ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار عکس‌العمل می‌باشند. انتخاب محل تکیه‌گاه‌ها و نوع آنها یا قیدی که هر تکیه‌گاه در برابر حرکت سازه ایجاد می‌کند. شرایط مرزی ماهیتی سیستم را تعریف می‌نماید و از این‌رو طراحی تکیه‌گاه‌ها از مباحث مهم طراحی مفهومی مجموعهٌ سیستم سازه فضاکار به‌شمار می‌رود که علاوه بر موارد فوق» در رفتار و دوام سازه اثر قابل توجهی خواهد داشت. کنش‌های موْثر بر سازه از قبیل بارهای زنده» کنش‌های محیطی بادء زلزله» تغییرات دماء رفتار مصالح» خزش» نشست تکیه‌گاه‌ها و سایر عوامل موجب تغییرشکل یا حرکت سازه می‌گردند و به‌طورکلی بررسی رفتار سازه در هر نقطه آن به لحاظ حرکت ممکن در سه امتداد متعامد و دوران حول سه محور متعامد ضروری می‌باشد که بخشی از بررسی‌های حالات حدی را تشکیل می‌دهد که متناسب با آن قیدها و میزان حرکت در تکیه‌گاه‌ها تعیین می‌گردد. برای مثال در یک آشیانه هواییما با دهانه بزرگ» سازه» تکیه‌گاه‌هاء پوشش‌ها و درها باید جوابگوی نیروها و تغییرشکل‌های بزرگ باشند؛ در صورتی که در سایه‌بان طولانی یک ایستگاه راه‌آهن یا یک سالن طولانی کشتی‌سازی می‌توان سازه طویل را با چند سازه با ابعاد طولی مناسب که با درز از یکدیگر جداسازی‌شده ولی در جوار یکدیگر قرار می‌گیرند» جایگزین کرده و میزان تغییرمکان‌ها را محدود کرد. لازم است شرایط سرحدی تکیه‌گاهی و میزان آزادی یا قیود لازم برای حرکت‌های انتقالی و دورانی متناسب با مفروضات طراحی تعیین و جزییات اجرایی با قابلیت عملکرد مورد نظر تهیه گردد. هرگاه ممانعت از تغییرمکان‌های تکیه‌گاهی موجب بروز نیروهای درونی قابل ملاحظه در سازه گردد. باید آثار این قیود مورد بررسی قرار گیرد. برای کنترل حرکت‌ها در تکیه‌گاه‌ها از اتصالات ویژه یا دستگاه‌های تکیه‌گاهی استفاده می‌شود. نقش دستگاه‌های تکیه‌گاهی تأمین ارتباط برای کنترل تعامل بارها و حرکت‌ها بین بخش‌های سازه در اغلب موارد بین سازه و تکیه‌گاه‌ها می‌باشد. تسیر - نمونه‌هایی از دستگاه‌های تکیه‌گاهی که به‌طور منداول در سازه‌های فضاکار با دهانه‌های نسباً وسیع و همچنین پل‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرندء در این سطور مورد اشاره قرار داده شده‌اند: - نکیه‌گاه غلنکی فولادی - تکیه‌گاهی است که در آن از یک با چند غلنک فولادی شامل استوانه‌های منشکل از مصالح سخت صیقلی‌شده با سیستم‌های چرخ‌دنده‌ای که بین صفحات فولادی رویین و زیرین قرار داده می‌شوند» تشکیل می‌گردد. به این ترتیب در صورت طراحی و نگهداری صحیح آزادی حرکت در امتداد مورد نظر تأمین می‌گردد. در امتداد متعامد می‌توان با طراحی ضامن‌هایی حرکت را محدود یا مقید نمود. در مواردی که شرایط محیطی و میزان پابایی مورد نظر ایجاب نماید. می‌توان از فولادهای ضد زنگ با با لایه پوشش ضد زنگ در این تکیهگاه‌ها بهرهگیری نمود. به‌منظور عملکرد مورد نظر این سیستمء نباید در اجزای تکیه‌گاه لهیدگی به‌وجود آید. بنابراین به‌طور معمول در این تکیدگاه‌ها از مصالح سخت استفاده می‌شود ([شکل‌های ۱-۴ و ۳-۴). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جچهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۳-۴ - تکیه‌گاه الاکلنگی- نکیهگاهی است که از یک سطح قوسی در تماس با یک سطح نخت با قوسی تشکیل شده و برای جلوگیری از حرکت نسبی اققی مهار شده است. سطوح قوسی می‌توانند استوانه‌ای (به‌منظو رآزادی دوران حول یک محور) یا کروی (به منظو رآزادی دوران حول تمام محورهای اققی) باشند. در این نوع نکیه‌گاه در وفع غلنش یک بخش بر روی بخش دیگر دوران را مسر می‌سازد (شکل‌های ۳-۴ و ۳-۴). اس ۱۹۱۹ شکل ۳-۴: تکیه‌گاه الاکلنگی طولی شکل ۴-۴: تکیه‌گاه الاکلنگی کروی نکی ه‌گاه مفصلی -تکی هگاهی است که اغلب از دو با چند عضو با سطوح قوسی جفت‌شونده تشکیل شده است سطوح قوسی می‌توانند استوانه‌ای با کروی باشند. در این نوع تکیه‌گاه لغزرش یک بخش بر روی بخش دیگر دوران را میسر می‌سازد [شکل‌های ۵-۴ تا ۴). شکل ۵-۴: تکیه گاه مفصلی میله‌ای شکل ۶-۴: تکیه‌گاه مفصلی استوانه‌ای << ی 7 - نکیه‌گاه جچنخالی با ب رگه‌ای- نکیه‌گاهی است منشکل از یک استوانه نوپرء» که از میان نعدادی ور ق که یک در میان به دو صفحه بالایی و بای ی ۹ و حچ) چ سجهه /// ۹ سرت ۹ ایض شکل ۸-۴: تکیه‌گاه چنگالی برگه‌ای شکل ۹-۴: تکیه‌گاه لغزشی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴_۴ آییننامه سازه‌های فضاکار تکی هگاه لغزنسی - تکیه‌گاهی است شامل دو سطح که یکی روی دیگری می‌لغزد. به‌منظور امکان لغزش سطوح کاملا ماشی نکاری و صیقلی می‌شوند و از مصالحی با ضرایب اصطکاک بسیار اندک مانند تفلون (۳71712) استفاده می‌شود ( شکل ۹۴. نکب هگاه الاستومر- نکیه‌گاهی است که شامل یک قطعه [بلوک)] از مواد الاستومر با با بدون وری‌های درونی فولادی می‌باشد. با توجه به مدول برشی اندک این تکیه‌گاه‌هاء هم به صورت غیرمفید به منظور ایجاد آزادی حرکت نسبی ناشی ازتغییرات دما و هم در حالات مفیدشده بهکار برده می‌شود. با توجه به میزان مدول الاستیسینه فشاری نکیه‌گاه‌های الاستومر» معمولاً اختلاف فشار ناشی از دوران سازه متکی بر آن منجر به تغییرمکان همساز این تکیه‌گاه‌ها گردیده و در مواردی که قبود دورانی ایجاد نشده باشدء می‌نواند به‌صورت تکیه‌گاه ساده بهکار گرفنه شوند. الف - نکی هگاه غیرمسلح - نکیهگاه الاستومری است که مسلح نشده است. ب -تکیهگاه نواری - تکیه‌گاه الاستومر غیرمسلحی است که طول آن نسبت به عرض قابل ملاحظه است. پ - نکیهگاه لایه‌ای - تکیه‌گاه الاستومری می‌باشد که با ورقه‌های فولادی مسلح شده است (شکل ۱۰-۴). دس سل یا هملباق هاگ ‌هیکت :۴-۱۱ لکش یا هیال یرموتسالا هاگ هیکت :۴-۰۱ لکش ت- نکی هگاه قابلمه‌ای - نکیه‌گاهی است شامل یک استوانه فلزی وفع بر گرده‌ای از الاستومر ساده که در استوانه فلزی دیگری به‌منظور محدود علاوه بر انواع نکیه‌گاه‌های مورد اشساره در فوق, دستگاه‌ها و انصالات نکیه‌گاهی مشوع دیگری از نوع فولادی با از مصالح الا سنومر را ترکیبی از آنها به‌صورت پیش‌ساخته یا براساس طراحی ویژه در سازه‌های فضاکار مورد استفاده قرار گرفته‌اند و از این جهت محدودیتی برای طراحان در جهت اغلب انواع انصالات نکیه‌گاهی ویژه سیستم مزبور طراحی و بهکار گرفته شده است. به عنوان مثال» با نوجه به گستردگ ی کاربرد سیستم منتشکل از پیونده‌های گوی‌سان مرو در سطح جهانی, نمونه‌هایی از جزییات اجرایی اتصالات نکیه‌گاهی این سیستم از سازه‌های فضاکار در شکل‌های ۱۳-۴و ۱۳-۴ شان داده شسده‌اند. شکل ۱۲-۴- نمونه‌هایی از تکیه‌گاه‌های سیستم مرو مناسب برای تولید انبوه برای سازه‌های فضاکار نسبتاً سبک. -------- صفحهٔ بعد -------- (الف) - تکیه‌گاه مستقر بر ستون بتن آرمه با مقطع دایروی با همسازی حرکت‌های انتقالی در امتدادهای افقی و قائم با تغییرمکان انتهای (ب) - تکیه‌گاه مستقر بر دیوار یا سر ستون بتن آرمه با آزادی حرکت نسبی محدود در دو امتداد افقی و فاقد قید در مقابل بلندشدن سازه از تکیه گاه. ۱- پیوندهٌ گوی‌سان سیستم مرو ۲۳۵- ستون بت ن آرمه با مقطع دایروی؛ (۲- دیوار یا سرستون بت ن آرمه؛ ۳- عضو قطری؛ ۴- مخروطی انتهایی؛ 4 - ورق نشیمن [زیر سری) با سوراخ‌های رزوه شده و میل مهارهای لا شکل و سوراخ میانی برای نصب به قالب و ایجاد امکان جادادن بتن ستون و فراهم‌آوردن مهار لازم در ستون؛ ۵0 - ورق نشیمن [زیرسری)؛ گم ورق تغلون؛ ۷- ضامن برای ایجاد قیود حرکنی در مقابل جابه‌جایی‌های افزون‌تر از فاصله پیش‌بینی‌شده برای میزان محدود حرکت آزاد: م ورق تکیه‌گاهی؛ ۹- میل مهارهای لا شکل جوش‌شده به ورق نشیمن؛ ‎-٩0‏ پروفیل‌های برش‌گیر جوش‌شده به ورق نشیمن؛ ۷۰ حفره جاسازی شده برای تنظیم که متعاقاً با بنن روان ریزدانه و مواد افزودنی منبسط شونده پر خواهد شد. چ چا -(0), مه با ۳ ی ۳ دِ ۹ دما ۳ و و شکل ۱۳-۳۴- نمونه‌هایی دیگر از تکیه‌گاه‌های سیستم مرو برای ایجاد امکان دوران محدود در صفحهٌ افقی به میزان مورد نظر. ۱- عضو لایه تحتانی شبکه دو یا چند لایه؛ ۲- پیونده گوی‌سان مرو؛ ۳- مخروط ی انتهایی؛ ۴- پیج با فرو رفتگی در سر پیچ برای سفت شدن با آچا رآلن: ۵- واشر قنری: ۴(- مهره؛ ۵- واشسر. تصاویر شسمانیک انواع نکیه‌گاه‌ها و دستگاه‌های نکیه‌گاهی به صورت نمایش داده شسده در شسکل ۰۱۴-۴ درجات آزادی انتفالی با دورانی هر سیسنتم را ارایه می‌نمایند. لذا در صورتیکه نیاز باشد از دستگاه‌های نکیه‌گاهی بهره‌گیری شود. مجموعه دستگاه‌های تکیه‌گاهی به نحو ارایه شده در شکل ۱۴-۴ به عنوان نمونه‌هایی از انواع متوع ممکن برای حصول به درجات آزادی یا قیود حرکنی یا دورانی موردنظر می‌تواند مورد توجه طراح قرار گیرد. عم ۹ 1 یییییییی333333ر3ر3ر3ر3. . 9 لس 2 / ارم ل . ۰ سر باس ی سا شکل ۴ - ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶_۴ آیین‌نامه سازه‌های فضاکار ۳ ب شکل۴- ۱۴- بقیه برای مقاصد متفاوت طراحی و با توجه به میزان بار وارده» میزان جابه‌جایی یا دوران مورد نظر, ابعاد پروژه» عمرمفید و شرایط محیطی و دوام, طراح امکانات متعددی برای انتخاب و طراحی تکیه‌گاه‌های پروژه خواهد داشت و بنابراین به هیچ روی نباید مثال‌های ارایه‌شده در فوق در جهت ممانعت از ابداعات طراح در انتخاب تکیه‌گاه‌ها تعبیر شود. طراح باید از مقاومت و عملکرد مورد نظر تکیه‌گاه طراحی‌شده و امکان ساخت و سهولت ساخت و نگهداری و بازرسی فنی ان اطمینان حاصل نماید. برای رسیدن به درجه آزادی لازم ممکن است ادغام خصوصیات چند نوع گوناگون دستگاه‌های تکیه‌گاهی ضرورت داشته باشد به‌طوری که دستگاه تکیه‌گاهی حاصله حرکت‌های لازم و مقاومت در برابر بارهای مربوط را تأمین نماید. به‌عنوان مثال یک تکیه‌گاه لغزشی تخت برای حرکت‌های افقی در ادغام با یک تکیه‌گاه قابلمه‌ای دوران لازم را تأمین می‌کند. دستگاه‌های تکیه‌گاهی را می‌توان به شرح زیر دسته‌بندی کرد: ۱- تکیه‌گاه‌های الاستومری که شامل الاستومرهای غیرمسلح یا مسلح با فولاد یا الیاف نخی و تار شیشه نیز می‌باشند. ۲- تکیه‌گاه‌های چند دورانی با بار زیاد تکیه‌گاه‌های قابلمه‌ای» صفحه‌ای و کروی که نوع پیش‌ساخته آن‌ها قابل تهیه است در این طبقه قرار می‌گیرند. در این تکیه‌گاه‌ها با پیش‌بینی صفحات لغزشی (سرشی) می‌توان حرکت انتقالی را نیز تأمین کرد و یا با استفاده از قید مناسب در یک امتداد. حرکت افقی در امتداد متعامد آن را آزاد گذاشت. ۳ تکیه‌گاه‌های مکانیکی در تکیه‌گاه‌های مکانیکی یا تکیه‌گاه‌های فولادی (که شامل صفحات برنزی نیز می‌باشند) بارها از طریق تماس فلز با فلز منتقل می‌شوند. تکیه‌گاه‌های ثابت که وابسته به یک محور یا یک مفصل هستند. دوران را تأمین می‌کنند و انوع غلتکی» الاکلنگی و لغزشی این تکیه‌گاه‌ها به‌طور معمول در درزهای انبساط بسته به میزان تغییرمکان مورد نظر در درزء به کار گرفته می‌شوند. تماس فلز با فلز موجب زنگ‌زدگی و در نتیجه قفل‌شدن اجزای تکیه‌گاه می‌گردد. از اینرو استفاده از آنها بدون لایه ضد زنگ در محیط‌های خورنده تماما فولاد ضدزنگ مگر در شرایط خاص محیطی توصیه نمی‌شود. آنچه در این خلاصه مورد اشاره قرار گرفته راهنمایی است که می‌تواند در طراحی کلی تکیه‌گاه‌های سازه‌های فضاکار پوشش دهانه‌های متوسط تا وسیع به‌کارگرفته شود. برای طراحی» ساخت. نصب. نگهداری, تعمیر یا تعویض دستگاه‌های تکیه‌گاهی به بخش‌های دیگر این آیین نامه رجوع شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۳۳۳ تکیه‌گاه‌ها و دستگاه‌های تکیه‌گاهی باید بر اساس مشخصات فنی طرح به‌طور مستمر مورد بازدید فنی قرار گیرد تا اقدامات نگهداری به موقع صورت پذیرد. ۹-۳ اجزا و پوشانه‌های غیرسازه‌ای -٩ -۳‏ ۱- کلیات سازه‌های فضاکار شبکه‌ای را می‌توان با یک نوع یا ترکیبی از انوع گوناگون پوشانه‌ها پوشاند. پوشانه مناسب با توجه به نیازهای عملکردی پروژه از قبیل کیفیت هوابندی» آب‌بندی» عایق‌بندی حرارتی و صوتیء درزگیری,» سایه‌سازی» جنبه‌های زیبایی‌شناسی,» دوام اغلب توانمندی آن در تحمل بارهای وارده از درجه اهمیت زیادی برخوردار است. برای پوشش بدنه‌ها علاوه بر موارد فوق و ایزولاسیون حرارتی زیبایی پوشانه نیز اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت. ۳-۹-۳ انواع متداول پوشانه‌های سازه‌های فضاکار انواع پوشانه‌ها را می‌توان به شرح زیر دسته‌بندی کرد: - پوشانه‌های فلزی (با یا بدون لایه‌های مواد عایق) - پوشانه‌های شفاف پوشانه‌های سیاه (قیری) - پوشانه‌های پیش‌ساخته بتنی - پوشانه‌های ویژه کف‌ها - سایر مصالح از میان پوشانه‌های یادشده سه مورد پوشانه‌های فلری, شفاف و پاشامی ذیلاً مورد اشاره قرار داده شده‌اند. یه پوشسانه‌های فلزی پوشانه‌های فلری در دهه‌های گذشسه هم در دیوارها و هم در بام‌ها از پرکاربردترین نوع پوشانه‌ها بوده‌اند. مهم‌ترین نوع فلرهای به‌کار گرفنه‌شسده در پوششانه‌ها از فولاد ‏ وآلومینیوم بوده‌اند. فولاد معمولاً کم هزینه‌تر بوده و با ضریب انبساط حرارتی کمتر دارای برتری‌های اجرایی است. میزانکارایی اندودهای ب هکا رگرفنه‌شسده برای حفاخلت در برابر خوردگی در محیط‌های خورنده حایز اهمیت است. در موارد حساس از دیدگاه خوردگی» استفاده از پوشانه‌های آلومینیومی برتری می‌یابد. اندودهای حفاظنی روی فلزات چه به لحاظ مصالح و چه به لحاظ فن آوری اجرا پیشرفت‌های بسیاری کرده است و اجرای اندود نهایی از جس *[۲]0[/ و مشابه آن؛ محافظت پوشانه‌های نما را آسان نموده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸-۴ آییننامه سازه‌های فضاکار پوشانه‌های فلزری در شکل‌های گوناگونی ساخنه و به‌کار گرفنه می‌شوند. شکل‌هایی که به‌طور منداول برای سازه‌های فضاکار مورد استفاده قرار داده می‌شوندء عیارت‌اند از: - د و لایه دوزنفه‌ای - با درزهای ایستاده جذب و جفت کامپوزیت‌ها ( پائل‌های ساندویچی) ۱ -کاهش بار انرزی با استفاده از نور طبیعی در برابر نور الکتریکی, ۲-استفاده ا زگرمای خورشیدی و کاهش با ر انرژی گرمایشی, ۳-ننوع بیشتر مصالح شفاف موجود برای بهینه‌سازی استفاده ا زآفتاب, ۴- پیدایشس سیستم‌های سازه‌ای جدید به عنوان نگهدارنده پوشانه‌های شفاف در بام و دیوار, ۵-استفاده بیشتر از منظر با دیواره‌های شیب دار با قایم شفاف. ایجاد تعادل بین نون نورگیری طبیعی روز و تبادل حوارتی فضای داخل و خارج که با معیارافزایش یا کاهش انرزی گرمایشی یا سرمایشی لازم سنجیده می‌شودء عامل مهمی در استفاده از پوشانه‌های شفاف می‌باشد. در این مورد باید به تفش آرامش‌بخش نور طبیعی نیز بها داده شود. پوشانه‌های شفاف را می‌نوان به شرح زیر دسته‌بندی کرد: تسیشسه پلی کرینات آکریلیک پوشسانه‌های پانسامی با پیشرفت در تولید بافته‌های مرغوب با مقاومت زیاد در چند دهه اخیر پیشرفت قابل توجهی در زمینه کاربرد آنها به عنوان مصالح ساختمانی پیش آمده است و به این ثرتیب سازه‌های سننی جادری نجدید حیات یافته و ف زآوری سازه‌های پاشامی که خود نوعی از سازه‌های فضاکار است؛ ایجاد شده است. یکی از کاربردهای مصالح پاشامی پوشاندن سازه‌های فضاکار شبکه‌ای است. با توجه به سوگذرانی مناسب این نوع پوشانه‌ها هنگام ی‌که سازه فضاکار سالن با دهانه بزرگی با آنها پوشانده می‌شود در داخل فضای پوشیده‌شده نور روز به نمایش گذاشته‌شده و در شب نیز نورپردازی داخل با تجلی‌گر بوده و زیبایی بخش پوشانه‌های پاشامی را می‌نوان به صورت تکلایه پا چندلایه بهکار برد که در حالت اخیر عایق حرارتی لازم را نیز می‌توان تأمین کرد. نوع چمدلایه می‌نوآند باد شده انتحاب گردد به نحوی که قطعات باد شده مدوله برای پوسس چشمه‌های سازه فضاکار به‌کار گرفته شسود. با توجه به قابلیت انعطاف این نوع از پوشانه‌ها می‌توان آنها را به آسانی در سازه‌های فضاکار بازشو نیز بهکار گرفت و همچنین طراحی پوشانه به صورت آویخته از سازه فضاکار نیز میسر است به صورت ی که امکان جم عکردن و با زکردن سریع آن با توجه به تغییرات آب و هوا در فصول و حنی ساعت‌های مختلف پارچه‌های مورد کاربرد در سازه‌های پاشامی را می‌نوان در دو رده عمده: ۱) بافته با الیاف تار شیشه و اندود تفلون ۲) بافنه پلی‌استر و اندود .|۳۰ و روکش 210/7 رده‌بندی کرد که مقاومت و دوام انواع رده اول بیشتر ولی انواع رده دوم دارای قابلیت انعطاف‌پذیری بیشتری می‌پاشند. نوع اخیر به‌عنوان پوشانه سازه‌های فضاکار شبکه‌ای در اغلب موارد مناسب‌نر به‌نظر می‌رسد. این نوع پوشانه‌ها با تنوع رنگ و تنوع مقاومت امکان انتخاب مناسب را برای کاربردهای گوناگون میسر می‌سازد. پوشانه‌ها را می‌نوان به یکی از روش‌های زیر به سازه فضاکار شبکه‌ای متصل کرد: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: طراحی مجموعه سازه فضاکار ۳۹-۴ - به‌صورت سطوح بارب رکه بار وارده را مستقیماً به گره‌ها منتقل می‌کشد. - به صورت سطوح باربر که بار وارده را در د و آمنداد به اضلاع شبکه منفل می‌کشد. مقاومت پوشانه‌ها درمقابل آتش‌سوزی باید براساس مشخصات فنی قابل اعتماد کارخانه سازنده یا آزمایش‌های استاندارد مقاومت در برابر آتش‌سوزی ویژه انواع پوشانه‌های متداول» براساس استانداردهای معتبر جهانی صورت گیرد و از عملکرد مورد نظر پوشانه در برابر آتش‌سوزی» اطمینان حاصل گردد. آزمایش‌ها را برحسب مورد و میزان اهمیت می‌توان در مقیاس کوچک یا کامل در مورد پوشانه‌ها انجام داد. در مواردی که به‌دلیل عدم شناخت کافی از رفتار مصالحء پیچیدگی نوع پوشانه یا عدم قطعیت در رفتار اتصالات پوشانه به اعضا و اجزای نگهدارنده پوشانه» صحت نتایج حاصل از مدل‌سازی و تحلیل پوشانه‌های متکی بر اعضا و اجزای نگهدارنده آنزها تحت تأثیر فشار پا مکش ناشی از باد مورد تردید باشدء لازم‌است از طریق آزمایش, کفایت پوشانه‌هاء اعضا و اجزا و اتصالات تکیه‌گاهی آنها از دیدگاه مقاومت و تغییرمکان و ارتعاش مورد بررسی قرار داده شود تا اطمینان حاصل شود که نیات عملکردی تحت تأثیر بار باد در عمر مفید سازه براورده خواهد شد. ۹-۳۴- ۵- پایایی پوشانه‌ها انتخاب پوشانه‌ها باید با توجه به شرایط محیطی صورت گیرد و از پایایی پوشانه‌ها برای دورهٌ عمر مفید سازه (با تعمیرات محدود) یا برای دور عمر پیش‌بینی شده تا تعویض پوشانه‌ها در شرایط محیطی ساختگاه اطمینان حاصل گردد. لذا در شرایط محیطی متفاوت از قبیل سرماء وزش بادء تابش مستقیم خورشید و آثار ناشی از اشعه ماورای بنفش, رطوبت, عوامل شیمیایی» خوردگی و سایر آثار محیطی و جوی پوشانه باید قادر به ایفای عملکرد مورد نظر باشد؛ بدون آنکه هزینه‌های پیش‌بینی نشده‌ای بر بهره‌برداران تحمیل گردد. ۱۰-۳ ملاحظات کلی در طراحی لرزه‌ای سازه‌های فضاکار ۱-۱۰-۳- کلیات با توجه به سبک بودن و در عین حال سختی و صلبیت قابل ملاحظههٌ شبکه‌های فضاکار و همجنین درجه نامعینی قابل ملاحظه آن‌ها که اغلب مسیرهای متعدد ثانویه برای انتقال بارها را فراهم می‌سازد. سازه فضاکار در مقابل زلزله از ایمنی نسبی افزون‌تری در -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰-۴ آییننامه سازه‌های فضاکار قیاس با انواع سازه‌های به اصطلاح سنتی برخوردار است. معذلک نباید این مزایا منجر به عدم بذل دقت لازم از سوی طراحان و مسوّولان کنترل طرح در مطالعات مربوط به طراحی لرزه‌ای این سازه‌ها گردد. از دیدگاه شکل‌پذیری» می‌توان طراحی اعضای فشاری (به‌منظور ممانعت از بروز کمانش کلی) و اتصالات (به‌منظور جلوگیری از شکست نارس یا کمانش موضعی) و همچنین طراحی پیونده‌ها را به نحوی انجام داد که سازه فضاکار رفتار شکل‌پذیری از خود بروز دهد. شرایط ساختگاهی و احتمال بروز روانگرایی باید مورد بررسی قرار داده شده و تدابیر مقتضی در طراحی پی» پایه‌ها و تکیه‌گاه‌های سازه فضاکار به عمل آید. در مواردی که طراح مناسب تشخیص دهد از شیوه‌ها و تمهیدات افزایندهٌ میرایی و ایزولاسیون ارتعاشی به قصد کاهش پاسخ دینامیکی سازه می‌توان در بررسی گزینه‌های طراحی بهره جست. در این‌گونه مواردء به‌طور معمول لازم خواهد بود. مدل‌سازی این تمهیدات به‌نحوه واقع‌گرایانه در طراحی مجموعه ملحوظ گردد و از روش‌های تحلیل غیرخطی به‌منظور تعیین پاسخ سیستم بهره‌گیری شود. با توجه به درجات نامعینی قابل ملاحظه سازه‌های فضاکار شبکه‌ای, انتظار می‌رود مقاومت سازه‌های فضاکار در مقابل گسیختگی پیشرونده, در صورت طراحی مناسب. قابل ملاحظه و در نتیجه خطرپذیری‌لرزه‌ای این سازه‌هاء به‌ویژه با توجه به سبکی وزن و نیروهای اینرسی در قیاس با بسیاری از سیستم‌های ساه‌ای دیگر اندک باشد. با اینهمه بروز ناپایداری دینامیکی ناشی از زلزله در سازه‌های فضاکار» در صورت وقوعء می‌تواند بسته به نحوهٌ هم‌بندی و ویژگی‌های سازه فضاکار منجر به گسیختگی‌های موضعی یا کلی گردد. ۳-۱۰-۲۳ مبانی طراحی لرزه‌ای سازه فضاکار باید به نحوی طراحی گردد که در تطابق با سطح خطر زمین‌لرزه و میزان آهمیت سازه سطح عملکرد تعریف شده‌ای را ارایه نماید. طبعاً ویژگی‌های توپوگرافیک, جغرافیایی و ویژگی‌های ساختگاه نقش بسزایی در انتخاب سیستم و فرم سازه فضاکار خواهند داشت. ۱-۲-۱۰-۳- عملکرد لرزه‌ای سه سطح عملکرد به شرح زیر ملحوظ گردیده است: * سطح عملکرد لرزه‌ای ۱- در این سطح عملکرد خدمت‌رسانی بلاوقفه سازهٌ فضاکار مورد نظر می‌باشد. 9 سطح عملکرد لرزه‌ای ۲- در این سطح عملکرد. خسارات در حدی محدود گردیده است که برقرارساختن بهره‌برداری محدد از سازه در زمان بالنسبه کوتاهی تضمین گردد. * سطح عملکرد لرزه ای ۳- ممانعت از بروز خسارات عمده و حیاتی(جانی)» ممانعت از فروریزی جزیی یا کلی. در جدول ۳-۴ اهداف عملکردی ملحوظشده در این آیین‌نامه خلاصه گردیده است. در تبیین تراز عملکردی سه جنبه مورد توجه قرار داده شده است: ایمنی» بهره‌برداری و قابلیت بهسازی. -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۳-۴- ترازهای عملکرد لرزه‌ای 1 ۱ ۱ ۱ قابلیت ایمن‌سازی» بهسازی و ترمیم خسارات تراز عملکرد لرزه‌ای ایمنی خدمت‌رسانی عملکرد لرزه‌ای ۱ ایمنی جانی و ایمنی در برابر خدمت‌رسانی در سطح نیازی به تعمیر برای بازیافت ‏ | اغلب. نیاز به بازبینی و انجام گسیختگی و فروریزش عملکرد قبل از وقوع زلزله شرایط خدمت‌رسانی وجود ندارد. تعمیرات جزیی وجود دارد. قابلیت خدمت‌رسانی محدود با اقدامات و عملا انجام عملیات بهسا : ز : با قابلیت بازیافت بالنسبه عملکرد لوزه‌ای ۳ | ایی جانی وایمی در یویر 4 0 ۱ ۳ اضطراری بازیافت شرایط .| تعمیرات دایمی بدون دشواری گسیختگی و فروریزش سریع خدمت‌رسانی به سطح ی [ را زر قبل از وقوع زلزله ار از بان ۱ انتظار نمی‌رود قابلیت ی بررسی قنی و دی و 9 به ری ای عملکرد لرزه‌ای ۳ یمنی جانی و یمنی در برابر خدمت‌رسانی متعارف حفنا 3 تصمیم در مورد بوسازی دی و اتخاد تصمیم در گسیختگی و فروریزش گردد لرزه‌ای جهت بهره‌برداری کوتاه ‏ | مورد بهسازی لرزه‌ای جهت ۱ مدت وجود دارد بهره‌برداری درازمدت دارد جدول ۴-۴ -سطوح خطر زمین‌لرزه و عملکرد لرزه‌ای مورد انتظار سازه‌های فضاکار مشمول گروه‌بندی عمرمفید ۳ و۴ سازه‌های فضاکار متعارف سازه‌های فضاکار مهم جدول ۴-۴ خلاصه دیدگاه‌های مورد نظر در این آیین‌نامه را مورد اشاره قرار می‌دهد. تفسیو- ایمنی در ارتباط با خسارات جانی تعریف گردیده است و لذا برای برقراری ایمنی باید از فروریزی و ناپایداری و شکست منجر به گسیخنگی کلی سازه فضاکار جلوگیری کرد. بهره‌برداری (خدمت‌رسانی) بلاوقفه بر عملکردی دلالت دارد که در آن کاربری معمول سازه فضاکار پس از وفوع زلزله نیز برقرار قابلیت خدمت‌رسانی محدود نمایشگر نوع عملکردی است که در آن خسارت در حدی محدود می‌گردد که امکان بهسازی و نرمیم خسارات وارده ناشی از زلزله و در بازه زمانی باللسبه کوتاه و با هزینه نسباً اندک وجود داشته باشد. ۳۲-۲-۱۰-۳- حالات حدی در طراحی لرزه‌ای مبتنی بر عملکرد به منظور ارزیابی عملکرد سازه, حالات حدی را باید برای سازه و اعضا و اجزای آن تبیین نمود. پاسخ لرزه‌ای هر یک از اعضای و اجزای به منظور ارضای حالات حدی دیربط مورد بررسی قرار داده می‌شود. ۱-۲-۲-۱۰-۳- حالات حدی در سطح عملکرد ۱ این حالات باید با این فرض تعیین گردند که پاسخ سیستم کلی سازه در محدودهٌ رفتار الاستیک قرار داشته باشد. لذا حالات پاسخ لرزه‌ای در ارتباط با هر یک از آن‌ها در حیطه رژیم الاستیک رفتار باقی بماند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۲۴ آییننامه سازه‌های فضاکار ۳-۲-۲-۱۰-۴۳۴- حالات حدی در سطح عملکرد ۲ حالات حدی در این سطح عملکرد باید به نحوی تعیین گردند که میزان تغییرشکل‌های پلاستیک در آن‌ها محدود به آن دسته از اعضای سازه‌ای باشد که به منظور این رفتار پیش‌بینی گردیده‌اند. این حالات حدی به منظور حصول اطمینان از امکان برقراری سریع عملکرد و خدمت‌رسانی سازه پس از وقوع زلزله منظور می‌گردند. به این ترتیب بهره‌گیری از اعضا و اجزایی که به نحو اطمینان انتخاب این نوع از اعضا و اجزا و همچنین اعضا و اجزایی که از نظر ظرفیتی باید حفاظت گردند. حالات حدی اعضا و اجزای متفاوت تبیین می‌گردند. توصیه می‌شود پایه‌ها به نحوی طراحی شوند که قابلیت جذب آنرژی قابل‌ملاحظه‌ای داشته باشند. در مورد تکیه‌گاه‌های دارای قابلیت ایزولااسیون ارتعاشی؛ حاللات حدی سایر اعضا را باید به نحوی درنظر گرفت که جذب انرژی به‌صورت ۳-۲-۲-۱۰-۳- حالت حدی برای سطح عملکرد ۳ در حالت حدی متناظر با سطح عملکرد ۳ ضمن آنکه امکان بروز تغییرشکل‌های پلاستیک را باید به آن دسته از اعضای سازه فضاکار محدود نمود که به منظور رفتار فرا الاستیک طراحی شده‌اند. لازم‌است تغییرشکل‌های خمیری از ظرفیت تغییرشکل خمیری این حالت حدی به منظور ممانعت از بروز فروریزی با خسارات عمده و حیاتی تعیین گردیده است. حالت حدی اعضایی که محاز به رفتار پلاستیک می‌باشند را باید به‌روشنی تبیین نمود. ۳-۱۰-۲۳ روش ارزیابی عملکرد لرزه‌ای در مورد سازه‌های منتظم» ارزیابی و کنترل طراحی به روش استاتیکی معادل به شرح مندرج در فصل سوم با رعایت تمامی محدودیت‌های ذکرشده بر اساس دیدگاه‌های مبتنی بر ضریب زلزله و ضرایب رفتار سازه» به عنوان روش ارزیابی اولیه تحت تأثیر مولفه افقی آثار ناشی از زلزله قابل اعمال می‌باشند. در مورد سازه‌هایی که رفتار لرزه‌ای آن‌ها بغرنج پیش‌بینی می‌گردد» لازم‌است روش ارزیابی دینامیکی به‌کار گرفته شود. در این آیین‌نامه سازه‌های فضاکار دارای رفتار لرزه‌ای بغرنج شامل موارد زیر می‌باشند: مودهای ارتعاش اصلی سازه با آنچه از روش ارزیابی استاتیکی قابل استنتاج است» مشخصاً متفاوت باشند. * بیش از یک مود اساسی به صورت مسلط در پاسخ لرزه‌ای دخیل باشند. در مورد سازه‌های فضاکار معمولاٌ تعداد قابل * در ارزیابی به منظور بررسی سطح عملکرد متناظر با سطح خطر ۲ زمین‌لرزه یا احتمال تشکیل لولاهای پلاستیک تجمعی وجود داشته باشد یا اصولاً نتوان موقعیت و لولاهای پلاستیک را با تقریب قابل قبولی تعیین نمود.