در رسی بتانسیل لنذزش در

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران در رسی بتانسیل لنذزش در ما۸2 و0۵ دسف‌ها و سا زهرای وابردرته نشریه شماره ۲۲۹ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور وزار ت نیرو معاونت امور فنی سازمان مدیریت منابع آب ایران ۰ این -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسلامی ایران 4 ۶ فررسی پتافسیل لغزش هر محضو ده سخ‌ها و سازه‌های و اسسته نشریه شماره ۳۲۳۹ سازمان مد بریت 9 برنامه‌ریزی کشور وزارت نیرو معاونت آمور فنی سازمان مدیریت منابع آب ایران دفتر امور فنی 9 تدوین معبارها دفتر استاندارد مهندسی آب انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ۸۰/۰۰/۸۱ ۱۳۸۰ -------- صفحهٔ بعد -------- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر امور فنی و تدوین معیارها بررسی پتانسیل لغزش در محدوده سدهاو سازه‌های وابسته/ معاونت آمور فنی. دفتر امور فنی و تدوین معیارها: وزارت یرو سازمان مدیریت منابع آب ایران دفتر استاندارد مهندسی آب.- انتشارات. ۳۸۰ نشریه شماره ۲۲۹)(انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور؛ ۸۰/۰۰/۸۱) 964-425-309-4 57| مربوط به بخشنامه شماره ۱۳۵/۹۳۱۳۳۳۸ مورخ ۱۳۳۹/۷ کتاینامه: ص.۲۵ ۱. زمین‌شناسی ساختمانی. ۲. سد و سدسازی - اثر زلزله. ۳. سازه - پایداری. الف.سازمان ش.۲۲۹ ۲۴س/۳۶۸ 1۸ شابک ‏ ۹۶۴-۴۲۵-۳۰۹-۴ 964-425-309-4 57| بررسی پتانسیل لغزش در محدوده سدها و9 سازه‌های وابسته تهیه کننده: معاونت آمور شفنی. دفتر آمور فنی و ندوبن معیارها ناشر: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. معاونت امور پشتیبانی. مرکز مدارک علمی و انتشارات جاپ اول: ۰ سنسنسخه. ۱۳۸۰ قیمت: ۰ ریال لیتوگرافی: قاسملو چاپ و صحافی: موسسه زحل چاپ همه حقوق برای ناشر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- رباست جمهوری سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور دفتر رئیس سازمان ۱۰۵/۹۴۱۳-۵۴/۳۵۸۸ :هرامش تاریخ: ۱۳۳/۷ موضوع: بررسی پتانسیل لغزش در محدوده سدها و سازه‌های وابسته به استناد ایین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی موصوع ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و در چهارچوب نظام فنی و اجرایی طرحهای عمرانی کشور (مصوبه شماره ۵ نت ۸ مورخ ۱۳۷۵/۴/۴ هیأت وزیران) به پیوست. نشریه شماره ۲۲۹ دفتر امور فنی و تدوین معبارهای این سازمان با عنوان بررسی پتانسیل لغزش در محدوده سدها و سازه‌های وابسته" از نوع گروه سوم ابلاغ می‌گردد. دستگاه‌های اجر ایی. مهندسان مشاور, پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده نمایند و در صورتی که روشها. دستور العمل‌ها و راهنماهای بهثر در اختبار داشته باشندء رعایت مفاد این نشریه الزامی نیست. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها یا راهنماهای جایگزین را برای دفتر امور فنی و تدوین معیارهای این سازمان. ارسال دارند. معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- استفاده از ضوابط معیارها و استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان سنجی) مطالعه و طراحی. اجراء بهره‌برداری و نگهداری طرحهای عمرانی بلحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرحها. کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیتی ویژه برخوردار می‌باشد. نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه مورخ ۱۳۷۵/۴/۴ هیأت محترم وزیران) بکارگیری معیارها. استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام‌شده طرحها را مورد تأکید جدی قرار داده است. با توجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. امور آب وزارت نیرو (طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور) با همکاری معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (دفتر امور فنی و تدوین معیارها) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب نموده است. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه وتدوین شده است: - استفاده از تخصصهاو تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماأخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانها. نهادها. واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت - پرهیز از دوباره کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات تهیه کننده استاندارد ضمن تشکر از کارشناسان محترم برای بررسی و اظهار نظر در مورداین استاندارد. امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آب. با بکارگیری استانداردهای یاد شده. برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیتهای کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. معاون آمور فنی پاییز ۱۳۸۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته استاندارد حاضر با مشارکت اعضای کمیته تخصصی زمین شناسی مهندسی تهیه شده. که اسامی ایشان به ترتیب حروف الفبا به شرح زیر است: خانم فیروزه امامی طرح تهیه استانداردهای مهندسی فوق‌لیسانس زمین‌شناسی آب کشور آقای رسول بنی‌هاشمی شرکت مهندسین مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی معدن آقای فریدون بهرامی سامانی شرکت مهندسین مشاور تماوان فوق‌لیسانس زمین‌شناسی مهندسی آقای عباس رادمان سازمان مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی معدن آقای حسن مدنی دانشگاه صنعتی امیرکبیر فوق‌لیسانس مهندسی معدن آقای حسین معماریان دانشکده فنی دانشگاه تهران دکترای زمین‌شناسی مهندسی آقای محمد حسن نبوی شرکت مهندسین مشاور آب نیرو فسوق‌لیسانس زمین‌شناسی مهندسی آقای عبدالر زاق واثقی شرکت اکتشاف نفت حوزه خزر فوق‌لیسانس مدیریت -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ مقدمه ۲- عنصرهای یک زمین‌لغزه ۳- علت لغزش زمین ۴- تقسیم‌بندی زمین‌لغزه‌ها برای اهداف مهندسی ۵- شناسایی زمین‌لغزه‌ها ۶- توصیه‌هایی برای بررسی زمین‌لغزه در برداشتهای زمینی منابع و مآخذ ۱۸ ۳۱ ۲۳ ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- مقدمه در بسیاری از جاهای دنیا. به ویژه در کشورهای کوهستانی. زمین لغزه‌های ! بسیاری روی می‌دهد که پیامدهای آن. دیرکردهای ناخواسته و هزینه افزایی برای فعالیتهای عمرانی است. برای مثال در کشور چکسلواکی. بیش از ۹۰۰۰ زمین‌لغزه را طی سالهای ۱۹۶۱تا ۱۹۶۲ میلادی گزارش کرده‌اند[۷]. در ژاپن نیز سالانه بیش از ۲۰۰۰ مورد ویرانی و ریزش خاکریزها در راه‌آهنهای ملی آن روی می‌دهد. در ایران سالانه تعداد زیادی زمین لغزه به ثبت می‌رسد که با توجه به زیانهایی که به این ترتیب و بر اثر لغزش زمین به‌وجود می آید. شناسایی و بررسی توده‌های لغزشی ضرورت می‌یابد. جنانجچه تغییر حزیی در توده لغزیده پایدار. به طور طبیعی یا مصنوعی ایحاد شود. فعالیت توده ممکن است دوباره شروع شود. برای مثال بر اثر ساخت کانال پاناما توده‌ای با حجم ۴۵ میلیون متر مکعب لغزش کرد و ادامه ساخت آن بعد از پاکسازی شروع شد. باوجود اینکه در سالهای گذشته. پیشرفتهای زیادی در تجزیه و تحلیل مکانیسم زمین‌لغزه‌ها انجام گرفته است. هنوز نمی‌توان زمان وقوع یک زمین‌لغزه را پیشگویی کرد. نخستین نشانه‌ای که لغزش زمین را در آینده‌ای نزدیک بازگو می‌کند. ترکهای سطحی است که در بخش بالایی نشیبها. موازی راستای دامنه به‌وجود می‌آیند و به طور فزاینده فراختر می‌شوند. با پرشدن تدریجی آبهای سطحی در این ترکهاء توده خاکی یا سنگی ضعیف‌تر می‌شود. نیروی رانش افقی افزایش می‌یابد و لغزش زمین آغاز می‌شود. در توده‌های لغزیده. ترکهای مایل در دو کناره زمین‌لغزه و نیز برآمدگی کمی در قسمت پایین مرزی آنها پدیدار می‌شود که نشانگر جنبش توده لغزیده در آینده‌ای نزدیک است (شکل ۱). به‌طور کلی زمین‌لغزه‌ها بر اثر نیروی وزن روی می‌دهند. ولی گاهی ممکن است زمین‌لرزه نیز موجب بروز آنها شود. بر اثر گسبختگی برشی در قسمتی از دامنه‌ها. توده‌های خاکی یا سنگی در راستای خط گسیختگی از آن جدا می‌شود و به سوی پایین‌دست به لغزش درمی آید. به‌طور عملی چنین انگاشته می‌شود که گسیختگی در توده سنگی با خاکی هنگامی روی می‌دهد که تنش " برشی میانگین در سطح لغزش. از مقاومت برشی اندازه‌گیری شده توده مورد بحث بیشتر باشد. از آنجاکه گسیختگی در توده‌سنگ ممکن‌است به‌تدریج و به‌صورت پیشرونده روی دهد. بنابراین تنش برشی میانگین که به‌مقدار زیادی از مقاومت برشی توده‌سنگی - خاکی بیشتر است. می تواندلغزش زمین را موجب شود. ۳۵۶۵ -2 65ل۹[1ل20] -| -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱- نمودی از توده لغزیده و ترکهای کناری آن گسیختگی محلی در توده سنگ هنگامی روی می‌دهد که تنش برشی در یک نقطه. از مقاومت برشی حداکثر سنگ یا خاک بیشتر باشد. محاسبه نشان می‌دهد که تنش برشی حداکثر در قسمت پایین مرز زمین‌لغزه و یا نزدیک آن قرار 5 طّ ۱ دارد و از انجا به سوی بالای دامنه گسترش می‌یابد. روشن است که اثراین تنجش حداکثر با افزایش فشار در اینجا ضروری است عنوان شود که یک زمین‌لغزه گرچه توده لغزیده‌ای را به یادمی‌آورد. ولی ویژگیهای بخشی از زمین نیز که توده لغزیده از آن جدا شده است. در بررسیها باید مورد توجه قرار گیرد و افزون بر آن اندازه گیریهای توده لغزیده و جایگاه خالی شده نیز در توضیح پدیده. اهمیت زیادی دارند. بنابراین به‌منظور یکنواخت کردن واژگان و مفهوم. عنصرهای یک زمین‌لغزه. آنسان که انجمن جهانی مهندسی زمین‌شناسی " پیشنهاد کرده, باید آنها را مورد توجه قرار داد (در بخش دوم این نوشتار خواهد آمد). در بخش سوم علت لغزش زمین از دیدگاه زمین‌شناسی مهندسی مورد بحث قرار می‌گیرد و در بخش چهارم به گوناگونی و تفسیم‌بندی زمین لغزه‌ها پرداخته‌ایم. در بخش پنجم نشانه‌های شناسایی یک زمین‌لغزه و ارزیابی آنها مورد بحث قرار می‌گیرد. در پایان توصیه‌هایی برای بررسی زمین‌لغزه ارائه خواهد شد. |- ۱1۵71۷۱ ((060108) ۳۵۱۵۵۲۵۵ ۵۲ 1و۸ ۱۵۲۵10۵۵ 1) 1۸۳۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲- عنصرهای یک زمین لغزه در هر پدیده زمین لغخزه. قسمتهایی وحود دارد که بنابر پیشنهاد انحمن جهانی زمین‌شناسی مهندسی نامگذاری شده است. این قسمتها در شکل شماره ۲ مشخص شده‌اند و مفهوم آنها در زیر می‌آید: ۰ ۱ 8 2 پیشانی زمین لغزه -به توده جابه‌جا نشده برونزد در مجاورت بالاترین قسمت دیواره لغزشگاه گفته می‌شود ۲2 دیواره لغزشسگاه - دیواره پرشیب ایحاد شده در زمین دست نخو رده که از لبه بالایی زمین لغخزه اغاز شده و بر اثر جدایش و حرکت توده لغزیده پدید آمده است (قسمت ۲ در شکل ۲). ِ ۳ ۹ ۹ : 2 «- بالا نقطه سرمرز - بالاترین نقطه در مرز توده لغزیده (قسمت ۱۳ در شکل ۲( با دیواره لغزشگاه (قسمت ۳ در شکل ۲). . : : ص سر مرز - بخش بالایی زمین‌لغزه در طول مرز توده لغزیده (قسمت ۱۳ در شکل ۲) و دیواره لغزشگاه (قسمت ۴ در شکل ۲ مه ۰ ۶ 1 1 تنه لغزیده - بخشی از توده لغزیده است که روی لغزشگاه (قسمت ۰ در شکل ۲). در میان دیواره لغزشگاه ۷ : : ۳ اس نوده تازیده - بخشی از توده لغزیده است که فراتر از مرزگسستگی (قسمت ۱در شکل ۲( حرکت کرده و روی زمین طبیعی جای گرفته باشد (قسمت ۷ در شکل ۲). . : ۸ ۰ : ۰ ۰ نقطه پیشتاز - دورترین نقطه‌ای از پایین مرز (قسمت ‎٩‏ در شکل ۲) زمین‌لغزه که دارای بیشترین فاصله از بالا نقطه ۳ ۱1۵1 -2 ۵ -]| 40 -4 0 -د3 ۷( ۱/1۵1۵ -6 ۳ ۱1۱۵۳۲ -5 ۳ -6 1 -7 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۰ ‌ ۰ »۰ ‌ ۹ ۰ ۰ پایین مرز -مرز پایینی توده لغزیده (قسمت. ۱۳ در شکل ۲) که معمولا خمیده است و بیشترین فاصله را از دیواره لغزشگاه (قسمت ۲ در شکل ۲) دارد (قسمت ‎٩‏ در شکل ۲). 5 ۲ سس ۹ سطح گسستگی - دنباله دیواره لغزشگاه (قسمت ۲ در شکل ۲) است که در زیر توده لغزیده جای دارد (قسمت ۱۰ ۰ ۰ 3 ۳ ج- و بر * وه بر 2 2 :2 پایین مرز سطح گسستگی -فصل مشترک (گاهی فرونهفته) میان بخش پایینی گسستگی (قسمت ۱۰ در شکل ۲) بر مه ی ۰ ‌ 8 1 .۰ بستر توده تازیده - بخشی از سطح زمین طبیعی که تازیده تود (قسمت ۷ در شکل ۲) روی ان حای گرفته است توده لغزیده " - موادی که در نتیحه حرکت زمین‌لغزه. از حای اولیه خود روی دامنه جابه‌حاشده‌اند (قسمت ۱۸+۱۷ بو مد ه عم ۶ یو .۰ ۰ ی ۰ ۰ ۰ ۹ ۳ ۰.2 منطفه فرولغزس - بخشی از زمین لغزه که در ان توده لغزیده پایین تر از سطح زمین پیش از لغزش جای گرفته است ی منطقه انباشته نود - بخشی از زمین‌لغزه که در ان. توده لغزیده بالا تر از سطح زمین پیش از لغشزش حای دارد ۰ در ۱/۸« ۰ ۰ 2 8 ی خالیگاه " (قسمت خالی شده) - حجمی است که میان دیواره لغزشگاه (قسمت ۲ در شکل ۲). قسمت زیرین توده لغزیده (قسمت ۱۷ در شکل ۲) و سطح زمین پیش از لغزش به‌وحود آمده است (قسمت ۱۶ در شکل ۲). پس ۰ ما ش * ۹ ۰ ۰ ۰ 2 2 ۰ ۰ قسمت زیرین توده لغزیده - بخشی از توده لغزیده که روی سطح گسستگی (قسمت ۰ در شکل ۲ و پایین تر از ۵ 0۴ 5۳۲۵06 -2 ۵ -ا| 0 آن ما5 -4 7 0۲ 206 ای ان 106 -3 3 0۲ 6-7006 [۸1۵101۵ 1۱۵01۵060 -5 0 -6 ۸0:0 ۵1۲ 72006 -7 دحه۱ ما12 -9 ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- انباشت ! - بخشی از توده لغزیده که بالای سطح زمین پیش از لغزش جای گرفته است (قسمت ۱۸ در شکل ۲). ۰ ۳ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ .۰ ط کنار مرز -مرز کناری زمین‌لغزه. در توصیف کنار مرز بهتر است راستای قطب‌نمایی آن ذکر شود. اما اگر واژه‌های راست و چپ به‌کار رود. این سمتها از نگاه بیننده‌ای است که از پیشانی زمین‌لغزه (قسمت در شکل ۲ به آن می‌نگرد (قسمت ‎۱۹٩‏ در شکل۲). - اندازه‌های زمین لغزه 8 ۳ ۳ درازای گسستگی -فاصله میان پایین مرز گسستگی و پیشانی زمین‌لغزه (طول ۲ در شکل ۲). درازای توده لغزیده ا - فاصله میان نقطه پیشتاز و بالا نقطه سرمرز (طول 14 در شکل ۲). ۰ ۰ ۰ ۵ هْ ْ: ۰۱۳ ۰۱ ۰ ۰ درازای زمین لغزه - فاصله بین نقطه پیشتاز و پیشانی زمین‌لغزه (ا در شکل ۲ ۰ ً مم ۶ ۳ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ 272 پهنای گسستگی - حداکثرپهنای بین کنار مرزهای زمین‌لغزه در راستای عمود بر درازای لغزشگاه (۱۷۷۲ درشکل ۲ پهنای تنه لغزیده " - حداکثر پهنای توده لغزیده در راستای عمود بر درازای آن (۵ا) ( ۷۷۵ در شکل ۲). + وه ای مم ۸ :۸ 2 ۰ ۰ ۳ پیش از لغزش اندازه‌گیری می‌شود (1۲ در شکل ۲). زرفای توده لغزیده * - حداکثر ژرفای توده لغزیده که عمود بر سطح توده لغزیده اندازه گیری می‌شود ( 10 درشکل ۲). 1۳0 2- 1 (ما) دده/۱ ۲۵012060 عطا ۵۲ اعدا -4 (آ) 206 ناگ ۵۳۵۳۵ 6ط) ۵۲ هدما 1۳۵ -3 (۱۷۷/۲) ععد ناگ 3۹۵۳۵ ۳۵6 ۵۲ ۷۷:۵۵ -6 (1) ط1۳ع6۳] [ها10 -5 (17) 5۳1۵06 ۵۳۵ 1۳۵ 0۲ طامع1 8-1۳۵ (۱۷۵) ۱1۵55 2060ام‌ز(] ۵ط) ۵۲ ۷۷/۵۸ -7 ۷۵55 1015012060 ع۳۵) ۵۲ طا0ع1 -9 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ 1 م۵ ی یسکس 7 4 ی شکل اد عنصرها و اندازه‌های زمین لغزه فهرست عنصرهای زمین لغزه و در حدول شماره ۲ اندازه‌های زمین لغزه به همراه آن -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱- : 0 0 1113111 100 1140 0 ۱110۳۰ 07 ۱1۵1 ۳1 11۳ +10 6 ۵۳۴ ع6ع۳]۵6ا٩ 6 ۵۳۴ ۳۳۲۵66 0۲ ع06] ٩۳12۵06 0۳۳ [1۵1611۵ 215013060 رل ‎۰٩۴۶‏ 7006 0 ۵۴ 70۳6 1,0 5 16016160 80600 11 حدول ۱-۲ اصط درازای گسستگی درازای توده لغزیده درازای زمین‌لغزه (از ژرفای سطح گسستگ پهنای توده لغزیده زرفای توده لغزیده منصرهای زمین‌لغزه معادل فارسی لبه لغزشگاه. پیشانی زمین‌لغزه دیواره لغزشگاه بالا نقطه سر مرز. چکاد سر مرز سر مرز دیواره درونتوده تنه لغزیده توده تازیده دور نقطه تازیده مرز نقطه پیشتاز تازیده مرزء پایین مرز پامرز گسستگی. پایین مرز گسستگی بستر توده تازیده توده لغزیده منطقه فرولغزش کنج خالیگاه. خالیگاه. قسمت خالی شده قسمت زیرین توده لغزیده بالا تود. انباشت کناره زمین‌لغزه. کنار مرز دازه‌های زمین لغزه یت ۳ ۱ لبه تا دور نقطه مرزی)۱ با گ برد ۳ ۵ :92 ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ علت لغزش زمین ویژگیهای گوناگونی مانند : وضعیت زمین‌شناختی (ساختار. خصوصیات سنگ‌شناسی سنگها و خاکها). هید روژئولوژی. توپوگرافی. آب و هوا. و هوازدگی در پایداری یک دامنه مژثرند و ممکن است موجب زمین‌لغزه شوند. هریک از این ویژگیها به‌تنهایی به ندرت ممکن است موجب وقوع زمین‌لغزه شود. شیبهای طبیعی نسبت به انواعی که بر اثر فعالیتهای بشر احداث می‌شود. معمولا در معرض شرایط مساعدتری قرار دارند. اگر یک شیب طبیعی بلغزد. به احتمال زیاد. گسیختگی. ناشی از کاهش تدریجی مقاومت برشی است. نه ایجاد شرایط بحرانی در زمان گسیختگی . ۱-۳ عواملی که موجب لغزش می‌شوند عوامل مختلفی که در رخداد زمین‌لغزه نقش دارند؛ عبارتند از : الف - عوامل خارجی. که باعث افزایش تنش برشی در طول صفحه با پتانسیل لغزش می‌شوند. از جمله می‌توان تغییرات هندسی شیب. بارگذاری و باربرداری (پایین مرز) لرزه. تغییرات سطح ایستابی و یا فرسایش پای آن را نام برد. ب - عوامل درونی که باعث کاهش مقاومت برشی متوسط می‌شوند؛ مانند: هوازدگی و خزش در دامنه‌ها یا خزش در لایه ضعیف در پادامنه. آبهای زیرزمینی و ... 8 بسیاری از زمین‌لغزه‌های مصنوعی (در اثر علتهای خارجی) در حین کوه‌بریهای بزرگراه‌هاء راه‌آهن یا کانال و فعالیتهای معدنی سطحی رخ داده‌اند. زمین‌لغزه‌ها در معادن روباز نیز فراوان دیده شده است. زمین‌لغزه عظیمی که در کوه ترتل " آلبرتای کانادا رخ داد. تا حدی ناشی از فعالیتهای معدنی در ناحیه بوده است. اغلب سازه‌های سنگین. در صورتی‌که در نزدیکی لبه دامنه (پیشانی) اجرا شوند. ممکن است باعث ایجاد زمین لغزه شوند. تغییری بسیار کوچک در زمین لغزه قدیمی ممکن است منجر به دوباره فعال شدن آن شود. بارگذاری زیاد بر دامنه موجب افزایش تنش برشی و فشار منفذی در خاکهای رسی شده و در نتیجه از مقاومت برشی کاسته می‌شود و هر اندازه نیز بارگذاری سریعتر انجام گیرد. وضعیت خطرناکتر خواهد بود. در رسهای روان . زمین‌لغزه اغلب بر اثر فرسایش پای دامنه به وسیله جریان آب رخ می‌دهد. تحت شرایط ویژه‌ای. برداشت فشار روباره بر اثر گودبرداری ممکن است سبب تورم برخی از خاکها یا سنگها و باعث کاهش |- ۵ 2- 06 15 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ حرکات آرام تکتونیکی در پوسته زمین نظیر فرونشست ! یا فر اخاست ؟. ممکن است باعث افزایش شیب دامنه شده منجر به زمین‌لغزه شود. افزایش شیب دامنه موجب تغییر توزیع تنش توده سنگ و برهم خوردگی تعادل می‌شود. ۵ پهن شدن دره بر اثر رهایی تنشهای جانبی منجر به سست شدن سنگها در دامنه و شکلگیری درزه‌های رهایی.موازی راستای دامنه و سهولت ورود آب باران. به درون آنها می‌شود که پیامد آن لغزش و ریزش خواهد 8 لرزشهای ایجاد شده بر اثر زمین لرزه. انفجارهای عظیم و لرزشهای ناشی از ماشین‌آلات. با تغییر موقتی تنشها. شرایط حدی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. فورش و ماسه ریزدانه نامتراکم اشباع ممکن است دچار روان شدگی شوند. اگر این خاکها چگالی نسبی‌کمی داشته باشند. فشار منفذی در این نوع خاکها افزایش می‌یابد و ممکن است به فشار روباره کل نزدیک شود. وقتی چنین اتفاقی رخ دهد. مقاومت برشی خاک به شدت کاهش می‌یابد و به صورت سیال در می آید. در نواحی لرزه‌خیز. زمین‌لرزه عامل اصلی گسیختگی دامنه‌هاست. زمین‌لغزه‌های ناشی از زمین‌لرزه (سنگ ریزشها. سنگ لغزشها. بهمن سنگها و گل‌روانها) بر اثر زمینلرزه‌های با شدت - ]۷11 -۷11 مرکالی یا شدیدتر رخ می‌دهند[ ۱۰]. 8 زمین‌لغزه عظیم کبیرکوه سیمره که احتمالاً زمین‌لرزه عامل به‌وجود آمدن آن بوده. دارای حجمی برابر ۳۰ کیلومتر مکعب است. مصالح دستخورده و لغزیده آن به طول ۱۷ 1.17 کیلومتر و مساحت ۱۶۵ کیلومتر مربع پراکنده شده‌اند[ ۱۰]. بر اثر این زمینلرزه. دریاجه‌ای روی رودخانه سیمره ایجاد شده که در آن و در ساختگاه سد سیمره (در حال ساخت) حدود ۵۰ متر رسوبات دریاچه‌ای رس فورش دار و در دو مرحله بر جای گذاشته شده است. در زمینلرزه ۱۹۶۰ شیلی (بابزرگی ۸/۴-۸/۶ ریشتر). هزاران زمین‌لغزه و سنگ ریزش رخ‌داد. یک عامل داخلی که ممکن است سبب کاهش مقاومت برشی متوسط شود. افزایش فشار منفذی خاک است. افزایش فشار منفذی در طول سطح لغزش باعث کاهش فشار موْثر عمودی و در نتیجه کاهش مقاومت برشی است. به‌طورکلی بارندگی به‌عنوان یکی از فاکتورهای اصلی کنترل فراوانی زمین‌لغزه‌ها مورد قبول واقع شده است. بزرگی و تأثیر آن به وضعیت آب و هوا (نظیر : توزیع بارندگی و تغییرات دما). توپوگرافی ناحیه. ساختار زمین‌شناسی دامنه. تراوایی و سایر ویژگیهای سنگ و خاک بستگی دارد. اندازه گیری بارندگی ثابت کرده است که حرکات دامنه‌ای در دوره‌های بارندگی بسیار زیاد رخ داده است. گسیختگی اغلب دامنه‌ها بعد از بارندگیهای سنگین یا در ماههای بهار. وقتی که برف آب می‌شود و آب به درون گسستگیها نفوذ می‌کند. رخ می‌دهد. بررسیها نشان داده است وقتی که بارندگی تجمعی طی ۱ تا ۳روز بیش از ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیمتر شود. تعداد گسیختگی در دامنه‌ها به شدت افزایش می‌یابد[ ۵]. 1ارن] -2 56 -۱ ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- تغییرات سطح آب زیرزمینی. پایداری دامنه‌ها را به گونه‌های مختلف تحت تأثیر قرار می‌دهد. جریان آب زیرزمینی روی دانه‌های خاک فشار وارد می‌کند و باعث کاهش پایداری می‌شود. تغییرات ناگهانی تراز آب زیرزمینی در ایک مخزن باعث افزایش فشار منفذی شده و ممکن است منجر به روان شدن خاکهای ماسه‌ای تشکیل دهنده آنها بشود. در فورش و ماسه ریزدانه. بر اثر جریان آب زیرزمینی. دانه‌ها شسته شده و به بیرون حمل می‌شوند. ۵ دامنه‌ها بر اثر یخزدگی نیز به مخاطره می‌افتند. درزه‌های سنگ بر اثر یخ‌زدگی آب افزایش حجم پیدا کرده و باز می‌شوند. تشکیل لایه‌های نازک یخ در خاکهای رسی به معنی وجود درصد بسیار زیادی از آب. به هنگام ذوب و تخریب رس است. در خاکهای سیلتی. یخزدگی و ذوب ممکن است فشار آب منفذی بسیار زیادی تولید کند؛ در نتیجه موجب حرکات سطحی شود. انبساط آب در گسستگیها ممکن است منجر به سنگ ریزش شود. در شکل شماره ۳ نمونه‌هایی از سنگ‌ریزشها و علت آنها دیده می‌شود. بیشترین تعداد سنگ ریزشها در بهار و پاییز وقتی که نوسانات حول و حوش نقطه یخزدگی بوده. رخ داده است. ۵ مقاومت برشی بر اثر بازشدن ترکهایی که نتیجه کاهش فشار روباره و با خشک شدن خاک هستند. ممکن است کاهش یابد. اگر سطح شیلها یا رسها به وسیله لایه‌ای از ماسه یا چمن حفاظت نشده باشد. هوازدگی مکانیکی و شیمیایی به تدریج چسبندگی سنگها را از بین می‌برد. به نظر می‌رسد که تغییرات شیمیایی نظیر : هیدراته شدن و تعو یض ون در رسها سهم زیادی در شروع حرکت دامنه‌ها داشته باشد. وقتی که تراز آب در مخزن سدها به‌ویژه در خاکهای سیلتی به طور ناگهانی کاهش یابد. اغلب با گسیختگی دامنه‌ها همراه است که این پدیده به علت کاهش فشار روباره کل و افزایش فشار آب حفره‌ای رخ می‌دهد. 8 در مورد خاکهایی که به‌طور موضعی اشباع شده‌اند. وقتی‌که به طور کامل اشباع شوند. به‌ویژه اگر خاک ریزدانه باشد. مقاومت برشی کاهش می‌یابد. بخشی از مقاومت برشی چنین خاکهایی به کشش سطحی آب منفذی در محل تماس بین دانه‌ها مربوط می‌شود که پس از اشباع شدن از بین می‌رود. چسبندگی ظاهری " ممکن است مانع گسیختگی بریدگیهای عمودی در ماسه ریز یافورش مرطوب شود. حتی اگر بریدگی ۳ تا ۶ متر عمق داشته باشد. در بالای سطح ایستابی چسبندگی ظاهری. حتی بعد از بارندگی سنگین نیز کلاً از بین نمی‌رود. خاکهایی نظیر لُس. وقتی که برای اولین بار اشباع شوند. بخشی از مقاومت برشی خود را از دست می‌دهند. مصالح سیمانی به وسیله آب پایین‌رو حل می‌شود و مقاوت برشی خاک کاهش می‌یابد. ۵ آبگیری مخزن سدها ممکن است زمین‌لغزه‌های عظیمی را موجب شود (مانند سد خیلی‌بلند وایونت " در ایتالیا که از توده لغزیده ۲۷۰ میلیون متر مکعب آن به مخزن سد سرازیر شد). بیش از ۵۰۰ زمین‌لغزه در خلال آبگیری دریاجه فرانکلین روزولت در واشنگتن. رخ داده است. ۱- ۸00۵۳0۱ 2- ۹۷/۵۱۵۱] ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ب ) فشار ناشی از یخزدگی در سنگهای همگن درزه‌دار بلوکها بدون نگهداری رها شده مقاوم بر روی لایه‌های سست فرسایش یافته که به سهولت فرسوده می‌شوند. پرتگاه مر ار حربان آب انحاد شده است. گدازه با هر لایه مقارم 7 دیگر در برابر فرسایش - ُ 0 ۱۱ ۷ 35۳ ۷۵۱20۱۶ اد ۵۱۵۶۲ ۲21۱۳۱۵۲۴ ۵ الف) هرازدگی متفاوت فشار هیدرواستاتیکی بر روی بلوکهای سست ه( سنگ همکن درزه‌دار با لایه‌های مقاوم بر روی لایه‌های سست فرسایش یافته قرار گرفته که به سهولت فرسوده می‌شوند. «برتگاه» انحاد شده در اتر امواجح سنگ ریزشها در نروژ و علت آنها ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- َ ۰ ۱ نشت اب از مخازن سدها یا کانالهای بدون پوشش بتونی. بر اثر فرسایش داخلی یارگاب ممکن است منجر به گسیختگی شود. با توسعه فرسایش. جریان آب عبوری افزایش می‌یابد با افزایش جریان آب. حجم بیشتری از خاک دجار فرسایش می‌شود. با ادامه این روند سقف محاری ایجاد شده فرو ریخته و با این فروریزش نشستهای زیاد به وجود می‌آید و در نتیجه ممکن است منجر به زمین لغزه شود. 9 ریشه درختها نیز در پایداری دامنه‌ها سهم زیادی دارند. ریشه‌های گیاهان تحت عوامل مکانیکی و خشکاندن شیبها بر اثر مکش آب زیرزمینی. پایداری دامنه‌ها را تأمین می‌کنند. از بین رفتن پوشش گیاهی. در رژیم آب زیرزمینی درون لایه‌های زیر سطحی اثر معکوس دارد. همچنین بر اثر قطع ریشه‌ها. عوامل مسلح شدن خاک از تشکیل دهنده دامنه‌ها می‌شود. پوشش گیاهی زمین نشانه غیرمستفیمی از پایداری دامنه‌هاست. زمین بدون پوشش گیاهی یا پوشش ناچیز نشانه فرسایش سریعتر و ناپایداری بیشتر در مقایسه با جنگلهای حفاظت شده با پوشش گیاهی انبوه است که کمتر مستعد فرایند تخریب گسترده‌اند. پوشش جنگلی. به طورکلی مانع عملکرد عوامل جوی روی دامنه‌هاست و آنها را از تأثیرهوازدگی و فرسایش حفاظت می‌کند. ۳-۳ رده‌بندی زمین‌لغزه‌ها یک سیستم رده‌بندی می‌تواند کمک زیادی برای مهندسان و زمین‌شناسانی باشد که سعی دارند علل زمین لغزه را بیابند و تمهیداتی را برای جلوگیری یا اصلاح زمین‌لغزه‌ها مدنظر قرار دهند. جندین سیستم رده‌بندی پیشنهاد شده است. بسیاری از این سیستمها برای اهداف و ناحیه ویژه‌ای ار ائه شده است و 1 ۲ 1 اس نمی‌تواند در جای دیگر کاربرد داشته باشد. هایم یک سیستم رده‌بندی که تنها برای سنگ لغزشهای الپ کاربرد دارد. پیشنهاد کرد و او بیش از ۰نوع مختلف سنگ لغزش را تشخیص داد. سیستم رده‌بندی پیشنهاد شده توسط ورنسکی " [۷] به طرز قابل ملاحظه‌ای در اروپای شرقی به‌کار گرفته شده است. زمین لغزه‌ها با توجه به شکل سطح لغزش به اسکوئنت آ. کانسکوئنت ". و اینسکوئنت " رده‌بندی شده‌اند. در اسکوئنت. لغزش در طول سطوح منحنی و عمدتاً سطوح استوانه رخ می‌دهد. این نوع لغزشها اساساً در خاکهای چسبنده رخ می‌دهد. سطح گسیختگیهای کانسکوئنت اساساً منطبق بر سطوح لایه‌بندی و دیگر ناپیوستگیهاست. سطح گسیختگیهای اینسکوئنت. ناپیوستگیها را در عرض می‌برد. این نوع لغزشها به طورکلی تا عمق زیادی گسترش خواهند داشت. (۱932) ۲1۳1۵ -2 68 -[ 61 4 (زاروباو منکا. ۱۹۶۹) 5۷۵۲۵۳۵۱۱ -3 1 -6 5-0 ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- همچنین زمین‌لغزه‌ها را می‌توان بر حسب بیشینه عمق آنها به شرح زیر رده‌بندی کرد : نوع حداکثر نوع لغزشهای سطحی کمتر از ۱/۵ متر لغزشهای کم عمق ۵ تا ۵ متر لغزشهای عمیق ۵ تا ۲۰ متر لغزشهای بسیار عمیق بیش از ۲۰ متر ۱ ۱8 اسکمپتون زمین‌لغزه‌ها را بر حسب نسبت ۳ رده‌بندی کرد که در ان 7 عمق حداکثر زمین‌لغزه و ا طول حداکثر زمین لغزه است. زمین لغزه‌ها را می‌توان بر حسب وضعیت فعالیت آنها به فعال. غیرفعال. و پایدار رده‌بندی کرد ۷]. در زاین زمین‌لغزه‌ها بر حسب یشینه سرعت به دو رده اصلی تَفُسیم شده‌اند: رده اول دارای سرعت بین ۱ تا ۰ امتر در سال که معمولا این نوع لغزشها در خاک باسن ترشیاری رخ می‌دهند. نوع دوم اساسا در سنگهای مزوزوئیک و پالئوزوئیک رخ می‌دهند که معمولاً سرعت آنها بسیار زیاد است. ۳ ک یم |" ین ۰ موه ۰ ۰ ۲ ۰ 2 ۳ ۰ ۰ چهار نوع زمین‌لغزه اصلی می‌توان به شرح زیر تشخیص داد: ریزش .۰ زمین‌لغزه‌های چرخشی . زمین لغزه‌های ترانس لشنال ا. و روانه‌ها ". این چهار نوع زمین‌لغزه اصلی در شکل شماره ۴ نشان داده شده‌اند. ۱-۳-۳ ریزشها ریزش توده خاکی و یا سنگی وقتی رخ می‌دهد که سطح گسیختگی نمی‌تواند شکل گیرد. ۲-۳-۳ زمین‌لغزه‌های چرخشی انواع مختلف زمین‌لغزه چرخشی را می‌توان به نامهای زمین‌لغزه‌های چرخشی تک لغزشی (اسلیپس) " زمین‌لغزه‌های چرخشی چند لغزشی " و آسیبهای پشت سرهم شناسایی کرد (شکل شماره ۵). زمین‌لغزه‌های جرخشی تک لغزشی با اسلامپها. در شیل و رسهای همگن در طول سطوح گسیختگی دایره‌ای رخ می‌دهند. لغزشهایی ۰ ۰ ۰ ا ال ]1 ۰ 3 هْ |- 56۳1۵۵ )1953( 2- ۳۵[|۵5 3- ۲۵۱۵11۵۲۵۱ 51065 4- 1۳۵۹1۵110۵[ 51165 5- ۵ 6- 55 7- ۱۸ ۵۱۳۵|6 1۵1۵110۳۵] 165 ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۰ ال سس 4 ی ی / ی -ص از شکل ۴- چهار نوع زمین‌لغزه اصلی رر / / لغفزش چرخشی چندالغزشی شکل ۵- انواع مختلف زمین‌لغزه چرخشی ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- سطح گسیختگی در ر دایره‌ای است زیرا س و اولیه شروع می‌شوند ۲-۲-۳ زمین‌لغزه زمین‌لغزه‌های ترانس زمین‌لغزه‌های با گستر که تقریباً موازی سط سهای نرم همگن تقریباً دایره‌ای است. وقتی که خاک همگن نباشد. سط ل آن متاثر از سطوح ناپیوستگیهاست. زمین لغزه‌های جرخشی جند لغز شم . این نوع لغزشها به تدریج توسعه یافته و به سوی عمّب و در طول یک سط سکل شماره ۵ انواع زمین‌لغزه‌های چرخشی نشان داده شده است). ۱ لشنال را می‌توان به لغزش بلوک. اسلب . زمین‌لغزه‌های ترانس لش ط ی ۲ ۳ ۶ مه ۳ کم تک لغزش اسلب ار س ی سم ی ی لغزش ترانس لشنال چند لغفزشی لغزش با گسترش جانبی شکل ۶- لغزشهای ترانس لشنال 6 50۳۵۵01۳28 -2 ۱۵ گسیختگی به ندرت گسیختگی قاعده‌ای تال چند لغزشی و بطوح ناپیوستگیهایی |- 0 -------- صفحهٔ بعد -------- یک تفاوت اساسی بین گسیختگیهای چرخشی و ترانس لشنال وجود دارد. سیستم نیرویی که لغزش چرخشی را آغاز می‌کند. با افزایش تغییر شکل ناشی از کج شدگی به سوی عقب توده خاکی یا سنگی در حال لغزش کاهش می‌یابد. در صورتی که سیستم نیرویی که لغزش ترانس لشنال را باعث شده است. ثابت باقی می‌ماند. لغزش بلوک در توده‌های سنگی مقاوم درزه‌دار و در طول سطوح ناپیوستگیهای پرشیب رخ می‌دهد. لغرزشهای تر انس لشنال در سنگها بیشتر معمول است و در طول سطوح گسیختگی از پیش تعیین شده رخ می‌دهند. لغزشهای اسلب اساسا در رسهای هوازده یا مواد واریزه‌ای رخ می‌دهد. سطح گسیختگی تقریباً موازی سطح زمین 0 است. نسبت در این نوع لغزش به ندرت بیشتر از ۰/۱ است [۶]. لغزش اسلب در دامنه‌های پرشیب خاکی بعد از بارندگیهای سنگین نیز رخ می‌دهد. لغزشهای ترانس لشنال چند لغزشی معمولاً به وسیله یک لغزش اسلب آغاز می‌شوند. چنین لغزشهایی به سوی بالای لغزشهای با گسترش جانبی. بیشتر در رسهای لایه لایه. جایی که فشار منفذی زیاد به طور فصلی در رگه‌های سیلتی و ماسه‌ای رخ می‌دهد. دیده می‌شود. حرکت جانبی ممکن است باعث شکستن مصالح رویی به چند واحد مستقّل شود. جنانجه زون (منطقه) ضعیف زیری ضخیم باشد. پشت بلوکها ممکن است در زون (منطقه) ضعیف فرو رود و در نتیجه به سوی عقب شیبدار شود. ۴-۳-۳ روانه‌ها از ویژگیهای روانه این است که مصالح در حین حرکت روی دامنه خرد شده و به صورت سیال به جریان درمی آید. می‌توان نام برد. تفاوت بین روانه‌های مختلف در سرعت حرکت آنهاست. سرعت حرکت در گل روان بیشتر از روانه اسکمپتون و هجینسو ن[ ۶]. روانه خاک را به حرکت آرام مصالح هوازده و نرمی که در پامرز زمین‌لغزه توسعه می‌پاید. محدود کرده‌اند. روانه خاک زون (منطقه) تدریجی به وجود آمده بین لغزش و روانه گل روان را نشان می‌دهد. برای مثال خردشدن توده خاکی در روانه خاک کمتر از گل روان است و بخش قابل ملاحظه‌ای از پوشش گیاهی اولیه در حین روانه خاک حفظ شده است. ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ی ی سر سس گل روان __ / 1 4 روانه راریزه کر سر و رس ی روانه لغزش سس شکل ۷- انواع روانه‌ها روانه خاک در خاکهای رسی و سیلتی. اغلب در خلال یا بعد از بارندگی سنگین رخ می‌دهد. گسیختگیها بر اثر افزایش سریع بسته به شیب دامنه و رطوبت خاک متغیر است. بسیاری از گل روانها برای سالها ادامه می‌یابد تا اینکه شیب دامنه به اندازه کافی کم شود تا جابه‌جایی متوقف شود یا توده خاکی به اندازه کافی خشک شده و باعث افزایش گل روان در مناطقی که شیب سطحی دامنه عموماً بین ۵ تا ۱۵ درحه است. توسعه می‌یابد. گل روان به وفور در لایه‌های رسی بکر و درزه‌دار که به طور متناوب با لایه‌های ماسه‌ای ریز دارای فشار منفذی بالا رخ می‌دهد. گل روان در این خاکها بر اثر فرسایش لایه‌های ماسه‌ای یا لامیناسیون رخ می‌دهد. ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- نواحی خشک و نیمه خشک. جایی که زمین فاقد پوشش گیاهی است با در دامنه‌های واریزه‌ای با تنگه‌هایی که انباشته از واریزه هستند و فاقد پوشش گیاهی هستند. اتفاق می‌افتد. روانه واریزه معمولاً در حین بارندگیهای سنگین یا سیلابهای ناگهانی شروع می‌شود. عمیقاً به وسیله جریان مصالح و به خاطر چگالی (دانسیته) بالای آن فرسایش یابد و روانه ممکن است برای کیلومترها ادامه یابد. میزان جابه‌جایی از بسیار آرام تا بسیار سریع متغیر است و توده واریزه‌ای با حرکت به پایین دامنه خرد می‌شود. رطوبت توده واریزه در حال حرکت معمولاً حدود ۰ درصد است. ۴- تقسیم‌بندی زمین لغزه‌ها برای اهداف م‌هندسی از دیدگاه مهندسی. زمین لغزه‌ها به دو صورت کلی زیر تفسیم می‌شوند: ۱-۴ تقسیم‌بندی بر پایه فعالیت ۱-۱-۴ زمین‌لغزه‌های فعال این زمین‌لغزه‌ها از روی شکلشان به سهولت شناخته می‌شوند. زیرا سطح زمین در آنها مشخص و بدون پوشش گیاهی است و هنوز تحت تأثیر عوامل حوی و فرسایش قرار نگرفته است. در ختان از حالت قائم خارج می‌شوند. حاده‌ها. دیواره‌های حفاظتی و سازه‌های نواری که از این مناطق لغزشی می‌گذرند. جابه‌جا می‌شوند و اغلب سیب می‌بینند. لغزشگاه زمین‌لغزه. پرشیب و عاری از پوشش گیاهی است. غالباً شکافهای متعدد و باز در توده لغزیده دیده می‌شود. ۲-۱-۴ زمین‌لغزه‌های غیر فعال وضعیت این زمین لغزه‌ها معمولاً بر اثر فرسایش به‌هم می خورد و در نتیحه اغلب تشخیص آنها مشکل است. معمولا دارای پوشش گیاهی‌اند. لغزشگاههای قدیمی که به‌هنگام فعالیت زمین‌لغزه شکل گرفته بودند. فرسایش یافته‌اند. زمین‌لغزه‌های غیرفعال به‌ و سیله در ختان کج یا خم شده و شکافهایی که به‌و سیله واریزه پرشده‌اند قابل شناسایی‌اند. به‌طور کلی زمین‌لغزه‌های غیرفعال ممکن است بر اثر تغییرات نسبتاً کوچک در آنها. ناپایدار شوند. مثلاً با گودبرداری قسمت پایانی آنها دوباره فعال می‌شوند. سن زمین‌لغزه‌های غیرفعال را اغلب می‌توان از سن قدیمی ترین در ختان که به‌ صورت مستفیم در منطقه زمین‌لغزه رشد می‌کنند و همجنین از مر حله فرسایش و توسعه پروفیل جدید خاک تعیین ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴۳ تقسیم‌بندی بر پایه چگونگی تشکیل زیر ممکن است روی دهد: ریزشی, لغزشی و خزشی. البته تقسیم‌بندی ترکیبی از سه حالت یادشده را نیز می‌توان انجام داد؛ مانند : ریزشی- خزشی و خزشی - لغزشی ۳-۴ ارزیابی امکان ریزش یا ریزش - لغزش یک دامنه ۱-۳-۴ در دامنه‌های بلند و پرشیب حاوی درزه‌های رهایی و درزه‌های برشی. به سبب یخزدگی و ذوب یسخ. هوازدگی. فرسایش به وسیله روانابها (بارندگی). آبهای زیرزمینی و نیروی وزن. درزه‌های رهایی به طور مداوم باز می‌شوند و به سوی لایه‌های سنگی پایین‌تر پیشروی می‌کنند. زیر بریدگی سنگهای ضعیف که بر اثر نیروهای طبیعی یا به وسیله انسان به‌وجود آمده باشد. باعث می‌شود که سنگهای رویی پایداری خود را از دست بدهند و به طور ناگهانی فرو ریزند. ۲-۳-۴ در دامنه‌های سنگی, موقعیت گسستگیهای اولیه و ثانویه نظیر : لایه‌بندی. درزه‌ها. شیست‌واری, گسلها و راندگیها. نسبت به جهت و شیب دامنه. تأثیر به سزایی در پایداری آنها دارد. - مقدار شیب گسستگی‌ها یا فصل مشترک دو گسستگی و شیب و امتداد دامنه. نقش کنترل‌کننده‌ای دارد. در این مورد سه نوع ارتباط زیر مهم است: - شیب گسستگی یا زاویه میل فصل مشترک دو گسستگی بیشتر از شیب دامنه است. هرچه سوی گسستگی یا فصل مشترک دو گسستگی با راستای شیب دامنه موازی‌تر باشد. خطر گسیختگی بیشتر خواهد بود. - شیب گسستگی یا زاویه میل فصل مشترک دو گسستگی. همسو با شیب دامنه ولی کمتر از آنند که یک حالت پایدار است. - سوی شیب ناپیوستگیها با شیب دامنه ناهمسوست. در این حالت تنها ریزش از نوع نگونساری " امکانپذ یر است (شکل شماره ۸). ۳-۳-۴ دامنه‌های در حال خزش دامنه‌های در حال خزش را ممکن است به وسیله عوارض زمین‌شناسی زیر ارزیابی کرد: - خزش سطحی بر اثر حرکت آرام و کمابیش مداوم ذرات خاک و سنگ ناشی از تغبیرات دما و رطوبت کج شدن لایه‌ها به سوی شیب دامنه و مخالف جهت شیب لایه‌ها (شکل شماره اه |- ۵8 ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- )2) (ظ) ۱ ۱ وا وخ رو با با را ی هچ ۱۱ سس )2( 2) لغفزش صفحه‌ای ۷) لغزش در راستای فصل مشترک در صفحه -) نگونساری شکل ۸- نمونه‌ای از شکلهای گسیختگی دامنه‌های سنگی ۰ ۳ اس ۰ و << پ9 5 اناد ۹ نت 4 .۰ کت سا ان ار رو ۳ 4 ی سر تم / دض مر سم ام 0 / یا / : ]| / 1 ]1 / ۱- لایه‌ها و کج‌شدگی آن ۲- واریزه‌های در حال خزش شکل ۹- نمونه‌ای از خزش مواد واریزه‌ای ۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- » ۰ ی - شا - ۰ ۰ ۰ 2 ۱ 2 اس بر اثر عمیی‌شدد دره‌ها. حزرض در عمی بیشتر نیز ممکن است رخ دهد. به این نوع خزش بالازدگی با برامدگی گفته می‌شود. این پدیده وقتی رخ می‌دهد که لایه‌های ضعیف دارای قابلیت فشرده شدن زیر لایه‌های مقاوم بوده و می‌شوند و با گذشت زمان نوعی چین خوردگی محلی و محدود به‌وجود می‌آید (شکل ۱۰). شکل ۰- نمونه‌ای از پرامدگی کف دره که در سنگهای فشارپذیر واقع در زیر سنگهای مفاوم روی می‌دهد. - بلوکهای درزه‌دار سنگهای مقاوم که روی لایه‌های رسی قرار دارند. دچار لغزش و خزش آرام می‌شوند. بلوکهای کناری به تدریج در لایه‌های ضعیف فرو می‌روند و به سوی پایین حرکت می‌کند. کشش ایجاد شده در لایه‌های مققاوم باعث می‌شود که لایه‌های کناری بریده شده و در طول شکافهای ایجاد شده از توده اصلی جدا شوند. بخش پایینی بلوکهای فرو خزنده معمولاً به سوی بیرون از توده سنگ حرکت می‌کند و قسمت بالای آنها به سمت دامنه کج‌شدگی نشان می‌دهد. ۵ شناسایی زمین‌لغزه‌ها ۱-۵ سناسه‌ها زمین‌لغزه‌هارا می‌توان با استفاده از عوارض ریختاری - ساختاری به شرح زیر شناسایی کرد: تپه‌ماهوری در بخش میانی و ترکهای کششی با فاصله تکرار زیاد. باشند (پرتگاه هلالی شکل لغزشگاه زمین لغخزه و ۱-0۱8 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- وجود چشمه‌ها یا استخرهای طبیعی آب در قسمتهای مختلف انباشت مصالح سست در کناره تیه و گسترش برخی از آنها تا رودخانه که باعث خمیدگی و حتی تغییر راستای رودخانه شده‌اند (توده لغزیده). دامنه‌ها یا سکوهای ظاهراً فرو افتاده و بدون ارتباط با یکدیگر که از بالا تا پایین همراه با تعدادی سکو با تپه‌ماهورند (دیواره‌های درونتوده). در دره‌ها و روی دامنه‌ها آثاری از تغییر مسیر رود وجود دارد که بالای دامنه مسطح شده و شیب کف دره کم یا زیاد شده‌است. در هم ریختگی توده‌های سنگی و خاکی. به‌هم‌ریختگی در لایه‌بندی یا سیستم گسستگی‌ها. سازندهای سنگی به هم ریخته یا تکرار شده. نشانه‌های قابل ملاحظه‌ای از تغییر شکل و حرکت در توده‌های سنگی‌اند. در ختها روی تبه‌ها به یک سو کج شدگی دارند و تفاوت بارزی با تپه‌های دارای وضعیت طبیعی نشان می‌دهند. پوشش زمین نشانه غیرمستقیمی از پایداری دامنه تپه‌ها است. زمین بدون پوشش گیاهی یا پوشش ناچیز. نشانه فرسایش سریعتر و ناپایداری بیشتر در مقایسه با جنگلهای حفاظت شده با پوشش گیاهی انبوه است و کمتر مستعد فرآیند فروریزی دامنه‌ها" است. به‌طور کلی آب زیرزمینی در طول گسستگیهای ساختاری در توده سنگها حرکت می‌کند و الگوی جریانی آن یکنواخت نیست. ارزیابی مشاهدات رفتاری آب زیرزمینی در دامنه‌ها برای یک منطقّه گسترده ممکن نیست. در نتیجه. برای اینکه ارزیابی سریعی انجام شود. طبیعت نشانه‌های سطحی رفتار آب زیرزمینی. داده‌های ارزشمندی را در مورد پایداری دامنه‌ها فراهم می‌کند؛ مانند : جابه‌جایی دهانه چشمه‌ها. موقعیت گل روان‌ها و ... در دامنه‌هایی که وضعیت زمین‌شناسی آنهابه شرح زیر است. تحت شرایط ویژه‌ای ممکن است زمین لغزه رخ دهد: دامنه بلند و پرشیب به‌وجود آمده در خاکهای آماس‌پذیر و یا سنگهای ضعیف مانند : توف. سنگ رسی. شیل. فیلیت. میکاشیست. کلریت شیست و گرافیت شیست. مستعد فرسایش اند و به سهولت موجب رخداد زمین لغزه می‌شوند. فیلیت‌ها و شیست‌ها به لحاظ دارا بودن کانیهای ورقه‌ای به سرعت هوازده شده و باعث ناپایداری می‌شوند. بنابراین وجود توده‌های لغزشی در آنها امکانپذیر است. در مورد خاک. خاستگاه و سن مصالح پار امترهای اصلی است. به طور کلی رسوبات آبرفتی قدیمی خوب متراکم‌اند و مقاومت برشی بالایی دارند.در صورتی‌که مصالح جوان نظیر واریزه‌هاء سست‌اند و مقاومت برشی کمی دارند. لغزشها در این گونه خاکها زیاد دیده می‌شود. ساختارهای نامساعد توده سنگ با سطوح ضعیف (لایه‌بندی. گسل. سیستم گسستگیها) که موازی دامنه‌ها شکل می‌گیرند و از تلاقی آنها ممکن است گوه‌های ناپایداری را تشکیل دهند. توده‌های سنگی که زیر انباشته‌ای از مصالح سست قرار دارند و دارای سطوح ضعیف موازی دامنه‌اند. بر اثر |- 85 8 ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عملکرد آب زیرزمینی و آب مخازن سد. در این مکانها ممکن است لغزش رخ دهد. در صورتی که سطوح ضعیف در توده سنگ زیرین دارای زاویه شیب کمتر از ۲۰ درجه باشد و در قسمت پایین دامنه . بلوکهای سنگی و دیگر مصالح مقاوم وجود داشته باشد. ممکن است دامنه پایدار بماند. - در بررسیهای صحرایی. باید بین مناطق تکتونیکی تغییر شکل یافته و زمین‌لغزه‌ها. تفاوت قائل شد. شکافهای شاخه‌ای در توده سنگهای تغییرشکل یافته که هم روند باساختارهای تکتونیکی منطقه نیستند و انباشت بسیار ضخیم مصالح ناهمگن در قسمت‌های بالایی دامنه‌ها. نشانگر زمین لغزه است . - در محدوده دریاچه آتی ساختگاههای مورد بررسی. چنانچه پایین‌مرز زمین لغزه به آب دریاچه برسد. ولی در آنجا بلوکهای عظیم سنگی و دیگر مصالح مقاوم وجود داشته باشد. زمین‌لغزه ممکن است پایدار بماند. - بلوکهای حجیم سنگی ناپایدار واقع در نزدیکی ساختگاه سد. بعد از آبگیری و در شرایط دریاچه پر بسیار ۶ توصیه‌هایی برای بررسی زمین‌لغزه در برداشتهای زمینی - برای بررسی و ارزیابی اولیه ناپایداری زمین‌لغزه‌های یافت شده در محدوده اثر کننده بر سازه. استفاده از جدول شماره ۳ توصیه می‌شود. - جنانجه توده لغزیده در محدوده مخزن سد باشد با بهره‌گیری از عکسهای هوایی. مقیاس ۱:۲۰۰۰۰ یا بزرگتر. نقشه ریختاری - ساختاری زمین‌لغزه و پیرامون آن تهیه شده و در آن عنصرهای زمین‌لغزه تا آنجا که امکان داشته باشد. مشخص خواهد شد. - افزوده بر آن. برنامه بررسیهای تفصیلی زمین‌لغزه تنظیم می‌شود تا در ادامه بررسیها به مرحله اجرا دراید. در این برنامه‌ریزی. بررسیهای ژئوفیزیک. گمانه‌زنی. حفر چاهکها و همچنین نشانه‌های کنترل جنبش آ" گنجانیده خواهد شد. |- 5[00 6 6 2 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- دول ۳- نکاتی که باید در زمین انباشت برای بررسی و ارزیابی اولیه ناپایداری زمین‌لغزه مورد توجه قرار گیرد : نکات مورد توجه ۱- شکل و اندازه ۲- وجود ترکها و شکافها (کمیت. کیفیت. ...) ۳- بخ: مستعد لغزش آتی (ابعاد. احتمال وقوع. عوامل ایجادکننده. روشهای مقابله) ۱- وضعیت هندسی ۲- ویژگیهای سطح لغزش ۳- نشت آب ۴- تازگی ۱- موقعیت ۲- تراز ۳- علت ۱- شکل و اندازه ۲- بازشدگی نسبت به سطح لغزش ۱- وضعیت هندسی ۲- ویژگیهای سطح لغزش ۳- نشت آب ۴- تازگی ۱- وضعیت هندسی ۲- جنس ۳- میزان دستخوردگی ۴- پایداری ۱- وضعیت هندسی ۲- جنس ۳- میزان دستخوردگی ۴- پایداری ۱- موفعیت ۲- تراز ۱- شکل و اندازه ۲- موقعیت ۱- وضعیت هندسی (شکل, اندازه. ...) ۲- ویژگیهای سطح لغزش ۳- نش آب ۴- پرآورد ادامه سطح لغزش در زیرزمین (در صورت دیده شدن) ۱- موقعیت ۲- شکل ۳- تراوش آب ۱- شکل ۲-اندازه ۱- وضعیت هندسی ۲- جنس ۳- میزان دستخوردگی ۴- پایداری ۱- وضعیت هندسی ۲- جنس ۳- میزان دستخوردگی ۴- پایداری ۱- وضعیت هندسی ۲- جنس ۳- میزان دستخوردگی ۴- پایداری ۱- وجود بلوک سنگها در کف. ۲- پوشش گیاهی. ۳- زهاب و ... ۱- وضعیت هندسی ۲- جنس ۳- میزان دستخوردگی ۴- پایداری ۱- وضعیت هندسی ۲- جنس ۳- میزان دستخوردگی ۴- پایداری ۱- شکل و اندازه ۲- وحود ترک و شکاف ۲۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- ابوالحسن رده (۱۳۷۱) واژگان زمین‌لغزه. علوم زمین شماره ۵. 0 13300 70131100 200 6۷3۵1021100 137370 130081106 ,(۱992). 8 ,۸۵۱8220 ب-2600 ,32 مبامم0) معا ,۳۵۵ 101۵10۶۹ ۰ ۹۵۵ ۲۵۲۱۲۳۵۵ م۳ م0 ,(1987) 60 3011۳ 0 ,۵10۲5 10۵۳ ووواممی ۸ ب(0975) .۱ خقان ال 3۷.۳.۲۵۵۵ 21 ۲۷۱1۳۵ 1 0۲۳۵102۷ 0ع 60 ,(1974) ص000 300 ۲۰ بعا و۲0 ۰ ,0۳۵5 013۳000 ۱۷1۵۳220 ,۷۳ ب6ا00 ۳۵۰۱1۵۵ ۲۳۵۵۵۵0۵ ,(1975) ,۲۵ ۷:۵۵ با 200 با ۵۳۵ ۷/۵۲۵۳ ۰ ,600010 وا ,(1976) ۷۰ ب |۱۷۵۵ 200 .۷ مق طانسد7 ۰ ,00۳1۳۵ 1۵۳ 00ن2 120011005 ,(۷۰)1982,[ع۱۷۵ ۷.200 7230062 ۹5600 ۷ ۵ج ما 1۳۵0۵ ,(0989) سلطا ,6000010۵ ۳۵1۰11 5600۵ ۵ ۲۵160۳۱۵ م5۱0۳ اع0 ۸ (1977). ۷۷[ معط ۴ ۲۱۵0۵۲۴۳۲۵ ۱۷۸۱۵۵۵ 20 ۱10۵ ۳۵ 2 32 4 5 6 7 8 9 10- -------- صفحهٔ بعد -------- 0 ۵0۲ ع6۱۱ع 14 1313710 |1128 ع#مم عفزاومورو| و 18۲۵۶11۶209 5 ۲۱121 ید ۶ دک ۱۸ 9 :0 ۷از ۳۵۲ |0۵ ۱۱۵۲۷ 71۱۵00006۶0 هد 21۵80۵۵۱ 0125 اک 08ز00 م۳ ۷/۵۱۵۳ 5 10001021 1۵۲ م16 عطا اه 06 212028061000 دع و3۵0 ۷/۵۱۵۲ 1۳۵۵ 5 00 وتندالش۸ اهننمط1 ان باشع 8 200/2 ۲۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- این معاونت امور پشتیبانی مرکز مدارک علمی و انتشارات ا-5-309 2 با- م٩‏ 1580 789644 ۷2 5 06 ۹ :۰ نز ۰ ۰ ۰ ۰ ی کرو وم انز ار مود ریاد ومد 1 ی را که ار مه هه 0 ی ی و با که و و و مر مکی ور و ار ور سا دم و ده اب ورن اف رو و سوه گر و تون تاه و و ی و رت ی که و و ی و کی 4 0 و 5 ی ان ام ره و ی و ام ود و ی رخ را هه وی مهد وک پ ی ی و رو ار را را 5 رن ی ی 9 یر ی ول رش ی هن سا ان از چا هسب کر امه ما ی ۰ ۰ اک توت ایکا ها ی صی 3 و ذ م7 ره کهآ یا پا وی