در نامه ریژزی ازمایشی‌ای رد وی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمپوری اسلامی ایران در نامه ریژزی ازمایشی‌ای رد وی نشریه شماره ۲۲۲ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور وزارت نیرو دفتر امور فنی و تدوین معیارها دفتر استاندارد مهندسی آب ۱ :1 ْ ا ۱ ِ اأ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ٍ 1 ۱ .۰ 1 ا ِ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا | ۱ نک ِ ِ ۱ ۱ : ْ 5 : 1 ۰ ِ ۰ ِ ۱ ای ۱ ۱ ۱ ۱ ره و که هم ما نم و او ار ری موه ور و فا رن کم ری ریک وج را ری ۳ وی کر رس دب و و وم و دود وی ور رس و ره ی هو و ور از ویو ی ری وه هام ور و دی اه را ار رای و ما اک اک کج و ی وی و هه مه هو که جوز از هو خی ره ی یی ور ان ی هه و ویارد اف و دقن و کت ی و ره ی و و ارم موش ی هس مره وم نک و ۱ ع سس 9 ۶ ۱ 71 ۸ ل ۹ !| : پر 5 ۶ او "و ون ۱۳4 ,یمرچ ۵ ۰ م : 111 ۹ ع ۱+ اچ۱ ۰ ([ ۸ # ۲ ۹ یه 4 ۱۹۹۱ ۳ ۲ زو ۱ ی ۳ ا- | ی ۱ نس ۰ ۳ ها ۰ ح ۰ ۰ ۱ سا ‎٩‏ و 5 م -------- صفحهٔ بعد -------- حمهوری اسلامی ایران برنامه‌ریزی آزمایشهای رسوب نشریه شماره ۲۳۲ سازمان مد بریت 9 برنامه‌ریزی کشور وزارت نبرو معاونت آمور فنی سازمان مدیریت منابع آب ایران دفتر آمور فنی و تدوین معبارها دفتر استاندارد مهندسی آب انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ۸۰/۰۰/۸۰ ۱۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر آمور فنی و تدوین معیارها برنامه‌ریزی آزمایشهای رسوب/ معاونت امور فنی. دفتر امور فنی و تدوین معیارها: وزارت نیرو. سازمان مدیریت منابع آب ایران. دفتر استاندارد مهندسی آب.- تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. معاونت امور پشتیبانی. مرکز مدارک علمی و انتشارات. ۱۳۸۰. ۱ ص.:مصور.- (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر امورفنی و تدوین معیارها" نشریه شماره ۲۲۲)(انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور؛ ۸۰/۰۰/۸۰) 964-425-308-6 50| مربوط به بخشنامه شماره ۱۰۵/۹۴۱۲۵۹ مورخ ۱۳۸۰/۷/۷ کتابنامه. ص. ۳۹ ۱.رسوب - آزمایشها. ۲. رسوب - اندازه‌گیری. الف. سازمان مدیریت منابع آب ایران. دفتر استاندارد مهندسی آب. ب. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. مرکز مدارک علمی و انتشارات. ش.۲۲۲ ۲۴س /۳۶۸ 1۸ |53 964-425-3085-6 ۹۶۴-۴۲۵-۳۰۸-۶ کباش برنامه‌ریزی آزمایشهای رسوب تهیه کننده: معاونت امور فنی دفتر امور فنی و تدوین معیارها ناشر: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. معاونت امور پشتیبانی. مرکز مدارک علمی و انتشارات چاپ اول: ۱۰۰۰ نسخه. ۱۳۸۰ قیمت: ۳۰۰۰ ریال لیتوگرافی: قاسملو چاپ و صحافی: موسسه زحل چاپ همه حقوق برای ناشر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- رباست جمهوری سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور دفتر رئیس سازمان ۱۰۵/۹۴۱۳-۵۴/۳۵۸۹ :هرامش بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مشاوران و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۳/۷ موضوع: برنامه‌ریزی آزمایشهای رسوب به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی موضوع ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و در چهارچوب نظام فنی و اجرایی طرحهای عمرانی کشور (مصوبه شماره ۲۴۵۲۵/ت ۱۳۸۹۸ه مورخ ۴ هیاأت وزیران) به پیوست. نشریه شماره ۲۲۲ دفتر امور فنی و تدوین معیارهای این سازمان با عنوان "برنامه‌ریزی آزمایشهای رسوب؛ از نوع گروه سوم ابلاغ می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی . مهندسان مشاور‌پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده نمایند و در صورتی که روشهاء دستورالعمل‌ها و راهنماهای بهتر در اختیار داشته باشندء رعایت مفاد این نشریه الزامی نیست. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستور العمل‌هاء روش‌ها یا راهنماهای جایگزین را برای دفتر امور فنی و تدوین معیارهای این سازمان. ارسال دارند. معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی استفاده از ضوابط معیارهاو استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان سنجی) مطالعه و طراحی. اجرا. بهره‌برداری و نگهداری طرحهای عمرانی بلحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرحها. کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیتی ویژه برخوردار می‌باشد. نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه مورخ ۱۳۷۵/۴/۴ هیأت محترم وزیران) بکارگیری معیارها. استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام‌شده طرحها را مورد تأکید جدی قرار داده است با توجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. امور آب وزارت نیرو (طرح تهیه استانداردهای مهندسی | ب کشور) با همکاری معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (دفتر امور فنی و تدوین معیارها) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آن نموده است استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است - استفاده از تخصصهاو تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خحصوصی - استفاده از منابع و ماخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانها. نهادها. واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت - پرهیز از دوباره‌کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل مسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات تهیه کننده استاندارد ضمن تشکر از کارشناسان محترم برای بررسی و اظهار نظر در مورداین استاندارد. امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آب. با بکارگیری استانداردهای یاد شده. برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیتهای کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. معاون امور فنی پاییز ۱۳۸۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته این استاندارد با مشارکت اعضای کمیته فنی شماره ۱-۴ (رسوب) تهیه شده است. که اسامی آنها به ترتیب حروف الفباء به شرح زیر می‌باشد: خانم زهرا ایزدپناه دانشگاه شهید چمران فوق‌لیسانس آبیاری و آبادانی آقای فیروز بهادری دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی فوق‌لیسانس منابع آب آقای سید محمودرضا بهبهانی دانشگاه تهران دکترای منابع آب و خاک آقای سید جمال‌الدین پرورده شرکت تماب فوق‌لیسانس هیدرولوژی آب کشور آقای میراحد میلانی طرح تهیه استانداردهای مهندسی ‏ فوق‌لیسانس هیدرولیک و آبیاری آب کشور -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱- معرفی برنامه کار در آزمایشگاههای رسوب ۲ تعاریف مقدماتی ۱-۲ تراکم رسوب (غلظت) ۲-۲ اندازه ذرات رسوب ۳-۲ طبقه‌بندی اندازه ذرات ۴-۲ شکل ذرات رسوب ۵-۲ سرعت سقوط ذُرات ۶-۲ وزن مخصوص و تخلخل ۳ برنامه‌ریزی آزمایشهای مربوط به تعیین دانه‌بندی رسوبات ۱-۳ تواتر آزمایشهای انجام شده با آب مقطر ۲-۳ روشهای آزمایش دانه‌بندی با آب مقطر ۳-۳ _تواتر و روشهای آزمایش با آب رودخانه ۴-۳ آماده نمودن نمونه‌ها برای آزمایشهای دانه‌بندی ۴ ترکیب مواد معدنی ۵- موادآلی نمونه‌های رسوب ۶ املاح محلول ۷ کیفیت آب منابع و ماخذ ۱۱ ۱۵ ۱۵ ۱۷ ۱۹ ۳۲ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۹ ۳: ۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه : آزمایشگاههای رسوب به مفهوم استاندارد آن. وظایف معین و برنامه کاری مشخصی را دارد که اهم آنها را می‌توان در: ۳ ۱ ۰ - انها جگالی دانه‌های رسوب و غیره دانست. از نظر برنامه ازمایشهای رسوب. منشاء نمونه‌های رسوبات و محل برداشت نمونه‌ها موردنظر است. ولی آنجه بیشتر اهمیت دارد. تجزیه‌های مختلفی است که باید در آزمایشگاهها روی نمونه‌ها صورت گیرد. همجنین برداشت تعداد انبوه نمونه‌ها از محلهای مختلف در پروژه‌های متفاوت نیاز به برنامه خاصی به‌منظور تحویل. نگهداری و انجام دادن آزمایشها دارد. این نشریه به معرفی برنامه‌ریزی و آزمایشهایی اولیه‌ای می‌پردازد که باید روی نمونه‌ها انجام گیرد. اصولاً هر نمونه رسوب وارد شده به آزمایشگاه. به تناسب اهداف موردنظر, ممکن است تحت آزمایشهای ذیل قرار ۲- تعیین دانه‌بندی ۳- تعیین جگالی دانه‌های رسوب و ساییر خصوصیات مکانیکی آن احتمال دارد آزمایشهای ویژه‌ای نیز به‌دلیل تنوع و موردی‌بودن لازم باشد که در این نشریه بدانها اشاره نشده است. آنجه موردنظر است. آزمایشهای سه‌گانه فوق‌الذکر است که وظیفه اصلی و عمده هر آزمایشگاه رسوب خواهد بود. ۱- معرفی برنامه کار در ازمایشگاههای رسوب به‌منظور تعیین غلظت نمونه‌های بار معلق رودخانه‌ها و تعیین مبانی دانه‌بندی نمونه‌های بار معلق. بار بستر و مواد کف حذف مواد آلی. املاح محلول از نمونه‌های رسوبات و تعیین غلظت آنها مورد نیاز است. باید وزن مخصوص ذرات رسوب. خاکهای توده رسوبات ته‌نشین شده و همچنین شکل ذرات رسوب و کیفیت شیمیایی آب تعیین گردد. روند نماهای شماره ۱و ۲ به تشریح این موضوع پرداخته است. به‌طوری‌که برنامه کامل تحزیه‌های مواد کف و بستر در روند نمای شماره ۱و بار معلق در روند نمای شماره ۲ امده است. در این روند نماها جعبه‌هایی که با خط افقی از هم جدا می‌شوند. نشاندهنده عملیات متناظری است که باید یکی از آنها انتخاب شود. شرح کامل این آزمایشها در نشریه‌ای تحت عنوان «راهنمای آزمایشهای دانه‌بندی مواد رسوبی» ارائه شده است. |- 5۳60( ۲16 10۷ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- نگهداری نمونم بم داست مرطوب ۱ حذف مود ی ۱ عموطم وری انگف ر بر در ات متومط در ات ریز در ات درشت امهافی اقافی اطافی حذف مواد + ۳ نوم 08 شکل ۱- روند نمای آزمایش کامل مواد کف و بار بستر ِ ّ -------- صفحهٔ بعد -------- نگهداری نمونه‌ها در محل خنک و تاریک ِ ته‌نشین نمودن رسوبات هر بطری نموته ۱ دانه‌بندی ۲ هر بطری ۲ الک خیس با آب املاح محلول ارودخانه ح سیلت و رس ۱ : "رودخابه ِ 2 رد ۹ وزن رسوب. ۱ رودخانه 9 ۰ ۲ | عارج نم بخش مانیکی له ۷۸ : مکانیکی آب اضافی و شیمیایی » سس است خشک نمودن املاح محلول یل 77 در اوون ح‌ خشی نمودن وو لوله /3۷ ۱ َ سس وت خشک نمودن در اوون شکل ۲- روند نمای آزمایش کامل نمونه بار معلق ۱ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- انتال رسوب است. تعاریف سه‌گانه زیر غلظت رسوب را تشریح می‌کند[ ۵]. الف : غلظت ححمی رسوب ۹ برابر است با ست حجم ذرات رسوب (ء ۷۷) به حجم کل نمونه رسوب همراه با آب (۱۷) , ۲/7 (9 ۵ و ناه 5 (1- 50) و5 - ۹0 ۷ ب : غلظت وزنی رسوب : 50 : برابر است با نسبت وزن (جرم) ذرات رسوب ۷۷۰ (۱۷10) به وزن کل نمونه رسوب همراه با آب ۷ (۱/1) ۷ ورکری1-1/5) + موم ۷ ج : غلظت ترکیبی وزن و حجم رسوب (ر5 : برابر است با نسبت وزن (جرم) رسوب ,۷۷ (ء۱) به مجموع حجم نمونه رسوب همراه با آب (۷) (۳) ۹۵۰5۵ - فلا - رو ۳ (50-1) - ۹0 ۷ اغلب غلظت رسوب را با قسمت در میلیون (0010) عنوان می‌نمایند. در این حالت رابطه‌های بالا را باید در عدد ۶ ۰ ۹ ۰ و ۰.۰ ۰ ۰ 2 . ۰ 0010 است. 6 ۷ 6۵۵1۳۵11۵۵ 5601601 -2 )500116 -| 1 0۷۷ 60061۳۵110 5601601 -4 10 50601۲106 -3 6 مل20 (۵55) ۷۷۵۱21 ۵۲ 1۳۵ بط 600061۵1100 امعص لگ -5 ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- غلظت رسوب به‌صورت کیلوگرم (وزن) در متر مکعب (حجم) نیز نشان داده می شود. ولیکن در بیشتر مواقع است. برای تبدیل این واحد به واحد قسمت در میلیون 0011 از رابطه زیر استفاده می‌شود : )۴( موی بر ک (صم) ی بالط ۱ 5 2 6۵ _ ۱۰ ۸ رک 2 ل ضریب ۲ در حدول ۱داده شده است که در آن ضریب ) برای تبدیل مقاد بر روابط ۱تا ۳ به 1/1 است: جدول شماره ۱- ضریب ) برای تبدیل مقادیر روابط ۱ تا ۳ به ا/1118 ۱/۳۶ ۴۳۴۵۵۰۵ ۴۱۱۷۷/۰۵۵ ۱/۱۸ ۰ - ۲۳۴۰۰۰ ۱/۰۰ مه ۱/۳۸ ۴۳۵۰۰۹۰ ۱/۳۰ ۲۵۷۰۰۹۶۵ ۱/۰۷۲ و۱۶۶ ۱/۳۴۰ ۴۶۹/۰۰۰ - ۴۵۲۰۰۰ ۱/۳۲ هد شا ۰۰۰ ۷۸۰ ۱/۰۴ ۰۰ ۷۷۶۰ - ۰ ۰ ۷۴۹/۰ ۱/۴۳۲ ۴۶۸۰۰ ۱/۳۴ ۰ ۳۹۱۱۹۵۹۵ ۱/۰۶ ۸ ها ۱/۳۴ ۳ ۴۸۴۰۰۰ ۱/۳۶ ۴۰ ۳۲۲۰۰۵ ۱/۰۸ من ۱۶۵۶۶۹۵۵ ۱/۴۳۶ ۴۳۹۹۰۱۰۰ ۱/۳۸ ۰-۳۵۵۰ ۳۴۲۰۰۰۵ ۱/۱۰ ۰ -- ۱۳۳۰۹۰۰ ۱/۴۳۸ ۰ ۵۱۴۵۶۹۶۵ ۱/۳۰ م۳۶۲۰ ۱/۱۲ ۱۶۹۹۱۹۶ ۱/۵۰ ۵۲۹۵۰۰ ۱/۳۲ ۳ ۳۹۸۱۰۰۶۰ ۱/۱۴ ۱۸۵۰۱۰۹۶۰ ۱/۳۴ ۴ ۳۹۹۰۰۰ ۱/۱۶ ۳۳۰۰۰ ۲۱۵۵۵۵ ۲-۲ اندازه ذرات رسوب از میان مشخصات رسوب. اندازه رسوب بهترین و اصلیترین خصوصیتی است که مورد توجه قرار می‌گیرد [۱]. به همین دلبل قطر و اندازه ذرات رسوب به صور مختلف برای هر آزمایش دانه‌بندی قابل تعیین است. : 5 ی - ۰ ۹ . ۰ الف : قطر اسمی (قطر نامی) (0۳) : عبارت است از قطر ذُره کروی‌شکل فرضی که حجم ان مساوی حجم دره 7 ]10: 1۵ -| ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ی )۵) (۶) 0۷) قطر عبوری از الک " (5ل): عبارت است از قطر ذره کروی شکل فرضی است که مساوی با اندازه چشمه‌های الکی باشد که ذره موردنظر از آن عبورمی‌کند. مطالعات نشان داده است که دراغلب موادطبیعی ۵7 ۰/۹ * 5ل است. قطر ترسیبی آ (م» 4): همان قطر ترسیب (سقوط) استاندارد است که عبارت از قطر ذره کروی شکلی است که وزن مخصوص آن مساوی وزن مخصوص ذره موردنظر باشد و دارای سرعت سقوط (حد) مساوی با سرعت (حد) ذره موردنظر در آب مقطر ساکن نامحدود با دمای ۲۴ درجه سانتیگراد باشد. قطر سقوط " (4) : عبارت از قطر کره معادلی که دارای چگالی ۲/۶۵ است و در آب استاندارد ۲۴ درجه سانتیگراد سرعت سمّوطی معادل با سرعت سفّوط ذره داشته باشد. قطر متوسط " (0110) : قطر متوسط برای ذرات شن و بزرگتر از آن تعریف می‌گردد. اگر ابعاد یک ذره در سه محور متعامد به ترتیب 2(بزرگ). 0 (متوسط) و 2 (کوچک) باشد (شکل ۳). چند تعریف برای قطر متوسط به ۰ ۵ . ۶- ۷ ال : صورت قطر متوسط موزون " ((04) قطر متوسط حسابی و قطر متوسط هندسی (یل) ذیلاً ارائه شده است : 30 +00 + «۳:/)۵ << بل ۳ +ط +ج) بل 6 . << ول شکل ۳- روش اندازه گیری قطر ذرات درشت رسوب و نمایش محورهای متعامد 3 ۳و۲ 7 5۵۵1۵1۵110 -2 ۹۱۵۷6۵ -| 7 ۱/16۵0 -4 ما۳۵ -3 ۸۳۱1۵۱۱ -6 7 ۵0 1137۵۵1۵ -5 7- 06001611۵ 1362 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲ _طبقه‌بندی اندازه ذرات ! ذرات رسوب از نظر اندازه و قطر به گروههای مختلفی تقسیم می‌شوند که در جدول شماره ۲ اندازه‌های مختلف ذرات رسوب نشان داده شده است. دراین جدول. قطعه سنگ آ و قلوه‌سنگ "از رسوبات درشت دانه هستند. که قلوه سنگ و شن آ در مطالعه پایداری بستر و خاکریزهای طبیعی یا مصنوعی در مقابل جریان آب و مقاومت در مقابل حرکت آب اهمیت دارند. ذرات ماسه " بیشترین مقدار را در انتقال رسوبات رودخانه‌ها دارا هستند. ذرات ریزدانه یعنی سیلت " و رس " در مسائلی مانند: ته‌نشینی رسوبات در مخازن پشت سدهاء جریانات غلیظ و غیره اهمیت بیشتری را پیدا شکل ذرات رسوب مستقل از اندازه آنهاست و بستگی به منبع سنگ مادر و نحوه هوازدگی آنها دارد و در رفتار جریان آب تأثیر می‌گذارد. تعاریف مختلفی برای تشخیص شکل ذره و تبدیل آن به عواملی که قابل استفاده باشد به‌کار می‌رود. مهمترین تعاریف عبارتند از : الف - کرویت؟ : عبارت است از نسبت مساحت کره هم حجم ذره رسوب به سطح جانبی واقعی ذره رسوب موردنظر که ممّدار آن برای ذرات کروی برابر واحد است و برای سایر ذرات. کمتر از واحد خواهد بود. جون به‌دست آوردن سطح واقعی ذرات رسوب مشکل است. لذا از نسبت زیر برای بیان کرویت (م5) استفاده می‌شود: ۸( خجمن تب - ,و اگر قطر ظاهری ذره به (] و بزرگترین محور ذره به ۵ نشان داده شود. رابطه بالاا به صورت ساده زیر تبدیل می‌شود: ] ۹0( رو :۳ ۳ 7 |با30 -2 0 م۱76٩‏ -| [0۵۷۵) -4 ۵5ع[ط۵) -3 1 -6 40 -5 06 ع6[ع۳۵۲1 -8 لاقان) -7 9- 1۷ -------- صفحهٔ بعد -------- برای تعیین کرویت ذره به‌صورت تحربی نمودارهایی وجود دارد که یک نمونه آن در شکل ۴ آمده است [۱] : خیلی شکل ۴- تصاویری از گردشدگی دانه‌های ماسه با کرویت کم و زیاد سر سر ۱ ۳ اس کردشدگی : عبارت است از نسبت شعاع کوچکترین دایره گوشه‌های ذره به شعاع دایره محاط در تصوییر ذره با شعاع ظاهری ذره. برای بیان نسبت گردشدگی رابطه‌های زیر پیشنهاد شده است : ۳ 1 8 1سا ۱ سک سب + (۱۰) 70 ضریب گردشدگی که ۲ شعاع کوچکترین دایره گوشه‌های ذره است. پ ۱۱۱( سطح ظاهری ذردف_ - ضریب دایره‌ای ۴ سطح دایره‌ای با قطر 2 شکل ۵ نمایی از مقاطع دو ذره رسوب را نشان می‌دهد که گوشه‌های ذره و شعاع بزرگترین دایره محاط در ذره را نشان یی ار و دره رسوب ر می ی دره و سعاع بررضرین دایر ر دره ر می‌دهد ۱۳ ۹ ۱-۳۵۱۵۵۵۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ز هه اد د د د د د د د د و ‎٩ ٩ ٩ و٩ ٩‏ دا دا وا ون ۵ :5 ‌ ۹ ۰ ۰ 1 1 ۹ زم ۰ ۰ ۰ ۹ از 1 2 و۰ از : ۹ ۹7 1 ۱ . ۷ 4 5 : هل ۰« 3 ل ۹3 و 5 ۹ کرد بلوا به : ۱ 1 3 ۸ رمک 0 ۱ نی 8 ۱ ۸ ۱ 34 : 1 9 ۳ :7 2 3 7 ٍ ور 5 کچ ت و 5 و باه و و و 5و 5۱ 5 بح چ: اس اج 8 با وه وت ب م دج اد و 5 ها 5 اج ی مک اس و ام زمد اه ۳ تن اه زرد ۹ 5 8 اس نا تر طه 8 اچ << نر اچ که و ین نا در : دج ت ص له [ هط [(ه [چ زه نو اح و ن احو اد ن کی 8۶ زص هگ 8 ن ک 8 5 با 8 مر دا او و ی با کی ۰ نها ۳۲ بو ۳ بو یپ ها ۳۳ هط و > هد 1[ ک ق ق ‏ ق ق ق مق 33 5و مق وق 5 و 8 55 با اک اد سح و اه مس میتی نمی ار < ی کت ق #2 کت << 5 شش ۱ ظ : 3 .۰ ۰ ۰ تس ما ار رد ار رل را بر دا وی دور کر اد ص ار ار رد را را بر بر ده اج 2۳ ۳۳ و 1/5 ه 09 ۳ 2 ۰ -2 فا ده 3 ۳ ۱ ۱ ۱ ۱ هم ده ود که ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ۱ 5 3 ت ی هه 3 ما زا ۰ ۰ ۰ ۰ - ۰ ۰ _ مه زم ی << 9 پم ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ اُ ۱ ۱ ۱ ا : ۱ 1 ۱ ۱ ۰ هه کی زی ما سس ح مه + 7 د ِ > ی -» ۰ ۰ سس 2 ٍ انا ان ناماما ا ‏ ا ااا شش 1 ها ‌< + ات هّ ه ۵ -< ۵۳ نو ات بو نو > خر بو هااح نو ‎٩‏ ع : ۱ ا ۱۱ ۱1 هد ۱1 پا با 5 ی 2۱3 ۰ ۳۲ ۰ 4 یچ ۳ ی زی << یس ۰ زا ی ی یا ند ۰ ۰ ۰ -2 ۰ ن ی 2 ها 2 + ۰ ۰ ا اح ۷ ۰ ۰ ه ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ 2 << ز هم ۰ یدسا چا ما و اه و و و و وج و و 4 ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ 1 ۱ ۱ اس حهه << + وه اش ار و ۲ و و و مه ۱ ه ۰ ۰ ۷ ۰ ۰ ۰ ۰ ی متا سس ۰ ۰ ۰ رس ید ی ی ‏ پیه ۰ ۰ _ چ 1 ۰ ۰ تا تا ۰ ۰ ی دپ چا ور سو‌ > << را ی ۱ ۰ ی ی سس ‌ _ ۹ << سم ۰ ی و جح ری ی بو بو که نو ه ط شه مهم وا را ال الا بر لا لا رل 5 ۱1 ۱ زو : ار لا الا ۱ چا نو هه > سر و و و نو > نو پا ۰ و بو ۳ وج و سل بو << ‌ خ ااع وه ط و مه و ۰ ۰ 3 و << س ‏ حح اس دود هر ۰2 ۰ <چ که سس ‌ - اس 7۳ اس ره _ _ اس سس ۹ ۹ : 4 : لح 1 3 ْ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۵- تصاویری از مقاطع دو ذره که نمایش دهندهه شعاع دوایر موجود در ج - ضریب شکل : عبارت است از نسبت کوچکترین محور ذره رسوب به جذر حاصلضرب اندازه‌های محور 5.۳ 2 |- ٩۳۵۵۲۵6 7 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- را ررلالااسدت ۱ 7/711 سا ۱ 1 یا !۱ سم 110 اک کت کت[ و هکس 5 که که دک وت ۳[ :5 هه هه هه بت تطر سقوط استانداره (1۱۳) شکل مختلف (ذرات فرسایش یافته طبیعی) [۲ ۵-۲ سرعت سقوط ذرات منظور از سرعت سقوط یک ذره. سرعت نهایی ته‌نشینی آن ذره در آب ساکن نامحدود است. در شرایط استاندارد. این آب به صورت آب مقطر با درجه حرارت ۲۴ درجه سانتیگراد در نظر گرفته می‌شود شکل (۷). سرعت سقوط ذرات در اندازه. ضریب شکل و درجه حرارتهای متفاوت آب را ارائه می‌دهد. مجموعه اول منحنیها برای ضریب شکل ۰/۵ و سرعت سفوط ذرات رسوب بین ۰/۲ تا ۱۰۰ سانتیمتر بر ثانیه است. مجموعه دوم منحنیها برای ضریب شکل ۰/۷ و سرعت سقوط ذرات رسوب بین ۰/۱ تا ۱۰۰ سانتیمتر بر ثانیه است و در مجموعه سوم منحنیها. ضریب شکل ‎۰/۹٩‏ و سرعت سفوط ذرات رسوب بین ۰/۱۵ تا ۵۰ سانتیمتر بر ثانیه است. برای تعیین سرعت سقوط ذرات سیلت و رس از رابطه استوکس ! به‌صورت زیر استفاده می‌شود : ( (۱۳) ۱ تلا کوی0 من ۸ (0 - سرعت سفقوط ذره (ع011/50) |- ٩۵امهد ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ < وزن مخصوص دذره (۵۲/0۲) > وزن مخصوص آب - قطر اسمی ذره (1113) - لز حت دینامیکی آب (1۵190) که : (8۲۲) ۱۱اظ 00 - ۳۵[96) 6-0 11 شکل ۸ نمایش ترسیمی معادله ۱۳ را نشان می‌دهد. در صورتی که در حه حرارت آب غیر از ۰ درحه سانتیگراد باشد از ضریب تصحیح جدول ۴ استفاده می‌شود. تعیین سرعت سفّوط ذرات بزرگتر از ۰/۰۶۳ میلیمتر (ماسه و شن) با استفاده از منحنیهای شکل ۷ انجام می‌شود. در این منحنیهاء علاوه بر قطر اسمی ذره. تأثیرات ضریب شکل (.]. 5) نیز در نظر گرفته شده است. ضریب شکل ذرات کوچکتر از ۰/۰۶۳ میلیمتر تأثیر جندانی در سرعت سقوط ندارد. لذا در رابطه ۵ جمله ضریب شکل وجود ندارد. اصولاً رابطه ۱۳ برای ذرات کروی شکل به‌دست آمده. ولی به همان صورت برای ذرات سیلت و رس قابل استفاده است. وزد مخصوص و لزجت آب مقطر در حدول ۳داده شده است. سرعت سفّوط در مایع حاوی رسوب ((») عبارتست از : 0 مقدار عددی 1 بین ۲/۲۵ تا ۷ تغییر می‌کند. عدد معمول 1 برای سیلت برابر با ۲/۲۵ تا ۴/۶۵ است [۷]. برای مثال سرعت سقوط دو ذره به قطر اسمی ۰/۰۶ میلیمتر و ۰/۱ میلیمتر را در آب مقّطر با درجه حرارت ۴درجه سانتیگراد به شرح زیر می‌گردد. ذره با قطر اسمی ۰/۱ میلیمتر دارای ضریب شکل ‎۰/۹٩‏ فرض می‌شود. وزن مخصوص هر دو ذره ۲/۶۵گرم بر سانتیمتر مکعب در نظر گرفته می‌شود : با استفاده از رابطه ۱۳ برای ذره با قطر اسمی ۰/۰۶ میلیمتر : وزن مخصوص آب مقّطر در ۲ (حدول ۳ (8/0۲) 0۷ > پر( وزن مخصوص ذره رسوب. (۲/0۲ه۵) 4۵ حول( قطر ذره رسوب. (111) ۰/۰۶ > 0 لزجت آب مقطر در ۲ ۲۴ (جدول ۳ (۲)۳۵۱9۵- ۱۰ د ۰/۹۲۵ با ۲ ۸ 0 (پ/( - 0۵ _ ۷۸ برد ۳/0/۹۳۲۵( ۶ /)( ۰/۹۹۷ ۲/۶۵) ۰/۵۴۵ - < ۰/۳۵ )/۹۵۵( ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- با استفاده از شکل ۸ برای ذره با قطر اسمی ۰/۹ میلیمتر : قطر ذره رسوب (داده شده). (1) ۰۹/۱ > بل ضریب شکل دُره (داده شده) ۹ ‎٩.۳. ۷۷ - ۰/۸۰ )0/۹0( جدول شماره ۳- خواص آب در فشار اتمسفر ۰ ۱۳۹ ۰ م۱ ۲۱۳/۷۴۶ ۱/۷۹۴/۱۰۵ بدراح دج ۱۳۳۸۷ ۱/۵۶۸ ۳۷۴ ۱/۵۶۸ ۱ ۱/۳۴ ۱/۵۱۹ ۳/۱۷۲ ۱/۵۱۹ ۹۹۹ ۱۳۳۷ ۱/۳۱۰ ۱/۳۵ ۱/۳۱۰ ۹۳ ۱/۳۳۳ ۱/۱۴۶ ۱۳۹۱ ۱/۱۴۵ ۹۱۳ ۱/۸۸ ۱/۱۹۱ ۱/۱۷ ۱/۰۹ ۹۸ ۸۴ ۸۳ ۱۳۳۷۰ ۸ ۹۶ ۹ اد ۱/۳۶۶ ۵۴ ۹۲ ۵۹۸ ۵۵۶ ۱/۱۴۶ ۵۹ ۹۸۸ ۵۱۴ ۸ ۸۱ ۰ ۸۳ ۴۸ ۴۶ ۸۳۰ ۷ ۸ ۳۹۵ ۳۷ ۵ ۳۵۷ ۹۲ ۳۵۳ ۳۸ ره ۳۱۷ ۹۶۵ ۳۸ ۹۶ ۵۹۳ ۸۴ ۹۵۸ زرد ۱9 7 5۶ ۱ .۵ 5۵ 1۵ 9 5۴ ۱ .0 سرعت سقوط سانتیمتر بر ثانیه ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول شماره ۴- ضریب تصحیح برای سایر دماها ضریب تصحیح دما ضریب تصحیح دما 1 0 1 0 جتلل 0( اس 0( ۸۱ ۳۹ ۱/۵۱ ۱۸ ۶ ۳۳۹ ۰ ۱/۰ ۰ ۲ ۶ ۳۲ ۰/۷۹ ۳۱ ۶ ۳ ۹۳ بش ۹ ۳۴ ۹۳۰ ۳ ۴ ۳۵ ۹۸ نها ۰ ۳۶ ۸۸۷ ۳۵ ۳۳ ۳۸ ۸۷ ۲۶ ۸۹ ۳۸ برای آب ۲۰ درجه‌سانتیگراد ی 90 ۲ / دنا 0010۵ 6۸6 - 7/1 ای 7/7 9 7 2 0 00 ۵00 000 096 و ۹.۱۹۵۱ ِ فطر ذره کروی (میلی بتر) .. شکل ۸- رابطه بین سرعت سقوط و قطر ذره کروی کوارتزی براساس معادله استوکس [۷] (برای آب ۲۰ درجه سانتیگراد) ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ مر موه ۶-۲ وزن مخصوص و تخلخل : وزن مخصوص ذرات رسوب بستگی به مواد معدنی تشکیل‌دهنده آنها دارد. برای مثال وزن مخصوص ذرات ۴ ۳1 سانتیمتر مکعب است. [۳] از آنجا که کوارتز معمولاً ماده غالب در رسوبات رودخانه‌ای است. لذا وزن مخصوص ذرات رسوب معمولاً با تقریب. ۵ (8/0) بیان می‌شود. وزن مخصوص اغلب به‌صورت چگالی تعریف می‌شود که منظور همان نسبت وزن مخصوص دذره به وزن مخصوص آب در ۴ درحه سانتیگراد است. حدول شماره ۵ وزن مخصوص و تخلخل ذرات ماسه. شن و قطعه سنگ را در اندازه‌های مختلف نشان می‌دهد. تخلخل رامی توان به‌صورت نسبت حجم فضای خالی نمونه رسوب (۷) به حجم (۷) آن تعریف نمود. یعنی: :۱ دُرات حامد بت نمونه - تخلخا حجم کل رسوب ویا: ۷-۷ (۱۵) ۷ ۷ 1 از برنامه‌ریزی آزمایشهای مربوط به تعیین دانه‌بندی رسوبات تعیین دانه‌بندی نمونه‌های رسوبات ارسال شده به آزمایشگاه رسوب یکی از دو وظیفه اصلی آزمایشگاه است. روشهای مختلفی برای دانه‌بندی نمونه‌ای رسوبات وجود دارند که انتخاب هریک از آنها بستگی به اندازه و وزن ذرات رسوب موجود در نمونه دارد. بنابراین ضروری است که یک سیاست کلی برای انتخاب آزمایش مناسب دانه‌بندی برای هر نمونه خاص مشخص باشد. نکات عمده در تعیین این سیاست شامل: برنامه‌ریزی زمانی آزمایشها. انبارنمودن آزمایشها. اولویت‌دادن به آزمایشهای خاص و دسته‌بندی نمونه‌هاست. |- 50600۲10 ۷۵1 2- )۵۲ ۵۵۲۵ ۵1105 3-07 4- 1 5-۲-1 ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- قلوه‌سنگ درشت قلوه‌سنگ کوچک شن‌خیلی‌درشت شن‌درشت شن‌متوسط شن‌ ریز شن خیلی‌ریز ماسه‌خیلی‌درشت ماسه‌درشت ماسه‌متوسط ماسه ریز طبقه‌بندی و ۱۳۰-۵۰ ۶۴-۰ ۳۲-۴ ۲ - ۱۶ ۶ م۴۸ ۲-۴ ۱-۲ ۰/۵۱ ۰/۱۲۵-۰/۲۵۰/۲۵-۰/۵ اندازه به 1110 : ۱۷ ۱۸ ۳ ۳۷ ۳۳ ۳۴/۵ ۳۷/۵ ۳۹ ۴۱ ۴۳ ۴۴ تخلخل ۲۲ ۲۲ ۲۰ ۱۹ ۱۸ ۷ ۱۶ ۱۶ ۱۵ ۱۵ ۴ _ وزن‌مخصوص ۳77/۲۲ ۱۳۷ ۱۳۰ ۱۲۷ ۱۳۹ ۱۱۹۱ ۱۰۸ ۱.۳ ۱۰۱ ۹۸ ۹۴ ۳ وزن مخصوص به 11/0 ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- تعیین دانه‌بندی رسوبات رودخانه در کلیه جریانهای مختلف و زمانهای متفاوت امکانپذیر نخواهد بود. در عمل فقط می‌توان تعداد محدودی از نمونه‌های برداشت شده را آزمایش کرد و دانه‌بندی رسوبات مربوط به شرایط خاص رودخانه. متناظر با زمان برداشت این نمونه‌ها را تعیین نمود. بنابراین برنامه‌ریزی آزمایشها باید به نحوی صورت گیرد که نتایج حاصل از این آزمایشها معرف و مبین قسمت اعظم شرایط متفاوت حاکم بر رودخانه از نظر دانه‌بندی رسوبات باشد. دانه‌بندی رسوبات به منظورهای مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای مثال ممکن است از دانه‌بندی برای محاسبه وزن مخصوص رسوبات ته‌نشین شده در مخازن پشت سدها استفاده شود. چنین محاسبه‌ای نیاز به رسم تغییرات قطر میانه " بر حسب میزان رسوبات ‏ تن در روز دارد. یا ممکن است از دانه‌بندی برای محاسبه بار کل "۲ استفاده گردد. همچنین می‌توان به مطالعه نحوه عملکرد رسوبات در محیطها و شرایط مختلف اشاره نمود. این نوع مطالعه. نیاز به تعیین دانه‌بندی با استفاده از آب مقّطر و نیز با استفاده از آب رودخانه دارد. به‌طورکلی برنامه‌ریزی تواتر و چگونگی آزمایشهای دانه‌بندی به میزان زیادی بسته به نوع استفاده از نتایج این آزمایشها دارد و در رابطه با آن تعیین می‌گردد. آنچه که در اینجا مورد بررسی قرار می‌گیرد. برنامه‌ریزی آزمایشهای دانه‌بندی کلی و متداول روی نمونه‌های جمع‌آوری شده از ایستگاههای دوره‌ای و روزانه است. به‌طورکلی می‌توان گفت که تواتر آزمایشهای دانه‌بندی باید به‌طوری باشد که بتوان بین نتایج حاصله از تجزیه و تحلیل نمونه‌های برداشت شده تقَریباً همزمان از نقاط مختلف و نمونه‌های برداشت شده از یک نقطه در زمانهای مختلف ارتباط منطقی برقرار نمود و مقایسه به عمل آورد. ۱-۳ تواتر آزمایشهای انجام شده با آب مقطر انجه که در این قسمت ذکر می‌گردد نکاتی مربوط به تواتر آزمایشهای دانه‌بندی با استفاده از آب مقطر به عنوان ماده ته‌نشینی ‏ است. در این نوع آزمایشها از به هم پیوستن ذرات حین ته‌نشینی ممانعت به عمل می‌آید و عموماً برای جلوگیری از پیوستن ذرات رس و نیز ذرات سیلت از مواد شیمیایی پخش‌کننده" استفاده می‌گردد. در مقابل آزما یشهایی وجود دارند که در انجام دادن آنها از آب رودخانه استفاده می‌شود تا بتوان شرایط طبیعی موجود برای پیوستن ذرات به همدیگر را ایجاد نمودا"ا. به تواتر این آزمایشها در قسمت بعدی اشاره خواهد گردید. |- ۷1۵۵1۵0 60 2- 500111011 40 3- 10۱21 40۵ 4- 5۵11۱۷ 0 11 اما -5 ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- همه نمونه‌ها باید با روش تجمع در عمق " برداشت شوند تا بتوان آزمایشهای دانه‌بندی را با اخذ نتایج صحیح انجام داد. نمونه‌های برداشت شده از یک مقطع باید معرف خصوصیات مربوط به آن مقطع باشد. لذا توصیه می‌شود که نمونه‌برداری با روش قائمهای متساوی‌الفاصله ً انجام گیرد (توصیف مفصل این روشها در نشریه استاندارد دیگری ارائه خواهد شد) البته می‌توان نمونه‌برداری را از ارقامهای منطبق بر مراکز تعداد مکفی سطوح با جریان مساوی " نیز انجام داد. اگر نمونه‌برداری فقط از یک قائم که عموماً نزدیک به مرکز تجمع صورت می‌گیرد. شرایط این قائم باید معرف محدوده وسیعی از شرایط جریان در مقطع باشد1؟ انتخاب نمونه‌ها برای آزمایش باید با مطالعه شرایط صورت گیرد. اگر برنامه‌ای برای ایستگاه موردنظر قبلاً اجرا می‌شده است. این برنامه می‌تواند راهنمای خوبی باشد. اگر چنین برنامه‌ای وجود ندارد. باید انتخاب بر مبنای مطالعه شرایط رودخانه در طول سال انجام گیرد. برای این منظور می‌توان از فرم ۰ - 505 که مربوط به آزمایشهای تعیین غلظت بار معلق است استفاده نمود. این فرم کم و بیش اطلاعاتی در مورد رژیم رسوب رودخانه مشخص می‌کند. برای سال اول. معمولاً اطلاعات موجود در مورد رژیم رسوب. ناقص است لذا می‌توان بعضی نمونه‌ها را تا روشن‌شدن این اطلاعات در بطری آببندی شده و در محل تاریک تا پایان سال نگهداری نمود و سپس در صورت لزوم آنها را آزمایش برای ایستگاههای روزانه. باید حداقل ۵ الی ۶ نمونه در طول سال برای دانه‌بندی آزمایش شوند. این نمونه‌ها باید طوری انتخاب گردند که معرف شرایط رسوبات در رژیمهای مختلف جریان باشند. برای ایستگاههای جدیدالتأسیس نمونه‌های بیشتری با حدود ۳۰ نمونه در سال باید آزمایش شوند تا اطلاعات کافی از دانه‌بندی رسوبات به ویژه در جریانهای سیلابها بدست آید. از نتایج حاصله می‌توان استنتاجهای لازم را به عمل آورد و تعداد آزمایشها را در سالهای بعدی به تدریج کم نمود. در رودخانه‌های با جریان کم. در خشکسالیها و در مواردی که غلظت رسوبات بسیار کم است. تعداد آزمایشها می‌تواند کمتر از حد داده شده در فوق باشد. برای ایستگاههای دوره‌ای. باید حداقل نمونه‌های برداشت شده تحت آزمایش دانه‌بندی قرار گیرد. رقم دقیق ۵ بستگی به تواتر نمونه‌برداری. شرایط رودخانه و کاربرد نتایج دارد. در صورت امکان لا زم است این رثم تعیین و در برنامه ایستگاه منظور گردد. 16 ع6ا(د1۳۵ |۳۵۲۵ -2 40 1601 -[ 3- ۳۵۲۵۱ ۵۵۲۵۵ 1 ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- فرم ۱۰- 5 اطلاعات مربو نام رودخانه در محاسبات بار کل نیاز به دانه‌بندی ر است آزمایشهای دانه‌بندی روی نمونه محاسبات بار کل انجام خواهد گرفت. ۲-۲ روشهای آزمایش دانه‌ب: محدودیتهای روشهای مختلف ازمایت ۱ ین لازم در آن چه در ([560 -| -------- صفحهٔ بعد -------- اینجا ذکر می‌گردد. مقدار. غلظت نمونه و حدود اندازه ذرات مناسب برای هر روش است. این اطلاعات در جدول شماره ۶ داده شده است. این جحدول نشان می‌دهد که برای هر روشی جه تعداد بطری نمونه لازم است و با اینکه تقسیم نمونه باید صورت بگیرد یا نه و بالاخره برای اندازه معین ذرات چه روش آزمایشی مناسب است : حدول شماره ۶- راهنمای آزمایشهای دانه‌بندی ۵ > و ۰ ۰/۰۶۲ الک ۰- ۰/۰۵ ی ۰ ۰/۰۶۲ لوله ۱۷۸ ۰ ۱/۰ ۰ هه ۲ ۰۷ پیت ۸ ۰/۵ ۱۰۹۰-۵۰ ۲ ۰/۰۹۲ ( +) لو له 3۷۷ (+) می‌توان با این روش تا قطر (1:113) ۰/۳۵ را نیز دانه‌بندی نمود. ولی دقت آزمایش کمتر خواهد گردید. غلظت محلول لازم و مقدار رسوب متناظرا زیادتر خواهد بود. 69 ارقام ذکر شده در این ستون اغلب به عنوان مرز بین رس. سیلت و ماسه شناخته می‌شود. برای یادآوری پاره‌ای استانداردها در حدول شماره ۷ ذکر می‌گردند: حدول شماره /- جند نمونه از استانداردهای بین‌المللی استاندارد آلمانی استاندارد شوروی استاندارد استاندارد استاندار دفرانسوی استاندارد ۸۸510 ]11۱1۱۳ 1]۹10۸ ماسه ۰/۰۶۷ ۰ ۰/۵۵۰ ۰ ۰ / ۰/۰۹/۴۵ ۰ ۰ /۰۹۷۴-۵/ه ۷۴/۰ ۰/۰0۵۰ ‎٩/۵۰۲/۰۰۰‏ ماسه ای ۰/۰۶ ۷ ۰/۰۰۵۵ ۴ ۴ ۰/۰۰۲۵ ۰/۰۵۰- ۰/۰۰۷۲ لای رس ۰/۰۰۲ ‌ ۵ >> (لای و رس) »2 ۲ ۰۳۴ ه/ هد > رس در آزمایشهای با آب مقطر باید ترتیباتی اتخاذ نمود که حدالامکان از پیوستن ذرات به یکدیگر جلوگیری شود. معمولاً ترکیبی از روشهای ذکر شده در جدول شماره ۶ برای آنالیز یک نمونه به کار می‌رود. هرگاه تعداد زیادی نمونه باید در آزمایشگاهی آنالیز شود. بهتر است از روش لوله ۷۸ - پیپت استفاده نمود. روش لوله ۷۸ نسبت به روش الک ار جحیت دارد. زیرا نتایج را بر حسب قطر ته‌نشینی تعیین می‌کند که برای محاسبات رسوب مناسبتر است. در ۳۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- هر صورت برای مقایسه قطر ته‌نشینی با قطر واقعی لازم است ۲الی ۳نمونه و یا ۱۰/الی ۱۵/ نمونه‌ها (هر کدام که بزرگتر است) برای سال اول و دوم هر ایستگاه با الک نیز تجزیه و تحلیل گردد. اگر آزمایشگاهی در مقیاس کوچکتری فعالیت می‌کند و مجهز به لوله ۷۸ نیست. ناگزیر باید دانه‌بندی ذرات درشت را با روش الک تعیین شود. در این مورد نیز توصیه می‌شود ۳الی ۴ نمونه برای هر ایستگاه در سال برای تجزیه و تحلیل با لوله ۷۸ به آزمایشگاههای مجهزتر ارسال گردد. باید دقت شود که مقدار کافی نمونه برای آزمایش پیپت برداشت شود. در غیر این صورت ناگزیر باید از روش لوله ۸ برای دانه‌بندی ذرات ریز استفاده نمود که وقت بیشتری لازم دارد. وقت اضافی که صرف برداشت نمونه به مقدار مکفی می‌گردد. معمولاً خیلی کمتر از وقت صرف شده برای تجزیه و تحلیل لوله 13۷۷و تصحیح محاسبات رسوب بر مبنای نتایج حاصله از این روش است. جدول شماره ۸- راهنمای آزمایش لوله ۷/۸" قطر طول ۱ قطرالک | قطرسقوط | حجم ماسه ا وزن خشک ((117) (01۳) (۱31111) ((1111) (1۱) (21) ۰/۰۵-۰/۸ ۱۰۹/۱۳۵ ۳۵ ۳۵ ۱۳۰ ۵ ۰/۳۰۲ ۰/۲۰-۲ ۰/۳۵ ۰/۴۰ ۱۳۰ ۳/۴ ۰/۸۰-۴ ۰/۵-۴ 1۵۰ 7/۰ ۱۳۰ ۵ ۱/۶-۶ ۱-۴ ۰ ۱ ۱۳۰ ۷ ۱۰ ۱۸۰ ۲ ۳-۹ ۵-۵ لوله 13۷۷ علی‌الاصول می‌تواند تا قطرته‌نشینی ۰/۳۵ میلیمتر ماسه را تعیین کند. بنابراین باید ذرات ماسه بزرگتر از قطر مذکور با الک‌تر قبلاً از نمونه جدا شوند. در صورتی که تمام ذرات ماسه (تا قطر ۰/۰۶۲ میلیمتر) از نمونه جدا شده و فقط ذرات لای و رس با این روش دانه‌بندی شوند. دقت نتایج بیشتر شده و اجرای آزمایش سهلتر صورت خواهد گرفت. ذرات ماسه جدا شده را می‌توان با روش ۷۸ دانه‌بندی کرد. در صورتی که وسایل لازم برای لوله ۷۸ در اختیار نباشد. می‌توان از روش الک استفاده نمود. در اغلب موارد. صرفنظر از روش تجزیه و تحلیل (تر جیحاً لوله ۷۸ - پیپت. الک - پیپت. لوله ۷۸ -لوله /13۷۷. الک. لوله 13۷ به ترتیب اولویت). تعیین ممّدار ذرات با اندازه‌های زیر کافی است. به ویژه اگر قطر میانه در محدوده اندازه ماسه قرار گرفته باشد. ها -------- صفحهٔ بعد -------- (1) ۲/۰ د/ دشن 7/۲۵ ۱۲۵/ی ۶۲ دای عام/ی ۴ب ۱/۵۲ اگر قطر میانه در محدوه اندازه سیلت قرار گیرد. علاوه بر اندازه‌های فوق. باید قطرهای ۰/۰۸ و ۰/۰۳۱ میلیمتر نیز تعیین گردند. با استفاده از روش ۳ ۱ وله ۷۷ می‌توان به سهولت اندازه‌های دیگری را نیز از منحنی اودن تعیین نمود. (این روش در نشریه شماره ۱۹-الف طرح استاندارد آب آمده است). آنالیز پیپت نیاز به ۵۰۰الی ۱۰۰ میلی لیتر محلول با غلظت. ۲۰۰۰ الی ۵۰۰۰ میلیگرم در لیتر دارد (جحدول شماره۶). اگر مقدار نمونه به حدی نیست که بتوان ۵۰۰ میلی‌لیتر محلول با غلظت ۲۰۰۰ میلیگرم در لیتر تهیه نمود. ناگزیر باید آنالیز پییپت ساده را انجام داد. اگر جه این نوع تحزیه و تحلیل توصیه نمی شود. ولی یادآوری می‌گردد که آنالیز پیپت ساده را می‌توان با حتی ۲۰۰ میلی‌لیتر محلول انجام داد. البته فقط قطرهای ۰/۰۰۲ ۰/۰۰۴ و ۰/۰۱۶ میلیمتر قابل تعیین خواهند بود. با کاهش حجم محلول. با کاهش تعداد قطرها و به کار بردن ار تفاع برداشت ۳الی ۵ سانتیمتر یا کمتر. می‌توان تحزیه و تحلیل پیپت ساده را با نمونه‌هایی به وزن حتی ۴ گرم نیز به خوبی انجام داد. در صورتی که از این روش استفاده نشود. باید ناگزیر از روش لوله /3۷] استفاده کرد که وقت گیرتر است و احتمالاً دقت نتایج آن نیز کمتر خواهد بود. در عوض قطرهای زیادی قابل تعیین است و نمونه کمتری لازم دارد. روش الک‌تر نمی‌دهند. در این گونه موارد استفاده از روش اولتراسونیک توصیه می‌گردد. ۳-۳ تواتر و روسهای آزمایش با آب رودخانه پیش‌بینی عملکرد رسوبات در محیط طبیعی رودخانه مشکل است و طبیعتاً ایحاد شرایط این محیط در آزمایشگاه مشکلتر خواهد بود. زیرا ذرات رس. احیاناً ذرات ریز سیلت به یکدیگر و گاهی به ذرات درشت‌تر می‌چسید و همین به‌طورکلی می‌توان گفت که اگر املاح محلول در آب رودخانه کم باشد. یا بین کاتیونهای موجود. سدیم کاتیون غالب باشد. ذرات کم و بیش به صورت انفرادی عمل می‌کنند و بحث فعلی و اصولاً آزمایشهای دانه‌بندی با آب رودخانه در این مورد مصداق ندارد و مورد نیاز نیست. در غیر این صورت باید به این پدیده توجه شود. استفاده از روش ته‌نشینی برای تعیین دانه‌بندی براساس تعریف قطرته‌نشینی استوار است. منظور از قطر ته‌نشینی یک ذره. قطر ذره کروی شکلی است که دارای همان وزن مخصوص است و سرعت سقوط نهایی آن معادل سرعت سفوط ذره اصلی است. در محیط رودخانه و یا در آزمایشهای دانه‌بندی با آب رودخانه این تعریف به هم می خورد. ۵ 60ل -| ۲۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- زیرا اولاً ذرات موجود. هر چند به صورت سست هستند. ولی به‌هر حال به یکدیگر جسبیده و ایجاد توده‌هایی را می‌کنند که اندازه و جرم مخصوص آنها با زمان تغییر می‌کند. این توده‌ها سریعتر از ذرات منفرد تشکیل‌دهنده آنها و کندتر از کره با قطر اسمی معادل ته‌نشین می‌گردند. ثانیاً اندازه توده‌ها مرتباً در حین ته‌نشینی بزرگتر می‌شود. لذا شتاب آنها نه تنها کاهش پیدا نمی‌کند. بلکه ممکن است حتی زیادتر شود و در نتیجه به سرعت ته‌نشینی نهایی نمی‌رسند. هرکدام از این توده‌ها دارای وزن مخصوصی بین وزن مخصوص آب و ذرات تشکیل دهنده آن توده, هستند و به علت شکل بی‌نظم در حین سقوط تحت اثر نیروی مقّاومت ناشی از سطح مقطع. علاوه بر نیروی مقاومت ناشی از چسبندگی آب قرار می‌گیرند. بدین‌ترتیب پیش‌بینی قطر ته‌نشینی آنها تقریباً غیرممکن است. تشکیل توده‌ها و پایداری آنها بستگی به عوامل متعددی از قبیل: درجه آشفتگی آب ! پتانسیل زتای ذرات رس آ نوع و غلظت املاح محلول آب. نوع کانیهای رس. نوع یونهای جذب شده به ذرات رس قبل از ورود به رودخانه و غلظت رسوبات دارد. لذا ایجاد شرایط طبیعی رودخانه در آزمایشگاه بعینه امکانپذیر نیست. ارتباط داخلی متغیرهای فوق به وضوح نشان می‌دهد که نتایج به‌دست آمده از تجزیه و تحلیل نمونه‌ها با آب رودخانه. عمدتاً قابل جمعبندی نیست. در بعضی رودخانه‌ها این نتایج بسیار متغیر است و بستگی به رقوم آب رودخانه و سایر عوامل نیز دارد. برعکس در بعضی رودخانه‌ها. نتایج نسبتاً یکنواخت است و مبین تجمع یکنواخت ذرات در شرایط هیدرولوژیکی متفاوت است. به‌طور مشابه آزمایشهای دانه‌بندی با آب رودخانه برای بعضی رودخانه‌ها نتایج متفاوت و برای بعضی. می‌توان گفت که آزمایشهای دانه‌بندی با آب رودخانه. برای رودخانه‌هایی که شرایط تجمع ذرات در آنها وجود ندارد. لازم نیست. در هر صورت حتی در این موارد نیز باید طی دو سال اول تأسیس ایستگاه. لنمونه‌ها علاوه بر آزمایش با آب مقطر. با آب رودخانه نیز تجزیه و تحلیل شوند. بعد از آن می‌توان تعداد این آزمایشها را بسیار کم کرد و یا حذاف نمود. مگر آنکه تغییرات قابل ملاحظه‌ای در رژیم رودخانه مشاهده شود. در مورد رودخانه‌هایی که رسوبات آنها خاصیت تجمع نشان می‌دهند. باید آزمایشهای دانه‌بندی با آب رودخانه به موازات آزمایشهای با آب مقطر انجام گیرد. [۷] وقتی هر دونوع تجزیه و تحلیل روی نمونه‌ای صورت می‌گیرد. باید از تقسیم نمونه استفاده گردد. برداشت دو نمونه جداگانه از شرایط مشابه. یکی برای آب مقطر و دیگری برای آب رودخانه توصیه نمی‌شود. اگر دو یا سه‌نمونه از نظر مقدار لازم باشد. ابتدا باید آنها را مخلوط کرد و سپس بعد از تقسیم تجزیه و تحلیلهای آب مقطر و آب رودخانه را انجام داد. [۲] |- 1۳۵۵ 2- 761۵ ۳۵۱۵۲1۵[ ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- روش , غلظت | اندازه می‌ماند. کاهمش درجه حرارت [۲) ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۲۴ ۳۵ ۲۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۳۰ #+ این جدول برای ذراد (۲۰:0) ۱۰/۰۱۰۰۸۷ ٩‏ داده شده‌اند. می‌شود. زیرا ات مذکور باقی بر اثر آشفتگی 55 ۴ ۵ ۲ ۳۷ ۴ ۰ ۲ ۲۳۴ ۴ ۹۴ ۲ ۳۰ ۱۴۳ ۱۱۸ ۲ ۱۷ ۳ ۱۸ ۲ ۱۴ ۳ م۲۱۳۸ ۱ ۳ م۲۱۳۸ ۸ ۳ ۳۸ ۲ ۵ ۳ ۲۴ ۲ ۲ ۳ ۱۹ ۱ ۵۹ ۳ ۱۱۵ ۱۱ ۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- به استثناء موارد نادر توصیه می‌شود که اندازه ۰/۰۰۲ میلیمتر که معرف کانیهای رس است. تعیین گردد. باید توجه نمود که رقم یاد شده مرز کاملا دقیق بین کانیهای رس و سار کانیها نیست و کانیهای غیررسی کوچکتر از این مقّدار و کانیهای رسی بزرگتر از آن نیز کم و بیش دیده می‌شود. ولی درصد آنها کم است و این مرز را با تقریب می‌توان قبول در بعضی موارد علاوه بر تجزیه و تحلیل دانه‌بندی با آب مقطر و آب رودخانه. از تحزیه و تحلیل سومی هم استفاده می‌شود که آن انجام دادن آزمایشهای دانه‌بندی با آب رودخانه در شرایط متوسط آب سالیانه ۱ است. این شرایط چنین آبی با آزمایشهای شیمیایی و با درنظر گرفتن آمار سالیانه کیفیت آب تهیه می‌گردد. نمونه‌های رسوبات باید به سه قسمت تَمَسیم گردیده و سپس تجزیه و تحلیلهای دانه‌بندی با سه روش آب مقطر, آب رودخانه با شرایط متوسط سالیانه روی آنها صورت گیرد. متوسط نسبت به کیفیت شیمیایی آب با رعایت تأثیرات مقدار حریان مربوط به کیفیت شیمیایی سنحیده می‌شود. ۴-۳ آماده نمودن نمونه‌ها برای آزمایشسهای دانه‌بندی آماده‌نمودن نمونه‌ها برای هر آزمایش دانه‌بندی. در دستورالعمل مربوط به آن آزمایش داده شده است. آنجه در این مبحث آورده می‌شود. عملیات اضافی برای آزمایش با آب رودخانه است. عملیات اختلاط نمونه‌ها. تقسیم. الک‌تر و سایر اقدامات لازم باید با آب رودخانه صورت گیرد. به‌کار بردن آب مقطر. مواد پخش‌کننده منعقدکننده شیمیایی. حذف مواد آلی با مواد اکسیدکننده و سایر روشها و بالاخره پخش ذرات به روش مکانیکی مجاز نیست. به‌هم‌زدن ذرات به‌منظور خارج‌کردن رسوبات از بطری به میزان جزیی اشکالی ندارد. قبل از هر تجزیه و تحلیل باید محلول را به مدت نصف زمان توصیه شده برای تجزیه و تحلیل با آب مقطر. با دست به‌هم زد. بدین ترتیب برای تجزیه و تحلیل پییت. این زمان ۳۰ ثانیه و برای لوله 13۷۷ براپر ۹۰ ثانیه خواهد بود. برای تقسیم نمونه‌ها یکی از دو روش تقسیم‌کننده جونز - اوتو " (نوع تجدیدنظر شده) و تقسیم‌کننده لوله 13۷۷ توصیه می‌گردد. در صورتی که نمونه محتوی ماسه نباشد. هر دو روش قابل استفاده است. ولی اگر نمونه محتوی ماسه باشد. دقت کمی و کیفی تقسیم‌کننده لوله /13۷ کمتر از روش جونز - اوتو خواهد بود. در بعضی موارد. نمونه‌ها باید چندین بار تقسیم شوند تا مقدار مورد نیاز برای ایجاد محلول لازم (طبق جدول شماره۶) به‌دست آید. برای تعیین تعداد تقسیمات. مهارت و تجربه کافی لازم است. در بعضی موارد بهتر است نمونه‌های لازم برای تعیین غلظت قبلاً جدا شوند. 0 0005[ -2 7 ۸۷۵۲۵۵6 برامد ۷ لعاااه ۷۷ -۱ ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- تجزیه و تحلیل نمونه‌های محتوی ذرات با ته‌نشینی بسیار آرام اغلب بسیار وقت‌گیر است. یک نمونه. معمولاً متشکل از ۲الی ۱۲ بطری (هرکدام حدود ۰ گرم) مخلوط آب و رسوبات است. بعد از انجام دادن عمل ترکیب یا اختلاط نمونه‌ها. باید رسوبات ته‌نشین گردند تا بتوان تجزیه و تحلیلها را با آب مقطر انجام داده و یا عمل تقسیم برای این تجزیه و تحلیلها (آب مقطر رودخانه) را شروع کرد. بنابراین دو زمان ته‌نشینی قبل از هر تجزیه و تحلیل لازم است یکی قبل از اختلاط نمونه‌ها و دیگری قبل از تقسیم نمونه‌های مخلوط شده. باید مدت زمان کافی به ته‌نشینی اختصاص داده شود. در مواردی که تجزیه و تحلیل باید سریع صورت گیرد. روش زیر توصیه می‌شود: - رسوبات تا مدتی که وقت اجازه می‌دهد ته‌نشین گردند. - با استفاده از فیلتر لوله‌ای برکفلد " یا فیلتر لوله‌ای مشابه و یک دستگاه مکنده. آب رودخانه از هر بطری تا حد ممکنی که رسوبات ته‌نشین شده منقلب نشوند. مکیده شود. ذرات ریز به سطح خارجی فیلتر چسبیده و آب از - ذرات جسبیده به جداره فیلتر با آب رودخانه شستشو شده ۲ و محلول حاصله که مقدار اندکی آب دارد ذخیره می‌شود تا هنگام ترکیب نمونه‌هاء به آن اضافه شود. روش دیگر برای نمونه‌هایی که ذرات ریز آن ته‌نشین نمی شود. به‌صورت زیر توصیه می‌گردد: - نمونه چند روزی نگهداشته می‌شود تا رسوبات درشت آن ته‌نشین شود. - با احتیاط زیاد. طرالی م آب روی رسوبات ته‌نشین شده با سیفون از بطری خارج می‌گردد. - غلظت ذرات ریز در آب خارج شده تعیین می‌گردد. - تجزیه و تحلیلهای لازم روی رسوبات ته‌نشین شده طبق معمول صورت می‌گیرد (تجزیه و تحلیل با آب رودخانه) با این تفاوت که در هر برداشت تصحیح لازم بر حسب غلظت ذرات ریزی که قبلاً جدا شده‌اند. روی نتایج به عمل می آید. واضح است این تصحیح. به‌صورت اضافه کردن رقم مربوط خواهد بود. در صورتی که در تصحیح مربوط به املاح محلول. باید رقم مربوطه از نتیجه کاسته شود. این تصحیح روی نتایج تجزیه و تحلیل با آب مقطر همان نمونه نیز باید صورت گیرد. محدودیت این روش این است که آثار فیزیکی و شیمیایی ذرات ریز برداشت شده. روی بقیه رسوبات اعمال ۳۴ ترکیب مواد معدنی ۳ ۳ ۳ 2 َ ۰ ذرات ماسه عمدتا از جنس کوارتزند. البته کانیهای دیگری مانند: گارنت و ماگنتیت و غیره نیز به میزان اندکی : ۴ ۶ اهن و منیزیم هستند که به انواع مختلفی چون: کائولینیت . مونت موریلونیت ". ایلیت و غیره دیده می‌شوند. باید |- 0 2- 3۵0 ۷۷/۵۵5 3-61 4- ۳۵06 ۲۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- توجه کرد که اغلب ذُرات رسوب اعم از: رودخانه‌ای و بادی. از کانیهای معدنی به‌وجود آمده‌اند. لذا انواع کانیهای معدنی در رسوبات دیده می‌شوند که به مرور بر اثر هوازدگی و فرسایش آبی. مواد سست‌تر به‌صورت ذُرات ریزدانه رسوب یا مواد محلول جدا می‌شوند و ذرات پایدارتر باقی می‌مانند که خود قسمتی از ذرات درشت رسوبات را ۵- مواد آلی نمونه‌های رسوب مواد الی موجود در نمونه‌های رسوب می‌توانند در طیف وسیعی از هوموس فوق‌العاده ریز کلوئیدی تا ذرات درشت‌تر گیاهی و کربن به‌صورت ذغال گسترده باشند. وجود مواد آلی در آزمایشهای تعیین غلظت رسوبات معمولاً تأثیر جندانی ندارد. زیرا منظور از غلظت نمونه‌های رسوب وزن مواد خشک نمونه به حجم یا وزن مخلوط آب و رسوبات است. از طرف دیگر مواد آلی در نتایج آزمایشهای دانه‌بندی و تعیین وزن مخصوص نمونه‌ها تأثیر قابل ملاحظه دارند و باید در نظر گرفته شود. نمونه‌هایی که با آب رودخانه دانه‌بندی می‌شوند. باید مقدار مواد آلی تعیین گردد. البته هر دو توصیه فوق در مواردی صادق است که مقدار مواد آلی از۵/ مقدار مواد رسوبی بیشتر باشد. در دانه‌بندی نمونه‌های رسوبات با آب رودخانه. نباید مواد آلی را قبل از دانه‌بندی حذف نمود. زیرا برای حذف مواد آّلی لازم است که آنها را تجزیه کرد و همین تجزیه باعث ایجاد دی‌اکسیدکرین. آب و یونهای تشکیل دهنده مواد آلی می‌گردد. واضح است این مواد کیفیت آب رودخانه ۳ ۷ هم مجزا و به‌طور یکنواخت در آب پخش نمود. لذا ضروری است حتی مقادیر کم مواد آلی نیز قبل از آزمایش از نمونه حذف گردند. زیرا مواد آلی به‌ویژه به شکل هوموس کلوئیدی مانند یک ماده جسبنده بین ذرات عمل می‌کند و مانع پخش و مجزاشدن کامل آنها می‌شوند. برای حذف مواد اّلی روشهای متفاوتی وجود دارد که از بین آنها می‌توان روش زیر را توصیه نمود: ۰ ۰ ۸ 2 مه موه ۰ ۰ ۳ مقدار ۵ میلی‌لیتر از محلول شش درصد هیدروژن پراکسید به هر گرم وزن خشک نمونه موجود در ۴۰ میلی‌لیتر اب مقطر اضافه می‌گردد. بعد از به‌هم‌زدن کامل سوسپانسیون می‌توان ذرات درشت و به‌هم پیوسته مواد آلی را به شرطی 5- ۱10۵1۵۲۵ 6- 6 70 8- 1۲1۷۵۲0۵86 06 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- که ذرات رسوب به آنها چسبیده نباشد از سطح سوسپانسیون جدا کرد. اگر اکسیداسیون مواد آّلی کند باشد. لازم است در طول واکنش. آن رادر ‎٩۳‏ درجه سانتیگراد حرارت داده و گاهگاهی به‌هم زد. برای تکمیل اکسیداسیون ممکن است اضافه نمودن مجدد مقدار دیگری از محلول هیدروژن پراکسید ضروری باشد. بعد از اتمام واکنش می‌توان رسوبات را دو یا سه مرتبه با آب مقطر شستشو داد. برای حذف مواد آلی از نمونه‌هایی که دارای مقّدار قابل توجهی کربن به‌صورت ذغال هستند. لازم است محلولی از بروموفورم " و آستون " با چگالی ۵ تهیه گردد و نمونه رسوب در آن به‌هم زده شود. با این عمل نمونه به دو قسمت تقسیم می‌گردد. قسمتی که محتوی ذرات ذغال با چگالی کمتر از ۱/۹۵ است. به‌صورت شناور در می‌آید. و قسمت دیگر که حاوی ذرات رسوب با جگالی بیشتر از ۱/۹۵ است. ته‌نشین می‌شود قسمت ته‌نشین شده باید دانه‌بندی شود. به‌علت آثار نامعلوم احتراق روی ذرات رسوب. حذف مواد آّلی از طریق سوزاندن آنها توصیه نمی‌شود. برای مثال در یک مورد ۸۳نمونه رسوبات محتوی ذغال به روش فوق (شناوری) تجزیه گردید. نتایج نشان داده است که ۷۳۲/وزنی کل نمونه‌ها سنگین‌تر از (87/000۳) ۱/۹۵ و ۲۸/ سبکتر از آن بوده است. احتراق هر دو قسمت در درجه حرارت ۰درجه سانتیگراد به‌مدت یک ساعت (یا اتمام فرآیند احتراق) باعث می‌شود که ۲۵/ خاکستر در قسمت سبکتر از ۱/۹۵و ۶۱/ خاکستر در قسمت سنگین‌تر از ۱/۹۵ باقی بماند. از این آزمایش ممکن است نتیجه گرفته شود که قسمت سنگین‌تر جدا شده با روش شناوری هنوز محتوی ۳۹/ مواد آلی است. ولی واقعیت این است که درصد مواد آلی دراین قسمت بسیار کمتر است و قسمت اعظم خاکستر به‌جا مانده. نه از مواد آلی. بلکه از احتراق و تجزیه بعضی ذرات معدنی موجود در رسوبات و تبخیر رطوبت آنها ناشی شده است. یکی از اشکالاتی که در دانه‌بندی بعضی نمونه‌ها پیش می‌آید. این است که گاهی لازم است ذرات سیلت و رس نمونه‌ای. هم با آب مقطر و هم با آب رودخانه دانه‌بندی گردد. بدیهی است قبل از تجزیه با آب مقطر باید مواد آلی نمونه حذف شوند. استفاده از هیدروژن پراکسید باعث می‌گردد که نه تنها مواد آلی نمونه که ذرات را به‌هم می چسباند. بلکه قسمتی از ترکیبات معدنی خود ذرات نیز که همان نش را دارند از بین برود و در نتیجه تفاوت بین نتایج دو تجزیه را نمی‌توان فقط به کیفیت آب و مواد آلی چسبنده نسبت داد بلکه قسمتی نیز به‌خاطر از بین‌رفتن ترکیبات معدنی چسبنده خاک است. توصیه می‌شود در این‌گونه موارد سه‌نوع تجزیه دانه‌بندی صورت گیرد. که عبارتند از : - تجزیه با آب مقطر و با پخش شیمیایی و مکانیکی ذرات به‌وسیله هیدروژن پراکسید - تجزیه با آب مقطر و با پخش شیمیایی و مکانیکی ذرات بدون استفاده از هیدروژن پراکسید - تجزیه با آب رودخانه بدون پخش شیمیایی یا مکانیکی ذرات و - | ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- با این روش نه تنها آثار آب رودخانه در خاصیت تجمع ذرات معلوم می‌شود. بلکه آثار مواد آّلی آب نیز روی این خاصیت تجمع به‌دست می‌آید. ۶ املاح محلول اصطلاح املاح محلول. به باقیمانده بدون آب " مواد حل شده در آب (غیر از گازها و مایعات فرار) اطلاق می‌شود. در عمل مقدار کمی مواد محلول بستگی به روش تعیین آنها دارد. اطلاعات مربوط به املاح محلول. در تجزیه رسوبات به سه طریق مورد استفاده قرار می‌گیرد که عبارتند از : - تعیین غلظت رسوبات به روش تبخیر : اگر مقدار املاح محلول باقیمانده در ظرف تبخیر همراه با رسوبات نسبتاً زیاد و یا مقدار رسوبات کم باشد. باید تصحیح مربوطه صورت گیرد تا وزن خالص رسوبات بدون املاح محلول به‌دست آید. - دانه‌بندی با آب رودخانه یا آب مقطر. مقدار املاح محلول باید معلوم باشد تا تصحیح مربوط روی نتایج تجزیه دانه‌بندی صورت گیرد. - دانه‌بندی با آب رودخانه. مقدار املاح محلول باید معلوم باشد تا بتوان اثار آن را در خاصیت تجمع ذرات به‌دست برای تعیین مقدار یا غلظت املاح محلول از روش باقیمانده تبخیر " استفاده می‌گردد. حجمی از آب رودخانه که باقیمانده تبخیر آن از ۲۰۰ میلیگرم کمتر است به آرامی حرارت داده می‌شود تا رطوبت آن تبخیر گردد و باقیمانده به‌حالت خشک برسد. آنگاه باقیمانده در کوره با درجه حرارت (0") ۱۱۰ به‌مدت یک ساعت قرار داده می‌شود و سپس در دسیکاتور خنک و بلافاصله توزین می‌شود. از آنجا که بیشتر نمکهای موجود در باقیمانده تبخیر خاصیت هیگروسکپی " دارند باید جاذب " مناسبی انتخاب شود. بدین منظور آلومین " با شاخص رطوبت توصیه می‌گردد. باقیمانده خشک باید هرچه سریعتر توزین گردد. در هر دسیکاتور باید بیشتر از چند ظرف محتوی باقیمانده خشک قرار داده شود؛ زیرا احتمال آلودگی با هوای خارج در حین توزین وجود دارد. به هیچ عنوان نباید ظروف محتوی باقیمانده املاح محلول در دسیکاتوری قرار داده شود که در آن ظروف محتوی رسوب وجود دارد. مگر آنکه ذرات رسوبات عمدتاً از نوع ماسه باشند. 20 ۸۷۵۵۵ -| 60 -4 0-3 - ۵۵16 -3 6-4۵ 1 س-5 ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- غلظت املاح محلول از رابطه زیر محاسبه می‌شود : ۶ ۰ ۲ باقیمانده خشک - غلظت املاح محلول (۱8/111) میلی‌لیتر (حجم نمونه) جواب حاصله باید به تقریب نزدیکترین عدد صحیح بیان شود. و در بالاتر از ۱۰۰۰ میلیگرم در لیتر باید به‌صورت ۷ کیفیت آب در ارتباط با آزمایشهای رسوب‌سنجی پاره‌ای از خواص شیمیایی آب مانند : 11م؛ غلظتهای کلسیم. بیکربنات. سدیم. پتاسیم و منیزیم نیز باید اندازه‌گیری شوند. این تجزیه‌ها باید برای کلیه نمونه‌های آب و رسوبی صورت گیرد. که برای تجزیه و تحلیل دانه‌بندی با آب مقطر و آب رودخانه تقسیم می‌شوند. حجمی از آب رودخانه به میزان حداقل ۰ میلی‌لیتر قبل از تقسیم نمونه آب و رسوب باید برداشت شده و در یک بطری آببندی شده برای تجزیه کیفی نگهداری شود. این برداشت لازم است بلافاصله قبل از آزمایش دانه‌بندی صورت گیرد تا آثار نگهداری آب و رسوب طبیعی است نتایج حاصله بیانگر کیفیت آب نمونه‌های نگهداری شده است و نه کیفیت آب رودخانه در زمان برداشت. لذا زمان نگهداری نمونه‌ها را باید به حداقل ممکن کاهش داد. آزمایشهای کیفی آب با وسائل استاندارد آزمایشگاه شیمی صورت می‌گیرد. لذا ذکر روشهای این آزمایشها در چار چوب برنامه آزمایشگاه رسوب ضروری نخواهد بود. ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- شفاعی؛ بحستان. محمود (۱۳۹۷۷/۳) هیدرولیک رسوب. انتشارات دانشگاه شهید جمران - اهواز. 7 ,100۵10۷ 1۳۵۹۵0۲ اصع مک 1995 نگ اه ک کصمونگ اجه 1۲6۹0۳۵ ,۸۵815 5601601 10۳ 005 200 م1۳ بصماه م1" 1975 .۲۳ ۲1۳010 [2ع1ع010ع0) ععاهاگ لمعاندن] ۵ ام 1۷۹221005 م۵0 - ۷۷۵6۳ ۲ کمونط 1۳ ٩۳۷6۷, ]15 ٩1300 01۲ 20۵5‏ ع) ۸۵ :۳۳ رمک 19535 ممکامه) بل 200 ۷ ۳ ,۵۳6] ۳ 131۷۹۷ ,ددع0 ما۸1 زا 5 ۳۲۳۵۵ ۱۷1۵0۵9 60۵ ۵56 رز معاعصاعم) ار ۱1۱۱۱ ]1111 - 073 م۱ - "11۵۵|0۵ ۶و ماممظ 0صع ۲ ۳ 1992 بخ 0 ,۱۷1۵۵60۱ 1۰ -- ۳۳.12.1 ۸1۵ 1۵۳۲ 002 ری" 19935 ۳۵۳۵۶۵۵ با 200 بلط ,02۳06 153-64 ۳۳ 6 - روا .89,00 ۷۵۱ ,۳۵۵ بعزاا11۷۵۵.[ 00 عع6اا نو 0 ناگ ,1۹0۳65 ۷۷/۵6 0۵0 ععاا نم خاک نا .۲0 ۵0۲ ",51۳625 ۱۵ ک۵0ما] اد 560 اه کزدرواهم۸ 200 اعمسعه/۱ 1963 ۳۱ 2 32 4 5 6 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹1۵016 ۲010 0۲ (0مز] 2] 1 مزع 1 )و موونومهک من رد۲۳1۵ 80: 2 9 ]۵ 1110151۶ 713200۶0 اصد ۱۷1۵028۶661 5۱3۵02705 ۳۳۵16۲18 ۷۷/۵۱6۲ 5 1032۱2 ۵۲ 120 عطا اه ع0 6۲0 80 3/1203 30۲۹۵۵ ۷۷/3۱6۲ 120 08 20 هام۸ [1۵ 1 ان معط 0/2 ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ یس ۰ ۰ 3 ۰ ۰ ۰ ی ۰ ۰ س ی رک ی و و خر 0 0 که را 0 ره ی و خو و۱ رم دی کش 1 ره 2 ی ی و ی 2 زلوفر سا 0 ری 0 کن با وه و 2 دی 9 ی بان ی ی ۵ و و ی 1 ۹ 2 7 0 و 0 ۵ کی دای اور ۳ وود اک اد وم یرم 1 ی 3 هی وی ول را اه او 0 و ۵ 1 وه موی و و ی ی ۵ ۹ و کت ود و ۳ با و ی ی رو و خن 0 ی پم اک و زو یس اون ود دیدن ور دی 1 و ی ها و و و و بخ ی نها اد ی و و ی ی و 0 ی ور کم 0 اج دم ند مدای اه وکین ۳9۷و ی ی و ی و ی و و وی ما و نا 2 1 شمسا هه ,کاب وا اون رو 30 ار ۵ ۹ و و ی وا ای و رد جوا ما 5 2 ی اس 5 مرک بجاو یی : 7 71 #۳ ۳ جر یوم ۳ ی و ْ 7 اس ی 1۹ رب ۱ ۱۳ ۱ ای مر 3 ۳ ۸ سوم 8 ۳۶ ویو ۱ رل ؛ ۲۰ ,۴ بویا را و ۹ ۰ ۲ ِ ۰ تهج ال سای ۳ [و ز ها ال ۰ ۸ 9 را ۳ ۱ مرکز مدارک علمی و انتشارات ا- 8 5-30 2 با - ۷اظ 9 158۱ ۱ ۱ ُ ِ ْ ۱ ا ا